sphuṭārthā /
abhidharmakośavyākhyā /
I /
(dhātunirdeśo nāma prathamaṃ kośasthānam)
/
rgya gar skad du /
aa bhi dharma ko sha t'i ka /
bod skad du /
chos mngon pa'i mdzod kyi 'grel bshad /
namo mārabalapramathanāya /
mahābalo jñānasamādhidanto /
yaḥ pañjaraṃ janmamayaṃ vidārya |
sangs rgyas dang byang chub sems dpa' nyan thos dang bcas [dd] pa thams cad la phyag 'tshal lo /
stobs chen ye shes ting 'dzin mche ba can /
gang gis skye ba'i rang bzhin gzeb dral nas /
viveśa nirvṛtyaṭavīṃ praśāntāṃ mya ngan 'das zhi 'brog dgon zhugs gyur pa /
taṃ śāstṛnāgaṃ śirasā namāmi || /
paramārthaśāstrakṛtyā kurvāṇaṃ śāstṛkṛtyam iva loke |
ston pa glang po de la mgos phyag 'tshal /
mngon pa'i chos ni mdor bsdus pa /
chos mngon mdzod ces bya ba 'di /
don dam bstan bcos mdzad sgo nas /
yaṃ buddhimatām agryaṃ dvitīyam iva buddham ity āhuḥ || /
tena vasubaṃdhunāmnā bhaviṣyaparamārthabandhunā jagataḥ | /
abhidharmapratyāsaḥ kṛto 'yam abhidharmakośākhyaḥ ||
ston pa'i mdzad pa 'dra mdzad pa /
blo ldan rnams mchog 'jig rten gyis /
sangs rgyas gnyis pa ltar brjod gang /
'gro ba'i yang dag gnyen gyur pa /
dbyig gnyen zhes bya des mdzad do /
abhidharmabhāṣyasāgarasamuddhṛtasyāsya śāstraratnasya | /
vyākhyā mayā kṛteyaṃ yathārthanāmā sphuṭārtheti ||
bstan bcos rin chen chos mngon pa'i /
bye brag bshad mtsho las btus pa'i /
rnam bshad don gsal zhes bya'i ming /
don bzhin 'di ni bdag gis byas /
guṇamativasumitrādyair vyākhyākāraiḥ padārthavivṛtir yā | /
sukṛtā sābhimatā me likhitā ca tathāyam artha iti ||
bshad byed yon tan blo gros dang /
dbyig bshes sogs pas tshig don 'grel /
legs byas gang yin de bdag dang /
don 'di yin zhes de bzhin bris /
siddhāntārthāpasṛtā kvacitkvacid yā tu taiḥ kṛtā vyākhyā | kha cig gang du de dag gis /
rnam bshad grub mtha' 'gal byas la /
tām udbhāvya yathāvad vihiteha mayānyathā vyākhyā || de dag ji bzhin brjod nas 'dir /
bdag gis gzhan du rnam bshad byas /
abhidharmavibhāṣāyāṃ kṛtaśramā ye 'bhidharmakośe ca | gang dag chos mngon rnam bshad pa'am /
chos mngon mdzod la goms byas pa /
pravicāryatām iyaṃ tair vyākhyā yuktā na vā yuktā || de dag gis ni rnam bshad 'di /
rigs sam mi rigs rab dpyod cig /
yuktā ced grāhyeyaṃ na eed apohyānyathā vidhātavyā | gal te rigs pa lta na blang /
don dka' ba la bdag 'dra'i blo /
na hi viṣame 'rthe skhalituṃ na saṃbhaven mādṛśāṃ buddhiḥ || /
yaḥ sarvathā sarvahatāndhakāraḥ
'khrul mi srid pa ma yin pas /
ji ste min na gzhan du gyis /
gang zhig kun la mun pa gtan bcom zhing /
saṃsārapaṃkāj jagad ujjahāra 'khor ba'i 'dam las 'gro ba drangs mdzad pa /
tasmai namaskṛtya yathārthaśāstre don bzhin ston pa de la phyag 'tshal nas /
śāstraṃ pravakṣyāmy abhidharmakośam chos mngon mdzod kyi bstan bcos rab bshad bya /
ity asya ślokasyārthaṃ vivṛṇvāna ācārya āha zhes bya ba'i tshigs su bcad pa 'di'i don rnam par dgrol ba'i phyir slob dpon gyis /
śātraṃ praṇetukāmaḥ svasya (Abhidh-k-vy 2) śāstur māhātmyajñāpanārthaṃ guṇākhyānapūrvakaṃ tasmai namaskāram ārabhata iti bstan bcos byed par 'dod pas rang gi ston pa'i che ba'i bdag nyid shes par bya ba'i phyir de la yon tan brjod pa sngon du 'gro ba'i phyag 'tshal ba rtsom mo zhes bya ba bshad de /
śāstram abhidharmakośaṃ praṇetukāmaḥ kartukāmaḥ svasya ṣāstur ātmīyasya śāstuḥ bstan bcos ni chos mngon pa'i mdzod do /
byed par 'dod pa ni byed 'dod pa'o /
sa hi bhagavān ācāryasyātmīyaḥ śāstā /
tacchāsanapratipannatvāt /
tena vā śāstrā mahākaruṇāparatantreṇa sakalo lokaḥ svatvena parigṛhītaḥ
rang gi ston pa ni bdag nyid kyi ston pa'o /
bcom ldan 'das de ni slob dpon bdag nyid kyi ston pa yin te /
de'i bstan pa la zhugs pa'i phyir ro /
rnam pa gcig tu na ston pa des thugs rje chen po'i gzhan gyi dbang gis 'jig rten thams cad rang nyid kyir yongs su bzung ngo /
tasmād ācāryasyāpi svatvena gṛhītasya sa bhagavān svaḥ śāstā bhavati /
māhātmyajñāpanārtham iti /
mahātmatvaṃ māhātmyaṃ svaparārthapratipattisampat tajjñāpanārthaṃ tadavabodhārtham
de lta bas na bcom ldan 'das de ni rang nyid kyir yongs su bzung ba slob dpon gyi yang rang gi ston pa yin no /
che ba'i bdag nyid shes par bya ba'i phyir zhes bya ba la /
che ba'i bdag nyid de rang dang gzhan gyi don sgrub pa phun sum tshogs pa yin no /
de shes par bya ba'i phyir zhes bya ba ni de khong du chud par bya ba'i phyir ro /
guṇākhyānapūrvakaṃ guṇakathanapūrvakaṃ tasmai namaskāram ārabhate tasmai praṇāmaṃ /
karotīty arthaḥ /
atītakālatvād ārabdhavān iti vaktavye vartamānakāle padaprayogo 'dyāpi namaskārārambhābhiprāyāt
yon tan brjod pa sngon du 'gro ba ni yon tan bsnyad pa sngon du 'gro ba'o /
de la phyag 'tshal ba rtsom pa ni de la phyag 'tshal ba byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
'das pa'i dus yin pa'i phyir brtsams so zhes brjod par bya ba yin pa las /
da ltar gyi dus kyi tshig sbyor ba ni da dung phyag 'tshal ba rtsom par dgongs pa'i phyir ram /
śiṣyaparaṃparayā vā namaskārāraṃbhāvirāmāt slob ma brgyud pas phyag 'tshal ba rtsom pa rgyun mi 'chad pa'i phyir ro /
śabdaśāstre 'pīdṛśa eva śabdaprayogo dṛśyate sgra'i bstan bcos las kyang sgra sbyor ba ni kho na lta bu snang ste /
atha śabdānuśāsanam /
athety ayaṃ śabdo 'dhikārārthaḥ prayujyata iti
de nas sgra rjes su ston pa zhes bya ba la /
de nas zhes bya ba 'di ni skabs kyi don yin par sbyar ro zhes 'byung ba lta bu'o /
guṇākhyānamātreṇa māhātmyāvabodho na namaskāreṇeti cet gal te yon tan brjod pa tsam gyis che ba'i bdag nyid khong du chud de phyag 'tshal bas ni ma yin no zhe na ma yin te /
na /
tasya tatsūcakatvāt /
namaskāreṇa hi māhātmyaṃ sūcyate
de ni de brjod par bya ba yin pa'i phyir te /
phyag 'tshal bas ni che ba'i bdag nyid legs par rjod par byed do /
atha vā guṇākhyānenaiva māhātmyaṃ jñāpyate na namaskāreṇa /
namaskārārambhas tu svapuṇyaprasavārtham
rnam pa gcig tu na yon tan brjod pa kho nas che ba'i bdag nyid shes par byed de /
phyag 'tshal ba rtsom pa ni rang gi bsod nams spel ba'i phyir ro /
sadācāranuvṛttipradarśanārthaṃ vā /
kṛtābhimatadevatāpūjāstutinamaskārā hi santaḥ kriyām ārabhanta iti satām ācārāt
rnam pa gcig tu na dam pa rnams kyi spyod pa'i rjes su 'jug par rab tu bstan pa'i phyir te /
dam pa rnams kyi spyod pa ni mngon par 'dod pa'i lha la mchod pa dang bstod pa dang phyag byas nas bya ba rtsom pa yin no /
tatra māhātmyajñāpanaṃ kimartham ity ācakṣmahe /
tadgauravotpādanārtham /
gauravotpādanaṃ punas tatpravacanasatkṛtyaśravaṇārtham /
satkṛtyaśravaṇaṃ krameṇa śrutacintābhāvanāmayaprajñotpādanārtham
de la che ba'i bdag nyid shes pa ci dgos she na smras pa /
de la gus pa bskyed pa'i phyir ro /
gus pa bskyed pa yang gus par byas te de'i gsung rab mnyan par bya ba'i phyir ro /
de la gus par byas te mnyan pa yang rim gyis thos pa dang bsams pa dang bsgoms pa las byung ba'i shes rab bskyed pa'i phyir ro /
tadutpādanaṃ kleśaprahāṇārtham /
tat punaḥ sarvaduḥkhopaśamalakṣaṇanirvāṇaprāpaṇārtham iti prayojananiṣṭhā
de bskyed pa yang nyon mongs pa spangs pa'i phyir la /
de yang sdug bsngal thams cad nye bar zhi ba'i mtshan nyid mya ngan las 'das pa thob par bya ba'i phyir te /
māhātmyajñāpanaṃ tv ekam ācāryeṇa prayojanam uktaṃ sākṣātprayojanatvāt /
taditarāṇi tv abhyūhituṃ śakyānīti noktāni
dgos pa ni der zad do /
slob dpon gyis ni dngos su dgos pa yin pa'i phyir che ba'i bdag nyid shes pa gcig pu dgos par bshad kyi de las gzhan pa dag ni dpag par nus pas ma bshad do /
ya iti buddhaṃ bhagavaṃtam adhikṛtyāheti /
sāmānyaśabdo 'pi yacchabdo vihitaviśeṣaṇatvāt viśeṣavṛttir bhavati /
tadyathā ya eṣāṃ brāhmaṇānāṃ gauraḥ śukravāsāḥ sa evaśarmeti
gang zhig ces bya ba ni sangs rgyas bcom ldan 'das kyi dbang du byas nas smras pa'o zhes bya ba la /
gang zhig ces bya ba'i sgra ni spyi'i sgra yin yang khyad par du byas pa'i phyir khyad par la 'jug par 'gyur te dper na bram ze 'di rnams kyi nang na dkar sham po gos dkar po gyon pa gang yin pa de ni lha skyid yin no zhes bya ba de lta bu ste /
tadvad ihāpi /
yaḥ sarvathā sarvahatāndhakāraḥ
de bzhin du 'dir yang /
gang zhig kun la mun pa gtan bcom zhing /
saṃsārapaṅkāj jagad ujjahāra /
tasmai namaskṛtyeti buddha eva bhagavati yacchabdo vartate
'khor ba'i 'dam las 'gro ba drangs mdzad pa /
don bzhin ston pa de la phyag 'tshal nas /
zhes bya ba'i gang zhig ces bya ba'i sgra ni sangs rgyas bcom ldan 'das kho na dang sbyar te /
na hi buddhād anya evaṃ guṇaviśiṣṭaḥ saṃbhavatīti ato vyācaṣṭe sangs rgyas las gzhan yon tan gyi khyad par de lta bu can mi srid do /
ya iti buddhaṃ bhagavantam adhikṛtyāheti /
buddha iti kartari ktavidhānaṃ /
buddher vikasanād buddhaḥ /
vibuddha ity arthaḥ /
vibuddhaṃ padmam iti yathā /
atha yāvidyānidrādvayāpagamād buddhaḥ prabuddha ity arthaḥ
de'i phyir gang zhig ces bya ba ni sangs rgyas bcom ldan 'das kyi dbang du byas nas smras pa'o zhes bshad do /
sangs rgyas zhes bya ba ni blo rgyas pa'i phyir sangs rgyas te dper na padma kha bye ba zhes bya ba ltar rnam par rgyas zhes bya ba'i tha tshig go /
prabuddhapuruṣa iti yathā /
karmakartari ktavidhānam (Abhidh-k-vy 3) ity apare
rnam pa gcig tu na ma rig pa'i gnyid gnyis dang bral ba'i phyir sangs rgyas te /
svayaṃ budhyata iti buddha ity arthaḥ /
karmaṇy api ktavidhānam apy adoṣaṃ paśyāmaḥ
dper na skyes bu gnyid sad pa zhes bya ba ltar rab tu sad pa zhes bya ba'i tha tshig go /
sarvaguṇasaṃpatsaṃpannatayā sarvadoṣavinirmuktatayā ca buddhair anyair vā buddho jñāta ity arthaḥ /
bhagavantam iti dvitīyapadopādānam anādarasaṃbhāvanānivṛttyarthaṃ
bcom ldan 'das zhes bya ba tshig gnyis pa smos pa ni ma gus par dogs pa bzlog pa'i phyir te /
'jig rten na mngon par brjod pa nye ba'i tshig med pa rnams ni ma gus par snang ste /
nirupapadānām abhidhānānāṃ hi loke anādaro dṛśyate /
evadatta iti /
vinayavibhāṣākārās tu catuṣkoṭikāṃ kurvanti /
asti buddho na bhagavān /
pratyekabuddhaḥ svayaṃbhutvād buddha iti śakyate vaktum /
na tu bhagavān /
aparipūrṇadānādisaṃbhāratvāt /
yo hi māhātmyavān sa bhagavān ucyate
lha sbyin zhes bya ba lta bu'o /
'dul ba rnam par bshad pa byed pa rnams ni mu bzhi par byed de /
sangs rgyas yin la bcom ldan 'das ma yin pa yang yod do /
rang sangs rgyas ni rang byung yin pa'i phyir sangs rgyas zhes brjod par mi nus la /
sbyin pa la sogs pa'i tshogs yongs su ma rdzogs pa'i phyir bcom ldan 'das ni ma yin te /
gang zhig che ba'i bdag nyid dang ldan pa de ni bcom ldan 'das zhes bya'o /
asti bhagavān na buddhaḥ /
caramabhaviko bodhisattvaḥ paripūrṇadānādipāramitatvāt anabhisaṃbuddhatvāc ca /
asty ubhayathā buddho bhagavān
bcom ldan 'das yin la sangs rgyas ma yin pa yang yod de de srid pa tha ma pa'i byang chub sems dpa' ni ye shes la sogs pa'i pha rol tu phyin pa yongs su rdzogs pa'i phyir dang mngon par rdzogs par sangs ma rgyas pa'i phyir dang gnyi ga yin pa yang yod de /
'di ltar sangs rgyas bcom ldan 'das lta bu'o /
asti nobhayathā etān ākārān sthāpayitveti /
ato buddhaṃ bhagavantam ity ubhayaviśeṣaṇam
gnyi ga ma yin pa yang yod de 'di lta ste rnam pa de dag ma gtogs pa yin pas de'i phyir sangs rgyas bcom ldan 'das zhes khyad par gnyi ga smos so zhes zer ro /
hatam asyāndhakāram anena veti hatāndhakāraḥ /
ṣaṣṭhībahuvrīhau mārgeṇa hatam iti kartṛbhūto mārgo adhyāhāryaḥ
'di'i 'am 'dis mun pa bcom pas mun pa bcom pa'o zhes bya ba la drug pa'i 'bru mang por sbyar na ni lam gyis bcom pa'o zhes lam byed pa po yin par khong nas drang ngo /
tṛtīyābahuvrīhau tu mārgeṇeti karaṇam adhyāhāryam gsum pa'i 'bru mang por sbyar na ni lam gyi zhes bya ba byed pa yin par khong nas drang ngo /
apara āha /
vigrahadvayapradarśanaṃ hana hiṃsāgatyor iti hantyarthadvayaparigrahārtham /
yadā hatam asyāndhakāram iti vigraham
gzhan dag re zhig tshig rnam par sbyar ba gnyis rab tu bstan pa ni /
bcom pa ni gnod pa dang bral ba dag yin no zhes bcom pa'i don gnyis yongs su bsdu ba'i phyir te /
tadā gatyartho hantir gṛhyate /
gatam asyāndhakāram ity arthaḥ
gang gi tshe 'di'i mun pa bcom pa zhes tshig rnam par sbyor ba de'i tshe ni bcom pa bral ba'i don yin par gzung ste /
yadā punas tṛtīyābahuvrīhiḥ /
tadā hiṃsārtho hantir gṛhyate /
hiṃsitam anenāndhakāram ity arthaḥ /
evam uttarayoḥ padayor aikapadyaṃ kṛtvā paścāt saptamītatpuruṣaṃ karoti /
sarvasmin hatāndhakāraḥ sarvahatāndhakāra iti /
tathā ca sati hataśabdo 'tra na pūrvaṃ nipatati /
saptamīsamāsas tv iha kena lakṣaṇena bhavatīti cintyam /
saptamī śauṇḍair iti samāsaḥ /
hatāndhakāraśabdaḥ śauṇdādiṣu paṭhyate /
śauṇḍādīnām ākṛtīkṛtatvāt tatrāsyānupraveśo 'vagantavyaḥ /
saptamīti yogavibhāgād vā /
utsargeṇa vā samāsaḥ /
saha supeti sub iti vartamāne subantaṃ subantena saha samasyate
'di'i mun pa dang bral lo zhes bya ba'i tha tshig go /
gang gi tshe gsum pa'i 'bru mang por sbyar ba de'i tshe ni bcom pa gnod pa'i don yin par gzung ste /
'di'i mun pa la gnod pa byas so zhes bya ba'i tha tshig go /
de bzhin du tshig 'og ma gnyis kyang tshig gcig tu byas te mjug tu /
thams cad la mun pa rnam pa thams cad du bcom pas kun la mun pa gtan bcom pa'o zhes bya ba sbyar ro /
thams cad la zhes bya ba ni skye mched bcu gnyis kyi mtshan nyid kyi shes bya la ste /
mdo las bram ze thams cad thams cad ces bya ba ni skye mched bcu gnyis ji snyed pa yin no zhes 'byung ba'i phyir ro /
yatreṣṭam iti akṛtalakṣaṇo vā tatpuruṣo mayūravyaṃsakādiṣu draṣṭavya ity anena vā katham upasarjanībhūtam andhakāraṃ sarvasminn ity anenabhisaṃbadhyate /
satyaṃ nāndhakāram anenabhisaṃbadhyate
rnam pa thams cad du zhes bya ba ni mun pa'i rnam pa nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa dang bral ba'i phyir ro /
ci 'dir mtshan mo'i mun pa la mun pa'i sgrar brjod dam zhe na /
andhakāraghātas tv anenābhisaṃbadhyate /
yena hy andhakāraghātena yogād bhagavān hatāndhakāraḥ /
sa tasyāndhakāraghātaḥ sarvādhāro 'vagantavyaḥ /
yathā akṣeṣu dhūrta iti /
yena dhaurtyalakṣaṇena guṇena yogāt /
asau dhūrtaḥ so 'kṣādhāraḥ /
evam ihāpy avagantavyam /
anyathāpi ceha saṃbhavantaṃ samāsaṃ paśyāmaḥ /
sarvasmin hataṃ sarvahatam /
sarveṇa prakāreṇa sarvahataṃ sarvathā sarvahatam /
sarvathā sarvahatam asyāndhakāram anena veti sarvathā sarvahatāndhakāraḥ /
evaṃ hataśabdasyāndhakāreṇa sāmānādhikaraṇyam (Abhidh-k-vy 4) /
na ca pūrvanipāta iti /
sarveṇa prakāreṇeti kliṣṭākliṣṭāndhakāravigamataḥ /
sarvasmin jñeye dvādaśāyatanalakṣaṇe /
sarvaṃ sarvam iti brāhmaṇa yāvad eva dvādaśāyatanānīti sūtre vacanāt /
kim atra śārvaraṃ tamo 'ndhakāraśabdenocyate /
nety āha /
ajñānaṃ hi bhūtārthadarśanapratibandhād andhakāram ity avagantavyam /
andhakāraśabdo hi naiśe tamasi prasiddhaḥ /
andham iva janaṃ karotīti andhakāraḥ /
sadbhūtaghaṭapaṭādirūpadarśanapratibandhāt /
tatsādharmyāt ajñānam apy andhakārākhyaṃ labhate /
bhūtārthaduḥkhādisatyadarśanapratibandhāt /
tac ceti tad ajñānam /
pratipakśalābheneti āryamārgalābhena /
vipakṣaḥ kleśaḥ vipakṣapratighātāya pakṣaḥ pratipakṣa iti kṛtvā /
atha vā jñānaṃ anāsravam ajñānapratipakṣaḥ tasya lābhena /
atyantaṃ sarvathā sarvatra jñeye puṇaranutpattidhamatvāt hatam asamudācāraprahāṇīkṛtam ity arthaḥ /
ato 'sāv iti bhagavān /
pratyekabuddhaśrāvakā apy abhyarhitavāt pratyekabuddhaśabdaḥ pūrvanipātaḥ /
kāmam ity anujñāyām /
na tu sarvatheti /
akliṣṭasaṃmohānatyantavigamāt /
nanu ca sarvaṃ sāsravavastu śrāvakapratyekabuddhānām api buddhavat prahīṇam /
kim idam ueyate /
kliṣṭasaṃmohasya teṣām atyantavigama iti /
tathā hy uktam /
nāham ekadharmam apy anabhijñāya aparijñāya duḥkhasyāntakriyāṃ vadāmīti /
tathā nāham ekadharmam apy aparijñāyāprahāya duḥkhasyāntakriyāṃ vadāmīti /
tasmāc chrāvakapratyekabuddhānām api tad akliṣṭam ajñānaṃ cakṣurādivac chandarāgaprahāṇāt prahīṇam eva
smas pa ma yin te /
mi shes pa ni yang dag pa'i don mthong ba la bgegs su gyur pa'i phyir mun pa'o zhes bya bar khong du chud par bya'o /
mun pa zhes bya ba'i sgra ni mtshan mo'i mun pa yin par grags te /
bum pa dang snam bu la sogs pa'i gzugs yod pa mthong ba'i bgegs su gyur pa'i phyir ro /
skye bo long ba dang 'dra bar byed pas mun pa yin no /
mi shes pa yang de dang chos mthun par yang dag pa'i don sdug bsngal la sogs pa'i bden pa mthong ba'i bgegs su gyur pa'i phyir mun pa zhes bya ba'i ming thob po /
de yang zhes bya ba ni mi shes pa de'o /
gnyen po brnyes nas zhes bya ba ni 'phags pa'i lam brnyes nas te /
mi mthun pa'i phyogs ni nyon mongs pa yin la mi mthun pa'i phyogs 'joms par byed pa'i phyogs ni gnyen po yin pa'i phyir ro /
rnam pa gcig tu na ye shes zag pa med pa ni mi shes pa'i gnyen po yin pas de brnyes nas /
shes bya thams cad la phyis mi skye ba'i chos can du gyur pa'i phyir gtan nas ye bcom pa zhes bya ba ni kun tu mi 'byung bar spang bar byas so zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i phyir 'di ni zhes bya ba ni bcom ldan 'das so /
rang sangs rgyas dang nyan thos rnams kyang zhes bya ba ni mchod pa'i phyir rang sangs rgyas so zhes bya ba'i sgra gong du smos so /
'dod mod kyi zhes bya ba ni khas len mod kyi'o /
gtan nas ni ma yin te zhes bya ba ni nyon mongs can ma yin pa'i kun tu rmongs pa dang gtan du ma bral ba'i phyir ro /
nyan thos dang rang sangs rgyas rnams kyis kyang sangs rgyas bzhin du zag pa dang bcas pa'i dngos po thams cad spangs pa ma yin nam /
de ci ste de dag nyon mongs pa can gyi kun tu rmongs pa kho na dang gtan du bral ba'o zhes bya ba ni 'di brjod /
'di ltar nga ni chos gcig mngon par ma shes shing yongs su ma shes par sdug bsngal gyi mthar byed par mi smra'o zhes bya ba dang de bzhin du nga ni chos gcig yongs su ma shes shing ma spangs par sdug bsngal gyi mthar byed par mi smra'o zhes gsungs so /
de lta bas na nyan thos dang rang sangs rgyas rnams kyis kyang 'dun pa'i 'dod chags spangs pas mig la sogs pa bzhin du nyon mongs pa can ma yin pa'i mi shes pa de spangs pa kho na yin na /
anyathā hi śrāvakapratyekabuddhānāṃ duḥkhāntakriyā na bhavet de lta ma yin na nyan thos dang rang sangs rgyas rnams sdug bsngal gyi mthar byed par yang mi 'gyur ro zhe na /
satam asty etad evam de ni de lta yin pa bden te /
prahīṇam eva teṣāṃ kliṣṭavad akliṣṭam apy ajñānaṃ /
tat tu teṣāṃ cakṣurādivat prahīṇam api samudācarati
de dag gis nyon mongs pa can bzhin du nyon mongs pa can ma yin pa'i mi shes pa yang spangs pa kho na yin na /
buddhasya tu prahīṇaṃ san na samudācarati /
ata eva ca viśeṣitaṃ punaranutpattidharmatvāt hatam iti /
anyathā tat sarvathā sarvatra jñeye prahīṇam ity evāvakṣyat
de ni spangs kyang de dag la mig la sogs pa bzhin du kun tu 'byung gi sangs rgyas bcom ldan 'das la ni spangs zin phan chad kun tu mi 'byung ste de nyid kyi phyir phyis mi skye ba'i chos can du gyur pa'i phyir bcom pa'o zhes khyad par du byas so /
de lta ma yin na zhes bya ba thams cad la ye spangs pa'o zhes bya ba kho na zhig bshad par 'gyur ro /
ye tu vyācakṣate śrāvakapratyekabuddhānāṃ kliṣṭasaṃmohamātravigamāt saṃkleśavinivṛttir iti gang dag nyan thos dang rang sangs rgyas rnams nyon mongs pa dang bral ba'i phyir kun nas nyon mongs pa rnam par log pa'o zhes rnam par 'chad pa de dag gi ni /
tad apavyākhyānam eṣāṃ yathoktam iti pratyācakṣyate ji skad gsungs pa dang sbyar na mi rung bas dor ro /
tathā hy eṣām iti vistaraḥ /
tathā hīti yasmād ity arthaḥ
'di ltar de dag la zhes bya ba rgyas par 'byung ba la 'di ltar zhes bya ba ni gang gi phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
atha vā tatheti yathā na sarvathā tatheti /
hiśabdo hetau /
eṣām iti śrāvakapratyekabuddhānāṃ
rnam pa gcig tu na 'di ltar zhes bya ba ni ci ltar ye ma yin pa de ltar ro /
de dag la zhes bya ba ni nyan thos dang rang sangs rgyas rnams la'o /
buddhadharmeṣv āveṇikādiṣu /
ativiprakṛṣṭadeśakāleṣu cārtheṣu ativiprakṛṣṭadeśeṣu ativiprakṛṣṭakāleṣu ca
sangs rgyas kyi chos zhes bya ba ni ma 'dres pa la sogs pa'o /
yul dang dus shin tu bskal pa zhes bya ba ni yul shin tu bskal ba dang dus shin tu bskal ba'o /
anantaprabhedeṣu cābuddhadharmasvabhāveṣv api rūpādiṣv artheṣu rab tu dbye ba mtha' yas pa rnams la zhes bya ba ni sangs rgyas kyi chos kyi ngo bo nyid ma yin pa gzugs la sogs pa'i don rnams la yang ngo /
bhavaty evākliṣṭam ajñānaṃ samudācaraty eva tad ity arthaḥ nyon mongs pa can ma yin pa'i mi shes pa yod pa nyid do zhes bya ba 'di ni kun tu 'byung ba kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
tatra ye buddhadharmā āveṇikādayaḥ /
teṣu svabhāvaparamasūkṣmagambhīratvād buddhād anyeṣām ajñānam
de la sangs rgyas kyi chos ma 'dres pa bco brgyad gang dag yin pa de dag ni ngo bo nyid kyis shin tu phra zhing zab ba'i phyir sangs rgyas las gzhan pa rnams kyis mi shes te ji skad du /
yathoktaṃ /
jānīṣe (Abhidh-k-vy 5) tvaṃ śāriputra tathāgatasya śīlaskandhaṃ samādhiskandhaṃ prajñāskandhaṃ vimuktiskandhaṃ vimuktijñānadarśanaskandham iti bhagavatā pṛṣṭena sthaviraśāradvatīputreṇoktam /
no hīdaṃ bhagavann iti
bcom ldan 'das kyis sh'a ri'i bu la de bzhin gshegs pa'i tshul khrims kyi phung po dang ting nge 'dzin gyi phung po dang shes rab kyi phung po dang rnam par grol ba'i phung po dang rnam par grol ba'i ye shes mthong ba'i phung po shes sam zhes dris pa dang gnas brtan sh'a ri'i bus bcom ldan 'das de ni ma 'tshal to zhes gsol to zhes 'byung ba lta bu'o /
ye tv anye 'rthā rūpiṇaḥ paramāṇusaṃcitāḥ /
te ativiprakṛṣṭadeśā yadi bhavanti /
ye 'py avijñaptyarūpiṇaḥ
don gzhan gzugs can rdul phra rab brtsams pa gang dag yin pa de dag kyang gal te yul shin tu bskal pa yin la /
te 'pi yady ativiprakṛṣṭadeśādhāratvāt ativiprakṛṣṭadeśā bhavanti /
teṣv api teṣām ajñānam anekalokadhātvantaritadeśatvāt /
śrūyate hi sthaviramaudgalyāyanasya ativiprakṛṣṭadeśamārīcīlokadhātujātasvamātṛdeśaparijñānam
rnam par rig byed ma yin pa dang gzugs can ma yin pa gang yin pa de dag kyang gal te rten yul shin tu bskal pa yin pa'i phyir yul shin tu bskal ba zhig yin na de rnams kyang yul 'jig rten gyi khams du mas chod pa'i phyir de dag gis mi shes te /
gnas brtan mood gal gyi bus rang gi ma yul du shin tu bskal ba 'jig rten gyi khams 'od zer can du skyes pa'i yul yongs su ma shes so zhes grags so /
ativiprakṛṣtakāleṣv apy atīteṣu anāgateṣu vā teṣv artheṣv atibahukalpāntarāntaritavināśaprādurbhāvatvāt teṣāṃ bhavaty evājñānam dus shin tu bskal pa ni 'das pa'am ma 'ongs pa yin te /
de rnams kyang 'byung ba dang 'jig pa bskal pa gzhan du mas chod pa'i phyir de dag gis mi shes pa kho na yin te /
śrūyate hi sthaviraśāriputreṇa mokṣabhāgīyakuśalamūlādarśanāt pravrajyāpekṣapuruṣapratyākhyānam /
bhagavatā tu tasya mokṣabhāgīyaṃ dṛṣṭam uktaṃ ca
gnas brtan sh'a ri'i bus rab tu 'byung bar 'dod pa'i mi thar pa'i cha dang mthun pa'i dge ba'i rtsa ba ma mthong nas bskrad pa dang bcom ldan 'das kyis de'i thar pa'i cha dang mthun pa gzigs te /
mokṣabījam ahaṃ hy asya susūkṣmam upalakṣaye ngas ni 'di yi thar pa yi sa bon shin tu phra ba dang /
dhātupāṣāṇavivare nilīnam iva kāṃcanam iti tshon dang rdo yi gseb na gser /
bag la zhal lta bu gzigs /
sa ca puruṣaḥ pravrājita iti zhes gsungs nas ni de yang rab tu phyung ngo zhes grags so /
anantaprabhedeṣv iti /
dhātugatiyonyupapattyādiprabhede durbodheṣv artheṣu /
teṣām ajñānaṃ bhavaty eva
rab tu dbye ba mtha' yas pa rnams la zhes bya ba ni khams dang 'gro ba dang skye gnas dang skye ba la sogs pa'i bye brag rtogs par dka' ba rnams la ste /
tathā hy āha /
sarvākāraṃ kāraṇam ekasya mayūracandrakasyāpi
de rnams kyang de dag gis mi shes pa kho na yin te 'di ltar /
nāsarvajñair jñeyaṃ sarvajñabalaṃ hi tajjñānam iti /
tāny etāni catvāry ajñānakāraṇāni bhavanti /
teṣāṃ kvacid ekaṃ kvacid dve kvacit trīṇi kvacit catvāsrīti saṃbhavato yojyāni /
ity ātmahitapratipattisampad iti vistaraḥ /
ātmahitāya pratipattiḥ ātmahitapratipattiḥ /
ātmahitapratipatteḥ sampat ātmahitapratipattisampat phalaniṣpattir ity arthaḥ /
sā ceyaṃ saṃpat jñānaprahāṇasaṃpatsvabhāvā veditavyā /
parahitapratipattisaṃpad api tathaiva carcanīyā /
apare vyācakṣate /
ātmahitapratipattir ātmahitapratipādanam /
ātmahitopagraha ity arthaḥ /
tasyāḥ sampat ātmahitapratipattisampat /
evaṃ parahitapratipattisaṃpad api vyākhyeyā /
sā punaḥ sarvaduḥkhopaśamanirvāṇapariprāpaṇasvabhāvā /
saṃsārapaṅkāj jagad ujjahāreti vacanāt /
saṃsaraṇaṃ saṃsāra ājavaṃjavībhāvaḥ janmamaraṇaparaṃparety arthaḥ /
atha vā saṃsaranty asmin sattvā iti saṃsāras traidhātukam /
saṃsāraḥ paṅka iva saṃsārapaṅkaḥ paṃkasādharmyāt /
ata āha /
saṃsāro hi jagadāsaṅgasthānatvād duruttaratvāc ca paṅkabhūta iti /
paṅko hi loke avasādātmakatvāt āsaṅgasya sthānam /
ata eva ca duruttaraḥ /
caṃcalatvād vā parāśrayottaraṇīyatvād (Abhidh-k-vy 6) vā duruttaraḥ /
saṃsāro 'pi hi tṛṣṇābhiṣyanditatvād āsaṅgasthānam /
duruttaraś ca tasmād eva dṛṣṭivicikitsāvispanditena /
buddhāpāśrayottaraṇīyatvena vā duruttaraḥ /
tatrāvamagnaṃ tādātmyanupraveśataḥ samudāyāvayavarūpato vā /
jagat sattvalokam atrāṇam anākrandam anukampamānaḥ karuṇāyamāno bhagavān saddharmadeśanāhastapradānaiḥ /
saddharmadeśanā eva hastāḥ /
teṣāṃ pradānāni /
uttāraṇīyabahutvād bahuvacanaṃ /
tair yathābhavyaṃ abhyuddhṛtavān /
yathābhavyam iti anucyamānam api gamyate loke tathā dṛṣṭatvāt /
tadyathā brāhmaṇān ānīya bhojayāmāsety ukte /
ye tatra bhojayituṃ śaktā grāme nagare vā saṃnihitāh /
tān eva bhojayāmāseti gamyate /
sarvalokabrāhmaṇānāṃ bhojayitum aśakyatvāt /
evam ihāpi yo jano bhavyo 'bhyuddhartum /
tam evabhyuddhṛtavān iti /
ato yathābhavyam iti vyācaṣṭe /
tasmai namaskṛtyeti śirasā praṇipatya kriyāspadībhūtatvān namaḥśabdasya praṇipatyārtho namaskṛtyaśabdo bhavati /
praṇipātaś ca loke śirasā pratīta iti śirasety āha /
vāṅmanonamaskāro 'pi atranuktasiddho guṇākhyānapūrvakatvāt manaskarmapūrvakatvāc ca kāyakarmaṇaḥ /
tasmai iti kiṃlakṣaṇeyaṃ caturthī /
atra bahavo vyākhyānakārā muhyanti /
ācāryaguṇamatis tacchiṣyaś cācāryavasumitra āhatuḥ /
namaḥśabdayoge caturthī /
namaḥsvastisvāhāsvadhālaṃvaṣaḍyogāc ceti /
tad etad ayuktam /
svatantrasya namaḥśabdasya yoge sā caturthī bhavati /
asvatantraś cāyaṃ namaḥśabdaḥ kriyāspadībhūtatvāt /
ata eva cānenaivācāryeṇa vyākhyāyuktau /
namaskṛtya muniṃ mūrdhneti karmalakṣaṇā dvitīyā prayuktā /
tasmān na namaḥśabdayoge caturthīti /
dvitīyāyāḥ sthāne caturthī prayuktety apare /
tad idam eṣām icchāmātram /
na hi lakṣaṇam asyāstīti /
kena tarhīyaṃ caturthī /
saṃpradānalakṣaṇeyaṃ caturthīti vyācakṣmahe /
kathaṃ saṃpradānasaṃjñā /
karmaṇā yam abhipraiti /
sa saṃpradānam iti /
cūrṇikāreṇa karmaśabda ubhayathā varṇyate /
pāribhāṣikaṃ karma laukikaṃ ceti /
tatra yadā kartur īpsitatamaṃ karmeti pāribhāṣikaṃ karmāśrīyate /
tadā kartur īpsitatamena yam abhipraiti /
sa saṃpradānasaṃjño bhavati /
brāhmaṇāya gāṃ prayacchatīti /
etat siddhaṃ bhavati /
yadā tu karma kriyeti laukikaṃ karmāśrīyate /
tadā kriyayā yam abhipraiti /
sa saṃpradānasaṃjño bhavatīti /
tad etat siddhaṃ bhavati /
yuddhāya saṃnahyati /
patye śeta iti /
saṃnahanakriyayā yuddham abhipraiti kartā /
śayanakriyayā patim iti /
(Abhidh-k-vy 7) yuddhādīnām sampradānasaṃjñā siddhā bhavati /
tathehapi namaskārakriyayā śāstāram abhipraiti ācāryaḥ /
tasmāc chāstari saṃpradānasaṃjñā /
saṃpradānasaṃjñāyāṃ satyāṃ saṃpradāne caturthī 'ti caturthī bhavati /
evaṃ ca kṛtvā /
pūrvaṃ praṇamya vadatāṃ pravarāya śāstre | /
pramāṇabhūtāya jagaddhitaiṣiṇe /
praṇamya śāstre sugatāya tāyina | ityevamādīni kāvyaśāstrāntaroktāni śabdarūpāṇi sunītāni bhavanti /
yadi tarhi saṃpradānasaṃjñaiveṣyate /
namaskṛtya muniṃ mūrdhneti /
atra dvitīyā na prāpnoti /
naiṣa doṣaḥ /
vivakṣātaḥ kārakāṇi bhavanti /
yadā karmavivakṣā /
tadā dvitīyā /
yadā saṃpradānavivakṣā /
tadā caturthī 'ti ubhayam api siddhaṃ bhavati /
yathārthaśāstra iti /
śāstr iti auṇādikaḥ śabdaḥ /
tṛntṛcau śaṃsikṣādibhyaḥ saṃjñāyāṃ cāniṭāv iti tṛnpratyayānto 'niṭ śāsteti bhavati /
nanu ca saṃjñāyāṃ śāsteti bhavati /
na ceyaṃ saṃjñā /
saṃjñaiveyam /
dvividhā hi saṃjñā viśeṣasaṃjñā sāmānyasaṃjñā ca /
viśeṣasanjñā evadatto yajñadatta iti /
sāmānyasaṃjñā mātāpitetyevamādikā /
mātrādayo 'pi hi tatra saṃjñāyām eva nipātyante /
naptṛneṣṭṛtvaṣṭṛhotṛpotṛbhrātṛjāmātṛmātṛpitṛduhitṛ iti /
tena yathā sarvāsāṃ mātṝṇām iyaṃ saṃjñā māteti /
sarveṣāṃ ca pitṝṇāṃ piteti /
evaṃ sarveṣāṃ ca śāstṝṇām iyaṃ saṃjñā śāsteti /
sa tu śāstā dvividho bhavati /
ayathārtho yathārthaś ca /
ayathārthaś ca pūraṇādiḥ /
yathārthaś ca tathāgata iti /
ato viśinaṣṭi yathārtham aviparītaṃ śāstīti yathārthaśāstā /
etac ca viśeṣaṇaṃ parahitapratipattyupāyasūcanārtham /
ata evāha /
parahitapratipattyupāyam asyāviṣkarotītyevamādi /
na tv ṛddhivarapradānaprabhāveneti prabhāvaśabdaḥ pratyekam abhisaṃbadhyate /
ṛddhiprabhāvena varapradānaprabhāveneti /
ṛddhiprabhāvas tadyathā viṣṇor viśvarūpasaṃdarśanam /
varapradānaprabhāvas tadyathā maheśvaro varaṃ prayacchatīti pravādaḥ /
atha vā tripado dvaṃdvaḥ /
ṛddhiś ca varapradānaṃ ca prabhāvaś ceti /
prabhāvaḥ śaktiviśeṣaḥ /
nanu ca buddhā api kadācit ṛddhiprātihāryaṃ vineyānām upadarśayanti /
asty etad evam /
api tv āvarjanamātraṃ tu teṣāṃ /
anuśāsanīprātihāryeṇa tu rāgādipratipakṣabhāvanākrameṇa saṃsārottaraṇaṃ bhavati /
kiṃ kariṣyatīti praśnaḥ /
namaskṛtyeti /
(Abhidh-k-vy 8) ktvāvidheḥ kriyāntarapekṣatvāt /
samānakartṛkayor hi pūrvakāle ktvāvidhir bhavati /
śāstraṃ pravakṣyāmīti /
arthaviśeṣābhidyotako nāmasamūhaḥ śāstraṃ /
kṣaṇikatvāt samuhānupapattir iti cet /
na /
tadgrāhakabuddhirūpasamūhakalpanāt /
śiṣyaśāsanāc chāstram iti /
kiṃ śāstram iti kiṃ nāmadheyam ity abhiprāyaḥ /
(I /
2ab) abhidharmakośam ity asya nirvacanaṃ vakṣyate /
āstāṃ tāvad etat /
avayavārthāvabodhapūrvakaḥ samudāyārthāvabodhaḥ ity avayavārthaṃ tāvat /
pṛcchati /
ko 'yam abhidharmo nāmeti /
prajñāmalā sānucarābhidharma iti /
dharmapravicayakāle prajñā pradhānam iti mukhyavṛttyā prajñāgrahaṇam /
amalety anāsravā /
malānām āsravaparyāyatvāt /
sānucareti saparivārā /
rājñā samaṃ carann api bhṛtyo rājānucara ity ucyate /
tadanuvṛttikāritvāt /
tathehāpi samakālaṃ caranto 'pi tatsahabhuvo dharmā anucarā evocyante /
ke punas te /
cittacaittāḥ anāsravasaṃvaro jātyādayaś ca cittaviprayuktā iti /
nanu ca cittaṃ caittebhyaḥ pradhānam /
tathā hi cittasya ime citte vā bhavāś caittā iti /
tena prajñaiva cittasya parivāro 'rhati /
na tu cittaṃ prajñāyāḥ caitasikatvāt asty etat
rma bya'i mdongs ni gcig pu yang /
rgyu yi rnam pa thams cad ni /
kun mkhyen min pa'i shes bya min /
de shes pa ni kun mkhyen stobs /
zhes gsungs so /
de dag ni mi shes pa'i rgyu bzhi yin te /
de dag kyang kha cig la ni gcig kha cig la ni gnyis kha cig la ni gsum kha cig la ni bzhi zhes bya bar ci rigs par sbyar bar bya'o /
de ltar bdag la phan pa sgrub pa phun sum tshogs pas zhes bya ba la sogs pa rgyas par 'byung ba la bdag la phan pa'i phyir bsgrub pa ni bdag la phan pa bsgrub pa'o /
bdag la phan pa sgrub pa phun sum tshogs pa ni bdag la phan pa sgrub pa phun sum tshogs pa ste 'bras bu grub pa zhes bya ba'i tha tshig go /
phun sum tshogs pa de yang ye shes dang spangs pa phun sum tshogs pa yin par rig par bya ste /
gzhan la phan pa sgrub pa phun sum tshogs pa yang de dang 'dra ba nyid du brjod par bya'o /
gzhan dag na re bdag la phan pa sgrub pa ni bdag la phan pa sgrub par byed pa ste bdag la phan pa nye bar 'dzin pa zhes bya ba'i tha tshig go /
de phun sum tshogs pa ni bdag la phan pa sgrub pa phun sum tshogs pa ste /
gzhan la phan pa sgrub pa phun sum tshogs pa yang de bzhin du bshad par bya'o /
de yang sdug bsngal thams cad nye bar zhi bar mya ngan las 'das pa thob par byed pa'i ngo bo nyid yin no /
'khor ba'i 'dam las 'gro ba drangs mdzad pa zhes bya ba ni 'khor ba na 'khor ba'o /
'ong zhing 'gro bar 'gyur ba ste skye ba dang 'chi ba brgyud pa zhes bya ba'i tha tshig go /
rnam pa gcig tu na 'dir sems can rnams 'khor bas na 'khor ba ste khams gsum pa yin no /
'dam dang chos mthun pa'i phyir 'khor ba ni 'dam dang 'dra bas 'khor ba'i 'dam mo /
de nyid kyi phyir 'khor ba ni 'gro ba kun tu chags pa'i gnas yin pa'i phyir dang rgal bar dka' ba'i phyir 'dam lta bu yin te zhes bshad de /
'dam ni 'jig rten na bying ba'i bdag nyid yin pa'i phyir kun tu chags pa'i gnas yin la de nyid kyi phyir ram g yo ba'i phyir rgal bar dka' ba yin no /
yang na gzhan la brten nas brgal dgos pa'i phyir rgal bar dka' ba yin no /
'khor ba yang sred pa la sogs pas mngon par brlan pa'i phyir kun tu chags pa'i gnas yin la de nyid kyi phyir ram lta ba dang the tshom gyis bskyod pa'i phyir rgal bar dka' ba yin no /
yang na sangs rgyas la brten nas brgal dgos pa nyid kyi phyir rgal bar dka' ba yin no /
'gro ba ni sems can gyi 'jig rten no /
der bying ba ni de'i bdag nyid du zhugs pa 'am kun 'byung gi yan lag gi ngo bor gyur pa'i phyir /
skyabs med pa ni mgon med pa'o /
thugs brtse ba dang ldan pa ni thugs rje dang ldan pa'o /
bcom ldan 'das kyis dam pa'i chos ston pa'i phyag brkyang ba dag ces bya ba ni dam pa'i chos ston pa nyid phyag yin la de dag brkyang ba ste bsgral bar bya ba mang ba'i phyir mang po'i tshig smos so /
de dag gi skal ba ji ltar ba bzhin du drangs so zhes bya ba ni skal pa ji lta ba bzhin zhes ma smos su zin kyang 'jig rten na de lta bu mthong ba'i phyir mngon te /
dper na bram ze rnams ston mo byin cig ces smras na 'jig rten thams cad kyi bram ze rnams la zan sbyin par mi nus pa'i phyir /
gang dag grong ngam grong ngam grong khyed der nye ba zan sbyin par nus pa de dag kho na ston mo byin cig ces bya bar mngon pa ltar de bzhin du 'dir yang skye bo gang zhig drang ba'i skal ba can de kho na drangs so zhes bya ba yin te de'i phyir skal pa ji lta ba bzhin zhes rnam par bshad do /
don bzhin ston pa zhes bya ba ni ston pa de yang rnam pa gnyis yin te don bzhin ma yin pa ni gang po la sogs pa'o /
don bzhin yin pa ni de bzhin gshegs pa ste de'i phyir don ji lta ba bzhin phyin ci ma log par ston pas don bzhin ston pa'o khyad par du byas so /
khyad par 'di yang gzhan la phan pa sgrub pa'i thabs bstan pa'i phyir te de nyid kyi phyir 'di'i gzhan la phan pa sgrub pa'i thabs ston te zhes bya ba la sogs pa bshad do /
rdzu 'phrul dang dam pa sbyin pa'i mthus ni ma yin no zhes bya ba la mthu zhes bya ba'i sgra ni rdzu 'phrul gyi mthu 'am dam pa'i sbyin pa'i mthus zhes re re la sbyar bar bya ste rdzu 'phrul gyi mthu ni dper na khyab 'jug gzugs sna tshogs su ston pa lta bu'o /
dam pa sbyin pa'i mthu ni dper na lha chen po dam pa sbyin par grags pa lta bu'o rnam pa gcig tu na rdzu 'phrul dang dam pa sbyin pa dang mthu zhes tshig gsum du zlas dbye ste mthu ni nus pa'i khyad par yin no /
sangs rgyas rnams kyang res 'ga' gdul bya rnams la rdzu 'phrul gyi cho 'phrul nye bar ston pa ma yin na ma zhe na /
de ni de lta yin mod kyi 'on kyang de dag dad par bya ba tsam du zad kyi 'khor ba las sgrol ba ni rjes su bstan pa'i cho 'phrul gyi sgo nas 'dod chags la sogs pa'i gnyen po bsgom pa'i rim gyis yin no /
de la phyag 'tshal nas zhes bya ba ni mgos btud nas so zhes bya ba ni phyag ces bya ba'i sgra bya ba'i gzhir gyur pa yin pa'i phyir phyag 'tshal nas zhes bya ba'i sgras ni btud pa'i don yin la btud pa yang 'jig rten na mgos bya bar grags pas mgos zhes bshad do /
ngag dang yid kyis phyag bya ba yang 'dir ma smos kyang grub pa yin te /
yon tan smos pa sngon du 'gro ba yin pa'i phyir dang lus dang ngag gi las kyang yid kyi las sngon du 'gro ba yin pa'i phyir ro /
phyag 'tshal nas zhes bya ba ni bya ba gzhan la ltos pa yin pa'i phyir ci zhig bya zhes dris so /
bstan bcos rab bshad bya zhes bya ba ni don gyi khyad par mngon par rjod par byed pa'i ming gi tshogs ni bstan bcos so /
gal te skad cig ma yin pa'i phyir tshogs pa mi 'thad do zhe na /
de 'dzin par byed pa'i blo'i ngo bos tshogs su brtags pa'i phyir ro /
bstan bcos gang zhen zhes bya ba ni ming ci zhes bya ba snyam du bsams pa'o /
chos mngon pa mdzod ces bya ba 'di'i nges pa'i tshig 'og nas 'chad pas 'di ni re zhig gzhag go /
spyi'i don rtogs pa ni yan lag gi don rtogs pa sngon du 'gro ba yin pas re zhig chos mngon pa zhes bya ba 'di gang zhe na zhes yan lag gi don 'dri'o /
chos mngon shes rab dri med rjes 'brang bcas zhes bya ba ni chos rab tu rnam par 'byed pa'i dus na shes rab gtso bo yin pas gtso bo'i tshul gyis shes rab smos so /
dri med ces bya ba'i zag pa med pa'o zhes bya ba ni dri ma rnams ni zag pa'i rnam grangs yin pa'i phyir ro /
rjes 'brang bcas zhes bya ba ni 'khor dang bcas pa'o zhes bya ba ni rgyal pa dang lhan cig spyod kyang de dang mthun par byed pa'i phyir rgyal po'i rjes su 'brang ba zhes bya ba de bzhin du /
'dir yang de dang lhan cig 'byung ba'i chos rnams dus mnyam par rgyu yang rjes su 'brang ba kho nas brjod do /
de dag kyang gang zhe na sems dang sems las byung ba dang zag pa med pa'i sdom pa dang skye ba la sogs pa ldan pa ma yin pa'i 'du byed ces bya ba dag yin no /
sems las byung ba dag pas sems gtso bo ma yin nam /
'di ltar sems las byung ba 'di dag sems la yod pa 'am sems las 'byung ba na sems las byung ba zhes bya'o /
des na shes rab nyid sems kyi 'khor yin par 'os kyi sems ni ma yin ta shes rab sems las byung ba yin pa'i phyir ro zhe na /
api tu dharmapravicayakāle prajñā caittasyāpi sarvasya kalāpasya rājāyate de ni bden mod kyi 'on kyang chos rab tu rnam par 'byed pa'i dus na shes rab sems las byung ba yin yang tshogs pa thams cad kyi gtso bor 'gyur ro /
kvacit kaścid dharmaḥ prādhānyam āskandati /
tadyathā abhisaṃpratyayakāle śraddhetyevamādi
chos 'ga' zhig la lar dus kha cig tu gtso bor gyur te dper na mngon par yid ches par bya ba'i dus na dad pa zhes bya ba la sogs pa lta bu'o /
anāsravaḥ pañcaskandhaka iti /
anāsravasaṃvaras tasmin kalāpe rūpaskandhaḥ /
yā vedanā /
sa vedanāskandhaḥ /
yā saṃjñā /
sa saṃjñāskandhaḥ /
cetanādijātyādayaḥ saṃskāraskandhaḥ /
vijñānaṃ cātra vijñānaskandhaḥ /
eṣa tāvad iti
zag pa med pa'i phung po lnga po la zhes bya ba ni tshogs pa de la zag pa med pa'i sdom pa ni gzugs kyi phung po yin no /
tshor ba gang yin pa de ni tshor ba'i phung po yin no /
'du shes gang yin pa de ni 'du shes kyi phung po yin no /
sems la sogs dang skye ba la sogs pa ni 'du byed kyi phung po yin no /
'di la rnam par shes pa ni rnam par shes pa'i phung po yin no /
tāvacchabdaḥ kramārthaḥ /
pāramārthika iti /
paramārtha eva pāramārthikaḥ /
paramārthe vā bhavaḥ pāramārthikaḥ
re zhig 'di ni zhes bya ba la re zhig ces bya ba'i sgra ni rim pa ston pa'o /
don dam pa pa zhes bya ba ni don dam pa nyid yin pa'am don dam pa las byung bas don dam pa pa'o /
paramārthena vā dīvyati caratīti vā pāramārthikaḥ /
sāṃketikas tu sāṃvyavahārikaḥ
rnam pa gcig tu don dam pas rol cing spyod pas na don dam pa pa'o /
brdar btags pa ni tha snyad pa'o /
tadprāptaye yāpi ceti prajñā sānucarā so 'bhidharma iti cātrādhikṛtam /
tasyā anāsravāyāḥ prajñāyāḥ prāptyarthaṃ sākṣāt pāraṃparyeṇa vā yā śrutamayī cintāmayī ca bhāvanāmayī ca prajñā sāsravā yā copapattipratilambhikā sānucarā
de thob bya phyir gang zhes bya ba ni 'dir yang chos mngon pa ni shes rab rjes su 'brang ba dang bcas pa yin no zhes bya bar skabs dang sbyar te mngon sum mam brgyud pa'i sgo nas shes rab zag pa med pa de thob par 'gyur ba thos pa las byung ba dang bsams pa las byung ba dang bsgoms pa las byung ba'i shes rab zag pa dang bcas pa gang yin pa dang skyes nas thob pa rjes su 'brang ba dang bcas pa gang yin pa de yang brdar brtags pa'i chos mngon pa yin no /
sāpi sāṃketiko 'bhidharmaḥ /
tatra śrutaprayogajā śrutamayī /
yuktinidhyānaprayogajā cintāmayī /
(Abhidh-k-vy 9) bhāvanāprayogajā bhāvanāmayī
de la thos pa las byung ba ni thos pa'i sbyor ba las skyes pa'o /
bsams pa las byung ba ni bsams pa'i sbyor ba las skyes pa'o /
bsgoms pa las byung ba ni bsgoms pa'i sbyor ba las skyes pa'o /
upapattipratilambhajā upapattipratilambhikā /
upapattipratilambho 'syāstīti /
ata iniṭhanāv iti ṭhanvidhānān na vṛddhiḥ /
śrutacintāmayy upapattipratilambhikā bhāvanāmayī cārūpyāvacarī catuḥskandhako 'bhidharmaḥ anuparivartakarūpabhāvāt
skyes nas thob pa ni skye ba thob pa las skyes pa ste /
'di la skyes nas thob pa yod pa'i phyir ro /
thos pa dang bsams pa las byung ba dang skyes nas thob pa dang bsgoms pa las byung ba gzugs med pa na spyod pa ni rjes su 'brang ba'i gzugs med pa'i phyir chos mngon pa phung po bzhi pa yin no /
rūpāvacarī tu dhyānasaṃvarasadbhāvāt paṃcaskandhako 'bhidharmaḥ gzugs na spyod pa ni bsam gtan gyi sdom pa yod pa'i phyir chos mngon pa phung po lnga pa yin no /
yac ca śāstram iti abhidharmaśāstram abhipretaṃ bstan bcos gang zhes bya ba ni chos mngon pa'i bstan bcos yin par dgongs pa'o /
tat tu sānucaraṃ na sānucaram iti vyākhyābhedaḥ /
kecit tāvat acittacaitasikakalāparūpatvāt /
sānucaram /
iti nānuvartayanti /
jātyādisaṃbhavāt kecid anuvartayanti
de rjes su 'brang ba dang bcas pa yin na ma rjes su 'brang ba dang bcas pa ma yin zhes bya ba ni rnam par bshad pa mi mthun te /
kha cig na re sems dang sems las byung ba'i tshogs kyi ngo bo ma yin pa'i phyir rjes su 'brang ba dang bcas pa'o zhes bya bar mi sbyar ro zhes zer ro /
ekaskandhako hy asāv abhidharmaḥ /
dviskandhako vā /
tasya ca jātyādayaḥ santīti
kha cig ni skye ba la sogs pa yod pa'i phyir sbyor te chos mngon pa 'di ni phung po gcig pa'am /
de la skye ba la sogs pa yod pas phung po gnyis pa yin no /
anye tu vyācakṣate śāstram iti jñānaprasthānaṃ /
tasya śarīrabhūtasya ṣaṭ pādāḥ /
prakaraṇapādaḥ vijñānakāyaḥ harmaskandhaḥ prajñaptiśāstraṃ hātukāyaḥ saṃgītiparyāya ity atas tad api śāstraṃ sānucaram eva pāraṃparyeṇa pāramārthikābhidharmaprāptaye sāṃketiko 'bhidharma ity ucyate /
upapattipratilambhikā hi prajñā śāstraśravaṇāt tadartham anusarati
gzhan dag na re bstan bcos zhes bya ba ni ye shes la 'jug pa yin no /
lus su gyur pa de la yan lag drug yod de rab tu 'byed pa'i gzhi dang rnam par shes pa'i tshogs dang chos kyi phung po dang btags pa'i bstan bcos dang khams kyi tshogs dang yang dag par 'gro ba'i rnam grangs so /
de'i phyir bstan bcos de yang rjes su 'brang ba dang bcas pa kho na yin te /
tasyāḥ śrutamayī śrutamayyāś cintāmayī cintāmayyāḥ sāsravā bhāvanāmayī tasyā anāsravā prajñā jāyata iti anukramaḥ /
tad ayam iti /
tad iti vākyopanyāse /
ayam iti svalakṣaṇadhāraṇatvena niruktaḥ pāramārthikaḥ sāṃketiko 'bhidharmaḥ /
praramārthadharmam iti /
paramasya jñānasyārthaḥ paramārthaḥ
brgyud nas don dam pa'i chos mngon par thob par byed pas brdar btags pa'i chos mngon pa zhes bya'o /
de la skye gnas thob pa'i shes rab kyis ni bstan bcos mnyan pa'i sgo nas de'i don gyi rjes su 'brang ngo /
de las ni thos pa las byung ba'o thos pa las byung ba las ni bsams pa las byung ba'o /
paramo vārthaḥ paramārthaḥ sarvadharmāgratvāt paramārthaḥ bsams pa las byung ba las ni bsgoms pa las byung ba zag pa dang bcas pa'o /
paramārthaś cāsau dharmaś ca paramārthadharmaḥ de las ni zag pa med pa'i shes rab skye bar 'gyur te rim pa ni de lta'o /
dharmalakṣaṇaṃ veti /
svasāmānyalakṣaṇaṃ khakkhaṭalakṣaṇaḥ pṛthivīdhātur anityaṃ duḥkham ityevamādi /
tat pratyabhimukhaḥ pratilambhāya prativedhāya avabodhāya vā abhimukho dharmaḥ abhidharmaḥ /
kugatiprādaya iti tatpuruṣasamāsaḥ /
nanu ca lakṣaṇenābhipratī ābhimukhya iti avyayībhāvaḥ prāpnoti /
yadā hy abhir lakṣaṇena saha samasyate /
tadāvyayībhāvaḥ /
tadyathā abhyagni śalabhāḥ patanti /
śalabhapatanaṃ agninā lakṣyate /
so 'gnir asya lakṣaṇaṃ /
na tv ayaṃ dharmo 'nyasya lakṣaṇam /
kiṃ tarhi /
lakṣyaḥ /
svayam evābhimukhyāt /
śāstrākhyo 'pi sāṃketiko 'bhidharmaḥ prāpaṇāyābhidyotanāya vā nirvāṇaṃ dharmalakṣaṇaṃ vā praty upaniṣadbhāvenābhimukhaḥ /
kimaṃga pāramārthika ity atas tatpuruṣasamāsenābhidharma iti siddhaṃ bhavati
de lta bas na 'di ni gzugs de lta bas na zhes bya ba ni tshig gi phrad do /
'di ni zhes bya ba ni rang gi mtshan nyid 'dzin pa nyid du nges par bshad pa don dam pa pa dang brdar btags pa'i chos mngon pa'o /
don dam pa'i chos zhes bya ba ni ye shes dam pa'i don yin pas don dam pa'o /
rnam pa gcig tu na chos thams cad kyi mchog yin pa'i phyir don dam pa yin pas don dam pa'o /
'di ni don dam pa yang yin la chos kyang yin pas don dam pa'i chos so /
chos kyi mtshan nyid ces bya ba ni rang dang spyi'i mtshan nyid de sa'i khams kyi mtshan nyid ni sra ba dang mi rtag pa dang sdug bsngal ba zhes bya'o /
de lta bu la sogs pa mngon du thob par bya ba dang rtogs par bya ba dang khong du chud par bya bar mngon du phyogs pa'i chos ni chos mngon pa'o /
(I /
2cd) ukto 'bhidharma iti /
svabhāvaprabhedanirvacanato avayavārtho 'vabuddhaḥ
chos mngon pa bshad zin to zhes bya ba ni ngo bo nyid dang rab tu dbye ba dang nges pa'i tshig gi sgo nas te yan lag gi don rtogs zin to /
(Abhidh-k-vy 10) samudāyārthas tu na tāvad ity ataḥ samudāyārthaṃ pṛcchati /
idaṃ tu śāstraṃ katham abhidharmakośam iti /
tasyārthato 'sminn /
iti /
tasyābhidharmasaṃjñakasya śāstrasyānantaroktatvāt grahaṇaṃ
spyi'i don da dung ma rtogs pas de'i phyir /
bstan bcos 'di ji ltar na chos mngon pa'i mdzod yin zhes spyi'i don 'dri'o /
'dir de don du zhes bya ba la de zhes bya ba ni bshad ma thag pa'i phyir chos mngon pa zhes bya ba'i bstan bcos gzung ngo /
arthata iti na vyañjanata iti /
arthato 'yam /
anupraveśo na sākalyena /
tasmād yathāpradhānam ity avyayībhāvaḥ
don du zhes bya ba ni tshig gi sgo nas ma yin pa ste de ni don gyi sgo nas chud kyi thams cad ni ma yin no /
de'i phyir gces gces rnams zhes smos so /
antarbhūtaḥ praviṣṭa iti chud pa ni nang du chud pa ste /
etac chāstraṃ madīyaṃ tasyārthasya kośasthānīyaṃ bhavati /
kośasadṛśaṃ /
etasminn arthe ṣaṣṭhītatpuruṣasamāsaḥ /
abhidharmasya kośo 'bhidharmakośa iti /
yatra hy asiḥ praviśati /
sa tasya kośaḥ
de lta bas na bdag cag gi bstan bcos 'di ni don de'i mdzod lta bu yin zhing mdzod dang 'dra ba yin no /
don 'di la ni chos mngon pa'i mdzod ni chos mngon pa'i mdzod do zhes bya bar tshig bsdu ste ral gyi gang du gzhug pa de ni de'i shubs yin pa lta bu'o /
atha vā so 'bhidharmo jñānaprasthānādir etasya madīyasya śāstrasyāśrayabhūtaḥ /
tato hy ārṣād abhidharmād etan madīyaṃ śāstraṃ nirākṛṣṭam
yang na chos mngon pa'i gtsug lag de las bdag cag gi bstan bcos 'di phyung bas chos mngon pa ye shes la 'jug pa la sogs pa de bdag cag gi bstan bcos 'di'i gnas lta bu yin te /
arthata ity adhikṛtam /
ataḥ sa evāsyābhidharmaḥ kośa iti /
etasminn arthe bahuvrīhisamāsaḥ /
abhidharmaḥ kośo 'syeti abhidarmakośaḥ
don du zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
de'i phyir chos mngon pa de nyid 'di'i mdzod yin te don 'di la ni 'di la chos mngon pa'i mdzod yod pas chos mngon pa'i mdzod ces bya bar tshig bsdus te /
yato hy asir nirākṛṣyate /
sa tasya kośa iti
ral gri nang nas 'byin pa de ni de'i shubs yin pa lta bu'o /
etac chāstram abhidharmakośam iti /
samudāyārtho 'py asyāvagamita iti sūcayati
de ltar na bstan bcos 'di ni chos mngon pa'i mdzod yin no zhes bya ba ni spyi'i don yang khong du chud do zhes bya bar ston to /
(I /
3) kimarthaṃ punar abhidharmopadeśaḥ kiṃ prayojanam ity arthaḥ
yang ci'i phyir chos mngon pa bstan ces bya ba ni ci dgos zhes bya ba'i tha tshig ste /
saprayojanasya hi śāstrasya pratyāsaḥ sādhur bhavet dgos pa dang bcas pa'i bstan bcos ni bsdu ba legs par 'gyur gyi dgos pa med pa ni ma yin no /
na niḥprayojanasya /
kena cāyaṃ prathamata upadiṣṭaḥ /
kena cāyam abhidharma ādito deśitaḥ
'di dang po nyid du sus bstan ce na zhes bya ba ni chos mngon pa 'di dang po nyid du su zhig gis bshad ces bya ba yin te /
āptopadiṣṭasya hi śāstrasya pratyāso 'rharūpaḥ syād ity abhiprāyaḥ yid ches pas bstan pa'i bstan bcos ni bsdu bar 'os pa'i ngo bor 'gyur ro snyam du bsams pa'o /
prathamata iti viśeṣaṇam /
bhadantakātyāyanīputrādīnāṃ piṇḍīkaraṇena paścād upadeśasya siddhatvāt
dang po zhes khyad par du smos pa ni btsun pa k'a ty'a'i bu la sogs pas phyis bsdu ste bstan pa ni /
prathamata upadeśe hi vivādaḥ /
yata iti vistaraḥ
grub pas dang po nyid du ston pa la rtsod pa'i phyir ro /
yataḥ kāraṇāt /
ācāryaḥ śāstrakāraḥ /
abhidharmakośaṃ pratyāsaśāstraṃ vaktuṃ praṇetum ādriyate /
ādaram karotīty arthaḥ
'di ltar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di ltar bstan bcos mdzad pa'i slob dpon mdor bsdus pa'i bstan bcos chos mngon pa'i mdzod 'chad cing byed par gus shing 'bad ces bya ba'i tha tshig go /
evaṃ kṛte praśnadvaye abhidharmaśāstrasya saprayojanatām āptopadeśatāṃ ca pradarśayann āha /
dharmāṇāṃ pravicaya iti vistaraḥ
de ltar dri ba gnyis byas pa las chos mngon pa'i bstan bcos dgos pa dang bcas pa nyid dang yid ches pas bstan pa nyid du rab tu bstan pa'i phyir chos rnams rab tu rnam 'byed med par zhes bya ba rgyas par smos te /
yato vinā dharmapravicayena rūpaṃ vedanā anityaṃ duḥkham ityevamākāreṇa /
nāsti kleśopaśamābhyupāyaḥ /
anya iti vākyaśeṣaḥ
gang gi phyir chos rab tu rnam par 'byed pa gzugs dang tshor ba dang mi rtag pa dang sdug bsngal ba zhes bya ba la sogs pa'i rnam pa med par nyon mongs pa nye bar zhi bar bya ba'i thabs med de /
gzhan zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
sa eva tu kleśopaśamābhyupāya iti arthād āpannaṃ bhavati des na de kho na nyon mongs pa nye bar zhi bar bya ba'i thabs yin no zhes bya bar don gyis go bar 'gyur te /
tadyathā nāhāreṇa vinā prāṇasaṃdhāraṇopāya ity ukte sa evāhāraḥ prāṇasaṃdhāraṇopāya ity arthād āpannaṃ bhavati /
tadvad etat /
yadi kleśopaśamo (Abhidh-k-vy 11) na syāt kiṃ syād iti
dper na zas ma gtogs par srog 'dzin pa'i thabs med do zhes smras na zas de kho na srog 'dzin pa'i thabs yin zhes bya bar don gyis go bar 'gyur ba ltar 'dir yang de dang 'dra'o /
gal te nyon mongs pa nye bar zhi bar ma gyur na cir 'gyur zhe na /
ata āha /
kleśaiś ca bhramati bhavarṇave 'tra loka iti /
anena kleśopaśamasyāvaśyakartavyatāṃ darśayati /
bhavaḥ saṃsāra ity ekārthaḥ
de'i phyir nyon mongs pas kyang 'jig rten srid mtsho 'dir 'khyams te zhes bya ba smos te 'dis ni gdon mi za bar nyon mongs pa nye bar zhi bar bya ba dgongs pa nyid du ston to /
srid pa dang 'khor ba ni don gcig go /
bhava evārṇavo bhavārṇavaḥ /
majjanasthānasādharmyāt samudrakalpo bhavaḥ
'bying ba'i gnas su chos mthun pa'i phyir srid pa nyid mtsho yin pas srid mtsho ste srid pa rgya mtsho lta bu 'dir ro /
etasmin bhavārṇave atra /
pratyakṣīkṛtapañcopādānaskandhalakṣaṇavyatiriktabhavapratiṣedhārtham atragrahaṇam /
atra loko bhramati tādātmyāvasthānāt
srid mtsho 'dir zhes bya ba la 'dir zhes bya ba'i sgra ni nye bar len pa'i phung po lnga'i mtshan nyid mngon sum du gyur pa las ma gtogs pa'i srid pa dgag pa'i phyir smos so /
tādātmyavasthānato 'pi hi adhikaraṇanirdeśo dṛśyate 'dir 'jig rten 'khyams pa ni de'i bdag nyid du gnas pa'i phyir ro /
tadyathā anyapādapānupayogena palāśeṣv ārāmaḥ sthita iti de'i bdag nyid du gnas pa yang gzhir ston pa snang ste /
vṛttau tu hetvarthatāṃ tṛtīyāyāḥ sūcayatā hetumaṇṇicā hetvartha uktaḥ dper na shing gzhan dang mi ldan pa las shing pa la sha dag la kun dga'i ra ba gnas so zhes bya ba lta bu'o /
kleśāś ca lokaṃ bhramayantīti /
ata ity uddiṣṭahetupratyāmnāyaḥ /
yata evam /
ata uddiṣṭo 'bhidharma ity arthaḥ
nyon mongs pa rnams kyis kyang 'jig rten 'khor ba'i rgya mtsho chen po 'dir 'khyam par byed pas de'i phyir zhes bya ba ni rgyu bstan pa ston par byed do /
gang gi phyir de lta yin pa de'i phyir chos mngon pa bstan to zhes bya ba'i tha tshig ste /
dharmapravicayaḥ kleśopaśamopāyo nānyo dharma ity abhidharmopadeśakaḥ saṃbandha ity ata uktaṃ nyon mongs pa nye bar zhi bar byed pa'i thabs ni chos rab tu rnam par 'byed pa yin gyi chos gzhan ni ma yin no zhes chos mngon pa ston par byed pa'i 'brel pa bshad pa yin no /
taddhetor iti /
sa eva hetus taddhetuḥ /
tasya tasmād vā /
taddhetor iti /
tasya dharmapravicayasyārthe 'bhidharmopadeśahetuko dharmapravicayaḥ
de'i don du zhes bya ba ni de nyid kyi phyir yin pas de'i don du ste de'i don nam de'i ched du zhes bya ba yin no /
chos rab tu rnam par 'byed pa de'i don du zhes bya ba ni chos mngon pa bstan pa'i rgyud las byung ba chos rab tu rnam par 'byed pa ste /
kathaṃ nāme dharmapravicayaḥ syād ity abhidharma upadiṣṭaḥ śāstrā buddhena /
ata eva /
na hi vinābhidharmopadeśena śiṣyaḥ śakto dharmān pravicayitum iti /
udita iti vader niṣṭhāyāṃ kṛtasaṃprasāraṇasyaitad rūpam /
na tu iṇa utpūrvas yārthāyogāt /
udita ity uktaḥ upadiṣṭa ity ekārthaḥ /
kileti /
kilaśabdaḥ parābhiprāyaṃ dyotayati
ston pa sangs rgyas kyis ni ji ltar na chos rab tu rnam par 'byed par 'gyur snyam nas chos mngon pa bstan to /
de nyid kyi phyir chos mngon pa'i bstan pa med pa ni slob mas chos rab tu rnam par dbye bar mi nus so zhes bya ba smos so /
gsungs pa dang bshad pa dang bstan pa ni don gcig go /
lo zhes bya ba la lo zhes bya ba'i sgra ni 'di ni chos mngon pa pa rnams kyi gzhung lugs yin gyi mdo sde pa kho bo cag gi ni ma yin no zhes pha rol kyi [*gyi] 'dod pa ston par byed pa yin no /
chos mngon par byed pa ni mang po zhig yod par grags te /
'di lta ste ye shes la 'jug pa ni 'phags pa k'a ty'a'i bus byas /
rab tu byed pa'i gzhi ni gnas brtan dbyig gi bshes gnyen gyis byas /
rnam par shes pa'i tshogs ni btsun pa lha skyid kyis byas /
ābhidhārmikāṇām etan mataṃ chos kyi phung po ni 'phags pa sh'a ri'i bus byas /
na tv asmākaṃ sautrāntikānām iti bhāvaḥ btags pa'i bstan bcos ni 'phags pa mood gal gyi bus byas /
śrūyante hy abhidharmaśāstrāṇāṃ kartāraḥ /
tadyathā jñānaprasthānasya āryakātyāyanīputraḥ kartā
khams kyi tshogs ni gang pos byas /
yang dag par 'gro ba'i rnam grangs ni gsus po ches byas par grags so /
prakaraṇapādasya sthaviravasumitraḥ /
vijñānakāyasya sthaviradevaśarmā /
harmaskandhasya āryaśāriputraḥ /
prajñaptiśāstrasya āryamaudgalyāyanaḥ /
hātukāyasya pūrṇaḥ /
saṃgītiparyāyasya mahākauṣṭhilaḥ /
kaḥ sautrāntikārthaḥ /
ye sūtraprāmāṇikā na śāstraprāmāṇikāḥ /
te sautrāntikāḥ /
yadi na śāstraprāmāṇikāḥ kathaṃ teṣāṃ piṭakatrayavyavasthā /
sūtrapiṭako vinayapiṭako 'bhidharmapiṭaka iti /
sūtre 'pi hy abhidharmapiṭakaḥ paṭhyate /
traipiṭako bhikṣur iti naiṣa doṣaḥ /
sūtraviśeṣā eva hy arthaviniścayādayo 'bhidharmasaṃjñāḥ (Abhidh-k-vy 12) yeṣu dharmalakṣaṇaṃ varṇyate /
etadāśaṅkānivṛttyartham āhuḥ /
sa tu prakīrṇa ukto bhagavateti vistaraḥ /
yathā sthaviraharmatrātena udānā
mdo sde pa'i don gang yin zhe na /
gang dag mdo tshad mar byas kyi bstan bcos tshad mar mi byed pa de dag ni mdo sde pa yin no /
gal te bstan bcos tshad mar mi byed na de dag ji ltar mdo sde'i sde snod dang 'dul ba'i sde snod dang chos mngon pa'i sde snod gsum rnam par 'jog /
mdo las kyang dge slong sde snod gsum pa zhes chos mngon pa'i sde snod 'byung ngo zhe na /
'di ni nyes pa med de don rnam par gtan la 'bebs pa la sogs pa mdo sde'i khyad par gang dag las chos kyi mtshan nyid brjod pa nyid chos mngon pa zhes bya'o snyam pa'i dogs pa de bzlog pa'i phyir de ni bcom ldan 'das kyis sil bur bshad la zhes bya ba smos te /
bye brag tu smra ba rnams na re dper na gnas brtan chos skyobs kyis ched du brjod pa'i sde /
anityā bata saṃskārā ityevamādikā vineyavaśāt tatratatra sūtra uktā vargīkṛtā ekasthīkṛtāḥ /
evam abhidharmo 'pi dharmalakṣaṇopadeśasvarūpo vineyavaśāt tatratatra bhagavatoktaḥ sthavirakātyāyanīputraprabhṛtibhir jñānaprasthānādiṣu piṇḍīkṛtya sthāpita iti āhur vaibhāṣikāḥ
kye ma 'du byed rnams ni mi rtag ces bya ba la sogs pa 'dul ba'i dbang gis mdo sde dang de las bshad pa sde tshan du byas shing gcig tu 'dug par byas pa de bzhin du /
bcom ldan 'das kyis gdul ba'i dbang du de dang de las chos mngon pa chos kyi mtshan nyid ston pa'i ngo bo bshad pa yang /
gnas brtan k'a ty'a'i bu la sogs pas ye shes la 'jug pa la sogs par bsdus nas bzhag go zhes zer ro /
vibhāṣayā dīvyanti caranti vā vaibhāṣikāḥ /
vibhāṣāṃ vā vidanti vaibhāṣikāḥ
bye brag tu smra ba zhes bya ba ni bye brag tu bshad pas rtse zhing spyod pas na bye brag tu smra ba'o /
yang na bye brag tu bshad pa'i rig pas na bye brag tu smra ba'o /
ukthādiprakṣepāṭ ṭhak zag bcas zag pa med chos rnams /
(I /
4-6) sāsravānāsravā dharmā iti /
saha āsravaiḥ sāsravāḥ /
na santy āsravā eṣv iti anāsravāḥ
zhes bya ba ni zag pa rnams dang bcas pas na zag bcas so /
'di dag la zag pa med pas na zag pa med pa ste /
sāsravāś cānāsravāś ceti samāsaḥ /
svasāmānyalakṣaṇadhāraṇād dharmaḥ /
eṣa sarvadharmāṇāṃ samāsanirdeśa iti
zag pa dang bcas pa rnams zhes bya ba dang zag pa med pa rnams zhes bya bar tshig bsdu'o /
rang dang spyi'i mtshan nyid 'dzin pa'i phyir chos rnams so /
'di ni chos thams cad mdor bsdus te bstan pa'o zhes bya ba ni 'di lta ste /
etāvanto dharmā yad uta sāsravāś cānāsravāś ca /
naitadvyatiriktā dharmāḥ santi /
tasmād āha sarvadharmāṇām iti
zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa 'di tsam du zad kyi 'di las ma gtogs pa'i chos med pa'o /
de'i phyir chos rnams zhes bya ba smos so /
samāsanirdeśa iti saṃkṣepanirdeśaḥ mdor bsdus te bstan zhes bya ba ni mdor bsdus nas bstan pa ste /
vistaranirdeśas tu paścād ā śāstraparisamāpter bhaviṣyati anye 'pi samāsanirdeśāḥ santi /
saṃskṛtā asaṃskṛtā rūpyarūpiṇaḥ sanidarśanānidarśanā ityevamādayaḥ
rgyas par bstan pa ni 'og nas bstan bcos yongs su rdzogs kyi bar du 'byung ba yin no /
'dus byas dang 'dus ma byas rnams dang gzugs can dang gzugs can ma yin pa rnams dang bstan du yod pa dang bstan du med pa rnams zhes bya ba la sogs pa mdor bsdus te bstan pa gzhan dag kyang yod na /
kimartham ayam eva samāsanirdeśa uktaḥ ci'i phyir mdor bsdus te bstan pa 'di kho na bshad ce na /
kasminn ukte na paryanuyogaḥ gang zhig bshad na brgal zhing brtag par mi 'gyur /
atha vā sāṃkleśikavyāvadānikapakṣapradarśanārthaṃ tadarthatvāc chāstrasya /
tatpakṣadvayāvabodho hi saṃkleśapakṣam apahāya vyavadānapakṣāsevanān niḥśreyasāvāptir bhavet
yang na bstan bcos ni de dag gi don yin pa'i phyir kun nas nyon mongs pa dang rnam par byang ba'i phyogs rab tu bstan pa'i phyir te /
phyogs de gnyis rtogs na kun nas nyon mongs pa'i phyogs yongs su bor ba dang rnam par byang ba'i phyogs brten pa'i sgo nas nges par legs par 'thob par 'gyur ro /
saṃskṛtā mārgavarjitāḥ /
sāsravā iti saṃskṛtā eva nāsaṃskṛtāḥ
lam ma gtogs pa'i 'dus byas rnams /
zag bcas zhes bya ba ni 'dus byas dag kho na ste /
hetupratyayajanitā rūpādayaḥ saṃskṛtāḥ gzugs la sogs pa rgyu dang rkyen gyis bskyed pa rnams ni 'dus byas yin no /
kiṃ sarve /
nety āha /
mārgavarjitāḥ mārgasatyena varjitāḥ
ci thams cad dam zhe na smras pa ma yin te /
lam ma gtogs te /
lam gyi bden pa ma gtogs pa'o /
mārgasatyasya saṃskṛtatvāt prasaṅga ity ata evaṃ viśinaṣṭi lam gyi bden pa yang 'dus byas yin pa'i phyir thal bar 'gyur bas de skad ces khyad par du byas so /
etad uktaṃ bvhavati /
mārgasatyaṃ varjayitvā sarve saṃskṛtāḥ sāsravā iti
'di skad du lam gyi bden pa ma gtogs pa 'dus byas thams cad ni zag pa dang bcas pa'o zhes bshad par 'gyur ro /
kathaṃ punas te sāsravāḥ yang de dag ji ltar na zag pa dang bcas pa yin /
yady āsravasaṃprayogāt kliṣṭā eva cittacaittāḥ sāsravāḥ syuḥ /
nānye /
athāsravasahotpādād ekasyāṃ saṃtatau samudācaratkleśasya sattvasya yathāsaṃbhavaṃ pañcopādānaskandhāḥ sāsravāḥ syuḥ /
nāsamudācaratkleśasya /
nāpi bāhyā dharmāḥ /
athāsravāṇāṃ ye āśrayāḥ
gal te zag pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir yin na ni sems dang sems las byung ba nyon mongs pa can dag kho na zag pa dang bcas par 'gyur gyi gzhan ni ma yin no /
'on te zag pa dang lhan cig 'byung ba'i phyir yin na ni rgyud gcig la ci rigs par sems can nyon mongs pa kun tu spyod pa'i nye bar len pa'i phung po lnga po dag zag pa dang bcas par 'gyur gyi nyon mongs pa kun tu mi spyod pa'i yang ma yin la phyi'i chos rnams kyang ma yin no /
te sāsravā iti /
ṣaḍ evāyatanāni ādhyātmikāni sāsravāṇi syuḥ /
athāsravāṇām ālambanāni sāsravāṇi /
nirodhamārgasatyam api sāsravaṃ prāpnoti
ci ste zag pa rnams kyi rten gang dag yin pa de dag zag pa dang bcas pa yin na ni nang gi skye mched drug kho na zag pa dang bcas par 'gyur ro /
'on te zag pa rnams kyis dmigs pa dag zag pa dang bcas pa yin na ni 'gog pa dang lam gyi bden pa yang zag pa dang bcas par 'gyur la /
ūrdhvā ca bhūmir ūrdhvabhūmyālambanair āsravaiḥ sāsravā syād ity ata āha sa 'og ma yangs gong ma la dmigs pa'i zag pa rnams kyis ni zag pa dang bcas par 'gyur ro zhe na /
de'i phyir /
gang phyir de dag la /
(Abhidh-k-vy 13) /
āsravās teṣu /
yasmāt samanuśerata iti
zag rnams kun tu rgyas par 'gyur /
zhes bya ba smos te /
tasmāt sāsravā iti pūrvam evādhyāhāryas tasmācchabdaḥ /
anuśerata iti puṣṭiṃ labhanta ity arthaḥ
de'i phyir zag pa dang bcas pa'o zhes de'i phyir zhes bya ba'i sgra zhig lta gnas sam khong nas 'byung ngo /
pratiṣṭhāṃ labhanta ity artho vā /
puṣṭilābhe pratiṣṭhālābhe vā te rāgādayaḥ saṃtāyante /
apare vyācakṣate /
yathānuśete mamāyam āhāra iti pathyo 'nuguṇībhavatīty arthaḥ
rgyas par 'gyur zhes bya ba ni rgyas pa 'thob po zhes bya ba'i tha tshig gam gnas thod do zhes bya ba'i don yin te 'dod chags la sogs pa de dag rgyas pa thob pa'am gnas thod pa'i sgo nas rgyun chags par 'gyur ro /
gzhan dag na re dper na bdag gi zas ni rgyas par 'gyur ro zhes bya ba 'phrod cing mthun par 'gyur ro zhes bya ba'i don yin pa de bzhin du /
tathā rāgādayo 'pi teṣu dharmeṣu anuśerate /
anuguṇībhavantīty arthaḥ /
rāgādyabhiṣyanditakarmanirvartitā hi sāsravā dharmāḥ /
karmajaṃ lokavaicitryam iti vacanāt
'dod chags la sogs pa yang chos de dag las rgyas par 'gyur zhing mthun par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
las las 'jig rten sna tshogs skyes /
zhes 'byung ba'i phyir zag pa dang bcas pa rnams ni 'dod chags la sogs pas brlan pa'i las kyis bsgrub par bya ba yin no /
pratyayānuguṇyenānuśerate puṣṭiṃ labhanta ity anuśayāḥ rkyen rnams dang mthun par rgyas par 'gyur zhing 'thob pas na phra rgyas dag yin no /
anuśerate anuguṇā vartante pratyayā eṣv iti vā anuśayāḥ yang na 'di dag la rkyen rnams rgyas par 'gyur zhing mthun par 'gyur bas na phra rgyas dag yin te /
anuśayanaṃ caiṣām ālambanataḥ saṃprayogato vā draṣṭavyaṃ /
guṇamatis tv ācārya iha vyācaṣṭe /
kiṃ kāraṇaṃ yat sarvadharmeṣv āsravāṇām ālambanībhavatsu saṃskṛtā eva mārgavarjitāḥ sāsravā ucyante iti
de dag kyang dmigs pa dang mtshungs par ldan pa'i sgo nas rgyas par blta bar bya'o zhes zer ro /
slob dpon yon tan blo gros na re chos thams cad zag pa dang dag gis dmigs pa pa yin na ci'i phyir lam ma gtogs pa'i 'dus byas dag kho na zag pa dang bcas pa zhes bya ba zhes zer ba gang yin pa /
sarvadharmāḥ sāsravāṇām ālambanam ity anabhidhārmikīyam etat chos thams cad zag pa rnams kyis dmigs pa yin no zhes bya ba 'di ni chos mngon pa ma yin te /
ākāśapratisaṃkhyānirodhayor āsravānālambanatvāt /
ṣaḍ eva hy anuśayā anāsravālambanāḥ paṭhyante
nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dang zag pa'i dmigs pa ma yin pa'i phyir ro /
phra rgyas drug po kho na zhig zag pa med pa la dmigs par 'byung ba de dag kyang /
te ca nirodhamārgālambanā evā /
mithyādṛgvimatī tābhyāṃ yuktāvidyātha kevalā /
nirodhamārgadṛggheyāḥ ṣaḍ anāsravagocarā iti vacanāt
'gog dang lam mthong spang bya ba /
log lta the tshom de dag dang /
ldan mang 'ba' zhig ma rig dang /
drug ni zag med spyod yul can /
zhes 'byung ba'i phyir 'gog pa dang lam la dmigs pa kho na yin no /
tasmān na sulikhitam etad iti paśyāmaḥ de lta bas na 'di ni legs par bris pa ma yin par blta'o /
kāmam iti yady apīty arthaḥ /
atha vā kāmam iti nipāto 'bhyupagamārthaḥ /
abhyupagamyata eva nirodhamārgasatyālambanā api āsravā upajāyanta ity arthaḥ
'dod mod kyi zhes bya ba yin mod kyi zhes bya ba ni tha tshig go /
rnam pa gcig tu na 'dod mod kyi zhes bya ba ni khas len pa'i don yin te 'gog pa dang lam gyi bden pa la dmigs pas kyang zag pa skye bar ni khas len pa kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
tatra nirodhamārgasatyayoḥ /
anuśayanirdeśa eva jñāpayiṣyāma iti
de gnyis la zhes bya ba ni 'gog pa dang lam gyi bden pa dag go /
phra rgyas bstan pa nyid du bstan par bya'o zhes bya ba ni /
nānāsravordhvaviṣayā asvīkārād vipakṣata ity atra zag med gong ma'i yul can min /
bdag gir ma byas gnyen po'i phyir /
yad dhi vastv ātmadṛṣṭitṛṣṇābhyāṃ svīkṛtaṃ bhavati /
tatrānye 'py anuśayā anuśayitum utsahante
zhes bya ba 'dir te dngos po gang zhig bdag tu lta ba dang sred pa dag gis bdag gir byas pa de la ni phra rgyas gzhan dag kyang rgyas par nus te ras gsher ba la rdul 'chags pa lta bu yin na /
ārdra iva paṭe rajāṃsi saṃsthātuṃ /
na caivam anāsravam /
nāpy ūrdhvā bhūmiḥ /
ato na tadālambanās teṣv anuśerate /
vipakṣabhūtau ca nirvāṇamārgau tadālambanānāṃ kleśānām
zag pa med pa ni de lta ma yin la sa gong ma yang ma yin te de'i phyir de dag la dmigs pa rnams de dag la rgyas par mi 'gyur ro /
mya ngan las 'das pa dang lam dag ni de dag la dmigs pa'i nyon mongs pa rnams kyi gnyen po yang yin no /
sa gong ma yang sa 'og ma rnams kyi gnyen po yin no /
ūrdhvā ca bhūmir adharāṇām /
ato 'pi na teṣu pratiṣṭhāṃ labhante
de'i phyir yang de dag la gnas mi thod de rdo leb bsregs pa la rkang pa dag gi mthil bzhin no; /
tapta ivopale talāni pādānām iti /
anāsravā mārgasatyaṃ trividhaṃ capy asaṃskṛtam ity arthāpattisiddhatvāt na sūtrayitavyam etad iti evaṃ codye ācāryaguṇamatis tāvad āha /
vaktavyam evedaṃ /
kiṃ kāraṇaṃ /
dvividho hi mārgo laukiko lokottaraś ca /
ato viśeṣārthaṃ punar abhidhīyate /
ata eva cātra mārgasatyagrahaṇam
zag med lam gyi bden pa dang /
'dus ma byas rnams gsum yang ste /
zhes bya ba don gyis go bas grub pa'i phyir mdor bya mi dgos so zhes de skad du rgol ba la re zhig slob dpon yon tan blo gros na re 'di ni brjod par bya ba nyid do /
ci'i phyir zhe na lam ni rnam pa gnyis te 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa'o /
de bas na khyad par du bya ba'i phyir yang brjod do /
de nyid kyi phyir 'dir lam gyi bden pa zhes bya bar smos so /
(Abhidh-k-vy 14) prasiddhaṃ cārthāpattyā gamyate nāprasiddhaṃ /
aprasiddhaṃ cāsaṃskṛtam iti
grags pa ni don gyis go bar 'gyur gyi ma grags pa ni ma yin na 'dus ma byas kyang ma grags so zhes zer ro /
apare vyācakṣate /
tṛtīyarāśyāśaṃkānivṛttyartham arthāpattisiddham apy etat punar ucyate /
yathā hi tisro vedanā bhavanti
gzhan dag na re 'di don gyis go yang phung po gsum pa yod par dogs pa bzlog pa'i phyir yang brjod do /
dper na tshor ba yang gsum ste /
sukhā duḥkhā aduḥkhāsukhā ceti /
evaṃ dharmā api saṃbhāvyeran /
sāsravā anāsravāḥ sāsravānāsravāś ceti /
atha vā naiva sāsravā nānāsravaś ceti /
tena ye 'rthāpattyā nirastāḥ /
kiṃ te 'nāsravā eva utāho sāsravānāsravā eva
bde ba dang sdug bsngal dang bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'o zhes bya ba de bzhin du chos kyang zag pa dang bcas pa rnams dang zag pa med pa rnams dang zag pa dang bcas pa yang yin zag pa med pa yang yin pa rnams so zhes bya ba'am /
yang na zag pa dang bcas pa yang ma yin zag pa med pa yang ma yin pa rnams so zhes bya bar sems par 'gyur te des na gang dag don gyis go bas bstsal ba de dag ci zag pa med pa kho na zhig gam /
'on te zag pa dang bcas pa yin zag pa med pa nyid kyang yin pa zhig gam /
āhosvin nobhayatheti saṃdihyeta /
asti hi sāsravānāsravatvavikalpāvakāśaḥ /
katham iti /
vaibhāṣikaprakriyā tāvad /
dvidhā sānuśayaṃ kliṣṭam akliṣṭam anuśāyakair iti vacanāt
'on te gnyi ga ma yin pa zhig ces the tshom za bar 'gyur ro /
zag pa dang bcas pa yang yin zag pa med pa nyid kyang yin par rnam par rtog pa'i go skabs kyang yod de /
ji lta zhe na re zhig bye brag tu smra ba'i lugs ltar na /
nyon mongs phra rgyas bcas rnam gnyis /
nyon mongs can min rgyas 'gyur gyi /
zhes 'byung ba'i phyir mig la sogs pa dang /
ye cakṣurādayo bāhyā vā rūpādayo 'kliṣṭāḥ /
te 'nuśayānair evāsravaiḥ sāsravā nānanuśayānaiḥ
phyi'i gzugs la sogs pa nyon mongs pa can ma yin pa gang dag yin pa de dag ni rgyas par 'gyur ba'i zag pa dag kho nas zag pa dang bcas pa yin gyi rgyas par mi 'gyur ba dag gis ni ma yin no /
prahīṇais tair ananuśayānair āsravair na sāsravāḥ rgyas par mi 'gyur ba spangs zin pa'i zag pa de dag gis ni zag pa dang bcas pa ma yin no /
aprahīṇais tv antataḥ parasaṃtānagatair api sāsravā eveti ma spangs pa dag gis ni tha na gzhan gyi rgyud la yod pa dag gis kyang zag pa dang bcas pa kho na yin no zhes zer ro /
dārṣṭāntikaprakriyayāpi ca cakṣurādayo arhatsaṃtānagatā bāhyāś ca rūpādayo anāsravāḥ dpes ston pa'i lugs ltar na yang dgra bcom pa'i rgyud la yod pa'i mig la sogs pa dang phyi'i gzugs la sogs pa ni zag pa rnams kyi rten ma yin pa'i phyir zag pa med pa yang yin la /
āsravāṇām anāśrayatvāt /
sāsravāś ca te āsravāṇām apratipakṣatvād iti /
pāryāyikaṃ sāsravānāsravatvaṃ cakṣurādīnāṃ kalpyata iti saṃdehaḥ
de dag zag pa rnams kyi gnyen po ma yin pa'i phyir zag pa dang bcas pa yang yin no zhes mig la sogs pa rnam grangs pa'i zag pa dang bcas pa yang yin zag pa med pa yang yin pa nyid du rtog pas the tshom du 'gyur ro /
tatsaṃdehavinivṛttyartham idam ucyate the tshom de bzlog pa'i phyir /
zag med lam gyi bden pa dang /
anāsravā mārgasatyaṃ trividhaṃ cāpy asaṃskṛtam iti /
niṣparyāyam anāsravā evāmī na sāsravā yathoktam iti punarvacanam
'dus ma byas rnam gsum yang ste /
zhes bya ba 'di smos te /
'di dag ni rnam grangs med par zag pa med pa kho na yin gyi /
ji skad bshad pa lta bu zag pa dang bcas pa yang ma yin zag pa med pa yang ma yin pa ni ma yin pas yang smos so /
te tarhy arhaccakṣurādayo vaibhāṣikaiḥ kva pakṣe nikṣeptavyāḥ /
kiṃ sāsravapakṣe athānāsravapakṣe iti /
sāsravapakṣa iti ta āhuḥ kathaṃ prahīṇair āsravais te sāsravā vyavasthāpyante
'on te bye brag tu smra ba rnams kyis dgra bcom pa'i mig la sogs pa de dag phyogs gang gis nang du brlan par bya ci zag pa dang bcas pa'i phyogs su 'am 'on te zag pa med pa'i phyogs su bsdu zhe na /
zag pa dang bcas pa'i phyogs su bsdu'o zhes zer ro /
de dag zag pa spangs zin pa dag gis ji ltar zag pa dang bcas par rnam par gzhag ce na /
yeṣv āsravā anuśerate anuśayitavanto anuśayiṣyante vā gang dag la zag pa rgyas pa dang rgyas par gyur pa dang rgyas par 'gyur ba de dag ni zag pa dang bcas pa'o zhes bya'o /
te sāsravāḥ /
traikālikārthavivakṣayāpi hi loke vartamānākāle prayogo dṛśyate /
yaḥ prajā rakṣati
'jig rten na dus gsum pa'i don brjod par 'dod pas kyang da ltar gyi dus kyi tshig sbyor ba snang ste /
sa rājeti /
yo 'pi rakṣitavān yo 'pi rakṣiṣyati /
sa cāpi rājeti gamyata eveti /
ata evaṃ vyākhyāyate /
atha vā yady api te prahīṇair āsravair na sāsravāḥ /
aprahīṇais tu aparimitair āsravair antataḥ parasaṃtānagatair api sāsravā eva bhavanti
gang zhig skye dgu rnams dga' bar byed pa de dag ni rgyal po'o zhes byas nas gang gis dga' bar byas pa dang dga' bar byed pa dang gang zhig dga' bar byed par 'gyur ba de dag rgyal po yin no zhes bya bar rtog pa nyid de /
de'i phyir de skad du rnam par bshad do /
yang na zag pa spangs zin pa de dag gis bag pa dang bcas pa ma yin du zin kyang zag pa ma spangs pa dpag tu med pa dag gis ni tha na gzhan gyi rgyud la yod pa rnams kyis kyang zag pa dang bcas pa nyid yin no /
nanu ca samāsanirdeśād eva /
sāsravānāsravā dharmā iti tṛtīyarāśyaprasaṃgaḥ
zag bcas zag pa med chos rnams /
zhes mdor bsdus te bstan pa kho nas phung po gsum pa yod par thal bar mi 'gyur ba ma yin nam zhe nam yin te /
na /
tatraikaśeṣanirdeśasaṃbhavāt /
sāsravāś cānāsravāś ca sāsravānāsravāś ceti /
sāsravānāsravā iti ekaśeṣaḥ
de la lhag ma gcig yod pa srid pa'i phyir ro /
zag pa dang bcas pa rnams dang zag pa med pa rnams dang zag pa dang bcas pa yang yin zag pa med pa yang yin pa rnams ni zag bcas zag pa med pa'o zhes lhag ma gcig yod par 'gyur te /
asarūpāṇām apy ekaśeṣa iṣyate /
guṇo yaṅlukor iti yathā /
apare punar āhuḥ /
arthāpattyā siddham evaitat /
spaṣṭīkaraṇārthaṃ tu prapaṃca ucyate /
tadyathā viśeṣaṇaṃ viśeṣyeṇa bahulam ity anenaiva sarvasiddham /
pūrvakālaikasarvajaratpurāṇanavakevalāḥ samānādhikaraṇenetyevamādiprapaṃca ucyate /
tadvad (Abhidh-k-vy 15) etat /
katamaṃ trividham asaṃskṛtam ity apratītatvāt pṛcchati /
trividhagrahaṇaṃ iyattāvadhāraṇārtham /
santi hi kecid ekam evāsaṃskṛtaṃ nirvāṇam ity āhur yathā vātsīputrīyāḥ /
paramāṇvādayo bahavo asaṃskṛtā iti vaiśesikāḥ /
tanmatapratiṣedhārtham iyattāvadhāraṇam /
katamau dvāv iti
ngo bo mi mthun pa rnams la yang lhag ma gcig yod par 'dod do /
gzhan dag na re 'di ni don gyis go bar grub pa kho na yin te /
gsal bar bya ba'i phyir spros te brjod do zhes zer ro /
'dus ma byas rnam gsum gang zhe na zhes bya ba ni ma grags pa'i phyir ro /
'dri ba'o /
rnam gsum smos pa ni 'di tsam yin par nges par gzung ba yin no /
kha cig 'dus ma byas mya ngan las 'das pa gcig kho nar zad par smra bar yang yod do /
'di lta ste /
gnas ma'i bu'i sde pa dag lta bu'o /
bye brag pa dag ni 'dus ma byas rdul phra rab la sogs pa mang du brjod de de dag gi gzhung lugs dgag pa'i phyir 'di tsam zhig tu nges par gzung ba yin no /
pratisaṃkhyāpratisaṃkhyānirodhāv eva pṛcchati /
nākāśam /
ākāśasya loke prasiddhatvāt
gnyis gang zhe na zhes bya ba ni so sor brtags pas 'gog pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dang 'dri ba ste nam mkha' ni 'jig rten na grags pa'i phyir ma yin no /
tatrākāśam anāvṛtir iti tatreti nirdhāraṇe /
vākyopanyāse vā /
avakāśaṃ dadātīti ākāśam iti nirvacanam
de la nam mkha'i mi sgrib pa zhes bya ba la de la zhes bya ba ni dmigs kyis dbye ba'am tshig gi phrad do /
nges pa'i tshig tu na go 'byed pas na nam mkha'o /
bhṛśam asyāntaḥ kāśante bhāvā ity ākāśam ity apare gzhan dag na re 'di'i nang na dngos po rnams shin tu snang bas nam mkha'o zhes zer ro /
anāvṛtir anāvaraṇam /
kartṛsādhanaṃ karmasādhanaṃ vā
mi sgrib pa ni sgrib pa med pa'o /
byed pa por bsgrub pa'am las su bsgrub pa yin te /
yo dharmo 'nyān dharmān nāvṛṇoti anyair vā nāvriyate /
tad anāvaraṇasvabhāvaṃ ākāśam
chos gang zhig gzhan dag la sgrib par mi byed pa'am gzhan dag gis sgrib par byed pa ma yin pa de ni nam mkha' sgrib pa med pa'i ngo bo nyid yin no /
tad apratyakṣaviṣayatvāt anyadharmānāvṛtyā anumīyate /
na tv āvaraṇābhāvamātram /
ata eva ca vyākhyāyate
de mngon sum gyi yul ma yin pa'i phyir chos gzhan la mi sgrib pas rjes su dpag gi sgrib pa med pa tsam ni ma yin te /
de nyid kyi phyir /
yatra rūpasya gatir iti /
yadi yan nāvṛṇoti nāvriyate vā /
tad ākāśam /
apratighā api cittādayaḥ saṃskārās tathaiveti ākāśaṃ prāpnuvanti
gang na gzugs kyi go yod pa'o zhes rnam par bshad do /
gal te gang zhig sgrib par mi byed pa'am bsgrib par bya ba ma yin pa de nam mkha' yin na ni sems la sogs pa'i 'du byed thogs pa med pa dag kyang de kho na bzhin du nam mkha' yin par 'gyur ro zhe na /
na prāpnuvanti /
pareṣām āvaraṇabhāvāt /
ṛddhimanto hi cittacaittabalena pareṣāṃ gatiṃ cittādīnāṃ vibadhnanti
gzhan dag la sgrib pa yod pa'i phyir mi 'gyur te rdzu 'phrul dang ldan pa sems dang sems las byung ba'i mthus gzhan dag gi 'gro ba'am sems la sogs pa'i gegs byed do /
pratisaṃkhyā-apratisaṃkhyānirodhau tarhi avibandhakatvād ākāśaṃ prāpnutaḥ 'o na so sor brtags pas 'gog pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dag gags [*gegs?] byed pa med pa'i phyir nam mkha' yin par 'gyur ro zhe na ma yin te /
na /
tayoḥ saṃyogadravyānutpattidharmāṇāṃ saṃyogaprāptiniyatarodhabhūtatvena utpattivighnarodhabhūtatvena cāvaraṇabhūtatvāt
de dag ni ldan pa'i rdzas dang mi skye ba'i chos rnams ldan par 'gyur ba nges par 'gog par 'gyur ba nyid dang skye ba'i gegs su gyur pa nyid kyi sgrib pa'i ngo bo yin pa'i phyir ro /
atha vā yasyānāvaraṇam eva lakṣaṇaṃ nānyal lakṣaṇaṃ /
tad ākāśaṃ /
tayoś cānyalakṣaṇam astīti na tau nirodhāv ākāśaṃ prāpnutaḥ
rnam pa gcig tu na gang gis mtshan nyid sgrib pa med pa kho na yin zhing mtshan nyid de ni nam mkha' yin na de gnyis la ni mtshan nyid gzhan yang yod pas 'gog pas de dag nam mkha' yin par mi 'gyur ro /
asarvagataṃ tarhy ākāśaṃ anityaṃ vā prāpnoti /
āvaraṇābhāve bhāvāt /
tadbhāve cābhāvāt /
kuḍyādiṣu hy anyasya rūpasyāvaraṇaṃ bhavatīti
'o na ni nam mkha' sgrib pa med na yod pa'i phyir dang de yod na med pa'i phyir thams cad na yod pa ma yin pa'am mi rtag pa zhig tu 'gyur te /
atrākāśalakṣaṇābhāvāt ākāśabhāvaprasaṃgaḥ /
kuḍyādyapagame ca punas tad bhavatīti anityaṃ prāpnoti /
nānityaṃ prāpnoti /
tatrāpi kuḍyādyavakāśadānād ākāśam asty eva
rtsig pa la sogs pa gzugs gzhan gyis sgrib pa yod pas de na nam mkha'i mtshan nyid med pa'i phyir nam mkha' med par thal bar 'gyur la /
rtsig pa la sogs pa med pa na yang de yod par 'gyur bas mi rtag par 'gyur ro zhe na /
de na yang rtsig pa la sogs pa'i go 'byed pa'i phyir nam mkha' yod pa nyid de /
yadi hi tatrākāśaṃ na syāt tasyaiva kuḍyāder anavakāśatvād avasthānaṃ na syāt gal te de na nam mkha' med par gyur na go 'byed pa med pa'i phyir rtsig pa la sogs pa de dag nyid gnas par mi 'gyur ro /
yat tu tatra rūpāntarasyānavasthānam /
tat kuḍyādyāvaraṇān nākāśābhāvāt
de na gzugs gzhan mi gnas pa gang yin pa de ni rtsig pa la sogs pas sgrib pa'i phyir yin gyi nam mkha' med pa'i phyir ni ma yin te /
uktaṃ hi bhagavatā bcom ldan 'das kyis kyang /
pṛthivī bho gautama kutra pratiṣṭhitā /
pṛthivī brāhmaṇa apmaṇḍale pratiṣṭhitā /
apmaṇḍalaṃ bho gautama kva pratiṣṭhitaṃ /
vāyau pratiṣṭhitam /
vāyur bho gautama kva pratiṣṭhitaḥ
kye goo ta ma sa ci la brten lags /
kye bram ze sa ni chu la brten to /
kye goo ta ma chu ci la brten lags /
bram ze chu ni rlung la brten to /
kye goo ta ma rlung ni ci la brten lags /
ākāśe pratiṣṭhitaḥ /
ākāśaṃ bho gautama kutra pratiṣṭhitam
bram ze rlung ni nam mkha' la brten to /
kye goo ta ma nam mkha' ci la brten lags /
atisarasi mahābrāhmaṇātisarasi mahābrāhmaṇa /
ākāśaṃ brāhmaṇāpratiṣṭhitaṃ anālambanam iti vistaraḥ
bram ze ha cang thal te bram ze nam mkha' ni rten med par snang ba med pa dmigs pa med pa'o zhes bya ba rgyas par gsungs te /
tasmād asty ākāśam iti vaibhāṣikāḥ bye brag tu smra ba rnams na re de lta bas na nam mkha' yod do zhes zer ro /
(Abhidh-k-vy 16) /
yo visaṃyoga iti viśeṣeṇānityatānirodho 'pratisaṃkhyānirodhaś ca vyudastau bhavataḥ
gang 'bral ba'o zhes khyad par du byas pa'i phyir mi rtag pa nyid kyis 'gog pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gogs pa bsal ba yin te /
na hi visaṃyogalakṣaṇau tau nirodhau 'gog pa de dag ni 'bral ba'i mtshan nyid tsam ma yin no /
visaṃyuktir visaṃyogaḥ kleśavisaṃyuktilakṣaṇaḥ mi ldan pa ni 'bral ba yin te /
nyon mongs pa dang mi ldan pa'i mtshan nyid yin no /
saṃyogaprāptiniyatarodhabhūto vā yo dharmaḥ /
sa pratisaṃkhyānirodhaḥ /
duḥkḥādīnām āryasatyānām iti viśeṣaṇaparisatyādyākārā /
kiṃ tarhi /
uttarādharabhūmiśāntādyudārādyākārā /
prajñāviśeṣa iti /
viśeṣagrahaṇaṃ kleśaprahāṇānantaryamārgaprajñāgrahaṇārtham /
tena prajñāviśeṣeṇa prāpyo nirodha iti pratisaṃkhyānirodhaḥ
rnam pa gcig tu na ldan par 'gyur ba nges par 'gog par gyur pa'i chos gang yin pa de ni so sor brtags pas 'gog pa yin no /
sdug bsngal la sogs pa 'phags pa'i bden pa rnams la zhes khyad par du smos pa'i phyir so sor brtags pa ni zag pa med pa'i shes rab kho na yin par gzung ste 'jig rten pa'i shes rab ni sdug bsngal gyi bden pa la sogs pa'i rnam pa can ma yin no /
'o na ci zhe na sa gong ma dang 'og ma la zhi ba la sogs pa dang rags pa'i rnam pa can yin no /
shes rab kyi bye brag go zhes bya ba la bye brag smos pa ni nyon mongs pa spong ba bar chad med pa'i lam gyi shes rab yin par bzung ba'i phyir ro /
shes rab kyi bye brag des thob par bya ba'i 'gog pa ni so sor brtags pas 'gog pa ste /
madhyapadalopaṃ kṛtveti /
śākapārthivādīnām upasaṃkhyānam /
śākapriyāḥ pārthivāḥ śākapārthivā itīṣṭyā madhyapadalopaḥ
dper na lo ma la dga' ba'i rgyal po la lo ma'i rgyal po zhes bya ba dang 'dra bar tshig bar ma mi mngon par byas pa'i phyir ro /
yadi pratisaṃkhyā anāsravaiva prajñā gṛhyeta laukikamārgaprāpyo nirodho na gṛhīta ity avyāpilakṣaṇaṃ prāpnoti gal te so sor brtags pas 'gog pa zag pa med pa'i shes rab kho na yin par bzung nas /
'jig rten pa'i lam gyis thob par bya ba'i 'gog pa ma bsdus pas ma khyab pa'i mtshan nyid du 'gyur ro zhe na /
nāvyāpi /
sarvo hi traidhātukasāsravavastunirodho 'nāsravayā prāpyate
ma khyab pa ma yin te zag pa med pa'i shes rab kyis ni zag pa dang bcas pa'i dngos po khams gsum pa thams cad kyis 'gog pa thob po /
na sa nirodho 'sti /
yo laukikyaiva prajñayā prāpyate nānāsravayeti
'jig rten pa'i shes rab 'ba' zhig gis 'thob par 'gyur gyi zag pa med pas ma yin pa'i 'gog pa gang yin pa de ni med na 'jig rten pa'i shes rab ci dgos te /
kiṃ laukikyā prajñayā prayojanam /
yo hi laukikena mārgeṇa kaścin nirodhaḥ prāpyate /
sa eva punar lokottareṇa prāpyata eveti /
lokottaraiva prajñā tatra na laukikī
'gog pa 'ga' zhig 'jig rten pa'i lam gyis 'thob pa gang min pa de ni de nyid 'jig rten las 'das pas 'thob pas /
de la 'jig rten las 'das pa kho na shes rab yin gyi 'jig rten pa ni ma yin no /
dravyasan pratisaṃkhyānirodhaḥ satyacatuṣṭayanirdeśanirdiṣṭatvān mārgasatyavad iti vaibhāṣikāḥ bye brag tu smra ba rnams na re so sor btags pas 'gog pa ni bden pa bzhi bstan par bstan pa'i phyir rdzas su yod pa yin te /
lam gyi bden pa bzhin no zhes zer ro /
so so so so yin na /
pṛthakpṛthag iti nānety arthaḥ zhes bya ba ni tha dad pa yin zhes bya ba'i tha tshig go /
yāvanti hi saṃyogadravyāṇīti ldan pa'i rdzas rnams ji snyed pa /
saṃyuktiḥ saṃyogaḥ /
saṃyogāya dravyāṇi saṃyogadravyāṇi
zhes bya ba ni ldan pa ni ldan pa ste ldan par byed pa'i rdzas rnams so /
saṃprayujyante teṣv iti vā saṃyogāḥ rnam pa gcig tu na de dag la kun tu sbyor bas na ldan pa dag go /
saṃyogāś ca te dravyāṇi ceti saṃyogadravyāṇi /
sāsravadravyāṇīti yāvad uktaṃ bhavati
de dag ni ldan pa yang yin la rdzas kyang yin pas ldan pa'i rdzas te zag pa dang bcas pa'i rdzas dag ces bya ba'i tha tshig go /
sāsravaṃ hi dravyaṃ stambhasthānīyaṃ saṃprayojanaṃ rajjusthānīyaṃ pudgalas tu balīvardasthānīya iti bhagavatoktam bcom ldan 'das kyis kyang zag pa dang bcas pa'i rdzas ni 'gying phur lta bu'o /
kun tu sbyor ba ni thag pa lta bu'o /
gang zag ni glang po lta bu'o zhes gsungs so /
anyatheti yady eka ity arthaḥ /
sarvakleśanirodhasākṣātkriyeti /
samudayādidarśanabhāvanāheyakleśanirodhaprāptir ity arthaḥ /
śeṣapratipakṣabhāvanā vaiyarthyam iti /
śeṣakleśasamudayādidarśanabhāvanāprahātavyātmakapratipakṣamārgotpādanaṃ niṣprayojanam ity arthaḥ
de lta ma yin zhes bya ba ni gal te gcig yin na zhes bya ba'i tha tshig go /
nyon mongs pa thams cad 'gog pa mngon sum du byed par zhes bya ba ni kun 'byung ba la sogs pa mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa 'gog pa thob par zhes bya ba'i tha tshig go /
lhag ma'i gnyen po bsgom pa don med par 'gyur ro zhes bya ba ni nyon mongs pa lhag ma kun 'byung ba la sogs pa mthong ba bsgom pas spang bar bya ba'i bdag nyid kyi gnyen po lam bskyed mi dgos so zhes bya ba'i tha tshig go /
yat tarhy uktaṃ asabhāgo nirodha iti /
kvoktaṃ /
sūtre /
pūrvabhartrā viśākhena gṛhapatinā pṛṣṭayā harmadinnayā bhikṣuṇyoktaṃ /
kiṃ sabhāga ārye nirodhaḥ /
asabhāga āyuṣman viśākheti /
apratisadṛśo nirodha ity artham abhisamīkṣya pṛcchati
'o na 'gog pa ni 'dra ba ma yin no zhes bshad pa zhes bya ba gang las bshad ce na /
mdo las /
'phags ma ci 'gog pa 'dra bar lags sam /
tshe dang ldan pa sa ga 'dra ba ma yin no zhes sngon gyi khyo khyim bdag sa gas dris ba dang dge slong ma chos byin gyis bshad de 'gog pa ni 'dra ba med do zhes bya ba'i tha tshig go /
asya ko 'rtha iti /
bahutve hi sati pratisadṛśo 'nyo bhaved iti parasyabhiprāyaḥ
yang dag par brtags nas 'di'i don ji lta bu yin zhes 'dri ste pha rol po'i bsam pa ni mang po nyid gcig yin na ni 'dra bar 'gyur ro snyam pa yin no /
nāsya kaścit sabhāgahetur iti /
sabhāgahetuḥ sabhāga ity eko 'rtho hetuśabdalopāt
'di'i 'dra ba'i rgyu gang yang ma yin zhes bya ba ni 'dra ba'i rgyu dang 'dra ba zhes bya ba ni don gcig ste /
rgyu'i sgra mi mngon par byas pa'i phyir ro /
dṛśyante hi padeṣu padaikadeśān prayuṃjānā vākyeṣu ca vākyaikadeśān tshig dag la yang tshig gi phyogs gcig sbyor ba dang ngag dag la yang ngag gi phyogs gcig sbyor ba snang ste /
tadyathā satyabhāmā (Abhidh-k-vy 17) bhāmā evadatto attaḥ praviśa piṇḍīṃ praviśa tarpaṇam iti dper na bden khro la khro ba zhes bya ba dang lhas byin la byin zhes bya ba dang zan la nang du zhugs skyo ma la nang du zhugs zhes bya ba lta bu'o /
nityaḥ khalu pratisaṃkhyānirodhaḥ /
tasya kiṃ sabhāgahetunā prayojanam iti
so sor brtags pas 'gog pa ni rtag pa yin la de la 'dra ba'i rgyu ci zhig dgos te de lta bas na 'dra ba'i rgyu med pas na 'dra ba'i rgyu ma yin te /
asabhāgahetur asabhāgaḥ /
nāsti sabhāgo 'syeti asabhāgo bahuvrīhisamāsaḥ /
nāsau kasyacid iti
'di la 'dra ba'i rgyu med pas 'dra ba'i rgyu ma yin pa'o zhes 'bru mang po par tshig bsdu'o /
nāsau pratisaṃkhyānirodhaḥ kasyacid anyasya dharmasya sabhāgahetur iti adhikṛtam /
kiṃ kāraṇam /
saṃskṛta eveti sabhāgahetur iṣyate
'di yang gang gi 'dra ba'i rgyu yang ma yin no zhes bya ba ni so sor brtags pas 'gog pa 'di yang chos gzhan gang gi yang 'dra ba'i rgyu ma yin no zhes bya ba skabs dang sbyar ro /
tatra na sabhāgo asabhāga iti tatpuruṣaḥ ci'i phyir zhe na 'dus byas kho na 'dra ba'i rgyu yin par 'dod pa'i phyir ro /
na tu nāsya kaścid sabhāgo 'stīti /
na tv asya nirodhasya kaścid anyo nirodhaḥ sadṛśo na bhavatīty arthaḥ
'di la 'dra ba gang yang med do zhes bya ba ni ma yin no zhes bya ba ni 'gog pa la 'gog pa 'dra ba gzhan 'ga' yang med do zhes bya ba ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
utpādātyantavighno 'nyo nirodho 'pratisaṃkhyayā skye la gtan du bgegs byed pa /
'gog gzhan so sor brtags min pas /
anāgatānāṃ dharmāṇāṃ utpādasyātyantaṃ vighnaḥ atyantavighnaḥ atyantaniyatarodhaḥ /
anya iti apratisaṃkhyānirodhaḥ
zhes bya ba ni ma 'ongs pa'i chos rnams skye ba la gtan du bgegs byed pa ni shin tu bgegs byed pa ste /
gtan du nges par 'gog pa'o /
sa hi pratisaṃkhyānirodhāt anantaroktāt anyaḥ /
'pratisaṃkhyayeti prasajyapratiṣedhe ayam akāraḥ
gzhan zhes bya ba ni so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa ste de ni so sor brtags pas 'gog pa bshad ma thag pa las gzhan yin no /
so sor brtags min pas zhes bya ba la min zhes bya ba ni 'di ni med par dgag pa ste /
na pratisaṃkhyayā prāpya ity arthaḥ /
atha vā paryudāse
so sor brtags pa med pas thob par bya ba zhes bya ba'i tha tshig go /
pratisaṃkhyāyā yad anyat pratyayavaikalyam /
sāpratisaṃkhyā /
tayā prāpyo nirodho 'pratisaṃkhyānirodhaḥ /
madhyapadalopāt /
ayuktam etat /
pratyayavaikalyaṃ hy abhāvaḥ
yang na ma yin par dgag pa ste so sor brtags pa gzhan pa rkyen ma tshang ba gang yin pa de ni so sor brtags pa ma yin pa yin la des thob par bya ba'i 'gog pa ni so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa ste /
bar gyi tshig mi mngon par bya ba'i phyir ro /
'di ni rigs pa ma yin te rkyen ma tshang ba ni med pa yin na ji ltar med pas 'gog pa de 'thob par 'gyur zhe na /
katham abhāvena sa nirodhaḥ prāpyata iti /
aupacārikatvād adoṣaḥ /
atha vāpratisaṃkhyānirodha iti na pratisaṃkhyānirodhaḥ /
apratisaṃkhyānirodhaḥ pratisaṃkhyānirodhād anyatvamātram evocyate
nye bar brtags pa yin pa'i phyir /
'di ni nyes pa med do /
rnam pa gcig tu na so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa zhes bya ba ni so sor brtags pas 'gog pa ma yin pa ni so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa ste /
'di so sor brtags pas 'gog pa las gzhan nyid tsam yin par brjod kyi /
na tu pratyayavaikalyasya vyāpāra iti rkyen ma tshang ba la byed pa po yod pa ni ma yin no /
utpādagrahaṇam anityatānirodhavyudāsārthaṃ /
anityatānirodho dharmasthiter atyantavighno na dharmotpādasya
skye la zhes smos pa ni mi rtag pa nyid kyi 'gog pa bsal ba'i phyir te /
mi rtag pa nyid kyi 'gog pa ni chos gnas pa la shin tu gegs byed pa yin gyi chos skye ba la ni ma yin no /
atyantagrahaṇaṃ asaṃjñinirodhasamāpattyāsaṃjñikavyudāsārthaṃ /
tāni hy anāgatānāṃ cittacaittānām utpādavighnaḥ /
na tv atyantaṃ tāvatkālikatvāt tadvighnabhāvasya /
yathaikarūpavyāsaktacakṣurmanasa iti vistaraḥ yathety udāharaṇakathanaṃ /
yathaikasmin nīlarūpe vyāsaktaṃ cakṣur manaś ca yasya /
sa ekarūpavyāsaktacakṣurmanāḥ /
tasya /
yāni rūpāntarāṇi gṛhyamāṇāt nīlād anyāni nīlāntarapītalohitāvadātādīni varṇarūpāṇi saṃsthānarūpāṇi ca śabdagandharasaspraṣṭavyāni ca sarvāṇi atyayante pratyutpannam adhvānaṃ atikrāmanti
gtan du zhes bya ba smos pa ni 'du shes med pa dang 'gog pa'i snyoms par 'jug pa dang 'du shes pa med pa bsal ba'i phyir te /
de dag kyang sems dang sems las byung ba ma 'ongs pa rnams skye ba la gegs byed pa ni yin mod kyi bgegs byed pa'i dngos po dus re zhig pa yin pas phyir gtan du ni ma yin no /
dper na mig dang yid gzugs gcig la yengs pa'i zhes bya ba la dper na zhes bya ba ni dper brjod pa ste /
gang la 'dir gzugs sngon po gcig la mig dang yid yengs pa yod pa ni mig dang gzugs gcig la yengs pa'o /
de'i gzung bar bya ba'i gzugs gzhan kha dog gis gzugs sngon po las gzhan pa'i bye brag dang ser po dang dmar po dang dkar po dag dang dbyibs kyi gzugs dag dang sgra dang dri dang ro dang reg bya gang yin pa thams cad 'das par 'gyur zhing da ltar byung ba'i dus las 'da' bar 'gyur te /
atītam adhvānaṃ pratipadyanta ity arthaḥ 'das pa'i dus su gyur pa zhes bya ba'i tha tshig go /
tadālambanair iti /
tāni nīlantarādīni anantaroktāni ālambanāni eṣāṃ /
te tadālambanāh /
ke /
paṃca vijñānakāyāḥ /
taiḥ /
na ṣakyam utpattum iti bhāvasādhanam etat
de dag la dmigs pa'i rnam par shes pa'i tshogs lnga po dag ni yang skye bar mi nus te zhes bya ba ni gang dag la dmigs pa'i bye brag sngon po'i bye brag la sogs pa bshad ma thag pa de dag yod pa ni de dag la ni dmigs pa ste gang dag ce na /
rnam par shes pa'i tshogs lnga'o /
de dag skye bar mi nus te zhes bya ba 'di ni ngo bo sgrub pa yin no /
na hi te samarthā iti vistaraḥ /
na hi te paṃca vijñānakāyā atītaṃ viṣayaṃ svālambanam api śaktā grahītuṃ
de dag 'das pa'i yul la dmigs pa'i mthu med pa'i phyir ro zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rnam par shes pa'i tshogs lnga po de dag rang gi dmigs pa yin yang 'das pa'i yul la 'dzin par mi nus te /
vartamānālambanatvāt paṃcānāṃ vijñānakāyānāṃ rnam par shes pa'i tshogs lnga po dag ni da ltar gyi la dmigs pa'i tshogs so /
athānyad idānīṃ nīlantarādikaṃ vartamānam (Abhidh-k-vy 18) ālambya kasmān notpadyante /
na śakyam evaṃ bhavituṃ
ji ste ci'i phyir sngon po'i bye brag la sogs pa da ltar gyi la dmigs nas da mi skye zhe na /
chos thams cad ni rgyu dang 'bras bu dang rten dang dmigs pa dang gzhi can la dmigs pa'i phyir de ltar na skye ba ni mi nus te /
sarvadharmāṇāṃ catuṣke niyatatvāt /
hetau phala āśraya ālambane ceti
rnam par shes pa gang gis dmigs pa yin pa de nyid de'i dmigs pa yin par 'gyur gyi gzhan ni ma yin no /
yasya vijñānasya yad ālambanaṃ /
tad eva tasyālambanaṃ bhavet /
bhaven nānyad iti
de lta bas na rnam par shes pa'i tshogs lnga po de dag dmigs pa'i rkyen ma tshang ba'i phyir yang mi skye'o /
de'i phyir /
ālmbanapratyayavaikalyāt te paṃca vijñānakāyā na punar utpadyante /
ata āha /
sa teṣāṃ apratisaṃkhyānirodha iti vistaraḥ
de dag gi so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa de ni zhes bya ba rgyas par smos te rnam par shes pa'i tshogs lnga po de dag gis dmigs pa'i rkyan ma tshang ba'i phyir /
teṣāṃ paṃcānāṃ vijñānakāyānāṃ pratyayavaikalyāt prāpyate ālambanapratyayavaikalyāt /
caturbhir eva hi pratyayair hetusamanantarālambanādhipatipratyayaiś cittacaittā utpadyamānā utpadyante /
teṣām anyataravaikalye 'pi anutpattiḥ
rkyen ma tshang bas 'thob ste sems dang sems las byung ba skye ba na /
rkyen bzhi po rgyu dang mtshungs pa de ma thag pa dang dmigs pa dang bdag po'i rkyen dag kho nas skye bar 'gyur gyi de dag las gang yang rung ba zhig ma tshang na yang mi skye'o /
samanantarapratyayavaikalyād ity apare gzhan dag na re mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ma tshang ba'i phyir te de'i phyir /
samanantarapratyayo hi tadānīṃ cittacaittalakṣaṇa ekasyaiva tasya nīlavijñānasya utpattāv avakāśaṃ dadāti /
netareṣāṃ nīlantarādivijñānānāṃ /
yugapadvijñānotpattyasambhavāt /
udāharaṇamātraṃ caitat /
evaṃ kṣāntilābhyādīnāṃ paṃcānām api āpāyikānāṃ anāgatānāṃ skandhānāṃ tadutpattiviruddhapratyayasaṃmukhībhāvena pratyayavaikalyāt apratisaṃkhyānirodhaḥ prāpyate ity udāhāryaṃ
mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen sems dang sems las byung ba'i mtshan nyid ni /
sngon po'i rnam par shes pa de gcig pu kho na skye'i go 'byed kyi rnam par shes pa gnyis cig car du skye mi srid pa'i phyir sngon po'i bye brag la sogs pa'i rnam par shes pa gzhan dag gi ni ma yin no zhes zer ro /
'dir ni dper brjod pa tsam du zad kyi de bzhin du bzod pa 'thob pa la sogs pa'i ngan song ba'i phung po ma 'ongs pa rnams kyang de dag skye ba dang 'gal ba'i rkyen mngon sum du gyur na /
rkyen ma tshang bas so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa thob po zhes dper brjod par bya'o /
apratisaṃkhyānirodham eva cābhisaṃdhāya srotaāpannaṃ pudgalam adhikṛtyoktaṃ bhagavatā niruddhā asya narakās tiryaṃcaḥ pretā iti /
tad evaṃjātīyakānāṃ anāgatānāṃ dharmāṇāṃ pratyayavaikalyāt
bcom ldan 'das kyis kyang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa kho na las dgongs nas gang zag rgyun du zhugs ba'i dbang du mdzad de /
'di'i sems can dmyal ba dang dud 'gro dang yi dags dag 'gags so zhes gsungs so /
pratisaṃkhyām antareṇa utpādasya niyatarodhabhūto yo dharmaḥ /
so 'pratisaṃkhyānirodha ity ucyate
de lta bas na so sor brtags pa med par rkyen ma tshang ba'i phyir ma 'ongs pa'i chos de lta bu dag skye ba la nges par 'gog par gyur pa de ni so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa zhes bya'o /
na hi pratyayavaikalyamātrād atyantaṃ tadanutpattir upapadyate /
punas tajjātīyapratyayasāṃnidhye tadutpattiprasaṃgāt
bye brag tu smra ba rnams na re yang de dang 'dra ba'i rkyen nye bar gyur na de skye bar thal bar 'gyur ba'i phyir rkyen ma tshang ba tsam gyis ni de gtan du mi skye bar 'thad pa ma yin te /
ko hi tadā tadutpattau vibandhaḥ syād iti vaibhāṣikāḥ de'i tshe de skye ba la su zhig gegs byed par 'gyur zhes zer ro /
catuṣkoṭikaṃ cātreti vistaraḥ /
atra pratisaṃkhyāpratisaṃkhyānirodhalakṣaṇanirdeśe catuṣkoṭikaṃ catuṣprakāraṃ praśnavisarjanaṃ
'dir mu bzhir 'gyur te zhes bya ba rgyas par 'byung ba la so sor brtags pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'i mtshan nyid bstan pa la dri ba dang lan gdab pa rnam pa bzhi ci'i phyir bstan ce na /
kim arthaṃ /
vyutpādanārthaṃ /
tadyathātītapratyutpannotpattidharmāṇāṃ sāsravāṇāṃ iti /
sāsravatvāt pratisaṃkhyānirodha eva labhyate
bye brag tu shes par bya ba'i phyir ro /
'di lta ste /
zag pa dang bcas pa 'das pa dang da ltar byung ba dang 'byung ba'i chos can rnams kyi lta bu'o zhes bya ba ni zag pa dang bcas pa yin pa'i phyir so sor brtags pas 'gog pa kho na 'thob kyi /
atītapratyutpannānām utpādasya kṛtatvāt /
utpattidharmāṇāṃ cāvaśyaṃbhāvāt /
nāpratisaṃkhyānirodho labhyate /
utpādātyantavighnalakṣaṇo hy apratisaṃkhyānirodhaḥ
'das pa dang da ltar byung ba rnams ni skyes zin pa'i phyir la byung ba'i chos can rnams kyang gdon mi za bar 'byung ba'i phyir so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa ni mi 'thob ste /
so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'i mtshan nyid ni skye ba la gtan du bgegs byed pa yin pa'i phyir ro /
'di lta ste /
tadyathānutpattidharmāṇāṃ anāsravasaṃskṛtānām iti /
atyantavighnitotpādatvād eṣām anutpattidharmatvaṃ /
ataś ca teṣām apratisaṃkhyānirodho labhyate /
tadyathā ṣaḍbhūmikānām anāgamyadhyānāntaradhyānabhūmikānāṃ śraddhānusārimārgāṇām ekasmiṃ saṃmukhībhūte śeṣāṇāṃ paṃcānām apratisaṃkhyānirodho labhyate /
na tu pratisaṃkhyānirodho 'nāsravatvāt /
na hi nirdoṣaṃ prahāṇārhaṃ bhavati /
anutpattidharmagrahaṇaṃ atītapratyutpannotpattidharmanirāsārthaṃ /
anāsravagrahaṇaṃ sāsravanirāsārthaṃ /
saṃskṛtagrahaṇam asaṃskṛtanirāsārthaṃ /
asaṃskṛtam api hi svabhāvato 'nutpattidharmakaṃ
zag pa med pa'i 'dus byas mi skye ba'i chos can rnams kyi lta bu'o zhes bya ba ni 'di dag skye ba'i chos can nyid yin te /
de'i phyir de dag gi so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa ni mi 'thob ste /
so sor brtags pas 'gog pa'i mtshan nyid ni skye ba la gtan du gegs byed pa yin pa'i phyir ro /
'di lta ste /
zag pa zad pa med pa'i 'dus byas mi skye ba'i chos can rnams kyi lta bu'o zhes bya ba ni 'di dag skye ba la shin tu bgegs su gyur pa'i phyir mi skye ba'i chos can nyid yin te de'i phyir de dag gi so sor brtags pas 'gog pa 'thob po /
dad pas rjes su 'brang ba'i lam sa drug po mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang bsam gtan gyi sa pa rnams las gang yang rung ba zhig mngon du gyur na lhag ma lnga'i so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa 'thob bo /
zag pa med pa yin pa'i phyir so sor brtags pas 'gog pa ni ma yin te /
nyes pa med pa ni spang bar 'os pa ma yin no /
mi skye ba'i chos can zhes bya ba smos pa ni 'das pa dang da ltar byung ba dang 'byung ba'i chos can bsal ba'i phyir ro /
zag pa med pa zhes smos pa ni zag pa dang bcas pa bsal ba'i phyir ro /
atas tatprasaṃgo mā bhūd iti tad viśeṣaṇaṃ /
keṣāṃcid (Abhidh-k-vy 19) evaṃ pāṭhaḥ /
tadyathā anutpattidharmāṇām anāsravāṇām iti /
teṣāṃ katham asaṃskṛtānāṃ grahaṇaprasaṃgo na bhavati
'dus byas zhes smos pa ni 'dus ma byas bsal ba'i phyir ro /
'dus ma byas kyang ngo bo nyid kyi mi skye ba'i chos can yin pas /
de'i phyir der thal du 'gyur du 'ong ba de skad ces khyad par du byas so /
kha cig ni 'di skad du 'di lta ste zag pa med pa ni mi skye ba'i chos can rnams kyi lta bu'o zhes 'don te /
de dag gi ltar na ji ltar 'dus ma byas rnams bsdus par thal bar mi 'gyur zhe na mi 'gyur te /
yeṣāṃ dharmāṇāṃ pratisaṃkhyānirodho 'pratisaṃkhyānirodhaś ca saṃbhavati chos gang dag la so sor brtags pas 'gog pa'am so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa srid pa de dag gi skabs yin no /
teṣām adhikāraḥ /
na cāsaṃskṛtānāṃ tau nirodhau saṃbhavataḥ /
utpādātyantavighno hy apratisaṃkhyānirodho na cāsaṃskṛtānām utpādo 'sti /
kiṃ canutpattidharmāṇām iti paryudāsena nañsamāsaḥ /
utpattidharmebhyo ye 'nye tatsadṛśā dharmāḥ /
te 'nutpattidharmāṇaḥ /
ke ca tatsadṛśāḥ
'dus ma byas rnams la ni 'gog pa de dag mi srid de so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa ni skye ba la gtan du bgegs byed pa yin na /
'dus ma byas rnams la yang skye ba med do /
gzhan yang mi skye ba'i chos can rnams zhes bya ba ni ma yin par dgag par tshig bsdu ste skye ba'i chos can dag las gzhan pa'i chos de dang 'dra ba gang yin pa de dag ni mi skye ba'i chos can rnams so /
saṃskṛtā eva nāsaṃskṛtā iti /
aprasaṃgo 'saṃskṛtānām iti bruvate /
santi yeṣām ubhayam iti pratisaṃkhyānirodhaś ca apratisaṃkhyānirodhaś ca /
tadyathā sāsravāṇām iti vistaraḥ
de dang 'dra ba dag kyang gang zhe na 'dus byas dag kho na yin gyi 'dus ma byas ni ma yin pas 'dus ma byas pa rnams la thar par mi 'gyur ro zhes zer ro /
gang dag gi gnyi ga 'thob pa yang yod de zhes bya ba ni so sor brtags pas 'gog pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'o /
sāsravatvād eṣaḥ pratisaṃkhyānirodhaḥ prāpyate /
anutpattidharmatvād apratisaṃkhyānirodho 'pi prāpyate
'di lta ste zag pa dang bcas pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di dag zag pa dang bcas pa yin pa'i phyir so sor brtags pas 'gog pa thob la mi skye ba'i chos can yin pa'i phyir so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa yang 'thob bo /
yadā tadānayoḥ prāptir abhiprīyate nāvaśyam anayor yugapatprāptir bhavati 'di dag ni nam yang rung ba na 'thob par 'dod kyi 'di dag gdon mi za bar cig car 'thob pa ni ma yin no /
keṣāṃcid dhi pūrvaṃ pratisaṃkhyānirodhaḥ prāpyate /
paścād apratisaṃkhyānirodhaḥ /
tadyathārhata ekarūpavyāsaktacakṣurmanasas tadanyarūpādyālambanānāṃ paṃcānāṃ vijñānakāyānāṃ
kha cig ni sngar so sor brtags pas 'gog pa 'thob la phyis so sor brtags pa ma yin pas 'thob ste /
dper na dgra bcom pa gzugs gcig la mig dang yid yengs pa'i de las gzhan pa'i gzugs la sogs pa la dmigs pa'i rnam par shes pa'i tshogs lnga'i lta bu'o /
keṣāṃcit pūrvam apratisaṃkhyānirodhaḥ prāpyate /
paścāt pratisaṃkhyānirodhaḥ /
tadyathā kṣāntilābhino 'pāyagatīnāṃ /
keṣāṃcid yugapat /
tadyathā dṛṣṭiprāptasyādhimātrādhimātrakleṣapratipakṣodaye teṣāṃ adhimātrāṇām anāgatānāṃ kleśānāṃ pratisaṃkhyānirodhaś cāpratisaṃkhyānirodhaś ca yugapat prāpyate
kha cig ni sngar so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa 'thob la phyis so sor brtags pas 'gog pa 'thob ste /
dper na bzod pa thob pa'i ngan song gi 'gro ba rnams lta bu'o /
kha cig ni cig car te dper na mthong bas thob pa'i nyon mongs pa chen po'i yang chen po'i gnyen po skyes na nyon mongs pa chen po ma 'ongs pa de dag gis so sor brtags pas 'gog pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa cig car 'thob bo /
evam anyeṣām api saṃbhavato yojyaṃ de bzhin du gzhan dag la yang ci rigs par sbyar ro /
tadyathātītapratyutpannotpattidharmaṇāṃ anāsravāṇām iti /
atītādīnām eṣām utpādasya vighnayitum aśakyatvāt apratisaṃkhyānirodho na labhyate /
anāsravatvāc caiṣāṃ pratisaṃkhyānirodho 'pi na labhyate /
asaṃskṛtānāṃ tūtpādābhāvāt nāpratisaṃkhyānirodho 'sti
'di lta ste zag pa med pa 'das pa dang da ltar byung ba dang 'byung ba'i chos can rnams kyi lta bu'o zhes bya ba ni 'das pa la sogs pa 'di dag skye ba la bgegs bya bar mi nus pa'i phyir ro /
so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa mi 'thob bo /
'di dag zag pa med pa yin pa'i phyir so sor brtags pas 'gog pa yang mi 'thob bo /
'dus ma byas rnams la ni skye ba med pa'i phyir so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa med de /
utpādātyantavighno hi apratisaṃkhyānirodha ity uktaṃ prāk /
anāsravatvāc ca pratisaṃkhyānirodho 'pi nāsti /
(I /
7) evam asaṃskṛtasyālpavaktavyatvāt purastāt tatpraśnān parisamāpayya saṃskṛtān nirdeṣṭukāma upodghātam utthāpayati
so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa ni skye ba la gtan du bgegs byed pa yin no zhes sngar bshad zin to /
zag pa med pa yin pa'i phyir so sor brtags pas 'gog pa yang med do /
de ltar 'dus ma byas ni brjod par bya ba nyung ba'i phyir de dri ba dag yongs su rdzogs par byas te 'dus byas rnams bstan par 'dod nas /
yad uktaṃ /
saṃskṛtā mārgavarjitāḥ sāsravā iti /
katame te saṃskṛtā iti
lam ma gtogs pas 'dus byas rnams /
zag bcas zhes gang smras pa'i 'dus byas de dag gang zhe na zhes bya ba gleng slong ba brjod do /
te punaḥ saṃskṛtā dharmāḥ 'dus byas chos rnams de dag yang /
punaḥśabdaḥ prabhedāntarapradarśanārtha uktaḥ pūrvaprabhedaḥ sāsravānāsravā iti /
ayaṃ tu punaḥprabheda iti
zhes bya ba la yang zhes bya ba'i sgra ni gong du /
zag bcas zag pa med ces rab tu dbye ba bshad zin te 'di ni yang rab tu dbye ba yin no zhes rab tu dbye ba gzhan rab tu bstan pa'i phyir ro /
asaṃskṛtanirdeśena vyavahitatvāt /
punaḥ saṃskṛtagrahaṇaṃ asaṃskṛtanirāsārthaṃ /
(Abhidh-k-vy 20) /
ta iti /
tacchabdaḥ pūrvaprakṛtāpekṣaḥ /
ke ca pūrvaprakṛtāḥ
'dus ma byas bstan pas bar du chod pa'i phyir yang /
'dus byas zhes bya ba smos pa ni 'dus ma byas bsal ba'i phyir ro /
de dag ces bya ba'i skabs su bab pa gong ma dang sbyar ro /
avarjitāś ca ye sāsravāḥ /
varjitāś ca ye mārgasatyasvabhāvāḥ /
ubhaye 'py apekṣitāḥ /
kathaṃ gamyate /
ye sāsravā upādānaskandhās ta iti anāsravebhyaḥ sāsravaniṣkarṣavacanāt /
yad /
rūpādiskandhapaṃcakaṃ vakṣyamāṇalakṣaṇaṃ /
te 'mī saṃskṛtā draṣṭavyāḥ
skabs su bab pa gong ma yang gang dag ce na zag pa dang bcas pa gtogs pa gang dag yin pa dang ma gtogs pa lam gyi bden pa gang dag yin pa gnyis dang sbyar ro /
ji ltar shes she na /
gang dag zag bcas nyer len pa'i /
phung po 'ang de dag ces /
zag pa med pa dang las zag pa dang bcas pa dag 'byung ba'i phyir ro /
gzugs la sogs pa phung po lnga ni 'og nas 'byung ba'i mtshan nyid do /
anyonyam eṣāṃ saṃgrahaḥ /
rūpādigrahaṇaṃ śīlādiskandhanirāsārthaṃ /
anye 'pi hi paṃca skandhās santi
'di dag ni 'dus byas yin par blta ste 'di dag kyang phan tshun bsdus pa yin no /
gzugs la sogs pa zhes smos pa ni tshul khrims la sogs pa'i phung po bsal ba'i phyir ro /
śīlaskandhaḥ samādhiskandhaḥ prajñāskandho vimuktiskandhaḥ vimuktijñānadarśanaskandhaś ceti /
skandhagrahaṇaṃ rūpādiviṣayanirāsārthaṃ /
sametya saṃbhūyeti paryāyāv etau
tshul khrims kyi phung po dang ting nge 'dzin gyi phung po dang shes rab kyi phung po dang rnam par grol ba'i phung po dang rnam par grol ba'i ye shes mthong ba'i phung po zhes bya ba'i phung po gzhan dag kyang yod pas so /
atha vā sametya samāgamyānyonyam apekṣyety arthaḥ phung po zhes smos pa ni gzugs la sogs pa'i yul bsal ba'i phyir ro /
saṃbhūya saṃjanyety evaṃ saṃśabdasyārthaṃ darśayati 'dus shing phrad nas zhes bya ba 'di dag ni rnam grangs yin no /
na hy ekapratyayajanitam iti /
sarvālpapratyayatve 'pi avaśyaṃ dvau pratyayau staḥ
rnam pa gcig tu na 'dus shing zhes bya ba ni phrad nas te phan tshun ltos nas zhes bya ba'i tha tshig go /
caturbhiś cittacaittā hi samāpattidvayaṃ tribhiḥ /
dvābhyām anye tu jāyanta iti vacanāt
phrad nas zhes bya ba ni yang dag par bskyed nas te phrad ces bya ba'i sgra'i don ni de lta bur ston to /
dugdhavad iti /
saṃskṛtaśabdasya niṣṭḥāntatvāt niṣṭhāntaśabdenaiva dṛṣṭāntaṃ darśayati
rkyen gcig gis bskyed pa ni 'ga' yang med do zhes bya ba ni rkyen nang na nyung yang rkyen gnyis gdon mi za bar yod de /
dugdhavad iti dugdhaṃ nāma kṣīraṃ bzhi yis sems dang sems byung rnams /
yat stanān niṣkāsitaṃ tad dugdham iti nyāyyaṃ gsum gyis snyoms par 'jug pa gnyis /
gzhan ni gnyis po dag las skye /
yat tu niṣkāsiṣyate zhes 'byung ba'i phyir ro /
yac ca naiva niṣkāsiṣyate dhenustham eva vartate /
tad dugdham iti na prāptaṃ
'o ma bzhin no zhes bya ba ni 'dus byas zhes bya ba'i sgra mthar phyin pa yin pa'i phyir mthar phyin pa'i sgra nyid kyis dper ston par byed de /
ucyate ca loke dugdham iti /
evam ihāpi ye saṃskariṣyante utpattidharmāṇo 'nāgatā ye 'pi na saṃskariṣyante anutpattidharmāṇaḥ /
te 'pi saṃskṛtā ity ucyante /
tajjātīyatvāt svalakṣaṇasādṛśyatvāt /
ta evādhveti vistaraḥ /
sarvābhidharmaḥ sūtrārthaḥ sūtranikaṣaḥ sūtravyākhyānam iti sūtroktānām api adhvādīnāṃ skandhaparyāyarūpāṇāṃ iha vacanaṃ gatagacchadgamiṣyadbhāvād iti
'o ma bzhin zhes bya ba ni 'o ma zhes bya ba nu ma las byung ba'i 'o ma gang yin pa de 'o ma zhes bya bar rigs kyi 'byin par 'gyur ba gang yin pa dang 'byin par mi 'gyur ba bzhin nyid la 'dug pa gang yin pa de ni 'o ma zhes bya ba nyid du yang mi 'gyur ba zhig na 'jig rten na 'o ma zhes kyang brjod do /
de bzhin du 'di la yang de dang rigs mthun zhing rang gi mtshan nyid 'dra ba'i phyir ma 'ongs pa skye bar 'gyur ba'i chos can 'du byed par 'gyur ba gang dag yin pa dang skye bar mi 'gyur ba'i chos can 'du byed par mi 'gyur ba gang dag yin pa de dag kyang 'dus byas zhes bya'o /
de dag nyid dus zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni chos mngon pa thams cad kyi mdo don dang mdo gtan la 'bebs pa dang mdo rnam par 'chad pa yin pas 'dir mdo las gsungs pa'i dus la sogs pa phung po'i rnam grangs kyi ngo bo dag brjod do /
lokaprasiddham adhvānam apekṣyāyam adhvā vyākhyātaḥ /
tathā hi loke kathyate /
ayam adhvā grāmaṃ gato 'yam adhvā gacchati ayam adhvā gamiṣyatīti /
evam ihāpi gato 'dhvā yo 'tītaḥ gacchati yo vartamānaḥ gamiṣyati yo 'nāgata iti
song ba dang 'gro ba dang 'gro bar 'gyur ba'i phyir zhes bya ba ni dus zhes bya ba'i don 'di ni 'jig rten na grags pa'i lam la ltos te rnam par bshad pa yin te /
'di ltar 'jig rten lam 'di grong du song ngo lam 'di 'gro'o lam 'di 'gro bar 'gyur ro zhes brjod pa de bzhin du 'dir yang 'das pa gang yin pa ni song ba'i dus yin no /
da ltar gang yin pa ni 'gro ba yin no /
adyante 'nityatayeti vādhvāna ity adhikṛtaṃ ma 'ongs pa gang yin pa ni 'gro bar 'gyur ba yin no /
nairuktaṃ vidhānam apekṣyāyam artho darśitaḥ /
adyante (Abhidh-k-vy 21)
mi rtag pa nyid kyis za ba'i phyir zhes bya ba ni dus rnams so zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
anityatayā bhakṣyanta iti adhvāna iti saṃskṛtā evādhvaśabdena bhagavatā deśitāḥ mi rtag pa nyid kyis za zhing 'joms pas na dus dag go zhes bcom ldan 'das kyis 'dus byas dag nyid dus kyi sgrar bstan to /
kathāvastu śabdenāpi ta eva saṃskṛtā bhagavatā deśitāḥ 'dus byas de dag nyid bcom ldan 'das kyis gtam gyi gzhi'i sgrar yang bstan te /
trīṇīmāni bhikṣavaḥ kathāvastūni acaturthāny apaṃcamāni yāny āśrityāryāḥ kathāṃ kathayantaḥ kathayanti dge slong dag 'phags pa rnams gtam brjod pa na gang dag la brten nas gtam brjod pa'i byed pa'i gtam gyi gzhi ni gsum po 'di dag yin te /
bzhi pa yang de med la lnga pa yang med do /
katamāni trīṇi /
atītaṃ kathāvastu anāgataṃ kathāvastu pratyutpannam iti
gsum gang zhe na /
gtam gyi gzhi 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba'o zhes gsungs so /
kathā vākyam iti vistaraḥ /
kathā vākyaṃ varṇātmakaḥ śabda ity arthaḥ
gtam ni ngag go zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gtam ni ngag ste yi ge'i bdag nyid kyi sgra'o zhes bya ba'i tha tshig go /
tasyā vastu nāmaviṣaya ity arthaḥ de'i gzhi ni ming ste zhes bya ba ni yul zhes bya ba'i tha tshig go /
nāmnā punar artho 'bhidheyaḥ ming gi brjod par bya ba ni don yin te /
tathā hi vakṣyati 'di ltar ngag ni ming la 'jug go /
vāṇ nāmni pravartate /
nāmārthaṃ dyotayatīti /
yadi nāmaiva kathāvastu nāma ca saṃskāraskandhaikadeśa eveti kathaṃ kṛtvā kathāvastuśabdena saṃskṛtā evoktā ity ata āha
ming gis ni don rjod par byed do zhes 'byung ngo /
gal te gtam gyi gzhi ming kho na yin na ming ni 'dus byas kyi phung po'i phyogs gcig kho na yin na ji ltar 'dus byas dag nyid gtam gyi gzhi'i sgrar bshad ce na /
de'i phyir /
sārthakavastugrahaṇāt tu saṃskṛtaṃ kathāvastūcyate iti don dang bcas pa'i gzhi smos pa'i phyir na 'dus byas ni gtam gyi gzhi zhes bya'o zhes bya ba smos so /
anyathā hīti vistaraḥ /
yadi sārthakaṃ vastu na gṛhyeta prakaraṇagrantho virudhyate
de lta ma yin na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te don dang bcas pa'i gzhi ma bzung na /
kathāvastūny aṣṭādaśabhir dhātubhiḥ saṃgṛhītānīti /
kayā punar yuktyā sārthakaṃ vastu gṛhyate
rab tu byed pas las gtam gyi gzhi rnams ni khams bco brgyad kyis bsdus so zhes 'byung ba'i gzhung dang 'gal bar 'gyur ro zhes bya ba yin no /
dvividhaḥ kathāyā viṣayaḥ /
sākṣāt pāramparyeṇa ca /
sākṣādviṣayo nāma /
pāramparyeṇārthaḥ /
sa hi svaviṣayabhūtasya nāmno viṣaya iti
yang rigs pa gang gis don dang bcas pa'i gzhi gzung bar bya zhe na /
gtam gyi yul ni mngon sum dang brgyud pa'i sgo nas rnam pa gnyis te mngon sum gyi yul ni ming ngo /
brgyud pa ni don to /
de ni rang gi yul du gyur pa ming gi yul yin pas /
atas tasyāpi viṣayo vyavasthāpyate /
asaṃskṛtaṃ kasmān na kathāvastutvenoktaṃ
de'i phyir de yang yul tu rnam par gzhag go /
ci'i phyir 'dus ma byas gtam gyi gzhi nyid du ma bshad ce na /
adhvapatitasya nāmno 'nadhvapatitena sahārthāyogāt /
viṣayo hetur iti vā arthadvayavācakavastuśabdaparigrahād vā /
yad dhi kathāyā viṣayo hetupratyayaś ca bhavati /
tat kathāvastu /
asaṃskṛtaṃ tu na hetupratyayaḥ kathāyā iti na kathāvastu
dus su gtogs pa'i ming dang dus su ma gtogs pa'i don lhan cig 'brel pa med pa'i phyir ro /
yang na gzhi zhes bya ba'i sgras ni yul dang rgyu zhes bya ba don gnyis rjod par byed pa bsdus pa'i phyir gang zhig gtam gyi yul dang rgyu dang rkyen yin pa de ni gtam gyi gzhi yin na 'dus ma byas gtam gyi rgyu dang rkyen ma yin pas gtam gyi gzhi ma yin no /
atha vā atītādīnāṃ saṃskṛtānām atibahurūpatvenākhyānakaraṇayogyatvāt /
evaṃ caivaṃ ca īpaṃkaras tathāgato 'bhūt
rnam pa gcig tu na 'dus byas ni 'das pa la sogs pa shin tu mang ba nyid kyis de bzhin gshegs pa mar me mdzad ni de lta de lta bur byung bar gyur to /
evaṃ caivaṃ ca maitreyas tathāgato bhaviṣyati de bzhin gshegs pa byams pa ni 'di lta 'di lta bur 'byung bar 'gyur ro /
evaṃ caivaṃ ca rājā kapphiṇo bhavatīty ataḥ saṃskṛtā eva kathāvastutvenoktā nāsaṃskṛtāḥ rgyal po ka pi na ni 'di lta 'di lta bur 'byung ngo zhes bya bar rung ba'i phyir ro /
de'i phyir 'dus byas dag kho na gtam gyi gzhi nyid du bshad kyis 'dus ma byas ni ma yin no /
sarvasya saṃskṛtasya nirvāṇam iti nirupadhiśeṣanirvāṇaṃ 'dus byas thams cad ni mya ngan las 'das pa'o zhes bya ba ni phung lhag ma ma lus pa'i mya ngan las 'das pa'o /
yady evaṃ sāsravasya tad astīti bhavati sāsravasya sanissāratvayogaḥ /
mārgasatyasya tu kathaṃ
gal te de lta na zag pa dang cas pa la de yod pas zag pa dang bcas pa ni nges par 'byung ba dang bcas pa nyid du rung bar 'gyur na lam gyi bden pa la go ji ltar zhe na /
kolopamaṃ dharmaparyāyam ājānadbhir dharmā api prahātavyāḥ prāg evādharmā iti mārgasatyasyāpi niḥsaraṇaṃ kalpata eveti /
sarva eva saṃskṛtāḥ saniḥsārā bhavanti
chos kyi rnam grangs gzings lta bur shes pa rnams kyis chos rnams kyang spang bar bya na chos ma yin pa rnams lta ci smos zhes 'byung bas lam gyi bden pa la yang nges par 'byung ba rung ba nyid pas 'dus byas thams cad nges 'byung ba dang bcas pa kho na yin no /
savastukā iti /
vasanty asmin prāk kāryāṇi paścāt tata utpattir iti
gzhi dang bcas pa zhes bya ba ni 'di la sngar 'bras bu rnams gnas la phyis 'byung ba'i phyir /
vastu hetur ity arthaḥ gzhi ni rgyu zhes bya ba'i tha tshig go /
sa eṣām astīti savastukāḥ de nyid dag la yod pas gzhi dang bcas pa'o /
pravacane hi vastuśabdaḥ paṃcasv artheṣu dṛśyate /
svabhāve ālambane saṃyojanīye hetau parigrahe ca /
svabhāve tāvat /
yad vastu pratilabdhaṃ /
samanvāgataḥ sa tena vastuneti tena svabhāveneti gamyate (Abhidh-k-vy 22)
gsung rab las ni gzhi zhes bya ba'i sgra ngo bo nyid dang dmigs pa dang kun tu sbyar bar bya ba dang rgyu dang yongs su gzung ba dang dan lnga yin par snang ste /
re zhig ngo bo nyid ni de gzhi gang zhig thob pa'i gzhi de nyid dang ldan no zhes bya ba ngo bo nyid de dang zhes bya bar mngon no /
ālambane /
jñeyā dharmāḥ katame
dmigs pa ni shes bya'i chos gang dag ce na /
āha /
sarvadharmā jñānena jñeyā yathāvastu yathālambanam ity arthaḥ
smras pa thams cad shes pas gzhi ji lta ba bzhin du shes par bya ba yin no zhes bya ba dmigs pa ji lta ba bzhin du zhes bya ba'i tha tshig go /
saṃyojanīye /
yasmiṃ vastuni anunayasaṃyojanena saṃyuktaḥ /
pratighasaṃyojanenāpi tasminn iti
kun tu sbyar bar bya ba la ni gzhi gang zhig rjes chags pa'i kun tu sbyor ba dang yang ldan pa de khong khro ba'i kun du sbyor ba dang yang ldan no zhes bya ba lta bu yin no /
hetau /
savastukā dharmāḥ katame
rgyu ni gzhi dang bcas pa'i chos gang dag ce na /
sarvasaṃskṛtā dharmā iti /
parigrahe /
kṣetravastugṛhavastu-āpaṇavastudhanavastuparigrahaṃ prahāya tataḥ prativirato bhavatīti /
iha hetau vastuśabdo veditavyaḥ hetuvacanaḥ
'dus byas kyi chos thams cad ces bya ba lta bu'o /
yongs su gzung ba ni zhing gi gzhi dang tshong dus kyi gzhi dang nor gyi gzhi yongs su gzung ba spongs te de las phyir bzlog pa yin no zhes bya ba lta bu'o /
'dir ni gzhi zhes bya ba'i sgra rgyu yin par rig par bya'o /
kileti /
kilaśabdaḥ paramataṃ darśayati /
svamataṃ tv asya lakṣyate
rgyu'i tshig yin lo zhes bya ba la /
lo zhes bya ba'i sgra ni pha rol po'i gzhung lugs ston par byed pa ste /
savastukāḥ sasvabhāvāḥ saṃskṛtāḥ /
asaṃskṛtās tv avastukāḥ prajñaptisattvād iti /
(I /
8) ta eva punaḥ saṃskṛtā iti /
ye sāsravā anāsravāḥ pūrvam uktā iti darśayati
'di rang gi gzhung lugs ni 'dus byas rnams ni gzhi dang bcas shing ngo bo nyid dang bcas pa yin la 'dus ma byas rnams ni brtags pa'i yod pa yin pa'i phyir gzhi med pa yin no zhes bya bar mngon no /
yang 'dus byas de dag nyid ces bya ba ni gong du zag pa dang bcas par bshad pa gang ngag yin pa zhes ston par byed do /
ye sāsravā upādānaskandhās ta iti /
teṣām ity atrāhāryaṃ
gang dag zag bcas nyer len pa /
phung po 'ang de dag ces bya ba 'dir /
kiṃ siddham iti /
yad arthāpannaṃ /
tad vicārayati /
upādānaskandhādayaḥ sūtreṣūktāḥ /
teneha te vyākhyāyante /
sarvo 'bhidharmaḥ sūtrārtha iti vistareṇa uktam etat
de dag gi nang nas zhes bya ba zhig khong nas dbyung ngo /
ci zhig grub par 'gyur zhes bya ba ni don yod kyi go ba gang yin pa de dpyod par byed pa'o /
nye bar len pa'i phung po la sogs pa mdo dag las bshad pas /
de'i phyir 'dir de dag rnam par 'chad par byed pa ste /
'di skad du chos mngon pa thams cad ni mdo'i don zhes bya ba rgyas par 'byung bas so /
tatsaṃbhūtatuād upādānaskandhā iti /
upādānasaṃbhūtāḥ skandhā upādānaskandhāḥ
de dag las byung ba'i phyir nye bar len pa'i phung po dag ste zhes bya ba ni nye bar len pa las byung ba'i phung po dag ni nye bar len pa'i phung po dag ste /
madhyapadalopāt /
yathā tṛṇasaṃbhūto 'gnis tṛṇāgniḥ /
tuṣasaṃbhūto 'gnis tuṣāgnir iti
bar gyi tshig mi mngon par byas pa'i phyir dper na rtsva las byung ba'i me la rtsva'i me zhes bya ba dang sog ma las byung ba'i me la sogs ma'i me zhes bya ba lta bu'o /
upādānānāṃ skandhā upādānaskandhā iti ṣaṣṭhīsamāsenaiva madhyapadalopam akṛtvā anye sādhayanti /
evaṃ ca nidarśayanti /
yathā tṛṇānām agnis tṛṇāgnir iti yuktaṃ /
ye sattvasaṃkhyātāḥ /
te upādānaskandhāḥ kleśābhiṣyanditakarmahetukatvāt
gzhan dag ni bar gyi chog mi mngon par ma byas par nye bar len pa rnams kyi phung po ni nye bar len pa'i phung po dag go zhes drug par tshig sdud pa kho nas sgrub par byed cing dpe yang 'di skad du dper na rtsva dag gi me ni rtsva'i me zhes bya ba lta bu'o zhes ston par byed do /
sems can du bgrang ba gang dag yin pa de dag ni nyon mongs pas mngon par brlan pa'i las kyi rgyu can yin pa'i phyir nye bar len pa'i phung po yang yin par rigs na /
bāhyās tu bhāvāḥ katham upādānaskandhāḥ phyi'i dngos po rnams ko ji ltar nye bar len pa'i phung po yin zhe na /
te 'py upādānanirvṛttāḥ de dag kyang nye bar len pa las grub pa yin te /
karmajaṃ lokavaicitryam iti siddhāntāt /
tadvidheyatvād vā rājapuruṣavad iti
grub pa'i mtha' las /
las las 'jig rten sna tshogs skyes /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
yathā rājño vidheyaḥ puruṣo rājapuruṣaḥ /
evam upādānāṃ vidheyāḥ skandhāḥ /
tadvaśenālambanagatyantarapravṛtteḥ /
upādānāni vā tebhyaḥ saṃbhavantīti /
arthakathanamātram etat /
padāni tv evaṃ vaktavyāni
de dag la rag lus pa'i phyir rgyal po'i mi bzhin no zhes bya ba ni dper na rgyal po la rag las pa'i mi la rgyal po'i mi zhes bya ba de bzhin du nye bar len pa rnams la rag las pa'i phung po de dag ni nye bar len pa'i phung po ste de dag gi dbang gis dmigs pa dang 'gro ba gzhan dag tu 'jug pa'i phyir ro /
yang na de dag las nye bar len pa rnams 'byung bas zhes bya ba 'di ni don tsam brjod par zad de /
tshig dag ni 'di skad du brjod par bya'o /
upādānāṃ saṃbhavā hetavo vā skandhā upādānaskandhāḥ puṣpaphalavṛkṣavat nye bar len pa rnams kun tu 'byung ba'i rgyu phung po dag ni nye bar len pa'i phung po dag go /
me tog dang 'bras bu'i shing ljon pa bzhin no /
yathā puṣpāṇāṃ phalānāṃ vā saṃbhavo hetur vā vṛkṣaḥ /
puṣpavṛkṣaḥ phalavṛkṣa iti vā
dper na me tog dag gam 'bras bu dag kun 'byung ba'i rgyu'i shing ljon pa ni me tog gi shing ljon pa dang 'bras bu'i shing ljon pa zhes bya ba de dang 'dra'o /
tadvat /
arhatskandhā api pārasāṃtānikopādānavidheyā vikriyotpādanāt /
tebhyo 'pi pārasāṃtānikāni upādānāni saṃbhavantīti aviruddham eṣām upādānaskandhatvaṃ
dgra bcom pa'i phung po dag kyang gnod pa bskyed pa'i phyir /
gzhan gyi rgyu la yod pa'i nye bar len pa la rag las pa yang yin la de dag las kyang gzhan gyi rgyud la yod pa'i nye bar len pa rnams 'byung bas 'di dag nye bar len pa'i phung po nyid du 'gal ba med do /
raṇā hi kleśāḥ ātmaparavyābādhanād iti /
ye hy ātmānaṃ parāṃś ca vyābādhante /
te raṇā yuddhānīty arthaḥ /
tathaiva ca kleśā iti raṇā ucyante
'thab pa ni nyon mongs pa rnams te bdag dang gzhan la gnod pa'i phyir ro zhes bya ba ni gang dag bdag dang gzhan dag la gnod pa byed pa de dag ni 'thab pa dag yin te g yul 'gyed ces bya ba'i tha tshig go /
nyon mongs pa rnams kyang de kho na dang 'dra bas 'thab pa dag ces bya'o /
tadanuśayitatvād iti /
tair anuśayitā upasevitā ity arthaḥ
de dag gis rgyas par byas pa nyid kyi phyir zhes bya ba ni de dag gis rgyas par byas shing nye bar bsten te zhes bya ba'i tha tshig go /
atha vā (Abhidh-k-vy 23) 'nuśayinaḥ kṛtāḥ tair anuśayitāḥ rnam pa gcig tu na rgyas par byas pa ni phra rgyas can du byas pa'o /
tadbhāvas tadanuśayitatvaṃ /
tasmāt /
tadanuśayitatvāt /
atha vā teṣām anuśayitatvaṃ
de'i ngo bo ni de dag gis rgyas par byas pa de nyid de de dag gis rgyas par byas pa de'i phyir ro /
rnam pa gcig tu na de dag la rgyas par byas pa nyid yin te /
tasmāt /
saraṇāḥ sāsravavat /
sāsravatve yad vyākhyānaṃ
de'i phyir 'thab pa dang bcas pa dag ste zag pa dang bcas pa bzhin no /
tad evāsya vaktavyaṃ /
āryāṇāṃ pratikūlatvāt duḥkham iti /
saṃskāraduḥkhatayā āryāṇāṃ tat pratikūlaṃ /
samudety asmād duḥkham iti samudaya iti /
hetubhūtāḥ skandhāḥ samudayaḥ
zag pa dang bcas pa nyid la rnam par bshad pa gang yin pa de nyid 'di la yang brjod par bya'o /
'phags pa rnams dang mi 'thun pa'i phyir sdug bsngal lo zhes bya ba ni 'du byed kyi sdug bsngal nyid kyis de 'phags pa rnams dang mi mthun pa yin no /
'di las sdug bsngal kun 'byung bas na kun 'byung ba'o zhes bya ba ni rgyur gyur pa'i phung po rnams ni kun 'byung ba yin la /
phalabhūtāḥ skandhā duḥkham iti varṇayanti /
lujyata iti loka iti /
asminn eva rohitāśva vyāmamātre kalevare lokaṃ prajñapayāmi lokasamudayaṃ ceti sūtraṃ /
lujyate pralujyate tasmāl loka iti ca bhagavataivoktaṃ
'bras byur gyur pa'i phung rnams ni sdug bsngal yin no zhes bya bar ston to /
'jig pas na 'jig rten no zhes bya ba ni mdo las rta dmar can lus 'dom gang tsam 'di nyid la 'jig rten du 'dogs shing 'jig rten kun 'byung bar yang 'dogs so zhes kyang 'byung la /
lujyate vinaśyatīty arthaḥ /
lujir iha gṛhīto na lokaḥ
bcom ldan 'das nyid kyis 'jig cing rab tu 'jig par 'gyur te de bas na 'jig rten zhes bya'o zhes kyang gsungs te /
nairuktena tu vidhānena gakārasya sthāne kakāraḥ kṛtaḥ /
tasmāl loka iti bhavati /
dṛṣṭir asmiṃs tiṣṭhatīti /
ye kecid bhikṣava ātmata ātmīyataś ca samanupaśyanti /
ta imān eva paṃcopādānaskandhān ātmata ātmīyataś ca samanupaśyantīti vacanād upādānaskandhā dṛṣṭisthānaṃ bhavatīti
'jig cing rnam par nyams par 'gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
'di la lta ba rgyas par 'gyur ba'i sgo nas gnas pas na zhes bya ba ni dge slong dag gang kha cig bdag dang bdag gir yang dag par rjes su lta ba na yang dag par rjes su lta ba de dag ni nye bar len pa'i phung po lnga po 'di nyid la bdag dang bdag gir yang dag par rjes su lta'o zhes 'byung ba'i phyir nye bar len pa'i phung po rnams ni lta ba'i gnas so /
bhava iti sāsravā eva dharmāḥ bhavaśabdenoktāḥ /
bhavaḥ katamaḥ /
paṃcopādānaskandhā iti vacanād /
ete ca duḥkhādayaḥ śabdā mārgasatye 'pi prasajyante /
mārgasatyam api hi saṃskāraduḥkhatayā duḥkhaṃ
'byung bas ni srid pa ste zhes bya ba ni zag pa dang bcas pa'i chos rnams kho na srid pa'i sgrar bshad pa yin te /
srid pa gang zhe nye bar len pa'i phung po lnga'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
lam gyi bden pa la yang sdug bsngal la sogs pa'i sgra 'di dag thal bar 'gyur te /
lam gyi bden pa yang 'du byed kyi sdug bsngal dang yang ldan no /
samanantarapratyayādibhāvena cāsmāt sāsravaṃ vastu samudeti mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen la sogs pa'i dngos pos 'di las zag pa dang bcas pa'i dngos po yang kun 'byung ngo /
lujyate ca /
dṛṣṭiś ca tad ālambate
'jig par yang 'gyur ro /
lta ba yang de la dmigs so /
bhavati ca tad utpadyate ity arthaḥ /
naiṣa doṣaḥ /
rūḍhiṃ hy apekṣate śabdapravṛttiḥ
'byung bar yang 'gyur te de skye bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go zhe na /
'di ni nyes pa med de /
ye dharmāḥ saṃskāraduḥkhatayā āryānām pratikūlā duḥkhā virodhinaḥ tadutpādakāḥ prasiddhāḥ dṛṣṭipuṣṭijanakaḥ /
anādimati ca saṃsāre vinaśyanti bhavanti /
teṣv evāmī duḥkhādaya āryaiḥ saṃketitā na mārgasatye /
tasmāt sāsravā eva dharmā duḥkhaśabdādyabhidheyā bhavanti nānāsravāḥ
sgra 'jug pa ni grags pa las ltos pa yin pas na 'phags pa rnams kyi chos gang dag 'du byed kyi sdug bsngal nyid kyis 'phags pa rnams dang mi mthun zhing sdug bsngal dang mi 'gal ba dang de skyed par byed par grags pa dang lta ba rgyas pa skyed par byed pa dang 'khor ba thog ma med pa nas 'byung ba de dag kho na la sdug bsngal la sogs pa 'di dag brdar ba rtags kyi lam gyi bden pa la ni ma yin no /
de lta bas na zag pa dang bcas pa'i chos rnams kho na sdug bsngal la sogs pa'i sgrar brjod par bya ba yin gyi zag pa med pa dag ni ma yin te /
na hi gacchatīti gaur ity ukte sarvo gantā gaur ity ucyate 'gro bas na ba lang ngo zhes byas nas 'gro ba po thams cad la ba lang zhes bya ba ma yin no /
de lta bas na /
tasmāt sūktaṃ duḥkhaṃ samudaya ityevamādi sdug bsngal kun 'byung 'jig rten dang /
zhes bya ba la sogs pa ni legs par bshad pa yin no /
(I /
9ab) rūpam iti rūpaskandhaḥ
gzugs zhes bya ba ni gzugs kyi phung po'o /
paṃceti manaindriyavyudāsārthaṃ /
arthā viṣayāḥ aryante jñāyanta ity arthaḥ /
punaḥ /
paṃceti grahaṇaṃ dharmāyatanaviṣayanirāsārthaṃ
lnga zhes bya ba ni yid kyi dbang po bsal ba'i phyir ro /
don ni yul te rtogs par bya zhing shes par bya ba zhes bya ba'i tha tshig go /
yang lnga zhes bya ba smos pa ni yul chos bsal ba'i phyir ro /
(I /
9cd) tadvijñānāśrayā iti /
tacchabdo 'rthān apekṣate
de dag rnams kyi rnam shes rten zhes bya ba la de dag ces bya ba'i sgra ni don rnams dang sbyar ro /
teṣv artheṣu teṣāṃ vā vijñānāni tadvijñānāni don de de dag la 'am de dag gi rnam par shes pa ni de dag rnams kyi rnams shes so /
(Abhidh-k-vy 24) teṣām āśrayās tadvijñānāśrayāḥ /
rūpaprasādā iti /
rūpāṇi ca tāni prasādāś ca ta iti rūpaprasādāḥ /
anena viśeṣaṇena manaindriyaṃ nirastaṃ bhavati /
mano 'pi hi tadvijñānāśrayaḥ
de dag gi rten ni de dag rnams kyi rnam shes rten to /
gzugs dang ba zhes bya ba ni de dag gzugs kyang yin la dang ba yang yin pas gzugs dang ba'o /
khyad par 'dis ni yid kyi dbang po bsal ba yin te /
yid kyi grub pa'i mtha' las /
paṃcānāṃ sahajāś ca tair iti siddhāntāt /
[anuśayitās te /
] na tu mano rūpasvabhāvam ity ato nirastaṃ /
rūpagrahaṇaṃ tv iha śraddhāprasādanirāsārthaṃ
lnga rnams kyi de dag lhan cig skyes pa yang zhes bya ba'i phyir de dag rnams kyi rnam shes rten ni yin mod kyi yid gzugs kyi ngo bo nyid ni ma yin te /
de'i phyir bsal ba yin no /
gzugs zhes smos pa ni 'dir dag pa'i dang ba bsal ba'i phyir ro /
tadvijñānāśrayā ity anena viśeṣaṇena śraddhāyā aprasaṃga iti cet de dag rnams kyi rnam zhes rten zhes bya ba'i khyad par 'dis dad pa la thal bar mi 'gyur zhe na /
ma yin te /
na /
bahuvrīhikalpanāyāṃ tatprasaṃgasaṃbhavāt /
rūpagrahaṇe tu bahuvrīhikalpanā nivartate
'bru mang po par brtags na der thal bar srid pa'i phyir ro /
gzugs zhes smos na ni 'bru mang po par rtog pa ldog par 'gyur te /
na hi rūpamayo 'sti prasādo yasya tadvijñānāny āśrayatvena kalperan /
prasādagrahaṇaṃ punar indriyagrāhyavastuvyatiriktarūpaprasādaviśeṣajñāpanārthaṃ
gang la de dag gi rnam par shes pa'i rten yod pa nyid du rtog par 'gyur ba dang ba gzugs kyi rang bzhin ni med do /
dang ba zhes smos pa ni gzung ba'i dngos po las ma gtogs pa gzugs dang ba'i khyad par shes par bya ba'i phyir ro /
vaibhāṣikā hi bruvate /
bhūtavikāraviśeṣā evendriyāṇīti /
pravacane tu naivaṃ
bye brag pa dag ni dbang po rnams 'byung bar 'gyur ba'i khyad par kho na yin no zhes zer ro /
gsung rab las ni de skad du mi 'byung ngo /
kiṃ tarhi /
rūpādiviṣayavyatiriktāni acchāni atīndriyāṇi svavijñānānumeyāni indriyāṇi yeṣāṃ cakṣurādīni adhiṣṭhānāni dṛśyante
'o na ci zhe na /
dbang po rnams ni gzugs la sogs pa'i yul las ma gtogs pa dang ba dbang pos mi bsod pa rang gi rnam par shes pas rjes su dpag par bya ba dag yin te /
tadvijñānāśrayā iti ca viśeṣaṇam anyonyalakṣaṇasāṃkaryanivṛttyarthaṃ /
yadi hi rūpaprasādāś cakṣurādaya ity etāvad avakṣyat
gang dag gi rten mig la sogs pa yin par snang ba'o zhes 'byung ngo /
de dag rnams kyi rnam zhes rten zhes bya ba'i khyad par yang phan tshun mtshan nyid 'chol pa bzlog pa'i phyir te gal te /
cakṣur api śrotrādi vā cakṣuḥ /
yatas tv evaṃ viśeṣyate
mig la sogs gzugs dang ba rnams zhes bya ba de tsam zhig brjod na ni mig kyang rna ba la sogs par thal bar 'gyur la /
rūpavijñānāśrayo yo rūpaprasādaḥ /
tac cakṣur iti
rna ba la sogs pa la yang mig tu thal bar 'gyur ba zhig na /
ato lakṣaṇasāṃkaryaṃ na bhavati /
na hi śrotram anyad vā indriyaṃ rūpavijñānasyāśrayaḥ /
evaṃ yāvat spraṣṭavyavijñānāśrayo yo rūpaprasādaḥ /
tat kāyendriyam iti vaktavyaṃ
gang gi phyir 'di skad du gzugs kyi rnam par zhes pa'i rten gzugs dang ba gang yin pa de ni mig yin no zhes khyad par du byas pa de'i phyir mtshan nyid 'chol bar mi 'gyur te rna ba'am dbang po gzhan yang rung gzugs kyi rnam par zhes pa'i rten ni ma yin no /
de bzhin du reg bya'i rnam par zhes pa'i rten gzugs dang ba gang yin pa ni lus kyi dbang po zhes bya ba'i bar du brjod par bya'o /
yathoktaṃ bhagavateti /
etad vyākhyānaṃ sūtrānugatam ity abhiprāyaḥ
bcom ldan 'das kyis ji skad du zhes bya ba ni rnam par bshad pa 'di mdo ste dang mthun no snyam du bsams pa'o /
ji lta zhe na /
katham iti /
ādhyātmikam iti vijñānāśraya ity arthaḥ
nang gi zhes bya ba smos te rnam par zhes pa'i rten zhes bya ba'i tha tshig go /
ātmaśabdo hi cittam ātmety upacaryata iti vakṣyate nang zhes bya ba'i sgra ni sems la nang zhes nye bar 'dogs so zhes 'chad par 'gyur ro /
ātmani adhi adhyātmam nang gi dbang du byas pa ni nang gi dbang /
adhyātmam eva ādhyātmikaṃ /
ātmani cittalakṣaṇe kartavye hetur ity ayam artha ādhyātmikaśabdenocyate
nang gi nyid nang gi ste sems kyi mtshan nyid kyi nang du bya ba la rgyu yin pas don 'di lta bu la nang gi zhes bya ba'i sgrar brjod de /
vijñānāśraya iti yāvad uktaṃ bhavati rnam par shes pa'i rten zhes bya ba'i bar du bshad par 'gyur ro /
atha vā yānīti vistaraḥ /
atha vā /
tac- chabdena indriyāṇy abhisaṃbadhyante
yang na mig la sogs pa 'di dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni rna mang gcig tu na de dag rnams kyi zhes bya ba'i sgra dbang po rnams dang sbyar te /
cakṣurvijñānaṃ śrotravijñānam ityevamādi pravacanaprasiddham etat /
na tu rūpavijñānaṃ śabdavijñānam iti
mig gi rnam par shes pa dang rna ba'i rnam par shes pa la zhes bya ba la sogs pa yin no /
'di ni gsung rab las grags pa yin gyi gzugs kyi rnam par shes pa dang sgra'i rnam par shes pa zhes bya ba la sogs pa ni ma yin no /
loke tu kadācid evaṃ bhavet 'jig rten na ni res 'ga' de skad ces kyang bya ste /
tasmād idaṃ vyākhyānāntaram āśrīyate de lta bas na rnam par shes pa cig shos 'di la brten par bya'o /
tasmād āha /
evaṃ ca kṛtvā prakaraṇagrantho 'py anuvṛtta iti vistaraḥ
de'i phyir de ltar bshad na rab tu byed pa las zhes bya ba rgyas par gsungs so /
katham ihāsiddham asiddhena sādhyate /
cakṣur eva hy asiddhaṃ /
tadasiddhau cakṣurvijñānam apy asiddhaṃ /
kathaṃ tat tena tadāśrayatayā sādhyate
'dir ji ltar ma grub pas ma grub pa sgrub par byed de mig nyid ma grub pa yin no /
de ma grub na mig gi rnam par shes pa yang ma grub pa yin na ji ltar 'dir des de'i rten nyid du sbyar zhe na /
siddhā (Abhidh-k-vy 25) evaite paṃca vijñānaviśeṣāḥ rnam par shes pa'i khyad par 'di dag ni grub pa yin pa de phan tshun gyi khyad par nye bar mtshon pa'i phyir /
parasparaviśeṣopalakṣaṇārthaṃ tu vayam etaiś cakṣurādibhis tān viśeṣayanto darśayāmaḥ /
etad uktaṃ bhavati /
etasya prathamasyaikasya svasaṃvedyasya vjñānaviśeṣasya ya āśrayo rūpaprasādaḥ /
tac cakṣurindriyaṃ /
evaṃ yāvad etasya paṃcamasya svasaṃvedyasya vijñānaviśeṣasya ya āśrayo rūpaprasādaḥ
kho bos mig la sogs pa 'di dag gis de dag khyad par du byed pa ston par zad de /
'di skad du rnam par shes pa'i khyad par rang rig pa dang po gcig pu 'di'i rten gzugs dang ba gang yin pa de ni mig gi dbang po yin la de bzhin du rnam par shes pa'i khyad par rang rig pa lnga pa gcig pu'i rten gzugs dang ba gang yin pa de ni lus kyi dbang po yin no zhes bya ba'i bar du bshad par 'gyur te /
tat kāyendriyam iti /
nāsiddhenāsiddhasya sādhanaṃ /
(I /
10) rūpaṃ dvividheti /
cakṣuṣo 'rtho varṇasaṃsthānabhedād dviḥprakāraḥ
ma grub pas ma grub pa sgrub pa ni ma yin no /
gzugs rnam gnyis zhes bya ba ni mig gi don kha dog dang dbyibs kyi bye brag gis rnam pa gnyis yin no /
lokapratītatvāt tasya svalakṣaṇaṃ anuktvā prabheda eva kathyate /
varṇaś caturvidho nīlādir iti
'jig rten na grags pa'i phyir de'i rang gi mtshan nyid ma bshad par kha dog ni rnam pa bzhi ste sngon po la sogs pa'o zhes rab tu dbye ba kho na brjod de kha dog sngon po dang ser po dang dmar po dang dkar po dag yin no /
nīlalohitapītāvadātā varṇāḥ /
tadbhedā anya iti abhrādayaḥ
gzhan dag ni de'i bye brag go zhes bya ba la gzhan dag ces bya ba ni sprin la sogs pa'o /
apare vyācakṣate /
tadbhedā anya iti nīlādivarṇacatuṣṭayasaṃparkaviśeṣāt kākāṇḍavarṇādayo 'pi jāyante
gzhan dag na re gzhan dag ni de'i bye brag go zhes bya ba ni sngon po la sogs pa kha dog bzhi phrad pa'i khyad par las kha dog ljang gu la sogs pa yang 'byung bas sprin la sogs pa 'ba' zhig tu ni ma zad do zhes zer ro /
na kevalam abhrādya iti dbyibs zhes bya ba ni dbyibs kyi bye brag go /
saṃsthānam ākṛtiviśeṣaḥ /
punas tad evāntargaṇikena bhedena bhidyate /
viṃśatidheti /
tadyathā nīlapītādi /
saṃsthānam aṣṭavidhaṃ dīrghādivisātāntaṃ
yang de dag nyid khongs su gtogs pa'i tshogs kyi bye brag gis rnam pa nyi shu zhes bya ba tha dad par 'gyur te 'di lta ste ring po la sogs pa phya le ma yin pa la thug pa'i bar dbyibs rnam pa brgyad dang lhag ma sngon po la sogs pa kha dog rnam pa bcu gnyis te rnam pa nyi shu yin no /
śeṣo dvādaśavidho varṇa iti viṃśatidhā /
nabhaś caikavarṇam iti
nam mkha' kha dog cig pa zhes bya ba ni gang thag ring po nas bee d'urya'i rtsig pa ltar snang ba'o /
lham pa ni ril ril po'o /
yad dūrato vaiḍūryabhittyākāraṃ dṛśyate zlum po ni leb leb po'o /
mthon po ni gzugs rags pa la sogs pa'o /
vṛttaṃ vartulaṃ /
parimaṇḍalaṃ cakralaṃ /
unnataṃ sthūlādirūpaṃ /
avanataṃ nimnarūpaṃ /
yatra rūpāṇāṃ darśanam iti vacanaṃ chāyāndhakārayor nānākaraṇapradarśanārthaṃ /
na vipaṃcitaṃ na vibhaktam ity arthaḥ
dma' ba ni gzugs dma' ba'o /
gang na gzugs rnams snang ba'o zhes bya ba smos pa ni grib ma dang mun pa dag tha dad du bya ba rab tu bstan pa'i phyir ro /
rnam par ma phye'o zhes bya ba ni bye brag du ma phye'o zhes bya ba'i tha tshig go /
idam iha vicāryate /
yadi nīlādivarṇacatuṣṭayabhedā eva abhrādayo na tadvyatiriktā bhavanti
'dir 'di dpyad par bya ste gal te sprin la sogs pa sngon po la sogs pa kha dog bzhi'i bye brag kho na yin gyi de dag las ma gtogs pa med na /
yatheha kākāṇḍādivarṇā noktāḥ /
tathābhrādayo 'pi na vaktavyā iti
ji ltar 'di la kha dog ljang gu la sogs pa ma bshad pa de bzhin du sprin la sogs pa yang brjod par mi bya'o zhe na /
naitad vyākhyānakārair vicāritaṃ 'di ni rnam par 'chad par byed pa dag gis ma dpyad do /
śakyaṃ tv evaṃ bhaṇituṃ /
māyārūpasadṛśatvāt nīlādibhedabhūtā api te abhrādayaḥ pṛthag uktāḥ
'di skad du bshad par mi nus te sprin la sogs pa de dag sngon po la sogs pa'i bye brag tu gyur pa yin yang sgyu ma'i gzugs dang 'dra ba'i phyir logs shig tu bshad do /
tathā hi te dūrato bhittaya iva lakṣyante abhyāsagamane tu na dṛśyante /
mā kasyacid evaṃ bhūt /
naitat kiṃcid asti /
vimatir vā /
kim asty etat /
uta bhrāntimātram iti
'di ltar de dag thag ring po nas ni rtsig pa lta bur snang la bsnyen na ni mi snang ste /
la la 'di snyam du cung zad med do snyam du sems par 'gyur ba dang ci 'di yod pa zhig gam 'on te 'khrul pa tsam zhig yin snyam du yid gnyis za bar gyur na mi rung bas /
tadviparyāsasaṃśayanivṛttyartham ime abhrādaya uktāḥ /
saṃty evāmī rūpāyatanasvabhāvā iti
de la phyin ci log pa dang the tshom za ba dgag pa'i phyir sprin la sogs pa 'di dag bshad de gzugs kyi skye mched kyi ngo bo nyid 'di dag yod pa nyid do zhes bya ba yin no /
dīrghādīnāṃ pradeśa iti /
dīrghādivisātānta pradeśa ity arthaḥ
ring po la sogs pa'i phyogs zhes bya ba ni ring po la sogs pa phya le ma yin pa la thug pa'i phyogs zhes bya ba'i tha tshig go /
kataro 'sau pradeśa ity āha phyogs de yang gang zhe na /
kāyavijñaptisvabhāva iti /
kāyavijñaptir hi kadācid dīrghā kadācid dhrasvā kadācid yāvad visāteti
lus kyi rnam par rig byed kyi ngo bo nyid do zhes bya ba smos te /
lus kyi rnam par rig byed ni res 'ga' ni thung du yin la res 'ga' ni phya le ma yin pa'i bar yin no /
kīdṛśī punaḥ sāvagantavyā /
tad ālambanacittasamutthāpitaṃ yat kāyakarma /
akāyakarmasvabhāvaṃ tu dīrghādivisātāntaṃ nirastaṃ boddhavyaṃ
de yang ji lta bu zhig yin par khong du chud par bya zhe na /
de la dmigs pa'i sems kyis kun nas bslang ba'i lus kyi las gang yin pa de ring po la sogs pa phya le ma yin pa la thug pa lus kyi las kyi ngo bo nyid ma yin pa ni brtsal bar rtogs par bya'o /
asty ubhayathā /
pariśiṣṭam iti /
yan nirastaṃ dīrghādi /
abhradhūmarajomahikāś ca /
(Abhidh-k-vy 26) /
dṛśyate hi nīlādīnāṃ dīrghādipariccheda iti /
nīlapītalohitāvadātacchāyāndhakārāṇāṃ dīrghādisaṃsthānagrahaṇaṃ /
tasmād eṣām api tṛtīyāyāṃ koṭyām antarbhāva ity abhiprāyaḥ /
kathaṃ punar ekaṃ dravyam ubhayathā vidyata iti /
katham ekaṃ dravyaṃ varṇasaṃsthānātmakaṃ bhavati
gnyi gar yod pa yang yod de gzugs kyi skye mched lhag ma'o zhes bya ba ni ring po la sogs pa bsal ba gang yin pa dang sprin dang du ba dang rngul dang khug rna dag go /
sngon po la sogs pa ring po la sogs par yongs su chad par snang zhes bya ba ni sngon po dang ser po dang dmar po dang dkar po dang grib ma dang mun pa rnams kyi dbyibs ring po la sogs par 'dzin pa ste /
de lta bas na 'di dag kyang mu gsum pa'i nang du 'dus so snyam du bsams pa'o /
ji ltar na rdzas gcig la gnyi gar yod ce na zhes bya ba ni ji ltar rdzas gcig gi kha dog dang dbyibs kyi bdag nyid du 'gyur zhes bya ba yin te /
varṇarūpād dhi saṃsthānarūpaṃ dravyāntaram iti vaḥ siddhāntaḥ /
ubhayasya tatra prajñānāt
grub pa'i mtha' las ni 'di skad du dbyibs kyi gzugs ni kha dog gi gzugs las rdzas gzhan yin no zhes 'byung ngo /
varṇasaṃsthānasya tatra grahaṇāt /
jñānārtho hy eṣa vidir na sattārtha iti
de la gnyi ga mngon pa'i phyir te zhes bya ba ni de la kha dog dang dbyibs 'dzin pa'i phyir ro /
vida jñāna ity etasya dhātor lugvikaraṇasya etad rūpaṃ vidyata iti /
na tu vida sattāyām ity etasya dhātoḥ śyanvikaraṇasyaitad rūpam ity arthaḥ /
jñānaṃ tatrobhayākāraṃ pravartate /
na dravyaṃ ekam ubhayalakṣaṇam iti vaibhāṣikaparihāraḥ /
kāyavijñaptāv api tarhi prasaṃga ity ācāryaḥ /
na hi kāyavijñaptau gṛhyamānāyāṃ varṇagrahaṇaṃ na pravartate /
vaibhāṣikāṇām ayam abhiprāyaḥ /
nīlādigrahaṇam ātapālokagrahaṇaṃ vā saṃsthānanirapekṣaṃ pravartate /
kāyavijñaptigrahaṇaṃ tu varṇanirapekṣaṃ /
pariśiṣṭarūpāyatanagrahaṇaṃ tu varṇasaṃsthānāpekṣaṃ pravartata iti
yod pa 'di ni shes pa'i don yin gyi yod pa'i don ni ma yin no zhes bya ba ni bye brag du smra ba dag de la shes pa rnam pa gnyi gar 'jug pa yin gyi rdzas gcig la mtshan nyid gnyi ga dang ldan pa ni ma yin no zhes lan 'debs pa yin no /
'o na ni lus kyi rnam par rig byed la yang thal bar 'gyur ro zhes zer ba ni slob dpon yin te lus kyi rnam par rig byed 'dzin pa na kha dog 'dzin pa mi 'byung ba ni ma yin no /
bye brag tu smra ba rnams kyi bsam pa ni sngon po la sogs pa 'am snang ba la sogs pa tsam 'dzin pa de ni dbyibs la mi ltos par 'byung la lus kyi rnam par rig byed 'dzin pa ni kha dog la mi ltos par 'byung gi gzugs kyi skye mched lhag ma 'dzin pa ni kha dog dang dbyibs la ltos nas 'byung ngo snyam pa 'di yin no /
sautrāntikapākṣikas tu ayam ācāryo nainam arthaṃ prayacchati mdo sde pa'i phyogs pa'i slob dpon 'di ni don 'di mi len te /
na hi cākṣuṣam etat saṃsthānagrahaṇaṃ /
mānasaṃ tv etat parikalpitaṃ
dbyibs 'dzin pa 'di ni mig gis ma yin gyi 'di ni yid kyis kun brtags pa yin no /
varṇasaṃniveśaviśeṣa eva hi saṃsthānaṃ /
na saṃsthānaṃ nāma dravyaṃ kiṃcid asti
kha dog ma bzung bar dbyibs 'dzin pa med pa'i phyir kha dog gnas pa dag kho na dbyibs yin gyi dbyibs zhes bya ba'i rdzas ni cung zad kyang med de /
varṇāgrahaṇe saṃsthānagrahaṇābhāvāt /
etac ca karmakośasthāne parīkṣiṣyate /
sattvāsattvākhyaś ceti /
vāgvijñaptiśabdas tadvyatiriktaś cety arthaḥ
'di ni las kyi mdzod kyi gnas nas spyod par 'gyur ro /
sems can dang sems can ma yin par ston pa zhes bya ba ni ngag gi rnam par rig byed kyi sgra dang de las ma gtogs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
sattvāsattvasaṃkhyātaś ceti kecit paṭhanti /
ayam eva ca ihārtho 'bhipretaḥ /
yadi hi sattvāsattvasaṃtānaja iti ayam artho 'bhipreto bhavet
kha cig ni sems can dang sems can ma yin par bgrang ba zhes 'don te 'dir yang don ni 'di nyid yin par bsams pa'o /
gal te don sems can dang sems can ma yin pa'i rgyud las byung ba zhes bya ba 'di yin par 'dod par gyur /
de ni 'og nas 'brel pas 'di skad du /
sattvākhyo vāgvijñaptiśabdo 'sattvākhyo 'nya iti evaṃ vakṣyamāṇakaṃ vivaraṇaṃ niḥprayojanam eva sems can du ston pa ni ngag gi rnam par rig byed kyi sgra'o /
gzhan ni sems can du ston pa ma yin no zhes 'byung ba dgos pa med pa nyid do /
tasmāt sattvāsattvākhyaś ceti pāṭhaḥ sphuṭaḥ paṭhitavyaḥ de lta bas na gdon pa ni sems can dang sems can ma yin par ston pa zhes bya bar gsal bar gdon par bya'o /
upāttamahābhūtahetuka iti /
pratyutpannānīndriyāvinirbhāgāni bhūtāny upāttāni /
anyāni anupāttāni /
upāttāni mahābhūtāni hetur asyeti upāttamahābhūtahetukaḥ
zin pa'i 'byung ba chen po'i rgyu las byung ba zhes bya ba ni da ltar gyi 'byung ba chen po dbang po dang tha mi dad par 'jug pa dag ni zin pa yin la gzhan dag ni ma zin pa yin no /
yathā hastavācchabda iti /
yadi sattvasaṃtānaja ity abhipretaḥ
'di la rgyu zin pa'i 'byung ba chen po dag yod pas zin pa'i 'byung ba chen po'i rgyu las byung ba'o /
bāhyo 'pi hi nirmito mānuṣākāro hastavācchabdaṃ kuryāt /
sa cānupāttamahābhūtahetukasvabhāvo 'vagantavya indriyavinirbhāgavartitvāt
'di lta ste lag pa dang ngag gi sgra lta bu'o zhes bya ba ni phyi'i sprul pa mi dang 'dra ba yang lag pa dang ngag gi sgra 'byin par 'gyur te yang dbang po dang tha dad par 'byung ba'i phyir ma zin pa'i 'byung ba chen po'i rgyu las byung ba'i ngo bo nyid yin par khong du chud par bya'o /
sa ca mānuṣīm api vācaṃ nirmātṛvaśād bhāṣet de ni sprul pa po'i dbang gis mi'i tshig kyang smra bar byed de /
vakṣyati hy /
ekasya bhāṣamāṇasya bhāṣante sarvanirmitāḥ
gcig po smra bar byed na ni /
sprul pa thams cad smra bar 'gyur /
ekasya tūṣṇīṃbhūtasya sarve tūṣṇīṃbhavanti te /
tasya ca bāhyanirmitaśabdasya anupāttamahābhūtahetuka ity atra grahaṇaṃ
gcig po mi smrar gyur na ni /
sprul pa thams cad mi smrar 'gyur /
zhes 'byung ste phyi'i sprul pa'i sgra de yang ma zin pa'i 'byung ba chen po'i rgyu las byung ba yin pas mi gzung ngo /
yathā vāyuvanaspatinadīśabda iti /
yathāśabdasyodāharaṇārthatvāt /
(Abhidh-k-vy 27) /
sattvākhyo vāgvijñaptisabdo 'sattvākhyo 'nya iti
'di lta ste rlung dang nags tshal dang chu'i sgra lta bu'o zhes bya ba la /
'di lta ste zhes bya ba'i sgra ni dper brjod pa yin pa'i phyir ro /
sattvam ācaṣṭe sattvākhyaḥ /
vāgvijñaptiśabdena hi sattvo 'yam iti vijñāyate /
taṃ vāgvijñaptiśabdaṃ varjayitvā anyaḥ śabdo hastaśabdo 'pi yāvad asattvākhya eva /
kim aṃga asattvasaṃtānaja iti vyākhyātaṃ bhavati
sems can du ston pa ni ngag gi rnam par rig byed kyi sgra'o /
gzhan ni sems can du ston pa ma yin pa'o zhes bya ba ni sems can yin par ston pa ni sems can du ston pa ste ngag gi rnam par rig byed kyi sgras ni 'di ni sems can yin no zhes bya bar shes par byed do /
ngag gi rnam par rig byed kyi sgra de las ma gtogs pa'i sgra gzhan ni lag pa'i sgra'i bar yang sems can du ston pa ma yin pa yin na sems can ma yin pa'i rgyud las skyes pa lta smos kyang ci dgos zhes rnam par bshad par 'gyur ro /
tad evam upāttamahābhūtahetukaḥ sattvākhyaś cāsattvākhyaś ca bhavati /
anupāttamahābhūtahetuko 'pi nirmitaśabdo vāgvijñaptisvabhāvaḥ sattvākhyaḥ /
tasyaiva hastaśabdo vāyuvanaspatyādiśabdaś cāsattvākhya iti /
caturvidhaḥ śabdo manojñāmanojñabhedāt punar aṣṭavidho bhavati
de ltar na zin pa'i 'byung ba'i rgyu las byung ba ni sems can du ston pa yang yin la sems can du ston pa ma yin pa yang yin no /
ma zin pa'i 'byung ba'i rgyu las byung ba yang sprul pa'i sgra ngag gi rnam par rig byed kyi ngo bo nyid ni sems can du ston pa yin la /
de nyid kyi lag pa'i sgra dang rlung dang nags tshal la sogs pa'i sgra ni sems can du ston pa ma yin pa yin pas sgra rnam pa bzhi'o /
yathaiko varṇaparamāṇur iti /
na bhūtacatuṣkadvayam upādāya vartate śadbaḥ /
upādāyarūpatvāt /
varṇaparamāṇuvad iti bhāvaḥ /
rasaḥ ṣoḍheti /
ṣaṇmūlajātim adhikṛtyaivam uktaṃ /
rasaṣaṭkasya anyonyasamparkaviśeṣāt tv atibahuprakārā rasāḥ saṃbhavanti
yang yid du 'ong ba dang yid du mi 'ong ba'i bye brag gis rnam pa brgyad yin no /
ji ltar kha dog gi rdul phra rab gcig la zhes bya ba ni sgra ni rgyur byas pa'i gzugs yin pa'i phyir 'byung ba bzhin mtshan nyid rgyur byas pa ma yin te kha dog gi rdul phra rab bzhin no snyam du bsams pa'o /
ro ni rnam drug ces bya ba ni gzhi'i rigs drug gi dbang du byas nas de skad bshad kyi ro drug phan tshun phrad pa'i khyad par las ni ro'i rnam pa rab tu mang por 'gyur te /
sman dpyad tsa ra ka las /
ekakadvikatrikacatuṣkapaṃcakaṣaṭkasamparkayogād dhi carake triṣaṣṭī rasā upadiṣṭāḥ gcig dang gnyis dang gsum dang bzhi dang lnga dang drug phrad pa'i sbyor ba las ro drug cu rtsa gsum bstan to /
sugandhadurgandhayoḥ samaviṣamagandhatvād iti /
anutkaṭotkaṭagandhatvād ity arthaḥ /
asmin pakṣe dvividho gandha iṣṭaḥ
dri mnyam pa dang mi mnyam pa'i phyir zhes bya ba ni dri shas che ba ma yin pa dang shas che ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig ste phyogs 'di la ni dri rnam pa gnyis su 'dod do /
trividhas tu śāstra iti /
samagaṃdho 'nyas tṛtīya ity arthaḥ /
apare punar vyācakṣate
bstan bcos las ni dri zhim pa dang dri nga ba dang dri mnyam pa'o zhes rnam pa gsum 'byung ngo zhes bya ba ni dri mnyam pa ni gzhan gsum pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
samagandha iti tayor evaikadeśa iti sa evārtho bhavati /
śabdamātraṃ tu bhidyate
gzhan dag na re dri mnyam pa zhes bya ba ni de dag nyid kyi phyogs gcig yin pas don ni de kho na yin gyi sgra tsam zhig tha dad par zad do zhes zer ro /
śītam uṣmābhilāṣakṛd iti /
saṃbhavaṃ praty evam ucyate /
yo dharma uṣmābhilāṣaṃ kuryāt /
tac chītaṃ nāmopādāyarūpaṃ /
grīṣme yady api tan na kuryāt tajjātīyatvāt tu śītam eva tad avagantavyaṃ /
kāraṇe kāryopacārād iti
grang ba ni dro ba 'dod par byed pa'o zhes bya ba ni srid pa'i dbang du byas nas 'di skad du chos gang zhig dro ba 'dod par byed pa de ni grang ba zhes bya bar rgyur byas pa'i gzugs yin no zhes bshad kyi /
sos ka des de mi byed du zin kyang de dang rigs mthun pa'i phyir grang ba kho na yin par khong du chud par bya'o /
attumicchā jighatsā caitasiko dharmaḥ /
tasya kāraṇaṃ /
antar udare kāyendriyeṇa yaḥ spṛśyate /
sā jighatsā nāmopādāyarūpaṃ
rgyu la 'bras bu btags pa'i phyir te zhes bya ba ni bkres pa ni zas 'dod pa ste sems las byung ba'i chos yin la de'i rgyu lto'i nang na lus kyi dbang pos reg par bya ba gang yin pa de ni bkres pa zhes bya ba rgyur byas pa'i gzugs yin no /
dper na /
sangs rgyas rnams ni 'byung ba bde /
yathā /
buddhānāṃ sukham utpāda ityādi abhyudayaniḥśreyasasukhakāraṇatvāt buddhotpādasya sa sukham ity ucyate /
tadvat /
evaṃ pipāsāpi vaktavyā
zhes bya ba la sogs pa ni sangs rgyas 'byung ba mngon par mtho ba dang nges par legs pa'i rgyu yin pa'i phyir bde ba zhes bya ba ltar 'di yang de dang 'dra ba ste de bzhin du skom pa la yang brjod par bya'o /
saṃcitāni punas tulyanta iti sūkṣmagurutvasadbhāvād ity abhiprāyaḥ /
atrānumānaṃ /
sagurutvaṃ rūpāvacaraṃ vastrādi /
ādhārādheyabhāvāt /
kuṇḍabadaravad iti /
anugrāhakaṃ kilāstīti /
kilaśabdo vaibhāṣikamatadyotanārthaṃ /
svamataṃ tu samādhir evātrānugrāhakaḥ
bstsags pa dag la ni 'jal lo zhes bya ba ni lci ba nyid phra mo yod pa'i phyir ro snyam du bsams pa'o /
'dir gzugs na spyod pa'i gos la sogs pa ni rten dang brten pa yod pa'i phyir lci ba nyid dang bcas pa yin te dper na rdza ma dang rgya shugs lta bu'o zhes rjes su dpag pa yin no /
phan par byed pa ni yod do lo zhes bya ba la /
kim atra śītena parikalpiteneti /
yadā tatprakāravyavaccheda iti /
yadā nīlādiprakāranimittābhogaḥ /
evaṃ śrotrādivijñānam iti /
ya eṣa bahuvidhaḥ śabda uktaḥ /
tatra kadācid ekena dravyeṇa śrotravijñānam utpadyate yadā tatprakāravyavacchedo bhavati
lo zhes bya ba'i sgra ni bye brag tu smra ba'i gzhung lugs bstan pa'i phyir te /
rang gi gzhung lugs ni de na ting nge 'dzin kho na phan par byed pa yin pas de na grang ba brtags pas ci zhig bya zhes bya ba yin no /
gang gi tshe de'i rnam pa bye brag tu gcod par 'gyur ba na'o zhes bya ba ni gang gi tshe sngon po la sogs pa'i rnam pa'i mtshan ma la gtod pa na'o /
rna ba la sogs pa'i rnam par shes pa yang de bzhin du rig par bya'o zhes bya ba ni gang 'di sgra rnam pa mang po bshad pa de la res 'ga' ni rdzas gcig gis rna ba'i rnam par shes pa bskyed de /
kadācid bahubhir yadā na vyavacchedaḥ gang gi tshe de'i rnam pa bye brag tu gcod par 'gyur ba na'o /
tadyathā tūryaśabdasamūham anekākāratāramandratādiśabdarūpaṃ śṛṇvataḥ /
evaṃ ghrāṇajihvāvijñāne api svaviṣaye yojye
res 'ga' ni mang po ste gang gi tshe bye brag tu mi gcod pa na ste dper na rnga'i sgra'i tshogs dang sgra chen po dang sgra gdangs snyan pa du ma'i ngo bo nyan pa lta bu'o /
de bzhin du sna dang lce'i rnam par shes pa dag kyang rang gi yul dang sbyar bar bya'o /
kāyavijñānaṃ tu (Abhidh-k-vy 28) paraṃ paṃcabhir iti /
kathaṃ /
kadācid ekena dravyeṇotpadyate yadā tatprakāravyavacchedo bhavati
shin tu mang na 'byung ba chen po bzhi dag kyang 'jam pa nyid la sogs pa gcig dang reg bya lngas bskyed do zhes bya ba ji lta bu zhe na /
res 'ga' rdzas gcig gis bskyed de gang gi tshe de'i rnam pa bye brag tu gcod pa na'o /
kadācid dvābhyāṃ yāvat paṃcabhir yadā na vyavacchedaḥ /
ekena ca ślakṣṇatvādineti
res 'ga' ni gnyis nas lnga'i bar gyis te gang gi tshe bye brag tu mi gcod pa na'o /
kim atra kāraṇaṃ /
karkaśatvādīnām anyabhūtacatuṣkāśritatvāt /
nanu caivam iti vistaraḥ
'jam pa nyid la sogs pa gcig dang zhes bya ba 'di la gtan tshigs ci yod ce na rtsub pa nyid la sogs pa ni 'byung ba bzhi tshan gzhan la brten pa'i phyir ro /
yathā cakṣuḥśrotraghrāṇajihvākāyavijñānālambanāny abhisamasya manovijñānaṃ gṛhṇātīti kṛtvā sāmānyalakṣaṇaviṣayaṃ tad vyavasthāpyate /
tathā nīlapītalohitāvadātālambanānāṃ caturṇāṃ cakṣurvijñānānāṃ tāni catvāri bahutarāṇi cālambanāny abhisamasya cakṣurvijñānam ekaṃ gṛhṇātīti sāmānyalakṣaṇaviṣayaṃ tat prāpnoti /
rūpāyatanasāmānyalakṣaṇam asyālambanam iti kṛtvā
de ltar na spyi la dmigs pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ltar yid kyi rnam par shes pa mig dang rna ba dang sna dang lce dang lus kyi rnam par shes pa'i dmigs pa dag phyir bsdus te 'dzin par byed pas de spyi'i mtshan nyid kyi yul can du rnam par gzhag pa de bzhin du /
sngon po dang ser po dang dmar po dang dkar po la dmigs pa'i mig gi rnam par shes pa bzhi po dag kyang mig gi rnam par shes pa gcig gis dmigs pa bzhi po de dag dang ches mang po dag spyir bsdus te 'dzin par byed pa'i phyir de'i spyi'i mtshan nyid kyi yul can du 'gyur te /
'di'i dmigs pa gzugs kyi skye mched spyi'i mtshan nyid yin pa'i phyir ro /
tathā śrotraghrāṇajihvākāyavijñānāny api svaviṣayeṣu yojyāni /
āyatanasvalakṣaṇaṃ pratīti /
svaṃ lakṣaṇaṃ svalakṣaṇaṃ /
āyatanānāṃ svalakṣaṇaṃ āyatanasvalakṣaṇaṃ /
cakṣurvijñānavijñeyatvādi /
rūpāyatanatvādi vā /
tat praty ete paṃca vijñānakāyāḥ svalakṣaṇaviṣayā iṣyante pravacane
rnab dang sna dang lce dang lus kyi rnam par shes pa rnams kyang rang gi yul dag dang sbyar bar bya'o /
skye mched kyi rang gi mtshan nyid kyi zhes bya ba ni skye mched rnams kyi rang gi mtshan nyid ni skye mched kyi rang gi mtshan nyid de mig gi rnam par shes pas shes par bya ba nyid la sogs pa 'am gzugs kyi skye mched nyid la sogs pa'o /
gsung rab las ni rnam par shes pa'i tshogs lnga po dag ni de dag gi rang gi mtshan nyid kyi yul can du bzhed do /
na dravyasvalakṣaṇaṃ prati svalakṣaṇaviṣayā iṣyante iti prakṛtaṃ rdzas kyi rang gi mtshan nyid kyi yul can du bzhed pa ni ma yin no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
dravyāṇāṃ nīlādikānāṃ svalakṣaṇaṃ nīlādyākāracakṣurvijñānādivijñeyatvaṃ /
nīlākārādi vā /
na tat praty ete paṃca vijñānakāyāḥ svalakṣaṇaviṣayā iṣyaṃte ity adoṣaḥ
sngon po la sogs pa rdzas rnams kyi rang gi mtshan nyid ni mig gi rnam par shes pa la sogs pa sngon po la sogs pa'i rnam pa can gyis rnam par shes par bya ba nyid dam sngon po nyid la sogs pa yin te rnam par shes pa'i tshogs lnga po dag de dag gi rang gi mtshan nyid kyi yul can yin par ni mi 'dod pas nyes pa med do /
yugapadviṣayasaṃprāptāv iti /
kāyajihvendriyayor yugapadviṣayasaṃprāptiḥ saṃbhavati /
dvayoś ca vijñānayor yugapatpravṛttir na saṃbhavati
cig car du yul dang phrad na zhes bya ba ni lus dang lce'i dbang po dag cig car yul dang phrad par gyur na rnam par shes pa gnyis cig car du 'byung mi srid pas de'i phyir rnam par shes pa gang sngar skye zhe na zhes 'dri bar byed do /
ataḥ pṛcchati /
katarad vijñānaṃ pūrvam utpadyata iti /
yasya viṣayaḥ paṭīyān
gang gi yul shas che ba'o zhes bya ba ni gal te lus kyi dbang po'i yul shas che na lus kyi rnam par shes pa sngar skye'o /
yadi kāyendriyasya viṣayaḥ paṭutaraḥ kāyavijñānaṃ pūrvam utpadyate ji ste lce'i dbang po'i yul shas che na lce'i rnam par shes pa lngar skye'o /
atha jihvendriyasya viṣayaḥ paṭīyān jihvāvijñānaṃ pūrvam utpadyate /
samaprāpte tu viṣaye tulya ity arthaḥ /
jihvāvijñānaṃ pūrvam utpadyate
yul mnyam pa dang phrad na ni zhes bya ba ni yul 'dra na zhes bya ba'i tha tshig go /
lce'i rnam par shes pa lngar skye ba ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
bhoktukāmatāvarjitatvāt saṃtateḥ /
bhojanecchāpravaṇatvāt ātmabhāvasyety arthaḥ /
pūrvaṃ jihvāvijñānam utpadyata iti vacanāt paścāt kāyavijñānam utpatsyata ity arthād uktaṃ bhavati
za bar 'dod pas rgyud gtad pa'i phyir te lus zas za bar 'dod pa'i gzhol ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
lce'i rnam par shes pa lngar skye'o zhes smos pas don gyis na lus kyi rnam par shes pa ni phyis skye'o zhes bshad par 'gyur ro /
tenātra vicāryate /
kiṃ yo 'sau jihvāviṣayakṣaṇena saha prāptaḥ kāyaviṣayaksaṇa āsīt /
tatra tat kāyavijñānam utpadyate
des ni 'dir dpyad par bya ste /
ci lus kyi yul gyi skad cig ma gang lce'i yul gyi skad cig ma dang lhan cig par gyur pa 'das pa gang yin pa de la lus kyi rnam par shes pa skye 'am /
āhosvid anyasmin kāyavijñānaviṣayakṣaṇa iti 'on te rnam par shes pa'i yul gyi skad cig ma gzhan zhig la skye zhe na /
anyasminn ity āha smras pa gzhan la'o /
katham ālambananiyamo na bhidyate /
naiṣa doṣaḥ /
yat tadviṣayālaṃbanaṃ vijñānaṃ /
tad apratisaṃkhyānirodhaniruddhaṃ /
anyat tu tatsadṛśaṃ kāyavijñānam utpadyata iti /
ataḥ paścāt tad utpadyate ity ucyate jātisāmānyenaikatvopacārāt
ji ltar dmigs pa nges pa nyams par mi 'gyur zhe na /
'di ni nyes pa med de yul de las dmigs pa'i rnam par shes pa gang yin pa de ni so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa de dang 'dra ba'i lus kyi rnam par shes pa gzhan zhig ni skye'o /
de'i phyir rigs mthun pas gcig pa nyid du btags pa'i phyir phyis skye'o zhes bya'o /
(I /
11) anekakathāprapaṃcavyavahitatvāt naṣṭa ivāvijñapter uddeśadhikāra iti
rnam par rig byed ma yin pa bstan pa'i skabs gtam spros pa rnam pa du ma zhig gis bar du chod pas brjed pa bzhin te /
ata idam upanyasyati /
uktāḥ paṃcendriyārthā yathā ca teṣāṃ grahaṇam iti
de'i phyir dbang po lnga dang don lnga dang don lnga dang de dag ji ltar 'dzin pa yang bshad zin to zhes bya ba 'di nye bar 'god par byed de /
kadācid ekena dravyeṇa cakṣurvijñānam utpadyata ityevamādinā res 'ga' ni rdzas gcig gis mig gi rnam par shes pa bskyed do zhes bya ba la sogs pas so /
teṣāṃ tu grahaṇam iti karmaṇi ṣaṣṭhī de dag ji ltar 'dzin pa zhes bya ba ni las kyi drug pa yin no /
avijñaptir idānīṃ vaktavyeti /
(Abhidh-k-vy 29) /
rūpaṃ paṃcendriyāṇy arthāḥ paṃcāvijñaptir eva cety avijñaptir evāvaśiṣyate
da ni rnam par rig byed ma yin pa bsnyad par bya ba de brjod par bya ste zhes bya ba ni /
gzugs ni dbang po lnga dang don /
lnga dang rnam pa rig byed min nyid /
ces 'byung ba de'i phyir rnam par rig byed ma yin pa kho na lus te /
tasyā lakṣaṇanirdeśāvasara iti vaktavyā de'i mtshan nyid bstan pa'i skabs la bab pas brjod par bya'o /
vikṣiptācittakasyeti /
kecid evaṃ vṛttiṃ paṭhanti
kha cig ni 'grel pa sems g yengs pa zhes bya bar 'don te /
asmiṃ pāṭhe evaṃ sūtravigrahaḥ 'don pa 'di la ni mdo'i tshig 'di ltar rnam par sbyar bar bya'o /
vikṣiptaṃ nāsti vā cittam asyeti vikṣiptācittakaḥ 'di la sems g yengs pa 'am sems med pa yod pas na /
g yengs dang sems med pa'o /
atha vā vikṣiptaṃ cittaṃ nāsti vā cittam asyeti vikṣiptācittakaḥ /
ekasya cittaśabdasya lopaḥ
rnam pa cig tu na 'di la sems g yengs pa dang sems med pa yod pas g yengs pa dang sems med pa ste sems zhes bya ba'i sgra gcig mi mngon par byas pa yin no /
kecid evaṃ paṭhanti /
vikṣiptasyeti /
asmin pāṭhe uttarapadadvayasya bahuvrīhiṃ kṛtvā paścād evaṃ vigrahaḥ /
vikṣiptaś cācittakaś ca vikṣiptācittakaḥ
kha cig ni 'di skad du g yengs pa dang zhes bya bar 'don te /
'don pa 'di la ni tshig phyi ma gnyis 'bru mang po bar byas la mjug tu 'di skad ces g yengs pa dang sems med pa ni g yengs pa dang sems med pa'o zhes tshig rnam par sbyar ro /
vikṣiptaḥ pudgalaḥ vikṣiptacitta ity arthaḥ g yengs pa ni gang zag ste sems g yengs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
vikṣiptacittasyeti tadanyacittasyāpīti avikṣiptacittād anyacittasyety arthaḥ /
tadyathā kuśalāyā avijñapteḥ samutthāpakaṃ cittaṃ kuśalaṃ /
tadanyacitto 'kuśalāvyākṛtacittaḥ /
sa iha vikṣiptacitto 'bhipretaḥ
sems g yengs pa zhes bya ba ni de las gzhan pa'i sems kyi yang yin pa'o zhes bya ba ni rnam par rig byed ma yin pa'i sems las gzhan pa'i sems kyi yin pa zhes bya ba'i tha tshig go /
'di lta ste dge ba'i rnam par rig byed ma yin pa kun nas slong bar byed pa'i sems ni dge ba yin la /
de las gzhan pa'i sems ni mi dge ba'i sems dang lung du ma bstan pa'i sems yin te 'dir sems g yengs pa ni de yin par bsams pa yin no /
akuśalāyās tv avijñapter akuśalaṃ cittaṃ samutthāpakaṃ /
tadanyacittaḥ kuśalāvyākṛtacittaḥ /
sa cāpi vikṣiptacitto veditavyaḥ
mi dge ba'i rnam par rig byed ma yin pa kun nas slong bar byed pa'i sems ni mi dge ba yin la de las gzhan pa'i sems ni dge ba dang lung du ma bstan pa'i sems yin la 'dir yang sems g yengs ba ni de yin par rig bar bya ste de las gzhan pa'i sems de'i yang yin no /
tasya /
tadanyacittasyāpi /
acittakasyāpīti asaṃjñinirodhasamāpattisamāpannasyāpi /
apiśabdenāvikṣiptasacittakasyāpīti vijñāyata iti /
etatpudgaladvayavyatiriktasya tṛtīyasyāpy arthaḥ /
yo 'nubandha iti pravāha iti
sems med pa'i yang zhes bya ba ni 'du shes med pa dang 'gog pa'i snyoms pa zhugs pa'i yang yin pa'o /
yang zhes bya ba'i sgras ni ma g yengs pa sems dang bcas pa'i yang yin no zhes bya bar mngon no zhes bya ba ni gang zag 'di dag las ma gtogs pa gsum pa'i yang yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
dge ba dang mi dge zhes bya ba ni dge ba dang mi dge ba kho na'o zhes nges par bzung ba ste lung du ma bstan pa med do zhes bya ba'i tha tshig go /
'dis ni mig la sogs pa yang gsal bar rig par bya'o /
yo dharmo nityapravāhayukta ity arthaḥ /
pravāhena pravāhī nirdiśyate pravāhopalakṣyatvāt
rjes 'brel gang zhes bya ba ni chos gang zhig rtag tu rgyun dang ldan pa zhes bya ba'i tha tshig ste rgyun gyis nye bar mtshon par bya ba yin pa'i phyir rgyun gyis rgyun can ston par byed do /
atha vā anubadhnātīti anubandhaḥ rnam pa gcig tu na rjes su 'brel bar 'gyur bas rjes 'brel lo /
pravāha iti ca vyākhyāpadaṃ kṛtabahuvrīhikaṃ rgyun zhes bya ba rnam par bshad pa'i tshig ni 'bru mang po par byas pa yin te /
pravṛttaḥ prakṛṣṭo vā vāho 'syeti pravāho dharmaḥ /
sa eva nirdiśyate
'di la rgyun 'byung ba 'am mchog yod pas de nyid rgyun gyi chos su bstan gyi de'i rgyu na ni ma yin no /
na tat srotaḥ /
kuśalākuśala iti /
kuśalākuṣala evety avadhāraṇaṃ
thob pa'i rgyun yang 'di lta bu yod pas zhes bya ba ni de'i thob pa yang g yengs pa dang sems med pa las yang rgyun chags pa yin la /
avyākṛto nastīty arthaḥ /
etena cakṣurādayo vyadastā veditavyāḥ
dge ba dang mi dge ba nyid kyang yin pas de las khyad par du bya ba'i phyir /
prāptipravāho 'py asti īdṛśa iti 'byung ba che rnams rgyur byas pa /
zhes bya ba smos te /
tatprāptir api vikṣiptāvikṣiptacittasyāpi pravāhiṇī kuśalākuśalaiva ceti tadviśeṣaṇārtham ucyate /
mahābhūtāny upādāyeti /
mahābhūtahetuka ity arthaḥ
'byung ba chen po rgyu las byung ba zhes bya ba'i tha tshig go /
dper na bud shing rgyur byas nas me 'byung ngo zhes byas na bud shing gi rgyu las byung ba'i mi zhes bya bar go ba dang 'dra'o /
yathendhanam upādāyāgnir bhavatīty ukte bskyed pa la sogs pa rgyu'i ngo bo yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni /
indhanahetuko 'gnir iti gamyate skyed dang rten dang gnas pa dang /
jananādihetubhāvād iti /
jananān niśrayāt sthānād upastambhopabṛṃhaṇāt
rton pa dang ni 'phel ba'i phyir /
zhes bya ba yin te skyed pa'i rgyu ni de dag las skye ba'i phyir ro /
jananahetus tebhya utpatteḥ /
niśrayahetur jātasya bhūtānuvidhāyitvād ācāryādiniśrayavat
rten gyi rgyu ni skyes zin pa 'byung ba'i rjes su byed pa'i phyir te /
slob dpon la sogs pa la brten pa lta bu'o /
pratiṣṭhāhetur ādhārabhāvāt citrakuḍyavat /
upastambhahetur anucchedahetutvāt /
upabṛṃhaṇahetur vṛddhihetutvāt /
katamāny mahābhūtāny upādāya /
kim āśrayamahābhūtāni /
utāho niśrayamahābhūtāni /
āśrayamahābhūtānīty āhuḥ /
tannāmakaraṇajñāpanārtha iti /
yasmād rūpakriyāsvabhāvāpi satī vijñaptivat paraṃ na vijñāpayati
gnas pa'i rgyu ni gzhi'i dngos po yin pa'i phyir te ri mo'i rtsig pa lta bu'o /
rton pa'i rgyu ni rgyun mi 'chad pa'i rgyu yin pa'i phyir ro /
'phel ba'i rgyu ni 'phel ba'i rgyu yin pa'i phyir ro /
'byung ba chen po gang dag rgyur byas pa yin /
ci gzhi'i 'byung ba chen po dag gam 'on te rten gyi 'byung ba chen po dag yin zhe na /
smras pa /
gzhi'i 'byung ba chen po dag yin no /
de'i ming shes par bya ba'i phyir te zhes bya ba ni gang gi phyir gzugs dang byed pa'i rang bzhin yin yang rnam par reg byed bzhin du gzhan dag la rnam par rig par byed pa ma yin pa /
tasmād avijñaptir (Abhidh-k-vy 30) ity arthaḥ de'i phyir rnam par rig byed ma yin pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
rūpakriyāsvabhāvāpīty ubhayaviśāṣaṇaṃ /
kim arthaṃ /
yad dhi vastu rūpasvabhāvam eva na kṛiyāsvabhāvaṃ
ci'i phyir gzugs dang byed pa'i rang bzhin yin yang zhes bya ba khyad par gnyi ga smos she na /
dngos po gang zhig gzugs kyi rang bzhin kho na yin zhing byed pa'i rang bzhin ma yin la de yang gzhan la go bar mi byed pa yang yod de /
tan na paraṃ gamayati /
tadyathā cakṣurādayaḥ /
yad api kriyāsvabhāvam eva na rūpasvabhāvaṃ
dper na mig la sogs pa lta bu'o /
gang zhig byed pa'i rang bzhin kho na yin zhing gzugs kyi rang bzhin ma yin la de yang gzhan la go bar mi byed pa yang yod de /
tad api paraṃ na gamayati /
tadyathā cetanā /
yat tūbhayasvabhāvaṃ /
tat paraṃ gamayati
dper na sems pa lta bu'o /
gang zhig gnyi ga'i rang bzhin yin la de yang gzhan la go bar byed pa yang yod de /
dper na rnam par rig byed lta bu'o /
tadyathā vijñaptiḥ /
vijñaptir hi svasamutthāpakaṃ cittaṃ kuśalākuśalāvyākṛtaṃ saumyaṃ krūram anubhayam iti vā paraṃ vijñāpayati /
tena vijñaptivad iti viparītadṛṣṭāntaprayogaḥ
rnam par rig byed ni rang kun nas slong bar byed pa dge ba dang mi dge ba 'am /
lung du ma bstan pa 'am nges pa 'am khro ba 'am gnyi ga ma yin pa zhes bya ba gzhan la rnam par rig par byed de /
de'i phyir rnam par rig byed bzhin du zhes bzlog pa'i dpe sbyor ba yin no /
samāsatas tv iti vistaraḥ /
śiṣyasukhāvabodhārthaṃ saṃkṣepato vākyena tad avijñaptirūpaṃ darśayaty ācāryaḥ
mdor na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni slob dpon gyis slob ma bde blag tu khong du chud par bya ba'i phyir tshig mdor bsdus pas rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs de ston par byed pa yin no /
vijñaptisamādhisaṃbhūtaṃ kuśalākuśalaṃ rūpam avijñaptir iti /
yathāsaṃbhavam etat yojyaṃ /
kāyavākvijñaptisaṃbhūtaṃ kuśalaṃ prātimokṣasaṃvarasaṃgṛhītaṃ naivasaṃvaranāsaṃvarasaṃgṛhītaṃ ca /
akuśalaṃ punar asaṃvarasaṃgṛhītaṃ naivasaṃvaranāsaṃvarasaṃgṛhītaṃ ca
rnam par rig byed dang ting nge 'dzin las byung ba'i gzugs dge ba dang mi dge ba ni rnam par rig byed ma yin pa'i zhes bya ba 'di ni ci rigs par sbyar bar bya'o /
dge ba ni lus dang ngag gi rnam par rig byed las byung ba so sor thar pa'i sdom pas bsdus pa dang sdom pa la yang ma yin sdom pa ma yin pa yang ma yin pas bsdus pa yin no /
mi dge ba ni sdom pa ma yin pas bsdus pa ni sdom pa ma yang ma yin sdom pa ma yin pa yang ma yin pas bsdus pa yin no /
samādhisaṃbhūtaṃ tu kuśalam eva /
tad dvividhaṃ /
sāsravasamādhisaṃbhūtaṃ dhyānasaṃvarasvabhāvaṃ /
anāsravasamādhisaṃbhūtaṃ anāsravasaṃvarasvabhāvaṃ /
upādāyarūpasvabhāvaṃ ca /
na cittacaitasikādisvabhāvam ity avagantavyaṃ
ting nge 'dzin las byung ba ni dge ba kho na yin la de yang rnam pa gnyis te /
zag pa dang bcas pa'i ting nge 'dzin las byung ba ni bsam gtan gyi sdom pa'i ngo bo nyid yin la /
zag pa med pa'i ting nge 'dzin las byung ba ni zag pa med pa'i sdom pa'i ngo bo nyid yin te rgyur byas pa'i gzugs kyi ngo bo nyid yin gyi sems dang sems las byung ba la sogs pa'i ngo bo nyid ni ma yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
nanu caivaṃ vijñaptir api avijñaptiḥ prāpnoti /
sāpi uttarā sabhāgahetubhūtapūrvavijñaptisaṃbhūtā
de lta na rnam par rig byed kyang rnam par rig byed ma yin par 'gyur ba ma yin nam de yang phyi ma'i 'dra ba'i rgyu sngon gyi rnam par rig byed las byung ba yin no zhe na /
kuśalākuśalam evety avadhāraṇāt vijñaptāv aprasaṃgaḥ dge ba dang mi dge ba kho na'o zhes nges par bzung ba'i phyir rnam par rig byed la thal bar mi 'gyur te /
vijñaptir hy avyākrtāpi saṃbhavati /
ata eva divyaṃ cakṣuḥ śrotraṃ ca samādhisaṃbhūtam api sat vijñaptijaṃ ca vipākarūpaṃ nāvijñaptiḥ prasajatīti
rnam par rig byed ni lung du ma bstan pa yang yin no /
de nyid kyi phyir lha'i mig dang rna ba ting nge 'dzin las byung ba dang rnam par rig byed las skyes pa rnam par smin pa'i gzugs kyang rnam par rig byed ma yin par thal bar mi 'gyur ro /
atrācāryasaṃghabhadra idam avijñaptilakṣaṇasūtraṃ dūṣayati slob dpon 'dus bzang ni /
'di la ma tshang bstan bcos 'gal /
nyūnaṃ śāstrāpetaṃ hānir atasyāḥ prasajyate tattvaṃ /
apiśabdādhikavacanaṃ viśeṣyaṃ aviśeṣitaṃ cātra
nyams dang de min de nyid thal /
yang sgra lhag brjod khyad par du /
bya ba khyab par ma byas so /
anubandho hi pravāhas tenaiva vyākhātaḥ /
na cādyaḥ kṣaṇaḥ pravāho mā bhūd atiprasaṃgaḥ /
tasmāt tasyātra lakṣaṇenāsty avarodha iti nyūnaṃ pravāhasya cādravyatvāt adravyam avijñaptir iti śāstrāpetaṃ
zhes rnam par rig byed ma yin pa'i mtshan nyid kyis mdo sun 'byin par byed de rjes su 'brel pa ni rgyun yin par de nyid kyis rnam par bshad de ha cang thal bar 'gyur du 'ong bas skad cig ma dang po ni rgyun ma yin no /
de lta bas na de mtshan nyid 'dir bsdus pa med pas mtshang ba yin no /
rgyun yang rdzas su med pa'i phyir rnam par rig byed ma yin pa rdzas su med par 'gyur bas bstan bcos dang 'gal ba yin no /
samāhitāyāś ca nāsti vikṣiptacittācittakasyānubandha iti sā cāvijñaptir na prasajyata iti hāniḥ /
avikṣiptacittakasya tadanubandhān naiṣa doṣa iti cet
mnyam par gzhag pa'i ni g yengs pa dang sems med pa'i rjes su 'brel ba med pas de rnam par rig byed ma yin par thal bar 'gyur ba'i phyir nyams pa yin no /
gal te ma g yengs pa dang sems dang bcas pa'i rjes su 'brel ba'i phyir 'di ni nyes pa med do zhe na /
śubhāśubhāyā vijñapter avijñaptilakṣaṇaprasaṃga ity atasyāḥ prasajyate tattvaṃ dge ba dang mi dge ba'i rnam par rig byed kyang rnam par rig byed ma yin pa'i mtshan nyid du thal bar 'gyur bas de ma yin pa de nyid du thal bar 'gyur ro /
acittakasyāpīti cāpiśabdavaiyarthyaṃ pūrveṇaiva kṛtatvāt gong ma kho nas chog pa'i phyir sems med pa'i yang zhes bya ba'i sgra don med par 'gyur te /
vikṣiptacittakasyāpīti anena hi sarvasacittakāvasthāgrahaṇaṃ /
kā punar anyā avasthā /
yā dvitīyenāpiśabdena saṃgṛhyeteti apiśabdādhikavacanaṃ
sems g yengs pa'i yang zhes bya ba 'dis sems dang bcas pa'i gnas skabs thams cad bsdus zin na gang yang zhes bya ba'i sgra gnyis pas bsdu bar bya ba'i gnas skabs gzhan ci zhig yod /
de bas na yang zhes bya ba'i sgra smos pa lhag pa yin no /
acittakaṃ cādhikṛtya śubho 'vijñaptyanubandho viśeṣaṇīyaḥ /
na ca vyākhyāne 'pi viśeṣita iti viśeṣyam aviśeṣitam
sems med pa'i dbang du byas te dge ba'i rnam par rig byed ma yin pa rjes su 'brel pa khyad par du bya dgos pa las rnam par bshad pa las khyad par du ma byas pas khyad par du bya ba khyad par du ma bya ba yin no /
(Abhidh-k-vy 31) idaṃ cāparaṃ viśeṣyam aviśeṣitam apratighaṃ rūpam iti thog ma med pa'i gzugs so zhes khyad par du bya ba khyad par du ma byas pa gzhan 'di yang yod de /
evam anekadoṣaduṣtatvāt na saṃbaddham etal laksaṇam iti nyes pa dag gi skyon chags pa'i phyir mtshan nyid 'di ni legs par sbyar ba ma yin no zhe na /
atra brūmaḥ /
yat tāvad uktaṃ nyūnaṃ pravāhasyāvijñaptyupadeśād ādyaḥ kṣaṇo nāvijñaptiḥ syād iti /
idaṃ tāvad asau praṣṭavyaḥ
smra bar bya ste /
re zhig rnam par rig byed ma yin pa rgyun yin par bstan pa'i phyir skad cig ma dang po rnam par rig byed ma yin par mi 'gyur bas ma tshang ba yin no zhes smras pa gang yin pa de rje khyod nyid la dri bar bya ste rgyun zhes bya ba 'di ci yin /
ko 'yaṃ pravāho nāma /
bahuṣu kṣaṇeṣu pravāha ity ākhyā /
yady evaṃ ādyo 'pi kṣaṇaḥ pravāhaḥ sidhyati /
prathamakṣaṇaprabhṛtibahuṣu kṣaṇeṣu pravāha iti kṛtvā
skad cig ma mang po la rgyun zhes bya'o /
gal te de lta na ni skad cig ma dang po la sogs pa skad cig mang po la rgyun zhes bya ba'i phyir skad cig ma dang po yang rgyun yin par 'grub ste /
tathā hy utsāt taḍāgād vā nirgacchatām udakānām ādyodakāvayavaprabhṛtiṣu pravāhasaṃjñeti /
nāsty avyāpitā lakṣaṇasya
'di ltar 'bab chu'i dngo dang mtshe'u las 'bab pa'i chu dag gi chu'i yan lag dang po la sogs pa la rgyun zhes bya bas mtshan nyid ma khyab pa nyid med do /
yadā cānubadhnātīti anubandha ity acpratyayāntena padena dravyam eva nirdiśyate /
tadā nyūnatāśaṃkāpi nāsti
gang gi tshe rjes su 'brel bar 'gyur bas rjes su 'brel ba'o zhes rdzas nyid yin par ston pa de'i tshe na ma tshang ba nyid kyi sgra yang med do /
ata eva śāstrāpetatādoṣo 'pi parihṛto bhavati /
athāpy anubaṃdhanam anubaṃdha iti sroto 'bhidhīyate /
tathāpy adoṣo rūpādhikārāt /
pravāhavartitvāt tu pravāhaśabdena pradarśyate
de nyid kyi phyir bstan bcos dang 'gal ba nyid kyi nyes pa yang yongs su spangs pa yin no /
ji ste yang 'brel ba zhes bya ba rgyun par brjod na de lta na yang gzugs kyi skabs yin pa'i phyir nyes pa med de rgyun chags par 'byung ba'i phyir rgyun gyi sgrar rab tu bstan to /
samāhitāyā apy avijñapter agrahaṇaṃ na bhavati mnyam par gzhag pa'i rnam par rig byed ma yin pa ma bsdus pa yang ma yin te /
sāpi hi yady api vikṣiptacittācittakasaṃtānaṃ nānubadhnātīti avikṣiptakasacittasaṃtānaṃ tv anubadhnāty eva /
avijñaptijātisāmānyena tu vikṣiptācittakasyāpi yo 'nubandhaḥ
de yang g yengs pa dang sems med pa'i rgyun gyis rjes su 'brel bar mi 'gyur mod kyi ma g yengs pa dang sems dang bcas pa'i rgyud kyi rjes su 'brel bar ni 'gyur ba kho na yin la /
sāvijñaptir iti ucyate /
yat punar etad uktaṃ
rnam par rig byed ma yin par rigs mthun ba'i phyir ni /
avikṣiptacittakasya tadanubandhān naiṣa doṣa iti ced iti g yengs pa dang sems med pa'i rjes su 'brel pa gang yin pa de yang rnam par rig byed ma yin pa zhes bya'o /
yady avikṣiptacittasya kevalasya yo 'nubandhaḥ /
sāpy avijñaptir iti samāhitāyā avijñaptes tyāgo na bhavatīti bravīṣi
gang yang 'di skad du gal te ma g yengs pa dang sems dang bcas pa'i rjes su 'brel ba'i phyir 'di ni nyes pa med do zhes zer na zhes smras pa /
vijñaptir api kuśalākuśalā tathaiva bhavatīty avijñaptis te prāpnotīti /
sa cāpy adoṣaḥ śubhāśubha evety avadhāraṇāt /
vijñaptir hy avyākṛtāpi saṃbhavatīti /
na vijñaptir avijñaptiḥ prasajyate /
atha vā prakarṣagater eṣa prasaṃgo na bhaviṣyati /
prakarṣeṇa hi yo 'nubandhaḥ
gal te sems ma g yengs pa 'ba' zhig gi yang rjes su 'brel ba de yang rnam par rig byed ma yin pa yin pas mnyam par gzhag pa'i rnam par rig byed ma yin pa spangs pa ma yin no zhes smra na dge ba dang mi dge ba'i rnam par rig byed kyang de dang 'dra ba nyid yin pas khyod kyi ltar na rnam par rig byed ma yin par 'gyur ro zhes bya ba yin na /
dge ba dang mi dge ba kho na'o zhes nges par bzung ba'i phyir de yang nyes pa med de rnam par rig byed ni lung du ma bstan pa nyid kyang yin pas rnam par rig byed ma yin par thal bar mi 'gyur ro /
rnam pa gcig tu na mchog tu gyur pa yin pa'i phyir 'di thal bar mi 'gyur te /
saivāvijñaptiḥ /
na ca vijñaptir avijñaptivat prakarṣeṇānubadhnātīti /
avijñaptyanirodhe 'pi tannirodhadarśanāt
gang zhig mchog tu rjes su 'brel ba de kho na rnam par rig byed ma yin pa yin na rnam par rig byed ma yin pa ma 'gags kyang de 'gags pa mthong ba'i phyir rnam par rig byed ni rnam par rig byed ma yin pa bzhin du mchog tu rjes su 'brel bar 'gyur ba ma yin no /
yad apy uktam /
apiśabdādhikavacanam iti /
tad apy ayuktam uktaṃ /
tathā hy eka eveha sūtre paṭhito 'piśabdaḥ
gang yang zhes bya ba'i sgra smos pa lhag pa yin no zhes smras pa de yang rigs pa ma yin par smras pa yin te /
'di ltar mdo las ni yang zhes bya ba'i sgra gcig kho na 'byung ngo /
vṛttau tu tena pudgaladvayena tadarthaḥ sambadhyata iti dviḥ punaḥ paṭhitaḥ 'brel pa las ni de'i don gang zag de gnyi ga dang sbyor bar byed pas gnyis kyang 'byung ste /
tenaikena sūtrapaṭhitenāpiśabdena vikṣiptaviparītam avikṣiptam acittakaviparītaṃ ca tam eva sacittakaṃ tṛtīyaṃ pudgalam avijñaptyāśrayaṃ bruvann ācāryaḥ svanāmoktaṃ vikṣiptācittakapudgaladvayaṃ jātisāmānyenāvijñaptyāśrayaṃ pradarśayan vijñapticittacaittebhyo 'rthāntarabhūtām avijñaptim ācaṣṭe /
traya eva hi pudgalā bhavanti vijñapticittavisabhāgacitto vijñapticittasabhāgacitto acittakaś ca /
tatra vijñapticittavisabhāgacitto vikṣiptacitta ihābhipretaḥ /
tasya sā vākkāyavijñaptir niruddhā bhavati
slob dpon yang zhes bya ba'i sgra mdo las 'byung ba gcig pu des g yengs pa las bzlog pa ma g yengs pa dang sems med pa las bzlog pa de nyid sems dang bcas pa rnam par reg byed ma yin pa'i rten gang zag gsum pa brjod cing rang gi ming brjod pas rigs mthun pa'i sgo nas rnam par rig byed ma yin pa'i rten gang zag g yengs pa dang sems med pa gnyis ston par byed pa na rnam par rig byed ma yin pa rnam par rig byed dang sems dang sems las byung ba dag las don gzhan du gyur pa yin par 'chad do /
gang zag ni rnam par rig byed kyi sems dang mi 'dra ba'i sems dang ldan pa dang rnam par rig byed kyi sems dang 'dra ba'i sems dang ldan pa dang sems med pa dang gsum kho na yin no /
de la rnam par rig byed kyi sems dang mi 'dra ba'i sems dang ldan pa ni 'dir sems g yengs pa yin par bsams pa ste /
de'i lus dang ngag gi rnam par rig byed de ni 'gags pa yin no /
acittakasya tu cittacaittā api niruddhā iti /
tatra vijñapteś cittacaitasikakalāpāc cārthāntarabhūteyam avijñaptiḥ /
yata ebhyo 'nubandhinītvena viśiṣyate
sems med pa ni sems dang sems las byung ba dag kyang 'gags pa yin te de lta bas na rnam par rig byed ma yin pa 'di ni 'di ltar de dag la rjes su 'brel bar 'gyur ba nyid kyis khyad par du byas pas rnam par rig byed dang sems dang sems las byung ba'i tshogs las don gzhan du gyur pa yin no /
de'i don 'di bstan par bya ba'i phyir /
tam evārthaṃ darśayann āha /
(Abhidh-k-vy 32) /
vikṣiptācittakasyāpīti /
avikṣiptacittasyāvijñaptir vartata iti nātiśayaḥ /
vijñaptir api hi tasya vartate /
vikṣiptacittasyāpi tu vartata ity atiṣayaḥ
g yengs dang sems med pa'i yang zhes bya ba smos te /
sems ma g yengs pa la rnam par rig byed ma yin pa yod do zhes bya ba ni khyad par du byas pa ma yin te /
de la rnam par rig byed kyang yod do /
sems g yengs ba la yang yod do zhes bya ba ni khyad par du byas pa yin te /
vijñaptir hi tasya nāsti /
avijñaptis tv anubandhinīti vijñapter viśiṣyate
de la rnam par rig byed ni med kyi rnam par rig byed ma yin pa ni rjes su 'brel bar 'gyur ro zhes rnam par rig byed las khyad par du byas pa yin no /
tathā vikṣiptacittakasyāvijñaptir vartata iti nātiśayaḥ /
cittacaittā api hi tasya vartanta eva
de bzhin du sems dang bcas pa la rnam par rig byed ma yin pa yod do zhes bya ba ni khyad par du byas pa yin te /
acittakasyāpi tu vartate iti atiśayaḥ de la ni sems dang sems las byung ba dag kyang yod pa nyid do /
tasya hi cittacaittā niruddhāḥ /
avijñaptis tv anubandhinīti cittacaittebhyo viśiṣyate /
tad evaṃ dharmāntaraviśeṣaṇārthaṃ avikṣiptacitto vikṣiptācittakatṛtīyabhūtas tenaikenāpy apiśabdenābhidhīyate
sems med pa la yang yod do zhes bya ba ni khyad par du byas pa yin te de la ni sems dang sems las byung ba rnams ni 'gags la rnam par rig byed ma yin pa ni rjes su 'brang bar 'gyur ro zhes sems dang sems las byung ba dag las khyad par du bas pa yin no /
de ltar na yang shes bya'i sgra gcig pus kyang chos gzhan las khyad par du bya ba'i phyir ro /
g yengs pa dang sems med pa'i gsum par gyur sems ma g yengs pa ston par byed do /
ata eva cāpiśabdenāvikṣiptasacittakasyāpīty uktam ācāryeṇa /
tṛtīyabhūtatvāt /
itarathā hy apiśabdenāvikṣiptacittakasyāpīty evāvakṣyat sacittakasyāpīti vā /
tadyathā trayo loke manuṣyāḥ
de bas gsum par gyur pa'i phyir slob dpon gyis yang zhes bya ba'i sgras ni ma g yengs pa sems dang bcas pa yang yin no zhes bshad do /
de lta ma yin na yang zhes bya ba'i sgras ni sems g yengs pa'i yang yin no zhes bya ba kho na 'am sems med pa'i yang yin no zhes bya ba kho na zhig brjod par 'gyur ro /
eko dhanavān itarāv api dhanamātravantau /
tāv abhisamīkṣya viṣṇumitrasya dhanam astīty ekenokte dvitīyo vaktā bhavet /
evadattayajñadattayor api dhanam astīti /
apiśabdena viṣṇumitrasyāpy astīti /
evadattayajñadattagatena dvaitam ivāpannenāpiśabdena sa eva viṣṇumitro lakṣyate na tv avasṛjyate ity arthaḥ /
tena nātrāpiśabdo 'dhika eva /
tadvad ihāpi draṣṭavyaṃ /
yat punar etad uktaṃ /
acittakaṃ cādhikṛtya śubho 'vijñaptyanubandho viśeṣaṇīya iti /
tad api na kiṃcit /
avijñaptijātim adhikṛtyaital lakṣaṇaṃ praṇītaṃ
dper na 'jig rten na mi gsum zhig yod pa gcig ni nor dang ldan pa zhig yin la gzhan gnyis kyang nor tsam dang ldan pa yin pa las /
gcig gcig gis de dag la brtags nas khyab 'jug bshes la ni nor yod do zhes smras pa dang smra ba po gnyis pa zhig gis lha sbyin dang mchod sbyin dag la yang nor yod do zhes smras par gyur na yang zhes bya ba'i sgras khyab 'jug bshes la yang yod do zhes bya ba'i sgra lha sbyin dang mchod spyin dag la yod pa gnyis lta bur gyur bas khyab 'jug bshes de nyid nye bar mtshon par byed de sbyor ro zhes bya ba'i tha tshig go /
des na 'di la yang zhes bya ba'i sgra lhag pa nyid ma yin pa ltar 'dir yang de dang 'dra'o /
gang yang 'di skad du sems med pa'i dbang du byas te dge ba'i rnam par rig byed ma yin pa'i rjes su 'brel ba khyad par du bya dgos pa las zhes smras pa de yang gyi na ste mtshan nyid 'di ni rnam par rig byed ma yin pa'i rigs kyi dbang du byas nas bshad pa yin la rnam par rig byed ma yin pa'i rigs de yang sems med pa la yod de brjod par 'dod pa ni de tsam zhig tu zad na khyad par du byas pa 'dis go ci zhig bya /
khyod kyi rnam par rig byed ma yin pa'i mtshan nyed /
byas pa dang yang mi ldan pa'i /
sems la'ang sems med pa la gang /
sā cāvijñaptijātir acittakasya bhavatīti etāvad vivakṣitaṃ /
kim anena viśeṣitena /
tvadīye 'py avijñaptilakṣaṇe śubho 'vijñaptyanubandho acittakam adhikṛtya na viśeṣitaḥ /
kṛte 'pi visabhāge 'pi citte cittātyaye ca yat /
vyākṛtāpratighaṃ rūpaṃ sā hy avijñaptir iṣyata iti /
eṣā ca vijñaptisaṃbhūtā kuśalaivāvijñaptir acittakasya saṃbhavatīti caturthe kośasthāne jñāpayiṣyate /
yac cāpratigham iti aviśeṣitam iti
lung bstan thogs pa med pa'i gzugs /
de ni rnam rig byed min 'dod /
ces bya ba las kyang sems med pa'i dbang du byas nas dge ba'i rnam par rig byed ma yin pa khyad par du ma byas te /
sems med pa la ni rnam par rig byed las byung ba dge ba'i rnam par rig byed ma yin pa 'di nyid kyang srid do zhes mdzod kyi gnas bzhi pa nas ston par 'gyur ro /
gang yang thogs pa med pa'o zhes khyad par du ma byas so zhes bya ba de yang 'og nas bstan par bya ste /
tad api paścād darśayiṣyāmaḥ thogs dang bcas pa gzugs can bcu /
sapratighā daśa /
rūpiṇa ity atra /
daśaiva dhātavaḥ sapratighā ity avadhāraṇāt
zhes bya ba 'dir khams bcu kho na thogs pa dang bcas pa zhes bya bar nges par bzung ba'i phyir /
avijñaptir dharmadhātuparipaṭhitā /
sā tv apratigheti setsyati
rnam par rig byed ma yin pa ni chos kyi khams yin par 'byung bas de ni thogs pa med pa'i zhes bya bar 'grub par 'gyur ro /
tasmād idam āsmākīnam evam adoṣaduṣṭam avijñaptilakṣaṇam iti /
tad evāstu
de lta bas na kho bo cag gi rnam par rig byed ma yin pa'i mtshan nyid 'di de kho na de ltar nyes pa skyon chags pa ma yin pas de nyid bzhag sla'o /
(I /
12) bhūtāni pṛthivīdhātur iti vistaraḥ /
dhātugrahaṇaṃ varṇasaṃsthānātmakapṛthivyādinirāsārthaṃ /
svalakṣaṇopādāyarūpadhāraṇād dhātava iti
'byung ba dag ni sa'i khams dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba khams smos pa ni kha dog dang dbyibs kyi bdag nyid la sogs pa bsal ba'i phyir ro /
kāṭhinyādisvalakṣaṇaṃ (Abhidh-k-vy 33) cakṣurādyupādāyarūpaṃ ca dadhātīti dhātavaḥ /
aṣṭādaśadhātavas tu svasāmānyalakṣaṇadhāraṇāt /
gotrārtho vā dhātvarthaḥ dhāraṇārtham anapeksya
rang gi mtshan nyid dang rgyur byas pa'i gzugs 'dzin pa'i phyir khams dag go zhes bya ba ni rnag gi mtshan nyid sra ba la sogs pa dang rgyur byas pa'i gzugs mig la sogs pa rjes su 'dzin pa'i phyir khams dag yin no /
khams bco brgyad ni rang dang spyi'i mtshan nyid 'dzin pa'i phyir ram de dag la ltos nas rigs kyi don ni khams kyi don yin no /
ṣaḍdhādhātudeśanāyāṃ punarbhavabījārtho vā dhātvarthaḥ bhavaṃ puṣṇantīti kṛtvā /
mahattvam eṣāṃ sarvānyarūpāśrayatvenaudārikatvād iti /
sarvopādāyarūpāśrayatvena mahattvād ity arthaḥ
khams drug bstan pa la ni yang srid pa'i sa bon gyi don ni khams kyi don yin te srid pa rgyas par byed pa'i phyir ro /
'di dag gzugs gzhan thams cad kyi rten nyid du rags pa'i phyir na chen po nyid do zhes bya ba ni rgyur byas pa'i gzugs thams cad kyi rten nyid du che ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tadudbhūtavṛttiṣv iti /
tair mahābhūtair udbhūtā vyaktā vṛttir dhṛtyādikā yeṣu /
ta ime tadudbhūtavṛttayaḥ pṛthivyaptejovāyuskandhāḥ
de dag bya ba la shas che ba dag la zhes bya ba ni 'byung ba chen po de dag sra ba la sogs pa 'bras bu'i bya ba la shas che zhing gsal bas 'di dag ni de dag bya ba la shas che ba ste sa dang chu dang me dang rlung gi phung po dag yin no /
teṣu /
eṣāṃ mahābhūtānāṃ mahāsaṃniveśatvān mahāracanatvāt bhūtaṃ tanvantīti bhūtāni
'byung ba chen po de rnams chen por gnas shing chen por bkod pa'i phyir ro /
'byung ba rgyas par byed bas na 'byung ba dag yin no /
dhṛtyādikarmasaṃsiddhā iti /
dhṛtyādikarmanirdeśaḥ pṛthivyādiṣu śeṣānumānārthaṃ /
upalādike hi pṛthivīdravye saṃgrahapaktivyūhanadarśanāc cheṣāṇāṃ jalatejovāyūnām astitvam anumīyate
'dzin pa la sogs las su grub /
ces bya ba ni bye brag tu smra ba rnams na re 'dzin pa la sogs pa bstan pa la ni sa la sogs pa la lhag ma rnams rjes su dpag pa'i phyir te sa'i rdzas rdo la sogs pa la sdud pa la sogs pa mthong ba'i phyir lhag ma chu dang me dang rlung rnams yod pa nyid du dpag go /
apsu nausaṃdhāraṇoṣṇateraṇakarmadarśanāt pṛthivītejovāyūnām astitvaṃ /
agnijvālāyāṃ sthairyasampiṇḍanacalanadarśanāt pṛthivyudakavāyūnām astitvaṃ
chu la yang gru 'degs pa dang dro ba nyid dang g yo ba'i las mthong ba'i phyir sa dang me dang chu rnams yod pa nyid do /
me la yang brtan pa dang gong bur 'dug pa dang g yo ba mthong ba'i phyir sa dang chu dang rlung rnams yod pa nyid do /
vāyau saṃdhāraṇaśītoṣṇasparśadarśanāt pṛthivyaptejasām astitvam iti vaibhāṣikāḥ rlung la yang 'degs pa dang grang ba dang dro ba'i reg pa mthong ba'i phyir sa dang chu dang me rnams yod pa nyid do zhes zer ro /
vyūhanaṃ punar vṛddhiḥ prasarpaṇaṃ veti /
vṛddhiḥ sambandhādhikaśarīraṃkurādyavayavotpattiḥ /
prasarpaṇaṃ śarīrādīnāṃ prabandhena deśantarotpattiḥ
rgyas par byed pa ni 'phel ba dang rgyas par byed par rig par bya ste zhes bya pa la 'phel ba ni lus dang myu gu la sogs pa yan lag 'brel pa lhag par skye ba'o /
rgyas par byed pa ni lus la sogs pa rgyun chags par yul gzhan du 'byung ba'o /
uṣṇateti svabhāvābhidhāne 'pi bhāvapratyayaḥ /
uṣṇa eva uṣṇateti
dro nyid ces bya ba ni rang gi ngo bo bstan pa la yang ngo bo'i rkyen bstan pa yin te dro ba kho na dro nyid ces bya ba yin no /
deśantarotpādanāt pradīperaṇavad iti /
kṣaṇikānāṃ nāsti deśāntaragamanaṃ yatraivotpattiḥ /
tatraiva vināśaḥ /
tenaivam ucyate /
deśāntarotpādanasvabhāvā bhūtasrotasa īraṇā
'byung ba'i rgyu na yul gzhan du bskyed pa'i phyir g yo bar byed de sgron ma g yo ba bzhin du g yo ba yin no zhes bya ba ni skad cig ma rnams la yul gzhan du 'gro ba med de gang du skyes pa nyid du rnam par 'jig go /
de'i phyir 'di skad du skad cig ma yin pa'i phyir 'byung ba'i rgyun yul gzhan du skyed pa'i ngo bo nyid ni g yo ba yin te /
kṣaṇikatvāt /
pradīpavat /
kṣaṇikāni ca bhūtāni
sgron ma bzhin no zhes bshad do /
'byung ba rnams kyang skad cig ma yin te /
rūpatvāt /
pradīpavat /
pradīpaś ca kṣaṇikaḥ prasiddha ity udāharaṇaṃ
gzugs yin pa'i phyir sgron ma lta bu'o /
sgron ma yang skad cig ma yin par grags pas dper bstan to /
karmaṇāsya svabhāvo 'bhivyakta iti /
īraṇākarmaṇā laghutvaṃ viśiṣyate /
yad īraṇātmakaṃ laghutvaṃ /
sa vāyudhātur iti
'dir rang bzhin las kyis bsal ba yin no zhes bya ba ni g yo bar byed pa'i bdag nyid kyi yang ba nyid gang yin pa de ni rlung gi khams yin no zhes g yo bar byed pa'i las kyis yang ba nyid khyad par du byed pa yin te /
rlung gi khams na yang zhing g yo bar byed pa yin no /
laghusamudīraṇo vāyudhātuḥ /
laghv eva tu yat /
tad upādāyarūpaṃ /
(I /
13) pravacane pṛthivīdhātvādayaḥ pṛthivyādayaś coktā ity ataḥ pṛcchati
yang ba kho na gang yin pa de ni rgyur byas pa'i gzugs yin no /
gsung rab las sa'i khams la sogs pa dang sa la sogs pa yang gsungs te de'i phyir /
kaḥ punar eṣāṃ viśeṣa iti /
lokasaṃjñayeti lokasaṃvyavahāreṇa /
vātyeti vātānāṃ samūho vātyā
sa la sogs pa dang sa'i khams la sogs pa la bye brag ci yod ce na zhes 'dri bar byed do /
'jig rten gyi ni tha snyad du /
zhes bya ba ni 'jig rten gyi tha snyad du btags pa'o /
brāhmaṇādibhyo yann iti samūhārthe yanpratyayaḥ rlung tshogs zhes bya ba la rlung tshogs ni rlung rnams kyi tshogs so /
strītvāc cāppratyayaḥ /
tathā hy arthavargīyeṣūktam iti /
arthavargīyāṇi sūtrāṇi kṣudrake paṭhante
'di ltar don gyi sde tshan dag las zhes bya ba ni don gyi sde tshan gyi mdo gang dag phran tshegs las 'byung ba de dag las bshad pa yin no /
(Abhidh-k-vy 34) teṣūktaṃ gal te 'dod pa tshol byed cing /
tasya cet kāmayānasyeti vistaraḥ zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te 'dod pa tshol bar byed cing /
tasya dehinaḥ /
kāmayānasya chandajātasya yadi /
kāmā viṣayā /
na samṛdhyante na sampadyante /
śalyaviddha ivasau rūpyate
'dun pa skyed pa'i lus can te /
'dod pa'i yul dag ma 'byor cing phun sum ldan par ma gyur na de zug rngus zug pa bzhin gnod par 'gyur te /
bādhyata ity arthaḥ /
bādhanārthaparicchinnenānena rūpyateśabdena rūpyate rūpyata iti bhikṣava ity atra sūtre rūpyateśabdo bādhanārtha eva paricchidyate
gnod pa byed par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
gnod par 'gyur zhes bya ba'i sgra gnod pa byed pa'i don yin par yongs su bcad pa 'dis ni dge slong dag gzugs su yod cing gzugs su rung pas zhes bya ba'i mdo 'di las gzugs su rung ba zhes bya ba'i sgra 'byung ba yang gnod par byed pa'i don yin pa kho nar yongs su bcad do /
śalyaviddhaḥ kāmayānaś ca duḥkhavedayitṛtvād bādhyata iti yuktaṃ 'dod pa tshol ba zug rngus zug pa ni sdug bsngal myong ba yin pa'i phyir gnod pa byed par yang 'gyur ro zhes bya bar yang rigs na /
rūpaṃ tu kathaṃ bādhyate /
ata āha /
vipariṇāmotpādaneti /
vikriyotpādanety arthaḥ /
tathā cehārthe sati /
śalyaviddha iva rūpyate ity atrāpi yadi vikriyata ity artho gṛhyate /
sutarām artho yujyate
gzugs la go ji ltar gnod pa byed par 'gyur zhe na de'i phyir yongs su 'gyur ba skyed pa'o zhes bya ba smos te /
rnam par 'gyur bskyed pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
don 'di de lta yin dang zug rngus zug bzhin gnod par 'gyur /
zhes 'byung ba 'dir yang gal te don ni rnam par 'gyur bar byed do zhes bya bar bzung na don shin tu yang rung bar 'gyur ro /
pratighāta iti /
svadeśe parasyotpattipratibandhaḥ /
paramāṇurūpaṃ tarhīti /
dravyaparamāṇurūpaṃ na rūpaṃ prāpnoti
thogs pa'o zhes bya ba ni rang gi yul du gzhan 'byung ba'am gnas pa'o /
'o na ni rdul phra rab ces bya ba ni rdzas kyi rdul phra rab kyi gzugs ni gzugs yin par mi 'gyur ro /
kasmāt /
arūpaṇāt /
niravayavatve sati arūpaṇād ity abhiprāyaḥ
ci'i phyir zhe na /
gzugs su med pa'i phyir te cha shas med pa nyid yin na gzugs su med pa'i phyir ro snyam du bsam pa'o /
pakṣadvaye 'py etac codyam upanyastaṃ /
bādhanarūpaṇe pratighātarūpaṇe ca dravyaparamāṇur niravayavatvān na śakyate rūpayitum iti
glan ka 'di ni rdzas kyi rdul phra rab ni cha shas med pa yin pa'i phyir gnod pa byed pa'i gzugs su rung ba dang thogs pa med pa'i gzugs su rung bas kyang gzugs su rung bar bya bar mi nus so zhes phyogs gnyi ga la yang nye bar bkod pa yin no /
na vai paramāṇurūpam ekaṃ pṛthagbhūtam astīti /
ekam iti grahaṇaṃ dravyaparamāṇusaṃdarśanārthaṃ
rdul phra rab kyi gzugs gcig pu logs shig tu gyur pa ni med pa nyid do zhes bya ba la gcig pu zhes bya ba smos pa ni rdzas kyi rdul phra rab kyi gzugs bstan pa'i phyir ro /
pṛthagbhūtam asaṃghātastham ity arthaḥ /
tad īdṛg nāsti
logs shig tu gyur pa ni 'dus pa la gnas pa ma yin pa zhes bya ba'i tha tshig ste de 'dra pa de ni med kyi /
saṃghātasthaṃ nityaṃ bhavati 'dod na dbang po med pa dang /
kāme 'ṣṭadravyako 'śabda ityādivacanāt saṃghātasthaṃ tad rūpyata eveti sgra med phra rab rdul rdzas brgyad /
ces bya ba la sogs pa 'byung ba'i phyir rtag tu 'dus pa la gnas pa yin no /
arthād etad abhīṣṭaṃ bhavati /
tad dravyaparamāṇurūpaṃ saṃghātasthaṃ rūpyate bādhyate pratihanyate ca /
atītānāgataṃ tarhīti vistaraḥ /
atītānāgatam adeśatvān na rūpyate na bādhyate nāpi pratihanyate
'dus pa la gnas pa de la ni gzugs su rung ba nyid do zhes bya ba ni don gyis na 'di skad du rdzas kyi rdul phra rab kyi gzugs 'dus pa la gnas pa de la ni gzugs su rung bar 'gyur te gnod pa byar yod cing thogs par 'gyur ro zhes bya bar khas blangs pa yin no /
'o na ni 'das pa dang ma 'ongs pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'das pa dang ma 'ongs pa ni yul na mi gnas pa'i phyir gzugs su rung ba ma yin te /
tad apīti vistaraḥ /
tad api rūpitam ity atītabādhanapratighātanārthena
gnod pa byar yang med la thogs pa yang med do /
de yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
de yang gzugs su yod zin pa /
rūpayiṣyamāṇam ity utpattidharmakam anāgataṃ zhes bya ba ni 'das pa ste gnod par byed pa dang thogs ba'i don gyis so /
tenaivārthadvayena /
tajjātīyaṃ cety utpattidharmakajātīyam anutpattidharmakam (Abhidh-k-vy 35) anāgataṃ
gzugs su yod par 'gyur ba zhes bya ba'i ni ma 'ongs ba 'byung ba'i chos can te don de gnyis kho nas so /
de dang rigs mthun pa zhes bya ba ni 'byung ba'i chos can dang rigs mthun pa ma 'ongs pa mi skye ba'i chos can yin no /
iṃdhanavat /
yad apīddhaṃ yad apīndhiṣyamāṇaṃ tajjātīyaṃ ca /
tad apīndhanam /
tajjātīyaṃ punar indhanaṃ yad indhanārthe kalpitam aprāpyaivāgnim aṃtarā naṃkṣyati
bud shing bzhin no zhes bya ba ni bus zin pa gang yin pa dang 'bud par 'gyur ba gang yin pa dang de dang rigs mthun pa de yang bud shing yin no /
de dang rigs mthun pa'i bud shing ni bud shing gi don du brtags pa gang zhig me dang ma phrad pa kho nar bar ma dor 'jig par 'gyur ba yin no /
avijñaptis tarhi na rūpaṃ prāpnoti /
kasmāt /
apratighatvāt /
apratighatvena hi sā na bādhyate nāpi pratihanyate
'o na ni rnam par rig byed ma yin pa gzugs ma yin par 'gyur ro /
ci'i phyir zhe na /
thogs pa med pa'i phyir ro /
thogs pa med pa nyid kyi phyir de ni gnod par byar yang med la thogs par 'gyur ba yang med do /
sāpi vijñaptirūpaṇād iti vistaraḥ /
vijñaptir avijñaptisamutthāpikā /
tasyāḥ sapratighāyā rūpaṇāt avijñaptir api rūpyate /
yathā chāyāsamutthāpakasya vṛkṣasya pracalanāt chāyā pracalati
de yang rnam par rig byed la gzugs su yod pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rnam par rig byed ni rnam par rig byed ma yin pa kun nas slong bar byed pa yin no /
thogs pa dang bcas pa de la gzugs su yod pa'i phyir rnam par rig byed ma yin pa la yang gzugs su yod par 'gyur te /
dper na grib ma kun nas slong bar byed pa'i shing ljon pa g yos par grib ma g yo ba de dang 'dra'o /
tadvat /
nāvikārād iti /
anena pratijñādoṣa udgrāhyate
'gyur ba med pa'i phyir ma yin te zhes bya ba 'dis ni dam bcas pa'i skyon 'dzin par byed de /
pareṇa hy evaṃ pratijñātaṃ /
svasamutthāpakavikārānuvidhāyinī avijñaptiḥ /
samutthāpyatvāt /
vṛkṣachāyāvad iti /
seyaṃ pūrvābhyupagamavirodhinī pratijñā /
abhyupagato hi vijñapter vikāre 'pi avijñapter avikāraḥ
pha rol pos ni 'di skad du rnam par rig byed ma yin pa ni kun nas bslang bar bya ba yin pa'i phyir rang kun nas slong bar byed par 'gyur ba'i rjes su byed de /
shing ljon pa dang grib ma bzhin no zhes dam bcas so /
dam bcas pa 'di ni sngar khas blangs pa dang 'gal ba can yin te /
khas ni rnam par rig byed gyur kyang rnam par rig byed ma yin pa mi 'gyur bar blangs te /
tathā hy aṃjaliṃ bhaṃktvā kapotaṃ kurvataḥ kāyavijñaptir vikriyata ity abhyupagamyate na tv avijñaptiḥ 'di ltar thal mo sbyar ba bshig ste thal mo khong stong du sbyar ba'i lus kyi rnam par rig byed 'gyur ro zhes bya bar khas len gyi rnam par rig byed ma yin pa ni ma yin no /
tasmād asādhanam etat /
vijñaptinivṛttau vāvijñaptinivṛttiḥ syād ity anena dharmiviśeṣaviparyayo 'py asyāḥ pratijñāyā udgrāhyate /
yadi vṛkṣachāyādharma iṣyate vṛkṣanivṛttau chāyānivṛttir dṛṣṭeti
de lta bas na sgrub pa 'di ni mi rung ngo /
rnam par rig byed log na rnam par rig byed ma yin pa yang ldog par 'gyur te zhes bya ba 'dis ni dam bcas pa 'di'i chos can gyi khyad par las bzlog pa 'dzin par byed de /
gal te grib ma shing gi chos yin par 'dod na shing log na grib ma yang ldog pa mthong bas de dang 'dra'o /
tadvat syāt /
atra kaścin nāvikārād iti na samyag etad uktam iti dūṣayati
'dir la la dag 'gyur ba med pa'i phyir ma yin te zhes bya ba ni legs par smras pa ma yin no zhes sun 'byin par byed do /
vikriyata evāvijñaptir vijñaptivikāre sati rnam par rig byed gyur na rnam par rig byed ma yin pa yang 'gyur ba kho na ste /
mṛdumadhyādhimātratve hi vijñapter mṛdumadhyādhimātratā bhavaty avijñapter iti /
tad etad ayuktaṃ
rnam par rig byed chung ngu dang 'bring dang chen po nyid yin na /
rnam par rig byed ma yin pa yang chung ngu dang 'bring dang chen po nyid du 'gyur ro zhes zer ba de ni rigs pa ma yin no /
kasmāt /
utpattir evāvijñapter evaṃ bhavati /
mṛdur madhyādhimātrā vā
rnam par rig byed ma yin pa skye ba nyid 'di ltar chung ngu dang 'bring dang chen po nyid du 'gyur gyi 'gyur pa ni ma yin no /
na tu vikāraḥ /
utpannasya hi dharmasya punaranyathotpādanaṃ vikāraḥ /
tac ca rūpaṇam abhipretam
chos skyes pa yang gzhan du 'byung ba ni 'gyur ba yin la /
de ni gzugs su yod par bsams pa yin no /
āśrayabhūtarūpaṇād iti apara iti /
vṛddhācāryavasubandhuḥ /
bhūtagrahaṇam āśrayabhūtapradarśanārthaṃ /
ataś cetaraḥ prasaṃjayati /
evaṃ tarhi cakṣurvijñānādīnām apīti vistaraḥ /
cakṣurādyāśrayarūpaṇāt tadvijñānānām api rūpatvaprasaṃgaḥ
gzhan dag na re rten gyi 'byung ba la gzugs su yod pa'i phyir ro zhes zer ro zhes bya ba ni slob dpon dbyig gnyen snga ma'o /
'byung ba smos pa ni gzhi'i 'byung ba bstan pa'i phyir ro /
des na gzhan la yang thal bar 'gyur bar bya ba'i phyir de lta na 'o na ni mig gi rnam par shes pa la sogs pa yang zhes bya ba rgyas par smos so /
rten mig la sogs pa gzugs su yod pa'i phyir de dag gis rnam par shes pa rnams kyang gzugs nyid du thal bar 'gyur ro /
viṣamo 'yam upanyāsa iti /
vṛddhācāryavasubandhudeśīyaḥ kaścit pariharati
nye bar bkod pa 'di ni mi mthun pa yin te zhes bya ba ni slob dpon dbyig gnyen snga ma'i phyogs pa 'ga' zhig lan 'debs pa yin no /
avijñaptir hīti vistaraḥ /
chāyā vṛkṣam upaśliṣṭāśritya vartate
rnam par rig byed ma yin pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni grib ma yang shing ljon pa la 'byar bar brten te 'byung la /
prabhāpi maṇiṃ tathaiva 'on kyang nor bu la de dang 'dra ba yin no /
utpattinimittamātraṃ tāni teṣām iti /
nopaśliṣṭānīti bhāvaḥ /
tam itaraḥ itaraḥ /
pratyāha /
idaṃ tāvad avaibhāṣikīyam iti vistaraḥ
de dag ni de dag gi skye ba'i rgyu mtshan tsam yin pa zhes bya ba ni 'byar ba med do snyam du bsams pa yin no /
de la cig shos kyis 'di ni re zhig bye brag tu smra ba'i ma yin te zhes bya ba rgyas par smras te 'di ni bye brag tu smra ba'i gzhung lugs ma yin no /
naitad vaibhāṣikamataṃ /
vaibhāṣikamataṃ tu chāyā varṇaparamāṇuḥ svabhūtacatuṣkam āśritya vartate na vṛkṣaṃ /
tathā prabhā varṇaparamāṇuḥ svabhūtacatuṣkam āśritya vartate na maṇiṃ /
pṛthagdravyatvāt /
ity evam anāśrayakāraṇatvān maṇivṛkṣayoḥ na mahābhūtavijñaptivat upaśliṣṭe chāyāprabhe iti asāmānyaṃ dṛṣṭāntadārṣṭāntikayoḥ /
saty api ca tadāśritatva iti vistaraḥ
bye brag tu smra ba'i gzhung lugs ni rdzas tha dad pa'i phyir grib ma'i kha dog gi rdul phra rab kyang rang gi 'byung ba bzhi tshan la brten te 'byung gi shing ljon pa la ni ma yin la de bzhin du 'od kyang rang gi 'byung ba bzhi tshan la brten te 'byung gi nor bu la ni ma yin no /
de ltar na nor bu dang shing ljon pa dag bzhi'i rgyu ma yin pa'i phyir 'byung ba chen po dang rnam par rig byed ma yin pa ltar grib ma dang 'od dag 'brel pa med pas dpe dang dngos gnyis mi mthun pa yin no /
athāpi pāraṃparyeṇa tadāśritatvam abhyupagamyate /
chāyā svabhūtāśritā /
tāni tu bhūtāni vṛkṣam āśritāni
grib ma dang 'od de dag la brten pa nyid yin yang zhes bya ba ni ci ste de dag gis rjes su byed pa'i phyir grib ma ni rang gi 'byung ba la brten la 'byung ba de dag ni shing ljon pa la brten no /
prabhāpi svabhūtāśritā /
tāni tu bhūtāni maṇim āśritāni /
tadanuvidhāyitvāt /
tathāpy asāmānyaṃ /
(Abhidh-k-vy 36) niruddheṣv apy avijñaptyāśrayeṣu mahābhūteṣu tasyā anirodhābhyupagamād iti
'on kyang rang gi 'byung ba la brten nas byung ba de dag ni nor bu la brten to zhes bya ba brgyud pa'i sgo nas brten pa nyid du khas len kyang 'on kyang mi mthun te /
grub pa'i mtha' las /
'dod gtogs rnam rig min skad cig /
kṣaṇād ūrdhvam avijñaptiḥ kāmāptātītabhūtajeti siddhāntāt /
tasmān na bhavaty eṣa parihāra iti
phyin chad 'das pa'i 'byung las skyes /
zhes 'byung bas rnam par rig byed ma yin pa'i rten dag 'gags kyang de mi 'gag par khas len pa'i phyir ro /
de lta bas na 'di ni lan du mi rung ngo /
ya ukto 'bhūd avijñaptir hi chāyeva vṛkṣam iti vistareṇa /
anye punar atra parihāram āhur iti
gzhan dag ni 'di la zhes bya ba ni slob dpon 'di nyid yin te rnam par rig byed ma yin pa ni shing ljon pa la grib ma nyid dang zhes bya ba rgyas par bshad par gyur pa gang yin pa de'i gzhung gzugs pa'i phyir /
ayam evācāryas tan mataṃ samarthayann āha /
āśrayo bhedaṃ gata iti
rten ni tha dad du gyur pa ste zhes bya ba smos te rnam pa gnyis so zhes bya ba'i tha tshig go /
dvividha ity arthaḥ /
kaścid rūpyate cakṣurādiḥ sapratighatvāt
kha cig ni gzugs su rung ba ste mig la sogs pa'o zhes bya ba ni thogs pa dang bcas pa'i phyir ro /
kaścin na rūpyate /
manaḥ /
viparyayāt /
tasmād asamānaḥ prasaṃga iti
la la ni gzugs su mi rung ba ste yid do zhes bya ba ni bzlog pa yin pa'i phyir ro /
cakṣurvijñānādīnām apy āśrayabhūtarūpaṇād rūpatvaprasaṃga iti /
rūpaṇād rūpam ity āśrayarūpaṇād ity arthaḥ /
atra codayanti /
vijñaptisaṃbhūtāyā avijñapter evaṃ parikareṇa rūpatvaṃ bhavad bhavet
de lta bas na 'dra bar thal pa med de zhes bya ba ni rten gzugs su yod kyang mig gi rnam par shes pa la sogs pa gzugs nyid yin par thal bar mi 'gyur ba'o /
gzugs su yod pas na gzugs so zhes bya ba ni gzhi gzugs su yod pas na zhes bya ba'i tha tshig go /
'di ltar rnam par rig byed las byung ba'i rnam par rig byed ma yin pa ni de ltar 'bad 'bad de gzugs nyid yin par gyur na yang yin du zad na /
samādhisaṃbhūtāyās tu kathaṃ rūpatvam iti /
tajjātīyatvāt tad api rūpaṃ
ting nge 'dzin las byung ba go ji ltar gzugs nyid yin zhes rgol bar byed na /
de la yang de dang rigs mthun pa'i phyir gzugs yin no /
kiṃ punas tajjātīyatvaṃ de dang rigs mthun pa nyid kyang gang zhe na /
mahābhūtāny upādāyeti bhāvaḥ /
teṣām upādāyarūpajananādihetubhūtatvād iti /
(I /
14ab) indriyārthās ta eveti bhagavato vineyavaśāt tisro deśanāḥ skandhāyatanadhātudeśanāḥ
'byung ba chen po rnams rgyur byas pa'o snyam du bsams pa ste /
de dag ni rgyur byas pa'i gzugs skyed pa la sogs pa'i rgyu yin pa'i phyir ro /
dbang don de dag kho na la /
zhes bya ba la /
bcom ldan 'das kyi bstan pa ni 'dul ba'i dbang gis gsum ste /
phung po dang skye mched dang khams bstan pa'o /
tāsu ca ye skandheṣu deśitā dharmāḥ /
ta eva āyatanadhātuṣu deśitāḥ
de dag las kyang chos gang dag phung po dag gi nang du bstan pa de dag nyid khams dang skye mched dag gi nang du yang bstan te /
asaṃskṛtās tv atra kevalam atiriktāḥ 'dis ni 'dus ma byas 'ba' zhig lhag par zad do /
sarvaś cābhidharmaḥ sūtravyākhyānaṃ chos mngon pa thams cad ni mdo rnam par 'chad pa yin pas de'i phyir /
ata idam uktaṃ dbang don de dag kho na la /
indriyārthās ta eveti vistaraḥ zhes bya ba 'di rgyas par gsungs te /
lāghavikaś cāyam ācāryo vedanādiskandhalakṣaṇam anuktvaiva lāghavena rūpaskandhasvabhāvān dharmān āyatanadhātuṣu darśayati /
indriyāṇi ca indriyārthāś ca /
indriyarāhāḥ /
ta eveti viśeṣaṇam anyendriyanirāsārthaṃ anyārthanirāsārthaṃ ca /
āyatanavyavasthāyāṃ tu yathāsaṃkhyena daśāyatanāni cakṣurāyatanaṃ rūpāyatanaṃ yāvat kāyāyatanaṃ spraṣṭavyāyatanam iti
slob dpon 'di ni zor yang ba la mkhas pa yin pas tshor ba'i phung po la sogs pa'i mtshan nyid ma bshad pa nyid du /
zor yang bar gzugs kyi phung po'i ngo bo nyid kyi chos rnams skye mched dang khams dag gi nang du ston par byed de /
dbang po de dag dang don de dag ni dbang don to /
de dag kho na la zhes bya ba'i khyad par ni dbang po gzhan bsal ba'i phyir dang don gzhan bsal ba'i phyir ro /
skye mched rnam par gzhag pa ni grangs bzhin du skye mched bcu ste mig gi skye mched dang gzugs kyi skya [*skye] mched nas lus kyi skye mched dang reg bya'i skye mched kyi bar yin no /
dhātuvyavasthāyāṃ ta eva daśa dhātavaḥ cakṣurdhātū rūpadhātur yāvat kāyadhātuḥ spraṣṭavyadhātur iti khams rnam par gzhag pa ni de dag nyid khams bcu ste mig gi khams dang gzugs kyi khams nas /
lus kyi khams dang reg bya'i khams kyi bar yin no /
(I /
14cd, 15) ukto rūpaskandhas tasya cāyatanadhātuvyavasthānam iti /
na sakalasya rūpaskandhasyāyatanadhātuvyavasthānam uktaṃ
gzugs kyi phung po dang de'i skye mched dang khams rnam par gzhag pa bshad zin to zhes bya ba rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs 'chad par 'gyur ba yin pa'i phyir gzugs kyi phung po'i skye mched dang khams rnam par gzhag pa thams cad ni ma bshad na /
avijñaptirūpasya vakṣyamāṇatvāt /
katham idam ucyate /
uktam iti /
bāhuliko nirdeśaḥ /
bāhulyena rūpaskandhasyāyatanadhātuvyavasthānam uktam ity arthaḥ
ci ste bshad zin to zhes 'di skad brjod ce na /
bstan pa 'di ni phal che ba btsan par byas pa yin no /
gzugs kyi phung po'i skye mched dang khams rnam par gzhag pa phal cher bshad zin to zhes bya ba'i tha tshig ste /
katipayamudgagulikāsambhave 'pi māṣarāśivyapadeśavat mon sran sde'u cung zad cig yod kyang mon sran gre'u'i phung por tha snyad 'dogs pa bzhin no /
trividho 'nubhava iti /
anubhūtir anubhava upabhogaḥ
myong ba rnam pa gsum zhes bya ba ni nyams su myong bas na myong ba'o /
kasya /
cittasya pudgalasya vā
gang gi yin zhe na /
sems sam gang zag gi yin no /
sa ca trividhaḥ /
sukho duḥkho 'duḥkhāsukhaś ca
de yang bde ba dang sdug bsngal dang sdug bsngal yang ma yin bde ba yang ma yin pa dang rnam pa gsum ste /
(Abhidh-k-vy 37) vastuno hlādaparitāpatadubhayavinirmuktasvarūpasākṣātkaraṇasvabhāvaḥ dngos po'i sems pa dang yongs su gdung ba dang de gnyis ka las ma gtogs pa'i rang gi ngo bo mngon sum du byed pa'i ngo bo nyid yin no /
anubhūyate vānena viṣaya ity anubhavaḥ /
anubhavatīti vānubhavaḥ /
kāyacittopacayāpacayatadubhayavinirmuktāvasthāpravṛttaś caiasikaviśeṣaḥ sparśānubhava ity apare
yang na des yul nyams su myong bar 'gyur bas myong ba'o /
yang na nyams su myong bar byed pas myong ba'o /
gzhan dag na re sems las byung ba'i khyad par reg pa nyams su myong ba lus dang sems rgyas pa dang 'grib pa dang de gnyi ga las ma gtogs pa'i gnas skabs su zhugs pa yin no zhes zer ro /
anur lakṣaṇe sparśacihnaḥ /
sparśanimittānubhava ity arthaḥ
nyams su zhes bya ba ni mtshan nyid yin pas reg pa'i rtags yin no /
reg pa'i mtshan ma nyams su myong ba zhes bya ba'i tha tshig ste /
sa vedanāskandhaḥ /
nimittodgrahaṇātmiketi /
nimittaṃ vastuno avasthāviśeṣo nīlatvādi /
tasyodgrahaṇaṃ paricchedaḥ /
tadātmikā tatsvabhāvā /
duḥkhādīty ādiśabdena lohitādīnāṃ grahaṇam
de ni tshor ba'i phung po yin no /
mtshan mar 'dzin pa'i bdag nyid do /
zhes bya ba la /
mtshan ma ni dngos po'i gnas skabs kyi khyad par te sngon po la sogs pa yin no /
de 'dzin pa ni yongs su gcod pa'o /
de'i bdag nyid ni de'i ngo bo nyid do /
sdug bsngal la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni dmar po la sogs pa bsdu ste 'di ni 'du shes kyi phung po yin no /
asau saṃjñāskandhaḥ /
yadi paricchedātmikā saṃjñā tatsaṃprayoge nimittam udgṛhṇantīti paṃcāpi vijñānakāyā vikalpakāḥ syuḥ
gal te 'du shes yongs su gcod pa'i bdag nyid yin na go de dang mtshungs par ldan na mtshan ma la 'dzin pas rnam par shes pa'i tshogs lnga rnam par rtog pa can du 'gyur ro zhe na mi 'gyur te /
na syuḥ /
na hi paṃcavijñānasaṃprayoginī saṃjñāpaṭvī
rnam par shes pa lnga dang mtshungs par ldan pa'i 'du shes ni gsal ba ma yin no /
manovijñānakāyasaṃprayoginī tu paṭvīti tad eva vikalpakam uktaṃ /
ṣaṭ saṃjñākāyā vedanāvad iti
yid kyi rnam par shes pa'i tshogs dang mtshungs par ldan pa ni gsal ba yin pas de kho na rnam par rtog pa dang bcas pa yin par bshad do /
yathā cakṣuḥsaṃsparśajā vedaneti vistareṇoktaṃ /
tathā cakṣuḥsaṃsparśajā saṃjñeti vistareṇa vaktavyaṃ /
caturbhyo 'nya iti /
caturbhyaḥ skandhebhyaḥ skandhādhikārāt
'du shes kyi tshogs drug ste tshor ba bzhin no zhes bya ba ni ji ltar mig gi 'dus te reg pa las byung ba'i tshor ba zhes bya ba rgyas par bshad pa'i de bzhin du mig gi 'dus te reg pa las byung ba'i tshor ba'i 'du shes zhes bya ba rgyas par brjod par bya'o /
bzhi las gzhan yang zhes bya ba ni phung po'i skabs yin pa'i phyir phung po bzhi las so /
rūpaskandhādibhyas tribhya uktebhyo vijñānaskandhāc coddiṣṭavakṣyamāṇakāc caturbhyo 'nye saṃskārāḥ saṃskāraskandhaḥ gzugs kyi phung po la sogs pa gsum bshad pa dag dang rnam par shes pa'i phung po las te bstan zin pa dang 'chad par 'gyur ba dang bzhi las gzhan pa'i 'du byed rnams ni 'du byed kyi phung po'o /
sūtre ṣaṭ cetanākāyā ity uktam iti /
saṃskāraskandhaḥ katamaḥ /
ṣaṭ cetanākāyā iti
bcom ldan 'das kyis mdo las /
sems pa'i tshogs drug go zhes bya ba gsungs zhes bya ba ni 'du byed kyi phung po gang zhe na /
sems pa'i tshogs drug go zhes gsungs pa yin no /
abhisaṃskaraṇe pradhāneti /
evaṃ caivaṃ ca syām ity abhisaṃskaraṇe pradhānā
mngon par 'du bya ba la gtso bo yin no zhes bya ba ni 'di lta bu dang 'di lta bur 'gyur bar bya'o zhes mngon par 'du bya ba la gtso bo yin te /
karma hetur upapattaya iti vacanāt las kyi rgyu can gyi skye ba dag ces 'byung ba'i phyir ro /
chandaprāptyādayas tu cetanānuvidhāyitvāt tadākārahetubhāvānuvidhānataḥ saṃskāraskandha eva veditavyāḥ 'dun pa dang thob pa la sogs pa ni sems pa'i rjes su byed pa'i phyir te /
de'i rnam pa'i rgyu'i dngos po'i rjes su byed pa'i sgo nas 'du byed kyi phung po kho na yin par rig par bya'o /
tad evaṃ sati saṃskaraṇe pravṛtto dharmarāśiḥ saṃskāra ity uktaṃ bhavati de lta yin dang 'du byed par zhugs pa'i chos kyi phung po ni 'du byed kyi phung po yin no zhes bshad par 'gyur ro /
apare punar āhuḥ /
saṃskṛtābhisaṃskaraṇe cetanāyāḥ prādhānyam uktam /
ataḥ sūtre cetanāgrahaṇaṃ
gzhan dag na re 'dus byas mngon par 'du bya ba la sems pa gtso bo yin par bshad pas /
de'i phyir mdo las sems pa smos te /
saṃprayuktaviprayuktasaṃskṛtadharmasaṃgraheṇa tu prādhānyād ayam eva skandhaḥ saṃskāraskandha uktaḥ phung po 'di nyid 'dus byas kyi chos mtshungs par ldan pa dang ldan pa ma yin pa bsdus pa'i sgo nas gtso bor gyur pa yin pas 'du byed kyi phung por bshad de /
saṃskṛtarāśir iti kṛtvā /
saṃskṛtam abhisaṃskarotīti bhāvinyā saṃjñayā anāgataṃ skandhapaṃcakaṃ saṃskṛtam ity uktam /
anyathā hīti vistaraḥ
'dus byas kyi phung po yin pa'i phyir ro zhes zer ro /
'dus byas mngon par 'du byed de zhes bya ba ni 'byung bar 'gyur ba'i ming gis ma 'ongs pa'i phung po lnga la 'dus byas zhes bshad pa yin no /
yadi yathāsūtranirdeśaṃ cetanaiva kevalā saṃskāraskandha iṣyate nānye /
śeṣāṇāṃ chandādīnāṃ caitasikānāṃ prāptyādīnāṃ ca cittaviprayuktānāṃ skandhāsaṃgrahāt /
rūpādiṣu skandheṣu rūpaṇādilakṣaṇābhāvenāsaṃgrahāt /
saṃskāraskandhe caivaṃ /
sūtre yathārutagrahaṇenāsaṃgrahāt /
iti skandheṣv asaṃgrahād duḥkhasamudayasatyatvaṃ na syāt
de lta ma yin na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te mdo las ji skad 'byung ba bzhin du sems pa 'ba' zhig 'du byed kyi phung po yin pa kho nar 'dod kyi gzhan dag ni ma yin na 'dun pa la sogs pa sems las byung ba lhag ma rnams dang thob pa la sogs pa ldan pa ma yin pa rnams gzugs la sogs pa'i phung po dag tu yang gzugs su rung ba la sogs pa med pa'i phyir ma 'dus la /
'du byed kyi phung por yang de ltar mdo ji lta ba bzhin du bya na der bsdur mi rung ba'i phyir ma 'dus pas /
phung por ma 'dus pa'i phyir sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pa nyid du mi 'byung bas yongs su shes pa dang spang bar yang mi 'gyur te /
iti parijñāprahāṇe na syātāṃ yongs su shes pa ni sdug bsngal lo /
parijñā duḥkhasya prahāṇaṃ samudayasya spang ba ni kun 'byung ba'o /
mngon par ma shes pa ni 'jig rten pa'i lam gyis so /
anabhijñāya laukikena mārgeṇa aparijñāya lokottareṇa yongs su ma shes pa ni 'jig rten las 'das pa'i lam gyis so /
atha vānabhijñāya darśanamārgeṇa aparijñāya bhāvanāmārgeṇā rnam pa gcig tu na mngon par ma shes pa ni mthong ba'i lam gyis so /
yongs su ma shes pa ni bsgom pa'i lam gyis so /
evam aprahāyety uktam iti sūtrāntaraṃ de bzhin du ma spangs par zhes gsungs te zhes bya ba ni mdo gzhan zhig yin te /
naham ekadharmam (Abhidh-k-vy 38) api aparijñāyāprahāya duḥkhasyāntakriyāṃ vadāmīti /
duḥkhanirodhaṃ vadāmīty arthaḥ
chos gcig yongs su ma shes shing ma spangs par yang sdug bsngal gyi mthar byed par nga mi smra'o zhes bya ba'i tha tshig go /
nanu cākāśāpratisaṃkhyānirodhau lokottareṇa mārgeṇa na parijñāyete /
atha ca duḥkhasyāntakriyeṣyate
'jig rten las 'das pa'i lam gyis nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dag yongs su ma shes mod kyi 'on kyang sdug bsngal gyi mthar byed par 'dod pa ma yin nam zhe na /
saṃkleśavastvabhisaṃdhivacanāt /
sautrāntikadarśanena ca prajñaptisattvād adoṣaḥ
kun nas nyon mongs pa'i dngos po las dgongs te gsungs pa'i phyir dang mdo sde pa'i lta ba ltar na yang btags pa yod pa yin pa'i phyir nyes pa med de /
na hi tau saṃkleśavastū /
kim anayoḥ parijñeyatvena
de dag kun nas nyon mongs pa'i dngos po ma yin na 'di gnyis yongs su shes par bya ba nyid kyis ci zhig bya /
nirodhamārgasatye api tarhi na saṃkleśavastū iti na parijñeye syātāṃ /
duḥkhasamudayasatyasaṃbandhasadbhāvāt tayoḥ parijñeyatvaṃ vyavasthāpyate
'o na ni 'gog pa dang lam gyi bden pa dag kyang kun nas nyon mongs pa'i dngos po ma yin pas yongs su shes par bya bar mi 'gyur ro zhe na /
de gnyis ni sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pa dang 'brel ba yod pa'i phyir /
tathā hi yogina evaṃ vicārayanti /
asya sahetukasya duḥkhasya ko nirodhaḥ /
kena copāyena sa nirodhaḥ prāpyata iti /
nirodhamārgasatye api parijānanti
yongs su shes par bya ba nyid du rnam par gzhag ste /
'di ltar rnal 'byor pa ni 'di ltar sdug bsngal 'di'i 'gog pa ni gang yin thabs gang zhig gis ni 'gog pa de 'thob par 'gyur zhes rnam par dpyod par byed pas 'gog pa dang lam gyi bden pa dag kyang yongs su shes kyi /
na tv ākāśāpratisaṃkhyānirodhayor duḥkhena sambandha iti na tau parijānanti nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'go ga pa dag ni sdug bsngal dang 'brel pa med pas de dag yongs su mi shes so /
prayogāvasthāyāṃ tu laukikena jñānena tāv api sāmānyarupeṇa sarvadharmā anātmāna iti bhāvayanti /
dharmāyatanadhātvākhyā iti /
āyatanaṃ ca dhātuś cāyatanadhātū /
dharmaś cāsāv āyatanadhātuś ca dharmāyatanadhātuḥ /
tadākhyā eṣāṃ ta ime /
dharmāyatanadhātvākhyāḥ
sbyor ba'i gnas skabs na ni de dag kyang 'jig rten pa'i lam gyis chos thams cad bdag med pa'o zhes spyi'i ngo bor sgom par byed do /
rnam par rig byed ma yin dang /
'dus ma byas rnams bcas pa ni /
zhes bya ba ni rnam par rig byed ma yin pa dang bcas shing nam mkha' la sogs pa 'dus ma byas rnams dang bcas pa'o /
chos kyi skye mched khams zhes bya /
zhes bya ba ni skye mched dang khams ni skye mched khams so /
'di ni chos kyang yin la skye mched dang khams kyang yin pas chos kyi skye mched khams so /
'di dag la de skad ces bya ba yod pas na 'di dag ni chos kyi skye mched khams zhes bya'o /
ke /
vedanāsaṃjñāsaṃskāraskandhāḥ /
sahāvijñaptyasaṃskṛtair iti /
sahāvijñaptyā sahāsaṃskṛtaiś cākāśādibhiḥ /
āyatanadeśanāyāṃ dharmāyatanam iti
gang dag ce na /
tshor ba dang 'du shes dang 'du byed kyi phung po dag ste /
skye mched rnam par gzhag par ni chos kyi skye mched ces bya'o /
dhātudeśanāyāṃ ca dharmadhātur iti /
sapta dravyāṇīti /
avijñaptir vedanāskandhaḥ saṃjñāskandhaḥ saṃskāraskandhaḥ ākāśaṃ pratisaṃkhyānirodho 'pratisaṃkhyānirodhaś ceti
khams rnam par gzhag par ni chos kyi khams zhes bya'o /
rdzas bdun zhes bya ba ni rnam par rig byed ma yin pa dang tshor ba'i phung po dang 'du shes kyi phung po dang 'du byed kyi phung po dang nam mkha' dang so sor brtags pas 'gog pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'o /
(I /
16) vijñānaṃ prativijñaptir iti /
vijñānaskandhaḥ prativijñaptir ity arthaḥ skandhādhikārāt
rnam shes so sor rnam rig pa /
zhes bya ba ni phung po'i skabs yin pa'i phyir rnam par shes pa'i phung po ni so sor rnam par rig pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
pratir vīpsārthaḥ /
viṣayaṃviṣayaṃ pratīty arthaḥ
so sor zhes bya ba ni zlos pa'i don te yul dang yul la so sor zhes bya ba'i tha tshig go /
upalabdhir vastumātragrahaṇaṃ /
vedanādayas tu caitasā viśeṣā viśeṣagrahaṇarūpāḥ /
ṣaḍ vijñānakāyā iti ṣaḍ vijñānasamūhāḥ /
ṣaḍ vijñānāny atho mana iti
dmigs pa ni dngos po tsam 'dzin pa'o /
tshor ba la sogs pa sems las byung ba'i khyad par rnams ni khyad par 'dzin pa'i ngo bo dag yin no /
rnam par shes pa'i tshogs drug ces bya ba ni rnam par shes pa'i tshogs drug go /
rnam par shes pa drug dang yid /
ṣaḍ vijñānadhātavo yāthāsaṃkhyena yaś cakṣurvijñānaṃ ces bya ba la rnam par shes pa'i khams drug ni grangs bzhin no /
sa cakṣurvijñānadhātuḥ /
evaṃ yāvat yan manovijñānaṃ /
sa manovijñānadhātuḥ /
samastāni tv etāni ṣaṭ manodhātur iti veditavyaṃ
mig gi rnam par shes pa gang yin ba de ni mig gi rnam par shes pa'i khams yin la /
de bzhin du yid kyi rnam par shes pa'i bar gang yin pa de ni yid kyi rnam par shes pa'i khams yin zhing de drug spyir ni yid kyi khams yin no zhes rig par bya'o /
(I /
17ab) ṣaṇṇām anantarātītaṃ vijñānaṃ yad dhi /
tan mana iti
drug po 'das ma thag pa yi /
rnam shes gang yin de yid do /
zhes bya ba la drug po zhes bya ba ni nges par bzung ba'i drug pa yin no /
ṣaṇṇām iti nirdhāraṇe ṣaṣṭhī drug po dag ni nang nas yin gyi /
teṣām eva madhye nānyad ity arthaḥ gzhan ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
anantaragrahaṇam (Abhidh-k-vy 39) anyavijñānavyavahitanivṛttyarthaṃ 'das ma thag pa smos pa ni rnam par shes pa gzhan gyis bar du chod pa bzlog pa'i phyir ro /
yad dhi yasyānantaram anyavijñānāvyavahitaṃ /
tat tasyāśrayaḥ /
vyavahitaṃ tu na tasyāśrayaḥ /
anyasyāsāv āśrayaḥ /
yasya tadavyavahitaṃ /
ata evācittikāvasthāyāṃ cirātītam api samāpattipraveśacittaṃ vyutthānacittasyāśrayo bhavati
gang gi de ma thag pa gang zhig rnam par shes pa gzhan gyis bar du ma chod pa de ni de'i rten yin gyi /
bar du chod pa ni de'i rten ma yin te /
'di ni gzhan gang zhig des bar du ma chod pa'i rten yin no /
de nyid kyi phyir sems med pa'i gnas skabs na snyoms par 'jug pa'i sems 'das nas yun ring yang rnam par shes pa gzhan gyis bar du ma chod pa'i phyir ldang ba'i sems kyi rten yin no /
vijñānāntarāvyavadhānāt /
atītagrahaṇaṃ pratyutpannanirāsārthaṃ /
manovijñānaṃ hi āśrayi tasyām avasthāyāṃ pratyutapannaṃ
'das pa smos pa ni da ltar byung ba bsal ba'i phyir ro /
yid kyi rnam par shes pa da ltar byung ba ni de'i gnas skabs la rten can yin no /
atas tad atītam iṣyate /
tad eva caitad ucyate /
ṣaṣṭhāśrayaprasiddhyartham iti /
vijñānagrahanaṃ vedanādyanantarātītanivṛttyarthaṃ /
yad dhi /
tan mana iti jātinirdeśān na vīpsāprayogaḥ
de'i phyir de ni 'das pa yin par 'dod de de nyid 'di skad du /
drug pa'i rten ni rab bsgrub phyir /
zhes bya ba yin no /
rnam shes smos pa ni 'das ma thag pa'i tshor ba la sogs pa bzlog pa'i phyir ro /
gang yin de yid do zhes bya ba ni rigs bstan pa'i phyir zlos pa dang ldan pa yin no /
vṛttau tu dravyapadārthābhidhitsayā vīpsāprayogaḥ /
yadyat samanantaraniruddhaṃ vijñānaṃ tattan manodhātur iti
'grel pa las ni rdzas kyi dngos po brjod par 'dod pas rnam par shes pa gang dang gang 'gags ma thag pa de ni yid kyi khams zhes bya ste zhes zlos pa dang ldan pa'i phyir ro /
tadyathā sa eveti vistaraḥ /
tadyathā sa eva putro 'nyasya pitrākhyāṃ labhate /
tad eva phalam anyasya bījākhyāṃ /
tathehāpi sa eva cakṣurādivijñānadhātur anyasyāśraya iti manodhātvākhyāṃ labhate
dper na bu de nyid ces bya ba ni dper na bu de nyid gzhan gyi pha zhes bya ba'i ming 'thob la 'bras bu de nyid gzhan gyi sa bon zhes bya ba'i ming 'thob pa de bzhin du 'dir yang /
mig gi rnam par shes pa la sogs pa de nyid gzhan gyi rten yin pas yid kyi khams zhes bya ba'i ming 'thob po /
(I /
17cd) saptadaśa dhātavo bhavanti dvādaśa veti /
ya eva ṣaḍvijñānadhātavaḥ /
sa eva manodhātuḥ
bcu bdun nam bcu gnyis su gyur na zhes bya ba ni rnam par shes pa'i khams drug gang dag yin pa de dag ni yid kyi khams yin la yid kyi khams gang yin pa de nyid rnam par shes pa'i khams drug yin pas gcig gi nang du gcig 'dus te /
ya eva ca manodhātuḥ /
ta eva ca ṣaḍvijñānadhātava iti itaretarāntarbhāve yadi ṣaḍvijñānadhātavo gṛhyeran nārtho manodhātuneti saptadaśa dhātavo bhavanti /
yadi manodhātur gṛhyeta nārthaḥ sāḍvijñānadhātubhir iti dvādaśa dhātavo bhavanti /
ṣaṣṭhāśrayaprasiddhyartham iti /
paṃcānāṃ vijñānadhātūnāṃ āśrayaprasiddhir nāṃgīkriyate cakṣurādisvāśrayasaṃbhavāt /
manovijñānāśrayo nāstīti tadāśrayaprasiddhyarthaṃ manodhātur vyavasthāpyate
gal te rnam par shes pa'i khams drug yin par bzung na ni yid kyi khams don med pas khams bcu bdun du 'gyur ro /
gal te yid kyi khams yin par bzung na ni rnam par shes pa'i khams drug don med pas khams bcu gnyis su 'gyur ro /
drug pa'i rten ni rab bsgrub phyir /
zhes bya ba ni rnam par shes pa lnga'i rten ni mig la sogs pa rang gi rten yod pa'i phyir bsgrub par mi bya'o /
yid kyi rnam par shes pa'i rten med pas de'i rten rab tu bsgrub pa'i phyir yid kyi khams rnam par gzhag go /
āśrayādiṣaṭkavyavasthānenāṣṭādaśa dhātavo bhavanti /
āśrayaṣaṭkaṃ cakṣurādimanontaṃ /
āśritaṣaṭkaṃ cakṣurvijñānādimanovijñānāntaṃ /
ālambanaṣaṭkaṃ rūpādidharmāntam iti /
yogācāradarśanena tu ṣaḍvijñānavyatirikto 'py asti manodhātuḥ /
tāmraparṇīyā api hṛdayavastu manovijñānadhātor āśrayaṃ kalpayanti /
tac cārūpyadhātāv api vidyata iti varṇayanti
rten la sogs pa drug tshan ni gzugs la sogs pa chos la thug pa'i bar ro /
rten drug tshan ni mig la sogs pa yid la thug pa'i bar ro /
brten pa drug tshan ni mig gi rnam par shes pa la sogs pa nas yid kyi rnam par shes pa la thug pa'i bar ro /
dmigs pa drug tshan ni gzugs la sogs pa chos la thug pa'i bar ro /
rnal 'byor spyod pa'i lta ba ltar na ni yid kyi khams rnam par shes pa drug las ma gtogs pa yang yod do /
gos dmar ba'i sde ba rnams kyang yid kyi rnam par shes pa'i rten snying gi dngos po yin par brjod de de ni gzugs med pa'i khams na yang yod do zhes brjod do /
ārūpyadhātāv api hi teṣāṃ rūpam abhipretaṃ /
ārūpya iti ec īṣadarthe āṅ āpiṃgalavad iti
de dag ni gzugs med pa'i khams dag na yang gzugs yod par 'dod de gzugs med pa zhes bya ba ni cung zad yod pa'i don yin te cung zad zer ba lta bu'o zhes zer ro /
caramaṃ cittam iti /
nirupadhiśeṣanirvāṇakāle /
na mano bhaviṣyatīti
sems tha ma zhes bya ba ni phung po'i lhag ma med pa'i mya ngan las 'das pa'i dus kyi'o /
na manodhātur bhaviṣyatīty arthaḥ /
na hi tad astīti /
notpadyata ity arthaḥ
yid ma yi mar 'gyur te zhes bya ba ni yid kyi khams ma yin par 'gyur te zhes bya ba'i tha tshig go /
de ni med do zhes bya ba ni skye ba med do zhes bya ba'i tha tshig go /
na /
tasyāpi manobhāveneti vistaraḥ /
naitad evaṃ /
kasmāt /
tasyāpi caramacittasya manobhāvenāśrayatvenāvasthitatvāt
de yang yid kyi ngo bor zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de ni de lta ma yin no /
de ci'i phyir zhe na /
sems tha ma med de de yang yid kyi ngo bor rten nyid du gnas pa'i phyir ro /
anyakāraṇavaikalyād iti /
paunarbhavikakarmakleśakāraṇavaikalyāt /
nottaravijñānasaṃbhūtir iti /
na punarbhavapratisaṃdhivijñānam ity abhiprāyaḥ
rgyu gzhan ma tshang ba'i phyir zhes bya ba ni yang srid pa'i las dang nyon mongs pas ma tshang ba'i phyir ro /
rnam par shes pa phyi ma mi skye bar zad do zhes bya ba ni yang srid par nyid mtshams sbyor ba'i rnam par shes pa med do snyam du bsams pa'o /
(Abhidh-k-vy 40) /
idam iha vicāryate /
uktam etat /
āśrayāśritālambanaṣaṭkavyavasthānād aṣṭādaśa dhātavo bhavantīti /
āśritaṣaṭkaṃ tāvad vyavasthāpyate /
cakṣurvijñānadhātur yāvan manovijñānadhātur iti /
kim asyāśritaṣaṭkasya yathāsaṃkhyaṃ āśrayaṣatkaṃ vyavasthāpyate /
cakṣurvijñānadhātor āśrayaś cakṣurdhātur yāvan manovijñanadhātor manodhātur āśraya iti
'dir dpyad par bya ste 'di skad du rten dang brten pa dang dmigs pa drug tshan rnam par gzhag pas khams bco brgyad dag tu 'gyur ro zhes bshad pa /
brten pa drug tshan rnam par gzhag pa ni mig gi rnam par shes pa'i khams nas yid kyi rnam par shes pa'i khams kyi bar yin na /
brten pa drug tshan 'di'i rten drug tshan rnam par gzhag pa go ci grangs bzhin du mig gi rnam par shes pa'i rten mig gi khams yin pa nas yid kyi rnam par shes pa'i khams kyi rten yid kyi khams yin pa'i bar du yin nam zhe na /
om ity āha /
yadā tarhi cakṣus tatsabhāgaṃ bhavati /
tat kasyāśrayaḥ /
na kasyacit /
kathaṃ tarhīdam uktaṃ
smras pa de lta yin no /
'o na gang gi tshe mig de dang mtshungs pa yin pa de gang gi rten yin gang gi yang ma yin no /
cakṣurvijñānadhātoś cakṣurdhātur āśraya ityādi /
āśraya eva cakṣuḥ /
yas tu kiṃcidanāśrayas tatsabhāgaṃ cakṣuḥ /
tad api tajjātīyatvāt cakṣurdhātutvena vyavasthāpyata eva
'o na ci ste 'di skad du mig gi rnam par shes pa'i khams kyi rten ni mig gi khams so zhes bya ba la sogs pa bshad ce na /
mig gi rten yin pa kho na 'o /
de dang mtshungs pa'i mig gang cung zad rten ma yin pa de yang de dang rigs mthun pa'i phyir mig gi khams nyid du rnam par gzhag pa kho na'o /
evaṃ yāvat kāyadhātur vaktavyaḥ /
manodhātur api kiṃ manovijñānadhātor evāśrayaḥ
lus kyi khams kyi bar yang de bzhin du brjod par bya'o /
yid kyi khams kyang yid kyi rnam par shes pa'i khams kho na'i rten yin zhe na /
smras pa ma yin no /
nety āha /
cakṣurvijñānadhātvādīnām api hi sa āśraya iṣyate
de ni mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i rten yin par 'dod do /
'di ltar /
tathā hi vakṣyati tha ma'i rten 'das lnga rnams kyi /
caramasyāśrayo 'tītaḥ /
paṃcānāṃ sahajaś ca tair iti
de dag lhan cig skyes pa'ang yin /
zhes 'byung ngo /
kiṃ tarhīdam uktaṃ 'o na ci ste 'di skad du /
ṣaṣṭhāśrayaprasiddhyasthaṃ dhātavo 'ṣṭādaśa smṛtā iti drug pa'i rten ni rab bsgrub phyir /
khams ni bco brgyad dag tu 'dod /
nānyeṣām āśrayaḥ sa iti kṛtvā ṣaṣṭhāśrayaprasiddhir na bhavati ces bshad ce na /
de gzhan dag gi rten yin zhes te drug pa'i rten yin par rab tu mi 'grub par ni mi 'gyur te /
ṣaṣṭhasyāpy ayam āśrayo bhavati saṃbhavataḥ /
ālambanaṣaṭkam api /
cakṣurvijñānadhātor ālambanaṃ rūpadhātur yāvan manovijñānadhātor dharmadhātur ālambanam iti /
tad idaṃ vicāryate
'di ni srid pa'i sgo nas drug pa'i rten yang yin no /
dmigs pa drug tshan yang mig gi rnam par shes pa'i dmigs pa ni gzugs kyi khams yin pa nas yid kyi rnam par shes pa'i dmigs pas ni chos kyi khams yin pa'i phyir yin no zhes bya ba 'di dpyad par bya ste /
kiṃ yathā cakṣurvijñānadhātor yāvanti rūpāṇi ālambanaṃ /
sa rūpadhātuḥ /
evaṃ yāvat kāyavijñānadhātor yāvanti spraṣṭavyāny ālambnaṃ
ci ltar mig gi rnam par shes pa'i dmigs pa gzugs ji snyed pa de gzugs kyi khams yin pa ste de bzhin du lus kyi rnam par shes pa'i khams kyi bar gyi dmigs pa reg bya ji snyed par reg bya'i khams yin la /
sa spraṣṭavyadhātuḥ /
evaṃ manovijñānadhator yāvanto dharmā ālambanaṃ /
sa dharmadhātur iti
de bzhin du yid kyi rnam par shes pa'i khams kyi bar gyi dmigs pa ji snyed pa de thams cad kyang chos kyi khams yin nam zhe na /
atra sthavira āha /
sarvadharmasvabhāvo dharmadhātur aṣṭādaśadhātusvabhāva ity arthaḥ /
katham asyādhyātmikabāhyadhātuvyavasthā sidhyati /
cakṣurādayo hi dvādaśādhyātmikā iṣyante
'di la gnas brten na re chos kyi khams ni chos thams cad kyi ngo bo nyid yin no zhes zer te khams bco brgyad kyi ngo bo nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
'di'i ltar na ji ltar phyi dang nang gi khams rnam par gzhag pa 'grub par 'gyur /
ṣaḍ bāhyā iti /
yadi hi te 'pi dharmadhātāv antarbhāvyeran sāṃkaryaṃ prāpnoti
mig la sogs pa bcu gnyis nang gi yin par 'dod la drug ni phyi'i yin par 'dod na gal te de dag kyang chos kyi khams kyi nang du bsdu na 'chol bar 'gyur ro zhe na /
sthavira āha /
pāryāyikam eṣām ādhyātmikabāhyatvaṃ
gnas brtan na re 'di dag nang dang phyi nyid yin pa ni rnam grangs pa yin te /
vijñānānām āśrayās te cakṣurādaya ity ādhyātmikāḥ /
manovijñānaviṣayatvāt tu bāhyā iti
gang dag mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i rten yin pa de dag ni mig la sogs pa yin pas nang gi yin la yid kyi rnam par shes pa'i dmigs pa yin pas phyi'i yin no zhes zer ro /
tad evaṃ necchanti vaibhāṣikāḥ /
sūtravirodhāt /
evaṃ hi sūtra uktaṃ /
dharmā bhikṣo bāhyam āyatanam ekādaśabhir āyatanair asaṃgṛhītam anidarśanam apratigham iti
bye brag tu smra ba rnams ni mdo dang 'gal bas de ltar mi 'dod do /
mdo las ni 'di skad du dge slong chos ni phyi'i skye mched de skye mched bcu gcig gis ma bsdus pa bstan du med pa thogs pa med pa zhes 'byung ste /
de lta bas na /
tasmāt saptadravyako dharmadhātur eṣṭavyaḥ /
avijñaptivedanāsaṃjñāsaṃskāraskandhākāśapratisaṃkhyānirodhapratiṣaṃkhyānirodhasvabhāvatvāt /
aparipūrṇas tarhi manovijñānadhātor ālambananirdeśaḥ
chos kyi khams ni rnam par rig byed ma yin pa dang tshor ba dang 'du shes dang 'du byed kyi phung po dang nam mkha' dang so sor brtags pas 'gog pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir rdzas bdun par 'dod par bya'o /
'o na ni yid kyi rnam par shes pa'i khams kyi dmigs pa bstan pa ni ma tshang ba yin te /
na ca cakṣurvijñānādīnām aparipūrṇa alambananirdeśa iṣyate mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i dmigs pa bstan pa ni ma tshang ba yin par mi 'dod do zhe na /
asty etad evaṃ /
kiṃ tu cakṣurādīnāṃ ṣaṇṇām āśrayatvena nirdeśāc cakṣurvijñānādīnāṃ cāśritatvena rūpādīnāṃ ca paṃcānāṃ paṃcavijñānakāyālambananirdeśān (Abhidh-k-vy 41) na teśāṃ manovijñānaviṣayatve 'pi dharmadhātau prakṣepa iti varṇayanti
de ni de lta yin mod kyi 'on kyang mig la sogs pa drug ni rten nyid du bstan pa'i phyir dang mig gi rnam par shes pa la sogs pa ni brten pa nyid du bstan pa'i phyir dang gzugs la sogs pa lnga ni rnam par shes pa'i tshogs lnga'i dmigs par bstan pa'i phyir de dag yid kyi rnam par shes pa'i yul yin yang chos kyi khams su ma bzhag go zhes brjod do /
mdor bsdu na /
(I /
18) samāsatas tu jñātavyaḥ sarvasaṃgraha iti
phung po dang ni skye mched dang /
khams gcig gis ni thams cad bsdus /
āyatanādibhir api sarvasaṃgrahaḥ /
na tu samāsataḥ
zhes bya ba ni skye mched la sogs pas kyang thams cad bsdus mod kyi mdor bsdus pa ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
vistarataḥ /
ayaṃ tu deśanātrayān niṣkṛṣya samāsata uktaḥ
rgyas par ro /
'di ni bstan pa gsum las bkar te mdor bsdu na zhes bshad do /
rūpaskandhena rūpaskandhaḥ saṃgṛhīto daśa cendriyārthasvabhāvāny āyatanāni dhātavaś ca /
dharmāyatanadhātvekadeśaś cāvijñaptiḥ /
manaāyatanena vijñānaskandhaḥ /
tad eva ca manaāyatanaṃ saptacittadhātavaś ca saṃgṛhītāḥ
gzugs kyi phung pos ni gzugs kyi phung po dang dbang po dang don gyi ngo bo nyid kyi skye mched dang khams bcu dang chos kyi khams kyi phyogs gcig ste rnam par rig byed ma yin pa bsdus so /
yid kyi skye mched kyis ni rnam par rig byed phung po dang yid kyi skye mched de nyid dang rnam par shes pa'i khams bdun bsdus so /
dharmadhātunā vedanāsaṃjñāsaṃskāraskandhāḥ saṃgṛhītāḥ dharmāyatanaṃ dharmadhātuś ca /
avijñaptir iha dviḥ saṃgṛhītā /
tadyathā cakṣurindriyam iti /
cakṣurindriyaṃ vedanādiskandhaśrotrādyāyatanadhātunirodhasatyamārgasatyasvabhāvena viyuktaṃ
chos kyi khams kyis ni tshor ba dang 'du shes dang 'du byed kyi phung po dag dang chos kyi skye mched dang chos kyi khams bsdu ste 'dir rnam par rig byed ma yin pa ni lan gnyis bsdus so /
dper na mig gi dbang po ni zhes bya ba la mig gi dbang po ni tshor ba la sogs pa'i phung po dang rna ba la sogs pa'i skye mched dang khams dang 'gog pa'i bden pa dang lam gyi bden pa'i ngo bo nyid dang mi ldan pa yin no /
ata etad uktaṃ /
cakṣurindriyaṃ rūpaskandhena cakṣurāyatanadhātubhyāṃ duḥkhasamudayasatyābhyāṃ ca saṃgṛhītaṃ tatsvabhāvatvāt
de'i phyir 'di skad du /
mig gi dbang po ni gzugs kyi phung po dang mig gi skye mched dang khams dag dang sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pa dag gis bsdus te de dag gi ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
nānyaiḥ skandhādibhis tadbhāvaviyuktatvād iti de dag gi ngo bo dang mi bden pa'i phyir phung po la sogs pa gzhan dag gis ni ma yin no zhes bshad do /
mahatātrālpakaṃ saṃgṛhītaṃ /
na tu mahad alpakena
'dir ni mang pos nyung du bsdus pa yin gyi nyung ngus mang po ni ma yin no /
katham iti /
rūpaskandho mahān sarvarūpasaṃgrāhakatvāt /
cakṣurindriyam alpakaṃ rūpaskandhaikadeśatvāt
ji lta zhe na /
gzugs kyi phung po ni gzugs thams cad sdud par byed pa yin pa'i phyir mang po yin zhing mig gi dbang po ni gzugs kyi phung po'i phyogs gcig yin pa'i phyir nyung du yin la /
rūpaskandhena cakṣurindriyaṃ saṃgṛhītaṃ gzugs kyi phung pos mig gi dbang po bsdus kyi /
na tu cakṣurindriyeṇa rūpaskandhaḥ mig gi dbang pos ni gzugs kyi phung po ma yin te /
cakṣurindriyavyatiriktarūpaskandhasadbhāvāt /
tadyathā hastipadena pakṣipadaṃ saṃgṛhītaṃ
mig gi dbang po las ma gtogs pa'i gzugs kyang yod pa'i phyir ro /
dper na glang po che'i rjes kyis bya'i rjes bsdus kyi /
na tu pakṣipadena hastipadaṃ saṃgṛhītaṃ bya'i rjes kyis ni glang po che'i rjes ma bsdus pa de dang 'dra'o /
tadvat /
samena tu samam anyonyaṃ saṃgṛhītaṃ /
tadyathā cakṣurindriyaṃ cakṣurāyatanena
mnyam pas mnyam pa phan tshun bsdus pa ni dper na mig gi dbang po mig gi skye mched kyis bsdus pa dang mig gi skye mched kyang mig gi dbang pos bsdus pa lta bu ste /
cakṣurāyatanam api cakṣurindriyeṇety ayam abhidharmanayo veditavyaḥ /
yathā saṃgrahavastubhiḥ parṣadām iti
'di ni chos mngon pa'i lugs yin par rig par bya'o /
dper na bsdu ba'i dngos po bzhi po dag gis 'khor rnams zhes bya ba la /
catvāri saṃgrahavastūni /
dānaṃ priyavāditā arthacaryā samānārthatā ca
bsdu ba'i dngos po bzhi ni sbyin pa dang snyan par smra ba dang don spyod pa nyid dang don mthun pa nyid do /
catasraḥ parṣadab bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikāḥ 'khor bzhi ni dge slong dang dge slong ma dang dge bsnyen dang dge bsnyen ma dag go /
[tip /
37a] tais tāsāṃ saṃgrahaḥ
de dag gis de dag bsdus pa ste /
sa tu kādācitkaḥ de ni res 'ga' ba yin no /
kadācidbhavaḥ kādācitkaḥ /
kadācid āsāṃ dīyate priyaṃ cocyate /
na ce saṃgraha iti
res 'ga' zhig 'byung ba ni res 'ga' ba ste res 'ga' zhig 'di dag la sbyin par byed cing snyan par yang smra bar byed kyi bsdus pa ni ma yin no /
sāṃketikaḥ sāṃvyavahārikaḥ /
svabhāvasaṃgrahas tu pāramārthika ity uktaṃ
brdar btags pa ni tha snyad pa ste ngo bo nyid kyis bsdus pa ni don dam pa zhes bshad do /
mig la sogs pa gnyis mod kyi /
(I /
19ab) jātigocaravijñānasāmānyād ekadhātutā
rigs dang spyod yul rnam par shes /
'dra ba'i phyir na khams gcig nyid /
dvitve 'pi cakṣurādīnām ity arthād etad uktaṃ bhavati /
jātyādibhedād yathāsaṃbhavaṃ dhātubhedavyavasthānaṃ
ces bya ba ni don gyis na 'di skad du rigs la sogs pa tha dad pa'i phyir ci rigs par khams tha dad par rnam par gzhag gi rten tha dad pa'i phyir ni ma yin no zhes bshad par 'gyur ro /
na tv adhiṣṭhānabhedād iti /
tatra cakṣurdhātvādīnām anyonyaṃ jātigocaravijñānabhedo bhavati
de la mig gi khams la sogs pa phan tshun rigs dang spyod yul dang rnam par shes pa tha dad pa yin no /
gzugs kyi khams la sogs pa ni rigs dang rnam par shes pa tha dad pa yin no /
rūpadhātvādīnāṃ jātivijñānabhedaḥ /
vijñānadhātūnāṃ jātigocarabhedaḥ /
manovijñānasyāpi hi dharmadhātur asādhāraṇo gocaraḥ
rnam par shes pa'i khams rnams ni rigs dang spyod yul tha dad pa yin no /
chos kyi khams kyang yid kyi rnam par shes pa'i thun mong ma yin pa'i spyod yul yin no /
evaṃ śrotraghrāṇayor api yojyam iti /
jātisāmānyam ubhayoḥ śrotrasvabhāvatvāt /
gocarasāmānyam ubhayoḥ śabdaviṣayatvāt /
(Abhidh-k-vy 42) vijñānasāmānyam ubhayor ekaśrotravijñānāśrayatvāt /
tasmād eka eva śrotradhātuḥ
de bzhin du rna ba dang sna ba dag la yang sbyar bar bya'o zhes bya ba ni rigs 'dra ba ni gnyi ga rna ba'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
spyod yul 'dra ba ni gnyi ga'i yul sgra yin pa'i phyir ro /
rnam par shes pa 'dra ba ni gnyi ga rna ba'i rnam par shes pa gcig gi rten yin pa'i phyir ro /
de lta bas na rna ba'i khams ni gcig kho na yin no /
evaṃ ghrāṇasyāpi yojyaṃ /
(I /
19cd) kāryāntarābhāvāt tarhi dvayānutpattiprasaṃgaḥ syād ity ata āha
de bzhin du sna la yang sbyar bar bya'o /
'o na 'di dgos pa gzhan med pa'i phyir gnyis mi 'byung bar thal bar 'gyur ro zhe na de'i phyir ro /
śobhārthaṃ tu dvayodbhava iti /
ekacakṣuḥśrotrādhiṣṭhānaikanāsikābilasaṃbhavān mahad vairūpyaṃ syād ity ekasya cakṣuḥśrotrādhiṣṭhānasya ekasya ca nāsikābilasya saṃbhavān mahad vairūpyaṃ syāt /
nanu coṣṭramārjārolūkaprabhṛtīnāṃ cakṣurādidvayodbhave 'pi na bhavaty āśrayaśobhā /
jātyantarāpekṣayā na teṣām āśrayaśobhā
mdzes bya'i phyir na gnyis 'byung ngo /
zhes bya ba smos so /
mig dang rna ba'i rten gcig dang sna'i bu ga gcig tu gyur na shin tu mi mdzes par 'gyur ro zhes bya ba ni mig dang rna ba'i rten gcig dang sna'i bu ga gcig tu gyur na shin tu mi sdug par 'gyur ro /
rnga mo dang byi la dang 'ug pa la sogs pa'i mig la sogs pa gnyis 'byung yang rten mi mdzes pa ma yin nam zhe na /
rigs gzhan la ltos na ni de dag rten mdzes pa ma yin no /
svajātyapeksayā tu yasya cakṣurādidvayam asti /
tasya tasyāṃ svajātāv āśrayaśobhā
rang gi rigs la ltos nas ni gang la mig la sogs pa gnyis yod pa de'i rten rang gi rigs de'i nang na mdzes pa yin gyi gang la med pa de ni mi sdug pa yin pas sun 'byin pa de ni mi rung ngo /
yasya nāsti /
tasya vairūpyam iti
slob dpon 'dus bzang mdo 'di'i don 'grel pa ni /
adūṣyam etat /
ācāryasaṃghabhadras tv asya sūtrasyārthaṃ vivavre /
śobhārtham ity ādhipatyārtham ity arthaḥ /
ādhipatyasaṃpanno hi loke śobhatīty apadiśyate /
yeṣāṃ cendriyāṇāṃ amūny adhiṣṭhānāni /
teṣāṃ pariśuddhadarśanaśravaṇaghrāṇāyādhipatyaṃ syāt /
na hi yathā dvābhyāṃ cakṣurbhyāṃ pariśuddhaṃ darśanaṃ bhavati tathaikena
mdzes bya'i phyir zhes bya ba ni bdag po'i phyir zhes bya ba'i tha tshig ste /
'jig rten na dbang po phun sum tshogs pa ni mdzes pa'o zhes brjod do /
dbang po gang dag rten ma tshang ba de dag ni mthong ba dang thos pa dang snom pa yongs su ma dag pas bdag po ma yin par 'gyur te /
ji ltar mig gnyis kyis mthong ba yongs su dag pa de ltar gcig gis ni ma yin no /
evam itarayor api /
evaṃ caiṣām indriyatvaṃ hīyeta /
tadartham etad uktaṃ syād iti
de bzhin du gzhan gnyis la yang sbyar bar bya'o /
de ltar na 'di dag gi dbang po nyid nyams par 'gyur bas de'i don ni 'di skad ces bya bar 'gyur te /
sphuṭopalabdhyartham ity arthaḥ gsal bar dmigs par bya ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
ihāpi śakyam evaṃ vaktum /
ekam eva parisphuṭopalabdhyāśrayabhūtaṃ vistīrṇaṃ karmaṇotpādyatāṃ
'di la yang 'di skad du las kyis yongs su gsal bar dmigs pa'i rten du gyur pa rgya chen po gcig kho na zhig skyed 'dod cig /
kim āśrayavicchedeneti /
vibhāṣāyāṃ tu likhitam etat pakṣadvayaṃ
rten rnam par chad pas ci zhig bya zhes brjod par ni nus so /
bam po bzhi pa /
bye brag tu bshad pa las ni /
śobhārthaṃ dvayodbhava ity eko vyaktyartham ity apara iti /
alaṃ prasaṃgena /
nanu ca karmavaśāt indriyadvayotpattiḥ /
kim anyad evocyate śobhārthaṃ vyaktyarthaṃ ceti /
karmavaśād evātrendriyadvayodbhava uktaḥ
kha cig na re mdzes par bya ba'i phyir gnyis 'byung ngo zhes zer ro zhes bya ba dang gzhan dag na re gsal bar bya ba'i phyir ro zhes zer ro zhes bya ba phyogs 'di gnyi ga bris so /
zhar la 'ongs pa rdzogs so /
las kyi dbang gis dbang po 'byung ba ma yin nam /
mdzes par bya ba'i phyir dang gsal bar bya ba'i phyir zhes bya ba gzhan nyid brjod ci dgos she na /
'dir las kyi dbang kho nas dbang po gnyis 'byung bar bshad pa yin no /
katham iti /
evaṃ vibhaktāvayavāśrayeṇānādikālābhyastaḥ śobhābhimānaḥ sattvānāṃ pravartate /
atas tadabhilāṣapūrvakeṇa sphuṭopalabdhyabhilāṣapūrvakeṇa ca karmaṇā tad indriyadvayam abhinirvartamānaṃ śobhārthaṃ vyaktyarthaṃ codbhavatīty ucyate /
(I /
20ab) rāśyāyadvāragotrārthāḥ skandhāyatanadhātava iti
ji ltar zhe na sems can rnams rten gyi yan lag de ltar rnam par phye ba las mdzes pa'i mngon pa'i nga rgyal thog ma med pa'i dus nas goms pa 'byung ste /
de'i phyir de 'dod pa sngon du 'gro ba dang gsal bar dmigs pa'i 'dod pa sngon du 'gro ba'i las kyi dbang po de gnyis mngon par grub pa las mdzes par bya ba'i phyir dang gsal bar bya ba'i phyir 'byung ngo zhes bshad pa yin no /
spungs dang skye sgo rigs kyi don /
phung po skye mched khams rnams yin /
yathākramaṃ rāśiḥ āyadvāraṃ gotraṃ cārtha eṣāṃ /
ta ime rāśyāyadvāragotrārthāḥ
zhes bya ba ni 'di dag la spungs pa dang skye ba'i sgo dang rigs mod pas na 'di dag ni /
spungs pa dang skye sgo rigs kyi don dag yin no /
gang dag yin zhe na /
ke /
skandhāyatanadhātuśabdāḥ /
atha vā rāśyāyadvāragotraśabdānām arthāḥ /
ke /
skandhāyatanadhātavaḥ /
sūtre vacanāt /
sūtre rāśyarthaḥ skandhārtha iti /
rāśer yo 'rthaḥ
phung po dang skye mched dang khams zhes bya ba dag yin no /
rnam pa gcig tu na spungs pa dang skye ba'i sgo dang rigs zhes bya ba rnams kyi don dag yin te /
gang dag yin zhe na phung po dang skye mched dang khams dag yin no /
mdo las /
'byung ba'i phyir spungs pa'i don ni phung po'i don to zhes bya ba ni spungs pa'i don gang yin pa de ni phung po'i don te de ni mdo las /
sa skandhasyārthaḥ /
taṃ sūtreṇa darśayati
gzugs gang yin pa ci yang rung /
'das pa 'am /
yat kiṃcid rūpam atītānāgatapratyutpannam iti vistaraḥ /
aikadhyam iti
ma 'ongs pa 'am /
da ltar byung ba'am zhes bya ba rgyas par ston pa yin no /
gcig tu zhes bya ba la /
ekadhaivaikadhyaṃ /
anityatāniruddham iti /
anityatayā saṃskṛtalakṣaṇena (Abhidh-k-vy 43) niruddham ity arthaḥ /
anityatāgrahaṇaṃ anyanirodhanirāsārthaṃ /
paṃcavidho hi nirodhaṃ
gcig tu ni rnam pa gcig tu'o /
mi rtag pa nyid kyis 'gags pa'o zhes bya ba ni 'dus byas kyi mtshan nyid kyi mi rtag pa nyid kyis 'gags pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
mi rtag pa nyid smos pa ni 'gog pa gzhan bsal ba'i phyir /
lakṣaṇanirodhaḥ samāpattinirodha upapattinirodhaḥ pratisaṃkhyānirodho 'pratisaṃkhyānirodhaś ca 'gog pa ni rnam pa lnga ste mtshan nyid kyis 'gog pa dang snyoms par zhugs pas 'gog pa dang skye bas 'gog pa dang so sor brtags pas 'gog pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'o /
tad yady atītaṃ rūpaṃ niruddham ity eva brūyāt /
aviśeṣitatvāt samāpattinirodhādīnām api prasaṃgaḥ syāt
de la gal te gzugs 'das ba ni 'gags pa'o zhes bya ba de tsam zhig brjod par 'gyur na ni khyad par du ma byas pa'i phyir snyoms par 'jug pas 'gog pa la sogs pa la yang thal bar 'gyur ro /
na ca tair atītārthateṣyate /
samāpattinirodho hy anāgatānām eva cittacaittānām /
upapattinirodho 'py eṣām eva /
pratisaṃkhyānirodhaḥ sāsravāṇām eva /
apratisaṃkhyānirodho 'py anutpattidharmāṇām evānāgatānāṃ /
tasmāl lakṣaṇanirodhagrahaṇārtham idam anityatāgrahaṇaṃ
de dag ni 'das pa'i don nyid yin par mi 'dod do /
snyoms par 'jug pas 'gog pa ni sems dang sems las byung ba ma 'ongs pa dag kho na'i yin la skye bas 'gog pa yang de dag kho na'i yin no /
so sor brtags pas 'gog pa ni zag pa dang bcas pa kho na'i yin no /
so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa yang ma 'ongs pa mi skye ba'i chos can dag kho na'i yin no /
de lta bas na mtshan nyid kyi 'gog pa smos pa'i phyir mi rtag pa nyid 'di smos so /
anāgatam anutpannam iti /
pratyutpannatām asaṃprāptaṃ /
pratyutpannam utpannāniruddham iti /
utpannagrahaṇam anāgataviśeṣaṇārthaṃ /
aniruddhagrahaṇam atītaviśeṣaṇārthaṃ /
anāgataṃ yady apy aniruddhaṃ na tūtpannam /
atītam api yady apy utpannaṃ na tv aniruddham iti
ma 'ongs pa ni ma byung ba'o zhes bya ba ni da ltar byung ba nyid du ma yin pa'o /
da ltar byung ba ni byung la ma 'gags pa'o zhes bya ba la /
byung ba smos pa ni ma 'ongs pa las khyad par du byas pa'i phyir la /
ma 'gags pa smos pa ni 'das pa las khyad par du bya ba'i phyir te /
ma 'ongs pa ni ma 'gags pa yin mod kyi byung ba ma yin no /
'das pa yang byung ba yin mod kyi ma 'gags pa ni ma yin no /
ādhyātmikaṃ svāsāṃtānikam iti /
cakṣurādikaṃ rūpādikaṃ ca
nang gi ni rang gi rgyud la yod pa'o zhes bya ba ni mig la sogs pa dang gzugs la sogs pa'o /
bāhyam anyad iti /
tad eva pārasāṃtānikam asattvasaṃkhyātaṃ ca
gzhan gyi phyi'o zhes bya ba ni de dag nyid gzhan gyi rgyud la yod pa dang sems can du bgrang ba ma yin pa'o /
āyatanato veti /
ādhyātmikaṃ cakṣurādipaṃcakaṃ svaparasaṃtatipatitaṃ /
dvādaśādhyātmikā iti vacanāt
yang na skye mched kyi sgo nas so zhes bya ba ni nang gi ni mig la sogs pa lnga rang dang gzhan gyi rgyud la yod pa'o /
bāhyam anyad rūpādikaṃ viṣayapaṃcakaṃ svaparasaṃtatipatitam /
asattvasaṃkhyātaṃ cāvijñaptiś ca
gzhan gyi phyi ste gzugs la sogs pa yul lnga rang dang gzhan gyi rgyud la yod pa dang sems can du bgrang ba ma yin pa dang phyi'i skye mched kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir rnam par rig byed ma yin pa yang yin no /
bāhyāyatanasvabhāvam iti kṛtvā /
audārikaṃ sapratigham iti /
paramāṇusaṃcayasvabhāvaṃ /
sūkṣmam apratighaṃ
rags pa ni thogs pa dang bcas pa'o zhes bya ba ni rdul phra rab bstsags pa'i phyir ro /
phra ba ni thogs pa med pa'o zhes bya ba ni rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs so /
avijñaptirūpaṃ /
āpekṣikaṃ veti /
apekṣayā vā audārikaṃ sūkṣmaṃ ca bhavati
yang na ltos pa pa yin no zhes bya ba ni yang na ltos pas rags pa dang phra bar 'gyur te /
tadyathā likṣām apekṣya audārikī yūkā /
yūkām apekṣya sukṣmā likṣeti
dper na sro ma la ltos nas shig rags pa yin la shig la ltos nas sro ma phra ba yin pa lta bu'o /
tad evaṃ sati sapratigham eva audārikaṃ ca sūkṣmaṃ bhavati de bas na de lta yin dang thogs pa dang bcas pa nyid ni rags pa yang yin la phra ba yang yin gyi /
apratighaṃ tu sūkṣmam evāsaṃcitatvāt /
āpekṣikatvād asiddham iti
thogs pa med pa ni bstsags pa ma yin pa'i phyir phra ba kho na yin no /
saiva sūkṣmā likṣā vātāyanarajo 'pekṣya audārikī /
saiva ca audārikī yūkām apekṣya sūkṣmeti avyavasthitam audārikasūkṣmatvaṃ pārāpāravat
ltos pa pa yin pa'i phyir mi 'grub po zhes bya ba ni sro ma phra mo de nyid nyi zer gyi rdul la ltos nas rags pa yin la rags pa de nyid shig dang nas la ltos nas phra ba yin pas pha rol dang tshu rol bzhin rags pa dang phra ba rnam par mi gnas na ji ltar na rags pa yang phra ba yin la phra ba yin ba yang rags pa yin /
kathaṃ hi nāma /
audārikaṃ sūkṣmaṃ bhavati sūkṣmaṃ ca audārikam iti
ma yin te ltos pas tha dad pa'i phyir ro zhes bya ba ni ltos pas bya brag yod pa ni ltos pas tha dad pa ste /
na /
apekṣābhedād iti /
apekṣayā bhedo 'pekṣābhedaḥ /
tasmān nāsiddhaṃ /
yad evāpekṣya audārikaṃ na jātu tad apekṣya sūkṣmaṃ
de'i phyir ma grub pa ma yin no /
gang kho na la ltos te rags pa yang phra ba yin pa ni nam du yang de la ltos te phra ba ma yin te /
na kadācit tad evāpekṣyam ity arthaḥ gzhan yang de la ltos te phra ba ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
pitṛputravad iti /
tadyathā evadattasya putro yajñadattaḥ /
yajñadattasya putro viṣṇumitraḥ
pha dang bu bzhin zhes bya ba ni dper na lha sbyin gyi bu ni mchod sbyin yin la mchod sbyin gyi bu ni khyab 'jug bshes yin na /
sa yajñadatto viṣṇumitram apekṣya pitā mchod sbyin de khyab 'jug bshes la ltos te /
evadattam apekṣya putraḥ de ni pha yin la lha sbyin la ltos te de ni bu yin no /
na cāpekṣikatvād asya pitṛputrabhāvo na sidhyati ltos pa pa yin pa'i phyir 'di pha'i ngo bor mi 'grub pa yang ma yin te /
apekṣābhedāt /
na hi sa yajñadattas tam eva viṣṇumitram apekṣya putraḥ /
nāpi tam eva devadattam apekṣya (Abhidh-k-vy 44) piteti
ltos pas tha dad pa'i phyir ro /
mchod sbyin de ni khyab 'jug bshes de nyid la ltos te bu yang ma yin la lha sbyin de nyid la ltos te pha yang ma yin pa de dang 'dra'o /
tadvat /
hīnaṃ kliṣṭaṃ sadbhis tyaktam iti kṛtvā
ngan pa ni nyon mongs pa can no zhes bya ba ni dam pa rnams kyis smad pa'i phyir ro /
praṇītam akliṣṭaṃ kleśadūṣitatvāt /
dūram atītānāgataṃ saṃtānapracyutatvāt tadasaṃprāptatvāc ca
gya nom pa ni nyon mongs pa can ma yin pa'o zhes bya ba ni nyon mongs pas sun ma phyung ba'i phyir ro /
ring ba ni 'das pa dang ma 'ongs pa'o zhes bya ba ni rgyud nyams pa'i phyir dang der ma phyin pa'i phyir ro /
antikaṃ pratyutpannaṃ saṃtānasaṃnihitatvāt /
evaṃ yāvad vijñānam iti /
yā kācid vedanā atītānāgatapratyutpannā ādhyātmikī vā bāhyā vā audārikā vā sūkṣmā yā vā dūre yā vā antike tāṃ sarvām aikadhyam abhisaṃkṣipya vedanāskandha iti saṃkhyāṃ gacchati
nye ba ni da ltar byung ba zhes bya ba ni rgyud nye ba'i phyir ro /
rnam par shes pa'i bar du yang de dang 'dra'o zhes bya ba ni tshor ba gang yin pa ci yang rung 'das pa 'am ma 'ongs pa 'am da ltar byung ba 'am nang gi 'am phyi'i 'am rags pa'am phra ba'am /
evaṃ yāvad vijñānaṃ vaktavyaṃ /
yāvat sarvam aikadhyam abhisaṃkṣipya vijñānaskandha iti saṃkhyāṃ gacchatīti /
atītāditvam eṣāṃ vedanādīnāṃ yathā rūpasya /
ayaṃ tu viśeṣo vedanādīnāṃ /
audārikaṃ paṃcendriyāśrayaṃ vedanādicatuṣkaṃ /
amūrtatvāt avagatam audārikatvaṃ nāsti
ngan pa'am /
gya nom pa'am /
thag ring po na yod pa gang yin pa dang nye ba na yod pa de thams cad gcig tu bsdus te /
tshor ba'i phung po zhes bya ba'i grangs su 'gro'o zhes bya ba yin no /
de bzhin du rnam par shes pa la yang de thams cad gcig tu bsdus nas rnam par shes pa'i phung po zhes bya ba'i grangs su 'gro'o zhes bya ba'i bar du brjod par bya'o /
'di dag gis 'das pa la sogs pa nyid gzugs ji ltar ba bzhin no /
'di ni khyad par yin te /
tshor ba la sogs pa'i rags pa ni dbang po lnga la brten pa'i tshor ba la sogs pa bzhin yin te /
lus can ma yin pa'i phyir rang la yod pa'i rags pa nyid ni med do /
sūkṣaṃ mānasam āśrayasyāpy amūrtatvāt /
bhūmito veti /
audārikaṃ sūkṣmaṃ ca vedanādikaṃ
phra ba ni yid las byung ba ste /
rten kyang lus can ma yin pa'i phyir ro /
yang na sa las zhes bya ba ni tshor ba la sogs pa rags pa dang phra ba ste /
audārikī kāmāvacarī vedanā /
sūkṣmā prathamadhyānabhūmikā /
audārikī prathamadhyānabhūmikā /
sūkṣmā dvitīyadhyānabhūmikā /
evaṃ yāvad audārikī ākiṃcanyāyatanabhūmikā
rags pa ni 'dod pa na spyod pa'i tshor ba'o /
phra ba ni dpe gnyis la 'di bzhin /
bsam gtan dang po'i sa pa'o /
rags pa ni bsam gtan dang po'i sa ba'o /
phra ba ni bsam gtan gnyis pa'i sa pa'o zhes bya ba nas /
de bzhin du rags pa ni ci yang med pa'i skye mched kyi sa pa yin no /
sūkṣmā bhavāgrabhūmiketi /
yathā vedanā /
evaṃ yāvad vijñānaṃ vaktavyaṃ
phra ba ni srid pa'i rtse mo'i sa pa zhes bya ba'i bar yin no /
tshor ba ji lta bar rnam par shes pa'i bar du yang de bzhin du brjod par bya'o /
bhadanta iti sthaviraḥ /
kaścit sautrāntikas tannāmā vā
btsun pa zhes bya ba ni mdo sde pa'i gnas brtan 'ga' zhig gam /
yang na ming de zhes bya ba zhig yin no /
bhagavadviśeṣas tv āha /
sthaviraharmatāto 'sāv iti /
atra vayaṃ brūmaḥ /
yadi harmatrāto 'tītānāgatāstitvavādī
skal ldan khyad par can na re de ni gnas brtan chos skyob yin no zhes zer ro /
'di la bdag ni gal te de chos skyob yin na ni 'das pa dang ma 'ongs pa yod pa nyid du smra ba yin pas /
sa iti na sautrāntiko na ārṣṭāntika ity arthaḥ mdo sde pa ma yin no zhes smras te /
dngos ston pa ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
tathā hi vakṣyati /
bhāvānyatviko bhadantaharmatrātaḥ /
sa kilāha /
dharmasyādhvasu pravartamānasya bhāvānyathātvaṃ bhavati na dravyasyānyathātvam iti
'di ltar dngos po gzhan nyid du 'gyur bar smra ba ni btsun pa chos skyob yin te /
de na re chos dus rnams su 'jug pa na dngos po gzhan nyid du 'gyur gyi rdzas gzhan nyid du 'gyur ba ni ma yin no zhes zer ro zhes grag go zhes 'chad par 'gyur ro /
sautrāntikadarśanāvalaṃbī cāyaṃ bhadanto vibhāṣāyāṃ likhitaḥ btsun pa 'di ni mdo sde ba'i lta ba la 'tshel ba yin no /
bye brag tu bshad pa'i nang du btsun pa na re zhes bya ba la sogs pa bris so /
bhadanta āhetyevamādi /
bhadantaharmatrāto 'pi svanāmnaiva vibhāṣāyāṃ likhitaḥ
btsun pa chos skyob kyang bye brag tu bshad pa'i nang du btsun pa chos skyob ba na re zhes bya ba la sogs pa rang gi ming kho na bris so /
bhadantaharmatrāta āhetyevamadi /
tena lakṣyate bhadantaharmatrātād anyo 'yaṃ sautrāntikaḥ kaścit sthaviro bhikṣur iti
des na btsun pa 'di ni chos skyob las gzhan pa mdo sde pa'i dge slong gnas brtan 'ga' zhig yin no zhes bya bar mngon no /
paṃcendriyagrāhyam iti rūpādipaṃcakaṃ /
sūkṣmam anyac cakṣurādipaṃcakaṃ /
avijñaptiś ca /
manāpam iti /
mana āpnotīti manaāpaṃ manojñam ity arthaḥ
dbang po ldas gzung bar bya'o zhes bya ba ni gzugs la sogs pa lnga'o /
gzhan ni phra ba'o zhes bya ba ni mig la sogs pa lnga dang rnam par rig byed ma yin pa'o /
punaḥsaṃdhikaraṇaṃ cātra draṣṭavyaṃ /
pūrvatrāsiddham iti īṣadarthena ñaparigrahāt kiṃcit siddham ity ekasavarṇadīrghatvaṃ /
dūram adṛśyadeśam iti /
ādhāradeśaṃ āśrayādhāradeśaṃ cādhikṛtya
yid du 'ong ba'o zhes bya ba ni yid la khyab pa ni yid du 'ong ba ste yid du 'thad pa zhes bya ba'i tha tshig go /
ring ba ni yul mi snang ba'o zhes bya ba ni gzhi'i yul dang rten gyi gzhi'i yul gyi dbang du byas pa'o /
draṣṭuṃ śakyo dṛśyaḥ blta bar nus pa ni snang ba'o /
dṛśyo deśo 'syeti dṛśyadeśaṃ dṛśyādhāradeśaṃ /
dṛśyāśrayādhāradeśaṃ vā /
tadyathā kuṇḍe badaraṃ
'di la yul snang ba yod pas na yul snang ba can te gzhi'i yul lam rten gyi gzhi'i yul snang ba can no /
dper na rgya shug gi rdza ma 'am mig la sogs pa lta bu ste de ni nye ba yin no /
cakṣurādi vā /
tad antikaṃ /
adṛśyadeśaṃ tu tadviparītaṃ dūraṃ /
dūram adṛśyam iti noktaṃ /
āsannam api hi kiṃcid atisūkṣmatvān na dṛśyate
yul mi snang ba can ni de las bzlog ste ring ba yin no /
ring ba ni mi snang ba'o zhes ma bshad pa ni la la nye yang shin tu phra ba'i phyir mi snang ba de ni yul snang ba can yin pa'i phyir ring bar yang mi 'dod pas so /
na ca tad dūram iṣyate yang ci'i phyir btsun pa de ltar bshad ce na /
dṛśyadeśatvāt /
kimarthaṃ punar evaṃ bhadantena vyākhyāyate
'das pa la sogs pa ni rang gi ming gis bstan pa'i phyir te /
de lta ma yin na zlos pa'i skyon du 'gyur ro /
atītādīnāṃ svaśabdenābhihitatvāt /
anyathā hi punaruktadoṣaḥ syāt /
dūrāntikatvaṃ tu teṣām āśrayavaśād (Abhidh-k-vy 45) iti
de dag gi ring ba dang nye ba nyid ni rten gyi dbang gis so zhes bya ba ni tshor ba la sogs pa de dag ni lus can ma yin pa nyid kyis yul na mi gnas pa'i phyir te /
teṣāṃ vedanādīnām amūrtatvenādeśasthatvāt tasmād evaṃ vaktavyaṃ de lta bas na 'di skad du thag ring po na yod pa ni mi snang ba la brten pa'i tshor ba la sogs pa'o /
dūre adṛśyamānāśrayā vedanādayaḥ nye ba na yod pa ni snang ba la brten pa dag go zhes brjod par bya'o /
antike dṛśyamānāśrayā iti /
audārikasūkṣmatvaṃ pūrvavad iti /
audārikaṃ paṃcendriyāśrayaṃ /
sūkṣmaṃ mānasam iti
rags pa dang phra ba nyid ni snga ma bzhin no zhes bya ba ni rags pa ni dbang po lnga la brten pa'o /
phra ba ni yid las byung ba'o zhes bya ba yin no /
cittacaittānām āyam utpattiṃ tanvantīty āyatanāni /
dvayaṃ pratītya vijñānasyotpattir iti sarveṣām āyatanatvasiddhiḥ
sems dang sems las byung ba rnams skye ba 'byung ba mched par byed pas na skye mched rnams so /
gnyis la brten te rnam par shes pa skye ba thams cad skye mched nyid yin par 'grub po /
ekasminn āśraye saṃtāne veti /
āśraye samudāyalakṣaṇe śarīre
rten tam rgyud gcig la zhes bya ba la rten ni lus kyi mtshan nyid spyi'o /
saṃtāne vā cittādīnāṃ pravāhalakṣaṇe rgyud ni sems dang sems las byung ba rnams kyi rgyun gyi mtshan nyid do /
svasyā jāteḥ /
kiṃ /
ākarā iti prakṛtaṃ
rang gi rigs kyi yin te ci zhe na /
'byung gnas dag ces bya bar skabs dang sbyar ro /
sabhāgahetutvāt /
pūrvotpannaṃ cakṣuḥ paścimasya sabhāgabetur ity ākaro dhātuḥ
skal ba mnyam pa'i rgyu yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni mig sngar skyes pa ni phyi ma'i skal ba mnyam pa'i rgyu yin pas 'byung gnas ni khams yin te /
yato hi suvarṇādyutpattiḥ /
te teṣām ākarāḥ
gang las gser la sogs pa 'byung ba de dag ni de dag gi 'byung gnas yin no /
asaṃskṛtaṃ na dhātuḥ syāt /
na hy asaṃskṛtam asaṃskṛtasyānyasya vā sabhāgahetuḥ
'dus ma byas khams ma yin par 'gyur te 'dus ma byas ni 'dus ma byas sam gzhan gyi skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin no /
cittacaittānāṃ tarhīti /
kiṃ /
ākarā iti prakṛtaṃ /
dvayaṃ pratītya vijñānasyotpattir iti sarvadhātavo vijñānasya sasaṃprayogasya pratyayo 'vaśyam ālambanam adhipatiś cety ākarāḥ
'o na ni sems dang sems las byung ba rnams kyi yin no zhes bya ba ci zhe na 'byung gnas dag ces skabs dang sbyar ro /
gnyis la brten nas rnam par shes pa skye ba'i phyir gdon mi za bar khams thams cad rnam par shes pa mtshungs par ldan pa dang bcas pa skye ba'i dmigs pa yin pa dang bdag po yin pas 'byung gnas dag yin no /
rāśipudgalavad iti /
prajñaptisantaḥ skandhāḥ /
rāśiśabdavācyatvāt /
dhānyarāśivat /
pudgalavad vā /
sa hi prajñaptisan pudgalaḥ rūpādiprajñaptikāraṇanirapekṣāgṛhyamāṇasvabhāvatvāt dhānyarāśivat
spungs pa dang gang zag bzhin no zhes bya ba ni phung po ni spungs pa'i sgrar brjod par bya ba yin pa'i phyir btags pa'i yod pa yin te 'bru spungs pa bzhin pa'am gang zag bzhin no /
gang zag de ni gzugs la sogs pa gdags pa'i rgyu la ma ltos par gzung du med pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir btags pa'i yod pa yin te 'bru spungs pa bzhin no /
kāryabhārodvahanārtha iti /
kāryam eva bhāraḥ /
kāryabhāraḥ /
tad uhyate teneti udvahanaṃ
bya ba'i khur khyer ba'i don zhes bya ba ni bya ba nyid khur yin pas bya ba'i khur te 'dis de khyer bas na khyer ba'o /
kāryabhārasyodvahanaṃ kāryabhārodvaḥanaṃ /
śarīrapradeśaḥ sa loke skandha ity ucyate
bya ba'i khur khyer ba ni lus kyi phyogs yin te /
de ni 'jig rten na phrag khur khyer ba'o zhes brjod do /
anenāpi kāryabhāra uhyate nāmarūpapratyayaṃ ṣaḍāyatanam ityādivacanāt ming dang gzugs kyi rkyen gyis skye mched drug ces bya ba la sogs pa 'byung ba'i phyir 'dis kyang bya ba'i khur khyer ba yin no /
tasmāt skandha iva skandha ity aupacārikaśabdaḥ de lta bas na phrag khur khyer ba dang 'dra bar phung po yin no zhes sgra nye bar btags pa yin no /
pracchedārtho vā /
avadhyartho vety arthaḥ
yongs su chad pa'i don ni mtshams kyi don zhes bya ba'i tha tshig ste /
rūpapracchedo yāvad vijñānapraccheda iti /
tad etad utsūtram iti /
tad etad ubhayaṃ kāryabhārodvahanārthaḥ pracchedārthaś ceti
gzugs su yongs su chad pa nas rnam par shes par yongs su chad pa'i bar yin no /
de ni mdo dang 'gal lo zhes bya ba ni bya ba'i khur khyer ba'i don dang yongs su chad pa'i don de gnyi ga'o /
utkrāntaṃ sūtrād utsūtraṃ /
sūtraṃ hīti vistareṇa tat pratipādayati
mdo dang 'gal ba ni mdo las 'das pa'o /
mdo las zhes bya ba ni de rgyas par ston par byed pa yin no /
pratyekam iti vistaraḥ /
katham ity āha
so sor phung po nyid ces bya ba rgyas par 'byung ba ji ltar zhe na /
smras pa /
sarvam etad atītādirūpam ekaśaḥ ekaikaṃ rūpaskandha iti gzugs 'das pa la sogs pa 'di thams cad re re zhing so sor gzugs kyi phung po yin no zhes bya ba smos so /
samudāyena samudāyidravyam uktaṃ 'dus pas 'dus pa can gyi rdzas zhes bya ba bstan pa yin te /
teṣāṃ hy atītādīnāṃ rūpāṇāṃ sa rāśir ity abhiprāyaḥ de ni gzugs 'das pa la sogs pa de dag spungs pa yin no snyam du bsams pa yin no /
sūtre 'py evam evoktaṃ /
pṛthivīdhātuḥ katamaḥ /
keśā romāṇīti vistaraḥ /
ekaikaṃ keśādidravyaṃ pṛthivīdhātur iti vijñāyate /
ayaṃ ca parihāraḥ kāryabhārodvahanārthapracchedārthapakṣayor spi śakyate vaktuṃ /
na śakyaṃ evam iti vistaraḥ
mdo las kyang /
de kho na skad du sa'i khams gang zhe na /
skra dang spu dag ces bya ba rgyas par gsungs te /
skra la sogs pa'i rdzas re re yang sa'i khams yin no zhes bya bar mngon no /
lan 'di ni bya ba'i khur khyer ba'i don dang yongs su chad pa'i don gyis phyogs dag la yang brjod par nus so /
aikadhyam adhisaṃkṣipyeti vacanātirekāt /
ekaikaṃ rūpaskandha iti na śakyate vijñātuṃ
de ltar ni shes par mi nus te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni thams cad gcig tu bsdus nas zhes 'byung ba'i phyir re re zhing gzugs kyi phung po yin no zhes bya bar ni shes par mi nus so /
yadi hy evam artho 'bhaviṣyat /
tat sarvaṃ rūpaskandha ity evāvakṣyat
gal te don de lta yin par gyur na ni de thams cad gzugs kyi phung po yin no zhes bya ba kho na zhig bshad par 'gyur ro /
nārtham aikadhyam abhisaṃkṣipyeti vacanena gcig tu bsdus nas zhes 'byung ba don med pa yin no /
tasmād rāśivad eva skandhāḥ prajñaptisanta iti sthāpanāpakṣa ācāryasya de lta bas na gzugs kyi phung po dag ni spungs pa bzhin du btags pa'i yod pa yin no zhes bya ba ni slob dpon gyis gzhag pa'i phyogs yin no /
dravyasadrūpapratipattis tu skandhanirdeśe tatsamudāyitvād ity avagantavyaṃ gzugs kyi phung po bstan pa la /
rdzas su yod par rtogs pa ni de 'dus pa can yin pa'i phyir ro zhes bya ba khong du chud par bya'o /
rūpīṇy apīti vistaraḥ /
rūpigrahaṇam arūpiviśeṣaṇārthaṃ /
arūpi hi manaāyatanaṃ asaṃhatam api kāraṇabhāvaṃ bibharti
gzugs can rnams kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
gzugs can smos pa ni gzugs can ma yin pa las khyad par du bya ba'i phyir te /
gzugs can ma yin pa yid kyi skye mched ni 'dus pa ma yin yang rgyu'i ngo bo 'dzin no /
rūpīṇy api (Abhidh-k-vy 46) cakṣurādīni āyatanāni samuditāny eva cittacaittāyadvāratāṃ gacchanti nāsamuditānīti /
samudāyalakṣaṇatvāt skandhavat prajñāptisanti syuḥ
mig gi skye mched la sogs pa gzugs can rnams kyang 'dus pa kho na sems dang sems las 'byung ba skye ba'i sgo nyid du mched par byed kyi ma 'dus pa dag ni ma yin pas 'dus pa'i mtshan nyid yin pa'i phyir phung po bzhin du btags pa'i yod par 'gyur te rnam par shes pa'i tshogs lnga ni bstsags pa la brten pa dang dmigs pa yin pa'i phyir ro /
saṃcitāśrayālambanā hi paṃcavijñānakāyā iti /
na /
ekaśaḥ samagrāṇāṃ kāraṇabhāvād iti
ma yin te 'dus pa rnams re re nas rgyu'i ngo bor gyur pa'i phyir zhes bya ba de ni de lta ma yin no /
naitad evaṃ /
kasmāt /
ekaśaḥ pratyekaṃ samagrāṇāṃ samuditānāṃ kāraṇatvāt
ci'i phyir zhe na /
tshogs pa 'dus pa rnams re re nas rgyu yin pa'i phyir ro /
yasmād bahūnām eṣām cakurādiparamāṇūnāṃ parasparam apekṣyamāṇānām ekaikaśaḥ kāraṇabhāvaḥ /
na tv asaṃhatānāṃ /
tadyathā dārvākarṣaṇe bahūnām ākraṣṭṝṇāṃ pratyekam asāmarthyaṃ /
samuditānāṃ tu parasparam apekṣyamāṇānāṃ sāmarthyaṃ /
yathā vā keśāḥ pṛthakpṛthag avasthitā na samarthās taimirikacakṣurvijñānakaraṇe /
samuditās tv asaṃyuktā api samarthāḥ /
tadvac cakṣurādīndriyaparamāṇavo rūpādiviṣayaparamāṇavaś ca cakṣurādivijñānotpādane pratyekam asamarthāḥ
'di ltar mig la sogs pa'i rdul phra rab mang po phan tshun ltos pa 'di dag re re zhing rgyu'i ngo bo yin gyi 'dus pa dag ni ma yin no /
dper na shing drang bar bya ba la 'dren par byed pa mang po dag re re nas nus pa med kyi 'dus pa phan tshun ltos pa rnams kyis nus pa lta bu'am /
dper na skra so so na gnas pa dag gis rab rib can gyi mig gi rnam par shes pa skyed par mi nus kyi 'dus pa dag gis ma 'byar kyang nus pa de bzhin du mig la sogs pa dbang po'i rdul phra rab dag dang gzugs la sogs pa yul gyi rdul phra rab dag kyang mig la sogs pa'i rnam par shes pa bskyed par bya ba la re res nus pa med kyi 'dus pa dag gis ni nus te /
samuditās tu samarthāḥ /
śaktiṛ hi bhāvānāṃ tādṛśy avagantavyā
dngos po rnams kyis nus pa ni de lta bu yin par khong du chud par bya'o /
viṣayasahakāritvād veti /
yadi bahūnām āyadvārabhāva iti samudāyāyatanatvaṃ syān na dravyāyatanatvaṃ /
indriyaviṣayaparamāṇūnāṃ samuditānām āyadvārabhāva iti tat samudāyāyatanatvaṃ syāt
yul lhan cig byed pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni gal te mang po rnams skye ba'i sgo'i ngo bo yin pas 'dus pa skye mched nyid yin par 'gyur gyi rdzas skye mched nyid ma yin na ni dbang po dang yul gyi rdul phra rab 'dus pa rnams skye ba'i sgo'i ngo bo yin pas de dag 'dus pa skye mched nyid yin par 'gyur gyi /
na pṛthagāyatanatvaṃ syāt /
iṣyate ca pṛthagāyatanatvaṃ dvādaśāyatanānīti sūtrāt
so sor ni skye mched nyid du mi 'gyur ba zhig na /
mdo las skye mched bcu gnyis zhes 'byung ba'i phyir so sor skye mched nyid yin par yang 'dod do /
sādhanaṃ cātropatiṣṭhate /
ye sahakāriṇaḥ /
na taiḥ saha samudāyātmakāyatanabhūtāś cakṣurāyatanasamudāyadravyaparamāṇavaḥ /
cakṣurvijñānakāraṇatvāt /
cakṣurāyatanarūpāyatanasamudāyadravyaparamāṇuvat /
yathā cakṣurāyatanasamudāyadravyaparamāṇavaḥ /
evaṃ yāvat kāyāyatanasamudāyadravyaparamāṇavo yojyāḥ
'di la bsgrub pa yang 'byung ste mig gi skye mched rdzas kyi rdul phra rab 'dus pa dag gang dag dang lhan cig byed pa de dag dang lhan cig 'dus pa'i bdag nyid kyi skye mched du gyur pa ni ma yin te /
mig gi rnam par shes pa'i rgyu yin pa'i phyir mig gi skye mched dang gzugs kyi skye mched rdzas kyi rdul phra rab 'dus pa bzhin no /
mig gi skye mched rdzas kyi rdul phra rab 'dus pa ji lta ba de bzhin du lus kyi skye mched rdul phra rab 'dus pa'i bar du yang sbyar bar bya'o /
vibhāṣāyāṃ tūcyata iti /
anenāpi prajñaptisantaḥ skandhā iti vyācaṣṭe /
ayaṃ tu viśeṣaḥ
bye brag tu bshad pa las ni zhes bya ba 'dis kyang phung po dag btags pa'i yod pa'o zhes bya bar ston to /
'di ni khyad par yin te /
adravyasanto 'pi te tatropacāreṇa pradarśyanta iti /
viśeṣārthas tuśabdaḥ /
skandhaprajñaptim apekṣate iti /
skandha iti prajñaptim apekṣate
de dag ni rdzas su med kyang de la nye bar btags nas rab tu bstan to zhes khyad par du bya ba'i phyir ni zhes bya ba'i sgra smos so /
phung po btags pa'i yod par lta na ni zhes bya ba ni phung po zhes bya ba btags pa'i yod pa yin par lta ba ste /
rāśir iti prajñaptim apekṣata ity arthaḥ spungs pa zhes bya ba btags pa'i yod pa yin par lta na zhes bya ba'i tha tshig go /
paramāṇur ekasya dhātor iti /
daśānāṃ cakṣurādīnāṃ rūpiṇāṃ dhātūnāṃ anyatamasya pradeśaḥ
rdul phra rab khams gcig dang zhes bya ba ni mig la sogs pa gzugs can gyi khams bcu po dag las gang yang rung ba zhig gi phyogs yin no /
evam āyatanānām eṣām evānyatamasya rūpaskandhasya ca pradeśaḥ de bzhin du skye mched de dag nyid las gang yang rung ba zhig dang gzugs kyi phung po'i phyogs yin no /
kasamāt /
na hi prajñaptāv apekṣitāyāṃ pradeśini pravṛttaḥ śabdaḥ pradeśe vyavasthāpyate /
atha nāpekṣate /
kiṃ /
skandhaprajñaptim ity adhikṛtaṃ
ci'i phyir zhe na /
btags pa yin par lta ba la ni phyogs can la 'jug pa'i sgra phyogs la rnam par mi 'jog go /
'on te mi lta na ni zhes bya ba ci zhe na /
sa āha /
paramāṇur eko dhātur iti vistaraḥ
phung po btags pa yin par zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
sa ekaikas teṣām āyatanadhātūnāṃ yo 'nyatama ukto rūpaskandhaś ca /
bhavati hi pradeśe 'pi pradeśivad upacāra iti
de rdul phra rab khams gcig ces bya ba rgyas par 'byung ba ni de skye mched dang khams gang yang rung ba zhig bshad pa gang yin pa dang gzugs kyi phung po gcig kho na yin no /
pradeśe 'pi paramāṇau anyatamarūpāyatanadhātuvad rūpaskandhavac copacāraḥ /
tatra tasyeveti vatiḥ
phyogs yin yang phyogs can bzhin du nye bar 'dogs pa yang yod do zhes bya ba ni rdul phra rab phyogs yin yang gzugs kyi skye mched dang khams gang yang rung ba zhig bzhin du gzugs kyi phung po nye bar 'dogs so /
yathā paṭaikadeśe dagdhe paṭo dagdha iti /
yathā paṭaśabdaḥ samudāye pravṛttaḥ /
pradeśe 'py upacaryate paṭaikadeśe /
tadvat skandhaśabdo (Abhidh-k-vy 47) 'tītādirūpasamudāye pravṛttaḥ /
pradeśe 'pi paramāṇāv upacaryata iti
dper na ras yug gi phyogs gcig tshig pa la ras yug tshig go zhes bya ba bzhin no zhes bya ba ni ji ltar ras yug ces bya ba'i sgra spyi la 'jug pa yin yang phyogs re ras yug gi phyogs gcig la yang nye bar 'dogs pa de bzhin du phung po zhes bya ba'i sgra 'das pa la sogs pa'i gzugs spyi la 'jug pa yang phyogs rdul phra rab la nye bar 'dogs so /
gzugs la sogs pa'i phung po zhes bya ba yin pa'i phyir phung po dag kho na btags pa'i yod pa yin gyi /
skandhā eva prajñaptisanto nāyatanadhātava iti /
rūpādīnāṃ skandhā iti kṛtvā /
yadā tu rūpāṇy eva skandhā iti samāsaḥ
skye mched dang kham dag ni ma yin te /
gang gi tshe gzugs dag kho na phung po yin no zhes tshig sdud pa de'i tshe rdzas su yod pa yin no snyam du bsams pa yin no /
tadā dravyasantaḥ skandhā ity abhiprāyaḥ /
idam iha vicāryate /
kim atra kāraṇaṃ yad indriyaparamāṇūnāṃ viṣayaparamāṇūnāṃ ca vijñānotpattaye tulye 'py anyonyasāpekṣatve na dvayānām eṣāṃ kevalendriyaparamāṇuvad ekāyatanatvaṃ vyavasthāpyate
'dir 'di dpyad par bya ste /
gal te dbang po rdul phra rab rnams dang yul gyi rdul phra rab rnams rnam par shes pa bskyed par bya ba la phan tshun ltos pa dang bcas pa nyid du 'dra na 'dir ci'i phyir gnyis kyi 'di rnams dbang po'i rdul phra rab 'ba' zhig bzhin du skye mched gcig nyid du rnam par mi gzhag ce na /
yasmāc cakṣurindriyādiparamāṇavaḥ sarve svavijñānotpattau sādhāraṇāni kāraṇāni bhavanti 'di ltar mig gi dbang po la sogs pa'i rdul phra rab thams cad ni rang gi rnam par shes pa skye ba'i thun mong gi rgyu yin gyi yul gyi rdul phra rab dag ni de lta ma yin no /
na tu tathā viṣayaparamāṇavaḥ /
tathā hi cakṣurindriyaparamāṇavo nīlaviṣayavijñānotpattāv api kāraṇaṃ bhavanti /
pītādivijñānotpattāv api /
nīlaviṣayaparamāṇavas tu svavijñānotpattāv eva kāraṇaṃ bhavanti /
na pītādivijñānotpattau /
ity ataś cakṣurindriyaparamāṇubhis tadviṣayaparamāṇūnām atulyavartitvāt /
pṛthaksthānāvasthitatvāt /
na cakṣūrūpaparamaṇūnām ekāyatanatvavyavasthānatvaṃ yujyate /
evaṃ yāvat kāyendriyaspraṣṭavyaparamāṇūnāṃ ekāyatanatvavyavasthānaṃ na yujyata iti vaktavyaṃ
'di ltar mig gi dbang po'i rdul phra rab dag ni yul sngon po'i rnam par shes pa skye ba'i rgyu yang yin la ser po la sogs pa'i rnam par shes pa skye ba yang yin no /
sngon po'i rdul phra rab dag ni rang gi rnam par shes pa skye ba'i rgyu kho na yin gyi ser po la sogs pa'i rnam par shes pa skye ba ni ma yin no /
de bas na mig gi dbang po'i rdul phra rab dag dang de'i yul gyi rdul phra rab rnams mi 'dra bar 'jug pa'i phyir dang gnas so so na gnas pa'i phyir mig dang gzugs kyi rdul phra rab rnams skye mched gcig nyid du rnam par gzhag tu mi rung ste /
de bzhin du lus kyi dbang po dang reg bya'i rdul phra rab rnams skye mched gcig nyid du rnam par gzhag tu mi rung ba'i bar du brjod par bya'o /
(I /
20cd) mohendriyarucitraidhād iti /
saṃmohaprajñādhimokṣatraidhād ity arthaḥ /
trayaḥ prakārās traidham iti
rmongs dbang 'dod rnams gsum gyi phyir /
zhes bya ba ni kun tu rmongs pa dang shes rab dang mos pa rnams pa gsum gyi phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
tridhaiva traidham iti svarthe 'ṇpratyaya ity eke rmongs pa dang dbang po dang 'dod pa dang dag rnam pa gsum ste /
tridhābhāvas traidham iti bhāve 'ṇpratyaya ity apare de'i phyir ril po'i bdag tu 'dzin pas zhes bya ba ni /
mohendriyarucīnāṃ traidhaṃ /
tasmād iti /
piṇḍātmagrahaṇata iti /
kecic caittān piṇḍato gṛhītvā tān evātmato gṛhṇanti /
piṇḍagrāhe saty ātmagrāhapravṛtteḥ /
teṣāṃ skandhadeśanā /
tasyāṃ hi vedanāsaṃjñāsaṃskārabhedena tridhā caittā deśitāḥ
kha cig ni sems las byung ba rnams la ril por bzung nas de dag nyid la bdag tu 'dzin te /
ril por bzung nas bdag tu 'dzin pa 'jug pa'i phyir ro /
de dag la ni phung po bstan te /
de ni tshor ba dang 'du shes dang 'du byed kyi bye brag gi sems las byung ba rnam pa gsum du bstan te /
nāyam ekaḥ pinḍaś caittaviśeṣā ihety ātmagrāhaḥ pratipakṣito bhavati 'di la 'di ni ril po gcig pu ma yin gyi sems las byung ba'i khyad par yin no zhes bdag tu 'dzin pa'i gnyen por byas pa yin no /
atha vā piṇḍarūpo 'yam ātmabhāvaḥ /
sa cātmā vedayitā saṃjñātā cetayiteti kecit saṃmūḍhāḥ
rnam pa gcig tu na kha cig bdag gi dngos po 'di ni ril po'i ngo bo yin la bdag de yang tshor ba po dang 'du shes pa po dang sems pa po yin no snyam du kun tu rmongs pa'o /
de dag la phung po bstan te /
teṣāṃ skandhadeśanā /
nāyam ātmarūpaḥ piṇḍaś caittā iheme vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ pravartante ity ātmagrāhaḥ pratipakṣito bhavati
'di ni bdag gi ngo bo gong bu ma yin gyi 'di la 'di dag ni sems las byung ba rnams yin te /
tshor ba dang 'du shes dang 'du byed dag 'jug pa yin no zhes bdag tu 'dzin pa'i gnyen por byas pa yin no /
kecid rūpa eveti /
piṇḍātmagrahaṇataḥ saṃmūḍhā ity adhikṛtaṃ /
teṣām āyatanadeśanā /
tasyāṃ hi rūpaṃ cakṣurādibhedena bahudhā vibhaktaṃ /
caittās tv aikadhyam eva dharmāyatanatvena cittaṃ ca manaāyatanatveneti
kha cig ni gzugs kho na la'o zhes bya ba ni ril por 'dzin pas kun tu rmongs so zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
de dag la ni skye mched bstan te /
de la ni gzugs ni mig la sogs pa'i bye brag gis rnam pa mang por rnam par phye ba'i sems las byung ba rnams ni chos kyi skye mched gcig kho nar bstan la /
sems kyang yid kyi skye mched nyid du bstan to /
kecid rūpacittayor iti /
saṃmūḍhāḥ piṇḍātmagrahaṇata ity adhikṛtam eva
kha cig ni gzugs dang sems dag la'o zhes bya ba ni ril por 'dzin pas kun tu rmongs so zhes bya ba kho nar skabs dang sbyar ro /
de dag la ni khams bstan te /
teṣāṃ dhātudeśanā /
tasyāṃ hi rūpaṃ cakṣurādibhedena bahudhā vibhaktaṃ /
cittaṃ cakṣurvijñānādidhātubhedena /
na tu caittā dharmadhātutvenaiva deśitatvād iti
de la ni gzugs kyang mig la sogs pa'i bye brag gis mang por rnam par phye la sems kyang mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i khams kyi bye brag gis mang por rnam par phye'i /
sems las byung ba rnams ni ma yin te /
chos kyi khams nyid kho nar bstan pa'i phyir ro /
tayā rūpacittapiṇḍagrāhasaṃmohaḥ pratipakṣito bhavati des ni gzugs dang sems la ril por 'dzin pa'i kun tu rmongs pa'i gnyen por byas pa yin no /
indriyāṇy apīti vistaraḥ /
trividhaḥ pudgalaḥ tīkṣṇamadhyamṛdvindriyatvāt
dbang po dag kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang zag ni rnam pa gsum ste /
dbang po rnon po dang 'bring po dang rtul po'i phyir ro /
atha vā trividhaḥ pudgalaḥ udghaṭitajño vipaṃcitajñaḥ padaparama iti yang na gang zag ni rnam pa gsum ste /
mgo smos pas go ba dang rnam par spros na go ba dang tshig lhur len pa'o /
(Abhidh-k-vy 48) tatra tīkṣṇendriyāṇāṃ skandhadeśanā /
te hi tīkṣṇendriyatvāt skandhabhedenaiva āyatanadhātubhedaṃ pratipattuṃ śaknuvanti /
yathoktaṃ yad bhikṣo na tvaṃ sa te dharmaḥ prahātavya iti
de la dbang po rnon po rnams la ni phung po bstan te /
de dag ni dbang po rno ba'i phyir phung po phye ba kho nas skye mched dang khams dbye ba rtogs par nus te ji skad du /
dge slong gang khyod ma yin pa de ni khyod kyis spang bar bya'o /
ājñātaṃ bhagavann ity āha /
yathā katham asya bhikṣo saṃkṣiptenoktasyārtham ājānāsi
gsol pa bcom ldan 'das glo bar chud do zhes 'byung ba lta bu dang ji skad du dge slong mdor bsdus te bshad pa 'di'i don ji ltar shes /
rūpaṃ bhadanta nāhaṃ btsun pa gzugs ni bdag ma lags te /
sa me dharmaḥ prahātavya iti vistaraḥ /
madhyendriyāṇām āyatanadeśanā /
te hi madhyendriyatvān madhyenaiva nātivistīrṇenāyatanaprabhedena dhātuprabhedaṃ pratipattuṃ śaknuvanti
chos de ni bdag gis spang bar bgyi'o zhes bya ba rgyas par 'byung ba lta bu yin no /
dbang po 'bring rnams la ni skye mched bstan te /
de dag ni dbang po 'bring yin pa'i phyir 'bring du bstan pa kho nas yin gyi shin tu rgyas pas ni ma yin te /
skye mched dang phye bas khams rab tu dbye ba rtogs par nus kyi mdor bsdus pa phung po rab tu phye bas ni ma yin no /
na tu saṃkṣiptena skandhaprabhedena /
mṛdvindriyāṇāṃ dhātudeśanā /
te hi mṛdvindriyatvāt nāvibhaktaṃ svabuddhisāmarthyena pratipattuṃ śaknuvanti /
rucir api trividheti /
pūrvābhyāsayogād ruces traividhyaṃ
dbang po rtul po rnams la ni khams bstan te /
de dag ni dbang po rtul pa'i phyir rnam par ma phye ba rang gi blo'i mthus rtogs par mi nus so /
'dod pa yang rnam pa gsum ste zhes bya ba ni sngon goms pa'i sbyor ba las 'dod pa rnam pa gsum yin no /
atha vā śamathacaritānāṃ saṃkṣiptā ruciḥ rnam pa gcig tu na zhi gnas spyod pa rnams ni mdor bsdus pa 'dod do /
śamathavipaśyanācaritānāṃ madhyā ruciḥ /
vipaśyanācaritānāṃ vistīrṇā rucir iti
zhi gnas dang lhag mthong spyod pa rnams ni bar ma 'dod do /
lhag mthong spyod pa rnams ni rgyas pa 'dod do /
(I /
21) kiṃ punaḥ kāraṇam iti vistaraḥ /
nanu ca kāraṇam uktaṃ piṇḍātmagrahaṇataś caittasaṃmūḍhānāṃ skandhadeśaneti
yang ci'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba sems las byung ba dag la ril po'i bdag tu 'dzin pas rmongs pa rnams la phung po bstan to zhes rgyu bshad zin pa ma yin nam zhe na /
satyam uktaṃ /
caittās teṣāṃ vibhaktā iti
de dag la sems las byung ba rnams rnam par phye'o zhes bshad pa ni bden na /
vedanāsaṃjñe eva tu saṃskāraskandhāt pṛthak skandhīkṛtaḥ tshor ba dang 'du shes dag kho na 'du byed kyi phung po las logs shig tu phung por byas kyi /
na punar anya iti kim atra kāraṇaṃ gzhan dag ni ma yin no zhes bya ba 'di la rgyu ci zhig yod ce na /
kāmādhyavasānam iti vistaraḥ 'dod pa la lhag par zhen pa zhes bya ba rgyas par smos te /
kāmeṣu ca dṛṣṭiṣu cābhiṣvaṃgaḥ 'dod pa dag dang lta ba dag la mngon par zhen pa yin no /
tayor vivādamūlayor adhyavasānayor vedanāsaṃjñe yathākramaṃ pradhānahetur iti /
pradhānagrahaṇād avidyādayo 'pradhānahetava ity arthata uktaṃ bhavati
rtsod pa'i rtsa ba lhag par zhen pa de gnyis kyi rgyu'i gtso bo ni go rims bzhin du tshor ba dang 'du shes dag ste zhes bya ba ni gtso bo smos pas don gyis na ma rig pa la sogs pa ni gtso bo'i rgyu ma yin no zhes bshad pa yin no /
vedanāsvādavaśād dhi kāmān abhiṣvajante gṛhiṇaḥ tshor ba ro myang ba'i dbang gis ni khyim pa rnams 'dod pa rnams la mngon par zhen la /
viparītasaṃjñāvaśāc ca dṛṣṭīḥ 'du shes phyin ci log gi dbang gis ni lta ba rnams la'o /
kim /
abhiṣvajanta ity adhikṛtaṃ
ci zhe na /
mngon par zhen to zhes bya bar skabs dang sbyar te /
adharme dharmasaṃjñino dharme cādharmasaṃjñino 'nātmādiṣu cātmasaṃjñinas tās tādṛśīḥ śīlavrataparāmarśādīr abhiṣvajante chos ma yin pa la chos su 'du shes shing chos la chos ma yin par 'du shes pa dang bdag med pa la sogs pa la bdag la sogs par 'du shes pa rnams ni tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa la sogs pa lta ba de dang de dag la mngon par zhen to /
ke te /
prāyeṇa pravrajitāḥ /
vedanāgṛddho hīti vistaraḥ
de dag kyang gang zhe na /
phal cher rab tu byung ba yin no /
vedanāsaktaś caturbhir viparyāsair viparyastaḥ saṃsāre janmaparaṃparāṃ karoti kramakāraṇād iti tshor ba la zhen cing zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni tshor ba la zhan cing phyin ci log bzhis phyin ci log tu gyur pa ni 'khor ba na skye ba brgyud par byed do /
catvāri kāraṇāni skandhānukrame vakṣyaṃte /
yathaudārikasaṃkleśabhājanādyarthadhātuta iti /
rūpaṃ hi sapratighatvāt sarvaudārikaṃ
go rims kyi rgyu de'i phyir yang zhes bya ba ni phung po'i go rims su blag pa la /
rags pa dang ni kun nyon mongs /
snod stsogs don khams ji bzhin no /
zhes bya ba rgyu bzhi 'chad par 'gyur ba yin no /
gzugs ni thogs pa dang bcas pa'i phyir thams cad pas rags so /
arūpiṇāṃ vedanā pracāraudārikatayā /
tathā hi vyapadiśanti
gzugs can ma yin pa rnams kyi nang na yang tshor ba ni rgyu ba rags pa'i phyir /
haste me vedanā pāde me vedaneti /
dvābhyām audārikatarā saṃjñā /
vijñānāt saṃskārā ity ato yathaudārikaṃ tat pūrvam uktam ity prathamaṃ kāraṇaṃ
'di ltar nga'i lag pa la tshor ro rkang pa la tshor ro zhes tha snyad 'dogs so /
'du shes ni gnyis pas ches rags so /
rnam par shes pas ni 'du byed de /
de'i phyir gang ches rags pa sngar bshad do zhes bya ba ni rgyu dang po yin no /
atha vānādimati saṃsāre strīpuruṣā anyonyaṃ rūpābhirāmāḥ yang thog ma med pa can gyi 'khor ba na pho dang mo dag phan tshun gzugs la mngon par dga' ste /
te ca vedanāsvādagardhāt /
tadgardhaḥ saṃjñāviparyāsāt /
tadviparyāsaḥ kleśaiḥ /
cittaṃ ca tatsaṃkliṣṭam iti yathāsaṃkleśaṃ krama iti dvitīyaṃ /
bhājanādyarthena vā bhājanabhojanavyaṃjanapaktṛbhoktṛbhūtā hi (Abhidh-k-vy 49) rūpādayaḥ skandhā iti tṛtīyaṃ
de dag kyang tshor ba'i ro myang ba la chags pa'i phyir ro /
de la chags pa yang 'du shes phyin ci log tu gyur pa'i phyir ro /
phyin ci log de yang kun nas nyon mongs pa dag gis so /
sems kyang de dag gis kun nas nyon mongs pa can du byas pas kun nas nyon mongs pa'i go rims ji bzhin no zhes bya ba ni gnyis pa yin no /
yang na snod la sogs pa'i don gyis te gzugs la sogs pa'i phung po ni snod dang zas dang tshod ma dang byan po dang za ba po lta bu'o zhes bya ba ni gsum pa'o /
dhātuto vā kāmarūpaprabhāvito hi kāmadhātuḥ yang na khams kyis te 'dod pa'i yon tan gzugs kyis rab tu phye ba ni 'dod pa'i khams so /
vedanāprabhāvitāni dhyānāni /
saṃjñāprabhāvitās traya ārūpyāḥ /
saṃskāramātraprabhāvitaṃ bhavāgram /
etā vijñānasthitayas tāsu ca pratiṣṭhitaṃ vijñānam iti kṣetrabījasaṃdarśānārthaḥ skandhānukrama iti caturthaṃ kāraṇam /
atha eva ca kramakāraṇāt vedanāsaṃjñe pṛthak skandhīkṛte /
yata ete audārikatare saṃkleśānukramahetū bhojanavyaṃjanabhūte tatprabhāvitaṃ ca dhātudvayam iti
tshor bas rab tu phye ba ni bsam gtan rnams so /
'du shes kyis rab tu phye ba ni gzugs med pa gsum mo /
'du byed tsam gyis rab tu phye ba ni srid pa'i rtse mo ste /
'di dag ni rnam par shes pa gnas pa bzhi yin la de dag la rnam par shes pa gnas so zhes phung po'i go rims zhing dang sa bon gyi go rims lta bur bstan pa'i phyir ro zhes bya ba ni rgyu bzhi pa yin no /
gang gi phyir 'di dag ches rags pa dang kun nas nyon mongs pa'i go rims kyi rgyu dang zas dang tshod ma lta bu dang de dag gis khams gnyis rab tu phye ba'i go rims kyi rgyu de nyid kyi phyir /
(I /
22ab) na tāvad eṣv evāntarnetuṃ śakyate arthāyogād iti
tshor ba dang 'du shes dag logs shig tu phung por byas so /
rūpaṇāder arthasyāyogād asaṃbhavāt /
rūpasvabhāvaṃ yāvad vijñānasvabhāvam iti vā na śakyam eṣv eva paṃcaskandheṣv antarnetum /
atatsvābhāvyāt /
na cāpi ṣaṣṭhaḥ skandho vaktuṃ śakyate
don du mi rung ba'i phyir re zhig de dag nyid kyi nang du bsdu bar mi nus so zhes bya ba ni gzugs kyi ngo bo nyid do zhes bya ba nas rnam par shes pa'i bar gyi ngo bo nyid yin no zhes bya bar gzugs la sogs pa'i don du mi rung zhing mi srid pa'i phyir phung po lnga po de dag nyid kyi nang du bsdu bar ni mi nus te /
de dag gi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir ro /
phung po drug pa brjod par yang mi nus so /
ci'i phyir zhe na /
kutaḥ /
arthāyogāt /
atītādyarthayogād ity arthaḥ
don du mi rung ba'i phyir te 'das pa la sogs pa'i don du mi rung ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
nanu ca bahutvād asaṃskṛtānāṃ asaṃskṛtaskandho 'nyo yokṣyate /
kim atītādyartheneti /
etac cāyuktam asaṃskṛtānāṃ deśasaṃnikarṣābhāvenābhisaṃkṣepāyogāt
'dus ma byas rnams mang ba'i phyir 'dus ma byas kyi phung po gzhan zhig tu rung ba ma yin nam 'das pa la sogs pa'i don gyis ci zhig bya zhe na /
de ni rigs pa ma yin te 'dus ma byas rnams la yul dang nye ba med pas mdor bsdur mi rung ba'i phyir ro /
saṃkleśavastujñāpanārtham iti vistaraḥ /
na saṃkleśavastv anāsravatvāt /
na vyavadānavastv asaṃskṛtatvāt /
vyavadānahetur hi vyavadānavastv ity abhiprāyaḥ
yang kun nas nyon mongs pa'i gzhi shes par bya ba'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni zag pa med pa'i phyir kun nas nyon mongs pa'i gzhi yang ma yin la 'dus ma byas pa'i yin phyir rnam par byang ba'i gzhi yang ma yin te /
rnam par byang ba'i gzhi ni rnam par byang ba'i rgyu yin par bsams pa'o /
atha vā rūpaskandha ity ukte yāvad vijñānaskandha ity ukte saṃkleśavastu vyavadānavastu ca rūpaskandho yāvad vijñānaskandha iti vijñāyate /
na tv asaṃskṛtaskandha ity ukte saṃkleśavyavadānavastu vijñāyata iti na saṃbhavati asaṃskṛtaskandha iti
rnam pa gcig tu gzugs kyi phung po zhes bshad pa nas rnam par shes pa'i phung po zhes bya ba'i bar du bshad nas /
gzugs kyi phung po nas rnam par shes pa'i phung po'i bar ni kun nas nyon mongs pa'i gzhi dang rnam par byang ba'i gzhi yin no zhes bya bar shes kyi 'dus ma byas kyi phung po zhes bshad na ni kun nas nyon mongs pa dang rnam par byang ba'i gzhi yin no zhes bya bar yang mi shes pas 'dus ma byas kyi phung po zhes bya ba ni mi srid do /
teṣāṃ dhātvāyataneṣv apy eṣa prasaṃga iti /
teṣām evaṃvādināṃ yathā ghaṭoparamo na ghaṭaḥ
khams dang skye mched dag la yang de ltar thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni de skad du smra ba de dag gi ltar na ji ltar bum pa chag pa bum pa ma yin pa de bzhin du khams zhig pa yang khams ma yin la /
evaṃ dhātūparamo na dhātuḥ /
āyatanoparamo nāyatanam iti dharmadhātvāyatanayor apy asaṃskṛtaṃ na vyavasthāpitaṃ syāt
skye mched zhig pa yang skye mched ma yin pas chos kyi khams dang skye mched drug tu 'dus ma byas rnam par ma bzhag par 'gyur ba zhig na /
sarvadharmasaṃgrahaś ca dhātvāyataneṣv abhipreta ity ayuktam etat 'di skad du khams dang skye mched de dag gi nang du ni chos thams cad bsdus par 'dod do zhes kyang bshad do /
(I /
22cd) uktaḥ skandhānām anyaḥ prakāraḥ
phung po rnams kyi rnam pa gzhan bshad zin to /
kramaḥ punar ity anyaprakāravacanāpekṣāḥ punaḥśabdopanyāsa iti darśayati rim ni zhes bya ba 'dir ni zhes bya ba'i sgra rnam par brjod pa la ltos pa nye bar 'god do zhes ston par byed pa yin no /
sarvaudārikam iti /
sarvebhyo vedanādibhya audārikaṃ rūpaṃ /
sanidarśanasapratighatvādiyogāt /
arūpiṇāṃ vedanādīnāṃ /
nirdhāraṇe ṣaṣṭhī /
vedanā audārikī pracāraudārikatayā samudācāraudārikatayety arthaḥ
thams cad pas rags so zhes bya ba ni gzugs ni bstan du yod pa dang thogs pa dang bcas pa la sogs pa dang ldan pa'i phyir tshor ba la sogs pa thams cad pas rags pa yin no /
tshor ba la sogs pa gzugs can ma yin pa rnams kyi nang na yang zhes bya ba ni dmigs kyis bsal ba drug pa yin no /
tshor ba ni rgyu ba rags pa'i phyir rags pa yin te /
kun tu 'byung ba rags pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
dvābhyāṃ saṃskāravijñānābhyāṃ /
audārikī saṃjñā /
nimittaparicchedena sujñātatvāt /
vijñānāt saṃskāra audārikaḥ sukhī syāṃ na duḥkhī syām ity abhisaṃskāralakṣaṇatvāt /
vijñānaṃ tu sarvasūkṣmam upalabdhimātralakṣaṇatvāt /
yathaudārikaṃ ca vineyānām arthapratipādanaṃ nyāyyam iti evaṃ skandhānukramaḥ
'du shes ni 'du byed dang rnam par shes pa dang gnyis pas rags pa yin te mtshan ma yongs su gcod pas shes par sla ba'i phyir ro /
rnam par shes pa bas ni 'du byed rags te bde bar 'gyur bar bya'o /
sdug bsngal bar 'gyur bar mi bya'o zhes mngon par 'du byed pa'i mtshan nyid yin pa'i phyir ro /
rnam par shes pa ni dmigs pa tsam gyi mtshan nyid yin pa'i phyir thams cad pas phra ba yin no /
gdul bya rnams la yang don ji ltar rags pa bzhin bstan par bya bar rigs pas phung po'i go rims de lta bu yin no /
te ca vedanāsvādagardhāt /
te ca strīpuruṣā vedanāsvādasakter anyonyaṃ rūpābhirāmā bhavanti
pho dang mo de dag kyang tshor ba'i ro myang pa la chags pa'i phyir phan tshun gzugs la mngon par dga' bar 'gyur ro /
tadgardha iti /
vedanāgardhaḥ /
saṃjñāviparyāsād iti /
nityādikān nimittodgrahaṇāt /
(Abhidh-k-vy 50) sukhāpi hi vedanā saṃskāravipariṇāmaduḥkhatayā duḥkhā
de la chags pa yang zhes bya ba ni tshor ba la chags pa'o /
'du shes phyin ci log tu gyur pa'i phyir ro zhes bya ba ni rtag pa la sogs pa mtshan mar 'dzin pa'i phyir ro /
tshor ba bde ba yang du 'du byed dang 'gyur ba'i sdug bsngal nyid kyis sdug bsngal ba yin no /
bhājanabhojanam iti vistaraḥ /
rūpaṃ bhājanabhūtaṃ vedanāśrayatvāt
snod dang zas dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzugs ni tshor ba'i rten yin pa'i phyir snod lta bu yin no /
vedanā bhojanabhūtā āsvādyatvāt tshor ba ni ro myang ba bya ba yin pa'i phyir zas lta bu yin no /
saṃjñā vyaṃjanabhūtā vedanāṃ tannimittodgrahaṇena vyaṃjayatīti kṛtvā 'du shes ni tshor ba la de'i mtshan mar 'dzin pas gsal bar byed pa'i phyir tshod ma lta bu yin no /
saṃjñāvaśena vā vedanā rocata iti kṛtvā vyaṃjanabhūtā samjñā yang na 'du shes kyi dbang gis tshor ba 'dod pas na 'du shes ni tshod ma lta bu yin no /
cetanā paktṛbhūtā vipākavedanām abhisaṃskṛtya upanayanāt /
vijñānaṃ bhoktṛbhūtaṃ tadanugrahād iti /
bhājanādyarthena vānukramaḥ /
dhātuto veti vistaraḥ
sems pa ni rnam par smin pa'i tshor ba mngon par 'dus byas nas nye bar gtod pa'i phyir byan po lta bu yin no /
de la phan 'dogs pa'i phyir rnam par shes pa ni za ba po lta bu yin te go rims ni snod la sogs pa'i don gyis yin no /
kāmaguṇā eva rūpāṇi /
taiḥ prabhāvitaḥ prakarṣitaḥ kāmadhātuḥ /
vedanāprabhāvitāni dhyānāni /
saumanasyasukhendriyaprabhāvitaṃ prathamaṃ dhyānaṃ /
saumanasyendriyaprabhāvitaṃ dvitīyaṃ /
sukhendriyaprabhāvitaṃ tṛtīyaṃ /
upekṣendriyapariśuddhiprabhāvitaṃ caturthaṃ dhyānaṃ
yang na khams kyis te zhes bya ba ni 'dod pa'i yon tan dag nyid gzugs dag yin te de dag gis rab tu phye zhing shas che ba ni 'dod pa'i khams so /
tshor bas rab tu phye ba ni bsam gtan rnams te bsam gtan dang po ni yid bde ba dang bde ba'i dbang pos rab tu phye ba yin no /
gnyis pa ni yid bde ba'i dbang pos rab tu phye ba yin no /
gsum pa ni bde ba'i dbang pos rab tu phye ba yin no /
bsam gtan bzhi pa ni btang snyoms kyi dbang po yongs su dag pas rab tu phye ba yin no /
'du shes kyis rab tu phye ba ni gzugs med pa gsum ste nam mkha' mtha' yas skye mched ni nam mkha'i 'du shes kyis rab tu phye ba yin no /
saṃjñāprabhāvitās traya ārūpyāḥ /
ākāśasaṃjñāprabhāvitam ākāśānaṃtyāyatanaṃ /
vijñānasaṃjñāprabhāvitaṃ vijñānānaṃtyāyatanaṃ /
ākiṃcanyasaṃjñāprabhāvitaṃ ākiṃcanyāyatanaṃ /
saṃskāramātraprabhāvitaṃ bhavāgraṃ /
tatra hi cetanā aśītiṃ kalpasahasrāṇy āyur ākṣipati
rnam shes mtha' yas skye mched ni rnam par shes pa'i 'du shes kyis rab tu phye ba yin no /
ci yang med pa'i skye mched ni ci yang med pa'i 'du shes kyis rab tu phye ba yin no /
'du byed tsam gyis rab tu phye ba ni srid pa'i rtse mo ste de na ni sems pas tshe bskal ba brgyad khri 'phen par byed do /
vijñānaṃ kasmāt sarveṣāṃ paścād uktam ity ata āha etā vijñānasthitaya iti vistaraḥ ci'i phyir rnam par shes pa thams cad pas phyis bshad ce na /
de'i phyir 'di dag ni rnam par shes pa gnas pa dag yin la zhes bya ba rgyas par smos so /
catasro vijñānasthitayaḥ /
rūpopagā vijñānasthitiḥ kāmadhātuḥ
rnam par shes pa gnas pa ni bzhi ste /
gzugs su nye bar 'gro ba'i rnam par shes pa gnas pa ni 'dod pa'i mi khams so /
vedanopagā catvāri dhyānāni tshor bar nye bar 'gro ba ni bsam gtan dag go /
saṃjñopagā traya ārūpyāḥ 'du shes su nye bar 'gro ba ni gzugs med pa gsum mo /
saṃskāropagā bhavāgraṃ /
tāsu catasṛṣu vijñānasthitiṣu pratiṣṭhitaṃ vijñānaṃ tadāśritatvāt sarvapaścād uktaṃ /
ity evaṃ kṣetrabījasaṃdarśanārthaḥ skandhānukrama ukto bhavati
'du byed du nye bar 'gro ba ni srid pa'i rtse mo'o /
de dag la brten pa'i phyir rnam par shes pa gnas pa bzhi po de dag la rnam par gnas pas thams cad pas phyis bshad de de ltar na /
phung po'i go rims zhing dang sa bon gyi go rims lta bur bstan pa'i phyir bshad pa yin no /
ata eva ca paṃca skandhā nālpīyāṃso na bhūyāṃsa iti /
yathaudārikādibhiḥ kāraṇair nālpīyāṃso na bhūyāṃsa ity arthaḥ
de nyid kyi phyir phung po ni lnga ste mi nyung mi mang ngo zhes bya ba ni rags pa la sogs pa'i rgyus na mi mang nyung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
(I /
23) paṃca vartamānaviṣayatvāt pūrvaṃ uktānīti /
yāni vartamānaviṣayāni /
tāni parisphuṭaviṣayāṇi /
parisphuṭaviṣayāṇi ca sugamānīti pūrvam uktāni /
vartamānaviṣayāṇi ca pūrvavṛttīni bhavanty evaṃ ca pūrvam uktāni
lnga'i yul ni da ltar yin pa'i phyir sngar smos so zhes bya ba ni gang dag gi yul da ltar yin pa de dag ni yul gsal ba yin pas gzung bar sla ba'i phyir sngar bshad do /
yul da ltar yin pa dag ni sngar 'jug par 'gyur ba da ltar na yang sngar bshad do /
manas tv aniyataviṣayam ity ākulaviṣayitvāt asugamaṃ /
paścādvṛtti ca prāyeṇa /
katham ity āha
yid ni yul la ma nges pa can yin te zhes bya ba ni yul 'chol ba'i phyir rtogs par dka' ba dang phal cher phyis 'jug pa yin no /
ji ltar zhe na /
kiṃcid vartamānaviṣayaṃ kiṃcid yāvat tryadhvānadhvaviṣayam iti kha cig gi yul ni da ltar yin pa nas kha cig gi yul ni dus gsum dang dus ma yin pa'i bar yin no zhes bya ba smos te /
yāvacchabdena kiṃcid atītaviṣayaṃ kiṃcid anāgataviṣayaṃ kiṃcit tryadhvaviṣayaṃ bar zhes bya ba'i sgra smos pas ni kha cig gi yul ni 'das pa yin la /
kha cig gi yul ni ma 'ongs pa yin no /
sarvadharmā anātmāna iti yathā /
kiṃcid anadhvaviṣayam asaṃskṛtaviṣayam ity arthaḥ /
evam aniyataviṣayaṃ manaḥ
kha cig gi yul ni dus gsum yin pa ni dper na chos thams cad ni bdag med pa'o zhes bya ba lta bu yin no /
kha cig gi yul dus ma yin pa yin pa ni yul 'dus ma byas yin zhes bya ba'i tha tshig go /
tathā ca na tat sugamam iti paścād uktaṃ /
sugamaṃ hi loke pūrvam upadiśyamānaṃ dṛśyate
de ltar na yid ni yul ma nges pa yin zhing de bzhin du de ni rtogs par bya bar sla ba yang ma yin pas phyis bshad de 'jig rten na yang rtogs par sla ba sngar ston par snang ngo /
bhautikārthāc catuṣṭayam iti cakṣurādicatuṣṭayaṃ rūpādyupādāyarūpaviṣayaṃ /
tasmāt /
tat kāyāt pūrvam uktaṃ
'byung ba las gyur don phyir bzhi /
zhes bya ba ni mig la sogs pa bzhi'i yul rgyur byas pa'i gzugs yin te /
de lta bas na de ni lus las sngar bshad do /
kāyasya tv aniyato viṣayaḥ /
kadācid bhūtāni kadācid bhautikaṃ (Abhidh-k-vy 51) yadi vyavacchedagrahaṇaṃ
lus kyi yul ni ma nges te res 'ga' ni 'byung ba dag yin la res 'ga' ni 'byung ba las gyur ba dag yin no zhes bya ba ni gang gi tshe rnam par bcad nas 'dzin pa na'o /
kadācid ubhayaṃ yady avyavacchedagrahaṇaṃ res 'ga' ni gnyi ga yin te gal te rnam par ma bcad par 'dzin na'o /
śeṣaṃ punar itarasmād yathāyogaṃ dūrāśutaravṛttyā pūrvam uktam iti lhag ma ci rigs par ches rgyang ring ba dang myur bar 'jug pas gzhan pas sngar smos te zhes bya ba la /
lhag ma ni mig la sogs pa ste /
śeṣaṃ cakṣurādi /
tad itarasmāt saṃbhavato dūrāśutaravṛttyā dūravṛttyā dūrataravṛttyā āśutaravṛttyeti vibhajya dvayaṃ dvayāt /
ekaṃ caikasmāt punar ekaṃ caikasmād iti yojyam ity arthaḥ
gzhan pas ci zhig par sngar smos so /
ches ring myur 'jug phyir zhes bya ba ni gnyis pas gnyis dang gcig pas gcig dang yang gcig pas gcig ring du 'jug pa dang ches ring du 'jug pa dang ches myur bar 'jug pa'i phyir zhes rnam par phye nas sbyar bar bya'o zhes bya ba'i tha tshig go /
katham ity āha ji lta zhe na /
cakṣuḥśrotraṃ hi dūraviṣayaṃ tat pūrvam uktaṃ dvayāt ghrāṇajihvātaḥ /
tayor api cakṣuḥśrotrayoḥ cakṣuṣo dūratare vṛttiḥ /
paśyato 'pi dūrān nadīṃ tacchabdāśravaṇāt /
atas tat pūrvam uktam iti vartate /
cakṣuḥ śrotrāt pūrvam uktaṃ
smras pa /
mig dang rna ba ni yul rgyang ring ba'i phyir sna dang lce gnyis pas de dag sngar smos so /
mig dang rna ba de gnyis las kyang mig ni ches rgyang ring ba la 'jug ste chu klung rgyang ring po nas mthong yang de'i sgra mi thos pas de'i phyir de sngar smos so zhes bya bar sbyar te mig de rna ba bas sngar smos pa yin no /
tayor āśutaravṛttitvād iti /
tayor ghrāṇajihvayor ghrāṇaṃ pūrvam uktaṃ jihvāyāḥ
de gnyis las kyang sna ni ches myur bar 'jug pa'i phyir zhes bya ba ni sna dang lce de gnyis las lce bas sna sngar smos pa yin no /
katham ity āha /
aprāptasyaiva jihvāṃ bhojyasya gandhagrahaṇād iti
ji lta zhe na /
zas lce dang ma phrad pa gnyis kyi dri 'dzin pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
idam iha vicāryate /
ghrāṇajihve prāptaviṣayagrāhiṇyau
'dir 'di dpyad par bya ste sna dang lce dag yul phrad nas 'dzin pa yin na ji ltar sna des zas la yod pa'i dri 'dzin ce na /
kathaṃ /
bhojyastho gandhaḥ tena ghrāṇena gṛhate /
na tv abhojyastho gṛhyate
des zas la yod par 'dzin par byed pa ni ma yin gyi rlung la dri gzhan zhig 'byung ba yin no /
vāyos tu gandhāntaram udbhavati bhojyāvayavena vā sūkṣmeṇa sahāgato gandho gṛhyate /
niruchvāsasya gandhāgrahaṇāt /
na tarhīdaṃ vaktavyaṃ /
aprāptasyaiva jihvāṃ bhojyasya gandhagrahaṇād iti
yang na zas kyi yan lag phra mo dang lhan cig 'ongs pa'i dri 'dzin par byed de /
dbugs ma brngubs par dri 'dzin pa med pa'i phyir ro /
'o na ni zas lce dang ma phrad pa nyid kyi dri 'dzin pa'i phyir zhes bya ba ni brjod par mi bya'o zhe na /
yat tat piṇḍarūpaṃ bhojyaṃ /
taj jihvām aprāptam ity abhisaṃdhāyavacaṇād adoṣaḥ
zas gong bu'i ngo bo gang yin ba de lce dang mi phrad par zhes bya bar bsams nas smras pa yin pa'i phyir /
nyes pa med de /
evaṃ hy āśutaravṛtti ghrāṇaṃ yad bhojyāvayavasahāgatam api gandhaṃ jighrati de ltar na snga ni zas kyi yan lag dang lhan cig 'ongs pa'i dri gang yin pa yang snom par byed pas ches myur bar 'jug pa yin no /
jihvā tu bhojyāvayavasahāgataṃ rasaṃ nāsvādayati /
piṇḍabhojyasahāgatam eva tu rasam āsvādayatīti na sāśutaravṛttir ity avagantavyaṃ
lce ni zas kyi yan lag dang lhan cig 'ongs pa'i ro myong bar mi byed kyi zas gong bu dang lhan cig 'ongs pa'i ro kho na myong bar byed pas de ches myur bar 'jug pa ma yin no zhes bya ba khong du chud par bya'o /
(I /
24) kathaṃ viśeṣaṇārtham iti pratipādayann āha /
yathā gamyeta pratyekam iti vistaraḥ /
yathā vijñāyeta ekaikaśa eṣāṃ daśānāṃ āyatanatvaṃ cakṣurādīnāṃ paṃcānāṃ viṣayitvena /
rūpādīnāṃ ca paṃcānāṃ viṣayatvena vyavasthānāt
bye brag gi don ji lta bu yin zhe na zhes bya ba bstan pa'i phyir ci nas kyang yul dang yul can nyid du zhes bya ba rgyas par smos te /
ci nas kyang gzugs la sogs pa yul dang mig gi dbang po la sogs pa lnga yul can nyid du rnam par gzhag pa'i sgo nas bcu po 'di dag re re nas skye mched yin gyi /
na samastānām āyatanatvaṃ rūpāyatanam ity ekam eveti /
tathā ca parasparato viśeṣaṇaṃ na syāt /
yadi viśeṣaṇārthaṃ nāmantarāṇy ucyante navānāṃ cakṣurāyatanasya yāvat kāyāyatanasya śabdāyatanasya yāvat spraṣṭavyāyatanasyeti /
rūpāyatanasyāpi kasmān nāmantaraṃ nocyate
spyir gzugs kyi skye mched do zhes bya bar skye mched nyid gcig kho na zhig yin pa ni ma yin no zhes shes par bya ba yin no /
de lta na ni phan tshun bye brag tu ma byas par 'gyur ro /
gal te bye brag tu byas pa'i don du mig gi skye mched nas lus kyi skye mched kyi bar dang sgra'i skye mched nas reg bya'i skye mched kyi bar dgu po dag gi ming gzhan brjod na ci'i phyir gzugs kyi skye mched kyi ming yang gzhan zhig mi brjod ce na /
ata āha /
cakṣurādibhiś ca viśeṣitair yan na cakṣursaṃjñakaṃ rūpaṃ ca /
tad rūpāyatanaṃ jñāsyata ity asya nāmāntaraṃ nocyate
de'i phyir mig la sogs pa bye brag tu byas pa dag gis gang mig la sogs par ni ming ma btags la gzugs ni yin pa de gzugs kyi skye mched du shes par 'gyur bas 'di'i ming gzhan ma brjod do zhes bya ba smos te /
tadyathā sarvāsu goṣv aṃkitāsu yā gaur nāṃkitā /
tasyā anaṃkanam evāṃkanaṃ bhavati
dper na ba lang mdo ris btab pa thams cad kyi nang na ba lang mdo ris ma btab pa gang yin pa de ni mdo ris med pa nyid mngon mtshan yin pa de dang 'dra'o /
tadvat /
prādhānyād iti tribhiḥ kāraṇai rūpāyatanasya prādhānyaṃ /
pānyādisaṃsparśair bādhanālakṣaṇād rūpaṇāt /
idam ihāmutreti deśanidarśanarūpaṇāt /
idam eva rūpam iti lokapratītatvāc ca
gtso bo yin pa'i phyir zhes bya ba ni /
gzugs kyi skye mched ni rgyu gsum gyi gtso bo yin te /
lag pa la sogs pa'i 'dus te reg pa dag gis gnod pa'i mtshan nyid kyi gzugs su rung ba'i phyir dang 'di ni 'di'i che ge mo zhig na'o zhes yul rtag tu rung ba'i phyir dang 'jig rten na yang 'di kho na gzugs so zhes grags pa'i phyir ro /
viśeṣaṇārtham evaikaṃ dharmāyatanam uktam iti /
kathaṃ viśeṣaṇārthaṃ /
yathā gamyeta pratyekam eṣāṃ dvādaśānām āyatanatvaṃ viṣayiviṣayatvena vyavasthānāt (Abhidh-k-vy 52) na samastānām iti
bye brag gi don nyid kyis gcig ni chos kyi skye mched du bshad ces bya ba ni bye brag gi don ci lta zhe na ci nas kyang yul dang yul can nyid du rnam par gzhag pa'i sgo nas bcu gnyis po 'di dag so sor skye mched yin gyi spyir ni ma yin no zhes rtogs par bya ba yin la /
cakṣurādibhiś ca viśeṣitair yan na cakṣurādisaṃjñakaṃ dharmaś ca /
tad dharmāyatanaṃ jñāsyata iti tasya nāmāntaraṃ nocyate
mig la sogs pa bye brag tu byas pa dag gis gang mig la sogs pa ni ming ma btags la chos ni yin pa de chos kyi skye mched du shes par 'gyur bas 'di'i ming gzhan ma brjod do /
vedanādīnām ity ādiśabdena saṃjñāsaṃskārāvijñaptyasaṃskṛtānāṃ grahaṇaṃ tshor ba la sogs pa zhes bya ba'i stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni 'du shes dang 'du byed dang rnam par rig byed ma yin pa dang 'dus ma byas rnams bsdu'o /
viṃśatiprakāratveneti /
rūpaṃ dvidhā viṃśatidheti vacanāt
rnam pa nyi shu zhes bya ba ni /
gzugs rnam gnyis dang rnam nyi shu /
cakṣustrayagocaratvāc ca /
māṃsacakṣur asmadādīnāṃ /
divyaṃ cakṣur devānāṃ
zhes 'byung ba'i phyir ro /
mig gsum gyi spyod yul yin pa'i phyir zhes bya ba ni sha'i mig ni bdag cag la sogs pa'i yin no /
lha'i mig ni lha rnams kyi yin no /
āryaṃ prajñācakṣur āryāṇām anāsravaṃ jñānaṃ satyacatuṣṭayālambanaṃ 'phags pa'i shes rab kyi mig ni 'phags pa rnams kyi ye shes zag pa med pa bden pa bzhi la dmigs pa yin no /
ato rūpam eva cakṣustrayagocaraṃ /
na cakṣurādayaḥ
de'i phyir gzugs kho na mig gsum gyi spyod yul yin gyi mig la sogs pa ni ma yin te /
tasmāt /
tad eva rūpāyatanam uktaṃ nānyāni /
(I /
25) yeṣām vāksvabhāvaṃ buddhavacanam iti /
yeṣāṃ sautrāntikānāṃ vāgvijñaptisvabhāvaṃ /
teṣāṃ tāni rūpaskandhasaṃgṛhītāni
de lta bas na de kho na gzugs kyi skye mched du bshad kyi gzhan dag ni ma yin no /
gang dag gi ltar na sangs rgyas kyi gsung tshig gi rang bzhin yin pa zhes bya ba ni mdo sde pa gang dag gi ltar na ngag gi rnam par rig byed kyi ngo bo nyid yin pa de dag gi ltar na de dag ni gzugs kyi phung pos bsdus te sgra'i skye mched ni gzugs kyi phung pos bsdus pa'i phyir ro /
śabdāyatanasya rūpaskandhasaṃgṛhītatvāt /
yeṣāṃ nāmasvabhāvam iti /
yeṣāṃ nikāyāntarīyāṇāṃ cittaviprayuktaṃ nāmāsti
gang dag gi ltar na ming gi rang bzhin yin pa zhes bya ba ni sde pa gzhan gang dag gi ltar na sems dang ldan pa ma yin pa ming yod pa de dag gi ltar na ni 'du byed kyi phung pos bsdus te /
teṣāṃ saṃskāraskandhena saṃgṛhītāni /
saṃskāraskandhasaṃgṛhītatvān nāmnaḥ /
ābhidhārmikāṇāṃ tūbhayasvabhāvaṃ buddhavacanam iṣṭaṃ
ming ni 'du byed kyi phung pos bsdus pa'i phyir ro /
chos mngon pa pa rnams kyi ltar na ni sangs rgyas kyi gsung gnyi ga'i rang bzhin yin par 'dod de /
tathā hi jñānaprasthāna uktaṃ 'di ltar ye shes la 'jug pa la sangs rgyas kyi gsung gang zhe na /
katamad buddhavacanaṃ /
tathāgatasya yā vāg vacanaṃ vyāhāro gīr niruktir vākpatho vāgghośo vākkarma vāgvijñaptiḥ /
buddhavacanaṃ kuśalaṃ vaktavyaṃ /
avyākṛtaṃ vaktavyaṃ /
syāt kuśalaṃ /
syād avyākṛtaṃ /
katarat kuśalaṃ /
kuśalacittasya tathāgatasya vācaṃ bhāṣamāṇasya yā vāg yāvad vāgvijñaptiḥ
gang de bzhin gshegs pa'i bka' dang gsung dang brjod pa dang dbyangs dang nges pa'i gsung gi lam dang gsung dbyangs dang gsung gi phrin las dang gsung gi rnam par rig byed yin no /
sangs rgyas kyi gsung dge ba yin par brjod par bya ba'am /
lung du ma bstan pa yin par brjod par bya zhe na /
dge ba yang yin la lung du ma bstan pa yin no /
dge ba gang zhe na /
de bzhin gshegs pa dge ba'i thugs dang ldan zhing gsung bka' stsol ba'i gsung gsung gi rnam par rig byed do /
lung du ma bstan pa gang zhe na /
katarad avyākṛtaṃ /
avyākṛtacittasya tathāgatasyeti pūrvavat /
punas tatraivānantaram uktaṃ buddhavacanaṃ nāma ka eṣa dharmaḥ
de bzhin gshegs pa lung du ma bstan pa'i thugs dang ldan zhing zhes bya ba 'byung ba ste snga ma bzhin no /
yang de nyid las mjug thogs su sangs rgyas kyi gsung zhes bya ba 'di chos gang zhig ce na /
nāmakāyapadakāyavyaṃjanakāyānāṃ yā anupūrvaracanā anupūrvasthāpanā anupūrvasamāyoga iti gang ming gi tshogs dang tshig gi tshogs dang yi ge'i tshogs rnams go rims su bkod pa dang go rims su bzhag pa dang go rims su yang dag par sbyar ba'o zhes 'byung ste /
teṣām ābhidhārmikāṇāṃ rūpaskandhena saṃskāraskandhena ca tāny aśītidharmaskandhasahasrāṇi saṃgṛhītāni /
sātirekāṇi me aśītidharmaskandhasahasrāṇi bhagavato 'ntikāt saṃmukham udgṛhītānīti sūtravacanaṃ
chos mngon pa pa de dag gi ltar na chos kyi phung po brgyad khri po de dag gzugs kyi phung po dang 'du phyed kyi phung pos bsdus pa yin no /
mdo las ni bdag gis bcom 'das las mngon sum du chos kyi phung po brgyad khri lhan cig bzung ngo zhes kyang 'byung ngo /
caturaśītidharmaskandhasahasrāṇīti nikāyāntare sūtrapāṭhaḥ /
(I /
26) śāstrapramāṇa ity eka iti /
śāstrasya pramāṇaṃ śāstrapramāṇaṃ /
śāstrapramāṇaṃ pramāṇam asya /
so 'yaṃ dharmaskandhaḥ /
śāstrapramāṇa ity eke tāvad āhuḥ /
tac ca ṣaṭsahasrāṇīti /
tac ca śāstraṃ harmaskandhasaṃjñakaṃ granthaprāmāṇyena ṣaṭsahasrāṇīti
sde pa gzhan gyis mdo las kyang /
chos kyi phung po brgyad khri bzhi stong zhes 'byung ngo /
kha cig bstan bcos tshad ces zer /
zhes bya ba ni bstan bcos kyi tshad ni bstan bcos tshad de re zhig kha cig na re 'di la tshad bstan bcos kyi tshad yod pas na chos kyi phung po 'di ni bstan bcos kyi tshad tsam mo zhes zer ro /
de ni sha lo ka drug stong ngo /
zhes bya ba ni bstan bcos kyi phung po zhes ba de'i gzhung gi tshad ni sha lo ka drug stong yod de /
tāni tv aśītidharmaskandhasahasrāṇy antarhitāni chos kyi phung po brgyad khri po de dag ni nub ste 'di gcig pu lus so zhes zer ro /
ekaṃ tv etad avaśiṣyata iti kathayanti /
skandhādīnāṃ kathaikaśaḥ /
(Abhidh-k-vy 53) apara āhur iti vākyādhyāhāraḥ /
skandhādīnām ekaikā kathā dharmaskandhaḥ
phung po la sogs gtam re yin /
zhes bya ba ni gzhan dag ni zer ro zhes bya bar tshig khong nas drang ste phung po la sogs pa'i gtam re re ni chos kyi phung po yin la de dag kyang chos kyi phung po brgyad khri'i grangs yin par rnam par 'chad par byed do /
te ca dharmaskandhā aśītisahasrasaṃkhyā vyākhyāyaṃte rten cing 'brel bar 'byung ba la sogs pa ni 'di las 'chad par 'gyur ro /
pratītyasamutpādādīni ceha vyākhyāsyante /
praṇidhijñānāraṇādīnām ity ādigrahaṇena saṃgrahavastukarmapathāśubhānapānasmṛtyādīni gṛhyante
smon nas shes pa dang nyon mongs pa med pa la sogs pa zhes bya ba'i stsogs pa zhes bya ba smos pas ni bsdu pa'i dngos po dang las kyi lam dang mi sdug pa dang dbugs 'byung ba dang rngub pa dran pa la sogs pa bzung ngo /
spyod pa rnams kyi gnyen por ni /
caritapratipakṣas tu dharmaskandho 'nuvarṇita iti tuśabdaḥ pūrvoktapakṣanirākaraṇartho 'vadhāraṇārtho vā chos kyi phung po mthun par gsungs /
zhes bya ba la ni zhes bya ba'i sgra ni sngar bshad pa'i phyogs bsal ba'i phyir ram nges par bzung ba'i don yin no /
rāgadveṣamohamānādicaritabhedeneti /
ādiśabdena dṛṣṭivicikitsādīnāṃ grahaṇaṃ
'dod chags dang zhe sdang dang gti mug dang nga rgyal la sogs pa spyod pa tha dad pas zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni lta ba dang the tshom la sogs pa bsdus te /
kecit sattvā rāgacaritāḥ /
kecid dveṣacaritāḥ /
kecin mohacaritāḥ /
kecin mānacaritāḥ /
kecid dṛṣṭicaritāḥ /
kecid vicikitsācaritāḥ /
kecid rāgadveṣacaritāḥ /
kecid rāgadveṣamohacaritāḥ /
kecid rāgāśayā dveṣaprayogāḥ
sems can kha cig ni 'dod chags spyod pa yin la kha cig ni zhe sdang spyod pa yin /
kha cig ni gti mug spyod pa yin kha cig ni nga rgyal spyod pa yin kha cig la ni lta ba spyod pa yin kha cig ni the tshom spyod pa yin /
kha cig ni 'dod chags dang zhe sdang spyod pa yin kha cig ni 'dod chags dang zhe sdang dang gti mug spyod pa yin /
kecid dveśāśayā rāgaprayogāḥ /
kecit kṛtrimarāgā nigṛhyadveṣāḥ
kha cig ni 'dod chags kyi bsam pa can yin la zhe sdang sbyor ba yin /
kha cig ni zhe sdang gi bsam pa can yin la 'dod chags sbyor pa yin /
kecit kṛtrimadveṣā nigṛhyarāgā iti kha cig ni zhe sdang spangs la 'dod chags pa ltar 'chos pa yin /
teṣāṃ pratipakṣeṇa bhagavatā tāny uktānīti kha cig ni 'dod chags spangs la zhe sdang ba ltar 'chos pa yin te /
(I /
27) ye 'py anye skandhāyatanadhātava iti vistaraḥ /
ye 'pi skandhāyatanadhātavaḥ /
te 'py eṣv eva skandhāyatanadhātuṣu pratipādyāḥ praveśayitavyāḥ /
svaṃsvaṃ svabhāvaṃ eṣāṃ yathā vyavasthāpitam asmin śāstre vimṛṣya skandhāḥ skandheṣu pratipādayitavyā āyatanāny āyataneṣu dhātavo dhātuṣu /
śīlaskandho rūpaskandhasaṃgṛhīta iti /
kāyavāgviratirūpasvabhāvatvāt śīlaskandhasya /
śeṣāḥ saṃskāraskandheneti /
samādhyādīnāṃ caitasikatvāt /
vimuktir ihādhimokṣo 'bhipretaḥ /
vimuktijñānadarśanaṃ ca prajñāviśeṣa eveti
de dag gi gnyen por bcom ldan 'das kyis de dag gsungs pa yin no /
phung po dang skye mched dang khams gzhan gang dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni phung po dang skye mched dang khams gang dag yin pa de dag kyang bstan bcos 'di las ji skad du rnam par gzhag pa bzhin de dag rang rang gi ngo bo nyid dpyad nas phung po dang skye mched dang khams 'di dag nyid du bsdu bar bya zhing nang du chud par bya ste phung po dag ni phung po rnams kyi nang du bsdu bar bya ba la skye mched dag kyang skye mched rnams kyi nang du bsdu'o /
khams dag kyang khams rnams kyi nang du bsdu'o /
tshul khrims kyi phung po ni gzugs kyi phung pos bsdus so zhes bya ba ni tshul khrims kyi phung po ni lus dang ngag gis spong ba'i gzugs kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
lhag ma ni 'du byed kyi phung pos bsdus so zhes bya ba ni ting nge 'dzin la sogs pa ni sems las byung ba yin pa'i phyir ro /
'dir rnam par grol ba ni mos pa yin par bsams pa yin no /
rnam par grol ba'i ye shes mthong ba ni shes rab kyi bye brag kho na yin no /
aṣṭāv alobhasvabhāvatvāt dharmāyataneneti /
katamāny aṣṭau /
pṛthivyaptejovāyunīlapītalohitāvadātakṛtsnāyatanāni /
tāni ca alobhasvabhāvāni apadekṣyante
brgyad ni ma chags pa'i rang bzhin yin pa'i phyir chos kyi skye mched kyis bsdus so zhes bya ba brgyad gang zhe na /
zad par sa dang chu dang me dang rlung dang sngon po dang ser po dang dmar po dang dkar po'i skye mched dag yin no /
alobho 'ṣṭāv iti de dag yin no brgyad ma chags /
alobhaś ca dharmāyatane 'ntarbhavati /
tena tatsaṃgrahaḥ /
saparivārāṇi tu paṃcaskandhasvabhāvatvān manodharmāyatanābhyāṃ /
kiṃ /
saṃgṛhītāni /
tasyālobhasya parivāro 'nuparivartirūpaṃ rūpaskandho vedanāsaṃjñe vedanāsaṃjñāskandhau cetanādayaḥ saṃprayuktā jātyādayaś ca viprayuktāḥ saṃskāraskandhaḥ
zhes ston par 'gyur bas ma chags pa'i rang bzhin yin la ma chags pa yang chos kyi skye mched kyi nang du 'dus pas de ni des bsdus pa yin no /
'khor rnams dang bcas na ni phung po lnga'i rang bzhin yin pa'i phyir yid dang chos kyi skye mched dag gis bsdus te tshogs pa 'di la ma chags pa de'i 'khor rjes su 'brang ba'i gzugs ni gzugs kyi phung po yin no /
tshor ba dang 'du shes ni tshor ba dang 'du shes kyi phung po yin no /
sems pa la sogs pa mtshungs par ldan pa dag dang skye ba la sogs pa ldan pa ma yin pa rnams ni 'du byed kyi phung po yin no /
vijñānaṃ cātra kalāpe vijñānaskandha iti paṃcaskandhasvabhāvāni tāni bhavanti rnam par shes pa ni rnam par shes pa'i phung po yin te /
de ltar na de dag ni phung po lnga'i rang bzhin yin no /
navamadaśame tv ākāśānaṃtyāyatanavijñānānantyāyatanakṛtsne paścād vakṣyete dgu pa dang bcu pa zad par nam mkha' mtha' yas skye mched dang rnam shes mtha' yas skye mched dag ni 'og nas 'chad par 'gyur ro /
tathābhibhvāyatanānīti tāny alobhasvabhāvatvāt dharmāyatanena /
saparivārāṇi tu paṃcasvabhāvatvān manodharmāyatanena pūrvavat vyākhyātavyāni
zil gyis gnon pa'i skye mched rnams kyang de dang 'dra'o zhes bya ba ni de dag kyang ma chags pa'i rang bzhin yin pa'i phyir chos kyi skye mched kyis bsdus so /
'khor rnams dang bcas na ni phung po lnga'i rang bzhin yin pa'i phyir yid dang chos kyi skye mched kyis bsdus so zhes snga ma bzhin du rnam par bshad par bya'o /
ākāśavijñānānantyāyatanakṛtsne catvāri cākāśānantyāyatanādīni /
ākāśavijñānākiṃcanyanaivasaṃjñānāsaṃjñāyatanāni catuḥskandhasvabhāvatvān manodharmāyatanābhyāṃ saṃgṛhītāni /
na hi tatra rūpaskandho 'sti
zad par nam mkha' dang rnam shes mtha' yas skye mched dag dang nam mkha' mtha' yas skye mched la sogs pa bzhi po ste /
nam mkha' dang rnam shes dang ci yang med pa dang 'du shes med 'du shes med min skye mched dag ni phung po bzhi'i rang bzhin yin pa'i phyir yid dang chos kyi skye mched dag gis bsdus te /
paṃca vimuktyāyatanānīti vistaraḥ de na gzugs kyi phung po dag ni med do /
(Abhidh-k-vy 54) sūtra uktaṃ /
paṃcemāni vimuktyāyatanāni /
katamāni iha bhikṣo śāstā dharmaṃ deśayati
rnam par grol ba'i skye mched lnga po dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni mdo las lnga po 'di dag ni rnam par grol ba'i skye mched yin te /
lnga gang zhe na /
anyatarānyataro vā vijño gurusthānīyaḥ sabrahmacārī /
yathāyathāsya śāstā anyatarānyataro vā vijño gurusthānīyaḥ sabrahmacārī dharmaṃ deśayati
'di las dge slong la ston pa'am tshangs pa mtshungs par spyod pa mkhas pa bla ma lta bu gang yang rung ba zhig chos ston par byed na ni de la ston pa'am tshangs pa mtshungs par spyod pa mkhas pa bla ma lta bu gang yang rung ba zhig /
tathātathā teṣu dharmeṣv arthapratisaṃvedī bhavati dharmapratisaṃvedī ca /
tasyārthapratisaṃvedino dharmapratisaṃvedinaś cotpadyate prāmodyaṃ
ji lta ji ltar chos ston par byed pa de lta de ltar chos de dag la don so so yang dag par rig par yang 'gyur zhing chos so so yang dag par rig par yang 'gyur ro /
don so so yang dag par rig cing chos so so yang dag par rig pa de la rab tu dga' ba skye'o /
pramuditasya prītir jāyate rab tu dga' ba la dga' ba skye'o /
prītamanasaḥ kāyaḥ praśrabhyate yid dga' bar gyur na lus shin tu sbyangs par 'gyur ro /
praśrabdhakāyaḥ sukhaṃ vedayate lus shing tu sbyangs na bde ba nyams su myong bar 'gyur ro /
sukhitasya cittaṃ samādhīyate bde bar gyur na sems mnyam par 'jog par 'gyur ro /
samāhitacitto yathābhūtaṃ prajānāti yathābhūtaṃ paśyati /
yathābhūtaṃ prajānan yathābhūtaṃ paśyan nirvidyate
sems mnyam par bzhag na yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes shing yang dag pa ji lta ba bzhin mthong bar 'gyur ro /
nirviṇṇo virajyate /
virakto vimucyate /
idaṃ prathamaṃ vimuktyāyatanaṃ
yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes shing yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mthong na yid 'byung bar 'gyur ro /
yatra sthitasya bhikṣor vā bhikṣuṇyā vā anupasthitā smṛtir upatiṣṭhate /
asamāhitaṃ cittaṃ samādhīyate
yid 'byung bar gyur na 'dod chags dang bral bar 'gyur ro /
'dod chags dang bral na rnam par grol bar 'gyur ro /
aparikṣīṇāś cāsravāḥ parikṣīyante 'di ni rnam par grol ba'i skye mched dang po yin no /
ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemaṃ nirvāṇam anuprāpnoti gang la gnas na dge slong ngam dge slong ma dran pa nye bar mi gnas pa yang /
punar aparaṃ na haiva bhikṣo śāstā dharmaṃ deśayaty anyatarānyataro vā vijño gurusthānīyaḥ sabrahmacārī nye bar gnas par 'gyur sems mnyam par ma bzhag pa yang mnyam par 'jog par 'gyur zag pa yongs su ma zad pa dag kyang yongs su zad par 'gyur /
api tu yathāśrutān dharmān yathopadiṣṭān yathāparyavāptān vistareṇa svareṇa svādhyāyaṃ karoti mya ngan las 'das pa grub pa dang bde ba bla na med pa ma thob pa yang thob par 'gyur ba yin no /
yathāyathā tān yathāśrutān yathopadiṣṭān yathāparyavāptāṃ vistareṇa svareṇa svādhyāyaṃ karoti /
tathātathā teṣu arthapratisaṃvedī bhavati pūrvavat /
idaṃ dvitīyaṃ vimuktyāyatanaṃ /
yatra sthitasyeti pūrvavat /
punar aparaṃ na haiva bhikṣo śāstā dharmaṃ deśayati anyatarānyataro vā vijño gurusthānīyaḥ sabrahmacārī /
nāpi yathāśrutān dharmān yathopadiṣṭān yathāparyavāptān vistareṇa svādhyāyaṃ karoti
gzhan yang 'di la dge slong la ston pa'am tshangs pa mtshungs par spyod pa mkhas pa bla ma lta bu gang yang rung ba zhig chos ston par yang mi byed mod kyi 'on kyang ji lta ji ltar ji ltar thos pa dang ji ltar bstan pa dang ji ltar kun chub par byas pa'i chos rnams dbyangs kyis rgyas par kha ton byed pa de lta de ltar chos de dag la don so so yang dag par rig par yang 'gyur zhing zhes bya ba snga ma bzhin no /
'di ni rnam par gro ba'i skye mched gnyis pa yin te /
gang la gnas na zhes bya ba snga ma bzhin no /
gzhan yang 'di la dge slong la ston pa'am tshangs pa mtshungs par spyod pa mkhas pa bla ma lta bu gang yang rung ba zhig chos ston par mi byed la ji ltar thos pa dang ji ltar bstan pa dang ji ltar kun chub par byas pa'i chos rnams dbyangs kyis rgyas par kha ton yang mi byed mod kyi /
api tu yathāśrutān dharmān yathopadiṣṭān yathāparyavāptān vistareṇa parebhyaḥ saṃprakāśayati 'on kyang ji ltar thos pa dang ji ltar bstan pa dang ji ltar kun chub par byas pa'i chos rnams gzhan dag la rgyas par rab tu ston par byed de /
yathāyathā yathāśrutān dharmān yathopadiṣṭān yathāparyavāptān vistareṇa parebhyaḥ saṃprakāśayati /
tathātathā teṣu dharmeṣv arthapratisaṃvedī bhavatīti pūrvavat /
idaṃ tṛtīyaṃ vimuktyāyatanaṃ /
yatra sthitasyeti pūrvavat
ji lta ji ltar /
ji ltar thos pa dang ji ltar bstan pa dang ji ltar kun chub par byas pa'i chos rnams gzhan dag la rgyas par rab tu ston par byed pa de lta de ltar chos de dag la don so so yang dag par rig par yang 'gyur zhing zhes bya ba snga ma bzhin no /
'di ni rnam par grol ba'i skye mched gsum pa yin te /
gang la gnas na zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparaṃ na haiva bhikṣo śāstā pūrvavat gzhan yang 'di la dge slong la ston pa'am zhes bya ba snga ma bzhin no /
nāpi svādhyāyaṃ nāpi parebhyaḥ saṃprakāśayati kha ton yang mi byed gzhan dag la rgyas par rab tu ston par yang mi byed sems par yang byed mod kyi /
api tu yathāśrutān yāvad yathāparyavāptān cintayati tulayati upaparīkṣate 'on kyang ji ltar thos pa nas ji ltar kun chub par byas pa'i bar rnams sems par byed /
'jal bar byed /
nye bar rtogs par byed de /
yathāyathā yathāśrutān yāvad yathāparyavāptān cintayati yāvad upaparīkṣate ji lta ji ltar /
ji ltar thos pa nas ji ltar kun chub par byas pa'i bar rnams sems par byed /
'jal bar byed /
tathātathā teṣu dharmeṣv arthapratisaṃvedī pūrvavat /
idaṃ caturthaṃ vimuktyāyatanaṃ /
yatra sthitasyeti pūrvavat
nye bar rtogs par byed pa de lta de ltar chos de dag la don so so yang dag par rig par yang 'gyur zhing zhes bya ba snga ma bzhin no /
'di ni rnam par grol ba'i skye mched bzhi pa yin te /
gang la gnas na zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparaṃ na haiva bhikṣo śāsteti pūrvavat gzhan yang 'di la dge slong la ston pa'am zhes bya ba snga ma bzhin no /
nāpi svādhyāyaṃ nāpi parebhyaḥ saṃprakāśayati nāpi cintayati /
api tv anenānyatamaṃ bhadrakaṃ samādhinimittaṃ sādhu ca suṣṭhu ca sūdgṛhītaṃ bhavati sumanasikṛtaṃ subhāvitaṃ sujuṣṭaṃ supratividdhaṃ /
tadyathā vinīlakaṃ (Abhidh-k-vy 55) vā vipūyakaṃ vā vyādhmātakaṃ vā vipaṭumakaṃ vā vilohitakaṃ vā vikhāditakaṃ vā vikṣiptakaṃ vā asthi vā asthisaṃkalikā vā
kha don yang mi byed gzhan dag la rgyas par rab tu ston par yang mi byed sems par yang mi byed mod kyi 'on kyang 'dis ting nge 'dzin gyi rgyu mtshan bzang po gang yang rung ba /
'di lta ste /
rnam par bsngos pa'am rnam par rnags pa'am rnam par bams pa'am rnam par 'bus gzhig pa'am rnam par dmar ba'am rnam par zos pa'am rnam par 'thor ba'am rus gong ngam keng rus shig shin tu rab tu legs par bzung ba yin legs par yid la byas pa yin legs par bsgoms pa yin legs par bsten pa yin legs par khong du chud par byas pa yin te /
yathāyathā khalv anenānyatamānyatamaṃ bhadrakaṃ samādhinimittaṃ pūrvavat yāvat supratividdham 'dir ji lta ji ltar ting nge 'dzin gyi rgyu mtshan bzang po gang yang rung ba zhes bya ba nas legs par khong du chud par byas pa yin zhes bya ba'i bar snga ma bzhin te /
tathātathā teṣu dharmeṣv arthaprativedī bhavati pūrvavat de lta de ltar chos de dag la don so so yang dag par rig par yang 'gyur zhing zhes bya ba snga ma bzhin no /
idaṃ paṃcamaṃ vimuktyāyatanaṃ /
yatra sthitasyeti pūrvavat /
vimukter āyadvāraṃ prajñāviśeṣaḥ /
prajñā ca dharmāyatanena saṃgṛhītā
'di ni rnam par grol ba'i skye mched lnga pa yin te /
gang la gnas na zhes gsungs te snga ma bzhin no /
rnam par grol ba skye ba'i sgo ni shes rab kyi bye brag yin la /
shes rab kyang chos kyi skye mched kyis bsdus pa yin no /
saparivārāṇi śabdamanodharmāyatanaiḥ /
deśanāsvādhyāyaparasaṃprakāśaneṣu śabdagrahaṇāc chabdāyatanam asti /
manodharmāyatane tu prajñāparivārabhūte sarvatrasthe iti tribhiḥ saṃgrahaḥ
'khor rnams dang bcas na ni sgra dang yid dang chos kyi skye mched rnams kyis bsdus pa ni ston pa dang kha ton byed pa dang gzhan la yang dag par rab tu ston pa dag la sgra thos pa'i phyir sgra'i skye mched yod la yid dang chos kyi skye mched dag ni shes rab kyi 'khor du gyur pa yin te /
dvayor āyatanayor iti /
sūtra uktaṃ /
rūpiṇaḥ santi sattvā asaṃjñinaḥ apratisaṃjñinaḥ
thams cad na yong pas de gsum gyis bsdus pa yin no /
skye mched gnyis las zhes bya ba ni mdo las sems can gzugs can la 'du shes med cing so sor 'du shes med pa dag kyang yod de /
tadyathā devā asaṃjñisattvāḥ /
idaṃ prathamam āyatanaṃ
'di lta ste /
'du shes med pa'i sems can rnams lta bu ste 'di ni skye mched dang po yin no /
arūpiṇaḥ santi sattvāḥ sarvaśa ākiṃcanyāyatanaṃ samatikramya naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam upasaṃpadya viharanti /
tadyathā devā naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanopagāḥ
sems can gzugs med pa la ci yang med pa'i skye mched las yang dag par 'das te du shes med 'du shes med min gyi skye mched rdzogs par byas te gnas pa dag kyang yod de /
'di lta ste /
idaṃ dvitīyam āyatanam iti /
anayor dvayor āyatanayor asaṃjñisattvā daśabhir āyatanaiḥ saṃgṛhītāḥ /
gandharasāyatanayor eva tatrābhāvāt
'du shes med 'du shes med min skye mched du nye bar 'gro ba rnams lta bu ste 'di ni skye mched gnyis pa'o zhes gsungs pa yin te skye mched 'di gnyis las 'du shes med pa'i sems can ni skye mched bcus bsdus te /
de na dri dang ro'i skye mched dag kho na med pa'i phyir ro /
bhavati hi cyutyupapattikālayos teṣāṃ manaāyatanam iti yid kyi skye mched ni de dag la 'chi 'pho dang skye ba'i dus dag na yod do /
naivasaṃjñānasaṃjñāyatanopagā manodharmāyatanābhyāṃ saṃgṛhītā ity adhikṛtaṃ /
teṣām arūpitvāt /
bahudhātuke 'pi dvāṣaṣṭir dhātava iti
'du shes med 'du shes med min skye mched du nye bar 'gro ba ni yid dang chos kyi skye mched dag gis te bsdus so zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
de dag la gzugs med pa'i phyir ro /
khams mang po pa las khams drug cu rtsa gnyis bstan pa zhes bya ba ni mdo las /
sūtra uktaṃ /
āyuṣmān ānando bhagavantam etad avocat
bcom ldan 'das la tshe dang ldan pa kun dga' bos 'di skad ces gsol to /
kiyatā bhadanta paṇḍito dhātukuśalo bhavati btsun pa ji tsam gyi mkhas pa khams la mkhas pa lags /
bhagavān āha /
paṇḍita ānanda aṣṭādaśa dhātūñ jānāti /
paśyati yathābhūtaṃ /
cakṣurdhātuṃ rūpadhātuṃ cakṣurvijñānadhātuṃ
bcom ldan 'das kyis bka' stsal pa /
kun dga' bo mkhas pa ni khams bco brgyad yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
evaṃ yāvan manodhātuṃ dharmadhātuṃ manovijñānadhātum iti /
itīmān ānandāṣṭādaśa dhātūñ jānāti paśyati yathābhūtaṃ /
ṣaḍ api dhātūṃ jānāti paśyati yathābhūtaṃ
kun dga' bo mig gi khams dang gzugs kyi khams dang mig gi rnam par shes pa'i khams zhes bya ba nas de bzhin du yid kyi khams dang chos kyi khams dang yid kyi rnam par shes pa'i khams zhes bya ba'i bar du khams bco brgyad bo 'di dag yang dag pa ji lta ba bzhin du shes shing mthong na zhes bya ba dang khams drug kyang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
pṛthivīdhātum abdhātuṃ tejodhātuṃ vāyudhātum ākāśadhātuṃ vijñānadhātum iti /
aparān api ṣaḍ dhātūṃ jānāti paśyati yathābhūtaṃ
sa'i khams dang chu'i khams dang me'i khams dang rlung gi khams dang nam mkha'i khams dang rnam par shes pa'i khams zhes bya ba dang khams gzhan drug kyang yang dag pa ji lta ba bzhin du shes shing mthong ba yin te /
kāmadhātuṃ vyāpādadhātuṃ vihiṃsādhātuṃ naiṣkramyadhātum avyāpādadhātum avihiṃsādhātum iti /
aparān api ṣaḍ dhātūñ jānāti paśyati yathābhūtaṃ
'dod pa'i khams dang gnod sems kyi khams dang rnam par 'tshe ba'i khams dang nges par 'byung ba'i khams dang gnod sems med pa'i khams dang rnam par mi 'tshe ba'i khams zhes bya ba dang khams gzhan drug kyang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
sukhadhātuṃ duḥkhadhātuṃ saumanasyadhātuṃ daurmanasyadhātum upekṣādhātum avidyādhātum iti /
caturo 'pi dhātūñ jānāti paśyati yathābhūtaṃ
bde ba'i khams dang sdug bsngal gyi khams dang yid bde ba'i khams dang yid mi bde ba'i khams dang btang snyoms kyi khams dang ma rig pa'i khams zhes bya ba dang khams bzhi yang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
vedanādhātuṃ saṃjñādhātuṃ saṃskāradhātuṃ vijñānadhātum iti /
trīṇy api dhātūṃ jānāti paśyati yathābhūtaṃ
tshor ba'i khams dang 'du shes kyi khams dang 'du byed kyi khams dang rnam par shes pa'i khams zhes bya ba dang khams gsum yang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
kāmadhātuṃ rūpadhātum ārūpyadhātum iti /
aparān api trīn dhātūṃ jānāti paśyati yathābhūtaṃ
'dod pa'i khams dang gzugs kyi khams dang gzugs med pa'i khams zhes bya ba dang khams gzhan gsum yang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
rūpadhātuṃ ārūpyadhātuṃ nirodhadhātum iti /
aparān api trīn dhātūṃ jānāti paśyati yathābhūtaṃ
gzugs kyi khams dang gzugs med pa'i khams dang 'gog pa'i khams zhes bya ba dang khams gzhan gsum yang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
atītaṃ (Abhidh-k-vy 56) dhātum anāgataṃ dhātuṃ pratyutpannaṃ dhātuṃ /
aparān api trīn dhātūṃ jānāti paśyati yathābhūtaṃ
'das pa'i khams dang ma 'ongs pa'i khams dang da ltar byung ba'i khams zhes bya ba dang khams gzhan gsum yang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
hīnaṃ dhātuṃ madhyamaṃ dhātuṃ praṇītaṃ dhātum iti /
aparān api trīn dhātūṃ jānāti paśyati yathābhūtaṃ
ngan pa'i khams dang bar ma'i khams dang gya nom pa'i khams zhes bya ba dang khams gzhan gsum yang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
kuśalaṃ dhātum akuśalaṃ avyākṛtaṃ dhātum iti /
aparān api trīn dhātūṃ jānāti paśyati yathābhūtaṃ
dge ba'i khams dang mi dge ba'i khams dang lung du ma bstan pa'i khams zhes bya ba dang khams gzhan gsum yang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
śaikṣaṃ dhātum aśaikṣaṃ dhātuṃ naivaśaikṣaṃnāśaikṣaṃ dhātum iti /
dvāv api dhātū jānāti paśyati yathābhūtaṃ
slob ba'i khams dang mi slob pa'i khams dang slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa'i khams zhes bya ba dang khams gnyis kyang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
sāsravaṃ dhātum anāsravaṃ dhātum iti /
aparāv api dvau dhātū jānāti paśyati yathābhūtaṃ saṃskṛtaṃ dhātum asaṃskṛtaṃ dhātum iti
zag pa dang bcas pa'i khams dang zag pa med pa'i khams zhes bya ba dang khams gzhan gnyis kyang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
imau dvau dhātū jānāti paśyati yathābhūtaṃ /
iyatā cānanda paṇḍito dhātukuśalo bhavatīti
'dus byas kyi khams dang 'dus ma byas kyi khams zhes bya ba'i khams 'di gnyis yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong na kun dga' bo 'di tsam gyis na mkhas pa khams la mkhas pa zhes gsungs pa yin no /
itīmāny atrābhisaṃbandhīni vākyāni pratyekaṃ madhye 'pi paṭhitavyāni /
vistarabhayāt tu mayā na likhitānīti bodhavyaṃ
sbyar ba'i tshig 'di dag ni re re la bar du brjod par bya ste /
bdag gis ni mangs su dogs pas ma bris so zhes bya bar rtogs par bya'o /
yathāyogaṃ saṃgraho veditavya iti /
aṣṭādaśa tāvad dhātavas ta eva ta iti
ci rigs par bsdu bar rig par bya'o zhes bya ba ni re zhig khams bco brgyad ni de dag nyid yin pas de dag ni 'di dag gis bsdus pa yin no /
ebhis te saṃgṛhītā evāṣṭādaśasu dhātuṣu /
yatra pṛthivīdhātvādayaḥ ṣaṭ /
teṣām ādyānāṃ caturṇāṃ spraṣṭavyadhātau saṃgrahaḥ /
ākāśadhāto rūpadhātāv ālokatamassvabhāvatvāt
de bzhin du gang la sa'i khams la sogs pa drug 'byung ba de dag las kyang dang po'i gzhi ni reg bya'i khams kyis bsdus so /
nam mkha'i khams ni snang ba dang mun pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir gzugs kyi khams su 'dus so /
vijñānadhātoḥ saptasu cittadhātuṣu saṃgrahaḥ rnam par shes pa'i khams ni sems kyi khams bdun du 'dus so /
kāmadhātvādīnāṃ tu ṣaṇṇāṃ kāmadhātuḥ kāmarāga ihābhipretaḥ 'dod pa'i khams la sogs pa drug las 'dod pa'i khams ni 'dir 'dod pa'i 'dod chags yin par bzhed de /
sa ca caitasikaḥ /
vyāpādadhātvādayo 'pi caitasikā eveti /
teṣāṃ dharmadhātusaṃgrahaḥ /
sukhadhātvādīnām api ṣaṇṇāṃ tasminn eva saṃgrahaḥ
de yang sems las byung ba yin la gnod sems kyi khams la sogs pa yang sems las byung ba kho na yin pas de dag ni chos kyi khams kyis bsdus so /
bde ba'i khams la sogs pa drug kyang de nyid du 'dus so /
vedanādhātvādīnāṃ caturṇāṃ trayāṇāṃ dharmadhātau tshor ba'i khams la sogs pa bzhi las gsum ni chos kyi khams su 'dus so /
vijñānadhātoḥ saptasu vijñānadhātuṣu rnam par shes pa'i khams ni rnam par shes pa'i khams bdun du 'dus so /
kāmadhātvādīnāṃ trayāṇāṃ kāmadhātoḥ aṣṭādaśasu dhātuṣu 'dod pa'i khams la sogs pa gsum las 'dod pa'i khams ni khams bco brgyad du 'dus so /
rūpadhātoś caturdaśasu vinā gandharasaghrāṇajihvāvijñānadhātubhiḥ gzugs kyi khams ni dri dang ro dang sna dang lce'i rnam par shes pa dag ma gtogs pa khams bcu bzhir 'dus so /
ārūpyadhātor manodharmamanovijñānadhātuṣu /
rūpadhātvādīnāṃ tu trayāṇāṃ dvayor uktaḥ saṃgrahaḥ
gzugs med pa'i khams ni yid dang chos dang yid kyi rnam par shes pa'i khams dag tu 'dus so /
gzugs kyi khams la sogs pa gsum las gnyis kyi bsdu ba ni bshad zin to /
nirodhadhātor dharmadhātau 'gog pa'i khams ni chos kyi khams su 'dus so /
atītadhātvādīnāṃ trayāṇāṃ pratyekam aṣṭādaśasu dhātuṣu saṃgrahaḥ 'das pa'i khams la sogs pa gsum ni so sor khams bco brgyad du 'dus so /
hīnādayas trayo dhātavaḥ kāmadhātvādaya eveti eṣām uktaḥ saṃgrahaḥ /
kuśalādīnāṃ trayāṇāṃ kuśalākuśaladhātvo rūpaśabdadharmadhātuṣu saptasu ca cittadhātuṣu
ngan pa la sogs pa'i khams gsum ni 'dod pa'i khams la sogs pa kho na yin pas 'di dag gi bsdu ba ni bshad zin to /
dge ba'i khams la sogs pa gsum las dge ba dang mi dge ba'i khams dag ni gzugs dang sgra dang chos kyi khams dag dang sems kyi khams bdun du 'dus so /
avyākṛtadhātor aṣṭādaśasu dhātuṣu lung du ma bstan pa'i khams ni khams bco brgyad du 'dus so /
śaikṣāśaikṣadhātvādīnāṃ trayāṇāṃ dvayor manodharmamanovijñānadhātuṣu slob po dang mi slob pa'i khams la sogs pa gsum las dang po gnyis ni yid dang chos dang yid kyi rnam par shes pa'i khams dag tu 'dus so /
tṛtīyasyāṣṭādaśadhātuṣu /
sāsravānāsravadhātvoḥ ādyasyāṣṭādaśasu dhātuṣu
gsum pa ni khams bco brgyad du 'dus so /
zag pa dang bcas pa zag pa med pa'i khams las dang po ni khams bco brgyad du 'dus so /
dvitīyasya manodharmamanovijñānadhātuṣu /
saṃskṛtāsaṃskṛtadhātvor ādyasyāṣṭādaśasu dhātuṣu /
dvitīyasya dharmadhātau saṃgrahaḥ /
ta ete dvāṣaṣṭir dhātavaḥ /
(I /
28) ya ime tatreti bahudhātuke /
eteṣāṃ dvayor lakṣaṇam anuktam iti /
(Abhidh-k-vy 57) pṛthivīdhātvādīnām uktaṃ lakṣaṇam amī
gnyis pa ni yid dang chos dang yid kyi rnam par shes pa'i khams dag tu 'dus so /
'dus byas dang 'dus ma byas kyi khams las dang po ni khams bco brgyad du 'dus so /
gnyis pa ni chos kyi khams su 'dus te de dag ni khams drug cu rtsa gnyis yin no /
der gang dag ces bya ba ni khams mang po'i bar ro /
de dag las gnyis kyi mtshan nyid ma bshad na zhes bya ba ni sa'i khams la sogs pa dang 'di dag gi ni mtshan nyid ni /
'dzin pa la sogs las su grub /
sra gsher dro nyid g yo ba rnams /
zhes bya ba bshad zin to /
nam mkha'i khams kyi mtshan nyid kyang /
de la nam mkha' mi sgrib pa /
zhes bshad zin la /
dhṛtyādikarmasaṃsiddhāḥ /
kharasnehoṣṇateraṇā iti /
nanu ca vijñānadhātor apy uktaṃ lakṣaṇaṃ /
vijñānaṃ prativijñaptir iti vacanāt /
satyam uktaṃ sarveṣāṃ vijñānānāṃ lakṣaṇaṃ
rnam par shes pa'i khams kyi mtshan nyid kyang /
rnam shes so sor rnam rig pa /
zhes smos pa'i phyir bshad zin ma yin nam zhe na /
rnam par shes pa thams cad kyi mtshan nyid ni bshad pa bden na /
vijñānadhātus tu kim iha kiṃcid eva vijñānam ity abhipretaṃ /
utāho sarvam iti na vivecitam
rnam par shes pa'i khams go ci 'dir rnam par shes pa cung zad cig kho na yin no zhes bya bar bsam pa yin nam 'on te thams cad yin zhes bya bar rnam par ma phye la /
asaṃskṛtaṃ cākāśam uktalakṣaṇaṃ /
na tv ākāśadhātuḥ
nam mkha' la yang 'dus ma byas kyi mtshan nyid can bshad kyi nam mkha'i khams ni ma yin no /
avaśyaṃ hy ayam anya ākāśāt 'di ni gdon mi za bar nam mkha' las gzhan yin te /
tathā hi ṣaḍdhātur ayaṃ bhikṣo puruṣa iti sūtrāntaram uktam /
ity anayā buddhyābhihitaṃ dvayor lakṣaṇam anuktam iti /
ata evāha /
tat kim ākāśam evākāśadhātur veditavyaḥ /
sarvaṃ ca vijñānaṃ vijñānadhātur iti /
mukhanāsikādiṣv ity ādiśabdena śrotrādīnāṃ grahaṇaṃ
mdo las dge slong skyes bu 'di ni khams drug pa yin no zhes 'byung ba'i phyir ro snyam pa'i blo 'dis /
gnyis kyi mtshan nyid ma bshad na zhes bya ba smos so /
de nyid kyi phyir de ci nam mkha' nyid nam mkha'i khams yin la rnam par shes pa thams cad kyang rnam par shes pa'i khams yin par rig par bya'am zhes bya ba smos so /
kha dang sna la sogs pa zhes bya ba'i sogs pa zhes bya ba'i sgras ni rna ba la sogs pa bsdu'o /
ālokatamasī kileti /
kilaśabdaḥ paramatadyotanārthaḥ /
svamataṃ tu sapratighadravyābhāvamātram ākāśam iti abhiprāyo lakṣyate
snang dang mun pa dag yin lo /
zhes bya ba la lo zhes bya ba'i sgras ni pha rol pa'i gzhung lugs rjod par byed pa yin te rang gi gzhung lugs ni nam mkha' thogs pa dang bcas pa'i rdzas med pa tsam yin no zhes bya bar bsam pa yin par mngon no /
rātriṃdivasvabhāva iti /
rātrivartinas tamaso bhāskarātapalakṣyasya cālokasyābhipretatvāt
mtshan mo dang nyin mo'i rang bzhin zhes bya ba ni mtshan mo yod pa'i mun pa dang nyin mo'i 'od kyi mtshan nyid kyi snang ba yin par 'dod pa'i phyir te /
bāhuliko vāyaṃ nirdeśaḥ /
aghaṃ kila citasthaṃ rūpam iti /
citasthaṃ saṃghātasthaṃ /
atyarthaṃ hanti hanyate ceti aghaṃ nairuktena vidhinā /
atyarthaśabdasya akārādeśaḥ kṛto hanteś ca ghādeśaḥ /
tasya taṭ sāmantakam iti
bstan pa 'di ni phal che ba'i dbang du byas pa yin no /
thogs pa zhes bya ba ni shin tu gnod par byar rung ba'i phyir brtsegs par gnas pa'i gzugs te /
de ni de'i nye 'khor ro /
lo zhes bya ba ni brtsegs pa la gnas pa ni brtsegs par gnas pa ste shin tu gnod par byed pa'am gnod par bya ba yin pas na brtsegs pa yin no /
de ni de'i nye 'khor ro /
tasyāghasya kuḍyādikasya sāmantakaṃ samīpasthaṃ zhes bya ba ni brtsegs pa rtsig pa la sogs pa de'i nye 'khor yin zhing nye bar gnas pa yin te /
tad apekṣya vyavasthāpitam ity arthaḥ de la ltos nas rnam par gzhag ces bya ba'i tha tshig go /
atrāpi vyākhyāne kilaśabdo vaibhāṣikavyākhyānapradarśānārthaḥ rnam par bshad pa 'di la yang lo zhes bya ba'i sgra ni bye brag tu smra ba'i rnam par bshad pa yin par rab tu bstan pa'i phyir ro /
svamataṃ tu yat tat paścād ucyate rang gi gzhung lugs ni gang 'og nas 'byung ba yin te /
tad āha /
aghaṃ ca tat /
anyasya rūpasya tatrāpratighātān na pratihanyate 'nyad rūpam asminn iti kṛtvā
des smras pa /
'di la gzugs gzhan thogs pa med pas de la gzugs gzhan mi thogs pa'i phyir de ni thogs med kyang yin la /
sāmantakaṃ cānyasya rūpasyeti citasthasya brtsegs par gnas pa'i gzugs gzhan gyi nye 'khor yang yin te /
asmin pakṣe karmadhārayaḥ samāsaḥ /
aghaṃ ca tat sāmantakaṃ ca tad iti aghasāmantakaṃ
phyogs 'di la ni de ni thogs med kyang yin la de ni nye 'khor yang yin pas thogs med nye 'khor yin no zhes bya bar tshig bsdu'o /
vijñānaṃ sāsravam iti zag dang bcas pa'i rnam shes ni /
janmano hetor vijñānasyābhipretatvāt zhes bya ba ni skye ba'i rgyu'i rnam par shes pa yin par 'dod pa'i phyir ro /
kuta iti cet /
ata āha /
yasmād ime ṣaḍdhātava iṣṭā
gal te ci'i phyir snyam na /
de'i phyir smras pa /
janmaniśrayāḥ /
ṣaḍdhātur ayaṃ bhikṣo puruṣa iti
'di ltar khams drug po 'di dag ni /
skye ba'i rten yin par 'dod de /
ṣaṭ khalu dhātūn pratītya mātuḥ kukṣau garbhasyāvakrāntir iti vacanāt /
ete hi janmana iti vistaraḥ /
ete hi janmano janakapoṣakasaṃvardhakatvād ādhārabhūtāḥ /
janako hy atra vijñānadhātuḥ pratisaṃdhibījatvāt /
poṣakāni bhūtāni tatsaṃniśrayabhāvāt
dge slong skyes bu 'di ni khams drug pa yin no zhes bya ba dang khams drug la brten nas ma'i mngal du bu 'jug go zhes 'byung ba'i phyir ro /
de dag ni nyid mtshams sbyor ba'i sems nas 'chi ba'i sems kyi bar du skye ba'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de dag ni skye ba bskyed par byed pa dang gso bar byed pa dang 'phel bar byed pa yin pa'i phyir gzhir gyur pa ste /
'di la skyed par byed pa ni rnam par shes pa'i khams yin te /
nying mtshams sbyor ba'i sa bon yin no /
gso bar byed pa ni 'byung ba dag yin te /
de'i rten du gyur pa'i phyir ro /
saṃvardhaka (Abhidh-k-vy 58) ākāśadhātur avakāśadānāt 'phel par byed pa ni nam mkha'i khams yin te /
go 'byed pa'i phyir ro /
ata evaiṣāṃ dhātutvavacanaṃ de nyid kyi phyir 'di dag la khams nyid yin par brjod de /
pratisaṃdhiṃ dadhata iti dhātavaḥ nying mtshams sbyor ba 'dzin pas na khams dag yin no /
anāsravās tu dharmā naivam iti /
na janmaniśrayā janmanirodhitvāt
zag pa med pa'i chos rnams ni de lta ma yin no zhes bya ba ni skye ba dang 'gal ba'i phyir skye ba'i rten ma yin no /
(I /
29) sanidarśana eko 'tra rūpam iti /
kim idaṃ nidarśanaṃ nāma
bstan yod 'dir ni gzugs gcig pu /
zhes bya ba 'di ci zhig yin zhe na /
yena viśeṣeṇa yogāt tad vastu tathā nidarśayituṃ śakyate /
sa viśeṣo nidarśanam ity ucyate
khyad par gang zhig dang ldan na dngos po de de ltar bstan par nus pa'i khyad par de ni bstan pa zhes bya'o /
vacanena parasya cakṣurvijñānām utpannaṃ vā nidarśanaṃ yang na tshig gis gzhan gyi mig gi rnam par shes pa bskyed pa ni bstan pa yin la /
tena saha vartate sanidarśana eko rūpadhātur atrāṣṭādaśasu dhātuṣu de dang lhan cig 'jug pa ni bstan yod de gzugs kyi khams gcig pu yin no /
rūpadhātur evaikaḥ sanidarśana ity avadhāraṇād uktaṃ bhavati 'dir khams bco brgyad dag las gzugs kyi khams gcig kho nas bstan du yod pa'o zhes dmigs kyis bstsal pa'i phyir ro /
anidarśanāḥ śeṣā iti /
anena cāsya sanidarśanatvena prādhānyam uktam iti /
na punaruktadoṣaprasaṃga iti tatsiddheḥ
lhag ma rnams ni bstan du med pa'o zhes bshad par 'gyur ro /
bstan du yod pa nyid 'dis kyang gtso bo yin par bshad pa yin par zlos pa'i nyes par thal ba ma yin te /
de ni grub pa'i phyir ro /
ete ca sanidarśanatvādayaḥ prabhedāḥ prāyeṇa sūtroktā eva pradarśyante /
tathā hi sūtra uktaṃ
bstan du yod pa nyid la sogs pa'i bye brag 'di dag kyang phal cher mdo las gsungs pa kho na yin pas rab tu bstan te /
'di ltar mdo las /
cakṣur bhikṣo ādhyātmikam āyatanaṃ dge slong mig ni nang gi skye mched yin te /
catvāri mahābhūtāny upādāya rūpaprasādaḥ rūpy anidarśanaṃ sapratighaṃ 'byung ba chen po bzhi dag rgyur byas pa gzugs dang gzugs can bstan du med pa thogs pa dang bcas pa'o zhes bya ba nas /
yāvat kāyo bhikṣo ādhyātmikam āyatanaṃ pūrvavat dge slong lus ni nang gi skye mched yin te zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
mano bhikṣo ādhyātmikam āyatanaṃ arūpy anidarśanam apratighaṃ dge slong yid ni nang gi skye mched yin te /
gzugs can ma yin pa bstan du med pa thogs pa med pa'o /
rūpāṇi bhikṣo bāhyam āyatanaṃ dge slong gzugs dag ni phyi'i skye mched yin te /
catvāri mahābhūtāny upādāya rūpi sanidarśanaṃ sapratighaṃ 'byung ba chen po bzhi dag rgyur byas pa gzugs can bstan du yod pa thogs pa dang bcas pa'o /
śabdā hi bhikṣo bāhyam āyatanaṃ dge slong sgra dag ni phyi'i skye mched yin te /
catvāri mahābhūtāny upādāya rūpy anidarśanaṃ sapratighaṃ 'byung ba chen po 'di dag rgyur byas pa gzugs can bstan du med cing thogs pa dang bcas pa'o zhes bya ba nas /
yāvat spraṣṭavyāni bhikṣo bāhyam āyatanaṃ dge slong reg bya dag ni phyi'i skye mched yin te /
catvāri mahābhūtāni catvāri ca mahābhūtāny upādāya rūpy anidarśanaṃ sapratighaṃ 'byung ba chen po bzhi dag dang 'byung ba chen po bzhi dag rgyur byas pa gzugs can bstan du med pa thogs pa med pa dang bcas pa'o /
dharmā bhikṣo bāhyam āyatanaṃ dge slong skye mched rnams ni phyi'i skye mched yin te /
ekādaśabhir āyatanair asaṃgṛhītaṃ arūpy anidarśanam apratigham iti /
ete ca prabhedā dhātūnām eva ā prathamakośasthānaparisamāpteḥ kathyante
skye mched bcu gcig gis ma bsdus pa bstan du med pa thogs pa med pa'o zhes bya ba'i bar du gsungs te /
de dag kyang mdzod kyi gnas dang po yongs su rdzogs kyi bar du khams rnams kyi rab tu dbye ba kho nar ston te /
rūpavijñānavibhāgatvāt /
sapratighā daśa rūpiṇa iti
gzugs dang rnam par shes pa'i khyad par yin pa'i phyir ro /
thogs dang bcas pa gzugs can bcu /
rūpigrahaṇam arūpinirāsārthaṃ /
rūpaṇaṃ rūpaṃ /
tad eṣām astīti rūpiṇaḥ /
daśeti cakṣurdhātvādayaḥ paṃca tadviṣayadhātavaś ca paṃca ceti
zhes bya ba la gzugs can smos pa ni gzugs can ma yin pa bsal ba'i phyir ro /
gzugs ni gzugs su rung ba ste de 'di dag la yod pas gzugs can rnams so /
bcu zhes bya ba ni mig gi khams la sogs pa lnga dang de dag gi yul gyi khams lnga kho na yin no /
dharmadhātor nirāsaḥ kathaṃ kṛtaḥ chos kyi khams ji ltar brtsal bar byas pa yin /
sa cāpi hi rūpīti śakyate vaktuṃ /
tatrāvijñaptirūpasadbhāvāt /
rūpiṇa evety avadhāraṇāt tannirāsaḥ kṛto bhavati
de la rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs yod pa'i phyir de yang gzugs can no zhes brjod par nus so zhe na /
gzugs can zhes nges par gzung ba'i phyir de brtsal ba byas pa yin te /
ye hi dhātavo rūpisvabhāvā eva te grahītavyāḥ khams gang dag gzugs can gyi ngo bo nyid yin pa de dag kho na gzung bar bya ba yin na /
dharmadhātus tu rūpyarūpisvabhāva iti chos kyi khams ni gzugs can dang gzugs can ma yin pa'i ngo bo nyid kyang yin no /
svadeśe parasyotpattipratibandha iti vistaraḥ /
yatraikaṃ sapratighaṃ vastu /
tatra dvitīyasyotpattir na bhavati /
yathā hasto haste 'bhyāhataḥ pratihanyate
rang gi yul du gzhan skye ba'i gegs byed pa ste zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang na thogs pa dang bcas pa'i dngos po gcig yod pa der gzugs can gnyis pa skye bar mi 'gyur te /
dper na lag pa'am rdo ba la lag pa rdugs shing thogs pa ste /
upale vā /
hasto hastasthāne upalasthāne vā notpadyate /
upalo 'pi /
tayor hastopalayoḥ sthāne upalo 'pi notpadyate
lag pa'i gnas sam rdo ba'i gnas su lag pa mi 'byung ba'am rdo ba yang de gnyis la ste rdo ba lag pa dang rdo ba dag gi gnas su mi 'byung ba lta bu yin no /
jale pratihanyata iti /
jale svaviṣaye pravartata ity arthaḥ
chu la sogs la zhes bya ba ni rang gi yul chu la 'jug pa zhes bya ba'i tha tshig go /
prāyeṇa manuṣyāṇām (Abhidh-k-vy 59) iti prāyagrahaṇaṃ kaivartādinivṛttyarthaṃ mi phal che'i lta bu'o zhes bya ba phal che ba smos pa ni nya ba la sogs pa bsal ba'i phyir ro /
asti nobhayatreti /
garbhe niyatamṛtyūnāṃ /
etān ākārān iti
gnyi gar ma yin pa yang yod de zhes bya ba ni nges par mngal du 'chi ba rnams kyi lta bu'o /
etāṃ prakārān ity arthaḥ /
titīlā jatunyaḥ /
mārjārādīnām ity ādigrahaṇena cauramanuṣyādīnāṃ vyāghrādīnāṃ ca grahaṇaṃ /
yasmiṃ yasya kāritraṃ
rnam pa de dag ces bya ba ni rnam pa de rnams zhes bya ba'i tha tshig go /
pha bang ni kha rkub dag yin no /
byi la la sogs pa zhes bya ba'i sogs pa smos pas ni chom rkun pa'i mi la sogs pa dang stag la sogs pa bsdu'o /
sa tasya viṣaya iti /
kāritraṃ puruṣakāraḥ /
cakṣuḥśrotrādīnāṃ rūpaśabdādiṣv ālocanaśravaṇādikāritraṃ /
tac ca svacittacaittān praty āśrayabhāvaviśeṣalakṣaṇaṃ veditavyaṃ
gang zhig gang la byed pa de ni de'i yul yin la zhes bya ba ni byed pa ni rtsal yin te mig dang rna ba la sogs pa gzugs dang sgra la sogs pa la lta ba dang nyan pa la sogs pa ni byed pa yin no /
de yang rang gi sems dang sems las byung ba dag la rten gyi ngo bo'i nus pa'i khyad par gyi mtshan nyid yin par rig par bya'o /
yac cittacaittair gṛhyate daṇḍāvaṣṭambhanayogena /
tad ālambanaṃ rūpādi /
tad evaṃ sati cittacaittānām evālambanaṃ /
viṣayaḥ punaś cakṣurādīnām api na kevalaṃ cittacaittānāṃ
gzugs la sogs pa gang zhig sems dang sems las byung ba rnams kyis khar ba la brten pa'i tshul du 'dzin pa de ni dmigs pa yin no /
de ltar na dmigs pa ni sems dang sems las byung ba'i kho na'i yin la yul ni sems dang sems las byung ba 'ba' zhig gis ma yin gyi mig la sogs pa yang yin no /
tasmāt pareṇāpravṛtter iti /
yo hi loke yataḥ pareṇa na pravartate /
sa tatra pratihanyate kāṣṭhe kuḍye vā /
tathā cakṣurādi viṣayāt pareṇa na kāritraṃ karoti /
viṣaya eva tu karoti tasmāt tatra pratihanyata ity ucyate
de las gzhan du mi 'jug pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'jig rten na gang zhig shing ngam rtsig pa gang las gzhan du mi 'jug pa de ni de la thogs pa yin no /
de bzhin mig la sogs pa yang yul gzhan du byed pa mi byed kyi rang gi yul kho na la byed de /
de lta bas na de la thogs pa yin no zhes bya'o /
nipāto vātra pratighāta iti vistaraḥ /
atra viṣaye nipatanaṃ nipātaḥ
yang na 'di la gtod pa ni thogs pa yin te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni yul 'di la gtod par byed pa ni gtod pa'o /
yā svaviṣaye pravṛttiḥ /
kāritram ity arthaḥ
rang gi yul la 'jug pa gang yin pa'o zhes bya ba ni byed ces bya ba'i tha tshig go /
tad ihāvaraṇapratighāteneti vistaraḥ /
sapratighā daśety atrāvaraṇapratighātena te daśa dhātavaḥ sapratighā abhipretāḥ /
tatra viṣayālambanapratighātābhyāṃ cittacaittānām api sapratighatvaprasaṃgāt catuṣkoṭikaḥ praśnaś catuṣkoṇaś catuḥprakāra ity arthaḥ
de lta bas na bcu po dag ni sgrib pa la thogs pas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
thogs dang bcas pa gzugs can bcu /
zhes bya ba 'dir khams bcu po dag ni sgrib pa la thogs pas thogs pa dang bcas par 'dod pa yin no /
de la sems dang sems las byung ba dag kyang yul dang dmigs pa la thogs pa dag gi thogs pa dang bcas pa nyid yin pas dri ma mu bzhi ste mu bzhi ni rnam pa bzhi zhes bya ba'i tha tshig go /
paścātpādaka iti /
yadi praśnasya paścādbhāgaṃ gṛhītvā visarjanāyottiṣṭhate sa paścātpādakaḥ
tshig phyi ma dang sbyor ba ste zhes bya ba ni gal te dri ba'i cha phyi ma bzung nas lan 'debs par byed na de ni tshig phyi ma dang sbyor ba yin no /
yadi pūrvaṃ bhāgaṃ gṛhītvā sa pūrvapādakaḥ gal te cha snga ma bzung na lan 'debs par byed na de ni tshig snga ma dang sbyor ba yin no /
viṣayapratighātenāpi ta iti cittacaittāḥ de dag ni yul la thogs pas kyang yin no zhes bya ba ni sems dang sems las byung ba rnams te /
te hi viṣayapratighātenālambanapratighātena ca sapratighāḥ de dag ni yul la thogs pa dang dmigs pa la thogs pas thogs pa dang bcas pa yin no /
paṃcendriyāṇi nālambanapratighātena sapratighāny anālambanatvāt dbang po lnga ni dmigs pa la thogs pas thogs pa dang bcas pa ma yin te /
yatrotpitsor manasa iti vistaraḥ /
yatrāśraye ālambane ca utpattukāmasya manasaḥ /
pratighāto 'nutpattiḥ /
śakyate paraiḥ kartum antarāvaraṇena
dmigs pa med pa'i phyir ro /
gang la yid skye bar 'dod pa la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rten tam dmigs pa gang la yid skye bar 'dod pa la bar chad kyi sgrib pa gzhan dag gis thogs shing mi skye bar byed nus pa de kho na thogs pa dang bcas pa yin te /
tad eva sapratighaṃ /
tenāntarāvaraṇalakṣaṇena pratighena sapratighatvāt
bar chad kyi sgrib pa'i mtshan nyid kyi thogs pas thogs pa dang bcas pa yin pa'i phyir ro /
svadeśe parasyotpattipratibandhanalakṣaṇena pratighātena sapratighatvād ity apare gzhan dag na re rang gi yul du gzhan skye ba'i gegs byed pa'i mtshan nyid thogs pas thogs pa dang bcas pa'i phyir ro zhes zer ro /
kiṃ punas tat /
paṃcendriyapaṃcaviṣayadhātusvabhāvaṃ /
viparyayāt apratigham iṣṭaṃ
de dag kyang gang zhe na /
dbang po lnga dang yul lnga'i khams kyi ngo bo nyid yin no /
(Abhidh-k-vy 60) /
yatrotpitsor manasaḥ pratighāto na śakyate paraiḥ kartuṃ yathā manodhātor dharmadhātoś ca manovijñānotpattau antarāvaraṇaṃ na śakyate paraiḥ kartuṃ /
ataḥ saptacittadhātudharmadharmadhātusvabhāvam apratigham iti siddhaṃ
bzlog pa ni thogs pa med par 'dod do zhes bya ba ni gang yid skye bar 'dod pa la gzhan dag gis thogs par bya mi nus pa ste /
dper na yid kyi khams dang chos kyi khams la yid kyi rnam par shes pa skye ba la gzhan dag gis bar chad kyi sgrib pa bya bar mi nus pa lta bu yin no /
de'i phyir sems kyi khams bdun dang chos kyi khams ni thogs pa med pa'i ngo bo nyid yin no zhes bya bar grub po /
avyākṛtā aṣṭāv iti /
avyākṛtā evāṣṭāv ity avadhāraṇaṃ
lung ma bstan brgyad ces bya ba ni brgyad kyi lung du ma bstan pa kho na'o zhes nges par bzung ba yin te /
kuśalākuśalabhāvenāvyākaraṇāt avyākṛtāḥ /
ye kuśalākuśalavyatiriktāḥ /
ta evāvyākṛtā ihābhipretāḥ /
na tu kuśalāḥ akuśalāvyākṛtāvyākaraṇāt
dge ba dang mi dge ba'i ngo bor lung du ma bstan pa'i phyir na lung du ma bstan pa dag yin no /
gang dag dge ba dang mi dge ba ma gtogs pa de dag kho na la lung du ma bstan pa yin no zhes bya bar 'dod kyi /
nāpy akuśalāḥ kuśalāvyākṛtāvyākaraṇāt /
kuśalākuśalānāṃ kuśalākuśalabhāvena vyākṛtatvāt /
saṃketarūḍhyapekṣā hi śabdapravṛttiḥ /
tridhānya iti /
dhātava ity adhikṛtaṃ /
traidhaivānye naikadhā na dvidheti avadhāraṇaṃ /
alobhādisaṃprayuktāḥ kuśalā iti vistaraḥ /
alobhadveṣamohahryapatrapāsaṃprayuktāḥ saptacittadhātavaḥ kuśalāḥ /
lobhadveṣamohāhrīanapatrāpyasaṃprayuktā akuśalāḥ /
kutsitāc chalitā gatā apakrāntā iti kuśalāḥ
dge ba dang mi dge ba rnams ni dge ba dang mi dge ba'i ngo bor lung du bstan pa'i phyir dge ba yang mi dge ba dang lung du ma bstan pa nyid du lung du ma bstan pa ma yin la mi dge ba yang dge ba dang lung du ma bstan pa nyid du lung du ma bstan pa'i phyir ma yin te /
sgra 'jug pa ni brdar btags pa la 'jug pa yin no /
gzhan rnams gsum zhes bya ba ni khams zhes bya bar skabs dang sbyar te /
gzhan dag ni rnam pa gsum kho na yin gyi rnam pa gcig kyang ma yin la /
rnam pa gnyis kyang ma yin no zhes nges par bzung ba yin no /
ma chags pa la sogs pa dang mtshungs par ldan pa dag ni dge ba yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems kyi khams bdun ma chags pa dang zhe sdang med pa dang gti mug med pa dang ngo tsha shes pa dang khrel yod pa dang mtshungs par ldan pa dag ni dge ba yin no /
chags pa dang zhe sdang dang gti mug dang ngo tsha med pa dang khrel med pa dang mtshungs par ldan pa dag mi dge ba yin no /
smad pa las 'das shing ngan song las rgal bas na dge ba'o /
prajñā vā kuśa iva tīkṣṇeti kuśaḥ /
taṃ lānti ādadata ity kuśalaḥ
rnam pa gcig tu na shes rab ni rtsva ku sha dang 'dra bar rno bas ku sha zhes bya ste /
de len cing kun tu len pas na dge ba'o /
tadviparītā akuśalāḥ /
anye tv alobhādilobhādyasaṃprayuktā avyākṛtāḥ
gzhan ma chags pa la sogs pa dang chags pa la sogs pa dang mtshungs par mi ldan pa dag ni lung du ma bstan pa yin no /
dharmadhātur iti vistaraḥ /
alobhādisvabhāvo yo 'yam uktaḥ
chos kyi khams ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ma chags pa la sogs pa'i ngo bo nyid ni gang 'di bshad zin pa yin no /
alobhādisaṃprayukto vedanādiḥ /
alobhādisamuttho viprayuktaḥ
ma chags pa la sogs pa dang mtshungs par ldan pa dag ni tshor ba la sogs pa yin no /
prātijātyādiḥ /
avijñaptiś ca /
pratisaṃkhyānirodhaś cāpara iti caturvidhaḥ kuśalaḥ /
dharmadhātur lobhādisvabhāvasaṃprayuktasamuttho 'kuśalaḥ
ma chags pa la sogs pa kun nas bslang ba ni thob pa dang skye ba la sogs pa ldan pa ma yin pa dang rnam par rig byed ma yin pa yin no /
gzhan ni so sor brtags pas 'gog pa yin te chos kyi khams rnam pa bzhi ni dge ba yin no /
anyo 'vyākṛto yo nālobhādisvabhāvasaṃprayuktasamutthaḥ chags pa la sogs pa'i ngo bo nyid dang mtshungs par ldan pa dang kun nas bslang ba ni mi dge ba'o /
nāpi lobhādisvabhāvasaṃprayuktasamutthaḥ /
ākāśam apratisaṃkhyānirodhaḥ /
teṣāṃ ca yathāśaṃbhavaṃ prāptijātyādayaḥ /
eṣo 'vyākṛto dharmadhātuḥ
gzhan ni lung du ma bstan pa yin no zhes bya ba ni gang zhig ma chags pa la sogs pa'i ngo bo nyid dang mtshungs par ldan pa dang kun nas bslang ba yang ma yin pa dang nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dang ci rigs par de dag gis thob pa dang skye ba la sogs pa yin te chos kyi khams 'di ni lung du ma bstan pa yin no /
tadanyāv avyākṛtāv iti /
tābhyāṃ kuśalākuśalacittasamutthābhyāṃ rūpaśabdadhātubhyām anyau rūpaśabdadhātū avyākṛtacittasamutthau kāyavāgvijñaptisaṃgṛhītau vijñaptyasaṃgṛhītau cāvyākṛtau
de las gzhan pa dag ni lung du ma bstan pa yin no zhes bya ba ni dge ba dang mi dge ba'i sems kyis kun nas bslang ba'i gzugs dang sgra'i khams de dag las gzhan pa lung du ma bstan pa'i sems kyis kun nas bslang ba'i gzugs dang sgra'i khams lus dang ngag gi rnam par rig byed kyis bsdus pa gang yin pa dag dang rnam par rig byed kyis ma bsdus pa dag ni lung du ma bstan pa yin no /
(I /
30) kāmadhātvāptāḥ sarve iti
'dod khams gtogs pa thams cad do /
kāmadhātvāptāḥ sarva evety avadhāryate /
aṣṭādaśadhātutvamātrasaṃgrahāt /
na tu pratyekaṃ sākalyataḥ
zhes bya ba ni khams bco brgyad tsam gyis bsdus pa yin pa'i phyir thams cad 'dod pa'i khams su gtogs pa kho na yin no zhes bya bar nges par bzung gi re res thams cad bsdus pa ni ma yin no /
de'i phyir /
tata āha /
rūpe caturdaśeti /
tayoḥ kavaḍīkārāhāratvād iti /
tayor gandharasayoḥ /
gandho 'pi hi kavaḍīkārāhāraḥ sūkṣmaḥ
gzugs kyi khams na bcu bzhi'o /
zhes bya ba smos so /
de gnyis ni kham gyi zas yin pa'i phyir la zhes bya ba ni dri dang ro de gnyis te dri yang kham gyi zas phra mo yin no /
tatrābhāvaprasaṃga iti /
tatra rūpadhātau spraṣṭavyadhātor abhāvaprasaṃgaḥ kavaḍīkārāhāratvāt
de lta na ni 'o na reg bya'i khams kyang med par thal bar 'gyur te zhes bya ba ni kham gyi zas yin pa'i phyir gzugs kyi khams 'di na reg bya'i khams med par thal bar 'gyur te /
grub pa'i mtha' las /
kavaḍīkāra āhāraḥ kāme tryāyatamātmaka (Abhidh-k-vy 61) kham gyi zas ni 'dod pa na /
skye mched gsum gyi bdag nyid do /
[Tib /
56] iti siddhāntāt
zhes 'byung ba'i phyir ro /
gandharasayor apy eṣa prasaṃga iti /
yau nāhārasvabhāvau /
tau tatra syātām ity arthaḥ
dri dang ro dag kyang de ltar thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni gang dag zas kyi rang bzhin ma yin pa de dag de na yod par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
asti tu spraṣṭavyasyeti reg bya yod du bcug kyang zhes bya ba ci zhe na /
kiṃ /
paribhoga indriyāśrayabhāvena ādhārabhāvena prāvaraṇabhāvena ca
longs spyod pa ste /
dbang po'i rten gyi dngos po dang gzhi'i dngos po dang bgo ba'i dngos por ro /
anye punar āhur iti bhadantaśrīlātaḥ gzhan dag na re ni zhes bya ba ni btsun pa dpal len to /
praśrabdhisahagateneti /
praśrabdhisahotpannena kāyakarmaṇyatāsahagatenety arthaḥ
shin tu sbyangs pa dang lhan cig par gyur pa zhes bya ba ni shin tu sbyangs pa dang lhan cig skyes te /
lus las su rung ba dang lhan cig par gyur pa zhes bya ba'i tha tshig go /
atrācāryo bhadantaśrīlātamatam anādṛtya vaibhāṣikamataṃ sāvakāśaṃ dṛṣṭvā viniścayam ārabhate 'dir slob dpon gyi btsun pa dpal lan gyi gzhung lugs khyad du bsad de /
bye brag tu smra ba'i gzhung lugs glags dang bcas par mthong nas rnam par gtan la dbab pa brtsam pa'i phyir /
evaṃ tarhīti vistaraḥ /
vaibhāṣikair arthata etat pratijñātaṃ /
na sto rūpadhātau gandharasau
de ltar na ni 'o na zhes bya ba rgyas par smos te /
bye brag tu smra ba rnams kyis ni shugs kyis ni 'di skad du gzugs kyi khams na dri dang ro dag med de /
niḥprayojanatvāt /
strīpuruṣendriyaviṣayavad iti /
taṃ pakṣam ācāryo dūṣayati
dgos pa med pa'i phyir pho'i dbang po bzhin no zhes bya ba dam bcas par 'gyur ro /
duṣṭo 'yaṃ pakṣaḥ /
dharmiviśeṣaviparyayāpakṣālatvāt /
rūpadhātugandharasākhyo hi dharmī vidyamānasvagrāhako 'bhipretaḥ /
tasyāvidyamānasvagrāhakatvaṃ prāpnoti /
yathā hi strīpuruṣendriyaviṣayo niḥprayojanatvena avidyamānasvagrāhako bhavati /
tathā gandharasākhyo 'pi viṣayaḥ prāpnoti
phyogs der slob dpon sun 'byin par byed de /
phyogs 'di ni chos can gyi khyad par las bzlogs pas skyon chags pa'i mtshan nyid yin pa'i phyir skyon can yin no /
gzugs kyi khams kyi dri dang ro /
zhes bya ba rang 'dzin par byed pa yod pa can ni chos can yin par 'dod pa yin na /
de rang 'dzin par byed pa med pa can nyid du 'gyur te /
dper na pho dang mo'i dbang po dgos pa med pa nyid kyis rang 'dzin par byed pa med pa can dag yin pa ltar dri dang ro zhes bya ba'i yul can yang de dang 'dra bar 'gyur ro /
sphuṭam apy anumānam asti /
yenaiṣa dharmiviśeṣaviparyayo vyajyate /
na sto rūpadhātau ghrāṇajihvendriye niḥprayojanaviṣayatvāt /
puruṣendriyavad iti /
vaibhāṣikadeśīyaḥ kaścit pratividhatte
gang gis na chos can las bzlog pa 'di gsal bar 'gyur ba'i rjes su dpag pa yang gsal bar yod de /
gzugs kyi khams na sna dang lce'i dbang po dag med de /
dgos pa med pa'i phyir pho dang mo'i dbang po bzhin no /
asti prayojanam iti vistaraḥ /
tābhyāṃ ghrāṇajihvendriyābhyāṃ vinā śarīraśobhaiva na syāt vāgvijñaptiś ca /
anena dṛṣṭabādhena prasaṃgaṃ nivartayati
bye brag tu smra ba'i phyogs pa 'ga' zhig gis lan gdab pa'i phyir dgos pa yod de zhes bya ba rgyas par smos te /
sna dang lce'i dbang po de dag med par ni rten mdzes pa nyid dang ngag gi rnam par rig byed du yang mi 'gyur te mthong bas gnod pa 'dis ni thal bar 'gyur ba zlog par byed de /
anumānaṃ hy atra dṛṣṭaṃ bādhate 'dir rjes su dpag pa la mthong bas gnod par 'gyur ro /
kiṃ ity ucyate /
sto rūpadhātau ghrāṇajihvendriye
de yang gang yin zhe na /
gzugs kyi khams na sna dang lce'i dbang po dag yod de /
saprayojanatvāt /
cakṣurindriyavad iti /
ācārya āha /
yady etat prayojanam iti vistaraḥ
dgos pa dang bcas pa'i phyir mig gi dbang po bzhin no /
slob dpon gyis /
gal te dgos pa der zad na /
adhiṣṭhānenaivāśrayaśobhā vacanaṃ ca bhavati nendriyeṇeti saprayojanatvasya hetor asiddhatāṃ darśayati zhes bya ba rgyas par smos te /
rten kho na sa lus mdzes pa dang tshig smra bar 'gyur gyi dbang pos ni ma yin pas dgos pa dang bcas pa nyid kyi gtan tshigs ma grub pa nyid du ston par byed do /
vaibhāśikadeśīya āha /
nānindriyam adhiṣṭhānam iti vistaraḥ /
na rūpadhātau saṃbhavaty anindriyaṃ ghrāṇajihvendriyādhiṣṭhānam
bye brag tu smra ba'i phyogs pa zhig gis dbang po med pa'i rten mi srid de zhes bya ba rgyas par smos te /
gzugs kyi khams na dbang po med pa'i sna dang lce'i dbang po'i rten mi srid de /
indriyādhiṣṭhānatvāt /
puruṣendriyādhiṣṭhānavad iti /
etena saprayojanatvasya siddhatāṃ sthāpayati
rten yin pa'i phyir pho'i dbang po'i rten bzhin no /
'dis ni dgos pa dang bcas pa nyid du grub pa nyid du 'jog par byed do /
ācārya āha /
yuktas tadasaṃbhava iti vistaraḥ /
yuktas tatra puruṣendriyādhiṣṭhānasyāsaṃbhavo niḥprayojanatvāt /
ghrāṇajihvendriyādhiṣṭhānānaṃ tv āśrayaśobhābhivyāhāra prayojanatvāt saprayojanaṃ
slob dpon gyis de ni dgos pa med pa'i phyir mi srid par rigs kyi zhes bya ba rgyas par smos te /
pho'i dbang po'i rten de ni dgos pa med pa'i phyir mi srid par rigs kyi sna dang lce'i dbang po'i rten ni lus mdzes par bya ba dang mngon par brjod par dgos pa'i phyir dgos pa dang bcas pa yin te /
ato 'sya vināpīndriyeṇa yuktaḥ saṃbhavaḥ de'i phyir 'di dag ni dbang po med par yang srid par rigs so /
sādhanaṃ tatrocyate /
saṃbhavati rūpadhātāv anindriyaṃ ghrāṇajihvendriyādhiṣṭhānaṃ /
saprayojanatvāt /
cakṣurindriyādhiṣṭhānavad iti /
anena tām eva saprayojanatvasyāsiddhatāṃ vyavasthāpayati
'dir sgrub pa yang brjod par bya ste /
gzugs kyi khams na dbang po med pa'i sna dang lce'i dbang po'i rten srid de /
dgos pa dang bcas pa'i phyir mig gi dbang po'i rten bzhin no /
'dis ni dgos pa dang bcas pa nyid ma grub pa de nyid rnam par 'jog par byed do /
evam atra saprayojanatvavādini vaibhāṣikadeśīye kasmiṃścin niṣiddhe yad etad ādāv uktaṃ /
evaṃ tarhi ghrāṇajihvendriyayor apy abhāvaprasaṃgaḥ niḥprayojanatvād iti taddūṣaṇābhāsatāṃ darśayanto vaibhāṣikā āhuḥ
de ltar 'dir bye brag tu smra ba'i phyogs pa dgos pa dang bcas pa nyid du smra ba 'ga' zhig bkag pa dang bye brag tu smra ba rnams kyis de lta na ni 'o na sna dang lce'i dbang po dag kyang med par thal bar 'gyur te /
dgos pa med pa'i phyir ro zhes bya ba ni sun 'byin pa ltar snang ba nyid du bstan pa'i phyir dgos pa med par yang zhes bya ba rgyas par smras te /
niḥprayojanāpīti vistaraḥ /
yathā garbhe niyatamṛtyūnāṃ niḥprayojanābhinirvṛttiḥ
dper na mngal du nges par 'chi ba rnams kyi dbang po dgos pa med par mngon par 'grub pa lta bu ste /
(Abhidh-k-vy 62) na hi teṣāṃ rūpadarśanādir bhavati /
evaṃ rūpadhātau ghrāṇajihvendriyābhinirvṛttir niḥprayojanāpi bhaviṣyatīti
de dag gis ni gzugs mthong ba la sogs par mi 'gyur ro /
de bzhin du gzugs kyi khams na dgos pa med kyang sna dang lce'i dbang po mngon par 'grub par 'gyur ro /
tena na sto rūpadhātau ghrāṇajihvendriye 'dis ni gzugs kyi khams na sna dang lce'i dbang po dag med de /
niḥprayojanatvāt /
puruṣendriyavad iti niḥprayojanatvam anaikāntikaṃ pradarśyate
dgos pa med pa'i phyir pho'i dbang po bzhin no zhes bya ba'i dgos pa med pa nyid ma nges pa yin par rab tu ston to /
ācārya āha /
syān nāma niḥprayojaneti vistaraḥ
slob dpon gyi dgos pa med pa ni yin mod kyi zhes bya ba rgyas par smos te /
bhaven niḥprayojanendriyābhinirvṛttiḥ /
na tu nirhetukā saṃskṛtānāṃ sahetukatvāt /
yaś ca viṣayād vitṛṣṇaḥ
dgos pa med par dbang po grub pa ni yin mod kyi 'dus byas rnams ni rgyu dang bcas pa yin pa'i phyir rgyu med pa can ni ma yin no /
sa niyatam indriyād apīti /
anena hetvabhāvaḥ pradarśyate /
tataś caivaṃ sādhanam ucyate /
na sto rūpadhātau ghrāṇajihvendriye
gang yang yul las srid pa dang bral ba de ni gdon mi za bar dbang po las kyang sred pa dang bral ba yin te zhes bya ba 'dis ni rgyu med par rab tu ston par byed do /
de'i phyir sgrub pa ni 'di skad du brjod par bya'o /
gzugs kyi khams na sna dang lce'i dbang po dag med de /
nirhetukatvāt /
nirhetukāṃkuravat puruṣendriyavad vā /
puruṣendriyam api vā kiṃ nirvartata ity ācārya eva vikalpaṃ vāhayati /
ko 'bhiprāyaḥ /
yadi niḥprayojanā hetum antareṇāpi vā ghrāṇajihvendriyayor utpattiḥ puruṣendriyam api vā na nirvartate
rgyu med pa'i phyir rgyu med pa'i myu gu bzhin nam pho'i dbang po lta bu'o /
yang na pho'i dbang po yang ci ste 'grub par mi 'gyur zhes bya ba ni slob dpon nyid rnam par rtog pa slong bar byed pa yin no /
bsam pa gang yin zhe na /
gal te dgos pa med pa dang rgyu med par yang sna dang lce'i dbang po dag 'byung na ni pho'i dbang po yang ci ste 'grub par mi 'gyur snyam pa yin no /
vaibhāṣikānāṃ hy ayaṃ pakṣaḥ /
saghrāṇajihvendriyo rūpadhātusattvasaṃtānaḥ /
rūpiprāṇitvāt /
kāmāvacarasattvasaṃtānavad iti /
ācāryas tu puruṣendriyam api kiṃ na nirvartata ity anena tasya pakṣasya dharmiviśeṣaviparyayaṃ darśayati
bye brag tu smra ba rnams kyi phyogs ni gzugs kyi khams kyi sems can gyi rgyud ni sna dang lce'i dbang pho dang bcas pa yin te /
gzugs can yin pa'i phyir 'dod pa na spyod pa'i sems can gyi rgyud bzhin no zhes bya ba 'di yin no /
slob dpon ni pho'i dbang po yang ci ste grub par mi 'gyur zhes zer te 'dis ni phyogs te chos can gyi khyad par las bzlog pa yin par ston par byed de /
avidyamānapuruṣendriyo rūpadhātusattvasaṃtāno dharmī gzugs kyi khams kyi sems can gyi rgyud pho'i dbang po med pa can ni chos can yin la /
tasya viparyayo vidyamānapuruṣendriyatvam iti /
vaibhāṣikāḥ pariharaṃty /
aśobhākaratvād itil /
katham iti /
na rūpadhātau puruṣendriyam asti
de las bzlog pa ni pho'i dbang po yod pa can nyid yin no /
bye brag tu smra ba rnams kyis lan gdab pa'i phyir mi mdzes pa byed pa'i phyir ro zhes bya ba smras so /
ji ltar zhe na /
gzugs kyi khams na ni pho'i dbang po med de /
mi mdzes par byed pa'i phyir zhar ba dang zha bo bzhin no /
aśobhākaratvāt /
kāṇakuṇṭhatvavat /
tadanumānabādhanān na viparyety asmākam eṣā pratijñā
rjes su dpag pa de la gnod dang kho bo cag gi dam bcas pa 'di bzlog pa ma yin te /
rigs pa can gyi grub pa'i mtha' las kyang /
yadi dṛṣṭaṃ na bādhata iti naiyāyikasiddhāntād ity abhiprāyaḥ gal te mthong bas mi gnod na /
zhes bya ba'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
ācārya āha /
kośagatavastiguhyānāṃ kiṃ na śobhate
slob dpon gyis mdoms kyi sba ba sbubs su nub pa rnams kyi ci'i phyir mi mdzes par 'gyur zhes bya ba smos te /
vastau guhyaṃ vastiguhyaṃ mdoms su spa ba ni mdoms kyi sba ba'o /
vastir yena tat puruṣendriyaṃ veṣṭitaṃ mdoms ni gang gis ni pho'i dbang po dkris pa yin no /
guhyaṃ puruṣendriyaṃ /
kośo yatra tad vastiguhyaṃ tiṣṭhati
sba ba ni pho'i dbang po'o /
sbubs ni gang du mdoms kyi sba ba de gnas pa'o /
kośagataṃ vastiguhyaṃ /
yeṣāṃ ta ime kośagatavastiguhyāḥ /
teṣāṃ kiṃ na śobhate śobhata evety arthaḥ
gang dag la mdoms kyi sba ba sbubs su nub pa de yod pa de dag ni mdoms kyis ba ba sbubs su nub pa rnams te de dag gi ci ste mi mdzes par 'gyur mdzes pa kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
anenāśobhākaratvam asiddhaṃ darśayati 'dis ni mi mdzes par byed pa nyid ma grub par ston par byed do /
na ca prayojanavaśād utpattir iti vistaraḥ dgos pa'i dbang gis 'byung ba yang ma yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
vaibhāṣikair aśobhākaratvād iti bruvadbhir arthāpattyaitat pratijñātaṃ bhavati /
prayojanavaśotpādyaṃ puruṣendriyam iti
bye brag tu smra ba mi mdzes par byed pa'i phyir ro zhes smra ba rnams kyis ni don gyi shugs kyis na 'di skad du pho'i dbang po ni dgos pa'i dbang gis bskyed par bya ba yin no zhes dam bcas pa yin no /
de yang rjes su dpags pas phyogs su mi rung bar 'gyur te /
sa ca pakṣo 'numānabādhito dharmisvarūpaviparyayāpakṣālatvāt chos can gyi ngo bo nyid las bzlog pas skyon dang bcas pa'i phyir ro /
ji lta zhe na /
katham iti smras pa /
ucyate /
na prayojanavaśotpādyaṃ puruṣendriyaṃ /
svakāraṇotpādyatvāt /
kāṇakuṇṭhatvavat /
vaibhāṣikā āhuḥ /
sūtraṃ tarhi virudhyata iti vistaraḥ /
yo 'yam avidyamānaghrāṇajihvendriyo rūpadhātusattvasaṃtāna iti pakṣaḥ
pho'i dbang po ni dgos pa'i dbang gis bskyed par bya ba yin la /
rang gi rgyus bskyed par bya ba yin pa'i phyir /
zhar ba dang zha bo bzhin no /
bye brag tu smra ba rnams kyis 'o na ni mdo las dbang po ma tshang ba ma yin zhing med pa ma yin no zhes 'byung ba dang 'gal lo zhes bya ba rgyas par smras te /
gzugs kyi khams kyi sems can gyi rgyud ni sna dang lce'i dbang po med pa can yin no zhes bya ba gang yin pa 'di ni phyogs yin no /
sa sāpakṣālaḥ /
prākpakṣavirodhāt /
tathā hi bhagavatā rūpāvacarāḥ sattvā avikalā ahīnendriyā iti uktāḥ
phyogs de ni phyogs snga ma dang 'gal ba'i phyir skyon dang bcas pa yin te /
'di ltar bcom ldan 'das kyis ni gzugs na spyod pa'i sems can rnams dbang po ma tshang ba med cing med pa ma yin no zhes gsungs so /
kāṇakuṇṭhatvābhāvatvāt /
ahīnendriyāś cakṣurādibhir ahīnatvāt
dbang po ma tshang ba med pa ni zhar ba dang zha bo la sogs pa nyid med pa'i phyir ro /
med pa ma yin pa ni mig la sogs pa med pa ma yin no /
ācārya āha /
yāni tatreti vistaraḥ
slob dpon gyis de ni dbang po gang dag srid pa zhes bya ba rgyas par smos so /
yāni tatra rūpadhātau ghrāṇendriyādirahitāni cakṣurādīni tair ahīnendriyā iti sūtrārthaparigrahād avirodhaḥ mdo'i don gzugs kyi khams de na sna dang lce'i dbang po ma gtogs pa'i mig la sogs pa gang dag srid pa de dag gis dbang po med pa ma yin no /
zhes bya bar bzung ba'i phyir 'gal ba med do /
evaṃ tu varṇayanti vaibhāṣikāḥ 'di skad du brjod do zhes bya ba ni bye brag tu sma ba rnams so /
sta eveti vistaraḥ /
bhavata /
eva tatra (Abhidh-k-vy 63) rūpadhātau ghrāṇajihvendriye na tu gandharasau
yod pa nyid kyi zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzugs kyi khams de na sna dang lce'i dbang po dag ni yod pa nyid kyi dri dang ro dag ni ma yin no /
ātmabhāvamukhena hi svasaṃtānamukhena ṣaḍāyatane cakṣurādike tṛṣṇāsamudācārḥ prāṇināṃ pravartate sems can rnams ni lus kyi sgo ste rang gi rgyud kyi sgo nas mig la sogs pa'i skye mched drug la sred pa kun tu sbyor cing 'byung la /
tadabhiṣyanditaṃ ca karmeti /
sahetuke rūpadhātau ghrāṇajihvendriye
las kyang des mngon par brlan pa yin pas gzugs kyi khams kyi sna dang lce'i dbang po dag ni rgyu dang bcas pa yin no /
tataś ca sahetukatvāt /
sta eva te rūpadhātau /
sahetukāṃkurādivad iti /
anena ca na sto rūpadhātau ghrāṇajihvendriye nirhetukatvād iti yat sādhanam uktaṃ /
tad asiddham iti pratipādayanti
de bas na rgyu dang bcas pa'i phyir gzugs kyi khams na 'di dag yod pa kho na ste rgyu dang bcas pa'i myu gu la sogs pa bzhin no /
'dis ni gzugs kyi khams na sna dang lce'i dbang po dag med de /
rgyu med pa'i phyir ro zhes sgrub pa smras pa gang yin pa de ma grub po zhes bya bar ston par byed do /
puruṣendriye tu maithunasparśamukhena pho'i dbang po ni 'khrig pa'i sgo nas te /
kiṃ /
tṛṣṇāsamudācāra iti prakṛtaṃ /
maithunasparśavītarāgāś ca rūpāvacarāḥ sattvāḥ /
tasmāt tasmāt tatra na tṛṣṇāpūrvakaṃ karma bhavati /
tasmād ahetukatvāt /
tatra puruṣendriyaṃ nāsti nirhetukāṃkurādivad iti siddhaṃ rūpadhātau caturdaśaiva dhātava iti
ci zhe na srid pa kun tu spyod ces bya bar skabs dang sbyar ro /
gzugs na spyod pa'i sems can rnams ni 'khrig pa'i 'dod chags dang bral ba yin te /
de lta bas na de la srid pa sngon du 'gro ba'i las med do /
de lta bas na rgyu med pa'i phyir de na pho'i dbang po med de /
rgyu med pa'i myu gu la sogs pa lta bu yin pas gzugs kyi khams na khams bcu bzhi'o zhes bya ba grub pa yin no /
ārūpyāptā iti vistaraḥ /
manodharmamanovijñānadhātava evārūpyāptā ity avadhāraṇād anye dhātavo na santīty uktaṃ bhavati
gzugs med gtogs pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
yid dang ni /
chos dang yid kyi rnam shes khams /
dag kho na gzugs med pa'i khams su gtogs pa yin no zhes bya bar nges par bzung ba'i phyir khams gzhan dag ni med do zhes bshad pa yin no /
yasmād rūpavītarāgānāṃ tatropapattiḥ /
ato daśa rūpasvabhāvā dhātavaś cakṣurādayaḥ paṃca rūpādayaś cāpi paṃca na santi
gang gi phyir gzugs kyi 'dod chags dang bral ba rnams der skye ba de'i phyir de na gzugs can gyi rang bzhin gyi khams bcu po mig la sogs pa lnga dang gzugs la sogs pa lnga yang med do /
tadāśrayālambanāś ca paṃca vijñānadhātavo na santīti /
te cakṣurādayo rūpādayaś ca yathākramam āśrayā ālambanāni ca yeṣāṃ /
ta ime tadāśrayālambanāḥ /
āśrayāṇāṃ cakṣurādīnām ālambanānāṃ ca rūpādīnāṃ abhāvāt te 'pi cakṣurvijñānādidhātavas tatra na santi
de dag la brten pa dang dmigs pa rnam par shes pa'i khams lnga yang med do zhes bya ba ni gang dag la go rims bzhin du rten dang dmigs pa mig la sogs pa dang gzugs la sogs pa de dag yod pa de dag ni de dag la brten pa dang dmigs pa yin no /
de na dmigs pa la sogs pa rten rnams dang gzugs la sogs pa dmigs pa rnams med pa'i phyir mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i khams de dag kyang med do /
(I /
31ab) sāsravānāsravā ete traya iti /
eta eva trayaḥ sāsravānāsravā ity avadhāraṇaṃ
de gsum zag bcas zag pa med /
ces bya ba ni 'di gsum kho na zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa yin no zhes nges par bzung ba yin no /
śeṣās tu sāsravā iti /
kim artham idam ucyate
lhag ma rnams ni zag bcas so /
zhes bya ba 'di ci'i phyir brjod /
nanv eta eva trayaḥ sāsravānāsravā ity avadhāraṇāt /
śeṣāḥ sāsravā iti siddhaṃ
'di gsum kho na zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa yin no zhes nges par bzung bas lhag ma rnams ni zag pa dang bcas pa yin no zhes bya bar grub pa ma yin nam zhe na ma grub bo /
na siddhaṃ /
kathaṃ /
śeṣāṃ sāsravā evānāsravā eva vā syur ity āśaṃkāḥ
ji lta zhe na lhag ma rnams zag pa dang bcas pa kho na zhig yin nam zag pa med pa kho na zhig yin snyam du the tshom za bar 'gyur ro /
tannivṛttyartham idam ucyate de dag bzlog pa'i phyir /
lhag ma rnams ni zag bcas so /
śeṣāḥ sāsravā eveti zhes bya ba 'di brjod do /
(I /
31cd) savitarkavicārā hi paṃca vijñānadhātava iti
rtog dang dpyod dang bcas pa ni /
rnam par shes pa'i khams lnga yin /
savitarkasavicārā eveti hiśabdo 'vadhāraṇe /
antyās trayas triprakārā iti
zhes bya ba la ni zhes bya ba'i sgra ni rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa kho na'o zhes nges par bzung ba yin no /
tha ma gsum ni rnam gsum mo /
antyā eva triprakārā ity avadhāraṇaṃ zhes bya ba ni tha ma dag kho na rnam pa gsum mo zhes nges par bzung ba yin no /
anyatra vitarkavicārābhyām iti /
vitarkavicārau saṃprayuktakadharmadhātusvabhāvau tayor atra grahaṇaprasaṃga iti parivarjyete
rtog pa dang dpyod pa dag las gzhan zhes bya ba ni rtog pa dang dpyod pa dag ni chos kyi khams mtshungs pa dang ldan pa'i ngo bo yin te /
de gnyis 'dir bsdus par thal bar 'gyur bas yongs su spang bar bya'o /
vitarko hi dvitīyaprakārāntare 'ntarbhaviṣyati rtog pa ni rnam pa gzhan gnyis pa'i nang du 'du bar 'gyur ro /
vicāro 'pi dhyānāntarajas tṛtīye prakāre 'ntarbhavati dpyod pa yang bsam gtan khyad par can las skyes pa ni rnam pa gsum pa'i nang du 'du'o /
tadanyas tu (Abhidh-k-vy 64) triṣv api prakāreṣu nāntarbhavatīti vakṣyati de las gzhan pa ni rnam pa gsum char gyi nang du yang mi 'du'o zhes 'chad par 'gyur ro /
te ete manodhātvādayaḥ saṃprayuktadharmadhātuparyantāḥ kāmadhātau prathame ca dhyāne sasāmantake maule savitarkāḥ savicārāḥ vitarkavicārasaṃprayogāt yid kyi khams la sogs pa chos kyi khams mtshungs par ldan pa la thug pa'i bar 'di dag 'dod pa'i khams dang bsam gtan dang po'i dngos gzhi nyer bsdogs dang bcas pa na ni rtog pa dang bcas dpyod pa dang bcas pa dag yin te rtog pa dang dpyod pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
ata eva dhyānāntare 'vitarkā vitarkābhāvāt /
vicāramātrā vicārasaṃprayogāt /
ata eva dvitīyāt prabhṛti yāvad bhavāgraṃ tayor abhāvād avitarkā avicārāḥ
de nyid kyi phyir bsam gtan khyad par can na ni rtog pa med pa'i phyir rtog pa med pa yin la dpyod pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir dpyod pa tsam yin no /
de nyid kyi phyir gnyis pa nas bzung ste /
srid pa'i rtse mo'i bar gyi ni rtog pa yang med la dpyod pa yang med pa yin no /
sarvaś cāsaṃprayukto dharmadhātur iti /
yathāsaṃbhavaṃ traidhātukarūpacittaviprayuktā asaṃskṛtāś ca dhyānāntare ca vicāraḥ avitarko
chos kyi khams mtshungs par ldan pa ma yin pa thams cad dang zhes bya ba ni ci rigs par khams gsum pa'i gzugs dang sems dang ldan pa ma yin pa dang 'dus ma byas rnams so /
bsam gtan khyad par can gyi dpyod pa ni /
rtog pa med pa'i phyir rtog pa yang med la /
vitarkābhāvāt /
avicāro dvitīyavicārābhāvāt /
vicāra eṣu triṣu prakāreṣu nāntarbhavatīti /
kāmadhātuprathamadhyānabhūmiko vicāraḥ prathame tāvat prakāre nāntarbhavati
dpyod pa gnyis pa med pa'i phyir dpyod pa yang med pa yin no /
dpyod pa rnam pa gsum po 'di dag gi nang du mi 'du na zhes bya ba ni 'dod pa'i khams dang bsam gtan dang po'i sa pa'i dpyod pa ni re zhig rnam pa dang po rtog pa dang bcas dpyod pa dang bcas pa zhes bya ba'i nang du ni mi 'du ste /
savitarkaḥ savicāra iti /
sa hi savitarkaḥ saṃbhavati na tu savicāro vicārasaṃprayogāt
de ni rtog pa dang bcas pa yin mod kyi dpyod pa dang bcas pa ni ma yin te /
dpyod pa dang mtshungs par mi ldan pa'i phyir ro /
dvitīye 'pi nāntarbhavati /
avitarko vicāramātra iti /
vitarkasaṃprayogāt /
dvitīyavicārābhāvāc ca /
tṛtīye 'pi nāntarbhavati
gnyis pa rtog pa med cing dpyod pa tsam zhes bya ba'i nang du yang mi 'du ste rtog pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir dang dpyod pa gnyis pa med pa'i phyir ro /
gsum pa rtog pa yang med dpyod pa yang med ces bya ba'i nang du yang mi 'du ste /
avitarkaḥ avicāra iti de ni dpyod pa gnyis pa med pa'i phyir /
sa hi yady api avicāro dvitīyavicārābhāvāt dpyod pa med pa yin mod kyi rtog pa med pa ni ma yin te /
na tv avitarko vitarkasaṃprayogāt rtog pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
sa kathaṃ vaktavya ity ata āha de ci skad du brjod par bya zhe na /
avicāro vitarkamātra iti /
dvitīyavicārābhāvāt avicāraḥ /
vitarkasaṃprayogāt vitarkamātraḥ /
ata eveti /
yasmāt savitarkasavicārāṇāṃ bhūmau vicāra eva caturthaḥ prakāro bhavati /
avicāro vitarkamātra iti
de'i phyir dpyod pa med cing rtog pa tsam yin no zhes bya ba smos te /
dpyod pa gnyis pa med pa'i phyir dpyod pa med pa'o /
rtog pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir rtog pa tsam mo /
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni gang gi phyir rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa'i sa na dpyod pa med cing rtog pa tsam zhes bya ba dpyod pa de lta bu ni rnam pa bzhi pa yin no /
śeṣā ubhayavarjitā iti /
śesā daśa rūpiṇo dhātava uktāḥ
lhag ma rnams ni gnyi ga spangs zhes bya ba ni lhag ma ni ma bshad pa gzugs can gyi khams bcu yin no /
te 'vitarkā vicāramātrā vā avitarkā avicārāḥ syur iti āśaṃkāyām avadhārya tadubhayavarjitā eva śeṣā avitarkā avicārā evety arthaḥ de dag rtog pa med cing dpyod pa tsam zhig gam rtog pa yang med dpyod pa yang med pa zhig yin snyam du the tshom za bas lhag ma rnams ni gnyi ga spangs pa kho na'o zhes nges par 'dzin par byed pa yin te /
rtog pa yang med dpyod pa yang med pa kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
(I /
32) katham avikalpakā ity ucyanta iti /
cakṣurvijñānasamaṃgī nīlaṃ vijānāti nohati nīlam iti vacanāt
ji ltar na rnam par rtog pa med pa dag ces bya zhes na zhes bya ba ni mig gi rnam par shes pa dang ldan pas sngon po shes kyi /
sngon po'o snyam du ma yin no zhes 'byung ba'i phyir ro /
trividhaḥ kila vikalpa iti /
kilaśabdaḥ paramatadyotanārthaḥ /
svābhiprāyas tu cetanāprajñāviśeṣa eva vitarka iti na svabhāvavikalpo 'nyo dharmo 'stīti
rnam par rtog pa ni rnam pa gsum mo zhes grag go zhes bya ba la /
grag ces bya ba'i sgra ni gzhan gyi gzhung lugs rjod par byed pa yin no /
rang gi bsams pa ni sems pa dang shes rab kyi khyad par yin pas ngo bo nyid kyi rnam par rtog pa chos gzhan ni med do snyam pa yin te /
tathā hy anena paṃcaskandhaka uktaṃ /
vitarkaḥ katamaḥ /
paryeṣako manojalpaḥ cetanāprajñāviśeṣaḥ yā cittasyaudārikatā
'di ltar 'dis phung po ltan pa las rtog pa gang zhe na /
kun tu rtsol ba yid kyi brjod pa de sems pa dang shes rab kyi khyad par gnag sems rting ba'o /
dpyod pa gang zhe na /
vicāraḥ katamaḥ /
pratyavekṣako manojalpas tathaiva yā cittasya sūkṣmatā
so sor rtog pa yid kyi brjod pa ste sems pa dang shes rab kyi khyad par de bzhin du gang sems zhi ba ba'o zhes bshad de /
anabhyūhāvasthāyāṃ cetanā abhyūhāvasthāyāṃ prajñeti vyavasthāpyate gtan la mi 'bebs pa'i gnas skabs na ni sems pa'o /
gtan la 'bebs pa'i gnas skabs na ni shes rab bo zhes rnam par gzhag go /
bam po drug pa /
tad eṣāṃ svabhāvavikalpo 'stīti /
tad iti vākyopanyāse nipātas tasmādarthe vā
de bas na de dag la ngo bo nyid kyi rtog pa yod kyi zhes bya ba la de bas na zhes bya ba ni tshig gi phrad dam de lta bas na zhes bya ba'i don yin no /
svabhāvenaiva vikalpa audārikalakṣaṇatvāt /
svabhāvavikalpo vitarkaḥ /
sa eṣāṃ paṃcānāṃ vijñānakāyānāṃ saṃprayogato 'sti tasmāt savikalpā uktāḥ
ngo bo nyid kho nas rnam par rtog pa rtsing ba'i mtshan nyid yin pa'i phyir ngo bo nyid kyi rnam par rtog pa ni rtog pa yin no /
de rnam par shes pa'i tshogs lnga po 'di rnams la mtshungs par ldan pa'i sgo nas yod de de lta bas na rnam par rtog pa dang bcas pa dag ces bya ba'o /
netarāv abhinirūpaṇānusmaraṇavikalpāv eṣāṃ staḥ /
tasmād avikalpakā ucyante
gzhan dag ni ma yin te zhes bya ba ni 'di dag la nges par rtog pa dang rjes su dran pa'i rnam par rtog pa dag med de /
de lta bas na rnam par rtog pa med pa dag ces bya'o /
yathā ekapādako 'śvaḥ apādaka iti dper na rta rkang gcig pa la rkang med ces bya ba bzhin no zhes bya ba la /
pādatraye cchinne ekasminn api pāde saty (Abhidh-k-vy 65) apādaka ity ucyate /
tadvad ekavikalpā avikalpakā iti
rkang pa gsum bcad nas rkang pa gcig yod kyang rkang med ces bya ba de bzhin du rnam par rtog pa gcig yod pa la yang rnam par rtog pa med pa zhes bya'o /
sā hy abhinirūpaṇāvikalpa iti /
sā mānasy asamāhitā prajñā śrutacintāmayy upapattipratilaṃbhikā ca /
sā hi manasi bhavā mānasī
de ni nges par rtog pa'i rnam par rtog pa'o zhes bya ba ni yid kyi shes rab mnyam par gzhag pa ma yin pa thos pa dang bsams pa las byung ba dang skyes nas thob pa'o /
de ni yid la yod pas na yid kyi'o /
vyagrā vividhāgrā vyagrā vividhālambanety arthaḥ g yeng zhes bya ba ni sna tshogs pa ste dmigs pa sna tshogs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
vigatapradhānā vā muhurmuhur ālambanāntarāśrayaṇāt /
vyagrā kasmād abhinirūpaṇāvikalpa ity ucyate
yang na zab pa dang bral ba ste yang dang yang ru dmigs pa la brten pa'i g yeng ba'o /
ci'i phyir nges par rtog pa'i rnam par rtog pa zhes bya zhe na /
tatratatrālambane nāmāpekṣayābhipravṛtteḥ /
rūpaṃ vedanā anityaṃ duḥkham ityādyabhinirūpaṇāc ca
dmigs pa de dang de la ming du ltos nas 'jug pa'i phyir dang gzugs dang tshor ba dang mi rtog pa dang sdug bsngal ba zhes bya ba la sogs par nges par rtog pa'i phyir ro /
samāhitā tu bhāvanāmayī nāmanapekṣyālambane pravartata iti /
naiṣābhinirūpaṇāvikalpa ity ucyate
mnyam par gzhag pa ni bsgoms pa las byung ba ste ming la mi ltos par dmigs pa la 'jug pas 'di ni nges par rtog pa'i rnam par rtog pa zhes mi bya'o /
mānasy eva sarvā smṛtir iti /
samāhitā cāsamāhitā ca /
sā kila nāmānapekṣā anubhūtārthamātrālambanā pravartate /
smṛtiḥ katamā /
cetaso 'bhilāṣa iti lakṣaṇāt /
paṃcavijñānakāyasaṃprayuktā tu nānubhūtārthābhilāṣapravṛtteti nānusmaraṇavikalpa itīṣyate
yid kyi dran pa nyid mnyam par gzhag pa dang mnyam par gzhag pa ma yin pa thams cad ces bya ba ni mnyam par gzhag pa dang mnyam par gzhag pa ma yin pa'o /
de ni mtshan nyid dran pa gang zhe na /
sems kyis mngon par brjod pa'o zhes 'byung ba'i phyir ming la mi ltos par dmigs pa'i don nyams su myong ba tsam la 'jug pa yin no zhes grag go /
rnam par shes pa'i tshigs lnga dang mtshungs par ldan pa ni nyams su myong ba don mngon par brjod pa la 'jug pa ma yin pa'i phyir rjes su dran pa'i rnam par rtog pa yin par mi 'dod do /
(I /
33) sapta sālambanā ity ubhayāvadhāraṇaṃ /
saptaiva sālambanāḥ sālambanā eva ca sapteti
dmigs bcas sems kyi khams bdun no /
zhes bya ba ni bdun kho na dmigs pa dang bcas pa yin la dmigs pa dang bcas pa kho na bdun yin no zhes gnyi gar nges par bzung ba yin no /
ardhaṃ ca dharmataḥ sālambanam iti /
uktavyatirekeṇedam ucyate /
atrāpy ubhayāvadhāraṇaṃ /
dharmārdham eva sālambanaṃ /
sālambanam eva ca dharmārdham iti
chos kyi phyed kyang dmigs pa dang bcas pa yin te zhes bya ba 'di ni bshad zin pa las ma gtogs par brjod pa yin te /
'dir yang chos kyi phyed kho na dmigs pa dang bcas pa yin la dmigs pa dang bcas pa kho na yang chos kyi phyed yin no zhes gnyi gar nges par gzung ba yin no /
yasmāc ca saptaiva sālambanā dharmārdhaṃ caiva sālambanam iti avadhāraṇam asti tasmāc ccheṣā rūpiṇo dhātavo dharmadhātupradeśaś cāsaṃyukto 'nālambanā iti siddham ity uktaṃ gang gi phyir bdun kho na dmigs pa dang bcas pa dang chos kyi phyed kho na dmigs pa dang bcas pa'o zhes bya bar nges par bzung ba yod pa de'i phyir /
lhag ma gzugs can gyi khams bcu po dag dang chos kyi khams kyi phyogs ldan pa ma yin pa ni dmigs pa med pa zhes bya bar grub po zhes bya bar bshad pa yin no /
tathā hy anavadhāraṇe hy ayam artho na sidhyet /
navānupāttā iti navānupāttā evety avadhāraṇaṃ
'di ltar nges par ma bzung na ni don 'di grub par mi 'gyur ro /
ma zin dgu zhes bya ba ni dgu ni ma yin pa kho na'o zhes nges par bzung ba yin no /
aṣṭamasyārdhena sārdham iti /
saheti yāvat /
te cāṣṭāv iti
brgyad pa'i phyed dang bcas te zhes bya ba ni lhan cig ces bya ba'i tha tshig go /
te ca sapta cittadhātavo dharmadhātuś ca yasyārdhaṃ sālambanam uktaṃ brgyad po de dag rnams zhes bya ba ni sems kyi khams bdun po de dag dang gang gi phyed dmigs pa dang bcas par bshad pa'i chos kyi khams so /
aṣṭagrahaṇaṃ sakaladharmadhātugrahaṇārthaṃ /
mā dharmadhātvardhāgrahaṇaṃ vijñāyīti /
te cāṣṭau śabdaś cāpara iti navānupāttā ity uktāḥ /
anye nava dvidheti /
cakṣurādayaḥ paṃca śabdavarjyāś ca rūpādayaś catvāra iti nava te dvidhaiva
brgyad smos pa ni chos kyi khams kyi phyed bsdus par shes par 'gyur na mi rung bas chos kyi khams mtha' dag bsdu ba'i don yin te /
brgyad po de dag dang gzhan sgra dang dgu ni ma zin pa yin no zhes bshad pa yin no /
dgu po gzhan ni rnam pa gnyis zhes bya ba la dgu ni mig la sogs pa lnga dang sgra ma gtogs pa gzugs la sogs pa bzhi'o /
upāttānupāttā ity arthaḥ de dag ni rnam pa gnyis kho na ste /
na tūpāttā eveti /
etadarthaṃ ca /
anye nava dvidheti punaḥ sūtritaṃ
zin pa dang ma zin pa kho na yin zhes bya ba'i tha tshig gis zin pa kho na mi ma yin no zhes bya ba 'di'i don du /
anugrahopaghātābhyām anyonyānuvidhānād iti dgu po gzhan ni rnam pa gnyis /
zhes bya ba mdor byas so /
cakṣurdhātvādīnām anugrahopaghātābhyām aṃjanādipāṇighātādilakṣaṇābhyāṃ (Abhidh-k-vy 66) cittacaittānām anugrahopaghātau bhavataḥ /
cittacaittānāṃ cānugrahopaghātābhyāṃ saumanasyadaurmanasyalakṣaṇābhyāṃ cakṣurdhātvādīnām anugrahopaghātau bhavataḥ
phan pa dang gnod pa dag gis phan tshun mthun par byed pa'i phyir zhes bya ba ni mig gi khams la sogs pa la phan pa dang gnod pa mig sman dang lag pas bsnun pa la sogs pa'i mtshan nyid dag gis kyang sems dang sems las byung ba rnams la phan pa dang gnod pa dag tu 'gyur la sems dang sems las byung ba rnams la phan pa dang gnod pa yid bde ba dang yid mi bde ba'i mtshan nyid dag gis kyang mig gi khams la sogs pa la phan pa dang gnod pa dag tu 'gyur ro /
atas te cittacaittair adhiṣṭhānabhāvenopagṛhītā ucyante svīkṛtā ity arthaḥ de'i phyir sems dang sems las byung ba rnams kyis rten gyi dngos pos nye bar bzung ba zhes bya ba ste /
yal loke sacetanam iti sajīvam ity arthaḥ /
(I /
34) spraṣṭavyaṃ dvividham ity ubhayāvadhāraṇaṃ /
spraṣṭavyam eva dvividhaṃ dvividham eva spraṣṭavyam eveti
bdag gir byas zhes bya ba'i tha tshig go /
'jig rten na sems pa dang bcas pa zhes brjod pa gang yin pa'o zhes bya ba ni srog dang bcas pa zhes bya ba'i tha tshig go /
reg bya rnam pa gnyis yin te /
zhes bya ba ni reg bya kho na rnam pa gnyis yin la rnam pa gnyis kho na reg bya yin no zhes gnyi gar nges par bzung ba yin no /
śeṣā rūpiṇo nava bhautikā ity atrāpy ubhayāvadhāraṇaṃ lhag ma gzugs can dgu po ni /
'byung gyur ces bya ba 'dir yang gnyi gar nges par bzung ba yin no /
dharmadhātvekadeśaś ca bhautika ity atrāpy ubhayāvadhāraṇaṃ chos khams phyogs gcig kyang /
'byung ba las gyur pa yin zhes bya ba 'dir yang gnyi gar nges par bzung ba yin no /
yasmāc caite ubhayāvadhāritāḥ /
tasmāc cheṣāḥ sapta cittadhātavo dharmadhātuś cāvijñaptivarjyo nobhayatheti siddhaṃ
gang gi phyir 'di dag gnyi gar nges par bzung ba de'i phyir /
lhag ma sems kyi khams bdun dang rnam par rig byed ma yin pa ma gtogs pa chos kyi khams ni gnyi ga ma yin pa'o zhes bya bar grub pa yin no /
bhūtānāṃ catuṣkakhakkhaṭādilakṣaṇāvadhāraṇād iti /
catuṣkāvadhāraṇāt pṛthivyaptejovāyudhātavaḥ spraṣṭavyadhātau catvāri bhūtāni
'byung ba rnam pa bzhi nyid dang sra ba la sogs pa'i mtshan nyid du nges par bzung ba'i phyir zhes bya ba ni bzhi nyid du nges par bzung ba'i phyir reg bya'i khams la sa dang chu dang me dang rlung gi khams dang 'byung ba bzhi yod pa yin no /
ślakṣṇatvādayas tatra cakṣurādayaś ca na bhūtāni de la 'jam pa nyid la sogs pa dang mig la sogs pa ni 'byung ba dag ma yin no /
khakkhaṭādilakṣaṇāvadhāraṇāc ca pṛthivyaptejovāyudhātuṣv anye dharmāś cakṣurādayo nāntarbhāvaṃ gacchanti sra ba la sogs pa'i mtshan nyid du nges par bzung ba'i phyir sa dang chu dang me dang rlung gi khams dag gi nang du mig la sogs pa chos gzhan 'du bar mi 'gyur ro /
kathaṃ /
catvāri mahābhūtāni pṛthivīdhātur abdhātus tejodhātur vāyudhātuḥ
ji lta zhe na /
'byung ba chen po bzhi ni sa'i khams dang chu'i khams dang me'i khams dang rlung gi khams so /
pṛthivīdhātuḥ katamaḥ khakkhaṭatvam iti vistaraḥ sa'i khams gang zhe na /
sra ba nyid do zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
teṣāṃ ca spraṣṭavyatvād iti /
teṣāṃ ca khakkhaṭatvādīnāṃ spraṣṭavyatvāt
de dag kyang reg bya yin pa'i phyir zhes bya ba ni sra ba la sogs pa de dag reg bya yin pa'i phyir ro /
yasmāt tāni spraṣṭavyāni /
varṇādayas tu draṣṭavyāḥ śrotavyā ghrātavyāḥ svādayitavyāḥ
'di ltar de dag ni reg bya yin la kha dog la sogs pa ni blta bya dang mnyan bya dang bsnam bya dang myang bya yin no /
kathaṃ gamyate spraṣṭavyāni tānīti de dag reg bya yin par ji ltar shes she na /
ata āha /
na hi kāṭhinyādīni cakṣurādibhir gṛhyante
de'i phyir smras pa /
mig la sogs pas kyang sra ba la sogs pa mi 'dzin to /
'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
kāyendriyeṇaivety ato 'vagamyate spraṣṭavyāni tānīti
lus kyi dbang po kho nas te /
de'i phyir de dag ni reg bya yin no zhes bya bar shes so /
syān mataṃ te 'pi varṇādayaḥ spraṣṭavyā ity ata āha gal te kha dog la sogs pa de dag kyang reg bya yin no snyam du sems na /
nāpi varṇādayaḥ kāyendriyeṇa /
kiṃ /
gṛhyanta iti prakṛtaṃ /
uktaṃ ca sūtra iti vistaraḥ /
aparasminn api sūtre spaṣṭam ādarśitaṃ
de'i phyir lus kyi dbang pos kyang kha dog la sogs pa ma yin no zhes bya ba smos te /
ci zhe na 'dzin pa zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
mdo las kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mdo gzhan las kyang rgyas par bstan pa yin no /
katham iti vistareṇa yāvad idam uktaṃ /
spraṣṭavyāni bhikṣo bāhyam āyatanaṃ catvāri mahābhūtāni catvāri mahābhūtāny upādāya rūpy anidarśanaṃ sapratigham iti
ji ltar zhe na /
dge slong reg bya rnams ni phyi'i skye mched yin te 'byung ba chen po bzhi dag dang 'byung ba chen po bzhi dag rgyur byas pa gzugs can bstan du med pa thogs pa dang bcas pa'o zhes bya ba'i bar 'di rgyas par gsungs te /
śeṣaṃ cakṣurādyāyatanaṃ na bhūtānīti spaṣṭam ādarśitaṃ lhag ma mig la sogs pa'i skye mched ni 'byung ba dag ma yin zhes gsal bar kun tu bstan pa yin no /
yat tarhi sūtra uktam iti vistaraḥ 'o na mdo las gang zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
yac cakṣuṣi māṃsapiṇḍe khakkhaṭakharagataṃ kharaprakāra ity arthaḥ mig gi sha'i gong bu la sra ba dang mkhrang bar gyur pa gang yin pa zhes bya ba ni mkhrang ba'i rnam pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
cakṣurindriyaṃ khakkhaṭasvabhāvam iti matvā codayanti mig gi dbang po ni sra ba'i ngo bo nyid yin no snyam du bsams nas rgol bar byed pa yin no /
tenāvinirbhāgavartino māṃsapiṇḍasyaiṣa upadeśa iti /
tena cakṣurindriyeṇāvinirbhāgavartino 'dhiṣṭhānasya etad vacanaṃ /
bhavati hi cakṣuradhiṣṭhāne 'pi cakṣurupacāraḥ
de dang tha mi dad par 'dug pa'i sha'i gong bu la de skad du bstan par zad do zhes bya ba ni mig gi dbang po dang tha mi dad par 'dug pa'i rten la de skad ces brjod pa yin no /
mig gi rten la yang mig nye bar 'dogs par 'gyur ro /
ata eva māṃsapiṇḍa iti grahaṇaṃ /
anyathā cakṣuṣīty evāvakṣyat yadīndriyam eveṣyate
de nyid kyi phyir sha'i gong bu zhes smos kyi de lta ma yin te /
gal te dbang po kho na yin par bzhed na mig la zhes bya ba kho na zhig bshad par 'gyur ro /
ṣaḍdhātur ayaṃ (Abhidh-k-vy 67) bhikṣo puruṣa iti vistaraḥ /
garbhāvakrāntisūtre kalalādyavasthāyām iti bhūtamātropadeśān na bhautikam astīti codyam āśaṃkyāha
mi 'di ni khams drug pa yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mngal du 'jug pa'i sgo las sam nur nur po la sogs pa'i gnas skabs na'o /
'byung ba tsam yin par bstan pa'i phyir 'byung ba las gyur pa med do zhes bya ba'i klan ka'i dogs pa bsdu bar /
mūlasattvadravyasaṃdarśānārtham iti /
mūlasya sattvadravyasya saṃdarśanārtham eva /
pṛthivīdhātvādayaś catvāro mūlasattvaṃ
sems can gyi rdzas kyi gzhi bstan pa'i phyir zhes bya ba smos te /
sems can gyi rdzas kyi gzhi yang dag par bstan pa'i phyir ro /
sa la sogs pa bzhi ni sems can gyi gzhi yin te /
paṃcānāṃ cakṣurādīnāṃ sparśāyatanānāṃ tata utpatteḥ de rnams la sogs pa reg pa'i skye mched lnga po dag 'byung ba'i phyir ro /
manodhātur api mūlasattvaṃ manaḥsparśāyatanasya tata utpatteḥ yid kyi khams kyang sems kyi gzhi yin te /
de las yid kyi rig pa'i skye mched 'byung ba'i phyir ro /
atha vā caturṇāṃ pṛthivīdhātvādīnām upādāyarūpāśrayatvāt /
vijñānadhātoś ca caitasikānām āśrayatvāt ta eva mūlasattvaṃ
rnam pa gcig tu na sa'i khams la sogs pa bzhi ni rgyur byas pa'i gzugs kyi rten yin pa'i phyir la /
rnam par shes pa'i khams kyang sems las byung ba rnams kyi rten yin pa'i phyir te /
de nyid kyi phyir sems can gyi gzhi yin no /
kathaṃ gamyate /
punaḥ ṣaṭsparśāyatanavacanāt /
tattraiva sūtre paścād uktaṃ /
ṣaṭ sparśāyatanānīti cakṣuḥsprarśāyatanaṃ yāvan manaḥsparśāyatanam iti
ji ltar shes she na /
yang reg pa'i skye mched drug ces gsungs pa'i phyir te mdo de nyid las phyis reg pa'i skye mched ni drug ste /
mig gi reg pa'i skye mched nas yid kyi reg pa'i skye mched kyi bar ro zhes bya ba gsungs so /
ato vijñāyate mūlasattvadravyasaṃdarśanārthatvāt ṣaḍdhātur ayaṃ bhikṣo puruṣa iti vacanaṃ /
na tu bhūtamātratvād iti
de'i phyir dge slong mi 'di ni khams drug pa yin no zhes gsungs pa ni sems can gyi rdzas kyi gzhi yang dag par bstan pa'i phyir yin gyi 'byung ba tsam du gnas pa'i phyir ni ma yin no zhes bya bar shes so /
nanu ca yathā vijñānadhātor avyatiriktam api manaḥsparśāyatanaṃ punar ucyate /
evaṃ cakṣurādīny api caturdhātvavyatiriktāni punar ucyerann iti /
ato na punaḥ ṣaṭsparśāyatanavacanena tadvyatiriktabhautikāstitvasiddhiḥ
ji ltar rnam par shes pa'i khams las tha dad pa ma yin yang /
yang yid kyi skye mched smos pa de bzhin du mig la sogs pa yang khams bzhi las tha dad pa ma yin bzhin du yang brjod par gyur pa zhig ma yin nam /
de'i phyir yang reg pa'i skye mched smos pas 'byung ba las gyur pa logs shig na yod pa nyid du ma grub po zhe na /
naitad evaṃ /
yadi hi pṛthivīdhātvādaya eva sparśāyatanāni abhaviṣyan bhūtāny eva sparśāyatanānīty evāvakṣyat
de ni de lta ma yin te /
gal te sa'i khams la sogs pa kho na reg pa'i skye mched dag yin par gyur na de dag nyid kyi reg pa'i skye mched ces bya ba kho na bshad par 'gyur ba zhig na de lta ni ma yin no /
na tv evaṃ /
kiṃ tarhi /
cakṣuḥsparśāyatanaṃ yāvan manaḥsparśāyatanam iti
'o na ci zhe na /
mig gi reg pa'i skye mched nas yid kyi reg pa'i skye mched kyi bar ro zhes gsungs te /
ato 'vagamyate /
pṛthivīdhātvādivyatiriktāni cakṣurādīnīti /
vijñānadhātus tu cakṣurādisparśāyatanavacanānuṣaṃgena punar ucyate
de'i phyir sa'i khams la sogs pa ma gtogs pa mig la sogs pa yod do zhes bya bar shes so /
rnam par shes pa'i khams ni mig la sogs pa'i reg pa'i skye mched smos pa'i zhar la yang brjod par zad do /
sparśāyatanam iti ko 'rthaḥ reg pa'i skye mched ces bya ba'i don gang yin zhe na /
sparśasya caitasikasyāśraya ity arthaḥ sems las byung ba rag pa'i rten /
zhes bya ba'i tha tshig go /
cittabhāvaprasaṃgāc ceti /
yadi ṣaḍdhātur ayaṃ bhikṣo puruṣa iti yathābhūtam eva dravyāṇi gṛhyeran nānyāni tadāśritāni dravyāṇi /
tenaitat prāptaṃ /
vijñānadhātumātragrahaṇāt /
atra caitasikānāṃ tadāśritānām agrahaṇaprasaṃgaḥ
sems las byung ba rnams med par thal bar 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba ni gal te dge slong mi 'di ni khams drug pa yin no zhes gsungs pa sgra ji bzhin kho nar rdzas rnams bzung gi de la brten pa'i rdzas gzhan dag ma yin na des na 'dir rnam par shes pa'i khams tsam smos pa'i phyir de la brten pa sems las byung ba rnams ma bsdus par thal bar 'gyur ro zhes bya bar 'dir 'gyur ro /
gal te 'dod pa'i phyir nyes pa med do zhe na /
iṣṭatvād adoṣa iti cet /
na /
sapakṣālatvād asya pakṣasya
ma yin te /
phyogs 'di ni nyes pa dang bcas pa'i phyir ro /
sāpakṣālo hy ayaṃ pakṣaḥ /
cittaviśeṣā eva caitasikā iti svasiddhāntavirodhāt
sems las byung ba rnams ni sems kyi khyad par kho na yin no zhes bya ba'i phyogs 'di ni rang gi grub pa'i mtha' dang 'gal ba'i phyir nyes pa dang bcas pa yin no /
tenāha /
na ca yuktaṃ cittam eva caittā ity abhyupagantuṃ
de'i phyir sems nyid sems las byung ba rnams yin no zhes khas blang bar yang rigs pa ma yin te zhes bya ba smos so /
kasmāt /
saṃjñā vedanā ca caitasika eṣa dharmaś cittaniśrita iti sūtravacanāt
ci'i phyir zhe na /
mdo las 'du shes dang sems pa'i chos 'di ni sems las byung ba sems la brten pa'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
sādhanaṃ cātropatiṣṭhate /
cittād arthāntarabhūte saṃjñāvedane
'dir bsgrub pa yang 'byung ste /
'du shes dang tshor ba dag ni sems las don gzhan du gyur pa yin te /
skandhadeśanāyāṃ pṛthag deśitatvāt phung po bstan pa logs shig tu bstan pa'i phyir gzugs kyi phung po bzhin no /
rūpaskandhavad iti /
atha vā svāśrayād arthāntarabhūte saṃjñāvedane
rnam pa gcig tu na 'du shes dang tshor ba dag ni rang gi rten las don gzhan du gyur pa yin te /
tadāśritatvāt /
yat svāśrayāśritaṃ tat svāśrayād arthāntarabhūtaṃ
de la brten pa'i phyir ro /
gang zhig rang gi rten la brten pa de ni rang gi rten las don gzhan du gyur pa yin te /
tadyathā kuḍyāśritaṃ citraṃ dper na rtsig pa la brten pa'i ri mo lta bu'o /
sarāgādicittavacanāc ceti /
sarāgaṃ cittaṃ sarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti
sems 'dod chags dang bcas pa la sogs pa 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba ni sems 'dod chags dang bcas pas 'dod chags dang bcas pa'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
vigatarāgaṃ cittaṃ vigatarāgaṃ cittaṃ iti yathābhūtaṃ prajānāti sems 'dod chags dang bral ba la 'dod chags dang bral ba'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
sadveṣaṃ cittaṃ sadveṣaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānātīti vistaraḥ /
atra (Abhidh-k-vy 68) sādhanaṃ /
sarāgaṃ cittam iti cittarāgayoḥ parasparato 'rthāntaratvaṃ /
sahayoganirdiṣṭatvāt /
saputraś caitra iti sahayoganirdiṣṭacaitraputravad iti
sems zhe sdang dang bcas pa la zhe sdang dang bcas pa'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
'dir sgrub pa ni sems 'dod chags dang bcas pa'o zhes bya ba sems 'dod chags dang phan tshun don gzhan pa nyid yin no /
lhan cig ldan par bstan pas bstan pa'i phyir nag pa bu dang bcas pa zhes bya ba bzhin no /
saṃcitā daśeti /
paramāṇusaṃcayasvabhāvā daśaivety arthaḥ /
anye tu dhātavo 'smād avadhāraṇān na saṃcitā iti siddhaṃ /
(I /
35) tulayatīti kasya dhātor etad rūpaṃ /
tathā hi tula unmāna ity asya dhātos tolayatīti rūpaṃ bhavati /
naiṣa doṣaḥ /
tulāṃ karoti tulayatīti prātipadikadhātor etad rūpam iṣyate /
karmaṇi ca tulya iti rūpaṃ bhavati /
bāhyaṃ dhātucatuṣṭayam iti rūpādikaṃ śabdavarjyaṃ /
paraśudārvādisaṃjñakam iti /
paraśvādisaṃjñakaṃ chinatti dārvādisaṃjñākaṃ chidyate /
saṃbhavaṃ praty evam ucyate /
kadācit paraśvādisaṃjñakaṃ chidyate /
dārvādisaṃjñakam api cchinatti
gzugs can bcu ni bsags pa'o /
zhes bya ba ni bcu kho na rdul phra rab bsags pa'i ngo bo yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
nges par bzung ba 'dis na khams gzhan dag ni bsags pa ma yin no zhes bya bar 'grub po /
phyi rol gyi ni khams bzhi yin /
zhes bya ba ni sgra ma gtogs pa gzugs la sogs pa'o /
dgra sta dang shing zhes bya ba la sogs pa'o zhes bya ba ni dgra sta zhes bya ba la sogs pa ni gcod par byed pa yin la shing zhes bya ba la sogs pa ni gcad par bya ba yin te /
srid pa'i phyir de skad ces bshad kyi res 'ga' ni dgra sta zhes bya ba la sogs pa yang gcad par bya ba yin te /
saṃbandhotpādina iti vistaraḥ /
saṃbandhenāvibhāgenotpattuṃ śīlam asyeti saṃbandhotpādi /
saṃghātasroto rūpādisaṃghātasaṃtāna ity arthaḥ
'brel ba 'byung ba can zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di la 'brel par 'byung ba ni rnam par ma bye bar 'byung ba'i ngang tshul yod pas na 'dus pa'i rgyun 'brel bar 'byung ba can yin te /
gzugs la sogs pa 'dus pa'i rgyun zhes bya ba'i tha tshig go /
tasya vibhaktotpādanaṃ vibhaktajananaṃ yat sa chedaḥ de rnam par 'byed pa skyed pa gang yin pa ni rnam par 'byed pa skyed par byed pa yin te /
de ni gcod pa yin no /
kṣaṇikānāṃ hi bhāvānāṃ vināpi paraśvādinā cchedo bhavaty eva /
saṃtānanirodhas tu paraśvādineti
dngos po skad cig ma rnams dgra sta la sogs pa med kyang 'chad par 'gyur ba kho na yin mod kyi rgyun 'gag pa ni dgra sta la sogs pa yin pas dgra sta la sogs pas gcod par byed pa yin no zhes bshad de /
paraśvādikaṃ chinattīty ucyate /
kāraṇasāmagrīviśeṣavaśād vikāryaviśeṣotpattir bhavati /
tatra dhātucatuṣṭayam avacchinatti chidyate vety avadhāryate
rgyu tshogs pa'i khyad par gyi dbang gis 'bras bu'i khyad par 'byung ba yin no /
de la khams bzhi po kho na gcod par byed pa dang gcad par bya ba yin no zhes nges par bzung ste /
tathāvadhāraṇāc cānye dhātavo nobhayatheti siddhaṃ de ltar nges par bzung bas khams gzhan dag ni gnyi ga ma yin pa'o zhes bya ba grub po /
ata eva cāha /
na kāyendriyādīni chidyanta iti vistaraḥ
de nyid kyi phyir lus kyi dbang po la sogs pa ni gcad par bya ba ma yin te zhes bya ba rgyas par smos te /
atra na cakṣurindriyādīnīti vaktavye kasmāt kāyendriyādīnīti vacanaṃ 'dir ni mig gi dbang po la sogs pa la zhes brjod par bya ba yin pa las /
ci'i phyir lus kyi dbang po la sogs pa zhes smos she na /
yasmāt kāyendriye parisphuṭaś chedo bhavati yadi bhaved ity ataḥ kāyendriyapurassarāṇīndriyāṇi kathyante 'di ltar gal te 'chad par 'gyur na lus kyi dbang po la bcad pa yongs su gsal bar 'gyur bas /
de'i phyir lus kyi dbang po la sogs pa'i dbang po dag brjod do /
niravaśesāṃgacchede sarvāṃgapratyaṃgacchede /
tadadvaidhīkaraṇāt teṣāṃ kāyendriyādīnāṃ advaidhīkaraṇāt
yan lag ma lus par bcad cing yan lag dag nying lag bcad na de dag la gnyis su byar med pa'i phyir te lus kyi dbang po la sogs pa de dag gnyis su byar med pa'i phyir ro /
kathaṃ punar gamyate tadadvaidhīkaraṇam iti de dag la gnyis su byar med do zhes bya ba ji ltar shes she na /
ataḥ punar āha de'i phyir yang smras pa /
na hīndriyāṇi dvidhā bhavanti chinnasyāṃgasya kāyād apagatasya nirindriyatvāt dbang po rnams la ni gnyis su 'gyur ba med de bcad pa'i yan lag lus dang bral ba la dbang po med pa'i phyir ro /
idam api kathaṃ gamyate /
nirindriyaṃ tad aṃgaṃ yac chinnaṃ kāyād apagatam iti /
yasmāt tat pratītya spraṣṭavyādikaṃ ca kāyādivijñānānupapattiḥ
yan lag bcad pa lus dang bral ba gang yin pa de la dbang po med do zhes bya ba 'di yang ji lta shes she na /
'di ltar de dag dang reg bya la sogs pa la brten nas lus la sogs pa'i rnam par shes pa mi skye'o /
kathaṃ tarhi chinnena punar lagnena nāsikāgreṇa kāyavijñānotpattiḥ 'o na ji ltar sna'i rtse mo bcad de yang sbyar bas lus kyi rnam par shes pa bskyed ce na /
nāsikāmūlasaṃbandhena punaḥ kāyendriyotpatter adoṣaḥ /
katham iha gṛhagodhikādīnāṃ pucchāni chinnāni spandante yadi tatra kāyendriyaṃ nāsti
sna'i drung ba dang 'brel pas yang lus kyi dbang po skye ba'i phyir nyes pa med do /
gal te de la lus kyi dbang po med na ji ltar 'di na rmigs bu la sogs pa'i mjug ma bcad pa dag 'gul zhe na /
vāyadhātor eṣa vikāro naitat kāyendriyasya karmety avagantavyaṃ /
na cāpi chindanti maṇiprabhāvad acchatvāt
de ni rlung gi khams kyi 'gyur ba yin gyi lus kyi dbang po'i las ni ma yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
gcod par byed pa yang ma yin te /
yathā maṇiprabhā na chinatti acchatvāt /
tadvad indriyāṇi /
dahyate tulayaty evam (Abhidh-k-vy 69)
nor bu'i 'od bzhin du dang ba'i phyir ro zhes bya ba ni dper na nor bu'i 'od dang pa'i phyir gcod par byed pa ma yin pa ltar dbang po rnams kyang de dang 'dra'o /
de bzhin bsreg bya 'jal byed pa'o /
ity evaṃśabdena tad eva bāhyaṃ dhātucatuṣṭayaṃ tathātvena pradarśyate zhes bya ba'i de bzhin zhes bya ba'i sgras ni phyi'i khams bzhi po de dag nyid de dang 'dra ba'i don du rab tu ston par byed pa yin no /
kāṣṭhādīnām agnikṛto vikāro dāhaḥ /
ca cendriyānāṃ na bhavati maṇiprabhāvad acchatvāt
shing la sogs pa mes byas pa'i 'gyur ba ni sreg pa yin la de yang dbang po dag la med de /
nor bu'i 'od bzhin du dang pa'i phyir ro /
na hi tāni kāṣṭhādivac carmādivad vā vikriyante de dag ni shing la sogs pa lta bu'am pags pa la sogs pa lta bur 'gyur ba med do /
kiṃ tarhi /
tatsaṃbandhāt pravāhachedo bhavati
'o na ci zhe na /
de dang 'brel pa las rgyun chad par 'gyur ro /
tulādibhūtaṃ ca tad eva dhātucatuṣṭayaṃ tulayati nendriyāṇi tathaivācchatvāt khams bzhi po de dag nyid srang la sogs par gyur pa ni 'jal bar byed pa yin gyi dbang po rnams ni ma yin te /
de bzhin du gsal ba'i phyir ro /
amūrtānāṃ tu dhātūnām amūrtatvād eva chedādyasaṃbhava iti /
teṣāṃ chedādi na cintyate
khams lus can ma yin pa rnams ni lus med pa nyid kyi phyir bcad pa la sogs pa mi srid pas de dag gi bcad pa la sogs pa bsam par mi bya'o /
na śabda uccheditvād iti /
kiṃ /
chinatti chidyate dahyate tulyati vāpravāhavartitvāt /
vivādo dagdhṛtulyayor ity uttaratrāpīdam anuvartate na śabda uccheditvād iti
sgra yang ma yin te chad pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ci zhe na /
gcod par byed pa dang gcod par bya ba 'am bsreg par bya ba'am 'jal bar byed pa ste /
rgyun chags par mi 'dug pa'i phyir ro /
sreg dang gzhal la mi mthun smra /
zhes bya ba ni sgra yang ma yin te /
chad pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba 'di 'og ma la yang sbyar bar bya'o /
tad eva dhātucatuṣṭayaṃ dāhakaṃ tulyaṃ ceti /
agnikṣārādi dāhakaṃ /
samastasyātra dhātucatuṣṭayasya bhasmādivikārahetutvāt
kha cig ni bsam pa ni khams bzhi po de dag nyid sreg par byed pa yang yin la 'jal bar byed pa yang yin te /
sreg par byed pa ni me dang rtsi drag po la sogs pa yin la de la yang khams bzhi po spyir thal ba la sogs pa 'gyur ba'i rgyu yin pa'i phyir ro /
lavaṇādi tulyaṃ /
tatrāpi samastasya tulāvanatihetutvād ity ekeṣām abhiprāyaḥ
gzhal bar bya ba ni lan tshva la sogs pa yin la /
de la yang spyir srang mda'i mgo dma' bar byed pa'i rgyu yin no snyam pa yin no /
tejodhātūr eva dagdhā gurutvam eva ca tulyam iti /
tejodhātur evāgnijvālādigata udbhūtavṛttir dahati
me'i khams kho na sreg par byed pa yin la lci ba nyid kho na gzhal bar bya ba yin no zhes bya ba ni me'i khams me 'bar ba la sogs pa'i rnam pa bya ba la shas che ba kho na sreg par byed pa yin te /
pṛthivīdhātvādīnām udbhūtasvavṛttitve 'py adāhakatvadarśanāt /
gurutvam eva copādāyarūpam udbhūtavṛtti tulyate
sa'i khams la sogs pa ni rang gi bya ba la shas che ba nyid yin yang sreg par byed pa nyid ma yin pa mthong ba'i phyir ro /
ātapādiṣu laghudravyeṣu rūpādīnām udbhūtavṛttitve 'py atulyatvadarśanāt /
(I /
36, 37ab) paṃcādhyātmam iti /
paṃcagrahaṇaṃ manonivṛttyarthaṃ /
adhyātmagrahaṇaṃ rūpādinivṛttyarthaṃ /
vipākajaupacayikā eva paṃcādhyātmikā na naiṣyandikā ity avadhāraṇaṃ /
kasmāt /
tadvyatiriktaniṣyandābhāvāt /
vipākajā aupacayikāś ca yady api naiṣyandikā bhavanti /
niṣyando hetusadṛśa iti kṛtvā
rgyur byas pa'i gzugs lci ba nyid bya ba la shas che ba kho na gzhal bar bya ba yin te /
snang ba la sogs pa rdzas yang ba la gzugs la sogs pa bya ba la shas che ba nyid yin yang gzhal bar bya ba nyid ma yin par mthong ba'i phyir ro /
nang gi lnga zhes bya ba la nang gi zhes bya ba smos pa ni gzugs la sogs pa bzlog pa'i phyir ro /
lnga smos pa ni yid kyi bzlog pa'i phyir ro /
te tu vipākajaupacayikatvenaiva saṃgṛhītatvāt /
na naiṣyandikā iti gṛhyante /
ye tu svahetusadṛśā na ca vipākajā na caupacayikāḥ /
ta iha naiṣyandikā abhipretāḥ /
na caivaṃvidhāś cakṣurādayo bhavanti /
kiṃ tarhi vipākajā vā aupacayikā vā bhavantīty ata evam ucyate /
tadvyatiriktaniṣyandābhāvād iti /
kathaṃ punar jñāyate naiṣyandikās te na santīti /
mṛtasyānanuvṛtteḥ /
na hi rūpādivan mṛtasya cakṣurdhātvādayo 'nuvartante /
vipākahetor jātā iti /
vipākasya phalasya hetur vipākahetuḥ /
vipākahetor jātā vipākajāḥ /
madhyapadalopāt hetuśabdalopāt gorathavat /
yathā gobhir yukto ratho goratha iti /
phalakālaprāptaṃ vā karmeti /
vipākaphalotpattyanantarakṣaṇāvastham ity arthaḥ /
vipacyata iti vipākaḥ /
karmakartari ghañ /
vipākāj jātā vipākajāḥ /
phalaṃ tu vipaktir eveti vipāka iti /
bhāve ghañ /
bhavatu vā hetau phalopacāra iti vistaraḥ /
avipākasvabhāvo 'pi karmalakṣaṇo hetm vipāka ity (Abhidh-k-vy 70) ucyate /
tadutpādakatvāt /
yathā phale hetūpucāra iti vistaraḥ
nang gi lnga ni rnam par smin pa las skyes pa dang rgyas pa las byung ba kho na yin gyi rgyu mthun pa las byung ba ni ma yin no zhes bya bar nges par bzung ngo /
de ci'i phyir zhe na /
de dag las ma gtogs pa rgyu mthun pa med pa'i phyir ro /
rgyu mthun pa ni rgyu dang 'dra ba yin pa'i phyir rnam par smin pa las skyes pa dang rgyas pa las byung ba dag kyang rgyu mthun pa las byung ba ni yin mod kyi de dag rnam par smin pa las skyes pa dang rgyas pa las byung ba nyid kho nas bsdus pa'i phyir rgyu mthun pa las byung ba'o zhes bya bar mi bzung ba'i phyir ni gang dag rang gi rgyu dang 'dra ba yang yin la rnam par smin pa las skyes pa dang rgyas pa las byung ba yang ma yin pa de dag rgyu mthun pa las byung ba yin par 'dod do /
mig la sogs pa ni de lta bu ma yin no /
'o na ci zhe na /
rnam par smin pa las skyes pa dang rgyas pa las byung ba dag yin te /
de'i phyir de dag las ma gtogs pa rgyu mthun pa med pa'i phyir zhes bya ba 'di smos so /
yang de dag la rgyu mthun pa las byung ba med do zhes bya ba ji ltar shes she na /
shi ba la rjes su 'jug pa med pa'i phyir ro /
mig gi khams la sogs pa ni gzugs la sogs pa bzhin du shi ba la rjes su 'jug pa med do /
rnam par smin pa'i rgyu las skyes pa ni zhes bya ba ni 'bras bu rnam par smin pa'i rgyu ni rnam par smin pa'i rgyu'o /
rnam par smin pa'i rgyu las skyes pa ni rnam par smin pa las skyes pa ste /
bar gyi tshig mi mngon par byas pa'i phyir ba glang gi shing rta zhes bya ba bzhin no zhes bya ba ni rgyu zhes bya ba'i sgra mi mngon par byas pa'i phyir ba lang gi shing rta zhes bya ba bzhin te /
dper na ba lang dag dang ldan pa'i shing rta la ba lang gi shing rta zhes bya ba lta bu'o /
yang na 'bras bu'i dus su phyin pa'i las ni zhes bya ba ni mjug thogs su 'bras bu rnam par smin pa skye ba'i skad cig ma la gnas pa zhes bya ba'i tha tshig go /
yang na rgyu la 'bras bu btags pa yin te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni las kyi mtshan nyid kyi rgyu rnam par smin pa'i ngo bo nyid ma yin pa yang rnam par smin pa zhes bya ste /
de skyed par byed pa yin pa'i phyir ro /
dper na 'bras bu la rgyu btags pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mig la sogs pa reg pa'i skye mched drug po 'di dag ni sngon gyi las yin zhes bya ba lta bu yin te /
ṣaḍ imāni sparśāyatanāni cakṣurādīni paurāṇaṃ karma purāṇe janmani bhavaṃ purāṇam eva vā paurāṇaṃ karma /
tāni sparśāyatanāni apaurāṇakarmasvabhāvāny api paurāṇaṃ karmety ucyaṃte /
tajjātatvāt /
evam iha viparyayopacāro draṣṭavyaḥ
sngon gyi skye ba la yod pas ni sngon gyi nyid sngon gyi las yin no /
reg pa'i skye mched de dag ni sngon gyi las kyi ngo bo nyid ma yin yang de las skyes pa'i phyir sngon gyi las yin no zhes bya ba de bzhin du 'dir yang bzlog ste nye bar btags pa yin par blta'o /
āhārasaṃskārasvapnasamādhiviśeṣair upacitā aupacayikā iti /
viśeṣaśabdaḥ pratyekam abhisaṃbadhyate
zas dang legs par bya ba dag gnyid log pa dang ting nge 'dzin gyi khyad par dag gis rgyas par byas pa rnams ni rgyas pa las byung ba dag go zhes bya ba la khyad par gyi sgra ni re re la sbyar bar bya'o /
tatrāhārasvapnau loke pratītau de la zas dang gnyid log pa dag ni 'jig rten na grags pa zad do /
saṃskāro 'bhyaṃgasnānānuvāsanādisvabhāvḥ /
samādhiś cittaikāgratālakṣaṇaḥ /
samīpe caya upacayaḥ
legs par bya ba ni lus bsku ba dang sman mar btang ba la sogs pa'i ngo bo nyid do /
ting nge 'dzin ni sems rtse gcig pa nyid kyi mtshan nyid do /
upacaye bhavā aupacayikāḥ sainikavat /
upacayā eva vā aupacayikāḥ vainayikavat /
svārthe taddhitavidhānāt /
brahmacaryeṇa cety eke iti /
brahmacāriṇām upaśāntendriyāṇāṃ śarīropacayadarśanāt
nye bar bsags pa ni rgyas pa'o /
bsags pa la yod pa ni rgyas pa las byung ba ste dmag la yod pa bzhin no /
yang na bsags pa nyid rgyas pa las byung ba ste 'dul ba las byung ba bzhin no /
gzhan dag na re tshangs par spyod pas kyang zhes bya ba ni tshangs par spyod pa dbang po nye bar zhi ba rnams kyis lus rgyas par mthong ba'i phyir ro /
anupaghātamātraṃ tu tena syād iti /
abrahmacaryeṇa śarīrāpacayaḥ /
brahmacaryeṇa tu śarīrāpacayo na bhavati
des ni mi gnod pa tsam du zad kyi zhes bya ba ni mi tshangs par spyod pas ni lus nyam chung bar 'gyur ba tshangs par spyod pas ni lus nyam chung bar mi 'gyur ro /
tasmād āha /
anupayghātamātraṃ tu tena brahmacaryeṇa syāt nopacayaḥ
de lta bas na smras pa tshangs par spyod pa des ni mi gnod pa tsam du zad kyi rgyas pa ma yin no /
upacayas tv āhārādibhir eva rgyas pa ni zas la sogs pas yin pa nyid do /
kasmāt tarhi pravrajitānāṃ keṣāṃcic charīrāpacayo bhavati 'o na ci'i phyir /
rab tu byung ba tshangs par spyod pa kha cig gis lus nyam chung bar 'gyur zhe na /
kāmaparidāhādiyogād asau bhavet /
pratiprākāra ivārakṣeti /
upacayasaṃtāno vipākasaṃtānasya parivāryāvasthānenārakṣā
de ni 'dod pa'i yongs su gdung ba la sogs pa dang ldan pa las 'gyur bar zad do /
phyir bzhin du kun du srung ngo zhes bya ba ni rgyas pa'i rgyud ni rnam par smin pa'i rgyud la bskor te gnas pas kun tu bsrung ba yin te /
śabda aupacayika ity anupacitakāyasya śabdasauṣṭhavādarśanāt sgra ni rgyas pa las byung ba zhes bya ba ni lus nyam chung ba ma yin pa'i sgra gsang mtho ba mthong ba'i phyir ro /
icchātaḥ pravṛtter iti /
śabdo me syād iti icchayā śabdaḥ pravartate
'dod dgur 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba ni bdag gis sgra bsgrags par bya'o zhes bya bar 'dod na ni 'byung la mi 'dod na ni mi 'byung ngo /
anicchayā na pravartate /
vipākajaś ca dharmo 'nicchato 'pi pravartate
rnam par smin pa las skyes pa'i chos ni mi 'dod bzhin du yang 'byung ste /
tasmān na vipākajaḥ śabdaḥ /
sādhanaṃ cātrocyate /
na vipākajaḥ śabdaḥ
de lta bas na sgra ni rnam par smin pa las skyes pa ma yin no /
'di la sgrub pa yang brjod par bya ste /
icchātaḥ pravṛtteḥ /
yoniśomanasikāracaitasikavat /
yat tu vipākajaṃ /
na tasyecchayā pravṛttiḥ /
tadyathā cakṣurindriyasyeti /
yat tarhīti vistaraḥ /
anena svasiddhāntaviruddhatāṃ pratijñāyā udgrāhayati
sgra ni rnam par smin pa las skyes pa ma yin te /
'dod dgur 'byung ba'i phyir sems las byung ba tshul bzhin yid la byed pa bzhin no /
gang zhig rnam par smin pa las skyes pa de ni 'dod dgur 'byung ba ma yin te /
dper na mig gi dbang po lta bu'o /
'o na gang bstan bcos las zhes bya ba rgyas par 'byung ba 'dis ni dam bcas pa rang gi grub pa'i mtha' dang 'gal ba nyid 'dzin par byed pa yin no /
tṛtīyāsau paraṃparety eka iti vistaraḥ /
bhūtāni pāruṣyavirateḥ karmapathasya kaṇṭhe vipākasvabhāvāni nirvartante
kha cig na re brgyud pa 'di ni gsum pa yin te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mgrin par tshig rtsub po spong ba'i las kyi lam gyi rnam par smin pa'i ngo bo nyid kyi 'byung ba dag 'grub la de dag las sgra 'byung ba yin no /
tebhyaḥ śabdaḥ /
dvitīye 'pi pakṣe karmebhyo vipākajāni bhūtāni
phyogs gnyis pa la yang las dag las ni rnam par smin pa las skyes pa'i 'byung ba rnams 'grub /
tebhya aupacayikāni āhāropacayataḥ samādhyupacayato vā bhūtāntarāṇi de las ni zas kyis rgyas pa'am ting nge 'dzin gyis rgyas pa'i sgo nas rgyas pa las byung ba rnams 'grub /
tebhyo naiṣyandikāni pūrvabhūtavyatiriktāny āgantukāni bhūtāni de dag las ni rgyu mthun pa las byung ba sngon gyi 'byung ba las ma gtogs pa gsar du byung ba rnams 'grub /
tebhyaḥ śabda iti /
paraṃparābhinirvartanaṃ tv abhisaṃdhāya pāruṣyavirater brahmasvaratā nirvartata ity uktaṃ
de dag las ni sgra 'grub po zhes bya ba yin te /
de'i phyir sgra ni rnam par smin pa las skyes pa yin no /
tshig kyang pa spangs pas tshangs pa'i dbyangs nyid 'grub po zhes bya ba ni brgyud de 'grub pa las dgongs te gsungs pa yin te /
anena svasiddhāntaviruddhatā tasyāḥ pratijñāyāḥ parihriyate 'dis ni dam bcas pa de'i rang gi grub pa'i mtha' dang 'gal pa nyid yongs su spong bar byed do /
yadi śabdavad yuktivirodhaḥ syād iti /
śabda icchātaḥ pravartata iti vipākayuktivirodhāt na vipākaja uktaḥ
gal te sgra bzhin du rigs pa dang 'gal bar 'gyur na zhes bya ba ni sgra ni 'dod dgur 'byung bas rnam par smin pa'i rigs pa dang 'gal ba'i phyir rnam par smin pa las skyes pa ma yin par bshad do /
tad yadi tadvac chārīriky api vedanā icchātaḥ pravartate na vipākajā syāt gal te lus kyi tshor ba de yang de dang 'dra bar 'dod dgur 'byung ba ni rnam par smin pa las skyes pa ma yin par 'gyur ba zhig na de ni 'dod dgur 'byung ba ma yin te /
na tv icchātaḥ sā pravartate /
kiṃ tarhi /
anicchayāpi sā pravartate /
cakṣurādivat /
tasmād vipākajeti yujyata ity abhiprāyaḥ /
kīdṛśī punaḥ sā
mig la sogs pa bzhin no /
de lta bas na rnam par smin pa las skyes pa zhes bya ba rung ngo snyam du bsams pa yin no /
de yang ci 'dra ba zhig yin zhe na /
yā sukhaduḥkhapratyayopasaṃhāram antareṇāpi pravartate gang bde ba dang sdug bsngal gyi rkyen nye bar gtod pa med par 'byung ba yin no /
naiṣyandikāḥ sabhāgasarvatragahetujanitā iti /
sabhāgasarvatragahetubhir eva janitā na vipākahetuneti avadhāraṇaṃ
skal ba mnyam pa dang kun tu 'gro ba'i rgyus bskyed pa rnams ni rgyu mthun pa las byung ba dag go zhes bya ba ni skal pa mnyam pa dang kun tu 'gro ba'i rgyu dag kho nas bskyed pa yin gyi rnam par smin pa'i rgyus ni ma yin zhes nges par bzung ba yin no /
(Abhidh-k-vy 71) vipākajā vipākahetujanitā iti /
vipākahetunā janitā eva na tu vipākahetunaiva janitā ity avadhāraṇaṃ
rnam par smin pa'i rgyus pa bskyed pa rnams ni rnam par smin pa las skyes pa dag go zhes bya ba ni rnam par smin pa'i rgyus bskyed pa kho na yin gyi rnam par smin pa'i rgyu kho nas skyed pa ni ma yin zhes bya bar nges par bzung ba yin te /
sabhāgahetunāpi janitā vipākajā bhavanti rnam par smin pa las skyes pa ni skal ba mnyam pa'i rgyus kyang bskyed pa yin no /
tatra cāṣṭāv apratighā naiṣyandikā /
vipākajā evety avadhāryate
'dir yang thogs pa med pa brgyad ni rgyu mthun pa las byung ba dang rnam par smin pa las skyes pa kho na yin no zhes bya bar nges par bzung ngo /
na hi et aupacayikāḥ saṃcayābhāvāt de dag bsags pa med pa'i phyir rgyas pa las byung ba ni ma yin te /
aparamāṇusaṃcayasvabhāvatvād ity arthaḥ rdul phra rab bsags pa'i ngo bo nyid ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tridhānya iti /
tridhānya evety avadhāryate
gzhan rnam gsum zhes bya ba ni gzhan dag kho na rnam pa gsum yin no zhes bya ba nges par bzung ngo /
tartra vipākajā indriyāvinirbhāgina eva de la /
rnam smin lung du ma bstan chos /
vipāko 'vyākṛto dharmaḥ sattvākhya iti vacanāt /
naiṣyandikaupacayikās tu indriyavinirbhāgino 'pi /
kathaṃ punar gamyate /
indriyavinirbhāgino 'pi naiṣyandikāḥ santīti
sems can zhes bya /
zhes 'byung ba'i phyir rnam par smin pa las skyes pa ni dbang po dang tha mi dad par 'dug pa dag kho na yin no /
rgyu mthun pa las byung ba dang rgyas pa las byung ba ni dbang po tha dad par 'dug pa dag kyang yin no /
yang dbang po dang tha dad par 'gyur ba dag la yang rgyu mthun pa las byung ba yod do zhes bya bar ji ltar shes she na /
mṛtasyāpi tadanuvṛttidarśanāt /
na hy asattvasaṃkhyātā vipākajā iṣyante
shi ba la yang de rjes su 'jug pa mthong ba'i phyir te /
sems can du bgrang ba ma yin pa rnam par smin pa las skyes pa yin par ni mi 'dod do /
dravyavān eka iti /
eka eva dravyavān ity avadhāraṇaṃ
rdzas dang ldan pa gcig cig kho na rdzas dang ldan pa yin no zhes bya bar nges par bzung ba yin no /
sāratvād dravyam ity avināśāt brtan pa'i phyir rdzas so zhes bya ba ni mi 'jig pa'i phyir ro /
kṣaṇam ekam anaiṣyandikā bhavantīti /
kṣaṇam ekam asabhāgahetunirvartitāḥ
skad cig ma gcig rgyu mthun pa las byung ba ma yin par 'gyur te zhes bya ba ni skad cig ma gcig skal ba mi mnyam pas bskyed pa yin no /
pūrvakṣaṇānāsravābhāvāt kṣaṇikā na tu kṣaṇāntaravināśina ity ayam artho 'bhipretaḥ skad cig ma snga ma zag pa med pa'i ngo bo nyid ma yin pa'i phyir skad cig yin gyi don 'di skad cig ma gzhan du rnam par 'jig pa zhes bya ba yin par ni mi 'dod do /
anyathā hi paścimā eva dhātavaḥ kṣaṇikā ity avadhāraṇāt taditareṣāṃ dhātūnām akṣaṇikatvaprasaṃgaḥ /
kathaṃ punar duḥkhadharmajñānakṣāntikalāpe manodhātur manovijñānadhātuś ca yugapad bhavataḥ /
na hi vijñānadvayasamavadhānam iṣyate
de lta ma yin na khams tha ma dag kho na skad cig ma yin no zhes nges par bzung ba'i phyir de las gzhan pa'i khams rnams ni skad cig ma ma yin pa nyid du thal bar 'gyur ro /
yang ji ltar sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i tshogs la yid kyi khams dang yid kyi rnam par shes pa'i khams cig car du 'byung ba rnam par shes pa gnyis 'phrad par mi 'dod do zhe na /
nocyate yugapat tau bhavata iti de gnyis cig car 'byung ngo zhes ni mi zer ro /
kiṃ tarhi /
ekam atra vijñānaṃ dhātudvayatvena vyavasthāpyate /
nāmadvayena kathyate ity arthaḥ /
tena vyācaṣṭe duḥkhadharmajñānakṣāntisaṃprayuktaṃ cittaṃ manodhātur manovijñānadhātuś ceti /
śeṣās tatsahabhuvo dharmadhātur iti
'o na ci zhe na /
'dir rnam par shes pa la khams gnyis nyid du rnam par gzhag te ming gnyis su brjod do zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i phyir sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang mtshungs par ldan pa'i sems ni yid kyi khams dang yid kyi rnam par shes pa'i khams yin no zhes bya bar smos so /
tatra kṣāntikalāpe cittād anye dharmāḥ śeṣāḥ /
tadsahabhuvas tayā kṣāntyā sahabhuvaḥ
lhag ma de dang lhan cig 'byung ba rnams ni chos kyi khams so zhes bya ba ni bzod pa'i tshogs de la sems las gzhan pa'i chos lhag ma de dang lhan cig 'byung ba rnams te /
tadyathā anāsravasaṃvaro rūpaṃ vedanāsaṃjñācetanādayaḥ saṃprayuktāḥ /
teṣāṃ ca prāptijātyādayo dharmadhātur iti /
(I /
37cd) samanvāgamaṃ pratilabhata iti /
prāptim alabdhapūrvāṃ labhata ity arthaḥ /
cakṣurvijñānadhātunāpi sa iti /
kiṃ /
samanvāgamaṃ pratilabhata ity adhikṛtaṃ
'di lta ste zag pa med pa'i sdom pa dang tshor ba dang 'du shes dang sems pa la sogs pa mtshungs par ldan pa rnams dang de dag gi thob pa dang skye ba la sogs pa ni chos kyi khams yin no /
ldan pa thob pa zhes bya ba ni sngar ma thob pa'i thob pa 'thob pa zhes bya ba'i tha tshig go /
mig gi rnam par shes pa dang yang yin nam zhes bya ba ci zhe na /
ldan pa thob pa zhes bya ba'i skabs dang sbyar ro /
pṛthag lābha ity anena prathamadvitīye koṭyau darśite /
sahāpi cety anena tṛtīyā koṭir darśitā
so so thob ces bya ba 'dis ni mu dang po dang gnyis pa dag bstan to /
lhan cig tu yang zhes bya ba 'dis ni mu gsum pa bstan to /
caturthī tu uktanirmukteti sugamatvān na darśitā bzhi pa ni bshad pa las ma gtogs pa yin no zhes bya bar rtogs par sla ba'i phyir ma bstan to /
ca- śabdena vā sāpy uktā /
apṛthag asaha ceti /
kāmadhātau krameṇa cakṣurindriyaṃ pratilabhamāna iti /
kāmadhātau sthitaḥ pudgalaḥ krameṇa kalalādikrameṇa (Abhidh-k-vy 72) mṛtyukrameṇa vā
yang na yang zhes bya ba'i sgra so so yang ma yin lhan cig kyang ma yin pa yang yod do zhes 'di yang bshad pa yin no /
'dod pa'i khams na rim gyis mig gi dbang po thob pa zhes bya ba ni 'dod pa'i khams na gnas pa'i gang zag rim gyis te nur nur po la sogs pa'i rim gyis sam 'chi ba'i rim gyis mig gi dbang po 'thob po /
cakṣurindriyaṃ /
kiṃpratisaṃyuktaṃ /
kiṃ kāmadhātāv eva
gang dang ldan pa yin ci 'dod pa'i khams kho na yin nam zhe na smras pa /
nety ucyate /
aviśeṣeṇa kāmapratisaṃyuktaṃ vā rūpapratisaṃyuktaṃ vā pratilabhamānaḥ /
kalalādyavasthāyāṃ tathā krameṇa maraṇasyācakṣuṣmanmaraṇasya ca kāle cakṣurdhātunā asamanvāgataḥ /
kalalādyavasthāyāṃ tathā maraṇāvasthāyāṃ vā tadabhāvāt /
ṣaḍāyatanotpattyavasthāyāṃ bhavasyāntarāle vā tenedānīṃ samanvāgamaṃ pratilabhate /
na tu cakṣurvijñānadhātunā asamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate
ma yin te /
khyad par med par te 'dod pa dang ldan pa 'ang rung gzugs dang ldan pa 'ang rung 'thob pa na'o /
nur nur po la sogs pa'i gnas skabs sam de bzhin du rim gyis 'chi ba dang mig med pa 'chi ba na mig gi khams dang mi ldan pa yin gyi /
nur nur po la sogs pa'i gnas skabs sam de bzhin du 'chi ba'i gnas skabs na de med pa'i phyir skye mched drug 'byung ba'i gnas skabs sam srid pa bar ma'i gnas skabs de'i tshe de dang ldan pa 'thob po /
mig gi rnam par shes pa'i khams dang mi ldan pa ldan pa 'thob pa ni ma yin te /
yasmād asau kuśalakliṣṭenātītānāgatena samanvāgata eva pūrvam antarābhavapratisaṃdhikāle 'di ltar 'di ni sngar srid pa bar mar nyid mtshams sbyor ba'i tshe na dge ba dang nyon mongs pa dang 'das pa dang ma 'ongs pa de dang ldan pa kho na yin no /
viprakṛtāvasthā hy eṣādhikriyate na pratilabdhavatpratilapsyamānāvasthā /
cakṣurvijñānadhātuneti vistaraḥ /
dvitīyādidhyānopapannas tatra tasya cakṣurvijñānadhātor abhāvāt tena pūrvam asamanvāgata idānīṃ cakṣurvijñānaṃ prathamadhyānabhūmikam anivṛtāvyākṛtasvabhāvaṃ saṃmukhīkurvāṇaḥ /
tena cakṣurvijñānadhātunā samanvāgamaṃ pratilabhate /
na tu cakṣurdhātunā asamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate
'di ni gnas skabs khyad par can gyi dbang du bya ba yin gyi thob pa dang ldan pa thob pa'i gnas skabs ni ma yin no /
mig gi rnam par shes pa'i khams dang yan la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsam gtan gnyis pa la sogs par skyes pa de la de na mig gi rnam par shes pa med pa'i phyir de dang sngon mi ldan pa las bsam gtan dang po'i sa pa'i mig gi rnam par shes pa ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i ngo bo nyid mngon du byed pa de'i tshe na mig gi rnam par shes pa'i khams dang mi ldan pa ldan pa 'thob bo /
mig gi khams dang ni mi ldan pa ldan pa 'thob pa ma yin te /
pratilabdhavatsamanvāgatatvāt /
tatpracyutaś cādhastād upapadyamāna iti /
dvitīyādidhyānapracyuto 'dhastāt prathame dhyāne kāmadhātau copapadyamānaś cakṣurvijñānadhātunā asamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate /
antarābhavapratisaṃdhāne kuśalakliṣṭena atītānāgatena
thob zin pa dang 'dra bar ldan pa'i phyir ro /
de dag nas shi 'phos nas 'og mar skye ba na'o zhes bya ba ni /
bsam gtan gnyis pa la sogs pa nas shi 'phos nas 'og ma bsam gtan dang po dang 'dod pa'i khams su skye ba srid pa bar mar nyid mtshams sbyor ba na mig gi rnam par shes pa'i khams dge ba dang nyon mongs pa can 'das pa dang ma 'ongs pa dang mi ldan pa ldan pa 'thob po /
na tu cakṣurdhātunā asamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate /
pratilabdhavatsamanvāgatatvāt /
syād ubhayeneti vistaraḥ /
ārūpyadhātucyuta ubhābhyāṃ cakṣurdhātucakṣurvijñānadhātubhyāṃ pūrvam asamanvāgataḥ /
antarābhavapratisaṃdhyavasthāyām eva cakṣurdhātunotpādābhimukhena cakṣurvijñānadhātunā kuśalakliṣṭenātītānāgatena samanvāgamaṃ pratilabhate /
avikalendriyā hy antarābhavikāḥ
mig gi khams dang ni ma yin no /
thob zin pa bzhin du ldan pa'i phyir ro /
gnyi ga dang ldan pa thob pa yang yod de zhes bya ba ni gzugs med pa nas shi 'phos pa na sngon mig gi rnam par shes pa'i khams dag dang mi ldan pa las srid pa bar ma nying mtshams sbyor ba'i gnas skabs kho na mig gi khams skye ba la mngon du phyogs pa dang mig gi rnam par shes pa'i khams dge ba dang nyon mongs pa can 'das pa dang ma 'ongs pa dang ldan pa 'thob ste srid pa bar ma pa rnams ni dbang po ma tshang ba ma yin no /
nobhayena etān ākārān sthāpayitveti /
koṭītrayoktān dharmaprakārān tyaktvety arthaḥ /
ārūpyadhātucyutas tatraivotpadyamāno nobhābhyām asamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate /
asamanvāgatatvaṃ tatrāsti na tu samanvāgamapratilambhaḥ /
dvitīyādidhyānopapannaś ca cakṣurvijñānam asaṃmukhīkurvāṇo nobhābhyām asamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate /
kathaṃ /
cakṣurdhātunā yady api samanvāgamaṃ pratilabhate na tu cakṣurdhātunāsāv asamanvāgataḥ /
cakṣurvijñānadhātunā yady apy asau asamanvāgato na tu samanvāgamaṃ pratilabhate tadasaṃmukhīkurvāṇatvāt
gnyi ga dang ma yin pa yod de rnam pa de dag las ma gtogs pa'o zhes bya ba ni mu gsum bshad pa'i chos rnam pa gsum ma gtogs par zhes bya ba'i tha tshig ste /
gzugs med pa'i khams nas shi 'phos nas de nyid du skye ba ni gnyi ga dang mi ldan pa ldan pa mi 'thob po /
de na ni mi ldan pa nyid yod kyi ldan pa thob pa ni med do /
bsam gtan gnyis pa la sogs par skyes pa mig gi rnam par shes pa mngon du mi byed pa yang gnyi ga dang mi ldan pa ldan pa mi 'thob bo /
ji lta zhe na mig gi khams dang ni ldan pa 'thob mod kyi mig gi khams dang mi ldan pa ni ma yin no /
mig gi rnam par shes pa'i khams dang ni mi ldan mod kyi ldan pa 'thob pa ni ma yin te /
de mngon du mi byed pa'i phyir ro /
cakṣuṣmān kāmadhātusthaḥ sakṛnmaraṇāt antarābhavapratisaṃdhau (Abhidh-k-vy 73) nobhābhyām asamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate /
tābhyāṃ samanvāgatatvāt /
yaś cakṣurdhātunā samanvāgataś cakṣurvijñānadhātunāpi sa iti /
pṛthag lābhaḥ sahāpi cety anenaiva sūtreṇedam api catuḥkoṭikaṃ vartayati /
lābho hi pratilambhaḥ
'dod pa'i khams ni gnas pa mig dang ldan pa cig car shi bas ni srid pa bar mar nying mtshams sbyor ba cha gnyi ga dang mi ldan pa las ldan pa mi 'thob ste de dag dang ldan pa'i phyir ro /
gang mig gi khams dang ldan pa nge mig gi rnam par shes pa'i khams dang yang yin nam zhe na zhes bya ba ni /
so so dang /
lhan cig tu 'ang 'thob pa yod ces bya ba'i mdo 'di nyid kyis mu bzhi pa 'di yang bsgre bar byed pa yin no /
'thob pa ni rnyed pa yin no /
prāptimātre 'pi vivakṣayā kadācid bhavati /
prathame catuḥkoṭike pratilambho 'dhikṛto dvitīye tu prāptimātraṃ
res 'ga' ni brjod par 'dod pa'i sgo nas thob pa tsam la yang bya ste mu bzhi pa'i dang po la ni rnyed pa yin no /
prathamā koṭir iti vistaraḥ gnyis pa la ni thob pa tsam yin no /
dvitīyādidhyānopapanno 'vāśyaṃ cakṣurdhātunā samanvāgata indriyair avikalatvāt /
cakṣurvijñānadhātunātrāsamanvāgataḥ /
tatrābhāvāt /
prathamadhyānabhūmikasya cakṣurvijñānasyāsaṃmukhīkriyamāṇatvāt /
kāmadhātāv alabdhavihīnacakṣur iti /
alabdhaṃ vihīnaṃ vā cakṣur asyālabdhavihīnacakṣuḥ
mu dang po ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsam gtan gnyis pa la sogs par skyes pa ni dbang po rnams ma tshang ba ma yin pas mig gi dbang po dang ni gdon mi za bar ldan la /
mig gi rnam par shes pa'i khams dang ni mi ldan te /
de na med pa'i phyir dang bsam gtan dang po'i sa pa'i mig gi rnam par shes pa ni mngon du mi byed pa'i phyir ro /
'dod pa'i khams na mig ma thob pa dang nyams pa'o zhes bya ba ni 'di la mig ma thob pa 'am nyams pa yod pas mig ma thob pa dang nyams pa'o /
alabdhacakṣuḥ kalalādyavasthaḥ /
vihīnacakṣur vinaṣṭacakṣuḥ /
sa kāmadhātau cakṣurvijñānadhātunā antarābhavapratisaṃdhau pratilabdhena kuśalakliṣṭena samanvāgataḥ
mig ma thob pa ni nur nur po la sogs pa'i gnas skabs na'o /
mig nyams pa ni mig med par gyur pa ste de ni 'dod pa'i khams na srid pa bar mar nying mtshams sbyor ba na thob pa'i mig gi rnam par shes pa dge ba dang nyon mongs pa can dang ldan gyi mig gi khams dang ni ma yin te /
na cakṣurdhātunā tasyābhāvāt /
labdhāvihīnacakṣur iti /
labdham avihīnaṃ cakṣur asya labdhāvihīnacakṣuḥ /
sa kāmadhātau cakṣurdhātunā cakṣurvijñānadhātunā ca tathā pūrvaṃ pratilabdhenedānīṃ tv anena cāvyākṛtena samanvāgataḥ /
prathamadhyānopapannaś ca tenobhayena samanvāgataḥ /
svabhūmikasya tatrāvaśyam astitvāt parabhūmikasya cakṣuṣaḥ sambhavāt /
dvitīyādidhyānopapannaś ca paśyan
de ni med pa'i phyir ro /
mig thob pa dang ma nyams pa zhes bya ba ni 'di la mig thob pa dang ma nyams pa yod pas na mig thob pa dang ma nyams pa ste /
de ni 'dod pa'i khams na mig gi khams dang mig gi rnam par shes pa'i khams so /
de bzhin du sngar thob pa dang de'i tshe lung du ma bstan pa dang yang ldan pa yin no /
bsam gtan dang por skyes pa yang de gnyis dang ldan pa yin te /
de la rang gi sa pa yang gdon mi za bar yod pa'i phyir la gzhan gyis pa'i mig kyang srid pa'i phyir ro /
prathamadhyānabhūmikaṃ cakṣurvijñānaṃ saṃmukhīkurvāṇa ity arthaḥ /
sa cāpy avaśyam anenobhayena samanvāgataḥ
bsam gtan gnyis pa la sogs par skyes pa lta ba'o zhes bya ba ni bsam gtan dang po'i sa pa'i mig gi rnam par shes pa mngon du byed pa na zhes bya ba'i tha tshig ste de yang gdon mi za bar 'di gnyis dang ldan no /
caturthy etān ākārān sthāpayitveti /
ārūpyopapannaḥ /
yathāyogam abhyūhitavyāv iti
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni gzugs med pa'i khams su skyed pa'o /
yaś cakṣurdhātunā asmanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate rūpadhātunāpi saḥ /
yo vā rūpadhātunā cakṣurdhātunāpi saḥ /
cakṣurdhāturūpadhātvoḥ syāt /
pṛthag lābhaḥ sahāpi ca
ci rigs par brtag par bya'o zhes bya ba na gang mig gi khams dang mi ldan pa ldan pa 'thob pa de gzugs kyi khams dang yang yin nam gang gzugs kyi khams dang yang yin pa de mig gi khams dang yang yin nam zhe na /
mig gi khams dang gzugs kyi khams dag so so dang lhan cig tu yang 'thob pa yod /
pṛthak tāvat /
syāc cakṣurdhātunā samanvāgataḥ /
na rūpadhātunā /
kāmadhātau krameṇa cakṣurindriyaṃ pratilabhamānaḥ
re zhig so so ni mig gi khams dang yin la gzugs kyi khams dang ma yin pa yang yod de /
rim gyis mig gi dbang po thob pa na'o /
syād rūpadhātunā na cakṣurdhātuneti iyaṃ koṭir nāsti /
sahāpi /
syāt ubhayenāsamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate
gzugs kyi khams dang yin la mig gi khams dang ma yin pa yang yod de zhes bya ba'i mu 'di ni med do /
lhan cig tu yang ni gnyi ga dang mi ldan pa ldan pa thob pa yang yod de /
ārūpyadhātoś cyuto rūpadhātau kāmadhātau copapadyamānaḥ gzugs med pa'i khams nas shi 'phos nas 'dod pa'i khams dang gzags kyi khams su skye ba na'o /
nobhayena etān ākārān sthāpayitvā /
yaś cakṣurdhātusamanvāgato rūpadhātunāpi sa iti pūrvapādakaḥ
gnyi ga dang ma yin pa yang yod de /
rnam pa de dag ma gtogs pa'o /
gang mig gi khams dang ldan pa de gzugs kyi khams dang yang yin nam zhe na /
yas tāvac cakṣurdhātunā samanvāgato rūpadhātunāpi saḥ tshig snga ma dang sbyor ba ste re zhig gang mig gi khams dang ldan pa de ni gzugs kyi khams dang yang yin no /
syāt rūpadhātunā na cakṣurdhātunā kalalādyavasthāsv alabdhacakṣur labdhavihīnacakṣuś ca /
(Abhidh-k-vy 74) yaś cakṣurvijñānadhātunā asamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate rūpadhātunāpi saḥ /
yo vā rūpadhātunāsamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate cakṣurvijñānadhātunāpi saḥ
gzugs kyi khams dang yin la mig gi khams dang ma yin pa yang yod la /
nur nur po la sogs pa'i gnas skabs na mig ma thob pa dang mig thob pa nyams pa'o /
gang mig gi rnam par shes pa'i khams dang mi ldan pa ldan pa 'thob pa de gzugs kyi khams dang yang yin nam /
gang gzugs kyi khams dang yin pa de rnam par shes pa'i khams dang yang yin nam zhe na /
tathaiva tayoḥ syāt /
pṛthag lābhaḥ sahāpi ca
de bzhin du de gnyis ni so so dang lhan cig tu yang thob pa yang yod do /
pṛthak tāvat /
syāc cakṣurvijñānadhātunā na rūpadhātunā /
dvitīyādidhyānopapannaś cakṣurvijñānaṃ saṃmukhīkurvāṇaḥ
re zhig so so ni mig gi rnam par shes pa'i khams dang yin la gzugs kyi khams dang ma yin pa yang yod de /
bsam gtan gnyis pa la sogs par skyes pa mig gi rnam par shes pa mngon du byed pa na'o /
syād rūpadhātunā na cakṣurvijñānadhātunā gzugs kyi khams dang yin la mig gi rnam par shes pa'i khams dang ma yin pa yang yod de /
ārūpyadhātoś cyuto dvitīyādiṣu dhyāneṣūpapadyamānaḥ /
sahāpi /
syād ubhavenāsamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate
gzugs med pa'i khams nas shi 'phos nas bsam gtan gnyis pa la sogs par skye ba na'o /
lhan cig tu yang ni gnyi ga dang mi ldan pa ldan pa 'thob pa yang yod de /
ārūpyadhātucyutaḥ kāmadhātau brahmaloke copapadyamānaḥ gzugs med pa'i khams nas shi 'phos nas 'dod pa'i khams dang tshangs pa'i 'jig rten du skye ba na'o /
nobhayena /
etān ākārān sthāpayitvā /
yaś cakṣurvijñānadhātunā samanvāgato rūpadhātunāpi saḥ
gnyi ga dang ma yin pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o /
gang mig gi rnam par shes pa'i khams dang ldan pa de gzugs kyi khams dang yang ma yin nam /
yo vā rūpadhātunā cakṣurvijñānadhātunāpi saḥ gang gzugs kyi khams dang yin pa de mig gi rnam par shes pa'i khams dang yang yin nam zhe na /
pūrvapādakaḥ /
yas tāvac cakṣurvijñānadhātunā samanvāgato rūpadhātunāpi saḥ /
syād rūpadhātunā na cakṣurvijñānadhātunāpi /
dvitīyādidhyānopapannaś cakṣurvijñānam asaṃmukhīkurvāṇaḥ /
yathā ceyaṃ cakṣurvijñānarūpadhātūnāṃ pratilambhasamanvāgamacintā /
tathā śrotravijñānaśabdadhātvādīnām api pratilambhasamanvāgamacintā kartavyā /
śrotravijñānadhātvoḥ syāt /
pṛthag lābhaḥ sahāpi cety ādi
tshig phyi ma dang sbyor ba ste re zhig gang mig gi rnam par shes pa'i khams dang ldan pa de ni gzugs kyi khams dang yang yin no /
gzugs dang yin la mig gi rnam par shes pa dang ma yin pa yang yod de /
bsam gtan gnyis pa la sogs par skyes pa mig gi rnam par shes pa mngon du mi byed pa na'o /
mig dang rnam par shes pa dang gzugs rnams kyi 'thob pa dang ldan pa bsam pa ji lta ba de bzhin du rna ba dang rnam shes khams dag so so dang /
lhan cig tu yang 'thob pa yod /
ces bya ba la sogs pa rna ba dang rnam par shes pa dang sgra'i khams rnams kyi 'thob pa dang ldan pa yang bsam par bya'o /
(I /
38ab) dvādaśādhyātmikā iti /
ubhayāvadhāraṇam /
avadhāraṇād eva cānye rūpādayo bāhyā iti siddhaṃ
nang gi bcu gnyis zhes bya ba ni gnyi gar nges par bzung ba yin te nges par bzung ba kho nas gzugs la sogs pa gzhan ni phyi'i yin na zhes bya bar grub bo /
ātmany adhy adhyātmaṃ bdag gi dbang du byas pa ni gang gi'o /
adhy ātmānam iti vā adhyātmaṃ /
adhyātmam eva ādhyātmikāḥ /
adhyātme vā bhavāḥ ādhyātmikāḥ
yang na bdag gi ched du byas pa ni nang gi'o /
yang na nang gi nyid dam mngal yod pas na nang gi'o /
ahaṃkārasaṃniśrayatvāc cittam ātmety upacaryata ity ahaṃkārasaṃniśraya ātmety ātmavādinaḥ saṃkalpayanti ngar 'dzin pa'i rten yin pa'i phyir zhes bya ba ni bdag tu smra ba rnams ni ngar 'dzin pa'i rten ni bdag yin no zhes bya rtogs par byed de ngar 'dzin pa'i rten ni sems yin pas bdag ces nye bar 'dogs so /
ji lta zhe na /
cittaṃ cāhaṃkārasaṃniśraya ity ātmety upacaryate /
katham ity āha
smras pa tshigs su bcad pa las /
mkhas pas bdag nyid shin tu ni /
dul bas mtho ris thob par 'gyur /
zhes gsungs so /
ātmanā hi sudāntena svargaṃ prāpnoti paṇḍita ity uktaṃ gāthāyāṃ /
kathaṃ punar gamyate cittam ātmaśabdenocyata iti
yang sems bdag ces bya ba'i sgrar brjod do zhes bya ba yang ji ltar shes she na de'i phyir bcom ldan 'das kyis gzhan las zhes bya ba la sogs pa smos to /
tata āha /
cittasya cānyatra damanam uktaṃ bhagavateti /
anyatra gāthāyām uktaṃ /
cittasya damanaṃ sādhu cittaṃ dāntaṃ sukhāvaham iti /
tenāyam arthaḥ /
ātmani cittīkārye ātmānaṃ vā cittam adhikṛtya ye dharmāḥ pratyāsannabhāvāt āśrayabhāvena vartante /
te ādhyātmikāḥ /
ye tu viṣayabhāvena vartante
tshigs su bcad pa gzhan las /
sems dul ba ni legs pa ste /
sems dul bas ni bde ba 'dren /
zhes gsungs so /
des na don ni chos gang dag nang sems su bya ba 'am nang sems kyi dbang du byas nas rten gyi ngo bor nye bar gyur par 'dug pa de dag ni nang gi yin la gang dag yul gyi ngo bor 'dug pa de dag ni phyi'i yin no zhes bya ba 'di yin no /
te bāhyā iti /
kaḥ punaḥ pratyāsannabhāvaḥ
nye bar gyur pa yang ci zhig yin zhe na /
yena vijñānaṃ tadvikāram anuvidhatte gang gi phyir rnam par shes pa de gyur pa'i rjes su byed pa yin no /
cakṣurādiṣv eva hi vijñānaṃ lakṣyate na rūpādiṣv (Abhidh-k-vy 75) iti mig la sogs pa kho na la rnam par shes pa yod par mngon gyi gzugs la sogs pa la ni ma yin te /
tathā hi cittam indriyasambaddhe śarīradeśe paricchidyate na viṣayadeśa iti 'di ltar sems ni dbang po dang 'brel pa'i lus kyi phyogs na yod par yongs su gcod pa'i yul gyi phyogs na ni ma yin no /
evaṃ tarhi ṣaḍ vijñānadhātava iti vistaraḥ /
iha paṃca tāvad vijñānadhātavo vartamānā eva gṛhyante /
indriyaviṣayasamānakālatvāt /
vartanānaviṣayā hi paṃca vijñānakāyāḥ manovijñādhātur api vartamāna eveha vyavasthāpyate
de lta na 'o na ni rnam par shes pa'i khams drug po dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni /
re zhig 'dir rnam par shes pa'i khams lnga po dag ni yul dang dbang po dang dus mnyam pa'i phyir da ltar gyi kho na yin par bzung ste rnam par shes pa'i tshogs lnga ni da ltar gyi yul can yin la /
yasmā manodhātur asyāśrayo 'nantarātīto vyavasthāpyate /
kālabhedād eva hi manidhātumanovijñānadhātvoḥ pṛthagvyavasthānaṃ
'dir yid kyi rnam par shes pa'i khams kyang da ltar gyi kho na yin par rnam par gzhag go /
gang gi phyir rten yid kyi khams kyang 'das ma thag pa las rnam par 'jog ste /
tasmāt ta ādhyātmikā na prāpnuvanti /
na hy ete manodhātutvam aprāptā atītatvam aprāptāś cittasyāśrayībhavanti /
yadā tadā ta eva te bhavantīti lakṣaṇaṃ nātivartanta iti /
kim anena vākyena sādhitaṃ /
idam anena sādhitaṃ
yid kyi khams dang yid kyi rnam par shes pa'i khams dag ni dus kyi bye brag kho na'i sgo nas tha dad par rnam par gzhag pa yin pa de'i phyir de dag ni nang gi yin par mi 'gyur te de dag yid kyi khams nyid du ma gyur cing 'das pa nyid du ma gyur pa ni sems kyi rten du mi 'gyur ro /
gang gi tshe yin pa de'i tshe yang de dag nyid de dag yin te mtshan nyid las mi 'da'o zhes bya ba'i tshig 'dis ci zhig bsgrubs she na /
vartamānānām apy eṣām āśrayabhāvo bhaviṣyatīti bhaviṣyadāśrayabhāvenādhyātmikatvaṃ bhavatīti /
yadi vānāgatapratyutpannasyeti vistaraḥ
'dis ni 'byung bar 'gyur ba'i rten gyi ngo bos nang gi nyid yin pa'i phyir da ltar gyi 'di dag kyang rten gyi ngo bo yin par 'gyur ro zhes bya ba 'di bsgrubs pa yin no /
atīte 'dhvani yan manodhātulakṣaṇaṃ /
tad anāgatapratyutpannayor apy adhvanor asty evety abhiprāyaḥ /
na hi lakṣaṇasyādhvasu [Tib /
69b] vyabhicāro 'sti
gal te yang rnam par shes pa ma 'ongs pa dang da ltar byung ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'das pa'i dus na yid kyi khams kyi mtshan nyid yod pa gang yin pa de ma 'ongs pa dang da ltar byung ba'i dus dag na yang yod pa kho na'o snyam du bsams pa yin no /
na hi svabhāvaparityāgo 'stīty arthaḥ /
(I /
38cd) dharmasaṃjñakaḥ sabhāga iti
mtshan nyid ni dus rnams su 'khrul pa med do zhes bya ba ni ngo bo nyid yongs su 'dor pa med do zhes bya ba'i tha tshig go /
dharmasaṃjñakaḥ sabhāga evety avadhāryate /
yo hi viṣayo yasya vijñānasya niyata iti
chos zhes bya ba ni brten pa dang bcas pa zhes bya ba ni chos zhes bya ba ni rten pa dang bcas pa kho na yin no zhes nges par 'dzin par byed pa yin no /
tadyathā cakṣurvijñānasya rūpaṃ niyato viṣayo yāvan manovijñānasya dharmāḥ /
yadi tatra tac cakṣurvijñānam utpannam utpattidharmi vā /
yāvad yadi tatra manovijñanam utpannam utpattidharmi vā /
sa viṣayaḥ sabhāga ity ucyate
gang zhig rnam par shes pa gang gi yul du nges la zhes bya ba ni 'di lta ste gzugs ni mig gi rnam par shes pa'i yul du nges pa nas chos rnams ni yid kyi rnam par shes pa yul gyi bar du nges la gal te de la mig gi rnam par shes pa skyes pa 'am skye pa'i chos can yin pa yin pa nas gal te de la yid kyi rnam par shes pa'i bar du skyes pa 'am skye ba'i chos can gyi yul de ni rten pa dang bcas pa zhes bya'o /
tasya ca svabhāvasahabhūnirmuktā iti /
svabhāvena sahabhūbhiś ca nirmuktāḥ svabhāvasahabhūnirmuktāḥ /
sarvadharmās tasya vijñānasyālambanaṃ /
na svabhāvaḥ /
svātmani vṛttivirodhāt /
na hi tad evāṃgulyagraṃ tenaivāṃgulyagreṇa spṛśyate
de'i dmigs pa yang rang gi ngo bo dang lhan cig 'byung ba ma gtogs pa'o zhes bya ba ni rang gi ngo bo dang lhan cig 'byung ba rnams ma gtogs pa ste rang gi ngo bo dang lhan cig 'byung ba ma gtogs pa chos thams cad ni rnam par shes pa de'i dmigs pa'i ngo bo nyid yin no /
rang gi bdag nyid la byed pa ni 'gal ba'i phyir te sor mo'i rtse mo de nyid la sor mo'i rtse mo de nyid kyis reg par 'gyur ba yang med la /
na saivāsidhārā tayaivāsidhārayā chidyate ral gri'i so so de nyid kyis gcod par 'gyur ba yang med do /
na sahabhuvaḥ /
saṃprayuktā viprayuktā vā /
atisaṃnikṛṣṭatvāt /
na hy akṣistham aṃjanaṃ tena gṛhyate
shin tu nye ba'i phyir de dang lhan cig 'byung ba mtshungs par ldan pa 'am mtshungs par ldan pa ma yin pa dag kyang ma yin te /
sa punaś cittakṣaṇo 'nyasya cittakṣaṇasya ālambanam iti /
ye pūrvasmin kṣaṇe svabhāvasahabhuvo dharmā nālambitā abhūvan /
te 'py ālambitā iti dvayoḥ kṣaṇayoḥ sarvadharmā ālaṃbanaṃ bhavanti
mig la yod pa'i mig rtsi ni des mi 'dzin to /
sems kyi skad cig ma de yang sems kyi skad cig ma gzhan gyi dmigs pa yin zhes bya ba ni skad cig ma snga ma la rang gi ngo bo dang lhan cig 'byung ba'i chos gang dag dmigs par ma gyur pa de dag kyang dmigs par gyur pas skad cig ma gnyis kyi dmigs par ni chos thams cad 'gyur ro /
tasmād dharmadhātur nityaṃ sabhāgaḥ /
dharmadhātur hi niyato manasa eva
de lta bas na chos kyi khams ni rtag tu rten pa dang bcas pa yin te chos kyi khams ni yid kyi kho na yin par nges so /
lhag ma ni /
tatsabhāgāś ca śeṣāḥ de dang mtshungs pa dag kyang yin /
caśabdena sabhāgāś ceti /
śeṣā eva sabhāgatatsabhāgā ity avadhāryate /
nanu ca dharmadhātur eva sabhāga evety avadhāraṇe śeṣā na sabhāgā iti sabhāgatatsabhāgāḥ setsyanti /
na setsyanti /
yady api na sabhāgā eveti bhaveyuḥ /
(Abhidh-k-vy 76) tatsabhāgā eveti tu saṃbhaveyuḥ
kyang zhes bya ba'i sgra ni rten pa dang bcas pa dag kyang yin pa'o zhes bya ba ni lhag ma dag kho na rten pa dang bcas pa dang mtshungs pa yin no zhes nges par 'dzin par byed pa yin no /
chos kyi khams kho na rten pa dang bcas pa'o zhes nges par bzung ba'i phyir lhag ma rnams rten pa dang bcas pa ni ma yin pas rten pa dang bcas pa dang de dang mtshungs pa dag tu 'grub par 'gyur pa ma yin nam zhe na /
'grub par mi 'gyur te rten pa dang bcas pa dag kho na ni ma yin no zhes bya bar 'gyur mod kyi de dang mtshungs pa kho na yin no zhes bya bar 'gyur bas de bzlog pa'i phyir lhag ma ni /
tannivṛttyartham idam ārabhyate de dang mtshungs pa dag kyang yin /
sabhāgatatsabhāgā eva śeṣāḥ /
na tu sabhāgā eva nāpi tatsabhāgā eveti
zhes bya ba 'di brtsams te rten pa dang bcas pa dag kho na yang ma yin la de dang mtshungs pa dag kho na yang ma yin no /
yo na svakarmakṛt sa tatsabhāga iti saṃbandhanīyaṃ /
tatsabhāgāś ceti /
anantaroktatvāt /
uktaṃ bhavati /
yaḥ svakarmakṛt sa sabhāga iti /
asvakarmakṛd eva tatsabhāgas tatsabhāga eva vāsvakarmakṛd ity avadhāraṇe 'rthāpattyā svakarmakṛt sabhāga iti
gang zhig rang gi las mi byed /
ces bya ba ni de dang mtshungs pa dag yin no zhes bya bar sbyar te de dang mtshungs pa dag ces bya ba'i mjug thogs su bshad pa yin pa'i phyir ro /
gang zhig rang gi las byed pa ni rten pa dang bcas pa'o zhes bshad par 'gyur ro zhes bya ba ni rang gi las mi byed pa de kho na de dang mtshungs pa yin la de dang mtshungs pa kho na rang gi las mi byed pa yin no zhes nges par bzung ba dang don gyi shugs kyis na rang gi las byed pa ni rten pa dang bcas pa yin no zhes bya ba yin no /
rūpāṇy apaśyad iti /
adrākṣīd iti vaktavyaṃ
gzugs rnams mthong ba zhes bya ba ni mthong bar 'gyur zhes brjod par bya ba ma yin no /
evaṃ hy adyatanātītaṃ hyastanātītaṃ ca parigṛhītaṃ bhavati /
anyathā hy avyāpi lakṣaṇaṃ syāt
de lta na de ring 'das pa dang khar rtsang 'das pa dang yang yongs su bsdus par 'gyur gyi de lta ma yin nam khyab pa'i mtshan nyid du 'gyur ro /
athaivam eva pāṭha udāharaṇamātraṃ tad draṣṭavyāṃ /
adyatanātītam api vaktavyaṃ
yang na ji skad kho nar 'byung ba de ni mtshon pa tsam du zad par blta bar bya ste de ring 'das pa yang brjod par bya'o /
evaṃ yāvan manaḥ svena viṣayakāritreṇa vaktavyam iti /
svena viṣayapuruṣakāreṇa vaktavyaṃ
de bzhin du yid kyi bar la yang rang gi yul la byed pas brjod par bya'o zhes bya ba ni rang gi yul la rtsal gyis brjod par bya'o /
ji lta zhe na /
katham iti /
yena śrotreṇa śabdān aśṛṇot śṛṇoti śroṣyati vā /
tad ucyate sabhāgaṃ śrotram iti sarvaṃ
rna ba gang gis sgra rnams thos pa 'am nyan par 'gyur ba'i rna ba de ni rten pa dang bcas pa'o zhes bya'o zhes bya ba ste thams cad la skyar bar bya'o /
vijñānasamāyuktam asamāyuktaṃ ceti vijñānasambaddham asambaddhaṃ cety arthaḥ /
yad ekasya cakṣuḥ sabhāgaṃ tad sarveṣāṃ kiṃ /
sabhāgam iti vartate evaṃ tadsabhāgam apīti
bam po bdun pa /
rnam par shes pa dang ldan pa dang ldan pa ma yin pa zhes bya ba ni rnam par shes pa dang 'brel pa dang 'brel ba ma yin pa zhes bya ba'i tha tshig go /
yad ekasya cakṣus tadsabhāgaṃ /
tat sarveṣāṃ tatsabhāgam ity arthaḥ
gcig gi mig rten pa dang bcas pa de ni thams cad kyi rten pa dang bcas pa yin no zhes bya ba'i don to /
prāptagrahaṇād iti /
gandhādayaḥ /
ye evadattena ghrāṇādīndriyaprāptā gṛhyante
de dang mtshungs pa rnams kyang de bzhin te zhes bya ba ni gcig gi mig de dang mtshungs pa gang yin pa de ni thams cad kyi de dang mtshungs pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
na te yajñadattena gṛhyante /
svaghrāṇādikapraviṣṭatvāt /
ity asādhāraṇatvād eṣāṃ cakṣurādivad atideśo nyāyyaḥ
phrad nas 'dzin pa'i phyir zhes bya ba ni dri la sogs pa gang dag lhas byin gyi lce'i dbang po la sogs pa dang phrad nas 'dzin pa de dag mchod sbyin gyis mi 'dzin te rang gi sna'i dbang po la sogs pa gnas pa'i phyir ro /
ya ekasya gandhaḥ sabhāgaḥ de bas na thun mong ma yin pa'i phyir ro /
sa sarveṣām /
evaṃ tatsabhāgo 'pīti vaktavyaṃ /
na tu vaktavyaṃ yathā rūpam evaṃ gandhādaya iti /
asti hy eṣa saṃbhavo ya eva gandhādaya ekasya ghrāṇādivijñānam utpādayeyuḥ
'di dag ni mig la sogs pa bzhin du bsgre ba'i rigs te gcig gi dri rten pa dang bcas pa gang yin pa de ni thams cad kyi yin la de dang mtshungs pa yang de bzhin no zhes brjod par bya'i /
gzugs ji ltar dri la sogs pa yang de dang 'dra'o zhes ni brjod par mi bya'o /
ta evānyeṣām apīti /
yadi te evadattaghrāṇādīndriyaprāptā bhaveyur evadattasya vijñānam utpādayeyuḥ /
atha yajñadattaghrāṇādīndriyaprāptā yajñadattasya vijñānam utpādayeyur ity arthaḥ /
atha vā ta evānyeṣām apīti
gcig gi sna la sogs pa'i rnam par shes pa skyed par 'gyur ba'i dri la sogs pa gang dag yin pa de dag nyid gzhan dag gis yang yin pa srid pa de ni yod kyi zhes bya ba ni gal te de dag lhas byin gyi sna'i dbang po la sogs pa dang phrad par gyur na ni lhas byin gyi rnam par shes pa skyed par 'gyur la /
ji ste mchod sbyin gyi sna'i dbang po la sogs pa dang phrad na ni mchod sbyin gyi rnam par shes pa skyed par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tatrāntargatasūkṣmakrimiprabhṛtīnām api vijñānam utpādayeyuḥ /
na tasyaiva evadattasya yasya ghrāṇādīndriyaprāptās te gandhādaya iti
yang na gzhan dag gi yang yin zhes bya ba ni de la yod pa'i srin bu phra mo la sogs pa'i rnam par shes pa yang skyed par 'gyur gyi dri la sogs pa de dag gang gis sna'i dbang po la sogs pa dang phrad pa'i lhas byin de kho na'i rnam par shes pa skyed par 'gyur ba ni ma yin no /
indriyaviṣayavijñānānām anyonyabhajanam iti /
āśrayaviṣayāśrayibhāvenānyonyābhimukhyena pravṛttiḥ /
tathā hīndriyadhātavo vijñānadhātūn āśrayabhāvena yathāyogaṃ bhajante /
sevanta ity arthaḥ /
viṣayadhātūṃś ca viṣayibhāvena /
tathā viṣayadhātavaḥ svendriyadhātūn viṣayabhāvena bhajante /
vijñānadhātūṃs tu viṣayabhāvena ālambanabhāvena vā bhajante
dbang po dang yul dang rnam par shes pa rnams phan tshun rten pa zhes bya ba ni phan tshun rten dang yul dang brten pa'i ngo bor mngon du 'jug pa ste /
'di ltar dbang po'i khams dag ni ci rigs par rnam par shes pa'i khams dag gi ni rten gyi ni ngo bor brten te rten par byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
yul rnams kyi ni yul can gyi ngo bor ro /
de bzhin du yul gyi khams dag kyang rang gi dbang po'i khams rnams kyi ni yul gyi ngo bor rten to /
rnam par shes pa'i khams rnams kyi ni yul dang dmigs pa'i ngo bor rten te /
tathā vijñānadhātavaḥ svendriyadhātūnām āśrayibhāvena bhajante /
viṣayadhātūṃś ca viṣayibhāvenālambakabhāvena vā bhajanta
de bzhin du rnam par shes pa'i khams dag kyang rang rang gi dbang po'i khams rnams kyi rten can gyi ngo bor rten to /
yul gyi khams rnams kyi ni yul can dang dmigs pa can gyi ngo bor rten to /
ity anyonyabhajanaṃ bhāgaḥ de bas na phan tshun rten pa ni brten pa yin no /
bhāve ghañ /
kāritrabhajanaṃ vā bhāgaḥ
byed pa rten pa ni brten pa'o zhes bya ba la /
kāritraṃ (Abhidh-k-vy 77) cakṣurādīnāṃ darśanādi byed pa ni mig la sogs pa'i byed pa ni blta ba la sogs pa yin no /
vijñānadhātūnāṃ vijñātṛtvaṃ /
viṣayadhātūnāṃ tadviṣayālambanabhāvaḥ /
tasya kāritrasya bhajanaṃ kāritrabhajanaṃ
rnam par shes pa'i khams rnams kyi ni rnam par shes par byed pa nyid do /
yul gyi khams rnams kyi ni de dag gi yul lam dmigs pa'i ngo bo yin no /
sa eṣām astīty arthaḥ /
pradarśanamātram etat /
vigrahas tv evaṃ kartavyaḥ
byed pa de la brten pa ni brten pa yin te de 'di dag la yod pas na zhes bya ba'i tha tshig go /
saha bhāgena vartante sabhāgā iti /
samāno vā bhāga eṣāṃ eṣāṃ ta ime sabhāgāḥ /
samānārthasya sahaśabdasya sabhāva ādiṣṭaḥ
'di ni rab tu bstan pa tsam kho nar zad kyi tshig rnam par sbyar ba ni 'di ltar bya'o /
rten pa dang lhan cig 'dug pas rten pa dang bcas pas sam 'di dag la rten pa 'dra ba yod pas 'di dag ni rten pa mtshungs pa dag yin no /
sparśasamānakāryatvād vā /
kiṃ /
sabhāgā iti prakṛtam
'bras bu reg pa mtshungs pa'i phyir zhes bya ba ci zhe na /
atra karmaṇi ghañ /
bhajyata iti bhāgaḥ
rten pa dang mtshungs pa zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
vigrahas tu pūrvavat /
sparśaś caitasikaḥ /
eṣām indriyaviṣayavijñānānāṃ samānaṃ kāryaṃ /
cakṣuḥ pratītya rūpāṇi ca utpadyate cakṣurvijñānaṃ
brten par bya ba yin pas na rten pa ste tshig rnam par sbyar ba ni snga ma bzhin no /
dbang po dang yul dang rnam par shes pa 'di rnams kyi 'bras bu sems las byung ba reg pa dran pa yin te /
mig dang gzugs rnams la brten nas mig gi rnam par shes pa skye'o /
trayāṇāṃ saṃnipātaḥ sparśa ityādivacanāt /
ye punar asabhāgā iti vistaraḥ /
ye punar anye cakṣurādaya ittham asabhāgāḥ /
teṣāṃ sabhāgānām uktalakṣaṇānāṃ sabhāgāḥ sadṛśāḥ
gsum 'dus pa las reg pa'o zhes bya ba la sogs pa 'byung ba'i phyir ro /
gang dag rten pa dang bcas pa ma yin pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mig la sogs pa rten pa dang bcas pa ma yin pa gang dag yin pa de dag ni rten pa dang bcas pa'i mtshan nyid du bshad pa de dag dang mtshungs shing 'dra bas na de dang mtshungs pa yin te 'dir mtshungs pa zhes bya ba'i sgra ni 'dra ba'i don yin no /
te tatsabhāgāḥ /
teṣāṃ tair vā sabhāgās te tatsabhāgāḥ /
tulyārthe hy atra sabhāgaśabdo gṛhyate /
(I /
39) darśanaheyā iti /
darśanaṃ prathamataḥ satyadarśanam anāsravaṃ paṃcadaśacittakṣaṇasaṃgṛhītaṃ /
bhāvanā tad eva punaḥpunardarśanaṃ /
laukikaṃ vā samāhitaṃ jñānaṃ bhāvanā /
daśa bhāvanayā heyāḥ paṃca ceti
mthong bas spang bar bya ba zhes bya ba la mthong ba ni dang po nyid du bden pa mthong ba yin te /
zag pa med pa'i sems kyi skad cig ma bco lngas bsdus pa yin no /
bsgom pa ni de nyid la yang dang yang du lta ba yin no /
yang na bsgom pa ni 'jig rten pa'i mnyam par gzhag pa'i shes pa yin no /
bcu ni bsgom pas spang bya yin /
rūpiṇo dhātavo daśa paṃca ca tadvijñānadhātava iti lnga yang yin te zhes bya ba ni gzugs can gyi khams bcu dang de dag gi rnam par shes pa'i khams lnga yin no /
kathaṃ punar etad gamyate /
eta eva ta iti
de dag kho na yin no zhes bya ba 'di ji ltar shes she na /
antyās trayaṃ tridheti vacanāt /
antyatrayāt anye paṃcadaśa dhātava eva ta ucyanta iti
tha ma'i gsum rnam gsum zhes 'byung ba'i phyir tha ma'i gsum las gzhan pa ni khams bco lnga yin no zhes bya ba yin te de dag ni bsgom pas spang bar bya ba kho na yin no zhes bya bar nges par bzung ngo /
te bhāvanāheyā evety avadhāryante /
triprakārā iti /
darśanaheyā bhāvanāheyā aheyāś cety arthaḥ
rnam pa gsum sta [*ste] zhes bya ba ni mthong bas spang bar bya ba dang bsgom pas spang bar bya ba dang spang bar bya ba ma yin pa dag yin no zhes bya ba'i tha tshig ste /
de dag kho na rnam pa gsum yin no /
eta eva tridhā aṣṭāśītyanuśayās tatsahabhuva iti /
dhātuprakārākārabhinnāḥ satkāyadṛṣṭyādayo 'nuśayās tatsahabhuvo vijñānavedanādayaḥ saṃprayuktāḥ asaṃprayuktāni ca tallakṣaṇānulakṣaṇāni
phra rgyas brgyad bcu rtsa brgyad dang de dag dang lhan cig 'byung ba zhes bya ba la phra rgyas ni 'jig tshogs la lta ba la sogs pa yin no /
de dag dang lhan cig 'byung ba ni rnam par shes pa dang tshor ba la sogs pa mtshungs par ldan pa rnams dang mtshungs par ldan pa ma yin pa de dag gi mtshan nyid dang rjes kyi mtshan nyid dag yin no /
tatprāptayaś ca sānucarā iti /
tacchabdena anuśayādayaḥ saṃbadhyante /
teṣām anuśayānāṃ tatsahabhuvāṃ ca prāptayas tatprāptayaḥ
de dag gi thob pa rjes su 'brang ba dang bcas pa rnams zhes bya ba la /
de dag ces bya ba'i sgra ni phra rgyas la sogs pa dang sbyar te /
phra rgyas de dag dang de ngag dang lhan cig 'byung ba rnams kyis thob pa dag yin no /
yady apy anuśayasahabhuvo bhavanti /
na tu sarvāḥ
thob pa dag dang phra rgyas dang lhan cig 'byung ba yin mod kyi thams cad ni ma yin te /
kāścid dhi prāptayo 'nuśayādisahabhuvo bhavanti yāḥ sahajāḥ thob pa kha cig ni phra rgyas la sogs pa dang lhan cig 'byung ba yin te lhan cig skyes pa gang dag yin pa'o /
kāścit tu pūrvaṃ paścāc ca tebhyo bhavanty ataḥ pṛthak prāptigrahaṇaṃ kha cig ni de dag pas snga ma dang 'phyi bar 'gyur te /
de'i phyir thob pa logs shig tu smos so /
sānucarā iti grahaṇena anuprāptayas tallakṣaṇāni ca saṃgṛhyante rjes su 'brang ba dang bcas pa rnams zhes bya ba smos pas ni rjes kyi thob pa dag dang de dag gi mtshan nyid dag bsdu'o /
śeṣāḥ sāsravā bhāvanāheyā iti /
eta eva trayo 'ntyā dhātavo ye śeṣā darśanaheyebhyo 'nye sāsravāḥ /
te bhāvanāheyāḥ /
ke punas te
zag pa dang bcas pa lhag ma rnams ni bsgom pas spang bar bya ba dag yin no zhes bya ba ni khams tha ma gsum po de dag nyid mthong bas spang bar bya ba rnams las gzhan pa zag pa dang bcas pa lhag ma gang dag yin pa de dag ni bsgom pas spang bar bya ba yin no /
de dag kyang gang zhe na /
daśānuśayās tatsahabhuvas tatprāptayaś ca sānucarāḥ /
kuśalasāsravāḥ /
anivṛtāvyākṛtāś ca saṃskārāḥ /
avijñaptirūpaṃ ca sāsravaṃ sānucaraṃ /
anāsravā aheyā iti mārgasatyāsaṃskṛtasvabhāvāḥ /
nanu cānyad apīti vistaraḥ
phra rgyas bcu dang de dag dang lhan cig 'byung ba rnams dang de dag gis thob pa rjes su 'brang ba dang bcas pa rnams te dge ba zag pa dang bcas pa rnams dang 'du byed ma bsgribs la lung du ma bstan pa rnams dang rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs zag pa dang bcas pa rjes su 'brang ba dang bcas pa yin no /
zag pa med pa rnams ni spang bar bya ba ma yin pa dag go zhes bya ba ni lam gyi bden pa dang 'dus ma byas kyi ngo bo nyid yin no /
pṛthagjanatvam anivṛtāvyākṛtasaṃskārasvabhāvatvād bhāvanāheyamadhyagatam /
apāyasaṃvartanīyaṃ ca (Abhidh-k-vy 78) kāyavākkarma rūpasvabhāvatvād bhāvanāheyam uktam
spang bar bya ba gzhan yang yod pa ma yin nam zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni so so'i skye bo nyid kyang ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i 'du byed kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir bsgom pas spang bar bya ba'i nang du gtogs la ngan song bar 'gyur ba'i lus dang ngag gi las kyang gzugs kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir bsgom pas spang bar bya ba yin par bshad pas /
ity ataś codayanti vātsīputrīyāḥ /
āryamārgavirodhitvād iti /
pṛthagjanatvam āryamārgotpāde na bhavati /
niyate cāpāyike karmaṇi sati āryamārgo notpadyate /
āryamārgotpāde ca saty āpāyikaṃ karma notpadyate
de'i phyir gnas ma'i bu'i sde pa dag /
'phags pa'i lam dang 'gal ba'i phyir /
zhes rgol bar byed de /
so so'i skye bo nyid kyang 'phags pa'i lam skyes pa na med la ngan song bar nges pa'i las yod na yang 'phags pa'i lam mi skye'o /
'phags pa'i lam skyes na ni ngan song ba'i las kyang mi 'byung ste /
tasmāt satkāyadṛṣṭyādivat tad ubhayaṃ darśanaheyam iti varṇayanti de lta bas na gnyi ga 'jig tshogs la lta ba la sogs pa bzhin du mthong bas spang bar bya ba yin no zhes rjod par byed de /
tatpratiṣedhārtham uktam apy etad abhisaṃkṣepeṇa de dgag pa'i phyir 'di bshad zin kyang bde blag tu rtogs par bya ba'i phyir mdor bsdus nas yang /
sukhapratipattyarthaṃ punar ucyate nyon mongs can min mthong spang min /
na dṛṣṭiheyam akliṣṭaṃ na rūpaṃ nāpy aṣaṣṭhajaṃ gzugs min drug pa min skyes min /
zhes bya ba brjod de /
dṛṣṭir darśanam /
akliṣṭam anivṛtavyākṛtaṃ kuśalaṃ vā na darśanaheyaṃ /
rūpaṃ tu kliṣṭam api na darśanaheyaṃ
mthong ba ni mthong ba yin no /
nyon mongs can min pa ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa dang dge ba zag pa dang bcas pa yin te mthong bas spang bar bya ba ma yin no /
gzugs ni nyon mongs can yin yang mthong bas spang bar bya ba ma yin no /
aṣaṣṭhajaṃ paṃcendriyajaṃ paṃcavijñānaṃ tad arūpaṃ kliṣṭam api san na darśanaheyaṃ drug pa min skyes ni rnam par shes pa'i tshogs lnga las skyes pa yin te /
de ni gzugs ma yin zhing nyon mongs pa can yin yang mthong bas spang bar bya ba ma yin no /
ato 'nyat tu darśanaheyaṃ saṃbhavati yathoktam 'di las gzhan ji skad bshad pa lta bu ni mthong bas spang bar bya ba ma yin no /
akliṣṭāvyākṛtaṃ ca pṛthagjanatvaṃ samucchinnakuśalamūlavītarāgāṇām api tatsamanvāgamād iti /
samucchinnakuśalamūlāḥ kuśalair dharmair asamanvāgatā iṣṭāḥ
so so'i skye bo nyid ni nyon mongs pa can ma yin pa'i lung du ma bstan pa yin te dge ba'i rtsa ba kun tu chad pa dang 'dod chags dang bral ba rnams kyang de dang ldan pa'i phyir ro zhes bya ba ni dge ba'i rtsa ba kun tu chad pa rnams ni chos dge ba dag dang mi ldan par 'dod la so so'i skye bo nyid dang mi ldan te /
pṛthagjanatvena tu samanvāgatāḥ 'di ltar de dag ni so so'i skye bo yin par 'dod do /
yasmāt te pṛthagjanā iṣyante /
tasmān na kuśalaṃ pṛthagjanatvaṃ
de lta bas na de dag ni so so'i skye bo nyid ni dge ba yang ma yin no /
kliṣṭam api tan na bhavati /
vītarāgānām api tena samanvāgamāt
de ni 'dod chags dang bral ba rnams kyang de dang ldan pa'i phyir nyon mongs pa can yang ma yin te /
kliṣṭasya hi vastunaḥ svabhāvaprahāṇam iṣyate nyon mongs pa can gyi dngos po ni ngo bo nyid kyis spong bar 'dod de /
prāptichedaḥ prahāṇam ity arthaḥ thob pa bcad par spong ba zhes bya ba'i tha tshig go /
tad yadi pṛthagjanatvaṃ kliṣṭaṃ syāt laukikavītarāgāṇāṃ tasya prāpticheda iti tenasamanvāgamaḥ syāt gal te so so'i skye bo nyid de nyon mongs pa can zhig yin phar gyur na 'jig rten pa'i 'dod chags dang bral ba rnams la de'i thob pa chad pas de dang mi ldan pa zhig na /
iṣyate ca teṣāṃ tena samanvāgamaḥ de dag de dang ldan par yang 'dod de /
tathā hi te laukikavītarāgāḥ pṛthagjanā eveṣyante /
akliṣṭavyākṛtatvaikatve 'doṣaḥ /
chandarāgaprahāṇaṃ akliṣṭasyeṣyate /
tadālambanakleśaprāpticheda ity arthaḥ
'di ltar 'jig rten pa'i 'dod chags dang bral ba de dag ni so so skye bo kho na yin par 'dod do /
nyon mongs pa can ma yin pa'i lung du ma bstan pa nyid cig yin na ni nyes pa med do /
nyon mongs pa can ma yin pa ni 'dun pa'i 'dod chags spong bar 'dod de /
de la dmigs pa'i nyon mongs pa'i thob pa gcod ces bya ba'i tha tshig go /
na tu tadātmīyaprāpticheda iṣyate de'i bdag nyid kyi thog pa gcod par ni mi 'dod do /
tathā hy uktaṃ bhagavatā yo bhikṣavo rūpe chandarāgaḥ /
taṃ prajahīta /
evaṃ vas tad rūpaṃ prahīṇaṃ bhavatīti vistaraḥ
'di ltar bcom ldan 'das kyis dge slong dag gzugs la 'dun pa'i 'dod chags gang yin pa de spongs shig 'dun pa'i 'dod chags spangs nas de lta na khyed kyis gzugs spangs pa yin no zhes bya ba rgyas par gsungs so /
tasmād akliṣṭāvyākṛtaṃ pṛthagjanatvaṃ teṣāṃ prahīṇam api cakṣurādivat samudācarati /
atas tena samanvāgamo bhavati
de lta bas na /
de dag gi so so'i skye bo nyid nyon mongs pa can ma yin pa'i lung du ma bstan pa spangs kyang mig la sogs pa bzhin du kun tu 'byung ste /
de'i phyir de dang ldan pa yin no /
kiṃ punaḥ kāraṇaṃ /
akliṣṭavyākṛtatvāt pṛthagjanatvaṃ na darśanaprahātavyaṃ /
rūpatvāc ca kāyavākkarma ity āha /
satyeṣv avipratipatteḥ /
akleśaduṣṭatvāt pṛthagjanatvaṃ na duḥkhādiṣu satyeṣu vipratipadyate
yang ci'i phyir so so'i skye bo nyid ni nyon mongs pa can ma yin pa'i lung du ma bstan pa yin pa'i phyir mthong bas spang bar bya ba ma yin la lus dang ngag gi las ni gzugs yin pa'i phyir mthong bas spang bar bya ba ma yin zhe na /
bden pa dag la log par mi rtog pa'i phyir zhes bya ba smos te /
so so'i skye bo nyid ni nyon mongs pas skyon can du gyur pa ma yin pa'i phyir dang dmigs par byed pa ma yin pa'i phyir sdug bsngal la sogs pa'i bden pa dag la log par mi rtog ste /
na viparītarūpeṇa pravartata ity arthaḥ phyin ci log gi ngo bor mi 'jug go zhes bya ba'i tha tshig go /
anālambakatvāc ca /
kāyavākkarmāpy anālambakatvād eva na vipratipadyate
lus dang ngag gi las kyang dmigs par byed pa ma yin pa nyid kyis log par mi rtog ste /
tasmāt tad ubhayaṃ na darśanaheyaṃ de lta bas na gnyi ga mthong bas spang bar bya ba ma yin no /
ayaṃ ca satyeṣv avipratipatter iti hetur aṣaṣṭhaje 'py anuvartayitavyaḥ bden pa dag la log par mi rtag pa'i phyir zhes bya ba'i gtan tshigs 'di ni drug pa ma yin pa las skyes pa la yang bsgre bar bya'o /
duḥkhe dharmajñānakṣāntau pṛthagjanatvaprasaṃgāc ceti /
ayam upacayahetuḥ pṛthagjanatvasyaiva darśanaheyatvanivṛttyartham ucyate kāyavākkarmaṇo 'nabhisaṃbandhāt
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa na so so'i skye bo nyid du yang thal bar 'gyur pa'i yang phyir ro zhes bya ba'i rgyu bsdu ba 'di ni so so skye bo nyid kho na mthong bas spang bar bya ba nyid yin pa bzlog pa'i phyir brjod pa yin te /
duḥkhe dharmajñānakṣāntau pṛthagjanatvaprāptiś chidyate (Abhidh-k-vy 79) lus dang ngag gi las dang ni 'brel pa med pa'i phyir ro /
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa na so so'i skye bo nyid kyi thob pa 'chad kyi /
na tu chinnā tatpraheyakleśaprāptivat /
nirudhyamāno mārgas tu prajahāti tadāvṛtim iti vacanāt
'gags par 'gyur ba'i lam gyis ni /
de'i sgrib pa rab tu spong /
zhes 'byung ba'i phyir chad zin pa ni ma yin te /
duḥkhe dharmajñāne tu tatprāptiś chinnā /
tena tatprāptisadbhāvāt duḥkhe dharmajñānakṣāntyavasthāyāṃ sa pudgalaḥ pṛthagjanaḥ syāt /
na cāsau tasyām avasthāyāṃ pṛthagjana iti śakyate vyavasthāpayitum adhigatāryamārgatvāt
des spang bar bya ba'i nyon mongs pa'i thob pa bzhin no /
sdug bsngal la chos shes pas na ni de'i thob pa chad pa yin no /
des na sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i gnas skabs na de'i thob pa yod pa'i phyir gang zag de so so'i skye bo nyid yin par 'gyur ba zhig na /
'di ni de'i gnas skabs na 'phags pa'i lam thob pa'i phyir so so'i skye bo yin no zhes bya bar rnam par gzhag par yang mi nus so /
tathā hi pṛthagjanatvaṃ katamad 'di ltar so so'i skye bo nyid kyi mtshan nyid ni /
āryadharmāṇām alābha iti pṛthagjanatvalakṣaṇaṃ /
sa cāryadharmāṇāṃ lābhenālābho vyāvartate
so so'i skye bo nyid gang zhe na /
'phags pa'i chos rnams ma thob pa'o zhes bya ba yin la ma thob pa de yang 'phags pa'i chos rnams thob nas ldog ste /
tasmād ārya evāsāv iti de lta bas na 'di ni 'phags pa kho na yin no /
idaṃ tāvat bhavanto vaibhāṣikāḥ praṣṭavyāḥ re zhig bye brag tu smra ba khyed rnams la 'di dri bar bya ste /
tat pṛthgjanatvaṃ kiṃ bhāvanāmārgapratilambhād eva prahīyate /
nety ucyate /
tat pṛthagjanatvaṃ navabhaumikaṃ kāmāvacaraṃ yāvat bhāvāgrikaṃ
ci so so'i skye bo nyid de bsgom pa'i lam thob pa kho nas spong bar 'gyur ram /
smras pa ma yin te /
so so'i skye bo nyid de ni 'dod pa na spyod pa nas srid pa'i rtse mo pa'i bar sa dgu pa yin la de yang nyon mongs pa can ma yin pa yin no /
tac cākliṣṭaṃ /
tena pratibhūmibhūminavamakleśaprakāraprahāṇāvasthāyāṃ prahīyate /
sarvaṃ hy akliṣṭaṃ sāsravaṃ navama eva vimuktimārge prahīyate
des na so so'i nyon mongs pa'i rnam pa dgu pa spong ba'i phyir gnas skabs na spong bar 'gyur te zag pa dang bcas pa nyon mongs pa can ma yin pa thams cad ni rnam par grol ba'i lam dgu pa kho na la spong bar 'gyur ro /
yady evam avītarāgāvasthāyām āryaḥ pṛthagjanaḥ syāt /
na /
pṛthagjanatvasya vihīnatvāt /
duḥkhe dharmajñānakṣānteḥ prabhṛti hi tad vihīnam eva
gal te de lta na 'dod chags dang ma bral ba'i gnas skabs na 'phags pa so so'i skye bo yin par 'gyur ro zhe na ma yin te /
so so'i skye bo nyid rnam par nyams pa'i phyir ro /
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa phan chad de rnam par nyams pa kho na yin gyi /
na tu prahīṇaṃ spang ba ni ma yin no /
kaḥ punar vihānaprahāṇayor viśeṣa iti rnam par nyams pa dang spang ba dag la khyad par ci yod ce na /
vihānaṃ prāptichede vyavasthāpitaṃ rnam par nyams pa ni thob pa chad pa yin par rnam par gzhag go /
prahāṇaṃ tu pratipakṣalābhe vyavasthāpitaṃ spangs pa ni gnyen po thob pa yin par rnam par gzhag go /
tasmāt prāptichedāt tena pṛthagjanatvenāsamanvāgamāt tasyām avasthāyām ārya eva bhavati /
na pṛthagjana ity adoṣa eṣaḥ
de lta bas na thob pa chad pas so so'i skye bo nyid de dang mi ldan pa'i phyir de'i gnas skabs na 'phags pa kho na yin gyi so so'i skye bo ni ma yin pas nyes pa med do /
(I /
40, 41) cakṣuś ca dharmadhātoś ca pradeśo dṛṣṭir iti /
cakṣur eva dharmadhātupradeśa eva dṛṣṭir ity avadhāryate
mig dang chos kyi khams phyogs ni /
lta ba yin te zhes bya ba ni mig kho na dang chos kyi khams kyi phyogs kho na lta ba yin no zhes bya bar nges par 'dzin pa yin na /
satkāyadṛṣṭyādiketi /
satkāyadṛṣṭir antagrāhadṛṣṭir mithyādṛṣṭir dṛṣṭiparāmarśaḥ śīlavrataparāmarśaś ceti
'jig tshogs la lta ba la sogs pa zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba dang mthar 'dzin par lta ba dang log par lta ba dang lta ba mchog tu 'dzin pa dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'o /
śaikṣasyānāsraveti prajñety adhikṛtaṃ /
aśaikṣasyāśaikṣīti /
aśaikṣasyānāsravā prajñā aśaikṣī /
kṣayānutpādajñānavarjyeti vaktavyaṃ /
vakṣyati hi /
kṣayānutpādadhīr na dṛg iti
slob pa'i zag pa med pa'o /
zhes bya ba ni shes rab ces bya ba skabs dang sbyar ro /
mi slob pa'i ni mi slob pa'i 'o zhes bya ba ni mi slob pa'i zag pa med pa'i shes rab ni mi slob pa yin no /
zad pa dang mi skye ba shes pa ma gtogs pa zhes brjod par bya ste /
zad dang mi skye blo lta min /
zhes 'chad par 'gyur ro /
sprin bcas pa dang sprin med pa /
sameghāmegheti vistareṇa yāvat kliṣṭākliṣṭalaukikīśaikṣyaśaikṣībhir dṛṣṭibhir dharmadarśanam iti /
loke bhavā laukikī
zhes bya ba rgyas par 'jig rten pa nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa dang slob pa dang mi slob pa'i lta ba dag gis chos la lta'o zhes bya ba'i bar du 'byung ba ni 'jig rten la yod pas na 'jig rten pa'o /
kliṣṭā cāklṣṭā ca kliṣṭākliṣṭe /
kliṣṭākliṣṭe cāsau laukikī ca /
kliṣṭākliṣṭalaukikī /
kliṣṭākliṣṭalaukikī ca śaikṣī cāśaikṣī ca kliṣṭākliṣṭalaukikīśaikṣyaśaikṣyaḥ /
tābhir dharmadarśanaṃ /
kīdṛśam ity āha /
sameghāmegharātriṃdivarūpadarśanavad iti /
yathā sameghāyāṃ rātrau rūpadarśanaṃ /
evaṃ kliṣṭayā laukikyā satkāyadṛṣṭyādikayā dṛṣṭyā dharmadarśanaṃ
nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa ni nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa'o /
'di ni nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa yang yin la 'jig rten pa yang yin pas /
'jig rten pa nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa'o /
'jig rten pa nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa dang slob pa dang mi slob pa ni 'jig rten pa nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa dang slob pa dang mi slob pa ma yin te de dag gi chos la lta'o /
ji lta bu zhig yin zhe na /
ji ltar sprin dang bcas pa'i mtshan mo gzugs la lta ba de bzhin du 'jig tshogs la lta ba la sogs pa 'jig rten pa'i lta ba nyon mongs pa can gyis chos la lta ba yin te /
avyaktataram ity arthaḥ shin tu mi gsal zhes bya ba'i tha tshig go /
yathā tasyām eva rātrau ameghāyāṃ rūpadarśanaṃ /
evam akliṣṭayā laukikyā dṛṣṭyā dharmadarśanaṃ
ji ltar sprin med pa'i mtshan mo de nyid gzugs la lta ba bzhin du 'jig rten pa'i lta ba nyon mongs pa can ma yin pas chos la lta ba yin te /
(Abhidh-k-vy 80) avyaktam ity arthaḥ mi gsal zhes bya ba'i tha tshig go /
yathā sameghe divase rūpadarśanaṃ /
evaṃ śaikṣyā dṛṣtyā dharmadarśanaṃ
ji ltar sprin dang bcas pa'i nyin mo gzugs la lta ba de bzhin du slob pa'i lta bas chos la lta ba yin te /
vyaktaṃ na tv atyarthaṃ mi gsal ba yin gyi shin tu ni ma yin no /
yathā punar ameghe divase rūpadarśanaṃ /
evam aśaikṣyā dṛṣṭyā dharmadarṣanam
ji ltar sprin med pa'i nyin mo gzugs la lta ba de bzhin du mi slob pa'i lta bas chos la lta ba yin te /
atyarthaṃ vyaktam ity arthaḥ shin tu rab tu gsal zhes bya ba'i tha tshig go /
atīraṇād iti asaṃtīraṇāt /
saṃtīraṇaṃ punar viṣayopanidhyānapūrvakaṃ niścayākarṣaṇaṃ
nges rtog med pa'i zhes bya ba ni rtog pa med pa'i phyir te /
rtog pa ni yul la nges par dpyod pa sngon du 'gro ba'i nges par 'dren pa yin no /
ata eva cānyāpīti vistaraḥ /
ata evāsaṃtīraṇād anyāpi mānasī kliṣṭā rāgādisaṃprayuktā akliṣṭā vā kṣayānutpādajñānānivṛtāvyākṛtā prajñā na dṛṣṭiḥ
de nyid kyi phyir shes rab nyon mongs pa can nam zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rtog pa med pa de nyid kyi phyir yid kyi shes rab 'dod chags la sogs pa dang mtshungs par ldan pa nyon mongs pa can nam nyon mongs pa can ma yin pa zad pa dang mi skye ba shes pa dang bsgribs la lung du ma bstan pa gzhan yang lta ba ma yin no /
rūpālocanārtheneti /
cakṣur na saṃtīrakatvena dṛṣṭiḥ
gzugs la lta ba'i don gyis te /
zhes bya ba ni mig gi rtog par byed pa nyid kyi lta ba ma yin no /
kiṃ tarhi 'o na ci zhe na /
rūpālocanārthena /
prajñā tu saṃtīrakatveneti darśitaṃ bhavati /
anyavijñānasamaṃgina iti /
anyavijñānasaṃmukhīhāvinaḥ pudgalasyānyavijñānavyāsaktasyety arthaḥ
gzugs la lta ba'i don gyis te shes rab ni rtog par byed pa nyid kyis yin no zhes bshad par 'gyur ro; /
rnam par shes pa gzhan dang ldan pas kyang zhes bya ba ni rnam par shes pa gzhan mngon du gyur pa'i gang zag gis te rnam par shes pa gzhan la chags pas zhes bya ba'i tha tshig go /
paśyec cakṣurindriyaṃ viṣayādisāṃnidhyāt mthong bar 'gyur ro zhes bya ba ni mig gi dbang po dang yul la sogs pa nye ba'i phyir ro /
yasya tu cakṣurvijñānaṃ paśyatīti pakṣaḥ /
tasya tadvijñānāsaṃbhavād adoṣaḥ
gang gi phyogs mig gi rnam par shes pas mthong ngo zhes bya ba de'i ltar na ni de'i rnam par shes pa med pas nyes pa med do /
tad eva cakṣurāśritaṃ vijñānaṃ paśyatīty astv iti /
darśanasya tadbhāve bhāvāt tadabhāve cābhāvāt
rnam par shes pa de kho nas mthong bar 'gyur ro zhes bya ba ni de yod na mthong ba yod pa'i phyir dang de med na med pa'i phyir ro /
gang phyir bar du chod pa yi /
gzugs ni mthong ba min phyir lo /
dṛśyate rūpaṃ na kilāntaritaṃ yata iti kilaśabdaḥ paramatau zhes bya ba la /
lo zhes bya ba'i sgra ni pha rol po'i gzhung lugs ston par byed pa yin no /
de ni thogs pa med pa'i phyir /
tasyāpratighatvād iti /
vijñānam amūrtiṃ kuḍyādīny atikramyāpi paśyet
zhes bya ba ni rnam par shes pa ni lus can ma yin pas rtsig pa la sogs pa las kyang 'das te mthong bar 'gyur ro /
vijñānavādy āha /
naiva hy āvṛte cakṣurvijñānam utpadyate ity anābhāsagatatvāt viṣayasyety abhiprāyaḥ
rnam par shes par smra bas /
bsgribs pa la ni rnam par shes pa mi skye ba nyid de zhes bya ba smras te /
kiṃ khalu notpadyata ity apratighatvāt kuḍyādīni vyatibhidya kuḍyādyavyavahita iva viṣaye vijñānam utpatsyata iti bhāvaḥ yul snang bar ma gyur pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
ci ste mi skye zhes bya ba ni thogs pa med pa yin pa'i phyir rtsig pa la sogs pa las kyang 'das te /
yasya tv iti /
yasya mama vaibhāṣikasya pakṣaḥ cakṣuḥ paśyatīti
rtsig pa la sogs pas bsgribs pa'i yul la rnam par shes pa skye bar 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
tasya mama cakṣuṣaḥ sapratighatvāt vyavahite kuḍyādibhir vṛttyabhāvaḥ /
tasya cakṣuṣa ālocanavṛttyabhāvaḥ
gang gi ltar na zhes bya ba ni bye brag tu smra ba kho bo gang gi phyogs mig gis mthong ngo zhes bya ba yin pa de'i ltar na ni kho bo mig thogs pa dang bcas pa'i phyir rtsig pa la sogs pas bsgribs pa la 'jug pa med de mig lta bar 'jug pa med do /
vijñānaṃ tarhi vaibhāṣikasya vyavahite 'pi prāpnotīti codyam antarnītam āśaṃkya sa eva vaibhāṣikaḥ punar āha /
vijñānasyāpy anutpattir iti /
yathaiva cakṣuṣo vyavahite vṛttyabhāvo yujyate vijñānasyāpy anutpattir vijñānavṛttyabhāva āśrayeṇa sahaikaviṣayapravṛttatvāt yujyate /
ya eva hi cakṣuṣo vyavahito 'rtho viṣayaḥ syāt
'o na ni bye brag tu smra ba'i ltar na yang bsgribs pa la yang rnam par shes pa skye bar 'gyur ro zhes bya ba'i klan ka khong nas dbyung ba'i dogs pa bsu bar bye brag tu smra ba de nyid kyis yang rnam par shes pa yang rten dang lhan cig tu zhes bya ba smras te /
ji ltar mig bsgribs pa la 'jug pa med par rung ba ltar rnam par shes pa yang rten dang lhan cig yul gcig la 'jug pa'i phyir mi skye bar rung ste rnam par shes pa 'jug pa med do /
sa eva vijñānasyeti yuktā vijñānasyāpy anutpattiḥ /
tava tu vijñānavādino 'pratighatvād vijñānasya vyavahite vijñānam utpadyeta /
na tūtpadyate /
tasmāc cakṣuḥ paśyati na vijñānam iti siddhaṃ /
evaṃ vijñānavādini pratiṣiddhe tatpakṣam ācāryo gṛhītvāha
mig gi yul bsgribs pa'i don gang yin par gyur pa de nyid rnam par shes pa'i yang yin pas rnam par shes pa yang mi skye bar rung gi rnam par shes par smra ba khyed kyi ltar na ni rnam par shes pa thogs pa med pa yin pas bsgribs pa la yang rnam par shes pa skye bar 'gyur ba zhig na skye bar yang mi 'gyur te /
de lta bas na mig gis mthong gi rnam par shes pas ni ma yin no zhes bya bar grub po /
kiṃ nu vai cakṣuḥ prāptaviṣayam iti vistaraḥ /
yathā kāyendriyaṃ prāptaviṣayaṃ kuḍyādivyavahitaṃ viṣayaṃ na gṛhṇāti
de ltar rnam par shes par smra ba bkag pa dang slob dpon gyis de'i phyogs bzung nas mig kyang lus kyi dbang po bzhin du yul dang phrad pa zhig yin nam ci lhag ce na zhes bya ba rgyas par smos te /
kuḍyādipratighātāt /
tataḥ pareṇa pravartitum alahamānatvāt /
kim evaṃ cakṣuḥ prāptaviṣayaṃ kuḍyādipratighātena pratihataṃ sat tataḥ pareṇa gantum alabhamānaṃ (Abhidh-k-vy 81) taṃ kuḍyādivyavahitaṃ viṣayaṃ na gṛhṇātīti
ji ltar lus kyi dbang po yul dang phrad pa rtsig pa la sogs pa la thogs pas de phan chad du 'jug par mi 'gyur ba'i phyir rtsig pa la sogs pas bsgribs pa'i yul mi 'dzin pa de bzhin du mig kyang yul dang phrad cing rtsig pa la sogs pa'i thogs pas thogs par gyur la de phan chad du 'gro bar mi 'gyur bas rtsig pa la sogs pas bsgribs pa'i yul mi 'dzin pa zhig yin nam ci /
de ni rung ba ma yin te /
naitad yujyate /
tasmāt sapratighatvāt āvṛtaṃ cakṣur na paśyed iti na vaktavyaṃ
de lta bas na /
thogs pa dang bcas pa'i phyir mig gis bsgribs pa mi mthong ngo zhes brjod par mi bya'o /
kācābhrapaṭalasphaṭikāṃbubhiś cāntaritaṃ kathaṃ dṛśyata iti /
kācenābhrapaṭalena sphaṭikenāmbunā cāntaritaṃ vyavahitaṃ rūpaṃ kathaṃ dṛśyate
mching bu dang lhang tsher dang shel dang chu dag gis bar du chod pa yang ji ltar mthong bar 'gyur te zhes bya ba ni mching bu dang lhang tsher dang shel dang chus bar du chod cing bsgribs pa'i gzugs kyang ji ltar mthong ste /
sapratighatvād dhi kuḍyādivyavahitavat kācādivyavahitaṃ cakṣur na paśyet tac ca paśyatīti siddhāntaḥ thogs pa dang bcas pa yin pa'i phyir rtsig pa la sogs pas chod pa bzhin mching bu la sogs pas chod pa yang mig gis mthong bar mi 'gyur ba zhig na /
de ni grub pa'i mtha' las mthong bar 'gyur ro zhes 'byung ngo /
yatrālokasyāpratibandha iti /
āloke hi sati viṣaya ābhāsagato bhavatīti vijñānotpattisaṃbhavaḥ /
evaṃ hi vijñānakāraṇaṃ paṭhyate /
cakṣurindriyam anupahataṃ bhavati /
viṣaya ābhāsagato bhavati /
tajjaś ca manasāraḥ pratyupasthito bhavatīty ata āvṛte rūpe kācādibhis tatrotpadyate eva cakṣurvijñānaṃ yatra tu pratibandho 'kācādisvabhāvaiḥ kuḍyādibhis tamasvadbhiḥ tatrāvṛte notpadyate
gang du snang ba la gegs med na zhes bya ba ni snang ba yod na yul snang bar gyur pa yin pas rnam par shes pa skye ba srid de rnam par shes pa'i rgyu ni 'di skad du mig gi dbang po ma nyams pa yin yul snang bar gyur pa yin te de las skyes pa'i yid la byed pa nye bar gnas pa yin no zhes 'byung ngo /
de'i phyir mching bu la sogs pas bsgribs pa'i gzugs de med la mig gi rnam par shes pa skye ba nyid la gang la mching bu la sogs pa'i ngo bo nyid ma yin pa rtsig pa la sogs pa thibs po can dag gis gegs yod pa'i bsgribs pa de la ni mi skye'o /
kiṃ /
cakṣur vijñānam iti
ci zhe na /
mig gi rnam par shes pa'o /
anutpannatvād āvṛtaṃ nekṣata iti /
yat tvayā kiṃ khalu notpadyata iti anutpattau kāraṇaṃ pṛṣṭam idaṃ tatkāraṇam iti brūmaḥ
ma skyes pa'i phyir bsgribs pa mi mthong ste khyed kyis ci ste mi skye zhes rgyu dris pa gang yin pa de'i rgyu ni 'di yin par smra'o /
yat tarhi sūtra uktam iti vistaraḥ /
cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā na nimittagrāhī bhavati nānuvyaṃjanagrāhīti viṣtaraḥ
'o na gang mdo las mig gis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mig gis gzugs rnams mthong nas mtshan mar 'dzin par mi 'gyur zhing mngon rtags su 'dzin par mi 'gyur zhes bya ba rgyas par gsungs pa yin no /
yasmāc cakṣuḥ paśyati /
tasmāt pudgalaś cakṣuṣā paśyatīty abhiprāyaḥ
gang gi phyir mig gis mthong ba de'i phyir gang zag gi mig gis mthong ngo snyam du bsams pa yin no /
ācāryaḥ prāha /
tenāśrayeṇeti ayam atrābhisaṃdhiḥ
slob dpon gyis der ni dgongs pa ni de la brten te zhes bya ba 'di yin te zhes bya ba smos so /
cakṣur aśrityety evātrābhisaṃdhiḥ der ni dgongs pa ni mig la brten te zhes bya ba 'di yin te /
cakṣuṣā āśrayeṇa vijñānena dṛṣṭvety arthaḥ /
kathaṃ jñāyata ity āha
mig la brten te rnam par shes pas mthong nas zhes bya ba'i tha tshig go /
ji ltar shes she na /
yathā manasā dharmān vijñāyeti /
manasā āśrayeṇa vijñānena vijñāyeti bhavati /
na hy anantarātītaṃ mano dharmān vijānāti /
vartamānāvasthāyāṃ hi vijñānaṃ kāritraṃ karoti /
āśritakarma vā āśrayasyopacaryata iti /
āśritasya vijñānasya karma darśanam āśrayasya cakṣuṣa upacaryate /
vijñāne paśyati sati cakṣuḥ paśyatīty upacāraḥ
dper na yid kyi chos rnams rnam par shes par byas nas zhes bya ba smos so /
yid la brten te yid kyi rnam par shes pas shes par byas nas shes par bya ba yin gyi 'das ma thag pa'i yid kyis ni chos rnams rnam par mi shes pa ni da ltar gyi gnas skabs na bya ba byed pa yin no /
yang na brten pa'i las rten la nye bar btags pa yin te zhes bya ba ni brten pa rnam par shes pa'i las mthong ba rten mig la nye bar btags pa yin te /
rnam par shes pas mthong ba la mig gis mthong ngo zhes nye bar btags pa yin no /
yathā maṃcāḥ krośaṃtīti /
yathā maṃcastheṣu puruṣeṣu krośatsu maṃcāḥ krośantīty upacāraḥ
dper na khri'u dag 'bod do zhes bya ba lta bu'o zhes bya ba ni /
dper na khri'u la 'dug pa'i mi dag 'bod pa la khri'u dag 'bod do zhes nye bar 'dogs pa de dang 'dra'o /
tadvat /
yathā ca sūtra uktam iti vistaraḥ /
vaibhāṣikāṇām apy ayaṃ pakṣaḥ
ji ltar mdo las mig gi rnam par shes par bya ba'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bye brag tu smra ba rnams kyis phyogs kyang mig gis ni rnam par mi shes so /
na cakṣur vijānāti 'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
vijñānaṃ vijānātīti /
atha coktaṃ cakṣurvijñeyāni rūpāṇi kāntānīti /
tatrāśritakarma āśrayasyopacaryata iti avaśyaṃ pratipattavyaṃ
rnam par shes pas rnam par shes so zhes bya ba 'di yin no /
'on kyang mig gi rnam par shes par bya ba'i gzugs sdug pa rnams zhes gsungs te /
der ni gdon mi za bar brten pa'i las rten la brjod pa yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
dvāraṃ yāvad eva rūpāṇāṃ darśanāyeti /
dvāram iva dvāraṃ hetur āśraya iti abhiprāyaḥ
gzugs rnams mthong bar bya ba la sgo yin no zhes kyang gsungs te zhes bya ba ni sgo dang 'dra bas na sgo yin te rgyu dang rten yin no zhes bya bar bsams pa yin no /
anenāgamena tenāśrayeṇeti yo 'rtha uktaḥ /
tam eva samarthayati /
tena cakṣuṣā dvāreṇa vijñānaṃ paśyatīti /
darśane tatra dvārākhyeti /
cakṣur brāhmaṇa dvāraṃ yāvad eva rūpāṇāṃ dārśanāyety atra
lung 'dis ni mig gi sgo nas rnam par shes pas mthong ngo zhes de la brten to zhes bshad pa'i don gang yin pa de nyid gzhung 'dzugs par byed pa yin no /
der ni lta ba la sgo zhes bya bar zad do zhes bya ba na bram ze mig ni 'di lta ste /
gzugs rnams mthong bar bya ba la sgo yin no zhes kyang gsungs te zhes bya ba 'dir ro /
na hy etad yujyate darśanaṃ rūpāṇāṃ darśanāyeti /
atrāvācakatvān naitad yujyata ity abhiprāyaḥ
mig ni gzugs rnams mthong bar bya ba la lta ba yin no zhes bya ba 'di ni mi rung ngo zhes bya ba 'di ni 'dir tshig tu mi rung bas mi rung ngo zhes bya bar bsams pa'o /
yadi darśanaṃ karaṇaṃ dṛśyate 'neneti darśanam iti /
kartari vā lyuṭ paśyatīti darśanam iti /
darśanāyeti ca bhāvasādhanaṃ /
dṛṣṭir darśanaṃ tasmai darśanāyeti
gal te 'dis lta bas na mthong ba'o zhes byed pa yin pa 'am lta bar byed pas na byad pa po yin pa 'am lta ba'i phyir zhes ngo bo sgrub pa yin yang mthong ba ni lta ba yin pas mthong ba de'i phyir zhes bya ba 'di ji ltar rung /
'di ltar mig las ma gtogs pa'i mthong ba ni med do /
katham (Abhidh-k-vy 82) etad yujyate /
yasmāc cakṣurvyatiriktaṃ darśanaṃ nāsti
gal te lta bar byed pa yin no snyam na rnam par shes pa las ma gtogs pa med de /
ālocanam iti cet /
na /
vijñānāvyatiriktatvāt vijñānam eva hy ālocanaṃ /
nāto 'nyat paśyāmaḥ /
yadi tu cakṣurdvāraṃ vivaraṃ rūpāṇāṃ darśanāya vijñānāyety artho gṛhyeta tad yujyate /
tadyathā kācit prajñā paśyaty apy ucyata iti /
paśyatīty apy ucyata iti itiśabdo 'trādhyāhāryaḥ /
anenopanyāsena darśanavijñānayor anarthāntarabhāva iti darśayati
rnam par shes pa kho na lta bar byed pa yin gyi 'di las gzhan yod par ni ma mthong ngo /
gal te don mig ni gzugs rnams blta bar bya zhing rnam par shes par bya ba la sgo dang khung yin no zhes bya bar bzung na de ni rung ngo /
dper na shes rab 'ga' zhig la mthong ba zhes kyang bya /
rab tu shes pa zhes kyang bya zhes bya ba'i nye bar bkod pa 'dis ni mthong ba dang rnam par shes pa dag don gyi ngo bo gzhan ma yin no zhes ston par byed do /
kā punar asau yā prajñaivam ucyate gang zhig de skad du brjod pa'i bye brag de yang gang zhe na /
yā darśanātmikoktā /
tadanyobhayathāryā dhīr iti
lta ba'i bdag nyid du bshad pa gang yin pa ste /
de las gzhan 'phags blo gnyi ga /
tasyaivaṃ jānata evaṃ paśyata iti sūtre 'pi vacanāt zhes 'byung ba'i phyir dang mdo las kyang de ltar shes shing de ltar mthong ba de zhes 'byung ba'i phyir ro /
kiṃcid iti vacanān na sarvaṃ vijñānaṃ paśyatīty uktaṃ bhavati /
cakṣurvijñānaṃ hi paśyatīty ucyate
rnam par shes pa 'ga' zhig ces smos pa'i phyir rnam par shes pa thams cad kyis mthong ba ni ma yin no zhes kyang bshad par 'gyur te /
na tu śrotrādivijñānam iti /
kānyā dṛṣṭikriyeti
mig gi rnam par shes pas mthong ngo zhes bya ba'i rna ba la sogs pa'i rnam par shes pa ni ma yin no /
yasyopalambhakatvaṃ /
tasya darśanaṃ yujyata ity abhiprāyaḥ /
tad etad acodyam iti vistaraḥ
lta bar bya ba gzhan gang zhig yin zhes bya ba ni gang la dmigs par byed pa nyid yod pas de ni mthong bar rung ngo snyam du bsams pa yin no /
yadi vijñānaṃ vijānāti de ni klan kar mi rung ste /
kartṛbhūtasya vijñānasya kānyā vijñānakriyeti vaktavyam iti tulyaṃ codyam āpadyate /
na ca tatra kartṛkriyābhedaḥ
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te rnam par shes pas rnam par shes na yang rnam par shes pa byed pa por gyur pa'i phyir rnam par shes pa'i bya ba gzhan gang zhig yod ces bya ba brjod dgos pas mtshungs par klan kar 'gyur ro /
na kartur vijñānasya kriyāyāś ca vijñānalakṣaṇāyā bhedo 'nyatvam asti /
bhavati ca kartṛkriyāsambandhavyapadeśaḥ /
vijñānaṃ vijānātīti /
tadvad ihāpi bhavet /
cakṣuḥ paśyatīti acodyam etat
de la byed pa po dang bya ba'i bye brag kyang med ces bya ba ni byed pa po rnam par shes pa dang bya ba rnam par shes pa'i mtshan nyid dag la bye brag gzhan nyid med mod kyi rnam par shes pas rnam par shes so zhes byed pa po dang bya ba 'brel bar tha snyad 'dogs pa yang yod pa'o /
de bzhin du 'dir yang mig gis lta'o zhes bya bar 'gyur bas de ni klan kar mi rung ngo /
cakṣurvijñānaṃ darśanam ity apare /
tasyāśrayabhāvāc cakṣuḥ paśyatīty ucyate /
yathā nādasyāśrayabhāvāt ghaṇṭā nadatīty ucyate /
[vijñānaṃ tarhi kasyāśrayabhāvād rūpaṃ vijānātīty āha /
] vijñānasyāśrayabhāvād iti /
cakṣurvijñānasyāśrayabhāvād ity arthaḥ
gzhan dag na re mthong ba ni mig gi rnam par shes pa yin no zhes zer te de'i rten du gyur pa'i phyir mthong ngo zhes bya ste dper na dril sgrogs pa'i rten du gyur pa'i phyir dril sgrogs so zhes bya ba bzhin no zhes zer ro /
rnam par shes pa'i rten du gyur pa'i phyir zhes bya ba ni mig gi rnam par shes pa'i rten du gyur pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
tad vijñānaṃ darśanam iti rūḍhaṃ loke iti /
darśanam iti loke rūḍhaṃ na tu vijñānam iti rūḍhaṃ /
kathaṃ gamyata ity āha
'jig rten na rnam par shes pa de ni mthong ba'o zhes grags te zhes bya ba ni 'jig rten na mthong ba'o zhes grags kyi rnam par shes pa'o zhes bya ba ni ma grags so /
ji ltar shes she na /
tathā hi tasminn utpanne rūpaṃ dṛṣṭam ity ucyate na vijñātam iti de'i phyir 'di ltar de skyes na gzugs mthong ngo zhes ni mi zer ro zhes bya ba smos so /
vibhāṣāyām apy ucyata iti /
sa evartho 'bhidhīyata ity abhiprāyaḥ
bye brag tu bshad pa las kyang zhes bya ba ni don de nyid mngon par brjod do snyam du bsams pa yin te /
cakṣuḥsaṃprāptaṃ cakṣurābhāsagataṃ /
vijñānaṃ tu sāṃnidhya mātreṇeti /
nāśrayabhāvayogeneti darśayati /
yathā sūryo divasakara iti
mig dang phrad pa ni mig lam du snang bar gyur pa'o /
rnam par shes pa ni yod pa tsam gyis zhes bya ba ni rten gyi ngo bo'i tshul gyis ni ma yin no zhes ston par byed do /
yathā yathā sāṃnidhyamātreṇa sūryo divasaṃ karotīty ucyate dper na nyi mas nyin par byed do zhes bya ba bzhin no zhes bya ba ni dper na nyi ma yod pa tsam gyis nyin par byed do zhes bya ba'o /
tathā vijñānaṃ vijānātīty ucyate de bzhin du rnam par shes pas rnam par shes pa yin no /
kasmāt /
loke tathā siddhatvāt /
nirvyāpāraṃ hīdaṃ iti vistaraḥ
ci'i phyir zhe na /
'jig rten na de ltar grags pa'i phyir ro /
nirvyāparam iti nirīham /
anena hi kartur arthāntarabhūtāṃ vā kriyāṃ pratiṣedhati
de ni byed pa med pa dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba la byed pa med pa zhes bya ba ni 'dus pa las don gzhan du gyur pa'i byed pa po dang bya ba 'gog par byed pa yin no /
dharmamātram iti /
svataṃtrasya kartuḥ pratiṣedhaṃ karoti
chos tsam zhes bya ba ni rang gi rgyud kyi byed pa po 'gog par byed pa yin no /
hetuphalamātraṃ ceti /
asaty api kartari hetuphalayoḥ kāryakāraṇam arthatvaṃ darśayati
rgyu dang 'dras [*'bras] bu tsam zhes bya ba ni byed pa po med kyang rgyu dang 'bras bu dag bya ba dang byed par 'brel par ston par byed pa yin no /
de la 'dun pa'i sgo nas mig gis mthong ngo /
tatra chandata upacārāḥ kriyante yad vastu vyavahārāṃgaṃ teneha vyavahārārthasaṃsiddhyartham asad api sadrūpeṇa parikalpya kartṛkriyādivyavasthāṇaṃ kriyate /
cakṣuḥ paśyati vijñānaṃ vijānātīty (Abhidh-k-vy 83) evamādi
rnam par shes pas rnam par shes so zhes nye bar 'dogs par byed ces bya ba ni dngos po gang zhig tha snyad gdags pa'i yan lag yin pa des 'dir tha snyad yang dag par grub par bya ba'i phyir yod pa ma yin yang yod pa'i ngo bor kun brtags nas mig gis mthong ngo /
rnam par shes pas rnam par shes so zhes bya ba de lta bu la sogs pa byed pa po dang bya ba la sogs pa rnam par 'jog par byed do /
nātrābhiniveṣṭavyaṃ /
bhāvo bhavitrapekṣo 'nya ityādi janapadaniruktiṃ nabhiniviśeteti
'di la mngon par zhen par mi bya'o zhes bya ba ni ngo bo nyid ni dngos po la ltos nas gzhan yin no zhes bya ba la sogs par ro /
janapadas tatra niyatā niścitā coktir janapadaniruktiḥ /
tāṃ nābhiniviśeta /
tasmād atreyaṃ niruktir iti /
na vā sarvām evārthavatīṃ niruktiṃ kalpayet
ljongs kyi mi'i nges pa'i tshig la mngon par zhen par mi bya'o zhes bya ba ni ljongs kyi mi'i nang na nges shing gtan la bab par brjod pa ni ljongs kyi mi'i nges pa'i tshig ste /
de dag la 'di nges pa'i tshig 'di yin pas de'i phyir zhes mngon par zhen par mi bya ba 'am nges pa'i tshig thams cad don dang ldan pa kho na zhes brtags par mi bya'o /
saṃjñāṃ ca lokasya nābhidhāved iti /
ātmā jīva ity evamādikāṃ saṃjñāṃ lokasya nādhyāropayet
'jig rten gyi ming la mngon par brgyug par mi bya'o zhes bya ba ni 'jig rten gyi ming bdag dang srog ces bya ba de lta bu la sogs pa sgro btags par mi bya ste /
abhūtasamāropeṇāsty ātmā śarīrādivyatirikta iti gacched ity arthaḥ yang dag pa ma yin pa la sgro btags nas lus la sogs pa ma gtogs pa'i bdag yod do zhes bya bar rtog par mi bya'o zhes bya ba'i tha tshig go /
atha vā saṃjñāṃ ca lokasya nābhidhāven nātisaret yang na 'jig rten gyi ming la mngon par brgyug par mi bya'o zhes bya ba 'di 'da' bar mi bya ba ste /
arthābāvāt saṃjñāpi nāstīti na kalpayed ity arthaḥ /
atisaraṇam atikramaṇam ity eko 'rthaḥ
don dam pa'i phyir ming yung med do zhes rnam par brtag par mi bya'o zhes bya ba'i tha tshig go /
'da' ba dang brgal ba zhes bya ba ni don gcig go /
(I /
42ab) ubhābhyām apīty apiśabdād ekenāpi nātra niyamaḥ
gnyi ga dag gis kyang zhes bya ba las kyang zhes bya ba'i sgras ni gcig gis kyang mthong ba yin no /
dvayor vivṛtayoḥ parriśuddhataraṃ darśanam iti nges pa med de zhes bya ba ni gnyi ga phye na mthong ba bzhin du gsal lo zhes bshad pa yin no /
uktaṃ bhavati naikatarānyathībhāvād iti /
unmīlitārdhanimīlitayor akṣṇoḥ ekatarasyānyathībhāvād dvayor ekatarad yady anyathībhavati
gang yang rung ba zhig gzhan du gyur na ni ma yin no zhes bya ba ni mig phye ba dang phyed phye ba dag las gang yang rung ba zhig gzhan du gyur pa na'o /
yadi yad unmīlitaṃ /
tad ardhanimīlitaṃ kriyet sarvanimīlitaṃ vā /
yac cārdhanimīlitaṃ /
yadi tat sarvanimīlitaṃ kriyet sarvonmīlitaṃ vā /
tadā dvicandradarśanaṃ na bhavati /
ato 'vagamyate dvayor api cakṣuṣor atra vijñānotpattau vyāpāro 'stīti /
deśapratiṣṭhitatvāt rūpavad iti viparītadṛṣṭāntaḥ
gnyis las gang yang rung ba zhig gzhan du gyur na ste /
gal te phye ba gang yin pa de phyed phye ba 'am thams cad btsums par byas pa 'am /
phyed phye ba gang yin pa de gal te thams cad btsums pa 'am thams cad phye ba byas na de'i tshe zla ba gnyis su mthong bar mi 'gyur ro /
de'i phyir 'dir mig gnyi g yang rnam par shes pa bskyed par bya ba la zho sha yod do zhes bya bar shes so /
rnam par shes pa ni gzugs bzhin du yul na ni gnas pa'i phyir zhes bya ba ni bzlog pa'i dpe yin te /
yathā rūpasya deśapratiṣṭhitatvāt āśrayavicchedād vicchedo bhavati /
naivaṃ vijñānasya /
na hi vijñānaṃ ca nāśrayavicchedād vicchedo bhavati /
(I /
42cd) tathā hi dūrād rūpaṃ paśyatīti /
yatra rūpaṃ dṛśyate /
na tatra tadgrāhakaṃ cakṣurindriyam asti
ji ltar gzugs yul na gnas pa'i phyir rten rnam par chad pas rnam par chad par 'gyur ba ltar rnam par shes pa ni de lta ma yin no /
rnam par shes pa ni yul na gnas pa ma yin no /
'o na ci zhe na /
lus can ma yin pa'i phyir yul na mi gnas pa yin no /
yul na mi gnas pa'i phyir na rten rnam par chad pas rnam par chad par mi 'gyur ro /
'di ltang gzugs rgyang ring po nas mthong zhes bya ba ni gang na gzugs snang ba de na de 'dzin par byed pa'i mig gi dbang po med de /
tatra pramāṇānupalabhyamānatvāt /
tatrāvidyamānadevadattādivat /
yathā cakṣuḥ /
evaṃ śrotram api vaktavyaṃ /
itara āha /
svaviṣayadeśaprāpti cakṣuḥśrotram
de tshad mas mi dmigs pa'i phyir de na lhas byin la sogs pa med pa bzhin no /
mig la ji lta ba de bzhin du rna ba la yang brjod par bya'o /
cig shos kyis smras pa /
mig dang rna ba ni rang gi yul gyi phyogs dang phrad pa yin te /
indriyatvāt /
ghrāṇendriyādivat /
anenānumānena tatra pramāṇānupalabhyamānatvaṃ hetum asiddhaṃ darśayati
dbang po yin pa'i phyir sna'i dbang po la sogs pa lta bu'o /
rjes su dpag pa 'dis ni gtan tshigs de ni tshad mas mi dmigs pa nyid ma grub par ston par byed do /
ācārya āha /
sati ca prāptaviṣayatva iti vistaraḥ
slob dpon gyis yul dang phrad pa nyid gcig yin na ni zhes bya ba rgyas par smos te /
yadi prāptaviṣayaṃ cakṣuḥśrotraṃ kalpyeta divyaṃ cakṣuḥśrotram iha manuṣyeṣu dhyāyināṃ nopajāyet gal te mig dang rna ba yul dang phrad pa yin par brtags na ni mi'i nang na 'di na bsam gtan pa rnams la lha'i mig dang rna ba skye bar mi 'gyur ro /
yadi hi cakṣuḥśrotram api viprakṛṣṭadeśasthaṃ vyavahitaṃ ca kuḍyādibhir yathāyogaṃ rūpaṃ śabdaṃ gṛhṇīyāt /
evam asya divyatvaṃ saṃbhavet
gal te mig dang rna bas ci rigs par yul shin tu bskal bar yod pa dag rtsig pa la sogs pas chod pa'i gzugs dang sgra 'dzin par byed na de lta na 'di lha'i nyid yin par srid par 'gyur ba zhig na de yang yul dang phrad pa nyid cig yin na mi 'gyur te /
sna la sogs pa bzhin no /
tac ca prāptaviṣayatve na syāt /
ghrāṇādivat /
yathā ghrāṇajihvākāyāḥ prāptaviṣayatvāt divyā dhyāyināṃ nopajāyeran
dper na sna dang lce dag yul dang phrad pa'i phyir bsam gtan pa rnams la lha'i dag skye bar mi 'gyur ba de dang 'dra'o /
tadvat /
anena svaviṣayadeśaprāpitvapakṣasya dharmiviśeṣaviparyayāpakṣālatvaṃ darśayati
'dis ni phyogs rang gi yul gyi phyogs dang phrad pa nyid chos can gyi khyad par las bzlog pa'i skyon dang bcas pa nyid du ston par byed de /
saṃbhavaddivyatve hi cakṣuḥśrotre dharmī mig dang rna ba lha'i mig dag yin par srid pa ni chos can yin no /
asaṃbhavaddivyatvabhāvo viśeṣaviparyayaḥ /
sa prāpnotīti (Abhidh-k-vy 84) doṣaḥ anena doṣeṇānumānatvāt
lha'i nyid kyi ngo bo yin par mi srid pa ni khyad par las bzlog pa ste /
der 'gyur bas na nyes pa yin no /
tatpramāṇānupalabhyamānatvaṃ siddhaṃ vyavasthāpayati /
tasmād aprāptaviṣayaṃ cakṣuḥśrotraṃ
skyon 'dis na rjes su dpag par mi rung ba'i phyir de tshad mas mi dmigs pa nyid du rnam par 'jog par byed do /
de lta bas na mig dang rna ba ni yul dang ma phrad pa yin no /
yady aprāptaviṣayaṃ cakṣur iti vistaraḥ /
āsannenātidūrasthena tiraskṛtena vā tulyā tadaprāptir iti tatra darśanaṃ prasaṃjayati
gal te yul dang ma phrad pa yin na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni nye ba dang shin tu ring ba na yod pa dang bar du chod pa'ang rung de dang ma phrad par 'dra bas de mthong bar thal bar byed pa yin no /
kim idaṃ parasya sādhanam uta dūṣaṇam iti pha rol po'i 'di ci sgrub pa zhig yin nam 'on te sun 'byin pa zhig /
yadi tāvad evaṃ sādhanam atidūraṃ tiraskṛtaṃ cakṣuḥśrotreṇa gṛhyate /
aprāptatvāt /
āsannaviṣayavad iti /
tadasādhanaṃ hetoḥ svayam aniścitatvāt
gal te re zhig 'di skad du mig dang rna bas ni shin tu ring ba dang bar du chod pa 'dzin par 'gyur te /
yul dang ma phrad pa yin pa'i phyir yul nye ba lta bu'o zhes sgrub pa yin na ni de ni bsgrub par mi rung ste /
pūrvābhyupagamavirodhād vā /
atha dūṣaṇaṃ sarvaprāptagrāhakatvaṃ cakṣuḥśrotralakṣaṇasya dharmiṇaḥ prasajyate /
tad adūṣaṇam anumānabādhanāt
bdag nyid la gtan tshigs ma nges pa'i phyir dang sngar khas blangs pa dang 'gal ba'i phyir ro /
'on te mig dang rna ba'i mtshan nyid kyi chos can ma phrad pa thams cad 'dzin par byed pa nyid du thal bar 'gyur bar sun 'byin pa yin na ni de ni sun 'byin par mi rung ste /
rjes su dpag pas gnod pa'i phyir ro /
katham ity āha ji lta zhe na /
kathaṃ tāvad ayaskānto na sarvam aprāptam ayaḥ karṣayatīti praśnamukhenāyaskāntanidarśanam upanyasya sarvāprāptagrāhakatvaṃ cakṣuḥśrotrasya sādhayati re zhig khab long gis kyang lcags ma phrad pa thams cad ci ste mi 'dren zhes bya ba smos so /
dril ba'i sgo nas khab long dper nye bar bkod de mig dang rna ba ma phrad phar 'dzin par byed pa ma yin pa nyid du sgrub par byed do /
na sarvāprāptagrāhakaṃ cakṣuḥśrotraṃ /
sarvāprāptagrahaṇaśaktihīnatvāt /
ayaskāntavat /
ayaskānto hy aprāptam ayo gṛhṇāti karṣatīty arthaḥ /
na ca sarvam aprāptaṃ gṛhṇāti
mig dang rna ba ni ma phrad pa thams cad 'dzin par byed pa ma yin te ma phrad pa thams cad 'dzin pa'i mthun med pa'i phyir khab long bzhin no /
khab long ni lcags ma phrad pa 'dzin par byed de 'dren par byed ces bya ba'i tha tshig yin yang ma phrad pa thams cad 'dzin par byed pa ni ma yin pa ltar mig dang rna ba yang de dang 'dra'o /
tadvac cakṣuḥśrotraṃ /
prāptaviṣayatve 'pi caitat samānam iti /
nātidūratiraskṛto viṣayaś cakṣuḥśrotreṇa gṛhyate
yul dang phrad pa nyid cig yin yang ci'i phyir mig sman nam thur ma phrad pa thams cad mi mthong ste de ni mtshungs so zhes bya ba ni yul shin tu ring ba dang bar du chod pa ni mig dang rna bas mi 'dzin te /
grahaṇāyogyatvāt /
saṃprāptāṃjanadaśalākāvat /
atha vā na sarvasvagrāhyagrāhi cakṣuḥśrotram /
indriyasvābhāvyāt /
ghrāṇendriyādivat /
ghrāṇādīnāṃ hi prāpto viṣayo na tu sarvaḥ
gzung bar mi rung ba'i phyir mig sman dang thur ma phrad pa lta bu'o /
yang na mig dang rna ba ni rang gi gzung bar bya ba thams cad 'dzin par byed pa ma yin te /
dbang po'i ngo bo nyid yin pa'i phyir rna ba'i dbang po la sogs pa lta bu'o /
sahabhūgandhādyagrahaṇāt /
ghrāṇādisahabhūni hi gandharasaspraṣṭavyāni ghrāṇādibhir na gṛhyante /
śaktir hīndriyāṇām īdṛśīti
sna la sogs pa yul dang phrad pa yin yang lhan cig 'byung ba'i dri la sogs pa mi 'dzin pa'i phyir thams cad ni ma yin te /
dbang po rnams kyis nus pa 'di 'dra bas sna la sogs pa dang lhan cig 'byung ba'i dri dang ro dang reg bya dag mi 'dzin to /
manas tv arūpitvād iti /
prāptatvaṃ mūrtānām eva vyavasthāpyeta nāmūrtānām iti
yid ni gzugs can ma yin pa'i phyir zhes bya ba ni phrad pa nyid ni lus can rnams kho na'i yin par rnam par gzhag gi /
mano 'prāptaviṣayam iti na vicāraḥ kriyate lus can ma yin pa rnams ni ma yin pas yul dang phrad pa yin zhes bya ba ni dpyad par mi bya'o /
trayam anyatheti /
prāptaviṣayam eva trayam iti iṣṭāvadhāraṇārtham ārambhaḥ
gsum gzhan du zhes bya ba ni gsum ni phrad pa kho na yin no zhes bya bar nges par gzung bar 'dod pa'i phyir brtsams pa yin no /
anyathā hi prāptāprāptaviṣayam ity api saṃbhāvyeta de lta ba ma yin na yul dang phrad pa dang ma phrad pa yang yin no zhes bya bar yang srid par 'gyur ro /
nirucchvāsasya gandhāgrahaṇād iti /
yad ucchvāsena sardhaṃ sūkṣmaṃ bhūtacatuṣkaṃ ghrāṇam āgataṃ
dbugs ma rngubs par ni mi 'dzin pa'i phyir ro zhes bya ba ni snar dbugs rngubs pa dang lhan cig 'byung ba phra mo bzhi 'ongs pa gang yin pa de'i dri snas snom par byed do /
tasya gandho ghrāṇena ghrāyate /
vāyau gandhāntaram utpannam ity apare /
miśṛībhaveyur ekadeśībhaveyuḥ
gzhan dag na re rlung las dri gzhan 'byung ngo zhes zer ro /
'dres par 'gyur ba ni yul gcig par 'gyur pa'o /
athaikadeśena /
kiṃ /
spṛśeyur iti vartate
'on te phyogs gcig gis yin na ni zhes bya ba ci zhe na /
kathaṃ śabdābhiniṣpattir iti /
yadi na spṛśanti /
anabhighāte śabdābhiniṣpattir na prāpnotīty abhiprāyaḥ /
ata eveti kāśmīrāḥ
reg par 'gyur na ni zhes bya bar sbyar ro /
'o na ji ltar sgra mngon par 'grub par 'gyur zhes bya ba ni gal te mi reg na bsnun du med pas sgra mngon par 'grub par mi 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
yadi hi spṛśeyuḥ /
hasto haste 'bhyāhataḥ sajjeta jatuneva jatvantaraṃ /
kathaṃ citaṃ pratyāhataṃ na viśīryata iti /
anyonyam aspṛśatāṃ paramāṇūnāṃ saṃghātaḥ pratyāhataḥ pāṇyādibhiḥ kathaṃ na viśīryate
de nyid kyi phyir te zhes zer ba ni kha ce pa rnams yin te gal te reg par gyur na lag pas lag pa la bsnun na bying bar 'gyur te rgya skyegs la rgya skyegs gzhan bzhin no /
ji ltar bsags pa la brgyab na zhig par mi 'gyur zhes bya ba ni rdul phra rab phan tshun ma reg pa'i tshogs la lag pa la sogs pas brgyab na ji ltar zhig par mi 'gyur zhes bya ba yin no /
tad evaiṣāṃ nirantaratvaṃ yan madhye nāsti kiṃcid ity ālokādi madhye nāstīti nirantaratvam eṣāṃ vyavasthāpyate de dag gi dbus na chung zad kyang med pa gang yin pa de kho na 'dab chags pa nyid yin no zhes bya ba ni nang na snang ba la sogs pa med pas 'di dag 'dab chags pa nyid du rnam par gzhag ste /
tad eva ca prāptatvaṃ nānyatheti /
api (Abhidh-k-vy 85) khalv iti /
api cety arthaḥ /
saṃghātāḥ sāvayavatvāt spṛśantīty adoṣaḥ /
yo 'sau doṣa ukto yadi sarvātmanā spṛśeyur miśrībhaveyur dravyāṇy athaikadeśena sāvayavāḥ prasajyerann iti
de kho na ni phrad pa nyid yin gyi gzhan du ni ma yin no /
yang zhes bya ba ni gzhan yang zhes bya ba'i tha tshig ste /
'dus pa rnams ni cha shad dang bcas pa yin pa'i phyir reg par 'gyur bas gal te bdag nyid thams cad kyis reg par gyur na ni rdzas rnams 'dres par 'gyur ro /
kāraṇaṃ pratīti /
yasya yādṛśaṃ kāraṇaṃ /
tasya tat kāraṇaṃ
gal te phyogs gcig gis na ni cha shas dang bcas par thal bar 'gyur zhes nyes pa smras pa gang yin pa'i nyes pa med do /
spṛṣṭam aspṛṣṭaṃ vā pratīty āha /
kadācid iti vistaraḥ
rgyu'i phyir zhes bya ba ni gang gi rgyu ci 'dra ba de ni reg pa 'am ma reg pa de'i rgyu'i phyir zhes bya ba bshad pa yin no /
spṛṣṭahetukam iti /
spṛṣṭam anyonyaṃ hetur asya spṛṣṭahetukaṃ /
evam aspṛṣṭahetukaṃ /
yadā viśīryata iti
res 'ga' ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba la reg pa'i rgyu can zhes bya ba ni 'di la phan tshun reg pa'i rgyu yod pas na reg pa'i rgyu can gyis ma reg pa yin no /
tadyathā śuṣkā mṛc cūrṇīkriyamāṇā /
yadā cayaṃ gacchatīti
gang gi tshe rnam par zhig pa na'o zhes bya ba ni dper na bong pa skam po phye mar byas pa lta bu'o /
tadyathā himaṃ /
tad dhi pūrvaṃ sūkṣmaṃ paścān mahad bhavati /
cayavatāṃ caya iti
gang gi tshe bsags par gyur pa na'o zhes bya ba ni dper na kha ba lta bu ste de ni sngon phra la phyis chen por 'gyur ro /
tadyathā mṛtpiṇḍadvayasaṃnipāte /
uttarakṣaṇāvasthānaṃ syād iti
gang gi tshe bsags pa dar ldan pa bsags pa na'o zhes bya ba ni dper na 'jim pa'i gong bu gnyis phrad pa lta bu'o /
utpadya spṛṣṭiyogāt /
nirantare tu spṛṣṭasaṃjñeti bhadantaḥ
skad cig ma phyi mar gnas par 'gyur ro zhes bya ba ni skyes nas reg pa dang ldan pa'i phyir ro /
bhadantamataṃ caiṣṭavyam iti /
vaibhāṣikamataṃ kasmān naiṣṭavyaṃ /
nanu vaibhāṣikair apy evam uktaṃ /
tad evaiṣāṃ nirantaratvaṃ yan madhye nāsti kiṃcid iti /
asty evam /
sāvakāśaṃ tu tad vacanam
btsun pa na reg pa ni reg pa ni med kyi 'dab chags pa la reg go snyam du 'du shes par zad do zhes zer te btsun pa'i lugs 'dod par bya'o zhes bya ba bye brag tu smra ba'i gzhung lugs ci'i phyir 'dod par mi bya /
bye brag tu smra ba rnams kyis kyang 'di skad du de dag gi dbus na cung zad kyang med pa gang yin pa de kho na 'dab chags pa nyid yin no zhes smras pa ma yin nam zhe na /
de skad ces ni smras mod kyi tshig de ni glags dang bcas pa yin no /
yan madhye nāsti kiṃcid iti bruvāṇā vaibhāṣikā madhye ālokādi necchanti /
anyaparamāṇupraveśānavakāśaṃ tu na bruvate
bye brag tu smra ba dbus na chug zad kyang med pa gang yin pa zhes smra ba rnams ni dbus na snang ba la sogs pa yod par mi 'dod kyi rdul phra rab gzhan 'jug pa'i go skabs med par ni mi smra'o /
anyathā hi sāntarāṇāṃ paramāṇūnāṃ śūnyeṣv antareṣu gatiḥ kena pratibadhyeta gatimata iti vākyaśeṣaḥ /
ayaṃ cāparo doṣaḥ
gzhan du rdul phra rab bar dang bcas pa rnams kyi bar dag tu 'gro ba las su 'gog na zhes bya ba ni 'gro ba dang ldan pa zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
nyes pa gzhan 'di yang yod de /
na ca paramāṇubhyo 'nye saṃghātāḥ yathā vaibhāṣikāḥ kalpayanti /
ta eva te saṃghātāḥ paramāṇavaḥ spṛśyante
ji ltar bye brag tu smra ba rnams rtog par byed pa ltar rdul phra rab rnams las bsags pa dag gzhan pa yang ma yin pas de dag kho na bsags pa la reg pa yin te /
yathā rūpyanta iti /
saṃghātā eva naika ity arthaḥ /
yadi ca paramāṇor iti vistaraḥ /
paramāṇvapariniṣpattiṃ vaktukāmaḥ ācāryo vicārayati
dper na gzugs su rung ba lta bu'o zhes bya ba ni 'dus pa kho na yin gyi gcig pu ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
gal te rdul phra rab la phyogs cha tha dad par zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni slob dpon rdul phra rab yongs su ma grub par 'chad par 'dod nas dpyod par byed pa yin te /
yadi paramāṇor ekasya pūrvādidigbhāgabhedaḥ kalpyeta spṛṣṭasyānyonyam aspṛṣṭasya vā sāvayavatvaprasaṃgaḥ gal te rdul phra rab gcig la shar phyogs la sogs te phyogs kyi cha tha dad par rtog na ni phan tshun reg gam ma reg kyang rung ste /
cha shas dang bcas pa nyid du thal bar 'gyur ro /
na cet /
kim /
digbhāgabheda iti vartate
gal te ma yin na ni zhes bya ba ci zhe na /
phyogs cha tha dad par zhes bya bar sbyar ro /
spṛṣṭasyāpy aprasaṃgaḥ /
kasya /
sāvayavatvasya /
atra sādhanam /
na niravayavaḥ paramāṇuḥ
reg kyang thal bar mi 'gyur ro zhes bya ba cir zhe na /
cha shas dang bcas pa nyid du'o /
'dir sgrub pa ni rdul phra rab ni cha shas med pa ma yin te /
digbhāgabhedavattvāt /
māṣarāśivad iti /
tad etad digbhāgabhedavattvaṃ necchanti vaibhāṣikāḥ /
digbhāgabhedo hi saṃghātarūpāṇām eva kalpyate /
evaṃ ca varṇayanti
phyogs cha tha dad pa dang ldan pa'i phyir mon sran gre'u'i phung po bzhin no /
bye brag tu smra ba rnams ni phyogs cha tha dad pa dang ldan pa nyid 'di mi 'dod de /
dharmataiveyaṃ yat sapratighānāṃ bhinnadeśatvaṃ phyogs cha tha dad pa ni bsags pa'i gzugs dag kho na'i yin par rtog go /
teṣāṃ nairantaryeṇāvasthānāt abhinnadeśatvaṃ mā bhūd iti sāntarāṇām api sapratighatvena gatiḥ pratibadhyata iti /
(I /
43ab) āśuvṛttyā ca parvatādīnām alātacakrādivad iti
'di skad du yul tha mi dad pa nyid du gyur na mi rung bas thogs pa dang bcas pa rnams kyi yul tha dad pa nyid dang bar dang bcas pa nyid dag yin yang de dag 'dab chags par gnas pa'i phyir thogs pa dang bcad pa nyid kyis 'gro ba'i gags [*gegs?] byed do zhes bya ba gang yin pa 'di ni chos nyid yin no zhes kyag brjod do /
ātmaparimāṇatulyasyaivārthasya grahaṇa iṣyamāṇe kathaṃ parvatādīnāṃ mahatāṃ sakṛd iva grahaṇaṃ lakṣyate na krameṇety āśaṃkya yuktiṃ tathā grahaṇe kathayati /
āśuvṛttyā cetyādi /
yathā alātacakrādigrahaṇaṃ krameṇa vartamānaṃ sakṛd iva lakṣyate /
tathā parvatanadīśabdādigrahaṇam āśuvṛttyā bhavatīti
mgal me'i 'khor lo la sogs pa bzhin du myur du 'jug pas ri la sogs pa 'dzin tam zhes bya ba ni bdag nyid kyi chad dang mnyam pa kho na'i don 'dzin par 'dod na ji ltar ri chen po dag cig car 'dzin pa lta bur snang gi rim gyis ni ma yin no snyam pa'i dogs pa bsu bar de ltar 'dzin pa'i rigs pa myur du 'jug pas zhes bya ba la sogs pas rjod par byed de dper na 'gal me'i 'khor lo la sogs pa 'dzin pa rim gyis yin yang cig car lta bur mngon pa'o /
de bzhin du ri dang chu bo'i sgra la sogs pa 'dzin pa yang myur du 'jug pa yin no /
āhosvit tulyātulyasyeti /
drākṣāphalādidarśane tulyasya /
vālāgraparvatādidarśane atulyasyety abhiprāyaḥ
'on te mnyam pa dang mi mnyam pa zhig la zhes bya ba ni rgun 'brum la sogs pa la lta na ni mnyam pa yin la skra'i rtse mo dang ri la sogs pa la lta na ni mi mnyam pa yin no snyam du bsams pa yin no /
unmiṣitamātreṇeti na kramadarśananyāyena mig phye ba tsam gyis zhes bya ba ni rim gyis mthong ba ma yin pa'i lugs kyis so /
evaṃ śrotreṇeti (Abhidh-k-vy 86) vistaraḥ de bzhin du rna bas zhes bya ba rgyas bar 'byung ba ni res 'ga' ni chung ste /
kadācid alpīyāṃso yadā maśakaśabdaṃ śṛṇoti gang gi tshe sbrang bu'i sgra thos pa na'o /
kadācit samāḥ yadā śrotraparamāṇusamapramāṇaṃ kasyacic chabdaṃ śṛṇoti res 'ga' ni mnyam ste /
gang gi tshe 'ga' zhig gis sgra rna ba'i rdul phra rab dang tshad mnyam pa thos pa na'o /
res 'ga' ni che ste /
kadācid bhūyāṃso yadā meghaśabdaṃ śṛṇotīti gang gi tshe 'brug gi sgra thos pa na'o zhes bya ba yin no /
ajājīpuṣpavad avasthitāḥ kālajīrakapuṣpavad avasthitāḥ ekatalāvasthitā ity arthaḥ go snyod kyi me tog bzhin du gnas te zhes bya ba ni go snyod nag po'i me tog bzhin du gnas so zhes bya ba'i tha tshig go /
bhūrjābhyantarāvasthitā iti karṇābhyantare yad bhūrjapattravarṇākāraṃ /
tad bhūrjam iveti bhūrjaṃ /
tadabhyaṃtare 'vasthitāḥ śrotrendriyaparamāṇavaḥ /
ghāṭābhyantare ghāṭā nāsāpuṭī /
mālāvad avasthitānīti /
maṇḍalena samapaṃktyāvasthitānīti /
vālāgramātraṃ kileti /
āgamasūcanārthaḥ kilaśabdaḥ /
asphuṭam avyāptaṃ /
sa kileti karmasāmarthyād evāviśaraṇaṃ syād iti /
kilaśabdena aruciṃ sūcayati /
saṃcitāśrayālambanatvād iti saṃcitāśrayatvāt saṃcitālambanatvāc ca
rna ba'i 'brug gi nang na gnas so zhes bya ba ni rna ba'i nang na gro ba'i kha dog gi rnam pa lta bu yod pa gang yin pa de ni gro ba dang 'dra bas 'brug yin te rna ba'i dbang po'i rdul phra rab dag ni de'i nang na gnas so /
mtshul ba'i nang na zhes bya ba la mtshul ba ni sna'i rgyud do /
phreng ba bzhin du gnas so zhes bya ba ni phreng ba ma 'grus par kor kor por gnas pa yin no /
skra'i rtse mo'i khyon tsam zhig lce'i dbang po'i rdul phra rab dag gis ma khebs so zhes grag go zhes bya ba la /
grag ces bya ba'i sgra ni lung yin par bstan pa'i phyir ro /
ma khebs pa ni ma khyab pa'o /
thams cad kyis rnam par shes pa skyed na ni lus zhigs par 'gyur ro lo zhes bya ba la /
lo zhes bya ba'i sgras ni las kyi mthun kho nas 'jig par mi 'gyur ba yin no zhes ma dad pa ston par byed pa yin no /
rten dang dmigs pa ni bsags pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni rten bsags pa yin pa'i phyir dang dmigs pa bsags pa yin pa'i phyir ro /
(I /
43cd) caramasyāśrayo 'tīta iti /
atīta evety avadhāraṇaṃ
tha ma'i rten 'das zhes bya ba ni 'das pa kho na'o zhes bya bar nges par bzung ba yin no /
ata evocyata iti /
yasmāt paṃca vijñānakāyā indriyadvayāśrayāḥ
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni gang gi phyir rnam par shes pa'i tshogs lnga po dag dbang po gnyis kyi rten can yin te /
cakṣurādīndriyāśrayā manaindriyāśrayāś ca /
tasmāc catuḥkoṭika uttiṣṭhate /
prathamā koṭiś cakṣur iti /
cakṣurvijñānasya cakṣur āśrayabhāvena na samanantarapratyayabhāvena /
na hi cakṣuś cittacaittasvabhāvaṃ /
cittacaittā acaramā utpannāḥ samanantara iti ca samanantarapratyayalakṣaṇaṃ
mig gi dbang po la sogs pa'i rten can dang yid kyi dbang po'i rten can dag yin pa de'i phyir mu bzhi pa 'byung ste /
mu dang po ni mig yin no zhes bya ba ni mig gi rnam par shes pa'i rten gyi dngos por yin gyi /
mig sems dang sems las byung ba'i ngo bo nyid ma yin pas mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyi dngos por ni ma yin te /
mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyi mtshan nyid ni /
sems dang sems byung skyes pa rnams /
tha ma min mtshungs de ma thag /
ces bya ba yin no /
dvitīyā koṭiḥ samanantarātītaś caitasiko dharmadhātus tasya samanantarabhāvena mu gnyis pa ni chos kyi khams sems las byung ba 'das ma thag pa yin no zhes bya ba ni de ni mtshungs pa de ma thag pa'i dngos por yin gyi rten gyi dngos por ni ma yin te /
ṣaḍ eva hy āśrayā vijñānasyeṣyante cakṣurādayo manaḥparyantā nānye rnam par shes pa'i rten ni mig la sogs pa yid la thug pa'i bar drug kho na yin par 'dod kyi gzhan dag ni ma yin no /
tṛtīyā samanantarātītaṃ manaḥ /
ubhayalakṣaṇayuktatvāt /
caturthī uktanirmuktā dharmāḥ /
koṭitrayamuktā viprayuktā asaṃskṛtādayaḥ
gsum pa ni 'das ma thag pa'i yid yin no zhes bya ba ni gnyi ga'i mtshan nyid dang ldan pa'i phyir ro /
bzhi pa ni bshad pa las ma gtogs pa'i chos rnams yin te zhes bya ba ni mu gsum las ma gtogs pa ldan pa ma yin pa dang 'dus ma byas la sogs pa yin no /
evaṃ yāvat kāyavijñānasya svam indriyaṃ vaktavyam iti /
yaḥ śrotravijñānasyāśrayabhāvena /
samantarapratyayabhāvenāpi sa /
tasyeti catuḥkoṭikaḥ /
prathamā koṭiḥ śrotraṃ
de bzhin du lus kyi rnam par shes pa'i bar du yang rang gi dbang po brjod par bya'o zhes bya ba ni gang rna ba'i rnam par shes pa'i rten gyi dngos por yin pa de'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyi dngos por yang yin nam zhe na /
mu bzhi ste mu dang po ni rna ba yin no /
dvitīyā samanantarātītaś caitasiko dharmadhātuḥ /
tṛtīyā samanantarātītaṃ manaḥ
gnyis pa ni chos kyi khams sems las byung ba 'das ma thag pa yin no /
gsum pa ni 'das ma thag pa'i yid yin no /
caturthī koṭir uktanirmuktā dharmā mu bzhi pa ni bshad pa las ma gtogs pa'i chos rnams yin te /
ity evam api vaktavyaṃ de bzhin du gzhan la yang brjod par bya'o /
manovijñānasya pūrvapādaka iti /
yo manovijñānasyāśrayabhāvena /
samanantarapratyayabhāvenāpi sa /
tasyeti pūrvapādakaḥ /
yas tāvad āśrayabhāvena
yid kyi rnam par shes pa ni tshig snga ma dang sbyor ba ste zhes bya ba ni gang yid kyi rnam par shes pa'i rten gyi dngos por yin pa de ni de'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyi dngos por yang yin no zhes tshig snga ma dang sbyor ba yin no /
samanantarapratyayabhāvenāpi sa iti /
manas tāvad avaśyam asau samanantarapratyayaḥ /
syāt samanantarapratyayabhāvena nāśrayabhāvena
re zhig gang rten gyi dngos por yin pa de ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyi dngos por yang yin no zhes bya ba ni re zhig mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen 'di ni gdon mi za bar yid yin no /
mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyi dngos por yin la rten gyi dngos por ma yin pa yang yod do /
samanantarātītaś caitasiko dharmadhātur acakṣurādyāśrayaṣaṭsvabhāvatvāt /
(I /
44ab) tadvikāravikāritvād iti vistaraḥ
chos kyi khams sems las byung ba 'das ma thag pa'o zhes bya ba ni mig la sogs pa rten drug gi ngo bo ma yin pa'i phyir ro /
de dag gyur pas 'gyur nyid phyir /
teṣāṃ cakṣurādīnāṃ vikāras tadvikāraḥ zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mig la sogs pa de dag gyur pas 'gyur pa ni /
tadvikāreṇa vikāras tadvikāravikāraḥ /
sa eṣām astīti tadvikāravikārīṇi vijñānāni /
tadbhāvas (Abhidh-k-vy 87) tadvikāravikāritvam
de dag gyur bas 'gyur ba ste de dag gyur pas 'gyur ba ni de dag gyur pas 'gyur pa'o /
'di dag la de yod pas rnam par shes pa rnams ni de dag gyur pas 'gyur pa yin no /
de ngo bo ni de dag gyur pas 'gyur ba nyid yin no /
tasmāt /
cakṣurādaya evaiṣām āśrayā ity avadhāryate
de'i phyir 'di dag gi rten mig la sogs pa kho na yin no zhes bya bar nge spar bzung ngo /
anugrahopaghātapaṭumandatānuvidhānād iti /
cakṣurādīnāṃ aṃjanādibhir anugrahaṃ reṇvādibhiś copaghātaṃ cakṣurādivijñānāny anuvidadhate /
sasukhotpādāt saduḥkhotpādāc ca
phan pa dang gnod pa dang gsal ba dang mi gsal ba nyid kyi rjes su byed pa'i phyir zhes bya ba ni mig la sogs pa la mig sman la sogs pas phan btags shing rdul la sogs pas gnod pa byas na go rims bzhin du mig gi rnam par shes pa la sogs pa bde ba dang bcas pa skyed pa'i phyir dang sdug bsngal dang bcas pa skyed pa'i phyir rjes su byed pa yin no /
yathākramaṃ paṭumandatāṃ ca teṣām anuvidadhate /
paṭumandatotpādād ato 'vagamyate
de dag gsal ba dang mi gsal ba nyi skyed pa'i phyir gsal ba dang mi gsal ba nyid kyi rjes su yang byed do /
cakṣurādivikāreṇa vijñānavikāro bhavatīti /
nanu ca paṭuni rūpe paṭucakṣurvijñānam utpadyamānaṃ dṛśyate
de'i phyir mig la sogs pa gyur pas rnam par shes pa 'gyur ba yin no zhes bya bar shes so /
gzugs gsal na rnam par shes pa gsal ba skye ba snang la /
mande maṃdam iti /
[teṣāṃ cakṣurādīnāṃ /
] yady api rūpasya paṭumaṃdate cakṣurvijñānam anuvidadhīta /
vidhurāvasthayos tu cakṣūrūpayoś cakṣuravasthām eva cakṣurvijñānam anuvidhatte
mi gsal na mi gsal ba yang ma yin nam zhe na /
gzugs gsal ba dang mi gsal ba nyid yin na mig gi rnam par shes pa rjes su byed mod kyi mig dang gzugs dag gyur pa'i gnas skabs na ni mig gi gnas skabs nyid na mig gi rnam par shes pa rjes su byed pa'i gzugs kyi gnas skabs su ni ma yin no /
na rūpavasthāṃ /
tathā hi cakṣuṣi anugṛhīte rūpe copahate tadvītarāgāṇāṃ madhyasthānāṃ ca cakṣurvijñānam avikāram utpadyate /
na tu saduḥkham utpadyate
'di ltar mig la ni phan btags la gzugs ni nye bar bcom na de'i 'dod chags dang bral ba bar mar gnas skabs la mig gi rnam par shes pa 'gyur ba med par skye'i sdug bsngal dang bcas par skye ba ni ma yin no /
rūpe punar anugṛhīte 'parityakte cakṣuṣi copahate kāmalavyādhinā timiropaghātena vā pītadarśanaṃ bhrāntaṃ keśoṇḍukādidarśanaṃ vā pravartate gzugs la ni phan btags la mig ni yongs su ma spangs la mig ser gyi nad dam rab rib kyi gnod pas nyams na ser por mthong bar 'khrul pa 'am /
skra shad la sogs pa mthong bar 'byung bar 'gyur ro /
tathā paṭuni rūpe jarayā mande cakṣuṣi mandaṃ cakṣurvijñānam utpadyate /
evaṃ mande rūpe cakṣur yady atipaṭu bhavet paṭu cakṣurvijñānam utpadyate
de bzhin du gzugs ni gsal la mig ni rdul gyis mi gsal bar gyur na yang mig gi rnam par shes pa mi gsal bar skye'o /
de bzhin du gzugs mi gsal la gsal te mi gsal bar gyur na yang mig gi rnam par shes pa gsal bar skye'o /
tathā hi jātisvabhāvena paṭuni gṛdhracakṣuṣi mande 'pi śavarūpe anekayojanaviprakṛṣṭe 'pi cakṣurvijñānam utpadyate bam po brgyad pa /
'di ltar bya rgod kyi mig ni rang bzhin gyis gsal pas ro'i gzugs mi gsal yang dpag tshad du mas bar du chod pa la yang mig gi rnam par shes pa skye bar 'gyur ro /
ity evaṃ śrotrādīny api yojyāni /
(I /
44cd) ato 'sādhāraṇatvāc ceti /
ata āśrayabhāvāt /
asādhāraṇatvāc ca /
āśrayabhāvo vyākhyāta iti na taṃ praty ādriyate
de bzhin du rna ba la sogs pa la yang sbyar bar bya'o /
de'i phyir thun mong ma yin phyir /
zhes bya ba ni rten du gyur pa de'i phyir dang thun mong ma yin pa'i phyir ro /
asādhāraṇatvam eva tu vyācakṣāṇa āha /
katham asādhāraṇatvam ityādi /
anyacakṣurvijñānasyāpīti /
anyasaṃtānavijñānasyāpīty arthaḥ /
tair eva nirdiśyata iti
rten gyi dngos po ni bshad zin pas de'i phyir gus par mi byed kyi thun mong ma yin pa nyid kho na bshad pa'i phyir ji ltar na thun mong ma yin pa nyid yin zhes bya ba la sogs pa smos so /
gzhan gyi mig gi rnam par shes pa yang zhes bya ba ni gzhan gyi rgyud la yod pa'i rnam par shes pa yang zhes bya ba'i tha tshig go /
cakṣurādibhiś cakṣurvijñānaṃ yāvan manovijñānaṃ /
na rūpādibhiḥ rūpavijñānaṃ yāvad dharmavijñānaṃ /
yathā bherīśabdo yavāṃkura iti /
asādhāraṇatvāt tābhyāṃ bherīyavābhyāṃ yathā nirdeśo loke bherīśabdo yavāṃkura iti na tu daṇḍaśabdaḥ kṣetrāṃkura iti vā /
daṇḍo hi paṭahādiśabdasyāpi kāraṇībhavet
de dag kho nas rnam par shes pa bstan zhes bya ba ni mig la sogs pas mig gi rnam par shes pa nas yid kyi rnam par shes pa'i bar du bstan gyi /
gzugs la sogs pas gzugs kyi rnam par shes pa nas chos kyi rnam par shes pa'i bar du ni ma yin no /
dper na rnga bo che'i sgra dang nas kyi myu gu bzhin no zhes bya ba ni dper na thun mong ma yin pa'i phyir 'jig rten na rnga bo che'i sgra dang nas kyi myu gu zhes rnga bo che dang nas de dag gi sgo nas ston gyi /
dbyig pa'i sgra dang zhing gi myu gu zhes bya ba ni ma yin pa lta bu'o /
dbyug pa yang rnga pa ta ha la sogs pa'i sgra'i rgyur 'gyur la /
kṣetraṃ ca śāligodhūmāṃkurasyāpīti sādhāraṇatvāt na tābhyāṃ nirdeśaḥ kriyate zhing yang 'bras s'a lu dang gro la sogs pa'i myu gu'i rgyur 'gyur mod kyi thun mong yin pa'i phyir de dag gi sgo nas ston par mi byed kyi /
asādhāraṇābhyāṃ tu bherīyavābhyāṃ nirdeśaḥ thun mong ma yin pa'i phyir rnga bo che dang nas dag gi sgo nas ston pa ltar /
tadvad ihāpi draṣṭavyam 'dir yang de dang 'dra bar blta bar bya'o /
api khalu cakṣur iva vijñānam ubhayoḥ sattvasaṃkhyātatvāt gzhan yang gnyi ga sems can du bgrang ba yin pa'i phyir mig gi rnam par shes pa yin te /
rūpaṃ tv asattvasaṃkhyātam api /
cakṣuṣā vijñānaṃ cakṣurvijñānam
gzugs ni sems can du bgrang ba ma yin pa yang yin no /
mig gi rnam par shes pa ni mig gi rnam par shes pa ste /
tasya kāraṇabhāvāt /
cakṣuṣi vijñānaṃ cakṣurvijñānaṃ /
sukhaduḥkhavedanāsaṃprayuktasya vijnānasya cakṣuranugrahopaghātapravṛttatvāt /
cakṣuṣo vijñānaṃ cakṣurvijñānam
de ni rgyu yin pa'i phyir ro /
mig gi rnam par shes pa ni mig gi rnam par shes pa ste /
rnam par shes pa bde ba dang sdug bsngal gyi tshor ba dang mtshungs par ldan pa'i mig phan pa dang gnod par zhugs pa'i phyir ro /
mig nas rnam par shes pa ni mig gi rnam par shes pa ste /
asādhāraṇatvena tataḥ pravṛtteḥ /
cakṣuṣo vijñānaṃ cakṣurvijñānam
thun mong ma yin pa nyid du de'i sgo nas 'jug pa'i phyir ro /
mig gi rnam par shes pa ni mig gi rnam par shes pa yin te /
sattvasaṃkhyātasyaiva svāmibhāvāt /
cakṣuṣi vijñānaṃ cakṣurvijñānam /
tatsaṃprayoginyāḥ sukhāyā duḥkhāyā vā (Abhidh-k-vy 88) vedanāyāś cakṣuṣy eva paricchidyamānatvāt
sems can du bgrang ba nyid bdag por gyur pa'i phyir ro /
mig la rnam par shes pa ni mig gi rnam par shes pa ste /
de dang mtshungs par ldan pa'i tshor ba bde ba dang sdug bsngal ba ni mig kho na la yongs su gcad par bya ba yin pa'i phyir ro /
evaṃ śrotrādiṣu yojyam /
tad evaṃ cakṣurādibhir eva vijñānanirdeśo yujyate na rūpādibhiḥ
de bzhin du rna ba la sogs pa la yang sbyar bar bya ste /
de ltar na mig la sogs pa kho na'i sgo nas rnam par shes pa bstan par rung gi gzugs la sogs pa'i sgo nas ni ma yin no /
evaṃ tṛtīyacaturthadhyānabhūmikena cakṣuṣā tadbhūmikādharabhūmikāni rūpāṇi paśyato yojayitavyam iti /
tasyaiva kāmadhātūpapannasya yojayitavyam
bsam gtan gsum pa dang bzhi pa'i sa pa'i mig gis de dag gis pa dang sa 'og ma'i gzugs rnams la lta ba'i yang de bzhin du sbyar bar bya'o zhes bya ba ni 'dod pa'i khams su skyes pa de kho na'i sbyar bar bya ba yin no /
evaṃ tṛtīyādidhyānacakṣuṣā yojyam iti /
tasyaiva prathamadhyānopapannasya tṛtīyacaturthadhyānacakṣuṣā paśyato yojyam
bsam gtan gsum pa la sogs pa'i mig gis lta ba'i yang de bzhin du sbyar bar bya'o zhes bya ba ni bsam gtan dang por skyes pa de kho na'i bsam gtan gsum pa dang bzhi pa'i mig gis lta ba'i sbyar bar bya ba yin no /
(I /
45, 46) na kāyasyādharaṃ cakṣur iti /
adharabhūmikam ity arthaḥ
lus la 'og ma'i mig ma yin /
zhes bya ba ni sa 'og ma pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
svabhūmikam ūrdhvabhūmikaṃ cābhyanujñātaṃ bhavati rang gi sa pa dang sa 'og ma ni khas blangs pa yin no /
paṃcabhūmikāni hi kāyacakṣūrūpāṇi /
kāyaḥ śarīraṃ /
etāni kāyādīni paṃcabhūmikāni
lus dang mig dang gzugs rnams ni 'dod pa na spyod pa nas bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i bar sa lnga pa dag yin no zhes bya ba la lus ni khog pa ste /
kāmāvacarāṇi prathamadhyānabhūmikāni yāvac caturthadhyānabhūmikāny ārūpyadhātāv abhāvāt lus la sogs pa 'di dag ni gzugs med pa'i khams na med pa'i phyir 'dod pa na spyod pa dang bsam gtan dang po'i sa pa nas bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i bar dag yin no /
dvibhūmikaṃ cakṣurvijñānam iti /
kāmāvacaraṃ prathamadhyānabhūmikaṃ ca /
tayor vitarkavicārasadbhāvāc cakṣurvijñānasya cāvaśyaṃ savitarkavicāratvāt
mig gi rnam par shes pa ni 'dod pa na spyod pa dang bsam gtan dang po'i sa pa dang sa gnyis pa yin no zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa dang bsam gtan dang po'i sa pa dag yin te /
de dag na rtog pa dang dpyod pa dag yod pa'i phyir la mig gi rnam par shes pa yang gdon mi za bar rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa'i phyir ro /
ūrdhvarūpaṃ na cakṣuṣa iti /
nordhvabhūmikaṃ rūpaṃ cakṣuṣo viṣayo bhavati
mig gi gong ma'i gzugs ma yin zhes bya ba ni mig gi yul ni gong ma'i gzugs ma yin te /
ūrdhvabhūmikasya rūpasya sūkṣmatvāt sa gong ma'i gzugs ni phra ba'i phyir ro /
svabhūmikam adharabhūmikaṃ cābhyanujñātaṃ bhavati rang gi sa pa dang sa 'og ma pa ni khas blangs pa yin no /
vijñānaṃ ca /
kim /
ūrdhvaṃ na cakṣuṣa iti prakṛtaṃ
rnam par shes pa'ang ci zhe na gong ma ni mig gi ma yin no zhes bya bar skabs dang sbyar te /
kāmāvacarasya cakṣuṣo 'dharabhūmikasya prathamadhyānabhūmikaṃ cakṣurvijñānaṃ na bhavati /
svabhūmikam adharabhūmikaṃ vābhyanujñātaṃ bhavati /
kāmāvacarasya cakṣuṣaḥ svabhūmikaṃ kāmāvacaram eva cakṣurvijñānaṃ bhavati
sa 'og ma pa 'dod pa na spyod pa'i mig gi /
mig gi rnam par shes pa bsam gtan dang po'i sa pa ni ma yin gyi rang gi sa pa dang sa 'og ma pa ni khas blangs pa yin no /
'dod pa na spyod pa'i mig gi /
mig gi rnam par shes pa ni rang gi sa pa 'dod pa na spyod pa kho na yin la /
prathamadhyānabhūmikasya cakṣuṣaḥ prathamadhyānabhūmikam eva cakṣurvijñānaṃ bhavati /
kāmāvacaraṃ tu cakṣurvijñānam asya na bhavati
bsam gtan dang po'i sa pa'i mig gi /
mig gi rnam par shes pa yang bsam gtan dang po'i sa pa kho na yin gyi /
'di'i mig gi rnam par shes pa 'dod pa na spyod pa ni ma yin no /
nanu coktam adharabhūmikam abhyanujñātam iti sa 'og ma pa ni khas blangs pa yin no zhes bshad pa ma yin nam zhe na /
satyam uktam etat de skad ces bshad pa bden mod kyi /
kiṃ tu /
asaty ātmīye adharabhūmikam iṣyate /
na satīti /
dvitīyatṛtīyacaturthadhyānacakṣuṣo hy asaty ātmīye prathamadhyānabhūmikam evādharaṃ cakṣurvijñānaṃ bhavati
'on kyang rang gi med na sa 'og ma pa yin par 'dod kyi yod na ni ma yin no /
bsam gtan gnyis pa dang gsum pa dang bzhi pa'i mig ni rang gi med pas mig gi rnam par shes pa bsam gtan dang po'i sa pa kho na yin gyi /
na tu kāmāvacaraṃ paramanihīnatvāt 'dod pa na spyod pa ma yin te /
shin tu dman pa'i phyir ro /
saṃbhavatas tv evam uktam adharabhūmikam abhyanujñātam iti sa 'og ma pa ni khas blangs pa yin no zhes bya ba ni srid pa'i phyir de skad du bshad par zad do /
asyety anantaroktasya cakṣurvijñānasyeti /
cakṣurvijñānajāteḥ rūpaṃ sarvato viṣayaḥ
'di'i zhes bya ba bshad ma thag pa'i mig gi rnam par shes pa'i zhes bya ba ni rnam par shes pa'i rigs kyi yul ni de ltar thams cad yin no /
saṃbhavatas tu yojyam /
kāmāvacarasya cakṣurvijñānasya svabhūmikam eva rūpam /
prathamadhyānabhūmikasya tu prathamadhyānabhūmikacakṣurāśrayasya cakṣurvijñānasya svabhūmikam adharabhūmikaṃ ca rūpaṃ viṣayaḥ /
caturthadhyānabhūmikacakṣurāśrayasya tu caturthadhyānabhūmikaṃ rūpaṃ tataś cādharabhūmikaṃ sarvaṃ viṣayaḥ /
evaṃ yāvat dvitīyadhyānabhūmikacakṣurāśrayasya dvitīyadhyānabhūmikaṃ tataś (Abhidh-k-vy 89) cādharabhūmikaṃ rūpaṃ viṣayaḥ /
evaṃ cakṣurvijñānajāter ūrdhvam adhaḥ svabhūmau ca rūpaṃ viṣayo bhavati
ci rigs par ni sbyar bar bya ste /
'dod pa na spyod pa'i mig gi rnam par shes pa'i ni rang gi sa pa'i gzugs kho na yin no /
bsam gtan dang po'i sa pa'i mig gi rnam par shes pa bsam gtan dang po'i sa pa'i mig gi rten can gyi yul ni rang gi sa pa dang sa 'og ma yin no /
bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i mig gi rten can gyi yul ni bsam gtan bzhi pa'i sa pa dang de'i 'og ma'i sa pa thams cad yin no /
de bzhin du bsam gtan gnyis pa'i sa pa'i bar gyis mig gi rten can gyi yul ni gnyis pa'i sa pa'i dang de'i 'og ma'i sa pa yin no /
de ltar na rnam par shes pa'i rigs kyi yul ni sa gong ma dang 'og ma dang rang gi sa pa thams cad yin no /
kāyasya cobhe rūpavijñāne sarvato bhavata iti /
kāmāvacarasya kāyasya śarīrasya svabhūmikordhvabhūmike rūpavijñāne bhavataḥ /
prathamadhyānabhūmikasya kāyasya prathamadhyānabhūmikam eva vijñānam
lus kyi yang gzugs dang rnam par shes pa dag thams cad du yin no zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i lus khog pa'i ni gzugs dang rnam par shes pa rang gi sa pa dang sa gong ma dag yin no /
bsam gtan dang po'i sa pa'i lus kyi rnam par shes pa ni bsam gtan dang po'i sa pa kho na yin la /
rūpaṃ tu svordhvādharabhūmikam /
yathā svāśrayaṃ cakṣuḥ
gzugs ni rang dang 'og ma dang gong ma'i sa pa yin te /
rang gi rten gyi mig ji lta ba bzhin no /
dvitīyādidhyānabhūmikasya kāyasya vijñānam adharabhūmikam eva prathamadhyānabhūmikam evety arthaḥ bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i sa pa'i lus kyi ni rnam par shes pa ni sa 'og ma pa kho na yin te /
bsam gtan dang po'i sa pa kho na yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
rūpaṃ tu dvitīyatṛtīyadhyānabhūmikasya kāyasya svordhvādharabhūmikaṃ yathā svāśrayaṃ cakṣuḥ gzugs ni bsam gtan gnyis pa dang gsum pa'i sa pa'i lus kyi ni gzugs ni rang dang gong ma dang 'og ma'i sa pa yin te /
rang gi rten gyi mig ji lta ba bzhin no /
caturthadhyānabhūmikasya kāyasya rūpaṃ svādharabhūmikam /
tata ūrdhvaṃ rūpabhāvāt
bsam gtan bzhi pa'i lus kyi ni gzugs ni de yan chad na gzugs med pa'i phyir rang dang sa 'og ma pa yin te /
tathā śrotram iti /
yathā cakṣur uktam /
tathā śrotraṃ vyākhyātavyam /
katham ity āha /
yatra kāye sthitaḥ śrotreṇa śabdān śṛṇoti /
kiṃ tāni kāyaśrotraśabdavijñānāny ekabhūmikāny eva bhavanti /
āhosvid anyabhūmikāny api
rang gi rten gyi mig ji lta ba bzhin no /
rna ba'ang de bzhin du zhes bya ba ni mig gi ji skad du bshad pa de bzhin du rna ba'ang bshad par bya ba yin no /
ji ltar zhe na /
yang lus gang la gnas te rna bas sgra rnams nyan pa na ci lus dang rna ba dang sgra dang rnam par shes pa de rnams sa gcig pa kho na zhig yin nam /
'on te gzhan gyi sa pa yang yin zhe na /
smras pa /
āha /
sarveṣāṃ bhedaḥ /
kāmadhātūpapannasya svena śrotreṇa svāṃ śabdāṃ śṛṇvataḥ sarvaṃ svabhūmikaṃ bhavatīti vistareṇa anayā diśātra grantho vaktavyaḥ
thams cad la bye brag yod de /
'dod pa'i khams su skye ba rang gi rna bas rang gi sgra rnams la nyan pa na thams cad rang gi sa pa yin no zhes bya ba'i phyogs 'dis 'di ni nges pa yin te zhes bya ba'i bar brjod par bya ba'o /
yāvad ayaṃ tu niyamaḥ lus la 'og ma'i rna ba min /
na kāyasyādharaṃ śrotram ūrdhvaṃ śabdo na ca śruter rna ba'i gong ma'i sgra ma yin /
rnam par shes pa 'ang sgra ni 'di'i /
vijñānaṃ cāsya śabdas tu kāyasyobhe ca sarvata iti vistareṇa yojyaṃ /
katham iti /
na kāyasyādharaṃ śrotram /
paṃcabhūmikā hi kāyaśrotraśabdāḥ kāmāvacarā yāvac caturthadhyānabhūmikāḥ /
dvibhūmikaṃ ṣrotravijñānaṃ kāmāvacaraṃ prathamadhyānabhūmikaṃ ca /
tatra yadbhūmikaḥ kāyaḥ /
tadbhūmikam ūrdhvabhūmikaṃ vā śrotraṃ bhavati
lus kyi 'ang gnyi ga thams cad du /
zhes bya ba rgyas par sbyar bar bya'o zhes bya ba ji ltar zhe na lus la 'og ma'i rna ba yin /
lus dang rna ba dang sgra rnams ni 'dod pa na spyod pa nas bsam gtan bzhi pa'i bar sa lnga pa yin no /
rnam par shes pa ni 'dod pa na spyod pa dang bsam gtan dang po'i sa pa dang sa gnyis pa yin no /
de las gong ma pa'i lus yin pa sa de pa 'am sa gong ma pa'i rna ba yin gyi /
na tv adharabhūmikam /
yadbhūmikaṃ śrotraṃ /
tadbhūmiko 'dharabhūmiko vāsya śabdo viṣayo bhavati
sa 'og ma pa ni ma yin no /
'di'i rna ba'i yul ni de'i sa pa 'am sa 'og ma pa'i sgra yin gyi /
ūrdhvaṃ śabdo na ca śruteḥ /
na hi kadācid ūrdhvabhūmikaḥ śabdo 'dharabhūmikena śrotreṇa śrotuṃ śakyate
rna ba'i gong ma'i sgra ma yin /
sa gong ma pa'i sgra sa 'og ma pa'i rna bas thos par ni nam yang mi nus so /
vijñānaṃ ca ūrdhvaṃ na śrotrasya śabdavat rnam par shes pa 'am gong ma ni rna ba'i ma yin te sgra bzhin no /
asya śabdas tu kāyasyobhe ca sarvataḥ /
asyeti anantaroktasya śrotravijñānasya śabdaḥ sarvato viṣaya ūrdhvam adhaḥ svabhūmau ca /
kāyasya cobhe śabdavijñāne sarvato bhavata iti /
aniyataṃ mana (Abhidh-k-vy 90) iti /
yathā cakṣuḥ śrotraṃ vā niyamitaṃ na kāyasyādharaṃ cakṣuḥ śrotraṃ vety evamādinā
sgra ni 'di'i lus kyi 'ang gnyi ga thams cad du 'di'i zhes bya ba bshad ma thag pa'i rna ba'i rnam par shes pa'i yul ni gong ma dang 'og ma dang rang gi sa pa'i sgra thams cad pa yin no /
lus kyi yang sgra dang rnam par shes pa dag thams cad du yin no /
yid ma nges te zhes bya ba ni ji ltar lus la 'og ma'i mig dang rna ba ma yin zhes bya ba de lta bu la sogs pas mig dang rna ba nges pa de ltar yid ni ma nges so /
naivaṃ niyamitaṃ manaḥ /
ata evāha /
paṃcabhūmike 'pi kāye sarvabhūmikāni manaādīni bhavantīti manodharmamanovijñānāni sarvabhūmikāni kāmāvacarāṇi yāvad bhāvāgrikāṇi /
tadyathā kāmadhātūpapanno yadi kāmāvacarān manaso 'nantaraṃ kāmāvacaram eva kāmāvacaradharmālambanaṃ manovijñānam utpādayati
de nyid kyi phyir sa lnga pa'i lus la yang snyoms par 'jug pa dang skye ba'i tshe yid la sogs pa ci rigs par sa thams cad pa yin zhes bya ba ni yid dang chos dang yid kyi rnam par shes pa rnam ni 'dod pa na spyod pa nas srid pa'i rtse mo'i bar sa thams cad pa yin te /
'di lta ste 'dod pa'i khams su skyes pa zhig gal te 'dod pa na spyod pa'i yid kyi mjug thogs su 'dod pa na spyod pa'i chos la dmigs pa'i yid kyi rnam par shes pa 'dod pa na spyod pa kho na zhig bskyed na thams cad 'dod pa na spyod pa yin no /
sarvāṇi kāmāvacarāṇi /
yadi prathamadhyānabhūmikād yāvad bhavāgrabhūmikād upapattikāle samāpattikāle vā saṃbhavataḥ kāmāvacaraṃ tathaiva manovijñānam utpādayati
gal te skye ba'i tshe'am snyoms par 'jug pa'i tshe bsam gtan dang po'i sa pa nas srid pa'i rtse mo'i sa pa'i bar las ci rigs par de kho na bzhin du 'dod pa na spyod pa'i yid kyi rnam par shes pa skyed par byed na yid ni de dag pa yin no /
manas tatastyam /
śeṣāni kāmāvacarāṇi /
atha tatraiva tadvijñānam utpādayati /
dharmās tv ālambanaṃ prathamadhyānabhūmikā yāvad bhavāgrabhūmikāḥ
lhag ma rnams ni 'dod pa na spyod pa yin no /
ji ste de nyid na de'i rnam par shes pa skyed par byed na ni dmigs pa bsam gtan dang po'i sa pa nas srid pa'i rtse mo sa pa'i bar gyi chos rnams yin pas chos ni de dag pa yin no /
dharmās tatastyāḥ /
śeṣāṇi pūrvavat /
evaṃ prathamadhyānopapanno yāvad bhavāgropapanno yathāyogaṃ vaktavyaḥ
lhag ma rnams ni snga ma bzhin no /
de bzhin du bsam gtan dang por skyes pa nas srid pa'i rtse mor skyes pa'i bar du ci rigs par brjod par bya'o /
(I /
47) samāpta ānuṣaṃgikaḥ prasaṃga iti /
cakṣuś ca dharmadhātoś ca pradeśo dṛṣṭir ity etad ādhikārikam
zhar la 'ongs pa'i skabs rdzogs so zhes bya ba ni /
mig dang ni /
rnam shes khams dag so so dang /
lhan cig tu yang 'thob pa yod /
ces bya ba 'di'i skabs dang sbyar ba 'am /
atha yatra kāye sthitaś cakṣuṣā rūpāṇi paśyatīty evamādir ayam ānuṣaṃgikaḥ prasaṃgaḥ yang lus gang la gnas te mig gis gzugs rnams lta ba na zhes bya ba de lta bu la sogs pa ni zhar la 'ongs pa'i skabs yin te /
darśanasambandhād āgatatvāt /
paṃca bāhyā dvivijñeyā iti /
paṃcagrahaṇaṃ dharmadhātunirākaraṇārtham /
bāhyagrahaṇaṃ cakṣurādinirāsārtham /
bāhyā eva paṃca dvivijñeyā ity avadhāraṇād anye trayodaśa dhātava ekavijñānavijñeyā iti siddham
lta ba dang 'brel pa'i sgo nas 'ongs pa'i phyir ro /
gnyis kyis rnam shes phyi yi lnga /
zhes bya ba la lnga smos pa ni chos kyi khams bzlog pa'i phyir ro /
phyi'i smos pa ni mig la sogs pa gsal ba'i phyir te /
phyi'i lnga kho na gnyis kyis rnam par shes par bya ba yin no zhes nges par bzung ba'i phyir khams gzhan bcu gsum ni rnam par shes pa'i tshogs lnga'i yul ma yin pa'i phyir rnam par shes pa gcig gis rnam par shes par bya ba yin no zhes bya bar grub po /
paṃcavijñānakāyānām aviṣayatvāt /
nityā dharmā asaṃskṛtā iti
'dus ma byas chos rtag pa'o /
zhes bya ba ni 'dus ma byas kho na rtag pa yin te /
asaṃskṛtā eva nityā ity avadhāraṇam dus rnams su 'pho ba med pa'i phyir rtag pa dag yin no /
adhvasaṃcārābhāvāt nityāḥ /
dharmārdha indriyaṃ ye ca dvādaśādhyātmikāḥ smṛtā iti /
dhātava ity adhikāraḥ
chos kyi phyed dang gang dag ni /
bcu gnyis nang gi bshad dbang po /
zhes bya ba ni khams dag ces bya bar skabs dang sbyar ro /
dvāviṃśatīndriyāṇy uktāni sūtra iti dbang po nyi shu rtsa gnyis gsungs /
atha jātiśroṇo brāhmaṇo yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ zhes bya ba ni bram ze rang bzhin nyan bcom ldan 'das ga la ba der song ste phyin nas /
upasaṃkramya bahagavatā sārdhaṃ saṃmukhaṃ saṃmodanīṃ saṃrañjanīṃ vividhāṃ kathāṃ vyatisāryaikante nyaṣīdat bcom ldan 'das dang thabs cig mngon sum du yang dag par mgu ba dang kun tu dga' bar 'gyur ba'i gtam rnam pa sna tshogs byas nas phyogs gcig tu 'dug go /
ekāntaniṣaṇṇo jātiśroṇo brāhmaṇo bhagavantam idam avocat 'dug nas kyang bcom ldan 'das la bram ze rang bzhin nyan gyis 'di skad ces gsol to /
indriyāṇīndriyāṇīti bho gautama ucyante kye go ta ma dbang po rnams dbang po rnams zhes bgyi na /
kati bho gautama indriyāṇi /
kiyatā cendriyāṇāṃ saṃgraho bhavati
kye goo ta ma dbang po rnams ni du zhig mchis /
ji snyed cig gis ni dbang po rnams bsdus pa lags /
dvāviṃśatir imāni brāhmaṇa indriyāṇi /
katamāni dvāviṃśatiḥ /
cakṣurindriyaṃ śrotrendriyaṃ ghrāṇendriyaṃ jihvendriyaṃ kāyendriyaṃ manaindriyaṃ strīndriyaṃ puruṣendriyaṃ jīvitendriyaṃ sukhendriyaṃ duḥkhendriyaṃ saumanasyendriyaṃ daurmanasyendriyam upekṣendriyaṃ (Abhidh-k-vy 91) śraddhendriyaṃ vīryendriyaṃ smṛtīndriyaṃ samādhīndriyaṃ prajñendriyam anājñātamājñāsyāmīndriyam ājñendriyam ājñātāvīndriyam
bram ze dbang po ni nyi shu rtsa gnyis po 'di dag yin te /
nyi shu rtsa gnyis gang zhe na /
mig gi dbang po dang rna ba'i dbang po dang sna'i dbang po dang lce'i dbang po dang lus kyi dbang po dang yid kyi dbang po dang mo'i dbang po dang pho'i dbang po dang srog gi dbang po dang bde ba'i dbang po dang sdug bsngal gyi dbang po dang yid bde ba'i dbang po dang yid mi bde ba'i dbang po dang btang snyoms kyi dbang po dang dad pa'i dbang po dang brtson 'grus kyi dbang po dang dran pa'i dbang po dang ting nge 'dzin gyi dbang po dang shes rab kyi dbang po dang mi shes pa kun shes par byed pa'i dbang po dang kun shes pa'i dbang po dang kun shes pa dang ldan pa'i dbang po'o /
itīmāni brāhmaṇa dvāviṃśatir indriyāṇi /
iyatā indriyāṇām indriyasaṃgraho bhavati
bram ze 'di dag ni dbang po nyi shu rtsa gnyis yin te /
'di tsam gyis dbang po rnams bsdus pa'i phyir ro /
atha jātiśroṇo brāhmaṇo bhagavato bhāṣitam abhinandyānumodya bhagavato 'ntikāt prakrānta iti de nas bram ze rang bzhin nyan bcom ldan 'das kyis bshad pa la mngon par dga' nas rjes su yi rangs te /
dharmārdha iti dharmadhātvekadeśa ity arthaḥ /
dharmārdham iti napuṃsakanirdeśena kecit paṭhanti /
teṣāṃ pāṭhe ardhadharma iti samapravibhāgaḥ prāpnoti /
ardhaṃ napuṃsakam iti lakṣaṇāt /
ardhapippalīti yathā /
atha napuṃsakaliṃgo 'py ardhaśabda ekadeśārthe vartate tadaivaṃ samāsaḥ kriyate /
dharmaś cāsāv ardhaṃ ca dharmārdham /
dharme vārdhaṃ dharmārdham iti /
ābhidhārmikās tu ṣaḍāyatanavyavasthām anādṛtyeti /
cakṣurāyatanaṃ yāvat kāyāyatanaṃ manaāyatanam iti ṣaḍāyatanam iti ṣaḍāyatanavyavasthāṃ yuktarūpām anādṛtya jīvitendriyānantaraṃ manaindriyaṃ paṭhanti
bcom ldan 'das kyi thad nas song ngo zhes bya ba yin no /
chos kyi phyed ces bya ba ni /
chos kyi khams kyi phyogs gcig ces bya ba'i tha tshig go /
chos mngon pa pa rnams ni skye mched drug rnam par gzhag pa la ma gus pas zhes bya ba ni mig gi skye mched nas /
lus kyi skye mched dang yid kyi skye mched ces bya ba'i bar skye mched drug rnam par gzhag pa rigs pa'i ngo bo la ma gus pas /
yid kyi dbang po srog gi dbang po'i mjug thogs su 'don te dmigs pa dang bcas pa'i phyir ro /
tshor ba'i dbang po la sogs pa dmigs pa dang bcas pa rnams ni de'i mjug thogs su 'don te /
sālambanatvāt /
vedanendriyādīni hi sālambanāni anantaraṃ paṭhanti /
jīvitendriyādīny ekādaśeti /
jīvitendriyaṃ vedanendriyāṇi paṃca śraddhādīni ceti /
trayāṇāṃ ca bhāga iti /
ājñāsyāmīndriyādīnāṃ navadravyātmakānāṃ /
manaindriyaṃ muktvānyāny aṣṭau dravyāṇi dharmadhātvekadeśaḥ
srog gi dbang po la sogs pa dbang po bcu gcig ces bya ba ni srog gi dbang po dang tshor ba'i dbang po lnga dang dad pa la sogs pa'i dbang po lnga'o /
gsum po dag gi cha'o zhes bya ba ni kun shes par byed pa'i dbang po la sogs pa rdzas dgu'i bdag nyid dag las yid kyi dbang po ma gtogs pa gzhan brgyad ni chos kyi khams kyi phyogs gcig go /
cakṣurādayaḥ paṃca svanāmoktā iti /
paṃca cakṣurādayo dhātavaḥ paṃcendriyāṇi cakṣurindriyaṃ yāvat kāyendriyaṃ /
strīpuruṣendriye ca kāyendriyaikadeśa eveti /
paṃca cakṣurādidhātavaḥ saptendriyāṇi bhavanti /
sapta cittadhātavo manaindriyam iti
mig la sogs pa rang gi ming gis smos pa zhes bya ba ni mig la sogs pa'i khams lnga ni dbang po lnga ste /
mig gi dbang po nas lus kyi dbang po'i bar yin no /
mo dang pho'i dbang po dag ni lus kyi phyogs gcig kho na yin pas mig la sogs pa'i khams lnga ni dbang po bdun yin no /
sems kyi khams bdun ni yid kyi dbang po yin no /
evaṃ dvādaśādhyātmikā dhātavo 'ṣṭāv indriyāṇi bhavantīti /
dvādaśādhyātmikā dhātava eva dharmārdha eva cendriyam iti avadhāraṇāt paṃca dhātavo rūpādayas tadanyadharmadhātupradeśo nendriyam iti siddham
de ltar na nang gi khams bcu gnyis ni dbang po brgyad yin no /
nang gi khams bcu gnyis kho na dang chos kyi phyed kho na dbang po yin no zhes bya bar nges par bzung ba'i phyir gzugs la sogs pa'i khams lnga dang chos kyi khams kyi phyogs de las gzhan pa ni dbang po ma yin no zhes bya bar grub po /
ācāryayaśomitrakṛtau sphuṭārthāyām abhidharmakośavyākhyāyāṃ dhātunirdeśo nāma prathamaṃ kośasthānam /
(Abhidh-k-vy 92) blank
chos mngon pa'i mdzod kyi rnam par bshad pa don gsal ba zhes bya ba slob dpon rgyal po'o sras grags pa'i bshes gnyen gyis mdzad pa las khams bstan pa zhes bya ba ste mdzod kyi gnas dang po'o /
(Abhidh-k-vy 93) /
II /
(indriyanirdeśo nāma dvitīyaṃ kośasthānam) /
(II /
1) uktānīndriyāṇīti /
prathamasya dvitīyasya ca kośasthānasya sambandhopanipātatāṃ darśayann āha /
uktānīndriyāṇīti /
prathamakośasthānāvasāne yasmād /
dharmārdham indriyam ity uktam /
tasmād idam āyātam iti sambandhaḥ /
kaḥ punar indriyārtha iti /
vaiyākaraṇair anyathā indriyaśabdārthavyutpattiḥ kṛteti /
ataḥ praśnayati /
kaḥ punar indriyārtha iti
dbang po rnams bshad pa la zhes bya ba ni mdzod kyi gnas dang po dang gnyis pa 'brel pa yod pa nyid du bstan pa'i phyir dbang po rnams bshad pa la zhes smos pa yin te /
gang gi phyir mdzod kyi gnas kyi mjug nas /
chos kyi phyed dang gang dag ni /
bcu gnyis nang gir bshad dbang po /
zhes bshad pa de'i phyir 'di smos so zhes bya bar sbyar ro /
brda sprod pa pa rnams kyi dbang po zhes bya ba'i sgra'i don bye brag tu bshad pa gzhan du byas te /
de'i phyir dbang po'i don ci zhe na zhes 'dri bar byed do /
idi paramaiśvarye iti paṭhyate /
tasya dhātor indantītīndriyāṇīti rūpaṃ draṣṭavyam
dbang ni dbang phyug dam pa'o zhes 'byung ste skad kyi byings de ni dbang byed pas na dbang po rnams so zhes bya ba'i ngo bo yin par blta bar bya'o /
kathaṃ kṛtvā /
indantīti indrāṇi rapratyaya auṇādikaḥ /
indrāṇy evendriyāṇīti svārthe ghastaddhitaḥ
dbang po mang ba'i phyir dbang byed pas na dbang po rnams so zhes mang po'i tshig gis bstan par byas pa yin no /
atha vā indantītīndriyam /
bahutvāt tu bahuvacanena kṛto nirdeśa indantītīndriyāṇīti
de lta bas na dbang byed pa zhes bya ba'i sgra 'di ni dbang po zhes bya bar byas pa yin no /
tasmāt indantīty asya śabdasya indriyam ity ādeśaḥ /
katham /
avarṇasya rabhāvaḥ tiśabdasya ceyādeśaḥ /
tena nairuktena vidhānena indriyam iti bhavati /
tadyathā kuñjara iti /
vaiyākaraṇair hi kuñjo 'syāstīti kuñjara iti matvarthīyena kuñjaraśabdo vyutpādyate
des na nges pa'i tshig gi tshul gyis na dbang po zhes bya bar 'gyur te /
dper na glang po zhes bya ba lta bu'o /
brda sprod pa pa rnams kyis ni 'di la tshang tshing yod pas na glang po che zhes bya'o zhes glang po che zhes bya ba'i sgras ldan pa'i don du rnam par 'chad par byed do /
nairuktais tu tad anādṛtya kuñjaraḥ kuñjacāritvād iti nairuktena nyāyena sādhyate nges pa'i tshig dag tu ni de la ma gus pas tshang tshing na rgyu ba'i phyir glang po che yin no zhes nges pa'i tshig gi tshig gi tshul gyis sgrub par byed de /
tadvad ihāpi draṣṭavyam 'dir yang de dang 'dra bar blta bar bya'o /
yadi hi vaiyākaraṇanayena indrasya liṅgam indriyam iti vyutpādyeta /
ādhipatyārtha indriyārtho hīyetādhipatyārthaś ceṣyate
gal te brda sprod pa'i tshul tu dbang po'i rtags ni dbang po'o zhes bya bar bye brag tu bshad pa ni dbang byed pa'i don ni dbang po'i don to zhes bya bar nyams par 'gyur ba zhig na dbang byed pa'i don yin par yang 'dod do /
tasmād ittham indriyaśabdasya vyutpattir naiṣṭavyeti de lta bas na dbang po zhes bya ba'i sgra'i don bye brag tu bshad pa 'di lta bur 'dod par bya'o /
dṛṣṭvā śrutvā ca viṣamaparivarjanād iti /
dṛṣṭvā śvabhrādi śrutvā ca vyāghrādirutam
mthong ba dang thos nas yang ba yongs su spong ba'i phyir zhes bya ba ni ngam grog la sogs pa mthong ba dang stag la sogs pa'i sgra thos nas yang ba yongs su spong ba'i phyir ro /
śvabhrādivyāghrādirutaviṣamaparivarjanāt /
sasaṃprayogayor iti sacaitasikayoḥ
mtshungs par ldan pa dang bcas pa dag ces bya ba ni sems las byung ba dang bcas pa dag go /
rūpadarśanaśabdaśravaṇayoś ceti /
cakṣuḥ paśyati śrotraṃ śṛṇotītyādi vaibhāṣikāṇāṃ siddhāntaḥ
gzugs lta ba dang sgra mnyan pa dag gi zhes bya ba ni mig gis mthong ngo /
rna bas thos so zhes bya ba la sogs pa ni bye brag tu smra ba rnams kyi grub pa'i mtha' yin no /
tenālambanaviśeṣalakṣaṇayor darśanaśravaṇayor asādhāraṇakāraṇatve cakṣuḥśrotrayor ādhipatyam de la ni mig dang rna ba dag ni mthong ba dang mnyan pa gtod par byed pa'i khyad par gyi mtshan nyid can dag gi thun mong ma yin pa'i rgyu nyid la dbang byed pa yin no /
(Abhidh-k-vy 94) ātmabhāvaśobhāyāṃ pūrvavad iti /
aghrāṇādīnāṃ sattvānām akāntarūpatvāt
snga ma bzhin du lus mdzes par bya ba la zhes bya ba ni sna la sogs pa med pa'i sems can rnams ni mi mdzes pa'i ngo bo yin pa'i phyir ro /
akāntātmabhāvatvād ity arthaḥ lus mi mdzes pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
taiḥ kavaḍīkārāhāraparibhogād iti /
tair ghrāṇādibhis tatparibhogād iti
de dag gis kham gyi zas la yongs su longs spyod pa'i phyir zhes bya ba ni sna la sogs pa de dag gis de la yongs su longs spyod pa'i phyir ro /
kathaṃ gandhasya kavadīkārāhāratvam /
nāsikayor gandhagrāsavyavacchedena kavaḍīkaraṇāt /
kathaṃ spraṣṭavyasya kavaḍīkārāhāratvam
dri ji ltar kham gyi zas nyid yin zhe na snas dri'i zas rnam par bcad nas kham du byed pa'i phyir ro /
reg bya ji ltar kham gyi zas nyid yin zhe na /
kāyena snānābhyaṅgādikaspraṣṭavyasya romakūpamukhagrāsavyavacchedena kavaḍīkaraṇāt lus kyi khrus dang bsku ba la sogs pas reg bya'i zas spu'i bu ga'i khar rnam par bcad nas kham du byed pa'i phyir ro /
bzhi rnam gnyis la'o zhes bya ba la /
dvayoḥ kileti /
kilaśabdaḥ paramatadyotane /
svamatam asya paścād vakṣyate
lo zhes bya ba ni pha rol po'i gzhung lugs bstan pa yin te rang gi gzhung lugs ni 'og nas 'byung ba yin no /
dvayor iti pratyekam abhisambandhaḥ gnyis la zhes bya ba ni re re la sbyar bar bya'o /
sattvabhedaḥ strīpuruṣa iti /
strīty eko nikāyasabhāgaḥ
sems can gyi bye brag ni mo'o pho'o zhes bya ba la mo zhes bya ba ni ris mthun pa cig yin la pho zhes bya ba ni gzhan yin te /
puruṣa ity aparaḥ de gnyis kyi bye brag yin no /
tayor bhedaḥ /
sattvavikalpa iti stanādeḥ saṃsthānasya svarasyācārasya cānyathātvaṃ viśeṣa ity arthaḥ
sems can gyi khyad par zhes bya ba ni ju ma la sogs pa dbyibs dang ro dang spyod pa gzhan pa nyid de khyad par yod pa zhes bya ba'i tha tshig bo /
saṃkleśavyavadānayor ity apara iti pūrvācāryaḥ /
na sattvabhedavikalpayoḥ /
antareṇāpi puruṣendriyaṃ rūpāvacarāṇāṃ vikalpasiddheḥ
gzhan dag na re ni kun nas nyon mongs pa dang rnam par byang ba dag la zhes bya ba ni sngon gyi slob dpon yin te /
gzugs na spyod pa rnams la pho'i dbang po med kyang khyad par du grub pa'i phyir sems can gyi bye brag dang khyad par dag la dbang byed pa ni ma yin te /
vikalpakṛtaś ca sattvabheda ity abhiprāyaḥ /
tadviyuktavikalānām iti /
viyuktāś ca te vikalāś ca viyuktavikalāḥ
sems can gyi bye brag ni khyad par gyis byas pa yin no snyam du bsams pa yin no /
de dag dang mi ldan pa dang nyams pa zhes bya ba de dag ni mi ldan pa yang yin la /
tābhyāṃ strīpuruṣendriyābhyāṃ viyuktavikalās tadviyuktavikalāḥ /
ke /
ṣaṇḍhapaṇḍakobhayavyañjanāḥ /
tadviyuktāḥ ṣaṇḍhapaṇḍakāḥ /
teṣāṃ strīpuruṣendriyābhāvāt /
ṣaṇḍhapaṇḍakānāṃ punaḥ kaḥ prativiśeṣaḥ
nyams pa yang yin pas mi ldan pa dang nyams pa'o /
mo dang pho'i dbang po de dag dang mi ldan pa dang nyams pa rnams ni de dag dang mi ldan pa dang nyams pa'o /
gang dag yin zhe na /
za ma dang ma nir dang mtshan gnyis pa rnams yin no /
ṣaṇḍhakāḥ svabhāvato niḥstrīpuruṣendriyāḥ de dag dang mi ldan pa ni za ma rnams yin te /
paṇḍakā upakrameṇopahatendriyāḥ /
vinaye tu paṇḍakā eva paṃca paṭhyaṃte
de dag la mo dang pho'i dbang po med pa'i phyir ro /
za ma dang ma ning dag la khyad par ci yod ce na /
prakṛtipaṇḍakaḥ /
īrṣyāpaṇḍakaḥ /
pakṣapaṇḍakaḥ /
āsekapaṇḍakaḥ /
lūnapaṇḍakaś ceti /
tatra prakṛtipaṇḍakaḥ ṣaṇḍha ihābhipretaḥ
za ma ni rang bzhin gyis mo dang pho'i dbang po med pa dag yin no /
ma ning ni gnod pas dbang po nyams pa dag yin no /
'dul ba las ni rang bzhin gyis ma ning dang phrag dog can dang 'khyud pa'i ma ning dang ma ning zla phyed pa dang bcas pa'i ma ning zhes bya ba ma ning kho na lnga 'byung ste /
yasya hi prakṛtyā vyañjanaṃ nāsti de las rang bzhin gyis ma ning 'byung ba ni 'dir za ma yin par 'dod de /
sa prakṛtipaṇḍakaḥ /
śeṣā iha paṇḍakā iṣyante /
lūnapaṇḍako hi tāvad indriyacchedāt indriyavikala iti sphuṭa eṣaḥ
gang zhig rang bzhin gyis mtshan ma med pa de ni rang bzhin gyis ma ning yin la /
lhag ma ni 'dir ma ning dang yin par 'dod de /
re zhig bcad pa'i ma ning ni dbang po bcad pa yin pa'i phyir dbang po ma tshang ba yin no zhes bya bar gsal ba nyid do /
pakṣapaṇḍakādayas tv indriyākarmaṇyatvena tadvikalā eva /
indriyakarmaṇyatvakāle 'pi tadvikalā iti vyavasthāpyanta eva
ma ning zla phyed pa la sogs pa ni dbang po las su mi rung ba nyid kyis de dag nyams pa kho na yin no /
dbang po las su rung ba nyid kyi dus na yang de dag nyams pa yin no zhes bya bar rnam par gzhag pa kho na ste /
tadindriyakarmaṇyatvasya puruṣasukhaviśeṣājanakatvāt prasavājanakatvāc ca /
indriyasadbhāvāśaṃkānivṛttyartham eva ceha ṣaṇḍhapaṇḍakā iti pṛthakpāṭhaḥ
de'i dbang po las su rung ba nyid ni pho'i dga' ba'i khyad par skyed par byed pa ma yin pa'i phyir dang bu skyed par byed pa ma yin pa'i phyir ro /
'dir za ma dang ma ning zhes bya ba so sor 'byung ba ni dbang po yod pa'i phyir snyam du sems pa bzlog pa'i phyir ro /
anyathā hi vinayavad ihāpy abhidharme paṇḍakā ity eva paṭhyeran de lta ma yin na 'dul ba bzhin du chos mngon pa 'di las kyang ma ning zhes bya ba kho na bton par 'gyur ro /
ubhayavyañjanās tadvikalāḥ /
sthānabhraṃśavaikalyād alpasukhahetutvavaikalyāc ca
mtshan gnyis pa rnams ni de dag nyams pa yin te /
gnas nyams pas nyams pa'i phyir dang bde ba chung ngu'i rgyu nyid kyis nyams pa'i phyir ro /
apare vyācakṣate /
tadviyuktāḥ ṣaṇḍhāḥ /
tadvikalāḥ paṇḍakāḥ
gzhan dag na re ni de dag dang mi ldan pa rnams ni za ma yin la de dag nyams pa rnams ni ma ning yin te /
upakramavaikalyāt /
ubhayavyañjanāś ca tadvikalāḥ /
sthānabhraṃśavaikalyāt /
alpasukhahetutvavaikalyāc ceti /
teṣām asaṃvarādīni na bhavanti
gnod pas nyams pa'i phyir ro /
mtshan gnyis pa rnams kyang de dag nyams pa yin te gnas nyams pas nyams pa'i phyir dang bde ba chung ngu'i rgyu nyid kyis nyams pa'i phyir ro zhes zer ro /
(Abhidh-k-vy 95) /
nṛṇām asaṃvaro hitvā ṣaṇḍhapaṇḍadvidhākṛtīn
de dag la ni sdom pa la sogs pa med do /
za ma ma ning sgra mi snyan /
mtshan gnyis ma gtogs mi rnams la /
ānantaryaṃ ṣaṇḍhādīnāṃ tu neṣyate sdom min zhes bya ba dang za ma sogs la mi 'dod do /
alpopakāryalajjitvāt /
chinatti strī pumān dṛṣṭicarita iti vacanāt /
strīpuruṣāṇāṃ tu tāni bhavanti
phan dang ngo mtshar chung ba'i phyir /
zhes bya ba dang skyes pa bud med kyi 'chad do zhes 'byung ba'i phyir ro /
pho dang mo rnams la ni de dag yod de /
ataḥ saṃkleśe ādhipatyaṃ strīpuruṣendriyayoḥ /
saṃvaraphalaprāptivairāgyāṇi ceti /
saṃvaras trividhaḥ prātimokṣasaṃvaro dhyānasaṃvaro 'nāsravasaṃvaraś ca /
teṣām eko 'pi saṃvaro na bhavati kim aṅga sarvaḥ
de'i phyir mo dang pho'i dbang po dag ni kun nas nyon mongs pa la dbang byed pa yin no /
sdom pa dang 'bras bu 'thob pa dang 'dod chags dang bral ba rnams zhes bya ba ni sdom pa ni rnam pa gsum ste /
so so thar ba'i sdom pa dang bsam gtan gyi sdom pa dang zag pa med pa'i sdom pa'o /
de dag la ni sdom pa gcig kyang med na thams cad lta smos kyang ci dgos te /
saṃvaro 'py evam iti vacanāt /
ata eva ca srotaāpattyādiphalaprāptiḥ kāmādivairāgyaṃ ca teṣāṃ na saṃbhavati /
strīpuruṣāṇāṃ tu bhavatīti /
ato vyavadāne 'pi strīpuruśendriyayor ādhipatyam iti
sdom pa'ang de bzhin la zhes 'byung ba'i phyir ro /
de nyid kyi phyir de dag la rgyun tu zhugs pa la sogs pa 'bras bu 'thob pa dang 'dod pa la sogs pa'i 'dod chags bral ba yang mi srid do /
mo dang pho rnams la ni srid pas /
de'i phyir pho dang mo'i dbang po rnam par byang ba la yang dbang byed pa yin no /
nikāyasabhāgasambandhasaṃdhāraṇayor iti /
jīvitendriyasya nikāyasabhāgotpattau /
nikāyasabhāgasambandhe tasyādhipatyaṃ vyavasthāpyate
ris mthun par mtshams sbyor ba dang yang dag par 'dzin pa dag la zhes bya ba ni srog gi dbang po ni ris mthun par skye ba la ste /
de ni ris mthun par mtshams sbyor ba la dbang byed par rnam par gzhag go /
ris mthun pa yang dag par 'dzin pa la yang dbang byed pa yin te /
nikāyasabhāgasaṃdhāraṇe cādhipatyam /
jīvitendriyavaśena tadūrdhvamavasthānāt /
manaindriyasya punarbhavasambandha iti
srog gi dbang po'i dbang gis de'i 'og tu gnas pa'i phyir ro /
yid kyi dbang po ni yang srid par mtshams sbyor ba zhes bya ba ni nyon mongs pa can gyis yang srid par mtshams sbyor ba'i phyir ro /
kliṣṭena punarbhavasambandhāt /
jīvitendriyād asya ko viśeṣaḥ /
jīvitendriyasya antarābhava eva sambandhanam
'di srog gi dbang po las khyad par ci yod ce na /
srog gi dbang po ni srid pa bar ma kho nar mtshams sbyor ba yin la /
manaindriyasya tūpapattibhave 'pi yid kyi dbang po ni skye ba'i srid par yang yin no /
samānakālaṃ ca jīvitendriyaṃ nikāyasabhāgena tatsambandhanaṃ karoti srog gi dbang po ni dus mnyam du ris mthun pa dang der mtshams sbyor bar byed kyi yid kyi dbang po ni dus tha dad pa yin yang /
manaindriyaṃ tu bhinnakālam api punarbhave tatsambandhanaṃ karoti /
vaśibhāvānuvartana iti /
cittasya vaśibhāvam anuvartate loko dharmo vā yathoktam
yang srid par mtshams sbyor bar byed do /
dbang gi ngo bo dang mthun par byed pa zhes bya ba ni 'jig rten nam chos ni sems kyi dbang gi ngo bo dang mthun par byed pa yin no /
cittenāyaṃ loko nīyata iti vistaraḥ /
gāthāyām apy uktam /
cittena nīyate lokaś cittena parikṛṣyate /
ekadharmasya cittasya sarvadharmā vaśānugā iti
ji skad du 'jig rten 'di ni sems kyis khrid do zhes bya ba rgyas par gsungs pa lta bu'o zhes bya ba ni tshigs su bcad pa las kyang /
'jig rten sems kyis khrid pa ste /
sems kyis yongs su drangs pa yin /
sems kyi chos ni gcig pu yi /
dbang gi rjes su chos kun 'gro /
zhes gsungs pa yin no /
rāgādīnāṃ tadanuśāyitvād iti /
teṣu sukḥādiṣu anuśāyituṃ śīlam eṣām ālambanataḥ saṃprayogato vā /
ta ime tadanuśāyino rāgādayaḥ /
tadbhāvas tadanuśāyitvam /
tasmād iti /
yathoktaṃ sukhāyāṃ vedanāyāṃ rāgo 'nuśete
de dag la 'dod chags la sogs pa rgyas par 'gyur ba nyid kyi phyir zhes bya ba ni 'di dag la dmigs pa 'am mtshungs par ldan pa'i sgo nas bde ba la sogs pa de dag la rgyas par 'gyur ba'i ngang tshul yod pas na 'dod chags la sogs pa 'di dag ni de dag la rgyas par 'gyur ba yin no /
de'i ngo bo ni de dag la rgyas par 'gyur ba nyid do /
de'i phyir te /
ji skad du bde ba'i tshor ba la ni 'dod chags rgyas par 'gyur la /
duḥkhāyāṃ dvesaḥ /
aduḥkhasukhāyāṃ moha iti /
tair hi vyavadāyata iti /
tair viśudhyatīty arthaḥ /
tad evaṃ kleśaviśuddhāv eśāṃ śraddhādīnām ādhipatyam uktaṃ bhavati
sdug bsngal la ni zhe sdang sdug bsngal yang ma yin pa de ba yang ma yin pa la ni gti mug go zhes gsungs pa lta bu'o /
de dag gis rnam par byang bar byed do zhes bya ba ni de dag gis rnam par dag par 'gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
de ltar na dad pa la sogs pa 'di dag ni nyon mongs pa rnam par dag par bya ba la dbang phyed do zhes bshad pa yin no /
vyavadāne 'pi sukhādīnām ādhipatyam ity apara iti gzhan dag na re bde ba la sogs pa rnams ni rnam par byang ba la yang dbang byed de zhes bya ba la /
na kevalaṃ saṃkleśe sukhādīnām ādhipatyaṃ /
kiṃ tarhi /
vyavadāne 'pīty apiśabdasyārthaḥ
yang zhes bya ba'i sgra'i don ni bde ba la sogs pa ni kun nas nyon mongs pa 'ba' zhig la dbang byed pa ma yin no /
'o na ci zhe na /
rnam par byang ba la yang yin no zhes bya ba yin no /
ābhidhārmikāḥ kecid evam āhuḥ chos mngon pa pa kho na kha cig de skad ces zer te /
vyavadāne 'pi teṣām ādhipatyam astīti āgamam (Abhidh-k-vy 96) ānayanti /
yasmāt sukhitasya cittaṃ samādhīyata ity uktaṃ sūtre
de dag rnam par byang ba la dbang byed pa yod de zhes bya ba'i lung 'di ltar bde bar gyur ba'i sems mnyam par 'jog par 'gyur ro zhes gsungs pa yang khyer te 'ongs bar byed do /
duḥkhopaniṣac chraddhā /
duḥkham upaniṣad asyāḥ
sdug bsngal gyi rgyu can gyi dad pa ni 'di la rgyu sdug bsngal yod pas na /
seyaṃ śraddhā duḥkhopaniṣat dad pa 'di ni sdug bsngal gyi rgyu can yin no /
duḥkhahetukety arthaḥ /
duḥkhe sati kasyacid dharme ratnatraye vā śraddhā jāyate /
pravrajyāṃ vābhilaṣati /
ṣaṇ ṇaiṣkramyāśritāḥ saumanasyādaya iti
sdug bsngal gyi rgyu las byung ba zhes bya ba'i tha tshig go /
sdug bsngal yod na 'ga' zhig chos sam dkon mchog gsum la dad pa skye ba'am rab tu 'byung ba mngon par 'dod par 'gyur ro /
ṣaṇ ṇaiṣkramyāśritāni saumanasyāni /
ṣaṇ ṇaiṣkramyāśritāni daurmanasyāni /
ṣaṇ ṇaiṣkramyāśritā upekṣāḥ /
naiṣkramyaṃ sāsravo 'nāsravo mārgaḥ
yid bde ba la sogs pa nges par 'byung ba la brten pa drug ces bya ba ni yid bde ba nges par 'byung ba la brten pa drug dag dang yid mi bde ba nges par 'byung ba la brten pa drug dag dang btang snyoms nges par 'byung ba la brten pa drug dag ste /
nges par 'byung ba ni zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i lam yin no /
dhātoḥ saṃsārād vā niṣkramaṇaṃ vairāgyam ity apare /
yathoktaṃ sūtre /
cakṣurvijñeyāni rūpāṇi pratītyotpadyate saumanasyaṃ naiṣkramyāśritaṃ naiṣkramyālambanam ity arthaḥ /
naiṣkramyānukūlam iti vā
gzhan dag na re khams sam 'khor ba la nges par 'byung zhing 'dod chags dang bral ba yin no zhes zer ro /
mdo las ji skad du mig gi rnam par shes par bya ba'i gzugs rnams la brten te /
yid bde ba nges par 'byung ba la brten pa skye'o zhes gsungs pa lta bu ste /
nges par 'byung ba la dmigs pa 'am /
evaṃ yāvan manaḥ pratītya dharmāṃś ca utpadyate saumanasyaṃ naiṣkramyāśritam iti /
tathā cakṣurvijñeyāni rūpāṇi pratītya utpadyate daurmanasyaṃ naiṣkramyāśritam
nges par 'byung ba dang mthun pa zhes bya ba'i tha tshig go /
de bzhin du yid dang chos rnams la brten te yid bde ba nges par 'byung ba la brten pa skye'o zhes bya ba'i bar dang de bzhin du mig gi rnam par shes par bya ba'i gzugs rnams la brten te yid mi bde ba skye'o zhes bya ba'o /
evaṃ yāvan manaḥ /
tathā cakṣurvijñeyāni rūpāṇi pratītyotpadyate upekṣā naiṣkramyāśritā /
evaṃ yāvan manaḥ /
naiṣkramyaṃ prāpsyāmīti kasyacit saumanasyam
de bzhin du yid dang zhes bya ba'i bar dang de bzhin du mig gi rnam par shes par bya ba'i gzugs rnams la brten te btang snyoms nges par 'byung ba la brten pa skye'o zhes bya ba dang de bzhin du yid dang zhes bya ba'i bar gsungs pa lta bu yin te /
la la ni nges par 'byung ba thob par 'gyur ro snyam du yid bde ba yin no /
na naiṣkramyāya mayā yatnaḥ kriyate iti kasyacid daurmanasyam la la ni bdag gis nges par 'byung ba'i phyir 'bad pa ma byas so snyam du yid mi bde ba yin no /
kasyacit pratisaṃkhyāyopekṣā teṣu rūpādiṣu bhavati la la ni gzugs la sogs pa de dag la so sor brtags nas btang snyoms su byed pa yin no /
(II /
2-4) apare punar āhur iti sautrāntikāḥ /
vijñāya viṣamaparihārād iti /
vijñānena viṣamaparihāraḥ kriyate /
na cakṣuḥśrotreṇety abhiprāyaḥ /
nāpi vijñānād anyad rūpadarśanaṃ śabdaśravaṇaṃ vāstīti /
na rūpadarśanaśabdaśravaṇaṃ grahaṇavyatiriktaṃ vicāryamāṇaṃ labhyate
gzhan dag na re ni zhes bya ba ni mdo sde pa dag yin no /
rnam par shes nas yang ba yongs su spong ba'i phyir zhes bya ba ni rnam par shes pas yang ba yongs su spong bar byed kyi mig dang rna bas ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
rnam par shes pa las gzhan pa gzugs mthong ba 'am sgra thos pa yang med ces bya ba ni gzugs mthong ba dang sgra thos pa ni dpyad na 'dzin pa las logs shig na yod par mi dmigs la /
grahaṇaṃ ca vijñānam eveti nānyad bhavati 'dzin pa yang rnam par shes pa kho na yin gyi gzhan ni ma yin no /
tasmāc cakṣuḥśrotravijñānayoḥ sasaṃprayogayor utpattau yad ādhipatyam uktam /
tad eva tad bhavati /
nānyatrādhipatyam etad ity abhiprāyaḥ
de lta bas na mig dang rna ba'i rnam par shes pa mtshungs par ldan pa dang bcas pa dag skyed pa la dbang byed par bshad pa gang yin pa de nyid de yin gyi 'di dag gzhan la dbang byed pa ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
manasaḥ punaḥ sarvārthopalabdhāv iti /
svārthopalabdhyādhipatyād ity eva siddhe manasaḥ sarvārthopalabdhāv iti vacanaṃ dharmadhātor asarvadharmasvabhāvatvāt
yid ni don thams cad la dmigs par bya ba la zhes bya ba smos pa ni rang gi don la dmigs pa dang dbang byed phyir zhes bya ba kho nas grub pa las yid ni don thams cad la dmigs par bya ba la zhes 'byung ba'i sa pa ni chos thams cad chos kyi khams kyi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir te 'di ni gong du rnam par bshad zin to /
vyākhyātaṃ caitat purastāt /
nanu cārthānām apy atrādhipatyam iti
'di la don rnams kyang dbang byed ma yin nam zhes bya ba ni gnyis la brten nas rnam par shes pa skye'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
dvayaṃ pratītya vijñānasyotpattir iti vacanāt /
adhikaṃ hi prabhutvam ādhipatyam iti /
adhikaḥ prabhur adhipatis tadbhāva ādhipatyam iti
lhag par dbang byed pa nyid ni dbang byed pa nyid yin la zhes bya ba ni lhag par dbang byed pa ni dbang byed pa yin no /
de'i ngo bo ni lhag par dbang byed pa nyid do /
sarvarūpopalabdhau sāmānyakāraṇatvād iti /
nīlapītādisarvarūpopalabdhau ekarūpasya cakṣuṣaḥ karaṇatvāt /
na tu rūpasyaikarūpasya nīlapītadisarvarūpopalabdhau kāraṇatvam
gzugs thams cad la dmigs par bya ba la thun mong gi rgyu yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni mig gi ngo bo gcig pu ni sngon po dang ser po la sogs pa'i gzugs thams cad dmigs par bya ba la rgyu yin pa'i phyir ro /
gzugs kyi ngo bo gcig pu ni sngon po dang ser po la sogs pa'i gzugs thams cad dmigs par bya ba la rgyu nyid ma yin te /
na hi nīlarūpaṃ pītarūpopalabdhau kāraṇaṃ bhavati gzugs sngon po ni gzugs ser po dmigs par bya ba la rgyu ma yin no /
tatpaṭumandatādyanuvidhānāc copalabdher iti /
yasmād upalabdhiś cakṣurādipaṭumandatām anuvidhatte
dmigs pa de gsal ba nyid la sogs pa'i rjes su byed pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar dmigs pa ni mig la sogs pa gsal ba dang mi gsal ba nyid kyi rjes su byed de /
tadyathā paṭuni cakṣuṣi paṭvī tadupalabdhiḥ 'di lta ste mig gsal na ni de'i dmigs pa gsal la /
mig mi gsal na ni mi gsal ba yin no /
mande mandeti /
ādiśabdena akuśalakuśalasavedanāvedanānuvidhānaṃ /
(Abhidh-k-vy 97) akuśale manasy akuśalopalabdhiḥ
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mi dge ba dang dge ba dang tshor ba dang bcas pa dang tshor ba med pa'i rjes su byed pa ste /
yid mi dge na ni dmigs pa mi dge ba yin la /
dge na ni dge ba yin /
kuśale kuśalā /
savedane savedanā /
avedane 'vedaneti /
na rūpasya paṭumandatādy anuvidhatte upalabdhiḥ
tshor ba dang bcas na ni tshor ba dang bcas pa yin /
tshor ba med na ni tshor ba med pa yin no zhes bya ba yin no /
tenāha /
tadviparyayād iti /
tasmāc cakṣurādīnām adhikam aiśvaryaṃ na rūpādīnām
dmigs pa gzugs kyis gsal ba dang mi gsal ba nyid la sogs pa'i rjes su byed pa ni ma yin te /
de'i phyir /
kāyāt strīpuruṣendriye iti de las bzlog pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
atra sādhanam /
kāyendriyasvabhāvaṃ strīpuruṣendriyam /
spraṣṭavyavijñānajanakatvāt /
astrīpuruṣendriyasvabhāvakāyendriyavat /
vaidharmyeṇa cakṣurindriyavat /
stryākṛtisvaraceṣṭābhiprāyā iti /
stryabhiprāyapuruṣābhiprāyayor viparyayeṇa /
tad evaṃ sati sattvavikalpa eva strīpuruṣendriyayor ādhipatyam
de lta bas na mig la sogs pa lhag par dbang byed pa yin gyi /
gzugs la sogs pa ni ma yin no /
lus las mo dang pho'i dbang dag ces bya ba 'di la sgrub pa ni mo dang pho'i dbang po ni lus kyi dbang po'i ngo bo nyid yin te /
reg bya'i rnam par shes pa skyed par byed pa yin pa'i phyir mo dang pho'i dbang po'i ngo bo nyid ma yin pa'i lus kyi dbang po bzhin no /
chos mi mthun pa ni mig gi dbang po lta bu'o /
mo'i dbang po ni rang bzhin nga ro dang g yo ba dang bsam pa dag ces bya ba la /
mo'i bsam pa ni mo ni pho la sems pa yin no /
nikāyasabhāgasthitau jīvitendriyasyādhipatyam /
na tu vaibhāṣikavat nikāyasabhāgasambandhe /
tatra manasa evādhipatyāt /
saṃkleśe vedanānām iti /
atra vaibhāṣikaiḥ sārdham aikamatyam /
tathā hi tair iti vistaraḥ /
tathā hi taiḥ śraddhādibhiḥ kleśāś ca viṣkaṃbhyante laukikamārgagatair mārgaś cāvāhyate nirvedhabhāgīyādigataiḥ
pho ni bzlog pa yin te de lta yin dang mo dang pho'i dbang po dag ni sems can gyi khyad par kho na la dbang byed pa yin no /
srog gi dbang po ni ris mthun par gnas par bya ba la dbang byed pa yin gyi bye brag tu smra ba'i lta bur ris mthun pa'i bar mtshams sbyor ba la dbang byed pa ni ma yin te /
de la ni yid kho na dbang byed pa'i phyir ro /
tshor ba rnams ni kun nas nyon mongs par bya ba la dbang byed de zhes bya ba 'di la ni bye brag tu smra ba rnams dang gzhung lugs gcig go /
'di ltar de dag gis zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
nyon mongs pa rnams kyang rnam par gnon pa ni 'jig rten pa'i lam gyi rnam pa dag gis so /
lam yang 'dren par byed pa par byang ba'i tshogs la dbang byed do zhes bshad pa yin no /
tad evaṃ vyavadānasaṃbhāre śraddhādīnāṃ pratyekam ādhipatyam uktaṃ bhavati dag gis so /
de ltar na dad pa la sogs pa ni re re zhing rnam par byang ba'i tshogs la dbang byed do zhes bshad pa yin no /
na hy avimuktacittasyāsti parinirvāṇam iti /
ājñātāvīndriyaṃ kṣayajñānādy anāsravam indriyaṃ /
tad eva ca vimuktaṃ kleśavimuktyā saṃtānavimuktyā ca
sems rnam par ma grol ba la yongs su mya ngan las 'da' ba med ces bya ba ni kun shes pa dang ldan pa'i dbang po ni zad pa zhes pa la sogs pa zag pa med pa'i dbang po yin no /
de nyid kyang nyon mongs pa las rnam par grol ba'i phyir dang rgyud rnam par grol ba'i phyir rnam par grol ba yin la /
tatprāptasya nirupadhiśeṣanirvāṇaṃ bhavati de thob pa ni phung po'i lhag ma med pa'i mya ngan las 'da' bar 'gyur ro /
tasmād ājñātāvīndriyasya nirupadhiśeṣanirvāṇa ādhipatyaṃ vyavasthāpyate de lta bas na kun shes pa dang ldan pa'i dbang po ni phung po'i lhag ma med pa'i mya ngan las 'da' ba la dbang byed par rnam par gzhag go /
dṛṣṭadharmasukhavihāraṃ pratīti [Tib /
89a] vistaraḥ /
dṛṣṭo dharmo dṛṣṭadharmaḥ
mthong ba'i chos la bde bar gnas par bya ba'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni chos mthong ba ni mthong ba'i chos te mthong ba'i tshe zhes bya ba'i tha tshig go /
dṛṣṭajanmety arthaḥ /
sukho vihāraḥ sukhavihāraḥ /
dṛṣṭadharme sukhavihāraḥ dṛṣṭadharmasukhavihāraḥ
gnas pa bde ba ni bde bar gnas pa'o /
mthong ba'i chos la bde bar gnas pa ni mthong ba'i chos la bde bar gnas pa'o /
rnam par grol bas dga' ba dang bde ba so sor yang dag par myong ba'i phyir ro zhes bya ba la /
taṃ praty ājñātāvīndriyasyādhipatyam rnam par grol ba ni nyon mongs pa spangs pa'o /
dga' ba ni yid bde ba'o /
vimuktiprītisukhapratisaṃvedanād iti /
vimuktiḥ kleśaprahāṇam /
prītiḥ saumanasyam /
sukhaṃ praśrabdhisukham /
vimuktyā prītisukhasya pratisaṃvedanaṃ vimuktiprītisukhapratisaṃvedanam
bde ba ni shin tu sbyangs pa'i bde ba'o /
rnam par grol bas dga' ba dang bde ba so sor yang dag par myong ba ni rnam par grol bas dga' ba dang bde ba so sor yang dag par myong ba ste /
tasmād iti /
tad uktaṃ bhavati /
vimuktiprītisukhapratisaṃvedanam eva dṛṣṭadharmasukhavihāra iti
de'i phyir ro /
'di skad du rnam par grol bas dga' ba dang bde ba yang dag par myong ba nyid mthong ba'i chos la bde bar gnas pa yin no zhes bshad pa yin no /
(II /
5) vākpāṇipādapāyūpasthānām api cendriyatvam upasaṃkhyātavyam iti /
sāṃkhyāś cakṣurindriyādivyatiriktāni vāgindriyādīni kalpayanti
ngag dang lag pa dang rkang pa dang rkub dang mdoms rnams kyang dbang po nyid du kha bskang bar bya'o zhes bya ba ni mig gi dbang po la sogs pa ma gtogs pa ngag gi dbang po la sogs par rtog par byed pa yin te /
vāgindriyaṃ yena vacanaṃ kriyate /
pāṇīndriyaṃ yena kiṃcid dravyam ādīyate
ngag gi dbang po ni gang gis na tshig smra bar byed pa yin no /
lag pa'i dbang po ni gang gis na rdzas cung zad len par byed pa yin no /
pādendriyaṃ yena viharaṇaṃ kriyate rkang pa'i dbang po ni gang gis na 'gro bar byed pa yin te /
caṃkramaṇam ity arthaḥ /
pāyvindriyaṃ yena purīṣotsargaḥ kriyate
'chag par byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
rkub kyi dbang po ni gang gis na rtug pa rtug par byed pa yin no /
upasthendriyaṃ kāyendriyaikadeśavyatiriktaṃ yenānandaḥ sukhaviśeṣaḥ prāpyate mdoms kyi dbang po ni lus kyi dbang po phyogs gcig las ma gtogs pa gang gis na kun tu dga' ba'i khyad par 'thob pa yin no /
na khalūpasaṃkhyātavyam avidyādīnām indriyatvam /
yenārthena bhagavatā dvāviṃśatir indriyāṇy uktāni /
tatrāvidyādīnām ayogāt /
ko 'sāv artha ity āha /
(Abhidh-k-vy 98) /
cittāśrayas tadvikalpa iti vistaraḥ
ma rig pa la sogs pa ni bcom ldan 'das kyis don gang gis dbang po nyid shu rtsa gnyis su gsungs pa de ma rig pa la sogs pa dang 'brel pa med pa'i phyir dbang po nyid du kha bskang bar mi bya'o /
don de yang gang zhe na sems kyi rten dang de'i bye brag ces bya ba rgyas par smos te /
cittasyāśrayas tadāśrayasya vikalpaḥ /
sthitiḥ saṃkleśo vyavadāna-
sems kyi rten dang rten de'i bye brag dang gnas pa dang kun nas nyon mongs pa dang rnam par byang ba'i tshogs dang rnam par byang ba zhes bya ba yin no /
saṃbhāro vyavadānaṃ ceti /
etac ca ṣaḍāyatanaṃ maulaṃ sattvadravyam iti /
taditareṣāṃ tadāśritatvāt /
tathā hi ṣaḍindriyādhipatyasaṃbhūtam indriyādhiṣṭhānam /
ṣaḍ vā viṣayā vijñānakāyāś ca
skye mched drug po de dag ni sems can gyi rdzas kyi gzhi yin no zhes bya ba ni de las gzhan pa rnams de dag la brten pa'i phyir ro /
'di ltar dbang po drug gi dbang gis rten dang yul gyi rnam par shes pa drug 'byung ba yin no /
tad etad api sattvadravyam iṣyate na tu maulam 'di dag kyang sems can gyi rdza yin par ni 'dod mid kyi gzhi ni ma yin te /
na hy adhiṣṭhānādyādhipatyasaṃbhūtaṃ ṣaḍāyatanam iti de la sogs pa'i dbang gis skye mched drug byung ba ni ma yin no /
vyavadānasaṃbharaṇaṃ paṃcabhir iti śraddhādibhiḥ lngas ni rnam par byang ba'i tshogs sogs par byed do zhes bya ba ni dad pa la sogs pas so /
vyavadānaṃ tribhir iti /
anājñātamājñāsyāmīndriyādibhiḥ /
(II /
6) aparaḥ kalpaḥ
gsum gyis ni rnam par byang bar byed de zhes bya ba ni mi shes pa kun shes par byed pa'i dbang po la sogs pas so /
pravṛtter āśrayotpattir iti vistaraḥ rtog pa gzhan /
'jug pa'i rten dang mi skye dang /
pravṛttipakṣaṃ nivṛttipakṣaṃ cādhikṛtyocyate /
pravṛtteḥ saṃsārasyāśraya utpattiḥ /
sthitiḥ upabhogaś ca
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'jug pa'i phyogs dang ldog pa'i phyogs kyi dbang du byas nas bshad pa yin te /
'jug pa ste 'khor ba'i rten dang skye ba dang gnas pa dang nye bar spyod pa dang ldog pa ste /
nivṛtter api nirvāṇasyāśraya utpattiḥ sthitir upabhogaś ca /
etāvatā ca puruṣārthaparisamāptir iti /
nirarthikā tadanyendriyaprajñaptiḥ /
bhavatām api puruṣārthaparisamāptiḥ paṭhyate
mya ngan las 'das pa'i rten dang skye ba dang gnas pa dang nye bar spyod pa yin no /
'di tsam gyis na skyes bu'i don yongs su rdzogs pa de las gzhan pa'i dbang po gdags pa ni don med pa yin no /
tasya śabdādyupalabdhir ādir guṇapuruṣāntaropalabdhir anta iti /
tatra ṣaḍāyatanaṃ mūlasattvadravyabhūtaṃ saṃsaratīti pravṛtter āśrayaḥ
khyed kyi de'i sgra la sogs pa dmigs pa ni dang po yin no /
yon tan dang skyes bu'i khyad par dmigs pa ni mtha' yin no zhes skyes bu'i don yongs su rdzogs pa 'don to /
de la skye mched drug po sems can gyi rdzas kyi gzhir gyur pas ni 'khor bas na 'jug pa'i rten yin no /
utpattiḥ strīpuruṣendriye iti /
utpadyate 'syā ity utpattiḥ /
kasmād ity āha /
tata utpatteḥ /
kasya /
ṣaḍāyatanasya /
manaḥkāyendriyayoḥ sākṣāt tābhyām utpatteḥ
skye ba ni pho dang mo'i dbang po dag yin no zhes bya ba ni 'di ni skye bar 'gyur bas na skye ba'o /
ci'i phyir zhe na /
de las skyes pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
gang zhig ce na /
skye mched drug ste /
yid dang lus kyi dbang po dag ni de dag las mngon sum du skye ba'i phyir la /
cakṣurādīnāṃ caturṇāṃ krameṇotpatteḥ mig la sogs pa bzhi ni rim gyis skye ba'i phyir ro /
sthitir jīvitendriyeṇa ṣaḍāyatanāvasthānāt gnas pa ni srog gi dbang po yin te /
skye mched drug gnas par byed pa'i phyir ro /
upabhogo vedanābhiḥ sukhādibhiḥ /
śraddhādayo hi nivṛtter āśraya iti /
śraddhādīnāṃ pratiṣṭhābhūtatvāt /
ājñāsyāmīndriyaṃ prabhava ity ādibhavaḥ prathamato 'nāsravotpatteḥ /
sthitir ājñendriyaṃ prābandhikatvāt /
upabhoga ājñātāvīndriyeṇeti /
tena vimuktiprītisukhapratisaṃvedanāt /
ata etāvanty evendriyāṇīti nāvidyādīnām indriyatvam iṣṭam ity arthaḥ
tshor ba rnams kyis ni nye bar spyod par byed de ba la sogs pas so /
ldog pa'i rten ni dad pa la sogs pa yin no zhes bya ba ni dad pa la sogs pa ni gzhir gyur pa yin pa'i phyir ro /
skye ba ni kun shes par byed pa'i dbang po yin no zhes bya ba ni dang por skyes pa ste /
thog pa ma nyid du zag pa med pa skye ba yin pa'i phyir ro /
gnas pa ni kun shes pa'i dbang po yin te rgyun chags par byed pa yin pa'i phyir ro /
kun shes pa dang ldan pa'i dbang pos ni nye bar spyod par byed do zhes bya ba ni des na sems rnams par grol bas dga' ba dang bde ba so sor yang dag par myong ba'i phyir ro /
de'i phyir dbang po ni de snyed cig yin zhes bya ba ni ma rig pa la sogs pa ni dbang po nyid yin par mi 'dod do zhes bya ba'i tha tshig go /
ata eva caiṣāṃ eṣo 'nukrama iti /
cakṣurindriyaṃ yāvad ājñātāvīndriyam iti pravṛttinivṛttyor āśrayādibhāvāt
de nyid kyi phyir de dag gi go rims kyang de yin no zhes bya ba ni mig gi dbang po nas kun shes pa dang ldan pa'i dbang po zhes bya ba'i bar yin te /
'jug pa dang ldog pa'i rten la sogs par gyur ba'i phyir ro /
vācas tu nendriyatvam /
vacane śikṣāviśeṣāpekṣatvāt /
jātamātro hi bālako vinaiva śikṣayā cakṣuṣā rūpāṇi paśyati
ngag ni tshig smra bar bya ba la dbang po nyid ma yin te slob pa'i khyad par la ltos pa'i phyir ro zhes bya ba ni bus pa skyes ma thag pa bslab pa med pa kho nar mig gis gzugs mthong la tshig ni de ltar smra bar mi byed do /
na tv evaṃ vacanaṃ karoti /
tasmād indriyadharmātikrāntatvāt /
na vāg indriyaṃ bhavitum arhati /
jihvendriyādhiṣṭhānasyaiva tu etat karma vacanam (Abhidh-k-vy 99) iti /
pāṇipādasya cādānaviharaṇād ananyatvād iti /
pāṇir eva hy anyathānyatra cotpanna ādānam ucyate /
pāda eva cānyathānyatra cotpanno viharaṇam iti
de lta bas na dbang po'i las las 'das pa'i phyir dag dbang po nyid yin par 'os pa ma yin gyi /
tshig tu smra ba de ni lce'i dbang po'i rten kho na'i las yin no /
lag pa dang rkang pa yang len pa dang 'gro ba las gzhan ma yin pa'i phyir te zhes bya ba ni lag pa nyid gzhan du byung ba la len pa zhes bya la /
rkang pa nyid gzhan du byung ba la 'gro ba zhes bya ba ste /
karmābhāvāt /
svātmani ca vṛttivirodhāt /
na pāṇipādasyendriyatvam /
uragaprabhṛtīnām iti /
sarpādīnāṃ pāṇipādaṃ nāsti
las med pa'i phyir dang rang gi bdag nyid la byed pa yang 'ga' ba'i phyir lag pa dang rkang pa ni dbang po nyid ma yin no /
sbrul la sogs pa la zhes bya ba ni sbrul la sogs pa la rkang pa dang lag pa med mod kyi /
atha ca teṣām ādānaviharaṇaṃ bhavati na pāṇipādasyendriyatvam /
teṣām apy asti sūkṣmam iti cet
'on kyang de dag len pa dang 'gro bar 'gyur bas lag pa dang rkang pa ni dbang po nyid ma yin no /
gal te de dag la yang phra mo yod do zhe na /
na /
sādhyatvāt /
pāyor api nendriyatvam utsarga ity aśucyutsarge /
gurudravyasya yasya kasyacid ākāśe chidre sarvatra pāyusthānād anyatrāpi patanāt
bsgrub par bya ba yin pa'i phyir ma yin te 'di gnyis kyang dbang po nyid ma yin no /
rtug par bya ba la zhes bya ba ni mi gtsang ba rtug par bya ba la'o /
bu ga'i nam mkha' la gnas pa'i rdza lci ba nas gang ci yang rung ste /
rkub kyi gnas las gzhan na yang /
gurudravyasya gurutvād evaṃ svayaṃ patanaṃ nendriyakṛtam ltung ba'i phyir rdzas lci ba ni lci ba nyid kho na'i phyir rang ltung gi dbang pos byas pa ni ma yin no /
vāyunā ca tatpreraṇād iti /
vāyunā tasya guror aśucidravyasya preraṇā
de rlung gis kyang bro bar byed pa'i phyir ro zhes bya ba ni mi gtsang ba'i rdzas lci ba de rlung gis bro bar byed pa'i phyir de ni rlung kho na'i las yin gyi /
vāyor eva tat karma syān na pāyvindriyasya rkub kyi dbang po ni ma yin te /
de ni mi dmigs pa'i phyir ro /
tadanupalabdheḥ /
upasthasyāpi nendriyatvaṃ ānanda iti
mdoms kyang kun du dga' par bya ba la dbang po nyid ma yin te zhes bya ba la /
kāyendriyaikadeśastrīpuruṣendriyavyatiriktakalpitasya upasthasya nendriyatvam ānande /
kāyendriyaikadeśabhūtastrīpuruṣendriyakṛtaṃ hi tat
tshig gi don gyi kun tu dga' bar bya ba la lus kyi dbang po'i phyogs gcig po mo dang pho'i dbang po las ma gtogs pa'i mdoms su btags pa dbang po nyid ma yin te nyon mongs pa can gyi bde ba de ni lus kyi dbang po'i phyogs gcig gi mo dang po'i dbang pos byas pa yin no zhes bya ba yin te /
kliṣṭaṃ saukhyam iti vākyarthaḥ /
kaṇṭhadantākṣivartmāṅguliparvanām apīti vistaraḥ
lkog ma dang so dang mig gi lam dang tshigs rnams kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
yadi yathoktāt kāraṇāt etāvanty evendriyāṇīti neṣyate /
kaṇṭhasyābhyavaharaṇe /
dantasya carvaṇe /
akṣivartmana unmeṣanimeṣe /
parvaṇaḥ asthisaṃdhisaṃkocavikāsakriyāyām indriyatvaṃ prasajyeta
gal te ji skad du bshad ba'i rgyus dbang po dag ni de snyed kho na yin no zhes bya bar mi 'dod na klog ma yang mid pa dang so yang bca' ba dang mig gi lam yang 'byed pa dang 'dzums pa dang tshigs kyang rus pa'i tshigs bskum pa dang rkyang ba'i bya ba dag la dbang po nyid yin par thal bar 'gyur ro /
sarvasya vā kāraṇabhūtasyeti vistaraḥ /
sarvasya vā kāraṇabhūtasya bījādeḥ svasyāṃ kriyāyāṃ svakāryakriyāyām aṅkurādilakṣaṇāyām indriyatvaṃ prasajyetety adhikṛtam
rgyur gyur pa thams cad ces bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te gnag zhig gang la rtsal yod pa de de la dbang po nyid yin par 'dod kyi gong du bshad pa'i rgyu des pa de ni mi 'dod na sa bon la sogs pa rgyur gyur pa thams cad rang gi bya ba ste rang gi 'bras bu myu gu la sogs pa'i mtshan nyid kyi bya ba la dbang po nyid yin par thal bar 'gyur ro zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
yadi yasya yatra puruṣakāro 'sti /
tasya tatrendriyatvam iṣyate /
sa ca niyamahetuḥ pūrvokto neṣyate /
tasmād ayuktaṃ vāgādīnām indriyatvam /
(II /
7, 8) tatra cakṣurādīnām iti vistaraḥ /
tatreti vākyopanyāse /
kṛto nirdeśa iti
de lta bas na dag la sogs pa ni dbang po nyid yin par rigs pa ma yin no /
de la mig la sogs pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba la de la zhes bya ba ni tshig gi phrad yin no /
bstan zin to zhes bya ba ni /
de dag rnams kyi rnam shes rten /
mig la sogs gzugs dang ba rnams /
zhes bya ba dang lus las mo dang pho'i dbang dag /
ces bya ba yin no /
srog gi dbang po zhes bya ba ni /
tadvijñānāśrayā rūpaprasādāś cakṣurādayaḥ /
kāyāt strīpuruṣendriye /
vijñānaṃ prativijñaptir iti /
jīvitendriyasyeti /
āyur jīvitam ādhāra ūṣmavijñānayor hi ya ity atra /
śraddhādīnāṃ caitteṣv iti /
śraddhāpramādaḥ praśrabdhir ity atra pradeśe /
nanu ca vedanāyā api kṛto nirdeśaḥ caitteṣu ca kariṣyate /
vedanānubhava iti /
(Abhidh-k-vy 100) /
vedanā cetanā saṃjñeti vacanāt
srog ni tshe yin drod dang ni /
rnam shes rten gang yin pa'o /
zhes bya ba 'dir ro /
dad pa la sogs pa rnams ni sems las byung ba dag gi nang nas zhes bya ba ni /
dad dang bag yod shin tu sbyangs /
zhes bya ba'i phyogs 'dir ro /
tshor ba la sogs pa yang /
tshor ba myong ba zhes bya ba /
tshor dang sems pa 'du shes dang /
zhes bya ba 'byung ba'i phyir bstan zin pa yang yin la /
satyaṃ sāmānyaṃ rūpaṃ vedanāyā uktaṃ vakṣyate ca sems las byung ba dag gi nang nas 'chad par 'gyur ba yang ma yin nam zhe na /
viśeṣavibhāgarūpaṃ tv iha vivakṣitam iti sukhādīnāṃ kartavyo nirdeśa ity āha /
ājñāsyāmīndriyādīnāṃ tarhi na kartavyo yasmān manaso lakṣaṇam uktam
tshor ba'i spyi'i ngo bo bshad zin pa dang 'chad par 'gyur ba bden mod kyi khyad par rnam par dbye ba'i ngo bo ni 'di nas 'chang par 'dod pas /
bde ba la sogs pa bshad par bya ste zhes bya ba smos so /
'o na kun shes par byed pa'i dbang po la sogs pa ni bshad mi dgos te /
'di ltar yid kyi mtshan nyid ni bshad zin to /
śraddhādīnāṃ caitteṣu kariṣyate /
sukhasaumanasyopekṣāṇām iha kriyate
dad pa la sogs pa ni sems las byung ba dag gi nang nas 'chad par 'gyur ro /
bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms rnams ni 'di ni 'chad do zhe na /
eṣām api kartavya eva 'di dag kyang bshad dgos pa kho na'o /
yasmān navadravyasvabhāvatvam eṣāṃ darśayitavyam 'di ltar 'di dag ni rdzas dgu'i ngo bo nyid yin par bstan dgos so /
etasyāṃ cāvasthāyām etāṇi nava dravyāṇy anājñātamājñāsyāmīndriyākhyāṃ labhante gnas skabs 'di na ni rdzas dgu po 'di dag mi shes pa kun shes par byed pa'i dbang po zhes bya bar 'gyur la /
etasyām avasthāyām ājñendriyākhyām etasyām ājñātāvīndriyākhyāṃ labhanta iti /
sa eṣām avasthāviśeṣo darśayitavya ity ataḥ sūktam etat
gnas skabs 'di na ni kun shes pa'i dbang po zhes bya bar 'gyur /
gnas skabs 'di na ni kun shes pa dang ldan pa'i dbang po zhes bya bar 'gyur ro zhes bya bar 'di dag gi gnas skabs kyi khyad par te bstan dgos so /
sukhādīnām ājñāsyāmīndriyādīnāṃ ca kartavya iti /
asātā yā kāyikā vedaneti asāteti sātānivṛttyartham /
kāyikīti mānasīnivṛttyartham /
tatra kāyāś cakṣurādayaḥ paṃca paramāṇusaṃcayātmakatvāt
de'i phyir bde ba la sogs pa dang kun shes par byed pa'i dbang po la sogs pa bshad par bya ste zhes bya ba ni legs par smras pa yin no /
lus tshor sim pa ma yin gang /
zhes bya ba la lus tshor zhes bya ba ni yid kyis bzlog pa'i phyir ro /
sim pa ma yin zhes bya ba ni sim pa bzlog pa'i phyir ro /
de la lus dag ni mig la sogs pa lnga yin te rdul phra rab la sogs pa'i bdag nyid yin pa'i phyir ro /
tatra kāye bhavā kāyena vā āśrayeṇa saha caratīti kāyikī /
yā upaghātikā paṃcendriyāśrayā vedanā
lus de la yod pa'am rten lus dang lhan cig spyod pas na lus kyi yin te dbang po lnga la brten pa'i tshor ba gnod par byed pa gang yin pa de ni sdug bsngal gyi dbang po yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
tat /
duḥkhendriyam ity avagantavyam /
sukhaṃ sāteti /
atrendriyam ity anuvartate
sim pa ni bde ba'o zhes bya ba ni 'dir lus kyi zhes bya ba dang dbang po zhes bya bar sbyar bar bya ste /
kāyikīti ca /
sāteti grahaṇam asātānivṛttyartham
sim pa zhes bya ba smos pa ni sim pa ma yin pa bzlog pa'i phyir ro /
tad etad uktaṃ bhavati /
tat sukhendriyaṃ /
yānugrāhikā paṃcendriyā vedaneti
'di skad du dbang po lnga la brten pa'i tshor ba sim pa phan 'dogs par byed pa de ni bde ba'i dbang po yin no zhes bshad pa yin no /
dhyāne tṛtīye tu caitasī sā sukhendriyam iti bsam gtan gsum pa na /
sems kyi de ni bde dbang po /
tṛtīye tu dhyāne caitasy api sātā vedanā sukhendriyam iti vyavasthāpyate /
kasmāc caitasy eva sātā tatra gṛhyate na kāyikīti
zhes bya ba ni bsam gtan gsum pa na ni sems kyi tshor ba sim pa yang bde ba'i dbang po yin no zhes bya bar rnam par gzhag go /
ci'i phyir de ni sems kyi sim pa kho na yin par gzung gi lus kyi ni ma yin zhe na /
ata āha /
na hi tatra kāyikī vedanāsti /
pañcavijñānakāyābhāvād iti /
tṛtīye dhyāne kasmāt sā na saumanasyendriyam /
ata āha /
tṛtīye tu dhyāne prītivītarāgatvāt /
sukhenendriyam eva sā /
na saumanasyendriyam /
sātatvād dhi sukham ucyate /
na prītir asaṃpraharṣākāratvāt
'dir de ni rnam par shes pa'i tshogs lnga med pa'i phyir lus kyi tshor ba ni med do zhes bya ba smos so /
ci'i phyir bsam gtan gsum pa na de yid bde ba'i dbang po ma yin zhe na /
de'i phyir bsam gtan gsum pa na ni dga' ba'i 'dod chags dang bral ba'i phyir de bde ba'i dbang po kho na yin zhes bya ba smos te /
tathā hi sūtra uktam /
prīter virāgād upekṣako viharatīti vistareṇa yāvat smṛtimān sukhavihārī tṛtīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharatīti
'di ltar mdo las dga' ba'i 'dod chags dang bral ba rnams btang snyoms su gnas so zhes bya ba nas rgyas par dran pa dang ldan zhing bde bar gnas so zhes bya ba dang bsam gtan gsum pa rdzogs par byas te gnas so zhes bya ba'i bar gsungs so /
saumanasyād anyā prītir iti cet /
ata āha /
prītir hi saumanasyam iti
gal te dga' ba ni yid bde ba las gzhan yin no snyam na de'i phyir dga' ba ni yid bde ba yin no zhes bya ba smos so /
asātā caitasī punar daurmanasyam iti /
upaghātikā caitasikī vedanā daurmanasyam
sems kyi sim pa ma yin pa /
yad mi bde ba'o zhes bya ba ni sems kyi tshor ba gnod par byed pa ni yid mi bde ba yin no /
upekṣā tu madhyeti /
(Abhidh-k-vy 101) /
upekṣendriyaṃ tu yā madhyā vedanā
btang snyoms ni bar ma'o zhes bya ba ni btang snyoms kyi dbang po ni tshor ba bar ma gang yin pa ste /
naivasātāsātety arthaḥ /
ubhayīti /
ubhayāvayavāv asyā ubhayī /
kāyikī caitasikīty arthaḥ
sim pa yang ma yin sim pa ma yin pa yang ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
gnyi ga'i zhes bya ba ni 'di la yan lag gnyi ga yod pas na gnyi ga'i ste lus kyi dang sems kyi zhes bya ba'i tha tshig go /
avikalpanād iti /
abhinirūpaṇāvikalpabhāvād ity arthaḥ
mi rtog phyir zhes bya ba ni mngon par spyod pa'i rnam par rtog pa med pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
prāyeṇeti grahaṇaṃ samādhijavipākajaprītisukhaparivarjanārtham /
na tu kāyikam iti /
na tu kāyikaṃ sukhaduḥkhaṃ vikalpanād utpadyate
phal cher zhes bya ba smos pa ni ting nge 'dzin las skyes pa dang rnam par smin pa las skyes pa'i dga' ba dang bde ba yongs su spang ba'i phyir ro /
lus kyi ni ma yin no zhes bya ba ni lus kyi bde ba dang sdug bsngal ni rnam par rtog pas skye ba ma yin no /
kiṃkāraṇam ity āha ci'i phyir zhe na /
viṣayavaśād arhatām apy utpatter iti /
prahīṇapriyāpriyavikalpānām apy arhatāṃ viṣayavaśenaiva kāyikasukhaduḥkhotpādāt
yul gyi dbang gis ni dgra bcom pa rnams la yang skye bas zhes bya ba smos te /
yul gyi dbang kho nas dgra bcom pa sdug pa dang mi sdug pa rnam par rtog pa spangs pa rnams la yang lus kyi bde ba dang sdug bsngal bskyed pas so /
atas tayor indriyatvena bheda iti /
tayoḥ kāyikacaitasikayoḥ sukhayor duḥkhayoś ca indriyatvena bhedaḥ pṛthaktvaṃ sukhendriyaṃ saumanasyendriyaṃ duḥkhendriyaṃ daurmanasyendriyam iti
de'i phyir de dag /
dbang po nyid du tha dad kyi /
zhes bya ba ni lus dang sems kyi bde ba dag dang sdug bsngal de dag dbang po nyid du tha dad de so sor bde ba'i dbang po dang yid bde ba'i dbang po dang sdug bsngal gyi dbang po dang yid mi bde ba'i dbang po zhes bya ba yin gyi /
upekṣā tu svarasenaivānabhisaṃskāreṇāvikalpayata evānabhinirūpayata evotpadyate kāyikī caitasikī vā vipākajā naiṣyandikī vā /
tasmād ekam indriyaṃ kriyate indriyatvenābhedaḥ upekṣendriyam iti
btang snyoms ni lus kyi'am sems kyi'am rnam par smin pa las skyes pa'am rgyu mthun pa las byung ba yang rung ste /
rnam par mi rtog pa kho nar mngon par rtogs pa med pa kho nar rang gi ngang gis mngon par 'du byed pa med par skye bas de lta bas na dbang bo nyid du tha dad pa med par btang snyoms kyi dbang po zhes dbang po gcig tu byas so /
bam po dgu pa /
anyathā ca kāyikam iti vistaraḥ /
anyenānubhavarūpaviśeṣeṇa kāyikaṃ sukham anugṛhṇāti /
anyena caitasikaṃ /
sthiraṃ hi kāyikam
lus kyi bde ba yang gzhan du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lus kyi bde ba yang nyams su myong ba'i ngo bo'i khyad par gzhan gyis rjes su 'dzin la sems kyi yang gzhan gyis te lus kyi ni brten pa yin la /
sems kyi ni mi brten pa yin no /
asthiraṃ hi caitasikam /
evaṃ duḥkham anyenānubhavarūpaviśeṣeṇa kāyikam upahanti
de bzhin du lus kyi sdug bsngal yang nyams su myong ba'i ngo bo'i khyad par gzhan gyis yin la /
anyena caitasikam iti sems kyi yang gzhan gyi yin no /
upekṣāyāṃ naiṣa vikalpa iti /
eṣa svarūpaviśeṣalakṣaṇo vikalpo nāsti
btang snyoms la bye brag med de zhes bya ba ni rang gi ngo bo dang khyad par gyi mtshan nyid kyi bye brag med do /
ata upekṣaṇaṃ praty upekṣākriyāṃ prati /
avikalpanāt asvabhāvaviśeṣād abhedaḥ
de bas na btang snyoms kyi phyir te btang snyoms su bya ba'i phyir bye brag med pas rang gi ngo bo dang khyad par med pas tha dad pa med do /
mthong bsgom mi slob lam la dgu /
dṛgbhāvanāśaikṣapatha iti /
dṛg darśanam /
dṛśo bhāvanāyā aśaikṣasya ca panthā
zhes bya ba ni mthong ba zhes bya ba ni mthong ba yin no /
mthong ba dang bsgom pa dang mi slob pa'i lam ni mthong bsgom mi slob lam yin no /
dṛgbhāvanāśaikṣapathaḥ /
tasminn eva mārgatraye yāni manaḥsukhasaumanasyopekṣāśraddhāvīryasmṛtisamādhiprajñākhyāni nava dravyāṇi
lam gsum po de nyid la yid dang bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms dang dad pa dang brtson 'grus dang dran pa dang ting nge 'dzin dang shes rab ces bya ba'i rdzas dgu po gang dag yin pa de dag ni mthong pa'i lam la ni mi shes pa kun shes par byed pa'i dbang po zhes bya'o /
tāni darśanamārge anājñātamājñāsyāmīndriyaṃ bhāvanāmārge ājñendriyam aśaikṣamārge ājñātāvīndriyam iti vyavasthāpyante bsgom pa'i lam la ni kun shes pa'i dbang po zhes bya'o /
mi slob pa'i lam la ni kun shes pa dang ldan pa'i dbang po zhes bya'o zhes bya ba rnam par bzhag ste /
anyonyam apekṣyamāṇāni tāni nava dravyāṇi tattan nāma labhante rdzas de dag ni phan tshun ltos nas ming de dang de 'thob bo /
naveti ca kalāpāntarāpekṣayaivam uktam /
na tv ekasmiṃś cittakalāpe nava dravyāṇi bhavanti
dgu zhes bya ba ni tshogs pa gzhan la ltos nas de skad ces bshad pa yin gyi tshogs pa gcig la rdzas dgu yod pa ma yin te /
sukhasaumanasyopekṣendriyāṇām ekatarasyaiva bhāvāt bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po rnams las gang yang rung ba kho na zhig yod pa'i phyir ro /
yadi hi sa mārgo 'nāgamyadhyānāntaracaturthadhyānākāśavijñānākiṃcanyāyatanabhūmikaḥ /
tatropekṣendriyam eva /
na sukhasaumanasyendriye /
yadi prathamadvitīyadhyānabhūmikaḥ /
tatra saumanasyendriyam eva /
yadi tṛtīyadhyānabhūmikaḥ /
tatra sukhendriyam eva nānyad iti
gal te lam de mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang bsam gtan bzhi pa dang nam mkha' dang rnam shes dang ci yang med pa'i skye mched kyis pa zhig yin na ni de la btang snyoms kyi dbang po kho na yod kyi bde ba dang yid bde ba'i dbang po dag ni med do /
gal te bsam gtan dang po dang gnyis ba'i sa pa zhig yin na ni de la yid bde ba'i dbang po kho na yod do /
gal te bsam gtan gsum pa'i sa pa zhig yin na ni de la bde ba'i dbang po kho na yod kyi gzhan ni med do /
anājñātam ājñātuṃ pravṛtta iti /
anājñātaṃ satyacatuṣṭayam ājñātuṃ (Abhidh-k-vy 102) vedituṃ pravṛttaḥ ājñāsyāmīti prārabdhaḥ
mi shes pa kun shes par bya ba zhugs pa yin no zhes bya ba ni bden pa bzhi mi shes pa kun shes par bya zhing kun rtogs par bya bar zhugs pa ste /
tasyendriyam anājñātamājñāsyāmīndriyaṃ kun shes par bya'o snyam du bsams pa'o /
aluksamāsaḥ /
ākhyātapratirūpakaś cāyam ājñāsyāmīti śabdaḥ
de'i dbang po ni mi shes pa kun shes par byed pa'i dbang po yin no /
bhāvanāmārge nāsty apūrvam ājñeyaṃ tad eva tu satyacatuṣṭayam ājānāti śeṣānuśayaprahāṇārthaṃ bhāvanāheyakleśaprahāṇārtham bsgom pa'i lam ni sngon ma mthong ba kun shes par bya ba ni med kyi phra rgyas lhag ma spangs pa'i phyir te /
bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa spang bar bya ba'i phyir bden pa bzhi po de nyid kun shes par byed do /
tasyājñasya pudgalasyendriyam ājñendriyam /
ājñam evendriyam iti vā
gang zag kun shes pa de'i dbang po yin pa'am kun shes pa nyid dbang po yin pas na kun shes pa'i dbang po'o /
aśaikṣamārge tv ājñātam ity avagamaḥ ājñātāva iti /
arthakathanamātram etat /
śabdavigrahas tv evaṃ kartavyaḥ
mi slob pa'i lam la ni kun shes so snyam du rtog pa ni kun shes pa ste zhes bya ba ni don brjod pa tsam du zad de sgra'i tshig rnam par sbyar ba ni 'di ltar bya'o /
ājñātam ity āva ājñātāvaḥ /
avateḥ ghañi rūpam etad āva iti /
so 'syāstīti matvarthīyaḥ ājñātāvī /
ājñātam avituṃ śīlam asyeti veti tācchīliko ṇiniḥ
kun shes pa zhes bya ba ni kun rtogs pa yin no /
de 'di la yod pas sam 'di kun shes pa srung ba'i ngang tshul yin pas na kun shes pa dang ldan pa yin no /
tathābhūtasyendriyam iti /
tathābhūtasya pudgalasyendriyam /
ājñātāvina ity arthaḥ
de lta bu'i dbang po ni zhes bya ba ni kun shes pa dang ldan pa ni de lta bu'i dbang po ni zhes bya ba'i tha tshig go /
(II /
9) amalaṃ trayam iti /
amalam eva trayam ity avadhāryate /
nanu cāyam anāsravasāsravaprakārabheda ukto dhātunirdeśe
gsum ni dri ma med ces bya ba ni gsum ni dri ma med pa kho na yin no zhes bya bar nges par gzung ba yin no /
zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i rnam pa'i bye brag 'di khams bstan pa las /
anāsravā mārgasatyam iti zag med lam gyi bden pa dang /
tathā /
sāsravānāsravā ete trayaḥ śeṣās tu sāsravā ityādivacanāt
zhes bya ba dang de gsum zag bcas zag pa med /
lhag ma rnams ni zag bcas so /
zhes 'byung ba'i phyir bshad zin ma yin nam zhe na /
satyam ukto 'yam evamādiḥ prakārabhedaḥ /
sa tu sāmānyarūpeṇokto na bhedarūpeṇa
rnam pa'i bye brag de lta bu la sogs pa 'di ni bshad pa bden mod kyi de ni spyi'i ngo bor bshad kyi bye brag gi ngo bor ni ma yin te /
ataḥ śiṣyasukhapratipattyartham ayam evamādiprakārabhedaḥ pratipadarūpeṇa punar abhidhīyata ity evam avagantavyam de bas na slob mas bde blag tu rtogs par bya ba'i phyir rnam pa'i bye brag de lta bu la sogs pa 'di ni tshig re re'i ngo bo nas brjod do zhes bya bar yang brjod do zhes bya bar khong du chud par bya'o /
dvidhā naveti na sūtrayitavyam dgu rnam gnyis zhes bya ba dor bya mi dgos te /
ekāntānāsravasāsravanirdhāraṇād eva hi dvidhā naveti siddheḥ gcig tu zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i nges par gzung ba kho nas dgu rnam gnyis zhes bya ba 'grub par 'gyur ro /
yadi hy etāni navaikantenānāsravāṇi syuḥ /
ekāntānāsraveṣv ājñāsyāmīndriyādiṣu paṭhyeran
gal te 'di dag gcig tu zag pa med pa kho nar gyur ba yin na ni gcig tu zag pa med pa kun shes par byed pa'i dbang po la sogs pa'i nang du ston par 'gyur ro /
tathaikāntasāsravāṇi syuḥ /
ekāntasāsraveṣu rūpīndriyajīvitaduḥkhadaurmanasyeṣu paṭhyeran
'on te gcig tu zag pa dang bcas pa yin par gyur na ni gcig tu zag pa dang bcas pa gzugs can gyi dbang po dang srog dang sdug bsngal dang yid mi bde ba'i nang du ston par 'gyur ba zhig na /
na caivam /
ato nava dvidheti siddham /
asty etad evam
de lta yang ma yin pas de'i phyir dgu rnams gnyis zhes bya ba grub pa yin no zhe na /
matāntaranivṛttyarthaṃ tu punar idam ucyate de ni de lta yin mod kyi gzhung lugs gzhan bzlog pa'i phyir yang /
nava dvidheti /
dvidhaiva nava /
nānāsravāṇi yathaike kathayanti /
tatsiddhaye cāgamam ānayanti
dgu rnam gnyis zhes bya ba 'di brjod de /
dgu ni rnam gnyis kho na yin gyi ji ltar kha cig brjod cing de grub par bya ba'i phyir lung yang khyer te 'ong ba lta bur zag pa med pa dag ni ma yin no /
yasyemānīti vistaraḥ /
sarveṇa sarvāṇi na santīti
gang la dbang po lnga po 'di dag ces bya ba rgyas par 'byung ba la /
sarveṇa prakāreṇa mṛdumadhyādhimātrabhedena /
sarvāṇīti pañcāpi na santīty arthaḥ
thams cad du thams cad med pa zhes bya ba ni chung ngu dad 'bring dang chen po'i bye brag gi rnam pa thams cad du'o /
thams cad ces bya ba ni lnga char med pa zhes bya ba'i tha tshig go /
pṛthagjanapakṣāvasthitaṃ vadāmīti vacanāt /
arthād uktaṃ bhavati /
yasyemāni santi sa ārya iti /
nedaṃ jñāpakam /
teṣām anāsravatvam adhikṛtyety ācāryaḥ
so so'i skye bo'i phyogs la gnas par nga smra'o zhes 'byung ba'i phyir don gyis na 'di skad du gang la 'di dag yod pa de ni 'phags pa yin no zhes bshad pa yin no /
slob dpon gyis de dag zag pa med pa nyid yin par bya ba'i skabs su de ni khungs su mi rung ste zhes bya ba smos so /
tathā hy āryapudgalavyavasthānaṃ kṛtvā yasyemānīty āheti /
katham /
(Abhidh-k-vy 103) pañcemāni bhikṣava indriyāṇi /
katamāni pañca /
śraddhendriyaṃ yāvat prajñendriyaṃ eṣāṃ paṃcānām indriyāṇāṃ tīkṣṇatvāt paripūrṇatvād arhan bhavati
'di lta ste 'phags pa'i gang zag rnam par gzhag par mdzad nas /
gang la dbang po 'di dag ces gsungs pa'i phyir ro zhes bya ba ji lta bu zhe na /
dge slong dag dbang po ni lnga po 'di dag yin no /
lnga gang zhe na /
dad pa'i dbang po nas shes rab kyi dbang po'i bar yin te /
dbang po lnga po 'di dag rno ba dang yongs su rdzogs pas dgra bcom pa yin no /
tatas tanutarair mṛdutarair anāgāmī bhavati de bas ches zhan pa dang ches rtul bas phyir mi 'ong ba yin no /
tatas tanutarair mṛdutaraiḥ sakṛdāgāmī /
tatas tanutarair mṛdutaraiḥ sakṛdāgāmī /
tatas tanutarair mṛdutaraiḥ srotaāpannaḥ
de bas ches zhan pa dang ches rtul bas lan cig phyir 'ong ba yin no /
de bas ches zhan pa dang ches rtul bas rgyun du zhugs pa yin no /
tato 'pi tanutarair mṛdutarair dharmānusārī de bas ches zhan pa dang ches rtul bas chos kyi rjes su 'brang ba yin no /
tatas tanutarair mṛdutaraiḥ śraddhānusārī de bas ches zhan pa dang ches rtul bas dad pas rjes su 'brang ba yin no /
iti hi bhikṣava indriyapāramitāṃ pratītya phalapāramitā prajñāyate /
phalapāramitāṃ pratītya pudgalapāramitā prajñāyate
dge slong dag de ltar na dbang po rnams kyi pha rol tu phyin pa la brten cing stobs rnams kyi pha rol tu phyin pa la brten nas gang zag gi pha rol tu phyin pa dag mngon no /
yasyemāni pañcendriyāṇi sarveṇa sarvāṇi na santi /
tam ahaṃ bāhyaṃ pṛthagjanapakṣāvasthitaṃ vadāmīti
gang la dbang po lnga po 'di dag thams cad du thams cad med pa de ni phyi rol so so'i skye bo'i phyogs la gnas par nga smra'o zhes bya ba yin no /
tad evam āryapudgalavyavasthānaṃ kṛtvā yasyemānīty āha bhagavān iti /
pṛthagjano vā dvividha iti /
ābhyantarakaś ca bāhyakaś ca /
asamucchinnakuśalamūla ābhyantarako bauddhasaṃgṛhītatvāt
bcom ldan 'das kyis de ltar 'phags pa'i gang zag rnam par gzhag pa mdzad nas gang la dbang po 'di dag ces gsungs pa yin te /
phyi rol so so'i skye bo'i phyogs la gnas pa dad pa la sogs pa zag pa dang bcas pa dang ldan pa la ni 'gal ba med do /
yang na so so'i skye bo rnam pa gnyis te zhes bya ba ni nang pa dang phyi rol pa'o /
dge ba'i rtsa ba kun tu ma chad pa ni nang pa yin te /
sangs rgyas pas bsdus pa'i phyir ro /
samucchinnakuśalamūlas tu bāhyakas tadviparyayāt /
ata eva ca bāhyam iti viśeṣaṇam
dge ba'i rtsa ba kun tu chad pa ni phyi pa yin te /
de las bzlog pa yin pa'i phyir ro /
de nyid kyi phyir phyi rol zhes khyad par du byas pa yin no /
itarathā hi pṛthagjanapakṣāvasthitaṃ vadāmīty evāvakṣyat /
uktaṃ ca sūtra iti
de lta ma yin na so so'i skye bo'i phyogs la gnas par nga smra'o zhes bya ba kho na zhig bshad par 'gyur ro /
mdo las kyang zhes bya ba ni /
atha bhagavato 'cirābhisaṃbuddhasyaitad abhavat yang bcom ldan 'das mngon par rdzogs par sangs rgyas nas ring po ma lon pa zhig na 'di snyam du dgongs te /
adhigato me dharmo gambhīro gambhīrāvabhāso durdarśo duravabodho 'tarkyo 'tarkāvacaraḥ sūkṣmo nipuṇaḥ paṇḍitavijñavedanīyaḥ /
taṃ cāhaṃ pareṣām āvedayeyam
bdag gis chos zab mo zab par snang la blta bar dka' ba rtogs par dka' ba brtag par bya ba ma yin pa rtog ge'i spyod yul ma yin pa cha phra ba mkhas shing mdzangs la shes pas rig par bya ba rtogs pa de bdag gis gzhan dag la bstan te /
taṃ ca pare na vijānīyuḥ /
sa mama syād vighātaḥ /
syāt klamathaḥ /
syāc cetaso 'nudayaḥ /
yan nv aham ekākī araṇye pravaṇe dṛṣṭadharmasukhavihāratāyogam anuyukto vihareyam
gzhan dag gis de ma shes par gyur na des ni bdag la gnod par yang 'gyur zhing tshegs su yang 'gyur la sems la nyam nga bar yang 'gyur bas /
ma la bdag gcig pu mthong ba'i chos la bde bar gnas par bya ba'i phyir dgon pa la gzhol bar rnal 'byor dang ldan par gnas par bya ba gor ma chag snyam mo /
atha brahmaṇaḥ sahāpater brahmaloke sthitasyaitad abhavat /
naśyati batāyaṃ lokaḥ /
praṇaśyati batāyaṃ lokaḥ /
yatredānīṃ kadācit karhicit tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā loke utpadyante
de nas tshangs pa mi mjed kyi bdag po 'di snyam du sems te /
da ltar 'jig rten gyi khams 'dir de bzhin gshegs pa dgra bcom pa yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas 'byung ba ni brgya lam na res 'ga' zhig 'byung bar zad de /
tadyathā udumbarapuṣpam /
tasya cādya bhagavato 'lpotsukavihāritāyāṃ cittaṃ krāmati na dharmadeśanāyām
dper na au dum b'a ra'i me tog dang 'dra na /
bcom ldan 'das de yang thugs las chung ngur bzhugs par dgongs kyi chos bstan par mi dgongs pas /
yan nv ahaṃ gatvādhyeṣayeyam kye ma 'jig rten 'di ni ma rung ngo /
atha brahmā sahāpatiḥ tadyathā balavān puruṣaḥ sammiṃjitaṃ bāhuṃ prasārayet kye ma 'jig rten 'di ni rab tu ma rung ngo /
ma la bdag gis bcom ldan 'das la gsol ba gdab gor ma chag go snyam mo /
prasāritaṃ vā sammiṃjayet /
evam eva brahmā sahāpatiḥ brahmaloke 'ntarhito bhagavataḥ purastāt pratyasthāt
de nas tshangs pa mi mjed kyi bdag po dper na skyes bu stobs dang ldan pa'i lag pa bskum pa las brkyang ba'am brkyang ba las bskums pa tsam du tshangs pa'i 'jig rten nas mi snang bar gyur te /
atha brahmā tasyāṃ velāyāṃ gāthām abhāṣata /
prādurbabhūva magadheṣu pūrvaṃ
bcom ldan 'das kyi spyan sngar 'dug go /
de nas de'i tshe tshangs pas tshigs su bcad de gsol pa /
ma ga dh'a yi yul 'dir sngon chad chos /
dharmo hy aśuddhaḥ samalānubaddhaḥ ma dag dri ma rjes su 'brel ya 'byung /
apāvṛṇīṣva amṛtasya dvāraṃ bdud rtsi sgo mo dbye bar mdzod cig chos /
vadasva dharmaṃ virajaṃ niraṃgaṇam rdul bral nyon mongs med pa bshad du gsol /
atha bhagavān tasyāṃ velāyām ime gāthe abhāṣat de nas bcom ldan 'das kyis de'i tshe tshigs su bcad pa 'di dag bka' stsal to /
kṛcchreṇa me adhigato brahman khilāṃ pravidālya tshangs pa nga yis tha ba kun /
bcom nas tshegs chen gyis rtogs pa'i /
(Abhidh-k-vy 104) /
bhavarāgaparītaiś ca nāyaṃ dharmaḥ susaṃbudhaḥ
chos 'di srid pa'i 'dod chags kyis /
bkris pas bde blag rtogs ma yin /
pratisrotopamaṃ mārgaṃ gabhīram atidurdṛśaṃ rgyun phyogs las ni bzlog pa'i lam /
zab la shin tu blta dka' ste /
na drakṣyante rāgaraktās tamaḥskandhena cāvṛtāḥ 'dod chags kyis chags mun pa yi /
phung pos bsgribs pas mi mthong ngo /
tshangs pas gsol pa /
brahmāvocat /
santi bhadanta sattvā loke jātā loke vṛddhās tīkṣṇendriyā api madhyendriyā api mṛdvindriyā apīty apravartita eva dharmacakra iti vistaraḥ
bcom ldan 'das sems can 'jig rten du skyes shing 'jig rten du rgas pa rnams la dbang po rnon po dag kyang mchis dbang po 'bring po dag kyang mchis dbang po rtul po dag kyang mchis so zhes gsungs pa yin no /
chos kyi 'khor lo ma bskor ba kho na'i tshe zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
indriyāṇi śraddhādīni /
yais te bhavyā uktāḥ
dad pa la sogs pa'i dbang po gang dag gis de dag skal pa dang ldan par bshad pa yin te /
yasmād apravartite 'pi dharmacakre santi tīkṣṇendriyā ityādy uktam /
tasmāt santy eva sāsravāṇi śraddhādīnīti
gang gi phyir chos kyi 'khor lo ma bskor ba'i tshe dbang po rnon po dag kyang yod do zhes bya ba la sogs pa gsungs pa de'i phyir dad pa la sogs pa zag pa dang bcas pa dag yod pa nyid do /
sadevakāl lokād iti vistaraḥ /
na tāvad aham asmāt sadevakāl lokāt samārakāt sabrahmakāt saśramaṇabrāhmaṇikāyāḥ prajāyāḥ sadevamānuṣāyā mukto niḥsṛto visaṃyukto viprayukto viparyāsāpagatena cetasā bahulaṃ vyahārṣam iti vistaravacanam
'jig rten lha dang bcas pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de srid du nga 'jig rten lha dang bcas pa bdud dang bcas pa tshangs pa dang bcas pa dge sbyong dang bram ze'i skye dgu dang bcas pa lha dang mir bcas pa 'di las grol ba dang nges par byung ba dang mi ldan pa dang bral ba dang phyin ci log dang bral ba'i sems kyis mang du gnas par mi 'gyur ro zhes bya ba rgyas par gsungs pa yin no /
na cānāsravāṇām eṣa parīkṣāprakāra iti /
na hy anāsravāṇām āsvāda ādīnavo niḥsaraṇaṃ vā yujyate
zag pa med pa rnams la ni yongs su brtags pa'i rnam pa 'di med do zhes bya ba ni zag pa med pa rnams la ni ro myang ba dang nyes dmigs dang nges par 'byung ba rung ba ma yin no /
(II /
10) arhann iti /
nānāgāmī /
kleśavimuktasaṃtānatvāt /
ṛddhimān iti prāptābhijñaḥ
dgra bcom pa zhes bya ba ni phyir mi 'ong ba ni ma yin te /
rgyud nyon mongs pa las rnam par ma grol ba'i phyir ro /
rdzu 'phrul dang ldan pa zhes bya ba ni mngon par shes pa thob pa'o /
cetovaśitvaṃ prāpta iti /
asamayavimuktaḥ /
jīvitapariṣkāram iti /
jīvitāya pariṣkāras tadanuguṇatvāt
sems la dbang thob pa zhes bya ba ni dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'o /
'tsho ba'i yo byad ces bya ba ni 'tsho bar byed pa'i yo byad de de dang mthun pa'i phyir ro /
dattvā tat praṇidhāyeti /
tad āyuḥ praṇidhāya cetasi kṛtvety arthaḥ /
katham ity āha
phul nas de bsams te zhes bya ba ni tshe de bsams nas te sems la byas nas zhes bya ba'i tha tshig go /
ji ltar zhe na /
yan me bhogavipākaṃ karma /
tad āyurvipākaṃ bhavatv iti
bdag gi longs spyod kyi rnam par smin pa gang yin pa de'i tshe'i rnam par smin par gyur cig snyam pa yin no /
prāntakoṭikam iti /
vṛddhiniṣṭhāgatam iti lakṣaṇam asya vakṣyate
rab kyi mtha' pa zhes bya ba 'di'i mtshan nyid ni 'phel ba'i rab tu phye ba yin zhes 'chad par 'gyur ba yin no /
cittam utpādayati vācaṃ ca bhāṣata iti /
cittavācāv api tatsiddhaye kuryāt naikakāraṇasādhyaṃ hi kāryaṃ
sems skyed par byed cing tshig tu yang smra bar byed de zhes bya ba ni sems dang tshig dag kyang de grub par bya ba'i phyir skyed cing smra bar byed de rgyu gcig gis bsgrub par bya ba'i 'bras bu ni med do /
tad anena vipāka eva jīvitendriyam iti darśayati /
yan me bhogavipākaṃ karma
de lta bas na 'di ni srog gi dbang po rnam par smin pa kho na yin no zhes ston par byed do /
tad āyurvipākadāyi bhavatv iti /
dhyānabhāvanābalaṃ tu tasyākarṣakam iti
longs spyod kyi rnam par smin pa'i las gang yin pa de'i tshe'i rnam par smin pa 'byin par 'gyur bas bsam gtan bsgom pa'i stobs kyis de 'dren par byed pa yin no /
vipākoccheṣaṃ vipacyata iti /
akālamaraṇenāparisamāptaphalasya tyaktasya janmāntarakarmaṇo bhāvanābalena vipākoccheṣam ākṛṣya pratisaṃvedayate
rnam par smin pa'i lhag ma rnam par smin par byed ces bya ba ni tshe rabs gzhan gyi las dus ma yin par 'chi bas 'bras bu yongs su ma rdzogs pa'i rnam par smin pa'i lhag ma bsgom pa'i stobs kyis drangs nas so sor myong bar byed do /
teṣāṃ tādṛśa iti teṣāṃ yoginām de dag gi de lta bu zhes bya ba ni rnal 'byor pa de dag gi'o /
pūrvakarmajaṃ sthitikālāvedham iti /
pūrvasmin janmani karma pūrvakarma
sngon gyi las las grub pa dbang po'i 'byung ba chen po rnams kyi gnas pa'i dus 'phen pa zhes bya ba ni sngon gyi tshe rabs kyi las ni sngon gyi las so /
tato jātaḥ pūrvakarmajaḥ de las skyes pa ni sngon gyi las las skyes pa'o /
sthitir indriyamahābhūtānāṃ pravāhaḥ dbang po'i 'byung ba chen po rnams kyi gnas pa ni rgyun to /
sthiteḥ kālaḥ sthitikālaḥ gnas pa'i dus ni gnas pa'i dus so /
tasyāvedha ākṣepaḥ /
sthitikālāvedhaḥ /
tāvatsaṃsārakṣaṇānubandhasāmartham ākṣepaḥ /
tena hy asau sthitikāla āvidhyate
de 'phen pa ni kun tu 'phen pa ste /
gnas pa'i dus 'phen pa yin no /
de srid du 'khor ba'i skad cig ma rgyun chags par nus pa ni 'phen pa yin te /
des gnas pa'i dus 'di kun tu 'phen par byed do /
taṃ pūrvakarmajaṃ sthitikālāvedham indriyamahābhūtānāṃ vyāvartayanti yognaḥ rnal 'byor ba rnams ni sngon gyi las las skyes pa dbang po'i 'byung ba chen po rnams kyi gnas pa'i dus 'phen pa ni zlog par byed la /
apūrvaṃ ca samādhijam āgantukam ākṣipanti /
(Abhidh-k-vy 105) /
praśnāt praśnāntaram upajāyata iti
sngon med pa'i ting nge 'dzin las skyes pa glo bur ba ni 'phen par byed do /
dri ba las dri ba gzhan 'byung ste zhes bya ba ni /
atha yad arhan bhikṣur āyuḥsaṃskārān sthāpayati /
taj jīvitendriyaṃ kasya vipāka ity asmāt praśnāt kimartham āyuḥsaṃskārān adhitiṣṭhantīti praśnāntaram
'o na dge slong dgra bcom pa'i tshe'i 'du byed dag 'jog par byed pa'i srog gi dbang po gang yin pa de gang gi rnam par smin pa yin zhes bya ba'i dri ba 'di las ci'i phyir tshe'i 'du byed dag byin gyis rlob par byed ces pa dri ba gzhan yin no /
parahitārthaṃ śāsanasthityarthaṃ ceti /
parahitārthaṃ buddhā bhagavantaḥ /
śāsanasthityartham eva śrāvakaḥ /
rogādibhūtaṃ cātmabhāvam iti /
rogagaṇḍaśalyādibhūtaṃ triduḥkhatāyogāt /
kva kasya ceti /
kvety asya praśnavisarjanaṃ manuṣyeṣv eva triṣu dvīpeṣv iti
gzhan la phan pa'i don tam bstan pa gnas par bya ba'i don du ste zhes bya ba ni sangs rgyas bcom ldan 'das rnams ni gzhan la phan pa'i don dang bstan pa gnas par bya ba'i don mdzad pa kho na yin no /
lus nad la sogs par gyur pa zhes bya ba ni sdug bsngal gsum dang ldan pa'i phyir nad dang 'bras dang zug rngu la sogs pa lta bu yin no /
gang du'am gang zhig gi zhes bya ba la gang du zhes bya ba'i dri ba 'di'i lan ni mi'i nang kho na dag tu ste gling gsum po dag tu zhes bya ba yin no /
kasyety asya visarjanaṃ strīpuruṣayor asamayavimuktasyārhataḥ prāntakoṭidhyānalābhina iti gang zhig gi zhes bya ba'i lan ni dgra bcom pa pho mo rab kyi mtha'i bsam gtan thob pa dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i ste zhes bya ba yin no /
tasya hīti vistaraḥ de ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
samādhau ca vaśitvaṃ prāntakoṭikadhyānalābhinaḥ tīkṣṇendriyatvāt ting nge 'dzin la yang dbang ba ni rab kyi mtha'i bsam gtan thob na dbang po rno ba'i phyir ro /
kleśaiś cānupastabdhā saṃtatir niravaśeṣakleśaprahāṇāt nyon mongs pa dag gis kyang rgyud nye bar ma bstan pa ni nyon mongs pa ma lus par spangs pa'i phyir ro /
dṛṣṭiprāptasya yady api samādhau vaśitvam asti /
na tu tasya kleśair anupastabdhā saṃtatiḥ
mthong bas thob pa ni ting nge 'dzin la dbang ba nyid yod mod kyi de'i rgyud nyon mongs pa dag gis nye bar ma bstan pa ni ma yin no /
samayavimuktasya yady api kleśair anupastabdhā saṃtatiḥ /
na tu samādhau vaśitvam
dus kyi rnam par grol ba ni rgyud nyon mongs pa dag gis ma bstan pa yin mod kyi ting nge 'dzin la dbang ba nyid ma yin no /
asamayavimuktasya tūbhayam asti dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba la ni gnyi ga yod do /
bahuvacanam iti /
jīvitasaṃskārān iti yad vacanaṃ /
tad bahuvacanam /
kasmād ity āha
mang po'i tshig ni zhes bya ba ni tshe'i 'du byed dag ces smos pa gang yin pa de ni mang po'i tshig yin no /
bahūnām iti vistaraḥ /
bahūnāṃ saṃtānavartināṃ jīvitasaṃskārāṇām utsarjanādhiṣṭhānāt
de lta bas na tshe dang srog gi 'du byed kyi skad cig ma mang po rnams la zhes bya ba smos te /
na hy ekasya kṣaṇasya utsarjane 'dhiṣṭhāne vā proyojanam asti /
pravāheṇa parakāryābhiniṣpādanāt /
ekasya ca kṣaṇasyāpīḍākaratvāt
tshe'i 'du byed rgyud la yod pa mang po rnams la 'dor zhing byin gyis rlob pa'i phyir te rgyun gyis don mngon par bsgrub pa'i phyir dang skad cig ma gcig ni gnod par mi byed pa'i phyir gcig la 'dor ba'am byin gyis rlob pa ni dgos pa med do /
na ca kālantarasthāvaram iti /
kālāntarasthānaśīlaṃ kālāntarasthāvaram akṣaṇikam
dus gzhan gyi bar du 'jug pa tshe'i rdzas gcig bu ni med do zhes bya ba ni dus gzhan gyi bar du 'dug pa'i ngang tshul can ni dus gzhan gyi bar du 'dug pa'o /
tac caitad āyur dravyaṃ na bhavatīti dyotanārthaṃ bahuvacanam ity eke skad cig mi ma yin pa ste kha cig na re tshe'i rdzas de lta bu de med do zhes bstan pa'i phyir ro zhes zer ro /
bahuṣv eva saṃskāreṣv iti sautrāntikānām ayaṃ pakṣaḥ /
ekasminn api kṣaṇe bahavas te saṃskārāḥ /
yeṣv āyur iti prajñaptiḥ /
naikam āyur nāma dravyam asti /
te ca saṃskārāḥ paṃcaskandhasvabhāvāś catuḥskandhasvabhāvā vā draṣṭavyāḥ
'du byed mang po rnams la zhes bya ba 'di ni mdo sde ba rnams kyi phyogs yin te /
skad cig ma gcig kho na la gang dag la cho zhes gdags pa'i 'du byed de dag mang po zhig yod kyi tshe zhes bya ba'i rdzas gcig pu zhig yod pa ni ma yin no /
'du byed de dag kyang phung po lnga'i ngo bo nyid dam phung po bzhi'i ngo bo nyid yin par blta bar bya'o /
anyathā hi naiva saṃskāragrahaṇam akariṣyata de lta ma yin na 'du byed smos pa mdzad par mi 'gyur gyi /
evaṃ tu vaktavyam abhaviṣyat /
bhagavān jīvitāny adhiṣṭhāya āyūṃṣy utsṛṣṭavān iti maraṇavaśitvajñāpanārtham iti
'di skad du bcom ldan 'das kyis srog dag byin gyis brlabs nas tshe dag btang ngo zhes brjod par 'gyur ro /
'chi ba la mnga' ba nyid du bstan pa'i phyir zhes bya ba ni 'chi ba la dbang ba nyid mnga'o zhes par ro /
maraṇe vaśitvam astīti /
traimāsyam eva nordhvam iti /
trayo māsāḥ samāhṛtās trimāsam /
trimāsam eva traimāsyam atra kālādhvanor atyantasaṃyoge dvitīyā bhavati
zla ba gsum kho na byin gyis brlabs te phyin chad ni 'dul ba'i don med pa'i phyir ma yin no zhes bya ba ni zla ba gsum bsdus pa ste zla ba gsum nyid zla ba gsum mo /
zla ba gsum phyin chad ni 'dul ba'i don med pa'i phyir ma yin te /
sangs rgyas kyi mdzad pa'i mjug ni shin tu bzang ldan yin pa'i phyir ro /
nordhvaṃ traimāsyād vineyakāryābhāvāt bskal pa las lhag pa zhes bya ba la /
subhadrāvasānatvāt buddhakāryasya /
tasyāpi saṃpādanārtham iti pratijñātasaṃpādanārtham
bskal pa ni bskal pa gcig rangs pa yin no /
bskal pa bas lhag pa ni bskal pa bas lhag pa yin te /
anyathā vacanamātraṃ syād iti bskal pa bas thal ba zhes bya ba'i tha tshig go /
kalpāvaśeṣaḥ /
kalpa ekaḥ sakalaḥ kalpādhikaḥ kalpaḥ sātireka ity arthaḥ
de yang bsgrub pa'i phyir ro zhes bya ba ni dam bcas pa bsgrub pa'i phyir te /
de lta ma yin na tshig tsam du 'gyur ro /
skandhamaraṇamārayor (Abhidh-k-vy 106) iti /
catvāro mārāḥ devaputramāraḥ kleśamāraḥ skandhamāraḥ maraṇamāraś ca
phung po dang 'chi bdag gi bdud dag las zhes bya ba ni bye brag tu smra ba rnams na re bdud ni bzhi ste lha'i bu'i bdud dang nyon mongs pa'i bdud dang phung po'i bdud dang 'chi bdag gi bdud do /
tatra prathame yāme devaputramāro nirjitaḥ de la thun dang po la lha'i bu'i bdud las rgyal lo /
dvitīye yāme divyena cakṣuṣā vyavalokya tṛtīye yāme kleśamāro nirjitaḥ thun gnyis pa la lha'i spyan gyis 'jig rten la gzigs nas thun gsum pa la nyon mongs pa'i bdud las rgyal lo /
vaiśālyāṃ tu traimāsyaṃ jīvitasaṃskārān adhiṣṭhāya āyuḥsaṃskārān utsṛṣṭavān yul yangs pa can du srog gi 'du byed dag byin gyis brlabs nas tshe'i 'du byed dag bor te /
skandhamāranirjayārtham utsṛṣṭāḥ skandhāḥ phung po'i bdud las rgyal bar bya ba'i phyir phung po dag btang ngo /
teṣūtsṛṣṭeṣu martavyaṃ syāt de dag btang nas nongs par 'gyur te /
ato maraṇamāranirjayārtham adhiṣṭhitā iti vaibhāṣikāḥ de bas na 'chi bdag gi bdud las rgyal bar bya ba'i phyir byin gyis brlabs so zhes zer ro /
niṣṭhitam ānuṣaṃgikaṃ yat praśnāt praśnāntaram upajātaṃ zhar la 'ongs pa rdzogs so zhes bya ba ni dri ba las dri ba gzhan 'byung ba gang yin pa'o /
dvedhā dvādaśeti /
dvedhaiva dvādaśa evety avadhāryate
bcu gnyis gnyis zhes bya ba ni bcu gnyis kho na rnam pa gnyis kho na'o zhes bya bar nges par gzung ngo /
ṛte 'ntyād aṣṭakāc chraddhādikād ājñātāvīndriyaparyantāt /
daurmanasyāc ca /
jīvitendriyād ekantavipākād anyāni dvādaśendriyāṇi vipākaś cāvipākaś ca
dad pa la sogs pa kun shes pa'i dbang po dang ldan pa la thug pa'i bar brgyad dang yid mi bde ba ma gtogs pa gcig tu rnam par smin pa srog gi dbang po las gzhan pa dbang po bcu gnyis ni rnam par smin pa yang yin la rnam par smin pa ma yin pa yang yin te /
tatra cakṣurādīni puruṣendriyāvasānāni sapta svapnādyabhinirvṛttāny aupacayikāny avipākaḥ /
manoduḥkhasukham iti vistaraḥ
de la mig la sogs pa pho'i dbang po la thug pa'i bar bdun gnyid log pa pas mngon par bsgrubs pa rgyas pa las byung ba rnams ni rnam par smin pa ma yin no /
yāni manaādīni kuśalakliṣṭāni tāny avipākaḥ /
yāni ca yathāyogam airyāpathikaśailpasthānikanairmāṇikasvabhāvāny avyākṛtāni tāny avipākaḥ
yid dang sdug bsngal dang bde ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni yid la sogs pa dge ba dang nyon mongs pa can gang dag yin pa de dag kyang rnam par smin pa ma yin la lung du ma bstan pa spyod lam pa dang bzo'i gnas pa dang sprul pa ba'i ngo bo nyid gang dag yin pa de dag kyang ci rigs par rnam par smin pa ma yin no /
yathāyogam iti viśeṣaṇam /
airyāpathikādīnāṃ mānasatvena duḥkhendriyasaṃbhavāt sukhasaumanasyayoś ca kvacid asaṃbhavāt /
tatra kāmadhātāv airyāpathikaṃ manaindriyaṃ tatsaṃprayukte ca saumanasyopekṣendriye avipākaḥ
ci rigs par zhes bya ba'i khyad par smos pa ni spyod lam pa la sogs pa yid kyi nyid yin pas sdug bsngal gyi dbang po mi srid pa'i phyir la /
bde ba dang yid bde ba dag kyang kha cig tu mi srid pa'i phyir ro /
de la 'dod pa'i khams na ni spyod lam pa'i yid kyi dbang po dang de dang mtshungs par ldan pa yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po dag rnam par smin pa ma yin no /
rūpadhātāv airyāpathikaṃ manaindriyam avipākaḥ /
vedanendriyaṃ ca tatsaṃprayuktaṃ yathābhūmi
gzugs kyi khams na ni spyod lam pa dang de dang mtshungs par ldan pa'i tshor ba'i dbang po ni rnam par smin pa ma yin te sa ji lta ba bzhin no /
nairmāṇikaṃ pañcabhūmikam /
tatra copekṣendriyam evāvipākaḥ
sprul ba pa ni sa lnga pa yin te /
de la ni btang snyoms kyi dbang po kho na rnam par smin pa ma yin no /
airyāpathikaśailpasthānikanairmāṇikāni nityam upekṣendriyeṇa saṃprayuktānīti bhadantānantavarmā btsun pa go cha mtha' yas na re ni spyod lam pa dang bzo'i gnas pa dang sprul pa ba rnams ni rtag tu btang snyoms kyi dbang po dang mtshungs par ldan pa dag yin no zhes zer ro /
śeṣāṇi vipāka iti /
kuśalakliṣṭairyāpathikaśailpasthānikanairmāṇikasvabhāvebhyo manaindriyādibhyo 'nyāni manaindriyādīni vipākajāni vipākaḥ
lhag ma rnams ni rnam par smin pa yin no zhes bya ba ni dge ba dang nyon mongs pa can dang spyod lam pa dang sprul pa pa'i ngo bo nyid kyi dbang po la sogs pa las gzhan pa'i yid kyi dbang po la sogs pa rnam par smin pa las skyes pa dag ni rnam par smin pa yin no /
śeṣāṇy avipāka iti siddham iti /
jīvitendriyaṃ dvādaśa cakṣurādīni hitvā tadavadhāraṇād eva śeṣāṇy avipāka iti siddham
lhag ma rnams ni rnam par smin pa ma yin pa zhes bya bar grub po zhes bya ba ni srog gi dbang po dang mig la sogs pa bcu gnyis ma gtogs pa ste /
de dag nges par bzung ba kho nas lhag ma rnams ni rnam par smin pa ma yin no zhes bya bar grub pa yin no /
katamāni punas tāni /
daurmanasyendriyaṃ na vipākaḥ kuśalākuśalatvāt
de dag kyang gang zhe na /
yid mi bde ba ni dge ba dang mi dge ba yin pa'i phyir rnam par smin pa ma yin te 'di ltar /
tathā hi vakṣyati /
tat tv ekaṃ savipākam iti
de gcig ni /
rnam par smin bcas zhes 'chad par 'gyur ro /
dad la sogs /
dge brgyad /
śraddhādy /
aṣṭakaṃ kuśalam ity avipākaḥ
ces 'byung bas rnam par smin pa ma yin te rnam par smin pa'i mtshan nyid /
vipāko 'vyākṛto dharmaḥ rnam smin lung du ma bstan chos /
sattvākhya (Abhidh-k-vy 107) sems can zhes bya zhes bya ba med pa'i phyir ro /
iti vipākalakṣaṇābhāvāt /
yadi daurmanasyendriyaṃ na vipāka ity anenāgamavirodhaṃ darśayati
gal te yid mi bde ba rnam par smin pa ma yin no zhe na /
lung 'di dang 'gal lo zhes bstan pa'i phyir las ni gsum ste zhes bya ba la sogs pa smos so /
saṃprayogavedanīyatām adhikṛtyeti /
vedanīyaṃ vedanā /
daurmanasyaṃ vedanīyam asminn iti daurmanasyavedanīyaṃ karma
mtshungs par ldan pa myong bar 'gyur ba'i dbang du mdzad nas zhes bya ba myong bar 'gyur ba ni tshor ba ste /
'di la yid mi bde ba myong bar 'gyur ba yod pas na yid mi bde ba myong bar 'gyur ba'i las so /
saumanasyopekṣāvedanīye apīti /
saṃprayogamātravacanād daurmanasyavat saumanasyopekṣe api na vipākaḥ prāpṇuta iti parasyābhiprāyaḥ
'o na ni yid bde ba dang btang snyoms myong bar 'gyur ba'i las dag kyang zhes bya ba /
pha rol po'i bsam pa ni mtshungs par ldan pa tsam yin par smras pa'i phyir yid mi bde ba bzhin du yid bde ba dang btang snyoms dag kyang rnam par smin pa ma yin par 'gyur ba snyam pa yin no /
saṃprayoge 'pi na doṣo vipāke 'pīti /
saumanasyaṃ vedanīyam asmin saumanasyavedanīyaṃ karma /
tathā saumanasyaṃ vipākatvena vedanīyam asya saumanasyavedanīyaṃ karmeti
mtshungs par ldan pa yin yang nyes pa med la rnam par smin pa yin yang nyes pa med do zhes bya ba 'di la yid bde ba myong bar 'gyur ba yod pas yid bde ba myong bar 'gyur ba'i las yin no zhes byas na yang nyes pa med la /
'di la yid bde ba rnam par smin pa nyid du myong bar 'gyur ba yod pas na yid bde ba myong bar 'gyur ba'i las so zhes byas na yang nyes pa med pa'o /
agatyā hy etad evaṃ gamyeteti /
yadi daurmanasyaṃ yuktyā paricchinnaṃ na vipāka iti
go skabs med pas na de ni de ltar shes so zhes bya ba ni gal te yid mi bde ba rnam par smin pa ma yin no zhes bya bar rigs pas yongs su dpyad na ste /
tata evam agatyākhyāyeta saṃprayogavedanīyatām adhikṛtyoktam iti de bas na go skabs med pas 'di skad du mtshungs par ldan pa myong bar 'gyur ba'i dbang du mdzad nas zhes rnam par 'chad par byed pa yin no /
tenāha kā punar atra yuktir daurmanasyaṃ na vipāka iti de'i phyir yid mi bde ba rnam par smin pa ma yin no zhes bya ba 'di la rigs pa ci zhig yod ces bya ba smos so /
atha vā agatyā hy etad evaṃ gamyeta yang na la lar ni mtshungs par ldan pa myong bar 'gyur ba nyid yin no /
kvacit saṃprayogavedanīyatā /
kvacid vipākavedanīyateti /
brūyās tvaṃ sarvatraiva tarhi saṃprayogavedanīyateti
la lar ni rnam par smin pa myong bar 'gyur ba nyid do zhes bya ba'i go skabs med pas na de ni de ltar shes so /
gal te khyod 'o na ni thams cad du mtshungs par ldan pa myong bar 'gyur ba nyid yin no zhes smra na /
ata etad antarābhiprāyam abhisamīkṣyāha /
kā punar atra yuktir daurmanasyaṃ na vipāka iti
bsam pa 'das ma thag pa 'di la brtags nas yid mi bde ba rnam par smin pa ma yin no zhes bya ba 'di la rigs pa ci zhig yod ce na zhes bya ba smos so /
daurmanasyaṃ hīty aniṣṭacintanādikaiḥ parikalpaviśeṣair utpādyate ca [vyutpādyate ca] vyupaśāmyate ca yid mi bde ba ni zhes bya ba ni mi 'dod pa sems par byed pa la sogs pa kun tu rtog pa'i khyad par dag gis skyed par byed cing rnam par zhi bar byed pa yin no /
saumanasyam apy evam iti /
parikalpaviśeṣair iṣṭacintanādibhir utpādyate ca vyupaśāmyate ca
yid bde ba yang de dang 'dra bas zhes bya ba ni 'dod pa sems pa la sogs pa kun tu rtog pa'i khyad par dag gis skyed par byed cing rnam par zhi bar byed pa yin no /
vītarāgādīnāṃ tarhīti /
yasmād vītarāgādīnāṃ daurmanasyaṃ vyāvartate
'o na 'dod chags dang bral ba rnams la zhes bya ba ni 'di ltar 'dod chags dang bral ba rnams la yid mi bde ba ldog ste /
na hi cakṣurādiko vipākabhūto vītarāgādīnāṃ vyāvartate /
daurmanasyaṃ tu vyāvartate
'dod chags dang bral ba rnams la rnam par smin par gyur ba mig la sogs pa ni mi ldog gi yid mi bde ba ni ldog ste /
vacanād daurmanasyena kāmavītarāgo 'samanvāgata iti bstan bcos las yid mi bde ba dang 'dod chags dang bral zhing mi ldan pa yin no zhes 'byung ba'i phyir ro /
sūtre 'py uktaṃ /
avītarāgasya dviśalyā vedanoktā kāyikaṃ duḥkhaṃ pratisaṃvedayate caitasikaṃ ca daurmanasyam iti /
vacanāt vītarāgasya ca ekaśalyā kāyikam eva duḥkhaṃ pratisaṃvedayata iti
mdo las kyang 'dod chags dang ma bral ba la ni zug rngu'i tshor ba gnyis bshad de /
lus kyi sdug bsngal dang sems kyi yid mi bde ba yang so sor myong bar 'gyur ro zhes bya ba dang 'dod chags dang bral ba la ni zug rngu gcig ste /
lus kyi sdug bsngal kho na so sor myong bar 'gyur ro zhes 'byung ba'i phyir gsungs pa yin no /
saumanasyam apy eṣām iti vistaraḥ /
vītarāgāṇām avyākṛtaṃ vipākarūpaṃ saumanasyaṃ kīdṛśaṃ syāt
de dag gis yid bde ba lung du ma bstan pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dod chags dang bral ba rnams kyi yid bde ba lung du ma bstan pa rnam par smin pa yang ci 'dra ba zhig yod par 'gyur /
samāpattisaṃgṛhītaṃ teṣāṃ saumanasyaṃ saṃbhavati /
tac ca kuśalatvān na vipākaḥ
de dag gi yid bde ba ni snyoms par 'jug pas bsdus pas 'byung la de yang dge ba yin pa'i phyir rnam par smin pa ma yin te /
ato vaktavyam /
kīdṛśaṃ teṣāṃ saumanasyaṃ vipāka iti /
yādṛśaṃ tādṛśam astv iti
de'i phyir de dag gi yid bde ba rnam par smin pa ci 'dra ba zhig yin pa brjod par bya dgos so /
aparicchidyamānam api tad asty eveti darśayati /
tasyāsti vipākāvakāśo na daurmanasyasya /
sarvathāpy asamudācārāt samāpattyavasthāyām apy asamāpattyavasthāyām apīty ato na vipāka iti siddham
ci 'dra ba yang rung ste zhes bya ba ni yongs su mi chod kyang de ni yod pa kho na'o zhes ston par byed pa yin te de la rnam par smin pa'i go skabs yod du zin kyang yid mi bde ba ni snyoms par 'jug pa'i gnas skabs na yang rung ste /
rnam pa thams cad du mi 'byung bas de'i phyir rnam par smin pa ma yin no zhes bya bar grub pa yin no /
manaindriyam ubhayor ubhayasyeti /
ubhayoḥ sugatidurgatyoḥ ubhayasya kuśalākuśalasya
yid kyi dbang po ni gnyi ga'i rnam par smin pa yin no zhes bya ba ni bde 'gro dang ngan 'gro gnyi gar dge ba dang mi dge ba gnyi ga'i rnam par smin pa yin no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
vipāka ity adhikāraḥ /
idam utsṛṣṭaṃ jīvitendriyāṣṭamāni sugatau kuśalasya vipāka iti
brgyad pa srog gi dbang po rnams bde 'gro na ni dge ba'i rnam par smin pa yin la zhes bya ba 'di ni spyir bstan pa yin no /
tatra katham ubhayavyaṃjanam asādhusammataṃ kuśalasya vipāka ity āha de la ji ltar mtshan gnyis pa sdug pa ma yin par 'dod pa dge ba'i rnam par smin pa yin zhe na /
sugatāv ubhayavyaṃjanasyākuśalena tatsthānapratilaṃbha iti bde 'gro na mi dge bas mtshan gnyis po de'i gnas rnyed pa yin gyi zhes bya ba smos te /
sthānam asya bhraṣṭam 'di'i gnas nyams pa yin te /
ato 'syākuśalena (Abhidh-k-vy 108) pratilaṃbho viprayukto dharmaḥ /
ubhayaṃ tu vyaṃjanaṃ kuśalasyaiva vipāka ity abhiprāyaḥ
de'i phyir 'di mi dge bas rnyed pa yin te ldan pa ma yin pa'i chos yin gyi mtshan gnyis ni dge ba kho na'i rnam par smin pa yin no snyam du bsams pa yin no /
(II /
11) tat tv ekaṃ savipākam iti /
tad ekaṃ savipākam evety arthaḥ
de gcig ni /
rnam par smin bcas zhes bya ba ni de gcig ni rnam par smin pa dang bcas pa kho na yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
tenāha /
tuśabda evakārārtho bhinnakramaś ceti /
bhinnasthāna ity arthaḥ
de'i phyir ni zhes bya ba'i sgra ni kho na yin zhes bya ba'i don dang rim pa gzhan du sbyar ba zhes bya ba smos te /
gnas gzhan du sbyar zhes bya ba'i tha tshig go /
tad ekaṃ savipākaṃ tv iti hi kramo na bhinnaḥ syāt /
ślokabandhānuguṇyena tv evam uktam
de gcig rnam par smin bcas ni /
zhes byas nas ni rim pa gzhan du sbyar bar mi 'gyur te tshigs su bcad pa bsdebs pa dang mthun par de skad ces bshad pa yin no /
na hi tad avyākṛtam iti /
savipākam evety avadhāraṇe yuktiṃ darśayati /
dve hi vastunī avipāke iṣyete
de ni lung du ma bstan pa yang med la zhes bya ba ni rnam par smin pa dang bcas pa kho na yin no zhes nges par gzung bar bya ba'i rigs pa ston par byed pa yin te /
rnam par smin pa med pa'i dngos po ni gnyis su 'dod de /
avyākṛtam anāsravaṃ ca lung du ma bstan pa dang zag pa med pa'o /
vikalpaviśeṣotpādyatvān na tad avyākṛtam /
asamāhitatvāc ca nānāsravam /
avyākṛtaṃ hi pūtibījavan na vipākadānāya samartham
de ni rnam par rtog pa'i khyad par gyis bskyed par bya ba yin pa'i phyir lung du ma bstan pa yang ma yin la /
mnyam par gzhag pa ma yin pa'i phyir zag pa med pa yang ma yin no /
lung du ma bstan pa ni sa bon rul ba bzhin du rnam par smin pa 'byin par mi nus pa ma yin no /
anāsravaṃ tu tṛṣṇānabhiṣyanditatvān nālaṃ vipākadānāyānabhiṣyanditasārabījavat /
pāriśeṣyād akuśalaṃ vā tad bhavet kuśalasāsravaṃ vā
zag pa med pa ni srid pas mngon par ma brlan pa'i phyir rnam par smin pa 'byin par mi nus te /
sa bon ma brlan pa bzhin no /
shugs kyis na de ni mi dge ba 'am dge ba zag pa dang bcas pa yin par 'gyur te /
ataḥ savipākam eva nāsty avipākaṃ daurmanasyam /
daśa dvidheti /
daśaiva dvidhā dvidhaiva ca daśety avadhāraṇam
de'i phyir yid mi bde ba ni rnam par smin pa dang bcas pa kho na yin gyi rnam par smin pa med pa ni med do /
bcu rnam gnyis zhes bya ba ni bcu kho na rnam pa gnyis yin la rnam gnyis kho na bcu yin no zhes nges par gzung ba yin no /
dvidheti savipākāvipākāni /
mano 'nyavittiśraddhādīni ceti /
manaś ca anyavittayaś ca śraddhādīni ceti
rnam gnyis zhes bya ba ni rnam par smin pa dang bcas pa dang rnam par smin pa med pa dag yin no /
yid dang tshor gzhan dad la sogs /
zhes bya ba la /
vittir vedanā /
anyagrahaṇena daurmanasyavarjitaṃ gṛhyate daurmanasyasyoktatvāt /
śraddhādīni śraddhāvīryasmṛtisamādhiprajñā /
gṛhyanta ity adhikṛtam anyad avipākam iti
tshor zhes bya ba ni tshor ba yin no /
gzhan zhes bya ba smos pas ni yid mi bde ba ma gtogs pa gzung ste /
yid mi bde ba ni bshad zin pa'i phyir ro /
dad la sogs pa zhes bya ba ni dad pa dang brtson 'grus dang dran pa dang ting nge 'dzin dang shes rab dag bzung ngo zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
yathoktadaurmanasyādyavadhāraṇāt /
jīvitaṃ rūpāṇi ca saptendriyāṇy ājñāsyāmīndriyādīni ca trīṇy avipākānīti siddham avyākṛtatvāt anāsravatvāc ca yathākramam /
(II /
12) aṣṭakaṃ kuśalam iti
gzhan ni rnam par smin pa med pa bzhin no zhes bya ba ni yid mi bde ba la sogs pa ji skad bshad pa dmigs kyis bstsal ba'i phyir srog dang gzugs can gyi dbang po bdun dang kun shes par byed pa'i dbang po la sogs pa gsum ni go rims bzhin du lung du ma bstan pa'i phyir dang zag pa med pa yin pa'i phyir rnam par smin pa med pa dag yin no zhes bya bar grub bo /
aṣṭakaṃ kuśalam evety avadhāraṇam /
dvidhā daurmanasyam iti /
dvidhaiva daurmanasyaṃ daurmanasyam eva dvidhety avadhāraṇaṃ
dge ba brgyad ces bya ba ni brgyad ni dge ba kho na'o zhes bya bar nges par gzung ba yin no /
yid mi bde ba dang rnam gnyis zhes bya ba ni rnam gnyis kho na yid mi bde ba yin la yid mi bde ba kho na rnam gnyis yin no zhes bya bar nges par gzung ba yin te /
dvidheti kuśalaṃ cākuśalaṃ ca /
anyad api dvaidham asti /
kūśalaṃ cāvyākṛtaṃ ca akuśalaṃ cāvyākṛtaṃ ceti /
tat katham idam avadhāryate
rnam gnyis zhes bya ba ni dge ba dang mi dge ba'o /
dge ba yang yin la lung du ma bstan pa yang yin pa dang mi dge ba yang yin la lung du ma bstan pa yin zhes bya ba rnam gnyis gzhan yang yod na de ji ltar 'di skad du dge ba yang yin mi dge ba yang yin no zhes bya bar nges par gzung zhe na /
kuśalaṃ cākuśalaṃ ceti /
vyākhyānato viśeṣapratipattiḥ /
atha vā daurmanasyaṃ savipākam eveti nirdhāritam
rnam par bshad pa'i sgo nas bye brag rtogs pa yin no /
rnam pa gcig tu na yid mi bde ba rnam par smin pa dang bcas pa kho na yin no zhes nges par gzung ste /
tasmād idam eva dvaidhaṃ bhavati nānyat de lta ba na 'di kho na rnam pa gnyis yin par 'gyur ro /
anyā ca vittir iti daurmanasyavarjyaṃ vedanācatuṣṭayaṃ tasyoktatvāt /
tredheti /
kuśalākuśalāvyākṛtāni /
trayaḥ prakārās tredhā
tshor gzhan ni yid mi bde ba ma gtogs pa'i tshor ba bzhi ste /
de ni bshad zin pa'i phyir ro /
rnam gsum zhes bya ba ni dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa dag yin no /
dvitryoś ca dhamuñ rnam gsum ni rnam pa gsum ste /
edhāc ceti (Abhidh-k-vy 109) tredhety edhāśabdavyutpattiḥ ma chags pa la sogs pa dang mtshungs par ldan pa dag ni dge ba yin no /
alobhādisaṃprayuktāni kuśalāni /
lobhādisaṃprayuktāny akuśalāni /
ato 'nyāny avyākṛtāni
chags pa la sogs pa dang mtshungs par ldan pa dag ni mi dge ba yin no /
de las gzhan pa dag ni lung du ma bstan pa yin no /
anyad ekadheti /
jīvitāṣṭamam anyad ekadhaivety avadhāryate /
avyākṛtam evety arthaḥ /
etadarthaṃ ca punar asya karaṇam /
anyathā hy akuśalam eva kuśalāvyākṛtam evākuśalāvyākṛtam eva vā tat saṃbhāvyate
gzhan ni rnam pa gcig ces bya ba ni brgyad pa srog gi dbang po dang gzhan ni rnam pa gcig kho na'o zhes bya bar nges par gzung bar bya ba yin te /
lung du ma bstan pa kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
'di'i don du 'di yar smos te /
de lta ma yin na de mi dge ba kho na yin pa'am dge ba dang lung du ma bstan pa kho na yin par yang dogs par 'gyur ro /
tasmād abhīpsitaikadhātvaprasiddhyarthaṃ punar ucyate de lta bas na mngon par 'dod pa'i rnam pa gcig bu nyid rab tu grub par bya ba'i phyir yang brjod de /
yasyaikadhātvaṃ saṃbhavati /
tad bhavati /
kiṃ ca saṃbhavaty avyākṛtatvam iti
'di la rnam pa gcig nyid gang zhig srid pa de yin no /
srid pa yang gang yin zhe na /
(II /
13) kāmāptam amalaṃ hitveti /
amalam eva hitvā kāmāptaṃ bhavati /
tad dhy apratisaṃyuktam eveti
lung du ma bstan pa yin no /
dri med ma gtogs 'dod par gtogs /
zhes bya ba ni dri ma med pa kho na ma gtogs pa 'dod par gtogs pa yin no /
adhātupatitam evety arthaḥ /
rūpāptaṃ strīpumindriye iti vistaraḥ
de ni de ldan pa ma yin pa kho na'o zhes bya ba ni khams gsum ma gtogs pa kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
strī ca pumāṃś ca strīpumāṃsau pho mo'i dbang dang sdug bsngal dag /
samāsānte vidhir anitya iti paribhāṣayā samāsānto na bhavati ma gtogs gzugs gtogs zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni pho dang mo ni pho mo'o /
tayor indriye strīpumindriye de dag gi dbang po ni pho mo'i dbang po dag yin no /
duḥkhe ceti duḥkhavedanāsvabhāve indriye duḥkhadaurmanasye ity arthaḥ sdug bsngal dag ces bya ba ni sdug bsngal gyi tshor ba'i ngo bo nyid dag yin te /
sdug bsngal dang yid mi bde ba zhes bya ba'i tha tshig go /
te strīpumindriye duḥkhadaurmanasye amalāṃ cehānuvartamānaṃ hitvā /
śeṣaṃ rūpāptam indriyaṃ bhavati
pho dang mo'i dbang po de dag dang sdug bsngal dang yid mi bde ba dag dang 'dir sbyar ba dri ma med pa ma gtogs pa dbang po lhag ma rnams ni gzugs su gtogs pa yin no /
kvocyanta iti pṛṣṭe sūtraṃ darśayati /
asthānam anavakāśa iti vistaraḥ
ga las 'byung zhes dris pa dang mdo bstan pa'i phyir gnas ma yin zhing go skabs med de zhes bya ba ni rgyas par smos te /
atra sūtra ity abhiprāyaḥ mdo 'di las so snyam du bsams pa'o /
anyaḥ puruṣabhāvo 'sti /
yaḥ kāmadhātau puruṣāṇāṃ bhavatīti /
stanādisaṃsthānasvarācārānyathātvam /
duḥkhendriyaṃ nāstīti /
āśrayasyācchatvāt tad abhighātajaṃ nāsti /
akuśalabhāvāc ca vipākajaṃ ca nāsti
pho'i ngo bo gzhan 'dod pa'i khams na pho rnams la yod pa gang yin pa ni yod do zhes bya ba ni nu ma la sogs pa dbyibs dang nga ro dang spyod pa gzhan pa nyid do /
sdug bsngal gyi dbang po med do zhes bya ba ni lus dang ba'i phyir ba snun pa las byung ba de med la mi dge ba med pa'i phyir rnam par smin pa las skyes pa yang med do /
daurmanasyendriyaṃ nāsti śamathasnigdhasaṃtānatvād iti /
yasmāc ca śamathena samādhinā pratighavigamāt
zhi gnas kyis brlan pa'i phyir yid mi bde ba'i dbang po med do zhes bya ba ni gang gi phyir zhi gnas kyi ting nge 'dzin gyis khong khro ba dang bral bas rgyud la rtsub bag med pa de'i phyir yid mi bde ba med do /
raukṣyaṃ saṃtāne nāsti /
tasmād daurmanasyendriyaṃ nāsti
kun nas mnar sems kyi gzhi med pa'i phyir zhes bya ba la /
kun nas mnar sems ni 'khrug pa'o /
āghātavastvabhāvāc ceti /
āghātaḥ kopaḥ /
tasya vastu viṣayaḥ āghātavastu
de'i gzhi ni yul yin pas kun nas mnar sems kyi gzhi'o /
kun nas mnar sems kyi gzhi ni dgu ste /
nava cāghātavastūni /
anarthaṃ me akārṣīt karoti kariṣyati cety āghātavastutrayam /
mitrasya me anartham akārṣīt karoti kariṣyatīty aparam āghātavastutrayam
bdag la gnod pa byas so byed do byed par 'gyur ro zhes bya ba kun nas mnar sems kyi gzhi gsum dang bdag gi mdza' bo la gnod pa byas so byed do byed par 'gyur ro zhes bya ba kun nas mnar sems kyi gzhi gzhan gsum dang bdag gi dgra bo la phan pa byas so byed do byed par 'gyur ro zhes bya ba kun nas mnar sems kyi gzhi gzhan gsum mo /
amitrasya me artham akārṣīt karoti kariṣyati cety aparam āghātavastutrayam iti /
eṣāṃ navānām āghātavastūnām abhāvāt viṣayakṛtam api daurmanasyaṃ nāsti
kun nas mnar sems kyi gzhi dgu po 'di dag med pa'i phyir yul gyis byas pa'i yid mi bde ba yang med kyi rgyus byas pa med pa 'ba' zhig ni ma yin no zhes ston par byed do /
na kevalaṃ hetukṛtaṃ nastīti darśayati /
hetukṛtaṃ hi tad yat svasaṃtānapratighakṛtam
rang gi rgyud la yod pa'i khong khro ba byas pa gang yin pa de ni rgyus byas pa yin la /
pratyayakṛtaṃ ca tad yan navāghātavastukṛtam iti kun nas mnar sems kyi gzhi dgus byas pa gang yin pa de ni rkyen gyis byas pa yin no /
sukhe cāpohya rūpi ceti /
(Abhidh-k-vy 110) /
caśabdena pūrvoktam anukṛṣyate
gzugs can dang bde ba yang zhes bya ba'i yang zhes bya ba'i sgras ni gong du bshad pa sbyar bar bya ba yin te /
tenāha /
strīpumindriye duḥkhe cāmalaṃ ca hitveti vartata iti /
sukhe iti /
sukhavedanāsvabhāve sukhasaumanasyendriye /
rūpīndriyaṃ cakṣurādi /
(II /
14) vittitrayaṃ sukhasaumanasyopekṣā iti
de'i phyir pho dang mo'i dbang po dag dang bde ba dag dang dri ma med pa yang ma gtogs so zhes bya bar sbyar ro zhes bya ba smos so /
gzugs can gyi dbang po ni mig la sogs pa'o /
bde ba dag ces bya ba ni bde ba'i tshor ba'i ngo bo nyid dag ste /
bde ba dang yid bde ba'i dbang po dag go /
tshor ba gsum ni bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms dag yin te /
sukhendriyaṃ yat tṛtīyadhyānabhūmikaṃ darśanaheyānuśayasaṃprayuktaṃ /
tad darśanaheyam /
tatraiva ato 'nyat sāsravam
bde ba'i dbang po bsam gtan gsum pa'i sa pa /
mthong bas spang bar bya ba'i phra rgyas dang mtshungs par ldan pa gang yin pa de ni mthong bas spang bar bya ba yin no /
pañcavijñānakāyikaṃ ca kāmāvacaram /
prathamadhyānabhūmikaṃ ca trivijñānakāyikaṃ bhāvanāprahātavyam
de nyid na de las gzhan pa'i zag pa dang bcas pa dang rnam par shes pa'i tshogs lnga pa 'dod pa na spyod pa dang rnam par shes pa'i tshogs gsum pa bsam gtan dang po'i sa pa ni bsgom pas spang bar bya ba yin no /
anāsravaṃ tu sukhendriyam aheyam bde ba'i dbang po'i zag pa med pa ni spang bar bya ba ma yin pa yin no /
saumanasyaṃ darśanaheyasaṃprayuktaṃ darśanaheyam yid bde ba yang mthong bas spang bar bya ba dang mtshungs par ldan pa ni mthong bas spang bar bya ba yin no /
ato 'nyat sāsravaṃ bhāvanāheyam /
anāsravam aheyam /
upekṣendriyaṃ tu sarvagam iti sugamam
de las gzhan pa zag pa dang bcas pa ni bsgom pas spang bar bya ba yin no /
zag pa med pa ni spang bar bya ba ma yin no /
btang snyoms ni thams cad na yod pa nyid pas rtogs par sla'o /
dviheyā durmanaskateti /
daurmanasyayogād durmanaskaḥ /
tadbhāvo durmanaskatā /
daurmanasyam ity arthaḥ
gnyis kyis spang ba yid mi bde zhes bya ba ni yid bde ba ma yin pa dang ldan pas yid bde ba ma yin pa'o /
yasya guṇasya hi bhāvād dravye śabdaniveṣaḥ /
tadabhidhāne tvatalāv iti lakṣaṇāt
de'i ngo bo ni yid bde ba ma yin pa nyid de /
yid mi bde ba zhes bya ba'i tha tshig ste /
tad darśanaheyasaṃprayuktaṃ darśanaheyam mthong bas spang bar bya ba dang ldan pa ni mthong bas spang bar bya ba yin no /
ato 'nyad bhāvanāheyam /
nāheyam asamāhitatvāt /
(II /
15) kāmeṣv ādau vipākau dve labhyete iti
de las gzhan pa ni bsgom pas spang bar bya ba yin no mnyam par gzhag pa ma yin pa'i phyir spang bar bya ba ma yin pa ni med do /
'dod par dang por rnam smin gnyis /
kāmapradhānatvāt kāmadhātuḥ kāma iti nirdiśyata iti vakṣyate rnyed de zhes bya ba ni 'dod pa'i khams ni 'dod pa gtso bo yin pa'i phyir 'dod pa rnams zhes bstan zhes 'chad par 'gyur ro /
aṇḍajajarāyujasaṃsvedajais sattvaiḥ kāmadhātāv ādau prathamato dve indriye vipākātmake labhyete /
kāyendriyaṃ jīvitendriyaṃ ca
'dod pa'i khams na sems can sgo nga las skye ba dang mngal nas skye ba dang drod gsher las skye ba rnams kyis dang po kho nar rnam par smin pa'i bdag nyid kyi dbang po gnyis rnyed par 'gyur te /
lus kyi dbang po dang srog gi dbang po'o /
ci'i phyir zhe na /
skye ba'i srid pa nyon mongs can /
kasmāt /
pratisaṃdhikāle manaupekṣendriyayor avaśyaṃ kliṣṭatvāt /
upapattibhavaḥ kliṣṭaḥ sarvakleśaiḥ svabhūmikair iti vacanāt /
cakṣurādīnāṃ ca tasyām avasthāyām avidyamānatvāt
rang gi sa pa'i nyon mongs kun /
zhes 'byung ba'i phyir yid dang btang snyoms kyi dbang po dag ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe gdon mi za bar nyon mongs pa can yin pa'i phyir la /
mig la sogs pa yang gnas skabs de na med pa'i phyir ro /
nopapādukair iti apavādaḥ /
aviśeṣitatvād dhy upapādukair api tathaiva dve eva labhyeyātām iti prasaṃgaḥ /
tasmād ayaṃ pratiṣedhaḥ
rdzus te skyes pas min zhes bya ba ni dmigs kyis bsal ba ste /
bye brag tu ma phye ba'i phyir rdzus te skye ba rnams kyis kyang de dang 'dra bar gnyis kho na zhig 'thob par 'gyur ro zhes bya bar thal bar 'gyur bas /
de lta bas na 'di bkag pa yin no /
kim upapādukais te dve naiva labhyete ci rdzus te skye ba rnams kyis de gnyis ma rnyed pa kho na zhig yin nam zhe na /
labhyete na tu dve eva /
tenāha /
taiḥ ṣaḍ veti vistaraḥ
rnyed par 'gyur mod kyi gnyis kho na ni ma yin te /
de'i phyir de yis drug gam zhes bya ba la sogs pa rgyas par smos so /
yady avyañjanā bhavanti /
yady avidyamānastrīpuruṣendriyāḥ /
yathā prāthamakalpikā iti
gal te mtshan med pa zhig yin na ste zhes bya ba ni gal te pho dang mo'i dbang po med pa zhig yin no /
yugādyutpannāḥ prāg āsan rūpivat sattvā iti vacanāt /
katamāni ṣaṭ /
cakṣurādīni pañca jīvitaṃ ca ṣaṣṭham iti
'di ltar bskal ba dang po ba rnams lta bu'o zhes bya ba ni dus kyi dang po byung ba rnams te /
snga byung sems can gzugs can bzhin /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
drug dang zhe na /
mig la sogs pa lnga dang drug pa srog gi dbang po'o /
yathā devādiṣv iti /
ādiśabdena nārakādayo 'pi gṛhyante
stsogs pa zhes bya ba'i ni sgras ni dmyal ba la sogs pa gzung ste /
antarābhavopapattibhavapratisaṃdhyavasthāyāṃ (Abhidh-k-vy 111) tāni prathamato labhyante srid pa bar ma dang skye ba'i srid par nying mtshams sbyor ba'i gnas skabs na de dag dang por 'thob bo /
kiṃ punar ubhayavyañjanā apy upapādukā bhavantīti yang ci rdzus te skye ba dag la yang mtshan gnyis pa yod dam zhe na zhes bya ba la /
nihīnobhayavyañjanotpattiḥ /
viśiṣṭā copapādukā yoniḥ /
katham anayoḥ samāyoga iti codanābhiprāyaḥ /
rūpapradhānatvād rupāṇīti rūpadhātur nirdiśyate
klan ka ba'i bsam pa ni mtshan gnyis 'byung ba ni dman pa yin la rdzus te skye ba'i skye gnas ni khyad par can yin na 'di gnyis ji ltar ldan snyam du bsams pa yin no /
gzugs gtso bo yin pa'i phyir gzugs rnams zhes bstan te zhes bya ba la /
rūpapradhānatvād iti /
rūpāṇāṃ svacchatvād bhāsvaratvād ity arthaḥ
gzugs gtso bo yin pa'i phyir zhes bya ba ni gzugs rnams dang ba'i phyir te /
'od gsal ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
atha vā na kāmaguṇapradhāno rūpadhātuḥ rnam pa gcig tu gzugs kyi khams ni 'dod pa'i yon tan gtso bo ma yin no /
kiṃ tarhi 'o na ci zhe na /
rūpamātrapradhānaḥ /
nāpy ārūpyadhātuvad arūpapradhāna iti /
sūtre 'py uktam iti
gzugs tsam gtso bo yin te /
gzugs med pa bzhin du gzugs med pa gtso bo yang ma yin no /
sūtre 'py evaṃ dṛṣṭam /
na madupajñam evaitad iti darśayati
mdo las kyang zhes bya ba ni mdo las kyang 'di lta bu snang bas 'di bdag gis byas pa kho na ni ma yin no zhes bya bar ston pa yin no /
ye 'pi te śāntā vimokṣā atikramya rūpāṇy ārūpyāḥ /
te 'py anityā adhruvā anāśvāśikā vipariṇāmadharmāṇa iti vistaraḥ
gang dag gzugs rnams las 'das nas gzugs med pa'i rnam par thar ba zhi ba de dag kyang mi rtag pa mi brtan pa yid brtan du mi rung bar rnam par 'gyur ba'i chos can yin no zhes bya ba rgyas par gsungs pa yin no /
avyañjanair upapādukair iti prāthamakalpikaiḥ /
samāpattitaś ca paratvād iti
rdzus te skye ba mtshan med pa dag gis rnyed pa gang yin pa'o zhes bya ba ni bskal ba dang po pa dag gis so /
yasmāt pūrvaṃ rūpasamāpattiḥ /
paścād ārūpyasamāpattiḥ /
tasmād rūpadhātor uttara ārūpyadhātuḥ /
upapattitaś ca pradhānataratvād iti /
yasmāc copapattitaḥ pradhānataraḥ rūpadhātor ārūpyadhātuḥ
snyoms par 'jug pa ring ba'i phyir zhes bya ba ni gang gi phyir sngar gzugs kyi snyoms par 'jug pa yin la phyis gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa yin pa de'i phyir gzugs kyi khams pas gzugs med pa'i khams gong ma yin no /
skye ba'i ma chog yin pa'i phyir zhes bya ba ni gang gi phyir skye ba'i sgo nas gzugs kyi khams pas gzugs med pa'i khams mchog yin te /
bahūni kalpasahasrāṇi tatrātipraśānto vipāko bhavati /
ato 'py asāv uttaro na tūpapattideśataḥ
de na bskal pa stong phrag du mar rab tu zhi ba'i rnam par smin par 'gyur ba de'i phyir yang 'di gong ma yin gyi skye ba'i yul gyi sgo nas ni ma yin te /
ārūpyadhātur asthāna iti vacanāt gzugs med khams na gnas med do /
(II /
16) nirodhayaty uparamann iti /
mriyamāṇa ārūpyadhātāv etāny eva trīṇīndriyāṇi nirodhayati
zhes 'byung ba'i phyir ro /
gzugs med dag tu 'chi ba ni zhes bya ba ni 'chi bar 'gyur ba na ste gzugs med pa'i khams na ni dbang po 'di gsum kho na 'gag par 'gyur ro /
sāpavādaṃ caitad veditavyam /
śubhe sarvatra pañca ceti vacanāt
'di ni dmigs kyis bsal ba dang bcas pa yin par rig par bya ste /
dge la thams cad dag tu lnga /
rūpe 'ṣṭāv iti zhes 'byung ba'i phyir ro /
rūpadhātāv aṣṭāv etāny eva /
saha pañcabhiś cakṣurādibhir nirodhayet
gzugs na brgyad ces bya ba ni gzugs kyi khams ni de dag nyid mig la sogs pa lnga dang bcas te brgyad kho na cig car 'gag par 'gyur te /
sakṛtsamagrendriyamaraṇāt /
ata evāha /
sarve hy upapādukāḥ samagrendriyā upapadyante mriyante ceti /
kāme daśa navāṣṭa veti
dbang po tshang bar 'chi ba'i phyir ro /
de nyid kyi phyir rdzus te skye ba thams cad ni dbang po rnams tshang bar skye zhing 'chi'o zhes bya ba smos so /
'dod par bcu 'am dgu 'am brgyad /
ubhayavyañjano daśendriyāṇi nirodhayati /
yadi samagrapañcendriyo bhavati
ces bya ba ni mtshan gnyis pa zhig yin la gal te dbang po tshang na bcu 'gag par 'gyur ro /
mtshan gcig pa zhig yin na ni dgu'o /
ekavyañjano nava /
avyañjano 'ṣṭau /
yadi tu vikalendriyo 'ndho badhiro vā bhavati /
tadā tad indriyaṃ parihāryam
mtshan med pa zhig yin na ni brgyad de /
gal te dbang po ma tshang ba long ba'am 'on pa zhig yin na ni de'i tshe dbang po dbri bar bya'o /
sāpavādaṃ caitat sarvakāmadhātāv eva veditavyam 'dod pa'i khams kyi 'di thams cad kyang dmigs kyis bsal ba dang bcas pa kho na yin par rig par bya'o /
tad apavādam āha /
kramamṛtyos tu catvārīti
dmigs kyis bsal ba de bstan pa'i phyir /
rim gyis 'chi ba dag la bzhi /
na hy eṣāṃ pṛthagnirodha iti /
na hy eṣāṃ kāmadhātāv anyonyaṃ virahayya nirodho 'stīty abhiprāyaḥ
zhes bya ba smos so /
de rnams la ni so sor 'gag pa med do zhes bya ba 'di dag ni 'dod pa'i khams na phan tshun bral te 'gag pa med do snyam du bsam pa yin no /
śubhe sarvatra pañca ceti dge la kun tu lnga yang yin /
zhes bya ba 'di ni /
(Abhidh-k-vy 112) /
sarvasya pūrvoktasya maraṇavidher
gzugs med dag tu 'chi ba ni /
yid dang srog dang btang snyoms nyid /
nirodhayaty uparamann ārūpye jīvitaṃ mana ity evamāder apavādaḥ ces bya ba de lta bu la sogs pa 'chi ba'i tshul gong du bshad pa thams cad kyi dmigs kyis bsal ba yin no /
trividhaṃ hi maraṇacittaṃ saṃbhavati /
kliṣṭam avyākṛtaṃ kuśalaṃ ca
'chi ba'i sems ni rnam pa gsum srid de nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa dang dge ba'o /
tatra kliṣṭāvyākṛtacittasyotsarganyāyena maraṇavidhir uktaḥ /
kuśalacittasya tu maraṇe śraddhādayaḥ pañcādhikāḥ prakṣeptavyāḥ
de la nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa'i 'chi ba'i tshul ni spyir bstan pa'i tshul gyis bshad zin to /
dge ba'i sems kyis 'chi ba la ni dad pa la sogs pa lnga bsnan par bya ste /
eṣāṃ hi śraddhādīnāṃ kuśale cetasy avaśyaṃ bhāvaḥ /
tena yatra trīṇy uktāni tatrāṣṭau /
yatrāṣṭau tatra trayodaśa /
yatra daśa tatra pañcadaśa /
yatra nava tatra caturdaśa /
yatra punar aṣṭau tatra trayodaśa /
yatra catvāri tatra naveti vistareṇa gaṇanīyam
dad pa la sogs pa 'di dag ni dge ba'i sems la gdon mi za bar yod do /
des na gang du gsum bshad pa der ni brgyad do /
gad du brgyad yin pa der ni bcu gsum mo /
gang du bcu yin pa der ni bco lnga'o /
gang du dgu yin pa der ni bcu bzhi'o /
yang gang du brgyad yin pa der ni bcu gsum mo /
gang du bzhi yin pa der ni dgu'o zhes bya ba rgyas par brtsi bar bya'o /
rūpārūpyadhātvoṛ nāsti kramamaraṇam /
(II /
17) indriyaprakaraṇe sarva indriyadharmā vicāryanta iti /
indriyaprakaraṇe iha kriyamāṇe /
sarva indriyadharmā indriyāvasthāviśeṣāḥ kāritraviśeṣā vā vicāryanta ity eke vyācakṣate /
apare tu vyācakṣate
gzugs dang gzugs med pa khams dag na ni rim gyis 'chi ba med do /
dbang po'i skabs su dbang po'i chos thams cad dpyad par bya ste zhes bya ba ni kha cig na re dbang po'i skabs su bya ba ni dbang po'i chos te dbang po'i gnas skabs kyi khyad par ram byed pa'i khyad par thams cad dpyad par bya ste zhes zer ro /
indriyaprakaraṇe indriyaskandhake sarva indriyadharmā avasthāviśeṣāḥ kāritraviśeṣā vā vicāryante /
tenehāpi te vicāryante
gzhan dag na re dbang po'i skabs te dbang po'i phung po las dbang po'i chos gnas skabs kyi khyad par ram byed pa'i khyad par thams cad dpyad de bstan bcos 'di yang bsdus pa yin pa'i phyir ro snyam du bsam pa yin no zhes zer ro /
tatpratyāsatvāt asya śāstrasyety abhiprāyaḥ /
navāptir antyaphalayor iti /
navabhir indriyair āptir
'bras bu tha ma gnyis dgus thob /
ces bya ba ni dbang po dgu dag gis 'thob pa ni dgus 'thob pa'o /
navāptiḥ gang zhig ce na /
kasya /
antyaphalayoḥ /
ante bhave antye /
antye phale antyaphale
'bras bu tha ma gnyis so /
tha ma na 'dug pa ni tha ma dag go /
tayoḥ /
ke punar antye /
srotaāpattiphalaṃ arhattvaphalaṃ ca /
yathā daṇḍasya dvāv antau bhavataḥ /
evaṃ paṅktyavasthitānāṃ caturṇāṃ phalānāṃ srotaāpattiphalam arhattvaphalaṃ cānte bhavataḥ /
sakṛdāgāmiphalam anāgāmiphalaṃ ca madhye bhavataḥ
'bras bu tha ma ni 'bras bu tha ma dag ste de gnyis so /
yang tha ma dag kyang gang yin zhe na rgyun du zhugs pa dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu'o zhes bya ba ni ji ltar dbyug pa la tha ma gnyis yod pa de bzhin du sbrengs te 'dug pa rnams las rgyun du zhugs pa'i 'bras bu dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu ni tha ma yin no /
lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu ni bar ma dag yin no /
tayor antyayoḥ phalayor navabhir evendriyaiḥ prāptiḥ 'bras bu tha ma de gnyis ni dbang po dgu kho nas 'thob ste /
katamair navabhir ity āha dgu po gang dag gis she na /
śraddhādibhir ājñātāvīndriyavarjyair manaupekṣendriyābhyāṃ ceti /
navabhir iti /
tatraivam abhisamayakramaḥ /
duḥkhe dharmajñānakṣāntiḥ /
duḥkhe dharmajñānaṃ /
duḥkhe 'nvayajñānakṣāntiḥ /
duḥkhe 'nvayajñānaṃ /
samudaye dharmajñānakṣāntiḥ /
samudaye dharmajñānaṃ /
samudaye 'nvayajñānakṣāntiḥ /
samudaye 'nvayajñānaṃ /
nirodhe dharmajñānakṣāntiḥ /
nirodhe dharmajñānaṃ /
nirodhe 'nvayajñānakṣāntiḥ /
nirodhe 'nvayajñānaṃ /
mārge dharmajñānakṣāntiḥ /
mārge dharmajñānaṃ /
mārge 'nvayajñānakṣāntiḥ /
mārge 'nvayajñānam /
iti ṣoḍaśa kṣaṇā abhisamaya ity ucyante
dad pa la sogs pa dang kun shes pa dang ldan pa'i dbang po ma gtogs pa dag dang yid dang btang snyoms kyi dbang po dang dgus 'thob ste zhes bya ba smos so /
de la mngon par rtogs pa'i rim pa ni 'di lta bu yin te sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang sdug bsngal la chos shes pa dang sdug bsngal la rjes su shes pa'i bzod pa dang sdug bsngal la rjes su shes pa dang kun 'byung ba la chos shes pa'i bzod pa dang kun 'byung ba la chos shes pa dang kun 'byung ba la rjes su shes pa'i bzod pa dang kun 'byung ba la rjes su shes pa dang 'gog pa la chos shes pa'i bzod pa dang 'gog pa la chos shes pa dang 'gog pa la rjes su shes pa'i bzod pa dang 'gog pa la rjes su shes pa dang lam la chos shes pa'i bzod pa dang lam la chos shes pa dang lam la rjes su shes pa'i bzod pa dang lam la rjes su shes pa zhes bya ba skad cig ma bcu drug ni mngon par rtogs pa zhes bya'o /
de la de las skad cig pa cva lnga ni /
tatra duḥkhe dharmajñānakṣāntir yāvan mārge 'nvayajñānakṣāntir iti pañcadaśa (Abhidh-k-vy 113) kṣaṇā darśanamārgaḥ /
adṛṣṭadṛṣṭer dṛṅmārgas tatra pañcadaśa kṣaṇā iti vacanāt
ma mthong mthong phyir mthong ba'i lam /
zhes 'byung ba'i phyir sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa nas lam la rjes su shes pa'i bzod pa'i bar skad cig ma bco lnga ni mthong ba'i lam yin te /
tac cājñāsyāmīndriyam ity ucyate de ni kun shes par byed pa'i dbang po zhes bya'o /
mārge 'nvayajñānaṃ tu ṣoḍaśaḥ sa bhāvanāmārgaḥ /
tataḥ prabhṛtyā vajropamasamādher yāvān anāsravo mārgaḥ sarvo 'sau bhāvanāmārgaḥ /
tac cājñendriyam ity ucyate
skad cig ma bcu drug pa lam la rjes su shes pa de ni bsgom pa'i lam yin la /
de nas bzung ste /
rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin gyi bar gyi zag pa med pa'i lam de thams cad kyang bsgom pa'i lam yin te /
kṣayajñānāt prabhṛti sarvo 'nāsravo mārgo 'śaikṣamārgaḥ /
tac cājñātāvīndriyam ity ucyate /
tatra srotaāpattiphalaṃ mārge 'nvayajñānakṣāntyavasthāyāṃ prāpyate /
śraddhādīni cātra pañcendiyāṇi avaśyaṃ bhavanti /
tasyā avasthāyāḥ kuśalatvāt
de ni kun shes pa'i dbang po zhes bya'o /
de la rgyun du zhugs pa'i 'bras bu ni lam la rjes su shes pa'i bzod pa'i gnas skabs na 'thob bo /
de na ni dad pa la sogs pa'i dbang po lnga gdon mi za bar yod de gnas skabs de ni dge ba yin pa'i phyir ro /
ājñāsyāmīndriyasvabhāvā cāsau mārge 'nvayajñānakṣāntir vartamānā /
manaindriyaṃ ca tatsaṃprayuktaṃ bhavati /
upekṣendriyaṃ cāvaśyaṃ anāgamyāśrayatvāt
lam la rjes su shes pa'i bzod pa kun shes par byed pa'i dbang po'i ngo bo nyid 'di ni da ltar gyi yin no /
yid kyi dbang po yang de dang mtshungs par ldan pa yin no /
mi lcogs pa med pa la brten pa yin pa'i phyir btang snyoms kyi dbang po yang gdon mi za bar yod do /
anāgamyasya ca upekṣendriyasaṃprayuktatvāt mi lcogs pa med pa ni btang snyoms kyi dbang po dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
mārge 'nvayajñānaṃ tu asyām avasthāyām ājñendriyasvabhāvam utpādābhimukhaṃ vartate gnas skabs de na lam la rjes su shes pa kun shes pa'i dbang po'i ngo bo nyid ni skye ba la mngon du phyogs bar 'dug pa yin no /
tena śraddhādibhiḥ pañcabhir ājñāsyāmīndriyeṇājñendriyeṇa manaupekṣendriyābhyāṃ ceti tatphalaṃ navabhiḥ prāpyate de'i phyir 'bras bu de ni dad pa la sogs pa lnga dang kun shes par byed pa'i dbang po dang kun shes pa'i dbang po dang yid dang btang snyoms kyi dbang po dag ste /
ubhābhyāṃ hi tasya prāptir iti /
ānantaryamārgeṇājñāsyāmīndriyasvabhāvena vimuktimārgeṇa cājñendriyasvabhāvena tasya prāptiḥ
dgus 'thob par 'gyur ro /
gnyi gas kyang de 'thob ste zhes bya ba ni de ni bar chad med pa'i lam kun shes par byed pa'i dbang po'i ngo bo nyid dang rnam par grol ba'i lam kun shes pa'i dbang po'i ngo bo nyid kyis 'thob bo /
visaṃyogaprāpter āvāhakasaṃniśrayatvāt yathākramaṃ /
tasyā visaṃyogaprāter ānantaryamārgasyāvāhakatvāt
go rims bzhin du 'bral ba'i thob pa 'dren par byed pa dang rten yin pa'i phyir zhes bya ba ni bar chad med pa'i lam ni bral ba'i thob pa de 'dren par byed pa yin pa'i phyir te /
janakatvāt /
vimuktimārgasya ca tasyāḥ saṃmniśrayatvāt /
ādhāratvād ity arthaḥ
skye bar byed pa yin pa'i phyir dang rnam par grol ba'i lam ni de'i rten yin pa'i phyir te gzhi yin pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
bam po bcu pa /
dvābhyāṃ cauraniṣkāsanakapāṭapidhānavat /
yathā hi dvayor manuṣyayoḥ ekena cauro niṣkāsyate /
dvitīyenāsya kapāṭaṃ pidhīyate
gnyis kyis chom rkun phyir phyung ba dang sgo bcad pa dang 'dra ste /
ji ltar mi gnyis las gcig gis ni chom rkun phyir 'byin par byed cing gnyis pas de la sgo gcod par byed pa de bzhin du /
tathānantaryamārgeṇa visaṃyogaprāptir āvāhyate kleśaprāptim ādāya nirodhāt bar chad med pa'i lam gyis ni bral ba'i thob pa 'dren par byed de /
nyon mongs pa'i thob pa blangs te 'gag pa'i phyir ro /
vimuktimārgeṇādhāryate /
visaṃyogaprāptisahotpādāt /
arhattvasya punaḥ śraddhādibhir ājñāsyāmīndriyavarjyair iti /
vajropamasamādhyavasthāyām arhattvaphalaṃ prāpyate /
śraddhādīni manaindriyaṃ ca pūrvavat /
vajropamasamādhikalāpas tasyām avasthāyām ānantaryamārga ājñendriyasvabhāvo vartamānaḥ /
sukhasaumanasyopekṣendriyāṇāṃ cānyatamat /
yadi tṛtīyaṃ dhyānaṃ niśrityārhattvaṃ prāpyate /
sukhendriyaṃ tatra vartamānaṃ /
atha prathamaṃ dvitīyaṃ dhyānaṃ niśritya tatra saumanasyendriyaṃ
rnam par grol ba'i lam gyis ni rten byed de bral ba'i thob pa dang lhan cig skyes pa'i phyir ro /
dgra bcom pa nyid ni dad pa la sogs pa dang kun shes par byed pa'i dbang po ma gtogs pa dag dang zhes bya ba ni dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu ni rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin gyi gnas skabs na thob ste /
dad pa la sogs pa dang yid ni snga ma bzhin no /
gnas skabs de na bar chad med pa'i lam rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin gyi tshogs kun shes pa'i dbang po ngo bo nyid ni da ltar gyi yin no /
bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po rnams las gang yang rung ba zhig ces bya ba ni gal te bsam gtan gsum pa la brten nas dgra bcom pa nyid 'thob na ni de na bde ba'i dbang po da ltar gyi yin no /
'on te bsam gtan dang po'am gnyis pa la brten nas 'thob na ni de na yid bde ba'i dbang po yin no /
athānāgamyadhyānāntaracaturthadhyānākāśavijñānākiṃcanyāyatanānāṃ anyatamaṃ niśritya tatropekṣendriyaṃ vartamānaṃ /
kṣayajñānakalāpas tu asyām avasthāyāṃ vimuktimārga ājñātāvīndriyasvabhāva utpādābhimukho bhavati /
tena śraddhādibhiḥ paṃcabhir ājñendriyeṇājñātāvīndriyeṇa manaindriyeṇa sukhasaumanasyopekṣendriyāṇāṃ cānyatameneti tatphalaṃ navabhiḥ prāpyate
ji ste mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang bsam gtan bzhi pa dang rnam shes dang nam mkha' dang ci yang med pa'i skye mched rnams las gang yang rung ba zhig la brten nas 'thob na ni de na btang snyoms kyi dbang po da ltar gyi yin no /
gnas skabs 'di na rnam par grol ba'i lam zad pa shes pa'i tshogs kun shes pa dang ldan pa'i dbang po'i ngo bo nyid ni skye ba la mngon du phyogs pa yin no /
de'i phyir 'bras bu de ni dad pa la sogs pa lnga dang kun shes pa'i dbang po dang kun shes pa dang ldan pa'i dbang po dang yid kyi dbang po dang bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po rnams las gang yang rung ba zhig ste /
ānantaryavimuktimārgābhyāṃ (Abhidh-k-vy 114) tatprāptir iti pūrvavad vyākhyānaṃ dgus 'thob par 'gyur ro /
de ni bar chad med pa'i lam dang rnam par grol ba'i lam dag gis 'thob ces bya ba ni /
saptāṣṭanavabhir dvayoḥ prāptir iti vākyaśeṣaḥ /
pratyekam iti vistaraḥ
snga ma bzhin du bshad par bya'o /
gnyis ni bdun dang brgyad dang dgus zhes bya ba ni 'bras bu zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
sakṛdāgāmiphalasya saptabhir aṣṭābhir navabhir vā prāptiḥ /
evam anāgāmiphalasya /
tat pratipādayann āha
re re zhing zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu yang bdun nam brgyad dam dgu dag gis 'thob la phyir mi 'ong ba'i 'bras bu yang de dang 'dra'o /
de bstan pa'i phyir /
sakṛdāgāmiphalaṃ tāvad yady ānupūrvakaḥ prāpṇoti sa ca laukikena mārgeṇeti re zhig gal te lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu mthar gyis 'thob la de la yang 'jig rten pa'i lam gyis 'thob na ni zhes bya ba smos te /
laukiko mārgaḥ śāntādyudārādyākāraḥ /
śāntādyudārādyākārā uttarādharagocarā iti vacanāt
'jig rten pa'i lam ni /
zhi sogs rags sogs rnam pa can /
gong dang 'og ma spyod yul can /
zhes 'byung ba'i phyir zhi ba la sogs pa dang rags pa la sogs pa'i rnam pa can yin te /
tenottarāṃ bhūmiṃ śāntataḥ praṇītataḥ niḥsaraṇataś ceha yogī paśyati /
adharām audārikato duḥkhilataḥ sthūlabhittikataś ca paśyati
des na 'di na rnal 'byor pa sa gong ma la ni zhi ba dang gya nom pa dang nges par 'byung bar lta la 'og ma ni rags pa dang sdug bsngal ba dang rtsig pa stug po lta bur lta'o /
sa cāyaṃ catuḥprakāro varṇyate /
prayogamārga ānantaryamārgo vimuktimārgo viśeṣamārgaś ca
de yang rnam pa bzhir brjod de /
sbyor ba'i lam dang bar chad med pa'i lam dang rnam par grol ba'i lam dang khyad par can gyi lam mo /
tatra prayogamārgo yata ānantaryamārga utpadyate de la sbyor ba'i lam ni gang la bar chad med pa'i lam skye ba ste /
sa punar yena kleśān prajahāti /
vimuktimārgo 'py ānantaryamārgād anantaram utpadyate
de yang gang gis na nyon mongs pa rnams spong bar byed pa yin no /
rnam par grol ba'i lam yang bar chad med pa'i lam gyi mjug thogs su skye ba ste /
kleśaprahāṇaprāpter ādhārakaḥ /
viśeṣamārgas tata uccaṃ viśiṣṭo mārgaḥ
nyon mongs pa spangs pa'i thob pa'i rten byed pa yin no /
khyad par can gyi lam ni de yan chad kyi lam khyad par can yin te /
tena mārgeṇa navaprakārāḥ kleśāḥ praheyāḥ /
adhimātrādhimātro 'dhimātramadhyo 'dhimātramṛduḥ madhyādhimātro madhyamadhyo madhyamṛduḥ mṛdvadhimātro mṛdumadhyo mṛdumṛduś ceti /
tad yadi pṛthagjanaḥ prajahāti darśanabhāvanāheyān kleśān miśrīkṛtya tena mṛdumadhyādhimātrādibhedena navadhā kṛtvā prajahāti /
mṛdumṛdubhyām ānantaryavimuktimārgābhyām adhimātrādhimātraṃ kleśaprakāraṃ prajahāti /
evaṃ yāvad adhimātrādhimātrābhyām ānantaryavimuktimārgābhyāṃ mṛdumṛdukleśaprakāraṃ prajahāti
lam des ni nyon mongs pa'i rnam pa chen po'i chen po dang chen po'i 'bring po dang chen po'i chung ngu dang 'bring po'i chen po dang 'bring po dang 'bring po'i chung ngu dang chung ngu'i chen po dang chung ngu'i 'bring po dang chung ngu'i chung ngu zhes bya ba dgu spang bar bya ba yin no /
de la gal te so so'i skye bo zhig spong bar byed na ni des mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa rnams bsres te chung ngu dang chen po la sogs pa'i bye brag gi rnam par dgur byas nas spong ste /
bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam chung ngu'i chung ngu dag gis ni nyon mongs pa'i rnam pa chen po'i chen po spong la /
de bzhin du bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam chen po'i chen po dag gis ni nyon mongs pa'i rnam pa chung ngu'i chung ngu'i bar du spong ngo /
āryas tu bhāvanāheyān eva kleśāṃs tathaiva navadhā kṛtvā prajahāti 'phags pa ni bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa dag kho na de bzhin du rnam pa dgur byas nas spong ste /
darśanaheyānāṃ darśanamārgeṇa prākprahīṇatvāt mthong bas spang bar bya ba rnams ni mthong ba'i lam gyis sngar spangs zin pa'i phyir ro /
lokottaras tu bhāvanāmārgas tathaiva ṣoḍaśākāraḥ /
anityādyākārabhedāt /
sa cāpi tathaiva prayogādimārgabhedāc caturbhedaḥ /
ihāpi mṛdumṛdubhyām ānantaryavimuktimārgābhyām adhimātrādhimātraṃ kleśaprakāraṃ prajahāti /
evaṃ yāvad adhimātrādhimātrābhyām ānantaryavimuktimārgābhyāṃ mṛdumṛdukleśaprakāraṃ prajahāti
'jig rten las 'das pa'i bsgom pa'i lam ni mi rtog pa la sogs pa'i rnam pa'i bye brag gis rnam pa bcu drug yin la /
de yang de bzhin du sbyor ba'i lam la sogs par khyad par gyis bzhir dbye'o /
'dir yang bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam chung ngu'i chung ngu dag gis ni nyon mongs pa'i rnam pa chen po'i chen po spong la /
de bzhin du bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam chen po'i chen pos ni nyon mongs pa'i rnam pa chung ngu'i chung ngu spong ste /
eṣa laukikalokottarayor mārgayor diṅmātranirdeśaḥ 'di ni 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa'i lam dag gi phyogs tsam zhig bstan pa yin no /
tat sakṛdāgāmiphalam ānupūrvakeṇa vā labhyeta bhūyovītarāgeṇa vā de la lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu mthar gyis 'thob pa 'am /
phal cher la 'dod chags dang bral bas 'thob kyang rung sta /
tatrānupūrviko yaḥ srotaāpattiphalaṃ prāpya kramāt sakṛdāgāmiphalaṃ prāpnoti de la mthar gyis pa ni gang rgyun tu zhugs pa'i 'bras bu thob nas rim gyis lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu thob pa yin no /
'di yang gang zhig ce na /
kaś cāsau /
yaḥ sakalabandhana ekaprakārādyupalikhito vā yadi na ṣaṣṭhaprakāropalikhito niyāmam avakrāmati
gang zhig 'ching ba mtha' dag dang ldan pa zhig gam /
gal te rnam pa gcig la sogs pa spangs la rnam pa drug pa ma spangs par nges pa la 'jug pa yin te /
ṣoḍaśe cittakṣaṇe sa srotaāpanno bhavati de ni sems kyi skad cig ma bcu drug pa la rgyun du zhugs pa yin no /
sa bhāvanāheyasyaikasya yāvat ṣaṣṭhasyaiva vā prakārasya prahāṇāya śamathacaritatvāt laukikam api mārgam utpādayati /
sa ṣaṣṭhaprakāre prahīṇe sakṛdāgāmiphalaṃ prāpnoti /
tasya phalasya saptabhir indriyaiḥ prāptiḥ śraddhādibhiḥ (Abhidh-k-vy 115) paṃcabhir manaindriyeṇa upekṣendriyeṇa ca saptamenānāgamyanirśrayatvāt
de zhi gnas spyad pa yin pa'i phyir ba sgom pas spang bar bya ba'i phyir rnam pa gcig gam drug pa kho na'i bar spang bar bya ba'i don du 'jig rten pa'i lam yang skyes par byed na ni de rnam pa drug spangs na lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu 'thob la /
'bras bu de ni dad pa la sogs pa lnga dang yid kyi dbang po lnga dang mi lcogs pa med pa la brten pa yin pa'i phyir bdun pa btang snyoms kyi dbang po dang dbang po bdun dag gis 'thob bo /
atha lokottareṇe mārgeṇa tasyāṣṭābhir indriyaiḥ prāptiḥ /
tair evājñendriyeṇa cāṣṭhamena
'on te 'jig rten las 'das pa'i lam gyis 'thob na ni de dag kho na dang brgyad pa kun shes pa'i dbang po dang dbang po brgyad dag gis 'thob ste /
tany eva hi śraddhādīni saptendriyāṇi ājñendriyākhyāṃ labhante /
anāsravatvāt /
atha bhūyovītarāga iti
dad pa la sogs pa'i dbang po de dag kho na zag pa med pa yin pa'i phyir kun shes pa'i dbang po zhes bya ba'i ming 'thob bo /
yo laukikena mārgeṇa pṛthagjanāvasthāyāṃ ṣaṭprakāropalikhito 'bhūt /
sa bhūyovītarāga ity ucyate /
bhūyasā prakāreṇa vītarāga iti kṛtvā /
sa yadi sakṛdāgāmiphalaṃ prāpnoti /
kathaṃ sa prāpnoti iti
ci ste phal cher la 'dod chags dang bral ba zhig gis 'thob na ni zhes bya ba ni gang zhig so so'i skye bo'i gnas skabs la 'jig rten pa'i lam gyis rnam pa drug pa spangs par gyur pa rnam pa phal cher las 'dod chags dang bral ba'i phyir phal cher la 'dod chags dang bral ba zhes bya ste /
gal te des lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu 'thob pa na'o /
ji ltar 'thob ce na /
abhisamayakrameṇa pūrvoktena mārge 'nvayajñānakṣāntyavasthāyāṃ prāpnoti gong du bshad pa'i mngon par rtogs pa'i rim gyis lam la chos shes pa'i bzod pa'i gnas skabs na 'thob bo /
tasya navabhir yathaiva srotaāpattiphalasya /
śraddhādibhir ājñātāvīndriyavarjyaiḥ /
manaupekṣendriyābhyāṃ ceti pūrvavat vyākhyānaṃ
dgus 'thob ste gang dag kho nas rgyun du zhugs pa'i 'bras bu 'thob pa yin no zhes bya ba ni dad pa la sogs pa dang kun shes pa dang ldan pa'i dbang po ma gtogs pa dag dang yid dang btang snyoms kyi dbang po dag dang zhes bya ba snga ma bzhin du bshad par bya ste /
ayaṃ hi srotaāpattiphalaṃ aprāpyaiva ṣoḍaśe kṣaṇe sakṛdāgāmī bhavati /
anāgāmiphalaṃ yady ānupūrvakaḥ prāpnotīti
'di ni rgyun du zhugs pa'i 'bras bu ma thob pa kho nar skad cig ma bcu drug pa kho na la lan cig phyir 'ong ba yin par 'gyur ro /
gal te phyir mi 'ong ba'i 'bras bu mthar gyis 'thob la zhes bya ba la /
ihānupūrvako yaḥ srotaāpattiphalaṃ sakṛdāgāmiphalaṃ ca prāpya anāgāmiphalaṃ prāpnoti /
yo vā bhūyovītarāgo bhūtvā srotaāpattiphalam alabdhvaiva sakṛdāgāmiphalam eva ca labdhvānāgāmiphalaṃ prāpnoti /
sa ca yadi laukikena mārgeṇa prāpnoti /
tasya saptabhir indriyaiḥ prāptiḥ
'dir mthar gyis pa ni gang zhig rgyun du zhugs pa'i 'bras bu dang lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu thob nas 'bras bu 'thob pa 'am gang zhig phal cher la 'dod chags dang bral bar gyur pas rgyun du zhugs pa'i 'bras bu ma thob pa kho nar lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu nyid thob nas phyir mi 'ong ba'i 'bras bu thob pa yin no /
de yang gal te 'jig rten pa'i lam gyis 'thob na ni de dbang po bdun gyis 'thob ste lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu mthar gyis ba ji lta ba bzhin no snyam du bsams pa yin no /
dad pa la sogs pa dang yid dang btang snyoms kyi dbang po dag gis 'thob bo zhes bya ba'i tha tshig go /
yathā sakṛdāgāmiphalasyānupūrvikīyasyety abhipretaṃ /
śraddhādibhiḥ paṃcabhir manaupekṣendriyābhyāṃ cety arthaḥ
'on te 'jig rten las 'das pa'i lam gyis 'thob na ni de brgyad kyis 'thob ste de dang 'dra'o zhes bya ba ni lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu ji lta ba kho na bzhin no /
atha lokottareṇa mārgeṇa tasyāṣṭābhis tathaiveti /
yathā sakṛdāgāmiphalasyaivāṣṭābhir ity arthaḥ /
ājñendriyam aṣṭamaṃ bhavatīti /
atha vītarāga iti /
kāmadhātumātravītarāgo laukikena mārgeṇa navame prakāre prahīṇe prathamād api vā dhyānād yāvad ākiṃcanyād api vā viṭarāgo yo 'nāgāmiphalaṃ prāpnoti /
tasya navabhiḥ prāptiḥ
brgyad kyis 'thob ces bya ba ni tha tshig go /
brgyad pa ni kun shes pa'i dbang po yin no /
ji ste 'dod chags dang bral ba zhig gis thob na ni zhes bya ba ni gang zhig 'jig rten pa'i lam gyis rnam pa dgu pa spangs te /
'dod pa'i khams tsam las 'dod chags dang bral ba'am bsam gtan dang po nas ci yang med pa'i bar las kyang 'dod chags dang bral ba zhig phyir mi 'ong ba'i 'bras bu 'thob na ni de dgus 'thob bo /
yathā srotaāpattiphalasya /
srotaāpattiphalasya hi darśanamārgeṇa prāptiḥ /
asya ca darśanamārgeṇaiva prāptir iti tulyatvam /
ayaṃ tu viśeṣaḥ
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu ji lta ba bzhin pa ni rgyun du zhugs pa'i 'bras bu yang mthong ba'i lam gyis 'thob la 'di yang mthong ba'i lam kho nas 'thob pas 'dra ba yin no /
'di ni khyad par yin gyi /
sakhasaumanasyopekṣendriyāṇām anyatamaṃ bhavati /
niśrayaviśeṣād iti /
yadi tṛtīyaṃ dhyānaṃ niśritya niyāmam avakrāmati /
sukhendriyaṃ tatra bhavati /
atha prathamadvitīye dhyāne niśritya saumanasyendriyaṃ tatra bhavati
rten gyi bye brag las bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po rnams las gang yang rung ba zhig yin no zhes bya ba ni gal te bsam gtan gsum pa la brten nas nges pa la 'jug na ni de la bde ba'i dbang po yin no /
'on te bsam gtan dang po dang gnyis pa la brten nas 'jug na ni de na yid bde ba'i dbang po yin no /
athānāgamyadhyānāntaracaturthadhyānānām anyatamaṃ niśritya upekṣendriyaṃ tatra bhavatīti ci ste mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang bsam gtan bzhi pa rnams las gang yang rung ba zhig la brten nas 'jug pa na ni de na btang snyoms kyi dbang po yin no /
yadāpy ayam ānupūrvika /
iti vistaraḥ /
yadāpy ayam adhigatapūrvaphala ānupūrvikas tīkṣṇendriyaḥ
gang gi tshe 'di mthar gyis pa zhig yin la zhes bya ba ni gang gi tshe 'di mthar gyis ba ste sngon 'bras bu thob pa dbang po rnon po zhig yin la de rnam na yin te /
sa navame vimuktimārge dhyānaṃ praviśati maulaṃ laukikena mārgeṇa tadāpy aṣṭābhir indriyair anāgāmiphalaṃ prāpnoti gal te 'jug na de na yang btang snyoms kyi dbang po gzhi'i bsam gtan la 'jug pa de'i tshe yang dbang po brgyad kyis phyir mi 'ong ba'i 'bras bu 'thob ste /
tatra mauladhyānasaṃgṛhīto vimuktimārgo bhavati /
tatra ca saumanasyendriyaṃ
de la rnam par grol ba'i lam ni bsam gtan gyi dngos gzhis bsdus pa yin la de na ni yid bde ba'i dbang po yin no /
ānantaryamārgas tv anāgamyasaṃgṛhīta eva /
yadi na pṛaviśati tatra copekṣendriyam eva nānyathā
bar chad med pa'i lam ni mi lcogs pa med pas bsdus pa kho na yin te /
gal te 'jug na de na yang btang snyoms kyi dbang po kho na yin gyi gzhan du ni ma yin no /
tasya prāptir aṣṭābhiḥ śraddhādibhiḥ paṃcabhir manaupekṣāsaumanasyendriyaiś ceti de na dad pa la sogs pa ldan dang yi dang btang snyoms dang yid bde ba'i dbang po dag dang brgyad kyis 'thob bo /
ubhābhyāṃ ca tasya prāptir iti /
ānantaryavimuktimārgābhyāṃ /
(Abhidh-k-vy 116) cauraniṣkāsanakapāṭapidhānavad iti vyākhyātam etat
de ni gnyi gas kyang 'thob bo zhes bya ba ni bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam dag gis so /
chom rkun phyir 'byin pa dang sgo gcod pa bzhin te 'di ni bshad zin to /
atha lokottareṇa praviśatīti /
sa eva ānupūrvikas tīkṣṇendriyo veditavyo 'dhikārānuvṛtteḥ
'on te 'jig rten las 'das pa'i lam gyis 'jug na ni zhes bya ba ni mthar gyis pa dbang po rnon po de nyid yin par rig par bya ste /
skabs la bab pa yin pa'i phyir ro /
tasya navabhir indriyaiḥ prāptis tair evedānīm uktair indriyaiḥ /
ājñendriyeṇa ca navamena
de dbang po dgus 'thob pa ni bshad ma thag pa'i dbang po de dag kho na dang dgu ba ku shes pa'i dbang pos te /
tāny eva hi indriyāṇi anāsravatvād ājñendriyākhyāṃ labhante /
idam iha codyate
dbang po de dag nyid zag pa med pa'i phyir kun shes pa'i dbang po zhes bya ba'i ming 'thob bo /
'dir 'di brjod par bya ste /
kasmād ānupūrvika evam ukto na punar vītarāgapūrvī ci'i phyir mthar gyis pa kho na bshad kyi /
'dod chags dang bral ba sngon du 'gro ba ni ma yin zhe na /
na hi vītarāgapūrvī anāgamyaniśrayeṇa darśanamārgam utpādya ṣoḍaśe cittakṣaṇe maulaṃ prathamaṃ dhyānaṃ praviśati 'dod chags dang bral ba sngon du 'bro ba ni mi lcogs pa med pa la brten te mthong ba'i lam bskyed pas sems kyi skad cig ma bcu drug pa la bsam gtan dang po'i dngos gzhi la 'jug pa ma yin te /
thob zin pa de la ma grub pa'i phyir ro /
tatrādhigate 'nādarāt /
ānupūrviko hi mauladhyānarthī tasyānadhigatapūrvatvāt
mthar gyis pa ni dngos gzhi'i bsam gtan don du gnyer ba yin te /
de sngon ma thob pa'i phyir ro /
tasmād asti saṃbhavo yad asau maulam eva praviśati /
vītarāgapūrvī tu catuḥsatyadarśanaṃ prati kṛtādaro na dhyānaṃ pratīti na tatra ṣoḍaśe cittakṣaṇe maulaṃ dhyānaṃ praviśatīty abhiprāyaḥ
de lta bas na 'di dngos gzhi kho na la 'jug pa gang yin pa ni srid pa yod do /
'dod chags dang bral ba sngon du 'gro ba ni bden pa bzhi mthong ba la gus pa byas pa yin gyi bsam gtan la ni ma yin pas sems kyi skad cig ma bcu drug pa de la dngos gzhi'i bsam gtan la mi 'jug go snyam du bsam pa yin no /
navāptir antyaphālayor ity uktaṃ 'bras bu tha ma gnyis dgus 'thob /
tad virodhayati yat tarhi abhidharma uktaṃ ces bshad pa de 'gal bar bstan pa'i phyir /
jñānaprasthāne /
katibhir indriyair arhattvaṃ prāpnotīti /
āha /
ekādaśabhir iti /
tat kathaṃ na virudhyata ity abhiprāyaḥ
'o na chos mngon pa las zhes bya ba smos te /
yi shes la 'jug pa las dbang po du dag gcig gis dgra bcom pa nyid 'thob ce na /
ekasya saṃbhavād iti /
kasyacid evaikasya pudgalasya saṃbhavo na sarvasya saṃbhavaḥ
bcu gcig gis 'thob po zhes bshad pa gang yin pa de ji ltar mi 'gal snyam du bsams pa yin no /
yo hi mṛdvindriyaḥ parihāya parihāya sukhasaumanasyopekṣābhiḥ niśrayaviśeṣāt pāryāyikībhir arhattvaṃ prāpnuyāt /
taṃ praty evam uktaṃ /
ekādaśabhir iti /
na tu saṃbhavo 'sti sakhasaumanasyopekṣāṇāṃ ekasmiṃ kāle samavadhānam ity arthaḥ /
cittacaittānām ekaikadravyotpatteḥ /
yo hi kaścin mṛdvindriyaḥ pudgalo 'nāgamyaṃ anyaṃ vopekṣendriyaniśrayaṃ niśritya arhattvaṃ prāpnuyāt
'ga' zhig srid phyir zhes bya ba ni gang zag gcig 'ga' zhig la srid kyi thams cad la srid pa ni ma yin pa ste /
dbang po rtul po 'ga' zhig yongs su nyams shing yongs su nyams nas rten gyi bye brag gis bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po rnam grangs pa dag gis dgra bcom pa nyid thob par 'gyur bas de'i phyir 'di skad du bcu gcig gis shes bshad kyi sems dang sems las byung ba rnams ni rdzas re re zhig skye ba'i phyir bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po rnams dus gcig tu phrad pa srid pa ni med do zhes bya ba'i tha tshig go /
tasya tatprāptir upekṣendriyeṇa /
tataḥ punar api parihīyate /
tataḥ prathamaṃ dvitīyaṃ vā dhyānaṃ niśritya punar arhattvaṃ prāpnuyāt /
tasya tatprāptiḥ saumanasyendriyeṇa /
tataḥ punar api parihīyate
gang zag dbang po rtul po gang zhig mi lcogs pa med pa 'am gzhan gyi btang snyoms kyi dbang po la brten nas dgra bcom pa nyid 'thob par byed na de'i ni de'i btang snyoms kyi dbang pos 'thob pa yin no /
de las kyang yongs su nyams par gyur te de'i 'og tu yang bsam gtan dang po dang gnyis pa la brten nas dgra bcom pa nyid 'thob par byed na de'i de ni yid bde ba'i dbang pos 'thob pa yin no /
tataḥ sa tṛtīyaṃ dhyānaṃ niśritya punar arhattvaṃ prāpnuyāt /
tasya tatprāptiḥ sukhendriyeṇa iti
yang de las kyang yongs su nyams par gyur te de'i 'og tu yang de bsam gtan gsum pa la brten nas dgras bcom pa nyid 'thob par byed na ni de ni bde ba'i dbang pos 'thob pa yin no /
pratyekaṃ tatra phalaprāptau avaśyaṃ navaivendriyāṇi vyāpriyante /
śraddhādīni paṃca manaājñātāvīndriyāṇi sukhasaumanasyopekṣendriyāṇāṃ cānyatamad iti
'bras bu 'thob pa de la dad la sogs pa lnga dang yid dang kun shes pa dang kun shes par ldan pa'i dbang po rnams dang bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po las gang yang rung ba zhig ste /
punaḥpunaḥ prāptes tad ekādaśabhir ity uktaṃ dbang po dgu ni re re la bya ba byed pa yin la /
katham anāgāmino 'py eṣa prasaṃgo na bhavatīti de yang dang yang 'thob pa'i phyir bcu gcig gis zhes bshad pa yin no /
kasmāt tatra śāstre 'rhatvaphalam eva ekādaśabhiḥ prāpnotīty uktaṃ /
na tūktam anāgāmiphalam apīti /
na hy asau parihīṇaḥ kadācit sukhendriyeṇa prāpnotīti /
asāv anāgāmī tṛtīyadhyānordhvabhūmilābhāt parihīṇo bhavati /
ūrdhvabhūmer eva parihīṇo bhavati /
nasāv (Abhidh-k-vy 117) anāgāmiphalāt parihīṇa ity ucyate
'di phyir mi 'ong ba la yang ji ltar thal bar mi 'gyur zhe na zhes bya ba ni ci'i phyir bstan bcos de las dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu kho na bcu gcig gis 'thob pa zhes bshad kyi phyir mi 'ong ba'i 'bras bu yang zhes ni ma bshad ce na /
'di ni yongs su nyams phan chad nam yang bde ba'i dbang pos 'thob pa med do zhes bya ba ni phyir mi 'ong ba 'di bsam gtan gsum pa yan chad kyi sa thob po zhes pa las /
sa gong ma nyid las yongs su nyams par gyur na 'di ni phyir mi 'ong ba'i 'bras bu las yongs su nyams pa zhes mi bya ste /
evaṃ yāvat /
dvitīyadhyānāt /
yadā tu prathamāt parihīṇo bhavati /
tadānāgāmiphalāt parihīṇa ity ucyate
bsam gtan gnyis pa'i bar yang de dang 'dra'o /
gang gi tshe dang po las yongs su nyams par gyur pa de'i tshe ni phyir mi 'ong ba'i 'bras bu las yongs su nyams pa zhes bya ste /
paṃcāvarabhāgīyaprahāṇād dhi anāgāmiphalaṃ vyavasthāpyate /
yadā ca sa kāmavairāgyāt parihīṇaḥ
phyir mi 'ong ba'i 'bras bu ni tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pa'i sgo nas rnam par gzhag go /
tadā tṛtīyaṃ dhyānam asya nāsti /
tat kathaṃ sukhendriyeṇānāgāmiphalaṃ prāpnuyāt
gang gi tshe de 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa de'i tshe ni bsam gtan gsum pa med na de ji ltar phyir mi 'ong ba'i 'bras bu bde ba'i dbang pos 'thob par 'gyur /
tata āha /
na hy asau parihīṇaḥ kadācit sukhendriyeṇa prāpnotīti /
kiṃ /
saumanasyendriyeṇa prāpnuyāt /
yata evaṃ sukhendriyasyaiva pratiṣedhaḥ
de'i phyir 'di ni yongs su nyams phan chad nam yang bde ba'i dbang pos 'thob pa med do zhes bshad pa yin no /
'di yid bde ba'i dbang pos 'thob par 'gyur ram ci na gang gi phyir bde ba'i dbang po kho na 'gog ce na /
prāpnuyāt yadi navame vimuktimārge maulaṃ dhyānaṃ praviśet gal te rnam par grol ba'i lam dgu pa la dngos gzhi'i bsam gtan la 'jug par byed na 'thob par 'gyur ro /
naitad asti /
yo hi parihīṇo bhavet /
sa mṛdvindriyaḥ /
yaś ca mṛdvindriyaḥ /
sa na śaknoti navame vimuktimārge maulaṃ dhyānaṃ praveṣṭuṃ
de ni med de /
gang zhig yongs su nyams par 'gyur ba de ni dbang po rtul po yin la dbang po rtul po gang yin pa de yang rnam par grol ba'i lam dgu pa la dngos gzhi la 'jug par mi nus so /
tīkṣṇendriyas tu śaknoti dbang po rnon pos ni nus te /
indriyasaṃcārasya duṣkaratvāt /
asty etat /
kiṃ tu yady asau mṛdvindriya ānupūrviko 'nāgāmiphalaṃ prāpya tataś ca parihīṇo bhūtvā indriyasaṃcāraṃ kuryāt
dbang po spo ba ni dka' ba'i phyir ro zhe na /
de ni bden na 'on kyang gal te dbang po rtul po mthar gyis 'thob pa 'di phyir mi 'ong ba'i 'bras bu thob ste /
indriyasaṃcāreṇa ca tīkṣṇendriyo bhūtvā pūrvakeṇaiva krameṇānāgāmiphalaṃ prāpnuvan yadi navame vimuktimārge maulaṃ praviśet /
tasya tadānāgāmiphalaprāptir aṣṭābhir navabhir vā bhavati
de las kyang yongs su nyams par gyur nas dbang po 'pho bar byed la dbang po 'phos nas kyang dbang po rnon por gyur te sngar bshad pa'i rim pa kho nas phyir mi 'ong ba'i 'bras bu 'thob bo /
gal te rnam par grol ba'i lam dgu pa la dngos gzhi la 'jug par byed na /
de phyir mi 'ong ba'i 'bras bu de dgu'am brgyad kyis 'thob par 'gyur te /
śraddhādibhiḥ paṃcabhir manaindriyeṇa upekṣendriyeṇa cānantaryamārgasaṃgṛhītena saumanasyendriyeṇa ca mauladhyānavimuktimārgasaṃgṛhīteneti 'jig rten pa'i lam gyis 'jug na ni dad pa la sogs pa lnga dang yid kyi dbang po dang bar chad med pa'i lam gyis bsdus pa btang snyoms kyi dbang po dang rnam par grol ba'i lam dngos gzhi'i bsam gtan gyis bsdus pa yid bde ba'i dbang pos 'thob pa po /
lokottareṇa cen maulaṃ dhyānaṃ praviśet /
ebhiś cāṣṭābhir ājñendyiyeṇa ca navamenety avagantavyaṃ
ji ste 'jig rten las 'das pas 'jug par byed na ni dgu pa kun shes pa'i dbang po yin par khong du chud par bya'o /
tasmāt sūktaṃ /
na hy asau parihīṇaḥ kadācit sukhendriyeṇa prāpnotīti
de lta bas na 'di ni yongs su nyams phan chad nam yang bde ba'i dbang pos 'thob pa med do zhes bya ba ni legs par smras pa yin no /
vītarāgapūrvī tarhy ekādaśabhis tat prāpnuyāt 'o na ni 'dod chags dang bral ba sngon du 'gro bas de bcu gcig gis 'thob par 'gyur ro /
kathaṃ /
yo mṛdvindriyaḥ pudgalas tṛtīyadhyānalābhī tṛtīyaṃ dhyānaṃ niśritya niyāmam avakrāmet /
sa ṣoḍaśe cittakṣaṇe anāgāmī bhavati /
sā tatphalaprāptiḥ /
sukhendriyeṇa śraddhādibhiḥ paṃcabhir manaājñāsyāmīndriyājñendriyaiś ceti /
sa tato 'nāgāmiphalāt parihīṇa indriyottāpanena tīkṣṇendriyam ātmānaṃ kṛtvā anāgamyaniśrayeṇaivānāgāmiphalaṃ prāpnuvan navame vimuktimārge maulaṃ praviśet /
tasya tatphalaprāptiḥ pūrvavad upekṣendriyeṇa saumanasyendriyeṇa ca śraddhādibhiś cāpi paṃcabhir manaindriyeṇa cāṣṭamena lokottaramārgatvāt ājñendriyeṇāpi navameneti
ji lta zhe na /
gang zag dbang po rtul po bsam gtan gsum pa thob pa bsam gtan gsum pa la brten nas nges pa la 'jug par byed na sems kyi skad cig ma bcu drug pa la phyir mi ldog par 'gyur te /
des 'bras bu de bde ba'i dbang po dang dad pa la sogs pa lnga dang yid dang kun shes pa dang kun shes par byed pa'i dbang po dag gis 'thob po /
de phyir mi 'ong ba'i 'bras bu de las yongs su nyams pa dang dbang po sbyangs nas dbang po rnon po'i bdag nyid du byas te mi lcogs pa med pa kho na la brten nas phyir mi 'ong ba'i 'bras bu 'thob pa rnam par grol ba'i lam dgu pa la dngos gzhi la 'jug par byed na /
de'i 'bras bu de snga ma bzhin du btang snyoms kyi dbang po dang yid bde ba'i dbang po dang dad pa la sogs pa lnga dang brgyad pa yid kyi dbang po dang dgu pa kun shes pa'i dbang pos kyang 'thob po /
evaṃ dvayoḥ kālayor ekādaśabhir indriyais sa pudgalas tad anāgāmiphalaṃ prāpnuyād iti de ltar na gang zag des ni dus gnyis dag tu phyir mi 'ong ba'i 'bras bu de dbang po bcu gcig gis 'thob par 'gyur ro zhe na /
tatas tat pratiṣedhārtham idam āha /
na ca vītarāgapūrvī parihīyate
de'i phyir de dag dgag pa'i don du 'dod chags dang bral ba nyid sngon du 'gro ba la ni yongs su nyams par 'gyur ba med de /
tadvairāgyasya dvimāryaprāpaṇād iti /
na ca kāmavītarāgaḥ kenacin niśrayeṇa niyāmam avakrāntaḥ parihīyate
de'i 'dod chags dang bral ba ni lam gnyis kyis 'thob pa'i phyir ro zhes bya ba 'di smos te /
'dod pa'i 'dod chags dang bral ba ni gang la brten te nges pa la zhugs kyang rung yongs su nyams par mi 'gyur ro /
kasmāt /
tadvairāgyasya kāmavairāgyasya dvimārgaprāpaṇāt /
laukikalokottaramārgaprāpaṇāt /
iha phalaṃ dvividhaṃ
de lta bas na de'i 'dod chags dang bral ba ste 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba ni lam gnyis kyis te 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pas 'thob pa'i phyir ro /
saṃskṛtam asaṃskṛtaṃ ca 'di la 'bras bu ni rnam pa gnyis te /
saṃskṛtāsaṃskṛtaṃ phalam iti vacanāt 'bras bu 'dus byas 'dus ma byas /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
tatra yad asaṃskṛtaṃ visaṃyogalakṣaṇam anāgāmiphalaṃ /
tat /
(Abhidh-k-vy 118) pūrvaṃ laukikena mārgeṇa prāptaṃ
de la phyir mi 'ong ba'i 'bras bu bral ba'i mtshan nyid 'dus ma byas gang yin pa de ni sngar 'jig rten pa'i lam gyis 'thob la nges pa la 'jug pa na yang de yang 'jig rten las 'das pa'i lam gyis 'thob ste /
niyāmāvakrāntau ca lokottareṇa mārgeṇa punas tat prāptaṃ /
dvividhā hi tasya prāptiḥ
de'i 'thob pa de ni 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa dang rnam pa gnyis yin no /
laukikī lokottarā ca /
tasmāt sthiraṃ tad vairāgyaṃ
de lta bas na de'i 'dod chags dang bral ba ni brtan pa yin no /
tasmād ato na parihīyate de bas na 'di las yongs su nyams par mi 'gyur ro /
nanu ca /
phalād dhānir na pūrvakāt
'bras las nyams 'gyur dang po las ma yin /
darśanaheyānām avastukatvād ity etad api kāraṇāntaram asti zhes 'byung ba'i phyir dang mthong bas spang bar bya ba rnams ni gzhi med pa yin pa'i phyir /
kasmāt tad iha noktam ity etad api vaktavyaṃ /
api khalu para evaṃ brūyāt
rgyu gzhan 'di yang yod pa ma yin nam /
ci'i phyir de 'dir ma bshad ce na /
mā bhūd darśanaheyakleśavairāgyaparihāṇiḥ /
bhāvanāheyakleśamātravairāgyaparihāṇis tu kasmād asya parihīṇakasya na bhavet /
paṃcāvarabhāgīyaprahāṇād dhi anāgāmiphalaṃ bhavati /
tatra ca satkāyadṛṣṭiḥ śīlavrataparāmarśo vicikitsā ca darśanaheyāḥ
'di yang brjod par bya ba yin mod kyi 'on kyang gzhan dag 'di skad du mthong bas spang bar bya ba'i nyon mongs pa'i 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams par ma gyur kyang ci'i phyir yongs su nyams pa ni bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa tsam gyis 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams par go mi 'gyur zhes smra bar 'gyur ro /
tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pas phyir mi 'ong ba'i 'bras bur 'gyur te /
de la 'jig tshogs la lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang the tshom ni mthong bas spang bar bya ba yin no /
kāmacchando vyāpādaś ca bhāvanāheyau /
tayoś ca tasya vītarāgapūrviṇo 'bhisamayānte ṣoḍaśe cittakṣaṇe prahāṇasya laukikena mārgeṇa prāptasya tatsāmarthyāt punar anāsravā prāptir bhavati /
anāsravagotrāṇāṃ labdhatvāt /
anāsravaṃ hi navamavimuktimārgasvabhāvaṃ saṃskṛtam anagāmiphalam asaṃskṛtaṃ ca kāmacchandādiprahāṇaṃ tasyām avasthāyāṃ labhyate
'dod pa'i 'dun pa dang gnod sems ni bsgom pas spang bar bya ba dag yin no /
de dag kyang 'dod chags dang bral ba sngon du 'gro bas des mngon par rtogs pa'i mtha' sems kyi skad cig ma bcu drug pa de na de'i mthus zag pa med pa'i rigs rnams thob pa'i phyir 'jig rten pa'i lam gyis spangs pa'i thob pa yang zag pa med pa'i thob par 'gyur te /
gnas skabs de na phyir mi 'ong ba'i 'bras bu 'dus byas zag pa med pa rnam par grol ba'i lam dgu pa'i ngo bo nyid dang 'dus ma byas 'dod pa'i 'dun pa la sogs pa spangs pa 'thob par 'gyur ro /
tasmād idam eva kāraṇam uktaṃ /
āryeṇa tad vairāgyasya dvimārgaprāpaṇād iti
de lta bas na 'phags pas de'i 'dod chags dang bral ba lam gnyis kyis 'thob pa'i phyir rgyu 'di kho na bshad de /
kāmacchandādiprahāṇasya dvimārgaprāpaṇād ity arthaḥ /
(II /
18-20) upekṣājīvitamanoyukto 'vaśyaṃ trayānvita iti /
upekṣayā jīvitena manasā vā yukto 'nvito 'vaśyaṃ trayeṇa samanvāgataḥ tenaivopekṣājīvitamanaḥsvabhāvena /
na hy eṣām anyonyena rinā samanvāgama iti
'dod pa'i 'dun pa la sogs pa spangs pa lam gnyis kyis 'thob pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
btang snyoms dang ni srog dang ni /
yid dang ldan la nges gsum ldan /
zhes bya ba ni btang snyoms sam srog gam yid dang ldan zhing ma bral ba ni gdon mi za bar gsum dang ldan te /
btang snyoms dang srog dang yid kyi ngo bo nyid de dag kho na dang ldan pa yin no /
yadaikasya samanvāgamaḥ /
tadetarayor api samanvāgamaḥ /
tenaiṣāṃ samanvāgamavyavasthānaṃ kriyate /
cakṣurādīnāṃ tu na kriyate /
tasmād āha /
cakṣuḥśrotraghrāṇajihvendriyair iti vistaraḥ /
cakṣuḥśrotraghrāṇajihvendriyair ārūpyadhātūpapanno na samanvāgata ity atra kāyendriyāgrahaṇaṃ
'di dag ni phan tshun med na mi ldan pa yin zhes bya ba ni gang zhig gcig dang ldan pa de gzhan gnyis dang yang ldan pa yin no /
de'i phyir 'di dag ldan par rnam par 'jog par byed kyi mig la sogs pa ni mi byed do /
de lta bas na mig dang rna ba dang sna dang lce'i dbang po dag dang ni zhes bya ba smos te /
gzugs med pa'i khams su skyes pa ni mig dang rna ba dang sna dang lce'i dbang po dag dang mi ldan no /
kāmadhātau ca yenāpratilabdhavihīnānīty asyopacayārthasya cakṣurādiṣv eva saṃbhavān na kāyendriye 'dir lus kyi dbang po ma smos pa ni 'dod pa'i khams na ni gang gis ma thob pa dang rnam par nyams pa zhes bya ba bsdu ba'i don mig la sogs pa kho na la srid kyi lus la ni ma yin pa'i phyir ro /
anyathā hi rūpibhir indriyair ārūpyopapanno na samanvāgata ity evocyate /
apratilabdhāni kalalādyavasthāyāṃ /
vihīnāni labdhavināśād andhatvādyavasthāyāṃ kramamaraṇe vā
de lta ma yin na gzugs med par skyes pa ni gzugs can gyi dbang po dag dang mi ldan no zhes bya ba kho na zhig brjod par 'gyur ro /
ma thob pa dang rnam par nyams pa dag /
ces bya ba la /
ma thob pa ni nur nur po la sogs pa'i gnas skabs na'o /
rnam par nyams pa dag ni long ba nyid la sogs pa'i gnas skabs dang rim gyis 'chi ba thob pa rnam par nyams pa'i phyir ro /
pṛthagjanā na samanvgāgatā iti viśeṣaṇaṃ /
āryasyāvaśyaṃ samanvāgatatvāt /
na hi tasya bhūmisaṃcāreṇa anāsravasukhādityāgaḥ
so so'i skye bo mi ldan no zhes khyad par du byas pa ni 'phags pa ni gdon mi za bar ldan pa'i phyir ro /
de'i zag pa med pa'i bde ba ni sa 'phos pas gtong ba med do /
daurmanasyena kāmavītarāga iti /
ihastho dhātvantarastho vā pṛthagjano vāryo vā na samanvāgataḥ
yid mi bde ba dang 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba dang ni mi ldan no zhes bya ba ni 'di na gnas pa'am /
khams gzhan na gnas pa'am so so'i skye bo'am 'phags pa yang rung mi ldan pa yin no /
pṛthagjanaphalasthā iti /
phalasthāḥ srotaāpannādayo 'bhisamayānte vihīnatvāt /
tenānājñātamājñāsyāmīndriyeṇāsamanvāgatāḥ /
ājñendriyeṇa darśanamārgasthā (Abhidh-k-vy 119) aprāptatvād asamanvāgatāḥ
so so'i skye bo dang 'bras bu la gnas pa dag ces bya ba ni 'bras bu la gnas pa rgyun du zhugs pa la sogs pa ni mngon par rtogs pa'i rjes la rnam par nyams pa'i phyir kun shes par byed pa'i dbang po de dang mi ldan no /
aśaikṣamārgasthāḥ phalaprāptau vihīnatvāt asamanvāgatāḥ /
apratiṣiddhāsv avasthāsu yathoktasamanvāgamo veditavya iti
kun shes pa'i dbang po mthong ba'i lam la gnas pa dag ni ma thob pa'i phyir mi ldan la mi slob pa'i lam la gnas pa dag ni 'bras bu thob pa na rnam par nyams pa'i phyir mi ldan no /
yā apratiṣiddhā avasthāś cakṣurādibhir indriyaiḥ samanvāgamaṃ prati /
tāsv avasthāsu yadyad indriyam uktaṃ
ma bkag pa'i gnas skabs dag tu ni ji skad bshad pa dang zhes bya ba ni de las gzhan pa'i gnas skabs dag tu ni dbang po gang dang gang bshad pa'i dbang po de dang de ldan par rig par bya ste /
taistaiḥ samanvāgato veditavya ity arthaḥ /
tadyathā kāmadhātāv apratilabdhavihīnāvasthāṃ hitvā cakṣurādhibhir jihvāntaiḥ samanvāgataḥ
da la 'dod pa'i khams na ni ma thob pa dang rnam par nyams pa'i gnas skabs ma gtogs pa mig la sogs pa lce la thug pa'i bar dag dang ldan no /
kāyendriyeṇa kāmarūpadhātūpapannaḥ samanvāgata ityādi /
caturbhis sukhakāyābhyām iti
lus kyi dbang po dang ni 'dod pa dang gzugs kyi khams su skyes pa ldan no zhes bya ba la sogs pa yin no /
yukta iti vartate bde lus ldan pa bzhi dag dang /
avaśyam iti ca /
saṃkhyānukramavivakṣāyāṃ tu tadanantaraṃ tair ity evānantaraṃ sukhādigrahaṇaṃ
zhes bya ba ni ldan la zhes bya ba dang nges par ldan zhes bya bar sbyar te grangs kyi go rims brjod par 'dod pas de'i 'og tu bde ba la sogs pa smos pa yin no /
sukhendriyeṇa samanvāgata iti /
caturthadhyānārūpyadhātūpapannaṃ pṛthagjanaṃ muktvā sarvaḥ sukhendriyeṇa samanvāgataḥ
bde ba'i dbang po dang ldan pa zhes bya ba ni bsam gtan bzhi pa dang gzugs med pa'i khams su skyes pa'i so so'i skye bo las ma gtogs pa thams cad ni bde ba'i dbang po dang ldan la /
tasyānyair nāvaśyaṃ samanvāgataḥ /
cakṣurādibhir jihvendriyāntair ārūpyadhātau kāmadhātau ca apratilabdhavihīnāvasthāyām asamanvāgamaḥ
de bzhin dag dang ni gdon mi za bar ldan pa ma yin te /
mig la sogs pa lce'i dbang po la thug pa'i bar dag dang ni gzugs med pa'i khams dang 'dod pa'i khams na yang ma thob pa dang rnam par nyams pa'i gnas skabs na mi ldan no /
kāyendriyeṇa ca ārūpyadhātau lus kyi dbang po dang ni gzugs med pa'i khams na ni mi ldan no /
strīpuruṣendriyābhyāṃ rūpārūpyadhātvoś ca /
kāmadhātau ca alabdhavihīnāvasthāyāṃ
pho dang mo'i dbang po dang ni gzugs kyi khams dang gzugs med pa'i khams dang 'dod pa'i khams na ma thob pa dang rnam par nyams pa'i gnas skabs na yang mi ldan no /
duḥkhendriyeṇa rūpārūpyadhātvoḥ /
saumanasyendriyeṇa pṛthagjanas tṛtīyadhyānopapannaḥ
sdug bsngal gyi dbang po dang ni gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na mi ldan no /
yid bde ba'i dbang po dang ni so so'i skye bo'i bsam gtan gsum par skyes pa dang mi ldan no /
daurmanasyendriyeṇa kāmavītarāgāvasthāyāṃ /
śraddhādibhiḥ paṃcabhiḥ samucchinnakuśalamūlāvasthāyāṃ /
ājñāsyāmīndriyeṇa pṛthagjanaphalasthāvasthāyāṃ /
ājñendriyeṇa pṛthagjanadarśanamārgasthāśaikṣāvasthāyāṃ /
ājñātāvīndriyeṇa pṛthagjanaśaikṣāvasthāyāṃ asamanvāgata iti
yid mi bde ba'i dbang po dang ni 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba'i gnas skabs na mi ldan no /
dad pa la sogs pa lnga dang ni dge ba'i rtsa ba kun du chad pa'i gnas skabs na mi ldan no /
kun shes par byed pa'i dbang po dang ni so so'i skye bo dang 'bras bu la gnas pa'i gnas skabs na mi ldan no /
kun shes pa'i dbang po dang ni so so'i skye bo dang mthong ba'i lam dang mi slob pa'i gnas skabs na mi ldan no /
kun shes pa dang ldan pa'i dbang po dang ni so so'i skye bo dang slob pa'i gnas skabs na mi ldan no /
yaḥ kāyendriyeṇa so 'pi caturbhir iti /
kāmadhātūpapannaḥ kāyendriyeṇa samanvāgatas tasya
gang zhig lus kyi dbang po dang ldan pa de yang bzhi dang ldan no zhes bya ba ni 'dod pa dang gzugs kyi khams su skyes pa ni lus kyi dbang po dang ldan pa /
nānyair avaśyaṃ samanvāgamaḥ de gzhan dag dang ni gdon mi za bar ldan pa ma yin te /
cakṣurādibhiḥ kāmādhātāv alabdhavihīnāvasthāyām asamanvāgamaḥ /
strīpuruṣendriyābhyām etasyām evāvasthāyāṃ rūpadhātau cāsamanvāgamaḥ /
duḥkhena cāsminn eva /
sukhena ca pṛthagjanasya caturthadhyānopapattāv asamanvāgamaḥ /
saumanasyena pṛthagjanas tṛtīyacaturthadhyānopapanno 'samanvāgataḥ /
daurmanasyena śraddhādibhiś cānyaiḥ pūrvavad asamanvāgamo vaktavyaḥ
mig la sogs pa dag dang ni 'dod pa'i khams na ma thob pa dang rnam par nyams pa'i gnas skabs na mi ldan no /
pho dang mo'i dbang po dag dang ni gnas skabs de dang gzugs kyi khams na mi ldan no /
sdug bsngal dang ni de nyid na mi ldan no /
bde ba dang ni so so'i skye bo bsam gtan bzhi par skyes pa dang mi ldan no /
yid bde ba dang ni so so'i skye bo bsam gtan gsum pa dang bzhi par skyes pa mi ldan no /
yid mi bde ba dang dad pa la sogs pa gzhan dag dang mi ldan pa ni snga ma bzhin du brjod par bya'o /
paṃcabhiś cakṣurādimān iti mig sogs ldan la lnga dang ldan /
cakṣuḥśrotraghrāṇajihvāvān ity arthaḥ /
tena ceti /
tena cakṣuṣā /
cakṣuṣi saty avaśyaṃ kāyendriyaṃ
zhes bya ba ni mig dang rna ba dang sna dang lce dang ldan pa la zhes bya ba'i tha tshig go /
de dang zhes bya ba ni mig de dang ste mig yod na lus kyi dbang po gdon mi za bar yod kyi /
na tu śrotrādīni rna ba la sogs pa ni ma yin te /
kāmadhātāv alabdhavihīnatvasaṃbhavāt /
strīpuruṣendriyādīnāṃ pūrvavad vyabhicāro vaktavyaḥ
'dod pa'i khams na ma thob pa dang rnam par nyams pa srid pa'i phyir ro /
pho dang mo'i dbang po la sogs pa la 'khrul pa ni snga ma bzhin du brjod par bya'o /
evaṃ śrotraghrāṇajihvendriyair iti /
yaḥ śrotrendriyeṇa /
so 'vaśyaṃ paṃcabhir upekṣājīvitamanaḥkāyais tena cety evaṃ sarvaṃ neyaṃ /
saumanasyī ca /
(Abhidh-k-vy 120) /
kiṃ /
paṃcabhir avaśyaṃ samanvāgata ity adhikṛtaṃ /
cakṣurādiṣv eva saumanasyaṃ kasmān na prakṣiptaṃ
rna ba dang sna dang lce'i dbang po dag dang ldan pa yang de dang 'dra bar rig par bya'o zhes bya ba ni gang zhig rna ba'i dbang po dang ldan pa de ni gdon mi za bar btang snyoms dang srog dang yid dang lus kyi dbang po dag dang de dang dbang po lnga dang ldan te zhes bya ba de lta bur thams cad sbyar bar bya'o /
yid bde ldan yang zhes pa ci zhe na /
gdon mi za bar lnga dang ldan no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
ci'i phyir yid bde ba mig la sogs pa kho na'i nang du mi bsdu zhe na /
anyasthānapāṭhāt /
tathā hy ādiśabdena prakṣepa ākulaḥ syāt
gnas gzhan nas 'byung ba'i phyir ro /
'di ltar sogs pa zhes bya ba'i sgras bsdus na ni 'chol bar 'gyur ro /
dvitīyadhyānajas tṛtīyālābhī katamena sukhendriyeṇa samanvāgata iti /
sukhendriyaṃ kāmadhātau paṃcavijñānakāyikaṃ
bsam gtan gnyis par skyes pa bsam gtan gsum par ma thob pa bde ba'i dbang po gang dang ldan pa yin zhe na zhes bya ba ni bde ba'i dbang po 'dod pa'i khams na ni rnam par shes pa'i tshogs lnga pa yod la bsam gtan dang po na ni rnam par shes pa'i tshogs gsum pa yod /
prathame ca dhyāne trivijñānakāyikam asti bsam gtan gsum pa na ni yid kyi yod do /
tṛtīye tu dhyāne mānasaṃ /
ato dvitīyadhyānajo nādhareṇa sukhendriyeṇa samanvāgataḥ /
tasya bhūmisaṃcāreṇa tyaktatvāt
de'i phyir bsam gtan gnyis par skyes pa bde ba'i dbang po 'og ma dang yang mi ldan no /
de ni sa 'phos pas btang ba'i phyir ro /
na ṭṛtīyadhyānabhūmikena tasyālābhitvād iti matvā codayati /
katamena sukhendriyeṇa samanvāgata iti
bsam gtan gsum pa'i sa pa dang yang mi ldan te /
de ni ma thob pa'i phyir ro snyam du bsams nas rgol bar byed pa yin no /
bde ba'i dbang po gang dang ldan zhe na /
āha /
kliṣṭena tṛtīyadhyānabhūmikeneti /
sarve hy adharabhūmyupapannāḥ sattvā uparibhūmikenāprahīṇena kliṣṭena samanvāgatā iti siddhāntaḥ
bsam gtan gsum pa'i nyon mongs pa can dang ldan no zhes bya ba smos te /
grub pa'i mtha' ni sems can 'og mar skyes pa thams cad ni sa gong ma ba'i nyon mongs pa can ma spangs pa dang ldan no zhes bya ba yin no /
śeṣendriyavyabhicāraḥ pūrvavad vaktavyaḥ dbang po lhag ma 'khrul pa ni snga ma bzhin du brjod par bya'o /
duḥkhī tu saptabhir iti /
kāmadhātūpapanno hy eṣa /
tasmād avaśyaṃ kāyendriyeṇa caturbhiś ca vedanendriyair iti
sdug bsngal ldan bdun dang zhes bya ba ni 'di ni 'dod pa'i khams su skyes pa yin te /
de lta bas na gdon mi za bar lus kyi dbang po dang ldan no /
daurmanasyavarjyaiḥ /
tadvītarāgāvasthāyāṃ daurmanasyaṃ vyabhicarati
tshor ba'i dbang po bzhi dang zhes bya ba ni yid mi bde ba ma gtogs pa dag dang ngo /
manojīvitendriye ca staḥ /
ity avaśyaṃ saptabhir indriyaiḥ samanvāgataḥ
yid dang srog gi dbang po dag kyang yod pas gdon mi za bar dbang po bdun dang ldan pa yin no /
śeṣendriyavyabhicāras tu pūrvavad vācyaḥ /
strīndriyādimān /
aṣṭādibhir iti /
strīpuruṣadaurmanasyaśraddhāvīryasmṛtisamādhiprajñendriyavān ity arthaḥ /
jīvitamanaḥsukhaduḥkhasaumanasyopekṣendriyāṇām uktatvāt /
ājñātāvīndriyādīnāṃ ca trayāṇāṃ vakṣyamāṇatvāt
dbang po lhag ma 'khrul pa ni snga ma bzhin du brjod par bya'o /
mo'i dbang sogs ldan brgyad dang /
zhes bya ba ni mo pha pho dang yid mi bde ba dang dad pa dang brtson 'grus dang dran pa dang ting nge 'dzin dang shes rab dang ldan pa zhes bya ba'i tha tshig go /
srog dang yid dang bde ba dang sdug bsngal dang yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po rnams ni bshad zin pa'i phyir la /
eṣām evāṣṭānām indriyāṇāṃ grahaṇaṃ bhavati /
yaḥ strīndriyeṇa samanvāgata iti
kun shes pa dang ldan pa'i dbang po la sogs pa gsum ni 'chad par 'gyur ba'i phyir dbang po brgyad po 'di dag kho na gzung ba yin no /
sa kāmadhātūpapanna eva strīndriyavattvāt /
ataḥ so 'vaśyam aṣṭābhir indriyaiḥ samanvāgataḥ
gang zhig mo'i dbang po dang ldan pa de ni zhes bya ba ni mo'i dbang po dang ldan pa ni 'dod pa'i khams su skyes pa yin pas de'i phyir de ni gdon mi za bar dbang po brgyad dang 'di dag kho na bzung ba yin no /
katamair ity āha bdun po de dag dang ldan zhe na /
taiś ca saptabhiḥ strīndriyeṇa ceti bdun po de dag dang mo'i dbang po dang zhes bya ba smos te /
kāyajīvitamanobhiś caturbhiś ca vedanendriyair iti saptabhiḥ strīndriyeṇa cāṣṭamena lus dang srog dang yid dag dang tshor ba'i dbang po bzhi ste bdun dang brgyad pa mo'i dbang po dang ldan no /
śeṣair aniyamaḥ /
yathoktaṃ cakṣurādīnāṃ vaikalyasaṃbhavād ityādibhiḥ kāraṇaiḥ
mig la sogs pa ni nyams pa la sogs pa ji skad bshad pa srid pa'i phyir rgyu de dag gis na lhag ma dag ni nges pa med do /
strīndriyavat puruṣendriyavān api vaktavyaḥ pho'i dbang po dang ldan pa yang mo'i dbang po dang ldan pa bzhin brjod par bya'o /
daurmanasyavān api kāmopapannaḥ kāmavītarāga iti tathaiva taiḥ saptabhir daurmanasyena ca /
śraddhāvān api traidhātukaḥ sattva iti taiḥ paṃcabhiḥ śraddhādibhir avinābhāvibhir upekṣājīvitamanobhiś ca samanvāgataḥ
yid mi bde ba dang ldan pa yang 'dod par skyes shing 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba yin pas de dang 'dra bar bdun po de dag yid mi bde ba dang ldan pa yin no /
dad pa dang ldan pa yang khams gsum pa'i sems can yin pas dad pa la sogs pa med na mi 'byung ba lnga po de dag dang btang snyoms dang srog dang yid dag dang ldan no /
śeṣair aniyamaḥ pūrvavat lhag ma dag dang ni ma nges te snga ma bzhin no /
yathā śraddhāvān evaṃ yāvat prajñāvān dad pa dang ldan pa ji lta bar shes rab dang ldan pa'i bar du yang de dang 'dra'o /
ājñāte indriyam ājñātendriyam iti /
ājñāta eva indriyaṃ ājñātendriyaṃ /
niravaśeṣājñāta indriyam ity arthaḥ
kun shes pa la dbang byed pas na kun shes pa dang ldan pa'i dbang po'o zhes bya ba ni kun shes pa kho na la dbang byed pa ni kun shes pa dang ldan pa'i dbang po ste /
ma lus par shes pa'i dbang po zhes bya ba'i tha tshig go /
ājñendriyam api hi ājñāta indriyaṃ na tu niravaśeṣe sāvaśeṣatvāt praheyasya kun shes pa'i dbang po yang kun shes pa la dbang byed pa ni yin mod kyi ma lus par ni ma yin te /
spang bar bya ba lhag ma dang bcas pa'i phyir ro /
atha vā padaikadeśagrahaṇena ājñātāvī pudgala ājñāta ity ucyate yang na tshig gi phyogs gcig smos nas kun shes pa dang ldan pa'i gang zag la kun shes pa dang ldan pa zhes brjod do /
tasyendriyaṃ ājñātendriyam iti de'i dbang po ni kun shes pa dang ldan pa'i dbang po zhes bya'o /
ya ājñendriyeṇa so 'vaśyam ekādaśabhir iti /
ājñendriyavān phalasthaḥ (Abhidh-k-vy 121) śaikṣaḥ triṣv api dhātuṣu bhavati /
sa caturthadhyānārūpyopapannaḥ kathaṃ sukhasaumanasyendriyābhyāṃ samanvāgataḥ /
yasmād āryaḥ kāmavairāgye 'vaśyaṃ saumanasyendriyaṃ pratilabhate /
dvitīyadhyānavairāgye ca sukhendriyaṃ
gang zhig kun shes pa'i dbang po dang ldan pa de ni gdon mi tha bar bcu gcig dang ldan no zhes bya ba ni kun shes pa'i dbang po dang ldan pa ni slob pa 'bras bu la gnas pa yin te /
khams gsum char na yang yod do /
bsam gtan bzhi pa dang gzugs med par skyes pa de ji ltar bde ba dang yid bde ba'i dbang po dag dang ldan zhe na /
ji ltar 'phags pa ni 'dod pa las 'dod chags dang bral ba na gdon mi za bar yid bde ba'i dbang po 'thob la /
bsam gtan gnyis pa las 'dod chags dang bral ba na yang bde ba'i dbang po 'thob po /
te ca bhūmisaṃcāre 'pi na tyajyete de dag ni sa 'phos kyang gtong bar mi 'gyur te /
'di ltar /
tathā hi vakṣyati sa 'phos nyams pa dag gis ni /
bhūmisaṃcārahānibhyāṃ dhyānāptaṃ tyajyate śubhaṃ bsam gtan gtogs pa'i dge ba gtong /
de bzhin gzugs med gtogs 'phags ni /
tathārūpyāptam /
āryaṃ tu phalāptyuttaptihānibhir iti /
phalaprāptīndriyottāpane 'pi yady api te pratipannakamārgamṛdvindriyamārgasaṃgṛhīte tyajyete /
tathāpy apare phalasthatīkṣṇendriyamārgasvabhāve labhyete /
tasmāt tābhyāṃ sukhasaumanasyābhyāṃ bhūmisaṃcāre 'pi aparityaktābhyāṃ caturthadhyānārūpyopapanno 'pi āryaḥ samanvāgata eva bhavati
'bras thos sbyangs dang nyams rnams kyis /
zhes 'chad par 'gyur ro /
'bras bu thob pa dang dbang po sbyong ba na yang zhugs pa'i lam dang dbang po rtul po'i lam gyis bsdus pa de dag gtong mod kyi 'on kyang 'bras bu dang dbang po rnon pos bsdus pa gzhan dag ni 'thob par 'gyur ro /
de lta bas na bsam gtan bzhi pa dang gzugs med par skyes pa'i 'phags pa ni bde ba dang yid bde ba'i dbang pos 'phos pa yang yongs su ma btang ba de dag dang ldan pa kho na yin no /
śeṣaiḥ pūrvavad aniyamaḥ /
ājñāsyāmīndriyopetas trayodaśabhir anvita
lhag ma dag dang ni snga ma bzhin du ma nges pa yin no /
kun shes byed pa'i dbang ldan la /
bcu gsum dag dang ldan pa yin /
iti vistaraḥ /
ājñāsyāmīndriyasamanvāgataḥ kāmāvacaraḥ sattvaḥ kāmadhātāv evājñāsyāmīndriyotpādanāt
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni kun shes par byed pa'i dbang po dang ldan pa ni 'dod pa'i khams kho nar kun shes par byed pa'i dbang po skyed pa'i phyir 'dod pa na spyod pa'i sems can yin te /
mi skyo lung las 'dir rtsom zhing /
asaṃvegād iha vidhā tatra niṣṭheti vācanād iti /
tasmād avaśyaṃ kāyendriyam asyāsti
de mthar phyin zhes 'byung phyir ro /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
de lta bas na gdon mi za bar 'di la lus kyi dbang po yang yod la /
catasro vedanā daurmanasyavarjyāḥ tasya vītarāgāvasthāyāṃ vyabhicārāt /
tatrāvaśyam iti vartate /
trayodaśabhir ebhir indriyair avaśyam eva samanvāgata ity avadhāryate
yid mi bde ba ma gtogs pa tshor ba bzhi yang yod de /
des ni 'dod chags dang bral ba'i gnas skabs na 'khrul pa'i phyir ro /
de la gdon mi za bar zhes bya bar sbyar te /
dbang po bcu gsum dang gdon mi za bar kho nar ldan no zhes bya bar nges par gzung ba yin gyi /
na tu trayodaśabhir eveti bcu gsum kho na dang zhes bya ba ni ma yin no /
śeṣair aniyamaḥ /
andhādiṣv api darśanamārgasaṃbhavāt
lhag ma dag dang ni ma nges te /
long ba la sogs pa la yang mthong ba'i lam srid pa'i phyir ro /
strīpuruṣendriyayor vaikalye kathaṃ darśanamārgotpattiḥ mo dang pho'i dbang po dag ma tshang na yang ji ltar mthong ba'i lam skye bar 'gyur te /
strīpuruṣendriyaviyuktavikalānāṃ hi saṃvaraphalaprāptivairāgyāṇi na santīti /
kecit tāvad āhuḥ
mo dang pho'i dbang po dang mi ldan pa dang nyams pa rnams la sdom pa dang 'bras bu 'thob pa dang 'dod chags dang bral ba med do zhe na /
pratilabdhasaṃvarāṇāṃ phalaprāptir bhavati re zhig kha cig na re sdom pa thob pa rnams kyi 'bras bu 'thob par 'gyur la /
dvivyaṃjanodayād dhi prātimokṣasamvaratyāgo bhavati mtshan gnyis 'byung bas so sor thar pa'i sdom pa gtong bar 'gyur gyi de dag nyams pas ni ma yin no /
na tadvaikalyāt /
kramamaraṇād vā strīpuruṣendriye nirodhe 'py abhyastanirvedhabhāgīyasya darśanamārgotpattir bhavati /
apare punar āhuḥ
yang na nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa la goms pa la rim gyis 'chi bas mo dang pho'i dbang po 'gags kyang mthong ba'i lam skye bar 'gyur ro zhes zer ro /
pudgalasāmānyam ihādhikriyate /
naikatraivendriyair āvaśyakasamanvāgamavyabhicārāv ucyete
gzhan dag na re 'dir ni gang zag spyi'i dbang du byas pa yin gyi gcig kho na la gdon mi za bar dbang po dang ldan pa dang 'khrul pa brjod pa ni ma yin no zhes zer ro /
ji ltar zhe na /
katham /
upekṣājīvitamanoyukto 'vaśyaṃ trayānvita iti yāvat
btang snyoms dang ni srog dang ni /
yid dang ldan la nges gsum ldan /
upekṣāsamanvāgataḥ pudgalaḥ kāmadhātūpapanno vā yāvad bhavāgropapanno vā sarvo 'sāv avaśyaṃ trayeṇa samanvāgataḥ /
cakṣurādivyabhicāras tu saṃbhavato na sarvatra
zhes bya ba 'dod pa'i khams su skyes pa yang rung srid pa'i rtse mo'i bar du skyes pa yang rung ste /
btang snyoms dang ldan pa'i gang zag ji snyed pa de thams cad gdon mi za bar gsum dang ldan pa yin no /
mig la sogs pa 'khrul pa ni thams cad du ci rigs par sbyar te /
kaścid eva hi rūpibhir indriyair asamanvāgato ya ārūpyadhātūpapannaḥ /
na tu yo rūpadhātūpapannaḥ /
vistareṇa yāvat kaścid eva śraddhādibhir asamanvāgato yaḥ samucchinnakuśalamūlaḥ
la la ni gzugs can gyi dbang po dag dang mi ldan pa nyid yin te /
gzugs med pa'i khams su skyes pa gang yin pa'o zhes bya ba nas rgyas par la la ni dad pa la sogs pa dang mi ldan te dge ba'i rtsa ba kun du chad pa gang yin pa'o zhes bya ba'i bar yin te /
na tu sa eva ārūpyadhātūpapannaḥ /
tasthehāpi yāvān ājñāsyāmīndriyopetaḥ sarvo 'sāv ebhir yathoktais trayodaśabhir indriyair avaśyaṃ samanvāgataḥ
gzugs med pa'i khams su skyes pa de nyid ni ma yin te /
yang 'dir kun shes par byed pa'i dbang po dang ldan pa ji snyed pa de thams cad ni gdon mi za bar ji skad bshad pa'i dbang po bcu gsum ldan pa yin no /
vyabhicāras tu saṃbhavataḥ (Abhidh-k-vy 122) kasyacid eva 'ga' zhig la 'khrul pa ni ci rigs par kho nar sbyar bar bya ste /
tathā hi kasyacic cakṣurindriyeṇāsamanvāgamo yo 'ndhaḥ 'dir ltar la la ni mig gi dbang po dang mi ldan te /
long ba gang yin pa'o /
kasyacic chrotrendriyeṇa yo badhiraḥ /
evaṃ ghrāṇādibhiḥ /
yāvat kasyacit strīndriyeṇa yaḥ puruṣaḥ
la la ni rna ba'i dbang po dang mi ldan te 'on pa gang yin pa'o zhes bya ba nas de bzhin du la la ni mo'i dbang po dang mi ldan te pho gang yin pa'o /
kasyacit puruṣendriyeṇa yā strī la la ni pho'i dbang po dang mi ldan te mo gang yin pa'o /
kasyacid daurmanasyena yo vītarāgaḥ /
ity evam evāvagantavyaṃ
la la ni yid mi bde ba dang mi ldan te 'dod chags dang bral ba gang yin pa'o zhes bya ba de lta bu kho na khong du chud par bya'o /
(II /
21) sarvālpair niḥśubho 'ṣṭābhir iti ekaḥ pudgalaḥ /
sarvebhyo 'lpair yaḥ samanvāgataḥ /
sa kiyadbhir alpaiḥ samanvāgata ity āha /
niḥśubho yaḥ samucchinnakuśalamūlaḥ
dge med nang na nyung ldan pa /
lus tshor srog yid brgyad dang ldan /
zhes bya ba ni gang zag gcig 'ga' zhig nang na nyung ba dang ldan pa gang yin pa de nyung du ji srid cig dang ldan zhe na /
sa ca kāmadhātāv eva /
cchinatti strī pumān dṛṣṭicarita iti
smras pa /
dge med ni dge ba'i rtsa ba kun tu chad pa yin no /
kāmavairāgyaṃ cātra na saṃbhavati /
tasmād asya paṃcāpi vedanendriyāṇi santi /
kāyendriyaṃ ca jīvitamanasī ca sta eva sarvatra
de yang 'dod pa'i khams kho na'i yin pas 'di la 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba yang mi srid do /
de lta bas na 'di la thams cad du tshor ba'i dbang po lnga char yang yod la lus kyi dbang po yang yod srog dang yid kyi dbang po dag kyang yod pa kho na'o /
cakṣurādīni tu na santi /
kramamaraṇāvasthāyāṃ andhatvādyavasthāyāṃ ca teṣām abhāvāt
mig la sogs pa ni med de /
rim gyis 'chi ba'i gnas skabs dang long ba nyid la sogs pa'i gnas skabs na de dag med pa'i phyir ro /
vcdayata iti kṛtveti kartari kvip /
vedanaṃ vā vid iti bhāvasādhana auṇādikaḥ kvip
myong bar byed pa ni tshor ba ste zhes bya ba ni byed pa por sgrub pa yin no /
tshor ba ni tshor ba ste zhes bya ba ni ngo bor bsgrub pa yin te /
jñāpakaṃ darśayati /
yathā saṃpadanaṃ saṃpad iti /
tathārūpya iti saṃkhyāmātraṃ tathāśabdena saṃbadhyate /
ekāntakuśalatvāt śraddhādīni śubhagrahaṇena gṛhyanta iti /
śubhāny eva nākuśalāvyākṛtāni yāni tāni śubhānīty arthaḥ /
ājñāsyāmīndriyādīnām api grahaṇaprasaṃga iti /
tāny api ekāntakuśalāni /
tasmāt tadgrahaṇaprasaṃga iti /
na /
aṣṭādhikārād iti /
niḥśubho 'ṣṭābhir ity etasmāt
dper na phun sum tshogs pa la phun sum tshogs pa'o zhes bya ba bzhin no zhes bya ba ni khungs ston par byed pa yin no /
gzugs med byis pa'ang de bzhin te /
zhes bya ba la de bzhin zhes bya ba'i sgras ni grangs tsam mthun par sbyor ba yin no /
dge ba smos pas ni dad pa la sogs pa gzung bar bya ste /
gcig tu dge ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni dge ba dag kho na yin gyi mi dge ba dang lung du ma bstan pa ma yin gyi mi dge ba dang lung du ma bstan pa ma yin pa gang dag yin pa de dag ni dge ba yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
kun shes par byed pa'i dbang po la sogs pa yang bsdus par thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni de dag kyang gcig tu dge ba yin te de lta bas na de dag bsdus par thal bar 'gyur ro zhes bya ba yin no /
ma yin te brgyad kyi skabs yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni /
dge med nang na nyung ldan pa /
brgyad dang zhes bya ba 'dis bsgre ba brgyad do /
upekṣāyurmanaḥśubhair aṣṭābhir ity ājñāsyāmīndriyādīnāṃ nirāsaḥ kṛto bhavati /
aṣṭaśabdena kṛtāvadhitvāt /
bālādhikārāc ceti /
bālo 'trādhikriyate /
bālas tathārūpya iti vacanāt
btang snyoms srog yid dge rnams dang /
zhes bshad kyi sgra mtshams bcad pa'i phyir kun shes par byed pa'i dbang po la sogs pa btsal bar bya ba yin no /
byis pa'i skabs yin pa'i phyir zhes bya ba ni /
gzugs med byis pa'ang de bzhin te /
zhes 'byung ba'i phyir 'dir ni byis pa'i dbang du byas pa yin no /
ājñāsyāmīndriyādyabhāve ca pṛthagjano bhavati /
pṛthagjanatvaṃ katamat /
āryadharmāṇām alābha iti vacanāt
so so'i skye bo nyid gang zhe na /
'phags pa'i chos rnams ma thob pa'o zhes 'byung ba kun shes par byed pa'i dbang po med na so so'i skye bo yin no /
tasmāt teṣv anāsraveṣu aprasaṃga iti /
(II /
22) dvivyaṃjano yaḥ samagrendriya iti /
dvivyaṃjano 'pi hi samagracakṣurādikaḥ /
evam ekānnaviṃśatyā samanvāgato nānyathā
de lta bas na zag pa med pa de dag la thal bar mi 'gyur ro /
mtshan gnyis pa dbang po tshang ba zhes bya ba ni mtshan gnyis pa gal te mig la sogs pa tshang ba zhig yin na de lta na bcu dgu dang ldan gyi gzhan du ni ma yin no /
ājñātāvīndriyaṃ dvayoś cānyatarad iti /
rāgitvād ājñātāvīndriyaṃ ekāntena varjayitavyaṃ
kun shes pa dang ldan pa'i dbang po dang gnyis po las gang yang rung ba zhig ces bya ba ni chags pa dang bcas pa ma yin pa'i phyir kun shes pa dang ldan pa'i dbang po ni gcig tu spang bar bya ba yin no /
āryasya cājñāsyāmīndriyājñendriyābhyām avaśyaṃ paryāyeṇa samanvāgamāt /
yadājñāsyāmīndriyaṃ /
na tadājñendriyaṃ /
yadājñendriyaṃ /
na tadājñāsyāmīndriyaṃ /
(Abhidh-k-vy 123) ukta indriyāṇāṃ dhātuprabhedaprasaṃgenāgatānāṃ vistareṇa prabhcda iti /
aṣṭādaśānāṃ dhātūnāṃ katīndriyaṃ kati nendriyam iti dhātuprabhedaprasaṃgena /
dharmārdham indriyaṃ ye ca dvādaśādhyātmikāḥ smṛtā iti
'phags pa yin pas kun shes par byed pa'i dbang po dang kun shes pa'i dbang po dag ni gdon mi za bar rnam grangs par ldan pa yin te gang gi tshe kun shes par byed pa'i dbang po yod pa de'i tshe ni kun shes pa'i dbang po med la gang gi tshe kun shes pa'i dbang po yod pa de'i tshe ni kun shes par byed pa'i dbang po med do /
khams rab tu dbye ba'i zhar la 'ongs pa dbang po rnams kyi rab tu dbye ba rgyas par bshad zin to zhes bya ba ni khams bco brgyad las dbang po ni du dbang po ma yin pa ni du zhes bya ba ni khams rab tu dbye ba'i zhar la 'ongs pa /
chos kyi phyed dang gang dag ni /
bcu gnyis nang gir bshad dbang po /
indriyāṇi āgatāni /
teṣāṃ prabhedaḥ /
amalaṃ trayam ity evamādivistareṇoktaḥ
zhes bya ba'i dbang po de rnams kyi rab tu dbye ba ste /
gsum ni dri ma med ces bya ba de lta bu la sogs pa rgyas par bshad zin to /
(II /
23) kim ete saṃskṛtā dharmā iti /
ye te skandhadhātvāyatanatvenābhihitāḥ pūrvaṃ
ci 'dus byas kyi chos 'di dag ces bya ba ni gong du phung po dang khams dang skye mched bshad pa gang dag yin pa'o /
yathā bhinnalakṣaṇā iti /
rūpyate iti rūpaṃ /
anubhavo vedanā /
nimittodgrahaṇaṃ saṃjñetyādi /
saṃskṛtagrahaṇam utpattimattvāt /
utāho niyatasahotpādā api /
kecit santīti /
santi hi kecit sahotpādā na tu niyatasahotpādāḥ /
yathā cakṣurādisahotpādāḥ /
tadvijñānādayaḥ cakṣurādīnāṃ sabhāgatatsabhāgabhāvāt /
tasmād evaṃ pṛcchati
ji ltar mtshan nyid tha dad pa zhes bya ba ni gzugs ni gzugs su rung ba'o /
tshor ba ni myong ba'o /
'du shes ni mtshan mar 'dzin pa'o zhes bya ba la sogs pa yin no /
'dus byas smos pa ni skye ba dang ldan pa'i phyir ro /
'on te kha cig nges par lhan cig skye ba yang yod ces bya ba ni kha cig lhan cig skyes pa yod mod kyi nges par lhan cig skye ba ni ma yin te dper na mig la sogs pa dang lhan cig skye ba de dag gi rnam par shes pa la sogs pa lta bu ste /
mig la sogs pa ni rten pa dang bcas pa dang de dang mtshungs pa yod pa'i phyir ro /
de lta bas na de skad du 'dri'o /
sarva ime dharmāḥ paṃca bhavaṃtīti /
paṃcavastukanayena evaṃ sarvadharmasaṃgraho vyavasthāpyate
chos 'di dag thams cad ni lngar 'gyur ro zhes bya ba ni gzhi lnga'i tshul gyis de ltar chos thams cad bsdus par rnam par 'jog pa yin no /
rūpādikalāpamukhena dharmanirdeśaḥ /
sukhapratipattyarthaṃ /
tatrāsaṃskṛtaṃ naivotpadyata iti /
na tat prati sahotpādaniyamaś cintyate /
sarvasūkṣmo rūpasaṃghātaḥ paramāṇur iti /
saṃghātaparamāṇur na dravyaparamāṇuḥ
gzugs la sogs pa'i tshogs kyi sgo nas ston pa ni bde blag tu rtogs par bya ba'i phyir ro /
de la 'dus ma byas la ni skye ba med pa nyid do zhes bya ba ni de la nges par lhan cig skye ba bsam par mi bya ba yin no /
thams cad pas phra ba'i gzugs ni rdul phra rab ces bya ba ni rdzes kyi rdul phra rab ma yin pa'o /
yatra hi pūrvaparabhāgo nāsti /
tat sarvarūpāpacitaṃ dravyaṃ dravyaparamāṇur itīṣyate
gang la shar dang nub kyi cha med pa gzugs thams cad pas chung ba de ni rdzas kyi rdul phra rab ces bya bar 'dod do /
de las khyad par du bya ba'i phyir /
tasmād viśinaṣṭi saṃghātaḥ paramāṇur iti bstsags pa'i rdul phra rab ces bya ba smos so /
'dod na /
kāme 'ṣṭadravyako 'śabda iti sgra med phra rab rdul rdzas brgyad /
kāmadhātau yadā śabdo 'tra notpadyate /
tadā niyatam aṣṭadravyaka eva bhavati nāto nyūnadravyakaḥ
ces bya ba ni 'dod pa'i khams na gang gi tshe 'di la sgra mi 'byung ba de'i tshe nges par rdzas brgyad pa kho na yin no /
'di las rdzas nyung ba can ni ma yin no /
aparendriya iti /
aparam indriyam asminn ity aparendriyaḥ /
cakṣurādimān ity arthaḥ /
yatra hi cakṣuḥ śrotrādi vā tatra kāyendriyeṇa bhavitavyaṃ tatpratibaddhavṛttitvāc cakṣurādīnāṃ
dbang po gzhan ldan zhes bya ba 'di la dbang po gzhan yod pas na dbang po gzhan ldan te mig la sogs pa dang ldan zhes bya ba'i tha tshig go /
gang la mig dang rna ba la sogs pa yod pa de la ni lus kyi dbang po yang yod par 'gyur te /
saśabdāḥ punar ete paramāṇava ity aṣṭadravyakādayaḥ saṃghātaparamāṇavaḥ saśabdā utpadyamānā yathākramaṃ nava daśaikādaśadravyakā utpadyante mig la sogs pa ni de la rag lus te 'byung ba'i phyir ro /
rdul phra rab de dag sgra dang bcas pa zhig tu skye na ni zhes bya ba ni rdzas brgyad pa la sogs pa'o /
yo 'ṣṭadravyakaḥ /
sa navadravyakaḥ /
yo navadravyakaḥ /
sa daśadravyakaḥ /
yo daśadravyakaḥ /
sa ekādaśadravyaka iti
bstsags pa'i rdul phra rab dag sgra dang bcas pa zhig tu skye na ni go rims bzhin du rdzas dgu dang bcu dang bcu gcig par skyes te /
rdzas brgyad pa gang yin pa de ni rdzas dgu pa yin no /
asti hīndriyavinirbhāgī śabdo 'pīti rdzas dgu pa gang yin de ni rdzas bcu pa yin no /
indriyād vinirbhaktuṃ yo na śakyate rdzas bcu pa gang yin pa de ni rdzas bcu gcig pa yin no /
sa indriyāvinirbhāgī śabdaḥ /
indriyāpṛthagvartīty arthaḥ /
avinirbhogīti kecid bhuji paṭhanti /
katham avinirbhāge bhūtānāṃ kaścid eva saṃghātaḥ kaṭhina ityādi /
kaṭhinaḥ pṛthivīdhātuḥ /
dravo 'bdhātuḥ /
uṣṇas tejodhātuḥ /
samudīraṇā (Abhidh-k-vy 124) vāyudhātuḥ
dbang po dang tha mi dad pa'i sgra yang yod de zhes bya ba ni gang zhig dbang po dang tha dad par bya mi nus pa de ni dbang po dang tha mi dad pa'i sgra yin te dbang po dang tha mi dad par 'dug pa can zhes bya ba'i tha tshig go /
ji ltar 'byung ba rnams tha mi dad pa las 'di na 'dus pa kha cig kho na ni sra bar dmigs zhes bya ba la sogs pa ni sra ba ni sa'i khams yin la gsher ba ni chu'i khams yin /
dro ba ni me'i khams yin /
tulyabhūtasadbhāvāt tulyarūpais tatsaṃghātair bhavitavyam ity abhiprāyaḥ /
yad yatra paṭutamam iti vistaraḥ
g yo ba ni rlung gi khams yin pa 'byung ba mnyam par yod pa'i phyir de dag 'dus pa mtshungs pa'i ngo bo dag tu 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
yad dravyaṃ pṛthivyādilakṣaṇaṃ /
yatra saṃghāte paṭutamaṃ sphuṭatamaṃ prabhāvataḥ śaktito na tu dravyataḥ udbhūtam utpannaṃ
gang zhig gang na ches gsal zhing zhes bya ba la sogs pa rgyas par 'byung ba ni sa la sogs pa'i mtshan nyid kyi rdzas gang zhig 'dus pa gang la ches gsal zhing mngon pa yin no /
tasya tatropalabdhiḥ /
tasya dravyasya tatra saṃghāta upalabdhir grahaṇaṃ
mthu'i sgo nas zhes bya ba ni nus pa'i sgo nas yin gyi rdzas kyi sgo nas shas che bar gyur pa ni ma yin no /
sūcītūlīkulāpasparśavat /
tatra sūcyo lohamayyaḥ pratītā loke
de ni de na dmigs te zhes bya ba ni rdzas de ni 'dus pa de na dmigs shing 'dzin pa yin no /
tūlyo vīraṇādipuṣpamūladaṇḍāḥ /
yāḥ siṃkā iti prākṛtapratītāḥ /
tāsāṃ sūcīnāṃ tūlīnāṃ ca kalāpaḥ
khab dang sdong bu'i tshogs la reg pa lta bu zhes bya ba de la khab ni 'jig rten la lcags las byas par grags pa yin no /
tasya sparśaḥ sūcītūlīkalāpasparśaḥ /
tasya copalabdhiḥ /
tasya paṭutamasya prabhāvata udbhūtasya bhūtasyeti
sdong bu ni ldum bu bi ra na la sogs pa'i me tog gi rtsa ba'i sdong bu yin te skye bo phal pa yan chad la me tog gi rtsa ba zhes grags pa gang yin pa'o /
tatra tasyeveti /
anena lakṣaṇena vatiḥ /
etad uktaṃ bhavati
khab dang sdong bu de dag gi tshogs la reg pa ste ches gsal zhing mthu'i sgo nas shas che ba'i 'byung ba de dmigs pa ni de dang 'dra'o /
yathā tulye 'pi sūcīnāṃ tūlīnāṃ kalāpasadbhāve tīkṣṇatvāt sūcīnām eva sparśo vyaktam upalabhyate /
na tūlīnām atīkṣṇatvāt
'di skad du ji ltar khab dang sdong bu rnams kyi tshogs mnyam par yod kyang rno ba'i phyir khab dag kho na'i reg pa gsal bar dmigs kyi rtul pa'i phyir sdong bu rnams kyi ni ma yin pa de bzhin du shing la sogs pa kha cig kho na la sra ba dmigs la /
tathā kvacid eva saṃghāte kāṣṭhādike kaṭhinam upalabhyate /
kvacid dravaḥ pānīye /
kvacid uṣṇo 'gnau /
kvacit samudīraṇā vāyau /
na ca tatratatra saṃghāte catvāri mahābhūtāni na santi
kha cig la ni gsher ba ste /
chu la'o /
kha cig la ni dro ba ste /
me la'o /
kha cig la ni g yo ba ste rlung la yin yang tshogs pa de dang de la 'byung ba chen po bzhi dag med pa ni ma yin no /
saktulavaṇacūrṇarasavac ca /
saktucūrṇānāṃ lavaṇacūrṇānāṃ ca yathā rasasyopalabdhiḥ
phye dang lan tshva'i phye ma'i ro bzhin zhes bya ba ni dper na phye'i phye ma dang lan tshva'i phye ma rnams kyi ro dmigs pa lta bu yin te /
lavaṇacūrṇarasa eva vyaktam upalabhyate /
na tu saktucūrṇarasaḥ
lan tshva'i phye ma'i ro kho na gsal bar dmigs kyi phye ma'i ro ni ma yin pa ltar 'dir yang de dang 'dra'o /
tadvad ihāpīti /
saṃgrahadhṛtipaktivyūhanād iti /
saṃgrahakarmaṇābdhātor astitvaṃ gamyate kāṣṭhādike
sdud pa dang 'dzin pa dang smin pa dang g yo ba'i phyir zhes bya ba ni sdud pa'i las kyis na shing la sogs pa la chu'i khams yod pa nyid du rtogs te /
anyathā pāṃsumuṣṭivat tad viśīryate /
yadi tatrābdhātur na syāt
gal te de na chu'i khams med par gyur na des spar gang gtor ba bzhin du rnam par 'gyes par 'gyur ro /
dhṛtikarmaṇāpsu nauprabhṛtīnāṃ pṛthivīdhātor astitvaṃ gamyate chu la gru la sogs pa 'degs pa'i las kyis na sa'i khams yod pa nyid du rtogs so /
paktikarmaṇā tejodhātor astitvaṃ gamyate smin par byed pa'i las kyis ni me'i khams yod pa nyid du rtogs te /
yadi hi tan na syāt kāṣṭhādikaṃ na pūtībhavet gal te de med par gyur na shing la sogs pa 'drul bar 'gyur ro /
vyūhanakarmaṇā vāyudhātor astitvaṃ gamyate g yo ba'i las kyis na rlung gi khams yod pa nyid du rtogs te /
prasarpaṇaṃ hi tasya na syād vṛddhir vā yadi vāyudhātus tatra na syāt /
evam anyatrāpi yojyaṃ
gal te de med par gyur na de 'phel zhing rgyas par mi 'gyur ro /
de bzhin du gzhan la yang sbyar bar bya'o /
pratyayalābhe ca satīti vistaraḥ /
pratyayānām agnyādīnāṃ lābhe sati kaṭhinādīnāṃ ca dravaṇādibhāvāt
rkyen dang phrad na zhes bya ba la sogs pa rgyas par 'byung ba ni me la sogs pa'i rkyen dang phrad na sra ba la sogs pa yang gsher ba la sogs par 'gyur ba'i phyir la /
dravaṇaghanatvādibhāvāt /
tadyathāgnibhūte sati kkaṭhinasya lohasya dravaṇaṃ
gsher ba la sogs pa yang sra ba nyid la sogs par 'gyur ba'i phyir ro /
dper na mer gyur pa yod na sra ba lcags kyang nal nal por 'gyur te /
tena jñāyate lohe 'bdhātur astīti des na lcags la chu'i khams yod do zhes bya bar shes so /
tathā dravasya śaityādipratyayalābhe kāṭhinyaṃ de bzhin du gsher ba yang grang ba nyid la sogs pa'i rkyen dang phrad na sra bar 'gyur te /
tena jñāyate pṛthivīdhātor atrāstitvam iti /
tathā kaṭhinasaṃgharṣād auṣṇyam upalabhyate
des na 'di la sa'i khams yod pa nyid du shes so /
de bzhin du 'drud pa las dro bar dmigs te /
tena tejodhātor atrāstitvaṃ gamyate des na 'di la me'i khams yod do zhes bya bar shes so /
iti evaṃ saṃbhavato 'nyatrāpi yojyaṃ de bzhin du gzhan la yang ci rigs par sbyar ro /
bam po bcu gcig pa /
apsu śaityātiśayād auṣṇyaṃ gamyate ity apara iti bhadantaśrīlātaḥ gzhan dag na re chu la grang ba'i khyad par gyi sgo nas dro ba yod par khong du chud do zhes zer ro zhes bya ba ni btsun pa dpal len te /
yasmād āpaḥ śītāḥ śītatarāḥ śītatamāś ca upalabhyante /
tato jñāyate tejasas tatrānyataratamotpatteḥ śaityātiśayaḥ
gang gi phyir chu grang ba dang shin tu grang ba dang ches shin tu grang ba dag dmigs pa de'i phyir de la me chung ba dang shin tu chung ba dang ches shin tu chung ba 'byung bas grang ba'i khyad par du gyur pa yin te /
tena ca tatra tejo 'stīti gamyate des na de la me'i khams yod par shes so /
avyatibhede 'pīti vistaraḥ /
taṃ matam ācāryo dūṣayati
ma 'dres kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzhung lugs de slob dpon sun 'byin par byed pa yin te /
yathā na ca (Abhidh-k-vy 125) śabdasya dravyāntareṇa vyatibhedo miśrībhāvo 'sti atiśayaś ca bhavati svabhāvabhedāt paṭuḥ śabdaḥ paṭutaraḥ paṭutama iti dper na dgra la rdzas gzhan dang 'dres shing 'khrugs par gyur pa med kyang khyad par yang yod de /
ngo bo nyid kyi bye brag gis sgra gsal ba dang shin tu gsal ba dang ches shin tu gsal ba yod pa ltar 'dir yang de dang 'dra bar 'gyur ro /
evam ihāpi bhavet /
yathā ca vedanāyā na kenacid dravyāntareṇa vyatibhedo bhavatīti svabhāvabhedāt tāratamyenātiśayaḥ
yang dper na tshor ba rdzas gzhan ci dang yang 'dres pa ma yin yang /
ngo bo nyid gsum gyi khyad par gyis shin tu dang ches shin tu khyad par yang yod pa ltar 'dir yang de dang 'dra bas /
tathehapīti /
nānena tejo'stitvaṃ gamyate
'dis ni me yod pa nyid du shes par mi 'gyur te /
tā eva hy āpaḥ kāścic chītāḥ kāścic chītatarāḥ kāścic chītatamā iti chu de dag nyid kha cig ni grang ba yin la /
kha cig ni shin tu grang ba yin /
kha cig ni ches shin tu grang ba yin par zad do /
bījatas teṣu teṣāṃ bhāvo na svarūpata ity apara iti sautrāntikāḥ gzhan dag na re de dag la de dag sa bon gyi sgo nas yod kyi zhes zer ro zhes bya ba ni mdo sde pa rnams te /
bījataḥ śaktitaḥ sāmarthyata ity arthaḥ sa bon gyi sgo nas zhes bya ba ni nus pa'i sgo nas te /
na svarūpato na dravyata ity arthaḥ /
śaktir eva hi nānāvidhāsti yayā yogibhir adhimokṣaviśeṣeṇa suvarṇadhātū rūpyadhātus tāmradhātur ity evamādayo dhātavaḥ kriyante
mthu'i sgo nas zhes bya ba'i tha tshig go /
rang gi ngo bor ni ma yin zhes bya ba ni rdzas su ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de la ni gang gis na rnal 'byor pa dag mos pa'i khyad par gyis gser gyi khams dang dngul gyi khams dang zangs kyi khams zhes bya ba de lta bu la sogs pa'i khams dag byed par 'gyur ba nus pa kho na yod do /
kasmād ity āha ci'i phyir zhe na /
saṃty asmiṃ dāruskandhe vividhā dhātava iti vacanāt shing gi phung po 'di la khams rnam pa sna tshogs yod do zhes gsungs pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
dhātuśaktayo hi tatraivaṃ bhagavatoktāḥ /
na hi tatrātibahūnāṃ suvarṇarūpyādīnāṃ svarūpato 'vakāśo 'stīti
der ni bcom ldan 'das kyis khams kyi nus pa la de skad ces bshad pa yin te /
de la gser dang dngul la sogs pa'i khams mang po dag rang gi ngo bor yod pa'i go skabs ni med do /
kathaṃ vāyau varṇasadbhāva iti vaibhāṣikān evaṃ codayanti /
kāme 'ṣṭadravyaka iti niyame kathaṃ vāyau varṇo 'stīti nirdhāryate /
na hi kathaṃcit tatra varṇa upalabhyate
rlung la kha dog ji ltar yod ces bya ba ni bye brag tu smra ba rnams kho na la brgal ba yin no /
'dod na dbang po med pa dang sgra med phra rab rdul rdzas brgyad /
ces nges par byas pa /
ji ltar rlung la kha dog yod ces dmigs kyis sel bar byed de /
de la ni kha dog ji ltar yang mi dmigs so /
śraddhānīya eṣo 'rtho nānumānīya iti vaibhāṣikāḥ /
paramāptair ayam ukto 'rtha iti pratyetavyo nārtho 'numānasādhya ity abhiprāyaḥ
don 'di ni dad par bya ba yin gyi /
rjes su dpag par bya ba ni ma yin no zhes zer ba ni bye brag tu smra ba rnams yin te /
don 'di ni yid ches pa dam pa dag gis bshad pa yin pas yid ches par bya ba yin gyi rjes su dpag par bya ba ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
saṃsargato gandhagrahaṇād veti /
asti vānumānam iti darśayati
yang na 'dres par dri 'dzin pa'i phyir te zhes bya ba ni rnam pa gcig tu na rjes su dpag pa yang yod do zhes ston par byed pa yin no /
gandhavatā tu dravyeṇa vāyoḥ saṃparkād gandha upalabhyate /
sa ca gandho varṇaṃ na vyabhicarati
dri dang ldan pa'i rdzas dang 'bral ba las rlung gi dri dmigs la dri de yang kha dog la 'khrul pa med de /
yatra hi gandhaḥ /
tatra varṇena bhavitavyam iti
gang gi dri yod pa de na kha dog yod par 'gyur ro /
atra ca sādhanavacanaṃ /
varṇavān vāyur gandhavattvāj jātipuṣpavad iti /
rūpadhātau gandharasayor abhāva ukta iti /
vinā gandharasaghrāṇajihvāvijñānadhātubhir iti vacanāt
'dir sgrub pa'i tshig ni rlung ni kha dog dang ldan pa yin te /
dri dang ldan pa'i phyir sna ma'i me tog lta bu zhes bya ba yin no /
gzugs kyi khams na ni dri dang ro dag med par bshad pas zhes bya ba ni /
tena tatratyāḥ paramāṇavaḥ ṣaṭsaptāṣṭā dravyakā iti dri dang ro dang sna dang ni /
lce yi rnam shes khams ma gtogs /
tatratyās tatra bhavāḥ zhes 'byung ba'i phyir ro /
tatratyāḥ paramāṇavaḥ saṃghātaparamāṇavo 'dhikṛtāḥ /
ya ihāṣṭadravyaka ukto nirindriyo 'śabdaḥ
des na de na yod pa'i rdul phra rab rnams ni rdzas drug dang bdun dang brgyad dang ldan pa zhes bya ba la /
sa tatra saḍdravyakaḥ de na yod pa ni de na yod pa dag go /
yo navadravyakaḥ kāyendriyā /
sa saptadravyakaḥ /
yo dasadravyako 'parendriyaḥ
de na yod pa'i rdul phra rab la sogs pa'i rdul phra rab dag gi dbang du byas pa yin te /
so 'ṣṭadravyakaḥ /
saśabdakāḥ punar ete saptāṣṭanavadravyakā ity avagantavyaṃ /
uktarūpatvān na punar ucyanta iti
'di na dbang po yang med sgra yang med pa rdzas brgyad par bshad pa gang yin pa de ni de na rdzas drug pa yin la /
uktakalpatvān na punaḥ sūtryanta ity arthaḥ lus kyi dbang po dang rdzas dgu pa gang yin pa de ni rdzas bdun pa yin no /
kiṃ punar atra dravyam eva dravyam iti vistaraḥ dbang po gzhan dang yang ldan pa rdzas bcu pa gang yin pa de ni rdzas brgyad pa yin no /
mukhyavṛttyā yad dravyaṃ yasya svalakṣaṇam asti /
tad dravyaṃ gṛhyate /
āhosvid āyatanaṃ dravyam ity adhikṛtaṃ /
āyatanam api hi dravyam iti śakyate vaktuṃ sāmānyaviśeṣalakṣaṇasadbhāvāt /
kiṃ cātaḥ /
kaś cāto doṣa ity arthaḥ /
yadi dravyam eva dravyaṃ gṛhyate /
yadi rūpaparyantalakṣaṇaṃ pṛthivyādiparamāṇudravyaṃ (Abhidh-k-vy 126) gṛhyate
yang 'di dag sgra dang bcas pa zhig yin na ni rdzas bdun pa dang brgyad pa dang dgu pa yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
bshad zin pa dang 'dra ba'i phyir yang mi bshad do zhes bya ba ni bshad zin pa dang mtshungs pa'i phyir yang mi brjod do zhes bya ba'i tha tshig go /
yang ci 'dir rdzas kho na la rdzas su gzung ngam zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dngos kyi tshul gyis gang la rang gi mtshan nyid yod pa'i rdzas gang yin pa de la rdzas su gzung ngam 'on te skye mched kyi rdzas kyi dbang du byas pa yin /
skye mched la yang spyi dang khyad par gyi mtshan nyid yod pa'i phyir rdzas shes brjod par mi nus so /
des na cir 'gyur zhes bya ba ni des na nyes pa cir 'gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
atyalpam idam ucyate /
aṣṭadravyaka ityādi /
saṃsthānagurutvalaghutvaślakṣṇatvakarkaśatvaśītajighatsāpipāsānāṃ saṃbhavato dravyāntarāṇāṃ kvacitkvacit sadbhāvāt /
tathā ca sati yo 'ṣṭadravyakaḥ /
sa navadravyako yāvac caturdaśadravyaka ity aṣṭadravyakaniyamo bhidyate
gal te rdzas kho na la rdzas su bzung na ni zhes bya ba ni gal te gzugs kyi mtha'i mtshan nyid la sogs pa'i rdul phra rab kyi rdzas la rdzas su bzung na ni rdzas brgyad dang ldan pa zhes bya ba la sogs pa 'di ha cang nyung bar smras pa yin te kha cig la ci rigs par rdzas gzhan dbyibs dang yang ba nyid dang lci ba nyid dang 'jam pa nyid dang rtsub pa nyid dang grang ba dang bkres pa dang skom pa dag kyang yod pa'i phyir ro /
de lta yin dang rdzas brgyad pa gang yin pa de ni rdzas dgu pa yin pa nas rdzas bcu bzhi pa'i bar yin par 'gyur bas rdzas brgyad pa'i nges pa nyams par 'gyur te /
evaṃ navadravyakādiṣu yojyaṃ /
evaṃrūpadhātāv api ṣaṭsaptāṣṭadravyaniyamabhedo vaktavyaḥ /
caturdravyako hi vaktavya iti
rdzas dgu pa la sogs pa la yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
de bzhin du gzugs kyi khams na yang rdzas drug dang bdun dang brgyad pa'i nges pa nyams par khong du chud par bya'o /
yasmād bhūtāny api pṛthivyādīni spraṣṭavyāyatanaṃ /
spraṣṭavyaṃ dvividham iti vacanāt /
tasmāt kāme caturdravyako 'śabdaḥ /
rūpaṃ gandho rasaḥ spraṣṭavyam iti /
saśabdas tu paṃcadravyaka iti vaktavyaṃ
rdzas bzhi dang ldan pa zhes brjod par bya ste zhes bya ba ni gang gi phyir /
reg bya rnam pa gnyis yin te /
zhes 'byung bas sa la sogs pa 'byung ba rnams kyang reg bya'i skye mched yin pa de'i phyir 'dod pa na sgra med pa ni gzugs dang dri dang ro dang reg bya zhes bya ba rdzas bzhi pa yin la sgra dang bcas na ni rdzas lnga pa yin no zhes brjod par bya'o /
yad āśrayabhūtam iti /
pṛthivyādīni catvāri /
yad āśrayibhūtam iti
rten du gyur pa gang yin pa'o zhes bya ba ni sa la sogs pa bzhi'o /
rūpaṃ gandho rasaḥ spraṣṭvyaikadeśaś ca /
tad evaṃ saṃsthānasya rūpe 'ntarbhāvāt /
gurutvādīnāṃ ca spraṣṭavya iti /
nātyalpam idam ucyate /
nāpy atibahu /
āśrayabhūtānāṃ spraṣṭavyāyatanān niḥkṛṣya caturdhā nirdeśāt /
evam api bhūyānsīti vistaraḥ
rten can du gyur pa gang yin pa'o zhes bya ba ni gzugs dang dri dang ro dang reg bya'i phyogs gcig go /
de ltar na dbyibs kyang gzugs kyi nang du 'dus pa'i phyir la yang ba nyid la sogs pa yang reg bya yin pas 'di ha cang nyung bar smras pa ma yin la rten du gyur pa rnams reg bya'i skye mched kyi nas phyung ste /
rnam pa bzhir bstan pa'i phyir ha cang mangs pa yang ma yin yo /
de lta bas na 'byung ba'i rdzas rnams mang por 'gyur te zhes bya ba rgyas par 'byung la /
yad bhūtacatuṣkam āśraya ekasyopādāyarūpasya nīlasya pītasya vā /
na tad evānyasyopādāyarūpasya gandhasya rasasya vāśrayaḥ
bye brag tu smra ba rnams kyi grub pa'i mtha'i ni rgyur byas pa'i gzugs sngon po'am ser po gcig gi rten 'byung ba bzhi tshan gang yin pa de nyid rgyur byas pa'i gzugs gzhan dri'am ro'i rten ni ma yin no /
kiṃ tarhi /
anyad eva bhūtacatuṣkaṃ tasyāśraya iti vaibhāṣikasiddhāntaḥ /
tatra punar jātidravyam iti
'o na ci zhe na /
de'i rten ni 'byung ba bzhi tshan gzhan kho na yin no zhes bya ba yin no /
'dir ni rigs la rdzas su bzung ste /
bhūtacatuṣkajātir atra gṛhyate /
yā hy ekasya bhūtacatuṣkasya jātiḥ /
tām anyāni bhūtacatuṣkāni nātikrāmanti
zhes bya ba ni 'dir ni 'byung ba bzhi tshan gyi rigs la rdzas su bzung ste /
'byung ba bzhi tshan gzhan dag kyang 'byung ba bzhi tshan gcig gi rigs ji lta ba de las ni mi 'da'o /
evaṃ vikalpena vaktum iti /
kiṃcid atra dravyam eva dravyaṃ gṛhyate yad āśrayabhūtaṃ /
kiṃcid atrāyatanadravyaṃ gṛhyate yad āśrayibhūtaṃ
de ltar 'bad de bye brag tu bshad ci dgos zhes bya ba ni 'dir cung zad cig ni rdzas kho na la rdzas su gzung ste /
rten du gyur pa gang yin pa'o /
cung zad cig ni skye mched kyi rdzas su gzung ste /
yac caitad āśrayabhūtaṃ rten can du gyur pa gang yin pa'o /
taj jātyā gṛhyata iti /
chandato hi vācāṃ pravṛttiḥ
rten can du gyur pa de yang de'i rigs la gzung bar bya'o zhes bya ba yin no /
arthas tu parīkṣya iti /
chandata icchātaḥ saṃkṣepavistaravidhānānuvidhāyinyo vācaḥ pravartante
tshig ni 'dun pa'i sgo nas 'jug pa yin pas don la brtag par bya'o zhes bya ba ni mdor bsdus pa dang rgyas par byas pa'i rjes su byed pa'i tshig ni 'dun pa ste /
arthas tu tāsāṃ parīkṣyaḥ /
kim evaṃ niyatasahotpādāni tāni bhavanti
'dod pa'i sgo nas 'jug pa yin pas ci de rnams nges par lhan cig skye ba yin nam ma yin zhes de dag gi don la brtag par bya'o /
na bhavantīti /
yogācāracittās tu saṃghātāvasthāne bhūtānāṃ bhautikānāṃ ca niyamaṃ varṇayanti
rnal 'byor spyod pa sems par byed pa dag ni bsags par gnas pa dag la 'byung ba dang 'gyur ba las gyur pa rnams nges par brjod do /
ji lta zhe na /
katham iti smras pa /
ucyate /
asti samudāya ekabhautikas tadyathā śuṣko mṛtpiṇḍaḥ /
asti dvibhautikaḥ sa evārdraḥ /
asti tribhautikaḥ sa evoṣṇaḥ /
asti yāvat sarvabhautikaḥ sa evārdra uṣṇaś ca mṛtpiṇḍo gamanāvasthāyām iti
'dus pa las 'byung ba gcig las gyur pa yang yod de /
'di lta ste bong rdog skams pa lta bu'o /
'byung ba gnyis las gyur pa yang yod de /
de nyid gsher ba lta bu'o /
'byung ba gsum las gyur pa yang yod de /
de nyid dro ba lta bu'o /
'byung ba thams cad las gyur pa'i bar yang yod de bong rdog gsher ba dang dro ba de nyid 'gro ba'i gnas skabs na'o /
upādāyarūpe 'pi yad upādāyarūpaṃ yasmin samudāye upalabhyate /
tat tatrāstīti veditavyaṃ
rgyur byas pa'i gzugs la yang 'dus pa gang la rgyur byas pa'i gzugs gang zhig dmigs pa de ni de la yod do zhes bya bar rig par bya ste /
asti samudāya ekopādāyarūpikaḥ 'dus pa la rgyur byas pa'i gzugs gcig dang ldan pa yang yod de /
tadyathā prabhā /
asti dvyupādāyarūpikaḥ /
tadyathā saśabdagandho vāyuḥ /
tryupādāyarūpikaḥ /
tadyathā dhūmaḥ /
tasya rūpagandhaspraṣṭavyaviśeṣaprabhāvitatvāt /
spraṣṭavyaviśeṣaḥ punar atra laghutvaṃ veditavyaṃ
'di lta ste 'od lta bu'o /
rgyur byas pa'i gzugs gnyis dang ldan pa yang yod de 'di lta ste rlung sgra dang dri dang bcas pa lta bu'o /
rgyur byas pa'i gzugs gsum dang ldan pa yang yod de /
'di lta ste du ba lta bu'o /
de ni gzugs dang dri dang reg bya'i khyad par gyis rab tu phye ba'i phyir te /
'di la reg bya'i khyad par ni yang ba nyid yin par rig par bya'o /
caturupādāyarūpikaḥ /
tadyathā guḍapiṇḍaḥ
rgyur byas pa'i gzugs bzhi dang ldan pa yang yod de /
paṃcopādāyarūpikaḥ /
tadyathā sa eva saśabdaḥ /
ity evamādy api (Abhidh-k-vy 127) vaktavyaṃ
'di lta ste aa ga ru'i sdong bu lta bu'o /
rgyur byas pa'i gzugs lnga dang ldan pa yang yod de /
(II /
24ab) śeṣāṇāṃ vaktavya iti cittacaittānāṃ viprayuktānāṃ ca
'di lta ste de nyid sgra dang bcas pa lta bu'o zhes bya ba de lta bu la sogs pa brjod par bya'o /
cittacaittāḥ sahāvaśyam iti /
na cittaṃ caittair vinā utpadyate /
nāpi caittā vinā cittenety avadhāryate /
na tu sarvaṃ cittaṃ sarvacaittaniyatasahotpādaṃ /
nāpi sarvacaittāḥ sarvacittaniyatasahotpādā iti /
sarvaṃ saṃskṛtalakṣaṇair iti
lhag ma rnams kyi brjod par bya ste zhes bya ba ni sems dang sems las byung ba dang ldan pa ma yin pa dag gi'o /
sems dang sems byung nges lhan cig /
ces bya ba ni sems kyang sems las byung ba dag med par mi skye la sems las byung ba dag kyang sems med par mi skye'o zhes bya bar nges par gzung ba yin gyi sems thams cad kyang sems las byung ba thams cad dang nges par lhan cig skye'o zhes bya ba yang ma yin la /
sems las byung ba thams cad kyang sems thams cad dang nges par lhan cig skye'o zhes bya ba yang ma yin no /
saṃskṛtalakṣaṇair yad yuktaṃ /
tat sarvaṃ taiḥ saṃskṛtalakṣaṇair jātyādibhir avaśyaṃ sahotpadyate
thams cad 'dus byas mtshan nyid dang zhes bya ba ni de thams cad ni 'dus byas kyi mtshan nyid skye ba la sogs pa de dag dang gdon mi za bar lhan cig skyes pa yin no /
kiṃ punas tad ity āha de yang gang zhig ce na /
yatkiṃcid utpadyate rūpaṃ cittaṃ caitasikāś cittaviprayuktāś ceti gzugs sam sems sam sems las byung ba dag gam ldan pa ma yin pa dag kyang rung gang cung zad skye ba de thams cad ni zhes bya ba smos te /
pūrvam eva hy asaṃskṛtaṃ bahiṣkṛtaṃ /
tatrāsaṃskṛtaṃ naivotpadyate iti vacanāt /
vikalpārtho vāśabda iti
'dus ma byas ni skye ba med pa kho na'o zhes gong nyid du smos zin pa'i phyir ro /
bye brag tu bya ba'i phyir ram zhes bya ba'i sgra smos so zhes bya ba ni kha cig ni thob pa dang lhan cig skye ste /
kiṃcit prāptyā sahotpadyate yat sattvasaṃkhyātaṃ sems can du bgrang ba gang yin pa'o /
kha cig ni mi skye ste /
kiṃcin na yad asattvasaṃkhyātam iti vikalpaḥ /
pratisaṃkhyāpratisaṃkhyānirodhayor yady api prāptir asti na tu tāv utpadyete iti na tayor grahaṇaṃ
sems can du bgrang ba ma yin pa gang yin pa'o zhes bye brag tu bya ba yin no /
so sor brtags pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dag la yang thob pa yod mod kyi de dag skye bar ni mi 'gyur bas de gnyis ma smos te /
sahotpādananiyamo hy ayam ārambha iti /
asattvasaṃkhyātasya prāptir nāstīti kim atra kāraṇaṃ
'di ni nges par lhan cig skye ba las brtsams pa yin no /
sems can du bgrang ba ma yin pa la thob pa med do zhes bya ba 'di la gtan tshigs ci zhig yod ce na /
sarvasattvasādhāraṇatvāt /
sahajayaiva ca prāptyā prāptyā prāptimān sahotpadyate /
na pūrvapaścātkālajayety avagantavyaṃ
sems can thams cad kyi thun mong yin pa'i phyir ro /
lhan cig skye ba'i thob pa kho na dang thob pa dang ldan pa lhan cig skye ba'i dus snga ma dang phyis skye ba dang ni ma yin pa kho na'o zhes bya bar khong du chud par bya'o /
(II /
24cd) gativiṣaya iti /
utpattiviṣaya ity arthaḥ
go skabs kyi yul te zhes bya ba ni skye ba'i yul zhes bya ba'i tha tshig go /
mahābhūmikā iti /
mahattvaṃ sarvacittabhavatvāt /
(II /
25) ime kileti /
kilaśabdaḥ paramatadyotane /
svamataṃ tu chandādayaḥ sarvacetasi na bhavanti /
tathā hy anenaivācāryeṇa paṃcaskandhake likhitaṃ
sa mang po pa rnams zhes bya ba ni sems thams cad la 'byung ba'i phyir mang po pa nyid yin no /
chos bcu po 'di dag ni sems kyi skad cig thams cad la tshogs par 'byung ngo zhes grag go zhes bya ba la /
grag ces bya ba'i sgra ni gzhan gyi gzhung lugs bstan pa'i phyir ro /
rang gi gzhung lugs ni 'dun pa la sogs pa sems thams cad la mi 'byung ba yin te /
'di ltar slob dpon 'dis phung po lnga'i nang du 'dun pa gang zhe na /
chandaḥ katamaḥ /
abhiprete vastuni abhilāṣaḥ
bsams pa'i dngos po la mngon par 'dod pa'o /
adhimokṣaḥ katamaḥ /
niścite vastuni tathaivāvadhāraṇam ityādi
mos pa gang zhe na nges pa'i dngos po de bzhin du nges par 'dzin pa'o zhes bya ba la sogs pa bris so /
cetanā cittābhisaṃskāra iti /
cittapraspandaḥ praspanda iva praspanda ity arthaḥ
sems pa ni sems mngon par 'du byed pa'o zhes bya ba ni sems rab tu g yo bar byed pa ste /
rab tu g yo bar byed pa bzhin du rab tu g yo bar byed ces bya ba'i tha tshig go /
viṣayanimittagrāha iti /
viṣayaviśeṣarūpagrāha ity arthaḥ
yul la mtshan mar 'dzin pa'o zhes bya ba ni yul gyi khyad par 'dzin pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
sparśa indriyaviṣayavijñānasaṃnipātajā spṛṣṭir iti /
indriyaviṣayavijñānānāṃ saṃnipātāj jātā spṛṣṭiḥ
reg pa ni yul dang dbang po dang rnam par shes pa 'dus pa las skyes pa'i reg pa'o zhes bya ba ni yul dang dbang po dang rnam par shes pa 'dus pa las skyes pa'i reg pa ni reg pa dang 'dra bar reg pa yin te /
spṛṣṭir iva spṛsṭiḥ /
yadyogād indriyaviṣayaviṣayavijñānāny anyonyaṃ spṛśantīva sa sparśaḥ
gang dang ldan pas yul dang dbang po dang rnam par shes pa rnams phan tshun reg pa bzhin du reg pa yin no /
dharmapravicaya iti /
pravicinotīti pravicayaḥ /
pravicīyante vā anena dharmā iti pravicayaḥ
chos rab tu rnam par 'byed pa'o zhes bya ba ni chos rnams rab tu rnam par 'byed pas rab tu rnam par 'byed pa 'am /
'dis rab tu rnam par 'byed par 'gyur bas rab tu rnam par 'byed pa'o /
yena saṃkīrṇā iva dharmāḥ puṣpāṇīva pravicīyante uccīyanta ity arthaḥ gang gis na chos 'dres pa lta bu rnams la me tog dag ltar 'di dag ni zag pa dang bcas pa'o /
ime sāsravā ime 'nāsravāḥ /
ime rūpiṇaḥ ime 'rūpiṇa iti /
dharmāṇāṃ pravicayaḥ dharmapravicayaḥ /
pratītatvāt prajñeti vaktavye ślokabandhānuguṇyena matir iti kārikāyām uktaṃ /
smṛtir ālambanasaṃpramoṣa iti /
yadyogād ālambanaṃ na mano vismarati
'di dag ni zag pa med pa'o /
'di dag ni gzugs can no /
'di dag ni gzugs can ma yin pa'o zhes bya bar rab tu rnam par 'byed par byed pa ste /
dmigs kyis sel bar byed ces bya ba'i tha tshig go /
chos rnams la rab tu rnam par 'byed pa ni chos rab tu rnam par 'byed pa'o /
grags pa yin pa'i phyir shes rab ces brjod par bya ba las tshig le'ur byas pa las tshigs su bcad pa bsdebs pa dang mthun par blo gros zhes bshad pa yin no /
dran pa ni dmigs pa mi brjed pa'o zhes bya ba ni gang dang ldan pas yid kyis dmigs pa mi brjed pa ste /
tac cābhilapatīva /
sā smṛtiḥ /
manaskāraś (Abhidh-k-vy 128) cetasa ābhoga iti /
ālambane cetasa āvarjanam /
avadhāraṇam ity arthaḥ
de mngon par brjod pa lta bu de ni dran pa yin no /
yid la byed pa ni sems kyi 'jug pa'o zhes bya ba ni dmigs pa la sems 'jug cing gtod par byed pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
manasaḥ kāro manaskāraḥ yid la byed pa ni yid la byed pa'am /
mano vā karoti āvarjayatīti manaskāraḥ yid la byed cing gtod par byed pas na yid la byed pa'o /
adhimuktis tadālambanasya guṇato 'vadhāraṇam 'dod pa ni de'i dmigs pa la yon tan du nges par 'dzin pa'o /
rucir ity anye /
yathāniścayaṃ dhāraṇeti yogācāracittāḥ /
samādhiś cittasyaikagrateti /
agram ālambanam ity eko 'rthaḥ
gzhan dag na re 'dod pa yin no zhes zer ro /
rnal 'byor spyod pa sems par byed pa dag ni ji ltar nges pa bzhin 'dzin pa yin no zhes bya bar sems so /
ting nge 'dzin ni sems rtse gcig pa nyid do zhes bya ba la /
rtse dang dmigs pa zhes bya ba ni don gcig ste /
yadyogāc cittaṃ prabandhena ekatrālambane vartate gang dang ldan pas sems dmigs pa gcig la rgyun chags su 'jug pa ni ting nge 'dzin yin no /
sa samādhiḥ /
yadi samādhiḥ sarvacetasi bhavati /
kim arthaṃ dhyāneṣu yatnaḥ kriyate
gal te ting nge 'dzin sems thams cad la yod na ci'i phyir bsam gtan dag la 'bad par byed ce na stobs dang ldan pa'i ting nge 'dzin bsgrub pa'i phyir ro /
balavatsamādhiniṣpādanārthaṃ /
katham ekasmiṃś citte daśānāṃ bhinnalakṣaṇānāṃ caittānām astitvaṃ gamyata iti ata āha /
sūkṣmo hi cittacaittānāṃ viśeṣa iti vistaraḥ
ji ltar sems gcig la sems las byung ba mtshan nyid tha dad pa bcu yod pa nyid du shes she na /
de'i phyir sems dang sems las byung ba rnams kyi bye brag ni phra bas zhes bya ba rgyas par smos te /
sa eṣa viśeṣaḥ cittacaittānāṃ durlakṣyaḥ prabandheṣv api tāvat kiṃ punaḥ kṣaṇeṣu kālaparyantalakṣaṇeṣu /
rūpiṇīnām api oṣadhīnāṃ mūrtānām api kāsāṃcit harītakīprabhṛtīnāṃ bahurasānāṃ ṣaḍrasānām indriyagrāhyā jihvendriyagrāhyāḥ duravadhārā duḥparicchedā bhavanti
sems dang sems las byung ba rnams kyi khyad par de ni re zhig rgyun rnams la yang brtags par dka' na dus kyi mtha'i mtshan nyid skad cig ma dag la lta smos kyang ci dgos re zhig sman la sogs pa gzugs can rnams te lus can rnams la yang aa ru ra la sogs pa ro mang po kha cig gi ro'i khyad par dbang pos gzung bar bya ba ste /
kiṃ punaḥ ye dharmā amūrtā buddhigrāhyā manovijñānamātragrāhyāḥ /
tasmād āptopadiṣṭā iti kṛtvā tathaiva te pratipattavyā ity abhiprāyaḥ /
(II /
26) śraddhā cetasaḥ prasāda iti
lce'i dbang pos gzung bar bya ba rnams nges par gzung bar dka' zhing yongs su gcad par dka' ba yin na chos gang dag gzugs can ma yin zhing blos gzung bar bya ba rnams lta smos kyang ci dgos /
de lta bas na yid ches pas bstan pa yin pa'i phyir de kho na bzhin du yid ches par bya'o snyam du bsams pa yin no /
kleśopakleśakaluṣitaṃ cetaḥ śraddhāyogāt prasīdati /
udakaprasādakamaṇiyogād ivodakaṃ /
satyaratnakarmaphalābhisaṃpratyaya ity apare iti /
ākāreṇa śraddhānirdeśaḥ /
satyeṣu caturṣu ratneṣu ca triṣu karmasu ca śubhāśubheṣu tatphaleṣu ca iṣṭāniṣṭeṣu saṃty evaitānīty abhisaṃpratyayo 'bhisaṃpratipattiḥ śraddheti
dad pa ni sems dang ba'o zhes bya ba ni dad pa dang ldan pas sems nyon mongs pa dang nye ba'i nyon mongs pas rnyog pa dangs par 'gyur ro /
nor bu chu'i dang byed dang ldan pas chu bzhin no /
gzhan dag na re bden pa dang dkon mchog dang las dang 'bras bu rnams la mngon par yid ches pa yin no zhes zer ro zhes bya ba ni bden pa bzhi dang dkon mchog gsum dang las dge ba dang mi dge ba dag dang 'bras bu 'dod pa dang mi 'dod pa dag la 'di dag ni yod pa kho na'o snyam du mngon par yid ches shing mngon par rtogs pa ni dad pa yin no zhes dad pa ni de lta bu'i rnam pa yin par ston pa yin no /
apramādaḥ kuśalānāṃ dharmāṇāṃ bhāvaneti bag yod pa ni dge ba'i chos rnams bsgom pa'o zhes bya ba la /
bhāvanā nāma kuśalānāṃ pratilambhaniṣevaṇasvabhāvā sgom pa zhes bya ba ni /
rnyed dang rten zhes bya ba ni /
dge ba 'dus byas sgom pa'o /
pratilambhaniṣevākhye śubhasaṃskṛtabhāvane iti vacanāt sā katham apramādo nāma caitasiko bhaviṣyati zhes 'byung ba'i phyir dge ba'i chos rnams rnyed pa dang bsten pa'i ngo bo nyid yin no /
de ji ltar sems las byung ba bag yod pa zhes bya bar 'gyur zhe na /
yasmin sati sā pratilambhaniṣevaṇabhāvanā bhavati gang zhig yod na rnyed pa dang bsten pa'i bsgom pa de yod pa de ni bag yod pa ste /
so 'pramādaḥ tātparyalakṣaṇaḥ gces su byed pa'i mtshan nyid yin no /
ata āha /
yā teṣu avahitateti /
tad evaṃ sati bhāvanāhetāv ayaṃ bhāvanopacāraḥ kṛta iti
de'i phyir de dag nyid la gces su 'dzin pa nyid gang yin pa'o zhes bya ba smos te /
de lta yin par bsgom pa'i rgyu la sgom pa nye bar gdags pa ni byas pa yin no /
cetasa ārakṣeti /
yaḥ sāṃkleśikebhyaś cittam ārakṣate /
so 'pramāda iti
sems kun du srung ba'o zhes bya ba ni gang gis kun nas nyon mongs pa dag las sems kun du srung ba de ni bag yod pa yin no /
cittakarmaṇyateti /
yadyogāc cittaṃ karmaṇyaṃ bhavati /
sā cittakarmaṇyatā cittalāghavam ity arthaḥ
sems las su rung ba nyid ces bya ba ni gang dang ldan pas sems las su rung bar 'gyur pa de ni sems las su rung ba nyid de /
sems yang ba'o zhes bya ba'i tha tshig go /
nanu ca sūtre kāyapraśrabdhir apy ukteti /
kaś ca paryāyo yat praśrabdhisaṃbodhyaṃgadvayaṃ bhavati
mdo las lus shin tu sbyangs pa zhes kyang gsungs pa ma yin nam zhe na zhes bya ba ni shin tu sbyangs pa yang dag byang chub kyi yan lag gnyis su 'gyur ba'i rnam grangs gang yin zhe na /
asti kāyapraśrabdhir asti cittapraśrabdhiḥ /
tatra yāpi kāyapraśrabdhiḥ
lus shin tu sbyangs pa yang yod la sems shin tu sbyangs pa yang yod do /
tad api praśrabdhisaṃbodhyaṃgam abhijñāyai saṃbhodhaye nirvāṇāya saṃvartate /
yāpi cittapraśrabdhiḥ /
tad api praśrabdhisaṃbodhyaṃgam abhijñāyai saṃbodhaye nirvāṇāya saṃvartata (Abhidh-k-vy 129) iti
de la lus shin tu sbyangs pa gang yin pa shin tu sbyangs pa yang dag byang chub kyi yan lag gang yin pa de yang mngon par shes pa dang rdzogs par byang chub pa dang mya ngan las 'das par 'gyur pa yin la sems shin tu sbyangs pa gang yin pa gang dag byang chub kyi yan lag de yang mngon par shes pa dang rdzogs pa'i byang chub pa dang mya ngan las 'das par 'gyur ba yin no zhes 'byung ba yin no /
katham iyam ekaivocyate /
praśrabdhiś cittakarmaṇyateti /
sā tu yathā kāyikī vedaneti /
yathā cetasy api vedanā paramāṇusaṃcayātmakendriyāśrayatvāt kāyikīty ucyate tatheyam api praśrabdhir avagantavyā
ji ltar na shin tu sbyangs pa ni sems las su rung ba nyid do zhes bya ba 'di gcig kho na brjod ce na /
de ni lus kyi tshor ba ji lta ba bzhin du rig par bya'o zhes bya ba smos te /
ji ltar tshor ba sems las byung ba yin yang rdul phra rab bsags pa'i bdag nyid kyi dbang po la brten pa'i phyir lus kyi zhes bya ba ltar shin tu sbyangs pa 'di yang de dang 'dra bar khong du chud par bya'o /
kathaṃ sā bodhyaṃgeṣu yokṣyata iti asamāhitatvāt paṃcānāṃ vijñānakāyānāṃ pṛcchati /
tatra tarhīti vistaraḥ
de ji ltar na byang chub kyi yan lag tu rung bar 'gyur zhes bya ba ni rnam par shes pa'i tshogs lnga ni mnyam par bzhag pa ma yin pa'i phyir 'dri bar byed pa yin no /
tatra sūtre kāyavaiśāradyam eva kāyakarmaṇyatā bhūtaviśeṣalakṣaṇā prītyadhyākṛtā /
prītamanasaḥ kāraḥ praśrabhyata iti vacanāt
'o na der ni lus las su rung ba kho na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mdo der ni lus nyam nga ba med pa kho na lus las su rung ba nyid yin te /
yid dga' na lus shin tu sbyangs par 'gyur ro zhes 'byung ba'i phyir 'byung ba'i khyad par dga' bas drangs pa'i mtshan nyid can yin no /
kathaṃ sā bodhyaṃgam iti /
pṛthakkalāpatvāt sāsravatvāc ca na yujyata ity abhiprāyaḥ
de ji ltar na byang chub kyi yan lag ces bya zhes bya ba ni tshogs pa so so na 'dug pa'i phyir dang zag pa dang bcas pa yin pa'i phyir mi rung ngo snyam du bsams pa yin no /
prītiḥ prītisthānīyāś ca dharmāḥ prītisaṃbodhyaṃgam iti vistaraḥ /
tīrthikāḥ kila bhagavacchrāvakān evam āhuḥ
dga' ba dang dga' ba'i gnas lta bu'i chos rnams dga' ba yang dag byang chub kyi yan lag tu gsungs zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mu stegs can rnams kyis bcom ldan 'das kyi nyan thos rnams la 'di skad ces /
śramaṇo bhavanto gautama evam āha /
evaṃ yūyaṃ bhikṣavaḥ paṃca nivaraṇāni prahāya cetasa upakleśakarāṇi prajñādaurbalyakarāṇi sapta bodhyaṃgāni bhāvayateti
khyed la dge slong goo ta mas 'di skad du dge slong dag khyed tshur sheg sgrib pa lnga po sems 'khrug par byed pa shes rab nyam chung bar byed pa dag spong la /
byang chub kyi yan lag bdun bsgoms shig ces bshad do zhes grag ste /
vayam apy evaṃ brūmaḥ kho bo cag kyang de skad du smra na /
tatrāsmākam śramaṇasya ca gautamasya ko viśeṣo dharmadeśanāyāḥ /
tebhyo bhagavatā etad upadiṣṭaṃ
de la kho bo cag dang dge sbyong goo ta mar chos ston pa la khyad par ci zhig yod ces smras so /
paṃca santi daśa bhavanti /
daśa santi paṃca vyavasthāpyante /
pratighaḥ pratighanimittaṃ ca navāghātavastūni vyāpādanivaraṇam uktaṃ bhagavatā /
tadānukūlyāt /
tathā sapta santi caturdaśa bhavanti
bcom ldan 'das kyis de dag la lnga yod pa las bcur 'gyur ba dang bcu yod pa las lngar rnam par gzhag pa 'di bstan te /
bcom ldan 'das kyis khong khro ba dang de dang mthun pa'i phyir khong khro ba'i rgyu mtshan kun nas mnar sems kyi gzhi dgu yang gnod sems kyi sgrib par bshad do /
caturdaśa santi sapta vyavasthāpyante /
prītiḥ prītinimittaṃ cety anena bhedena /
tadānukūlyād iti /
na ca saṃkalpavyāyāmau prajñāsvabhāvāv iti /
tayor yathākramaṃ vitarkavīryasvabhāvatvāt
de bzhin du dga' ba dang de dang mthun pa'i phyir dga' ba'i rgyu mtshan yang zhes bya ba'i dbye ba 'dis bdun yod pa las bcu bzhir 'gyur la bcu bzhi yod pa bdun du rnam par gzhag pa 'di yang yod do /
rtog pa dang rtsol ba dag shes rab kyi rang bzhin ma yin yang zhes bya ba ni de dag ni go rims bzhin du rtog pa dang brtson 'grus kyi rang bzhin yin pa'i phyir de gnyis shes rab kyi rang bzhin ma yin no /
na tau prajñāsvabhāvau /
yadā ca triskandho mārgaḥ kriyate śīlaskandhaḥ samādhiskandhaḥ prajñāskandha iti
gang gi tshe lam la tshul khrims kyi phung po dang ting nge 'dzin gyi phung po dang shes rab kyi phung po zhes phung po gsum du mdzad pa na ni shes rab kyi phung po gang zhe na /
tatra prajñāskandhanirdeśa uktaṃ /
prajñāskandhaḥ katamaḥ /
samyagdṛṣṭiḥ samyaksaṃkalpaḥ samyagvyāyāma iti
yang dag pa'i lta ba dang yang dag pa'i rtog pa dang yang dag pa'i rtsol ba'o zhes shes rab kyi phung po bstan pa de'i nang du bshad do /
upekṣā cittasamateti /
yadyogāc cittaṃ samam anābhoge vartate /
sopekṣā saṃskāropekṣā nāma
btang snyoms ni sems mnyam pa nyid ces bya ba ni gang dang ldan pas sems lhun gyis grub par mnyam par 'dug pa de ni btang snyoms te /
'du byed kyi btang snyoms zhes bya'o /
trividhā hi upekṣā /
vedanopekṣā saṃskāropekṣā apramāṇopekṣā ceti /
nanu coktaṃ durjñāna eṣāṃ viśeṣa iti
btang snyoms ni rnam pa gsum ste /
tshor ba'i btang snyoms dang 'du byed kyi btang snyoms dang tshad med pa'i btang snyoms so /
sūkṣmo hi cittacaittānāṃ viśeṣaḥ /
sa eṣa duḥparicchedaḥ pravāheṣv api tāvad ityādi vacanāt /
duḥkhena jñāyate durjñānaḥ /
asti hi nāma durjñānam api jñāyate
'di dag gi bye brag ni shes par dka'o zhes bshad pa ma yin nam zhes bya ba ni sems dang sems las byung ba rnams kyi bye brag ni phra bas de ni re zhig rgyun rnams la yang yongs su gcad par dka' na zhes bya ba la sogs pa yin no /
yad aviruddhaṃ ekasmiṃś cittakṣaṇe dharmāntareṇa sparśādinā /
idaṃ tu khalu atidurjñānaṃ yad virodhe 'py avirodha iti /
ābhoganābhogayor ekasmiṃś cittakṣaṇe avirodho vyavasthāpyata iti vākyaśeṣaḥ /
na hi viruddhayoḥ sukhaduḥkhayor ekasmiṃś cittakṣaṇe bhāvo dṛṣṭa iti /
anyatrābhoga iti /
anyatrālambane ābhogo 'nyatrānābhoga ity avirodhaḥ
shes par bya ba dka' ba ni shes par dka' ba ste sems kyi skad cig ma gcig la reg pa la sogs pa chos kyi khyad par mi 'gal ba yod par shes par dka' ba yang shes par yod kyi sems kyi skad cig ma gcig la rtsol ba dang rtsol ba med pa dag yod pa gang 'gal bzhin du yang mi 'gal lo zhes bya ba ni shin tu shes par dka' ste rnam par 'jog pa zhes bya ba'i tshig lhag ma yin no /
sems kyi skad cig ma gcig la bde ba dang sdug bsngal 'gal ba dag yod pa ni ma mthong ngo /
rtsol ba yang gzhan du 'byung la zhes bya ba ni rtsol ba yang dmigs pa gzhan la 'byung la rtsol ba med pa yang gzhan du 'byung bas 'gal ba med do /
evaṃjātīyakam atrānyad apy āyāsyatīti /
virodhajātīyaṃ yathā vitarkavicārau
'di las 'di lta bu'i rigs gzhan yang 'byung bas zhes bya ba ni 'gal ba'i rigs te dper na rtog pa dang dpyod pa dag lta bu'o /
tayor hi lakṣaṇaṃ cittaudārikatā vitarkaḥ /
cittasūkṣmatā vicāra iti /
(Abhidh-k-vy 130) /
vitarkavicāraudāryasūkṣmate iti vacanāt /
tayos tu ekatra citte virodha iti vakṣyate
de dag gi mtshan nyid ni /
rtog dang dpyod pa rtsing zhib dag /
ces 'byung ba'i phyir rtog pa ni sems rtsing ba nyid yin la dpyod pa ni sems zhib pa nyid yin te de dag kyang gcig la yod pa 'gal lo zhes 'chad par 'gyur ro /
yas tasya nayaḥ /
so 'syapīti /
paryāyeṇānayor vṛttir ity abhiprāyaḥ
de'i ngang tshul gang yin pa de 'di la yang rig par bya'o zhes bya ba ni 'di gnyis ni rnam grangs kyis 'byung ngo snyam du bsams pa yin no /
hrīr apatrāpyaṃ ca paścād vakṣyate iti /
ahrīr agurutāvadye bhayadarśitvam atrapety atra viparyayagrahaṇāt
ngo tsha shes pa dang khrel yod pa ni 'og nas 'chad par 'gyur ro zhes bya ba ni /
ma gus ngo tsha med khrel med /
kha na ma thos 'jigs mi lta /
zhes bya ba 'dir bzlog ste smos pa'i phyir ro /
sa tu prajñātmaka iti /
sa tv amohaḥ prajñāsvabhāvaḥ
de ni shes rab kyi bdag nyid yin la zhes bya ba ni gti mug med pa de ni shes rab kyi rang bzhin yin pa'o /
prajñā ca mahābhūmiketi /
matiḥ smṛtir iti vacanāt
shes rab ni sa mang po pa yin pas zhes bya ba ni /
blo gros dran zhes 'byung ba'i phyir ro /
nāsau kuśalamahābhūmika evocyate /
kiṃ tarhi /
akuśalādibhūmiko 'pīti
'di dge ba'i sa mang po kho na yin par ni mi brjod do /
'o na ci zhe na ni dge ba'i sa chen po la sogs pa yang yin no /
aviheṭhaneti /
yadyogāt paro na viheṭhyate /
sāvihiṃsā vihiṃsāpratipakṣaḥ caitasikaḥ
rnam par tho mi 'tshams pa'o zhes bya ba ni gang dang ldan pas gzhan la rnam par tho 'tshams par mi byed pa de ni sems las byung ba rnam par mi 'tshe ba ste rnam par 'tshe ba'i gnyen po yin no /
cetaso 'bhyutsāha iti /
kuśalakriyāyāṃ yaś cetaso 'bhyutsāhaḥ
sems mngon par spro ba'o zhes bya ba ni dge ba bya ba la mngon par spro ba gang yin pa de ni brtson 'grus yin no /
tad vīryaṃ /
yas tv akuśalādikriyāyāṃ cetaso 'bhyutsāhaḥ
mi dge ba bya ba la sems mngon par spro ba gang yin pa de ni brtson 'grus ma yin te /
naitad vīryaṃ /
kausīdyam eva tat /
pravacane paṭhyate
de ni 'bying ba'i bdag nyid yin pa'i phyir gsung rab las le lo kho na yin par 'byung ste /
'di skad du bcom ldan 'das kyis /
sīdanātmakatvāt /
tathā hy uktaṃ bhagavatā /
ito bāhyakānāṃ yad vīryaṃ kausīdyam eva tad iti
'di la phyi rol pa rnams kyi brtson 'grus gang yin pa de ni le lo kho na yin no zhes gsungs so /
(II /
27ab) moho nāmāvidyeti
rmongs pa zhes bya ba ni ma rig pa ste zhes bya ba ni 'og nas /
vidyāvipakṣo dharmo 'nyo 'vidyeti rig pa'i mi mthun phyogs chos gzhan /
paścād vyākhyāyate /
bhāvanāvipakṣo dharma iti
ma rig ces bya ba rnams 'chad par 'gyur ba yin no /
bhāvanāyā abhāvamātrapratipattir mā bhūd iti bhāvanāvipakṣa ity āha /
evaṃ kauśīdyādiṣv api vyākhyeyaṃ
sgom pa'i mi mthun pa'i phyogs kyi chos so zhes bya ba ni bsgom pa med pa tsam zhig yin par rtogs par gyur na mi rung bas /
sgom pa'i mi mthun pa'i phyogs la zhes smos te /
le lo la sogs pa la yang de bzhin du rnam par bshad par bya'o /
kāyagurutācittaguruteti /
praśrabdhipratipakṣo dharmaḥ /
yathā kāyikī vedaneti
lus lci ba nyid dang sems lci ba nyid ces bya ba ni shin tu sbyangs pa'i mi mthun pa'i phyogs kyi chos yin no /
yathā vedanā rūpīndriyāśrayatvāt caitasiky api kāyikīti vyākhyātā /
tathā kāyikaṃ styānaṃ /
paṃcavijñānakāyasaṃprayuktaṃ styānaṃ kāyikam ity ucyate
lus kyi tshor ba ji lta ba bzhin no zhes bya ba ni ji ltar tshor ba sems las byung ba kho na yin yang dbang po gzugs can la brten pa'i phyir lus kyi yin par rnam par bshad pa ltar lus kyi rmugs pa yang de dang 'dra ste /
rnam par shes pa'i tshogs lnga dang mtshungs par ldan pa'i rmugs pa ni lus kyi zhes bya'o /
auddhatyaṃ cetaso 'vyupaśama iti /
nṛtyagītādiśṛṃgāraveṣālaṃkārakādyauddhatyasaṃniśrayadānakarmakaś caitasiko dharmaḥ
rgod pa ni sems rnam par ma zhib zhes bya ba ni sems las byung ba'i chos rgod pa bro gar dang glu dang steg pa dang cha byad dang rgyan la sogs pa'i gzhi byed pa'i las can yin no /
na cātra styānaṃ paṭhyate ity abhidharme de las rmugs pa mi 'byung ste zhes bya ba ni chos mngon pa de las so /
prāptijño devānāṃ priyo na tv iṣṭijña iti /
pāṭhaprāmāṇyamātreṇa daśa kleśamahābhūmikāḥ prāptā ity etām eva prāptiṃ jānīte devānāṃ priyo na tv ācāryāṇām iṣṭim icchāṃ jānīte
'gyur ba zhes bya pa ni lha rnams dga' ba yin gyi 'dod pa shes pa ni ma yin no zhes bya ba ni yi ge las 'byung ba tshad mar byed pa tsam gyis nyon mongs pa'i sa mang po pa bcur 'gyur ro zhes bya ba'i 'gyur ba 'di kho na shes pa ni lha rnams dga' ba yin gyi slob dpon rnams kyi 'dod pa ste /
ko 'yaṃ devānāṃ priyo nāma bsam pa shes pa ni ma yin no /
rjukajātīyo devānāṃ priya ity eke vyācakṣate lha rnams dga' ba zhes bya ba 'di ci zhig yin zhe na /
aśaṭho hi devānāṃ priyo bhavati kha cig na re drang po'i rang bzhin can ni lha rnams dga' ba yin te /
mūrkho devānāṃ priya ity apare /
yo hīśvarāṇām iṣṭaḥ sa na tāḍanena śikṣata iti mūrkho bhavatīti
g yon can ni lha rnams dga' ba ma yin no zhes zer ro /
gzhan dag na re blun po ni lha rnams dga' ba yin te /
gang zhig dbang phyug rnams dga' ba de ni gtams shing ma bslabs pa blun po yin no /
yathaivāmoha iti /
yathaivamohaḥ kuśalamūlaṃ prajñāsvabhāvatvān mahābhūmika iti vyavasthāpito na kuśalamahābhūmika evety avadhāryate
dper na gti mug med pa zhes bya ba ni gti mug med pa'i dge ba'i rtsa ba shes rab kyi rang bzhin yin pa'i phyir sa mang po pa zhes bya bar rnam par gzhag gi dge ba'i sa mang po pa kho na yin par ni nges par mi gzung ste /
tataś ca kuśalamahābhūmikeṣu na paṭhitaḥ /
tathā muṣitasmṛtyādayo (Abhidh-k-vy 131) 'pi paṃca mahābhūmikatvāt na kleśamahābhūmikā evety avadhāryante
de'i phyir dge ba'i sa mang po pa dag gi nang du ma bton pa de bzhin du brjed ngas pa la sogs pa lnga yang sa mang po pa yin pa'i phyir nyon mongs pa'i sa mang po pa kho na dag yin no zhes bya ba ni nges par mi gzung ste /
tataś ca ime na kleśamahābhūmikamadhye paṭhyante de'i phyir 'di dag nyon mongs pa'i sa mang po dag gi nang du mi gdon to /
katham ity āha ji lta zhe na /
smṛtir eva hi kliṣṭā muṣitasmṛtitā /
samādhir eva kliṣṭo vikṣepa ity evamādīti /
ādiśabdena prajñaiva kliṣṭā asaṃprajanyaṃ /
manaskāra eva kliṣṭo 'yoniśomanaskāraḥ
dran pa nyon mongs pa can kho na brjed ngas [*nges] pa yin la ting nge 'dzin nyon mongs pa can kho na rnam par g yeng ba yin no zhes bya ba smos so /
de lta bu la sogs pa zhes bya ba la /
la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni shes rab nyon mongs pa can kho na shes bzhin ma yin pa yin la /
yid la byed pa nyon mongs pa can kho na tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yin no /
adhimuktir eva kliṣṭā mithyādhimokṣa iti darśayati /
ata evocyata iti vistaraḥ
mos pa nyon mongs pa can kho na log par mos pa yin no zhes ston par byed pa yin no /
yata evaṃ smṛtyādayo muṣitasmṛtitādayo vyavasthāpyante /
naitadvyatiriktā /
ata evocyate catuṣkoṭika iti /
ye mahābhūmikāḥ kleśamahābhūmikā api ta iti kākvāpṛcchati /
catuṣkoṭikāḥ /
syur mahābhūmikāḥ na kleśamahābhūmikāḥ
de nyid kyi phyir gang dag sa mang po pa yin pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir de ltar dran pa la sogs pa brjed ngas pa la sogs par rnam par gzhag pa ste de dag la ma gtogs pa med pa de nyid kyi phyir mu bzhi pa 'byung ba yin no /
gang dag sa mang po pa yin pa de dag nyon mongs pa'i sa mang po pa yang yin nam zhes bya ba ni tshig zur gyis kun du 'dri bar byed pa yin no /
mu bzhi ni sa chen po pa yin la nyon mongs pa'i sa chen po pa ma yin pa dag kyang yod do /
syuḥ kleśamahābhūmikā na mahābhūmikāḥ nyon mongs pa'i sa chen po pa yin la sa chen po pa ma yin pa dag kyang yod do /
syur mahābhūmikāś ca kleśamahābhūmikāś ca sa chen po pa yang yin la nyon mongs pa'i sa chen po pa yang yin pa dag kyang yod do /
syur naiva mahābhūmikā na kleśamahābhūmikāḥ /
tṛtīyā smṛtyādaya iti /
ye muṣitasmṛtyādayaḥ paṃca yathoktāḥ
sa chen po pa yang ma yin la nyon mongs pa'i sa chen po pa yang ma yin pa dag kyang yod do zhes bya ba yin no /
gsum pa ni dran pa la sogs pa zhes bya ba ni brjed ngas pa la sogs pa lnga ji skad bshad pa gang dag yin pa ste /
ete hi mahābhūmikāḥ kleśamahābhūmikāś ca de dag ni sa mang po pa yang yin la nyon mongs pa'i sa mang po pa yang yin no /
caturthī etān ākārāṃ sthāpayitveti /
uktanirmuktā dharmāḥ kuśalamahābhūmikādayaś caitasikā rūpādayaś cānya iti
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni bshad pa la ma gtogs pa'i chos gzhan te /
dge ba'i sa mang po pa la sogs pa sems las byung ba rnams dang gzugs la sogs pa yin no /
teṣām anyathā catuṣkoṭika iti /
dvitīyāyāṃ koṭyāṃ vikṣepaḥ prakṣeptavyaḥ
de dag gi mu bzhi ba ni de lta ma yin no zhes bya ba ni rnam par g yeng ba mu gnyis par gzhag par bya'i mu gsum par ni ma yin no /
na tu tṛtīyāyām /
ata evaṃ vaktavyaṃ /
prathamā koṭiḥ pūrvavat
des na 'di skad du brjod par bya ste /
mu dang po ni snga ma bzhin no /
dvitīyā āśraddhyaṃ kausīdyaṃ avidyā auddhatyaṃ pramādo vikṣepaś ca /
tṛtīyā smṛtyādayaś catvāraḥ
gnyis pa ni ma dad pa dang le lo dang ma rig pa dang rgod pa dang bag med pa dang rnam par g yeng ba'o /
gsum pa ni dran pa la sogs pa bzhi ste /
muṣitāsmṛtyasaṃprajanyāyoniśomanaskāramithyādhimokṣā ity arthaḥ brjed ngas [*nges?] pa dang shes bzhin ma yin pa dang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa dang log par smos pa'o /
caturthī pūrvavat /
yat tūktaṃ na cātra styānaṃ paṭhyata iti
mu bzhi pa ni snga ma bzhin no /
de las rmugs pa mi 'byung ste /
tān pratibravīti /
styānaṃ punar iṣyata iti vistaraḥ /
tasyāpāṭhe kasyāparādha iti
zhes smras pa gang yin pa de'i lan gdab pa'i phyir rmugs pa ni nyon mongs pa thams cad dang mtshungs par ldan par 'dod pas zhes bya ba rgyas par smos so /
kim asya styānasya apāṭhe mamāparādhaḥ /
kim ābhidhārmikasyeti /
abhidharmakārasyāyam aparādho na mamety abhiprāyaḥ /
styānasya sarvakleśasaṃyogitvenābhimatatvāt /
evaṃ tv āhur iti /
tatra śāstre styānasyāpāṭhe kāraṇam āhur ābhidhārmikāḥ /
kṣiprataraṃ kileti /
kilaśabdo 'saṃbhāvanāyāṃ /
kathaṃ hi nāma kliṣṭo dharmaḥ śuklasya samādher anuguṇo bhaviṣyati
de nyon mongs pa dag gi nang du ma bton pa su zhig gis nyes zhes bya ba ni ci de las rmugs pa 'di ni mi 'byung ba kho bos nyes sam ci chos mngon pa pas nyes zhes bya ba yin te /
rmugs pa ni nyon mongs pa thams cad dang mtshungs par ldan pa nyid du 'dod pa'i phyir 'di ni chos mngon pa byed pa kho nas nyes pa yin gyi kho bos ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
'di skad du gdon par bya ba yin mod kyi zhes bya ba ni chos mngon pa pa rnams kyis bstan bcos de las rmugs pa mi 'byung ba'i gtan tshigs smras pa yin no /
shin tu myur bar med par 'gyur gyi rgod pa spyod pa ni ma yin no zhes zer ro zhes grag go zhes bya ba la /
grag ces bya ba'i sgra ni yid mi ches par ston pa yin no /
ji ltar na nyon mongs pa can gyi chos ting nge 'dzin dkar po dang mthun par 'gyur te /
layauddhatye hi samādhiparipaṃthinī /
tat kathaṃ paripaṃthy evānuguṇe
zhum pa dang rgod pa dag ni ting nge 'dzin gyi lam gcod pa yin na de ji ltar lam gcod pa nyid mthun pa yin /
na hy ete jātu sahacariṣṇutāṃ jahīta iti /
na hy ete styānauddhatye kadācit sahacaradharmatāṃ tyajata ity arthaḥ
'di dag ni nam du yang lhan cig spyod pa nyid 'dor bar mi 'gyur mod kyi zhes bya ba ni rmugs pa dang rgod pa 'di dag ni res 'ga' yang lhan cig spyod pa'i chos nyid mi 'dor ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tathāpi yad yasyādhimātram iti /
evam api ca styānam auddhatyaṃ vā yasya pudgalasyādhimātraṃ /
sa pudgalas taccaritaḥ styānacarita auddhatyacārito vāvagantavyaḥ
'on kyang gang zhig gang la shas che ba zhes bya ba ni de lta yin mod kyi rmugs pa'am rgod pa gang zhig gang zag gang la shas che ba'i gang zag de ni de spyod pa ste /
rmugs pa spyod pa 'am rgod pa spyod pa yin par khong du chud par bya'o /
kvacid dhi kalāpe kaścid dharma udbhūto bhavatīti tshogs la lar chos 'ga' zhig shas che bar 'gyur ro /
nānyatreti kuśalādiṣu /
(II /
27cd) akuśale tv āhrīkyam anapatrapeti
gzhan du ni ma yin no zhes bya ba ni dge ba la sogs pa la'o /
mi dge ba la ni khrel med dang /
(Abhidh-k-vy 132) /
tuśabdo viśeṣaṇe avadhāraṇe vā /
akuśala eveti
ngo tsha med pa'o zhes bya ba'i sgra ni khyad par du bya ba'am mi dge ba kho na la'o zhes nges par gzung bar bya ba yin no /
(II /
28) parīttakleśabhūmikā iti /
parītto 'lpakaḥ /
ko 'sau
nyon mongs pa chung ngu'i sa pa rnams zhes bya ba la chung ngu ni chung ba'o /
de yang gang yin zhe na /
avidyāmātraṃ /
avidyaiva kevalety arthaḥ
ma rig pa tsam ste /
ma rig pa nyid 'ba' zhig ces bya ba'i tha tshig go /
tenāvidyāmātreṇeti /
nānyena rāgādinā kleśena
ma rig pa tsam de dang zhes bya ba ni 'dod chags la sogs pa nyon mongs pa gzhan dang ma yin pa'o /
bhāvanāheyeneti /
na darśanaheyena /
manobhūmikenaiveti /
na paṃcavijñānakāyikena /
yasmād ime krodhādaya upakleśā manobhūmikā eva bhavanti /
ato manaḥsaṃprayogāt parīttakleśabhūmikā ucyante
bsgom pas spang bar bya ba dang /
zhes bya ba ni mthong bas spangs par bya ba ma yin pa'o /
yid kyi sa pa kho na dang /
zhes bya ba ni rnam par shes pa'i tshogs lnga po dang ma yin pa ste /
gang gi phyir khro ba la sogs pa nye ba'i nyon mongs pa 'di dag yid kyi sa pa kho na yin pa de'i phyir 'di kho na dang mtshungs par ldan pas nyon mongs pa chung ngu'i sa pa rnams zhes bya'o /
rāgādikalāpe hy avaśyam avidyayā bhavitavyam iti na parītto rāgādikaḥ 'dod chags la sogs pa'i tshogs la ni gdon mi za bar ma rig pa yod par 'gyur bas 'dod chags la sogs pa chung ngu ma yin no /
tad evaṃ ye sarvatra caitasike /
te mahābhūmikā /
ye kuśala eva /
te kuśalamahābhūmikāḥ /
ye kliṣṭe nivṛte cākuśale ca /
te kleśamahābhūmikāḥ /
yo tv akuśala eva
de ltar na gang zag sems can thams cad la 'byung pa de dag ni sa mang po pa yin no /
gang dag dge ba kho na la 'byung ba de dag ni dge ba'i sa mang po pa yin no /
gang dag nyon mongs pa can bsgribs pa dang mi dge ba las 'byung ba de dag ni nyon mongs pa'i sa mang po pa yin no /
gang dag mi dge ba kho na la 'byung ba de dag ni mi dge ba'i sa mang po pa yin no /
te 'kuśalamahābhūmikāḥ /
ye parīttakleśasaṃprayukte cetasi /
te parīttakleśabhūmikāḥ /
eṣāṃ tu nirdeśa upakleśeṣu kariṣyata iti
gang dag nyon mongs pa chung ngu dang mtshungs par ldan pa'i sems la 'byung ba de dag ni nyon mongs pa chung ngu'i sa pa dag yin no /
'di dag ni nye ba'i nyon mongs pa dag gi nang nas ston par 'gyur ro zhes bya ba ni phra rgyas bstan pa las so /
anuśayanirdeśe /
(II /
29-31) anye 'pi cāniyatā iti
ma nges pa gzhan dag kyang zhes bya ba ni gang dag res 'ga' ni sems dge ba la 'byung la /
ye kadācit kuśale kadācid akuśale kadācid avyākṛte cetasi bhavaṃti res 'ga' ni mi dge ba la 'byung /
res 'ga' ni lung du ma bstan pa la 'byung ba'o /
middhādaya iti /
ādiśabdenārativijṛṃbhikātandrībhakte 'samatādaya upakleśāḥ kleśāś ca rāgādāyo 'py aniyatatvena gṛhyante
gnyid la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mi dga' ba dang glal byed pa dang zas kyi drod mi zin pa la sogs pa nye ba'i nyon mongs pa rnams dang 'dod chags la sogs pa nyon mongs pa rnams ma nges pa nyid yin par sdud par byed pa yin no /
na hy ete rāgādayaḥ paṃcānāṃ prakārāṇām anyatamasmiṃ niyatā bhavanti 'dod chags la sogs pa 'di dag ni rnam pa lnga po dag las gang yang rung ba zhig tu nges pa ni ma yin te /
na mahābhūmikās sarvatra cetasy abhāvāt sems can thams cad la med pa'i phyir sa mang po dag kyang ma yin no /
na kuśalamahābhūmikāḥ kuśalatvayogāt de dge ba la med pa'i phyir dge ba'i sa mang po dag kyang ma yin no /
na kleśamahābhūmikāḥ sarvatra kliṣṭe tadabhāvāt de nyon mongs pa thams cad la yod pa ma yin pa'i phyir nyon mongs pa'i sa mang po dag kyang ma yin te /
na hi sapratighe cetasi rāgo bhavati sarāge ca cetasi pratighaḥ khong khro ba dang bcas pa'i sems la yang 'dod chags med la /
'dod chags dang bcas pa'i sems la yang khong khro ba med do /
iti evam anye 'pi kleśā vaktavyāḥ /
atrācāryavasumitraḥ saṃgrahaślokam āha
de bzhin du nyon mongs pa gzhan dag la yang brjod par bya'o /
'dir slob dpon dbyig gnyen gyis bsdu ba'i tshigs su bcad pa /
rtog dang dpyod dang 'gyod pa dang /
vitarkacārakaukṛtyamiddhapratighasaktayaḥ /
mānaś ca vicikitsā cety aṣṭāv aniyatāḥ smṛtā iti /
tad idam aṣṭaniyamavacanaṃ na budhyāmahe
gnyid dang khong khro chags pa dang /
yid dang the tshom zhes bya ba /
brgyad ni nges pa min par bshad /
ces bya ba smras te /
brgyad ma nges par bshad pa 'di ni rnar mi 'ong ngo /
dṛṣṭayo 'pi kasmān nāniyatā iṣyante lta ba dag kyang ci'i phyir ma nges pa yin par mi 'dod de /
na hi sapratighe savicikitse vā citte mithyādṛṣṭiḥ pravartate log par lta ba ni khong khro ba dang bcas pa'am the tshom dang bcas pa'i sems la mi 'byung ste /
āveṇikatve 'kuśale dṛṣṭiyukte ca viṃśatiḥ mi dge ba ni ma 'dres dang /
lta dang ldan la'ang nyi shu 'byung /
kleśaiś caturbhiḥ krodhādyaiḥ kaukṛtyenaikaviṃśatir iti vacanāt nyon mongs bzhi dang khro sogs dang /
'gyod pa ste ni nyi shu gcig /
tasmād yadvā tat vedam uktam iti paśyāmaḥ /
kāmāvacaraṃ tāvat paṃcavidham iti
ces 'byung ba'i phyir ro /
de lta bas gyi na zhig bshad pa yin par blta'o /
kuśalam ekaṃ /
akuśalaṃ dvividham /
āveṇikam avidyāmātrasaṃprayuktaṃ rāgādyanyakleśasaṃprayuktaṃ ca /
avyākṛtam api dvividhaṃ /
nivṛtāvyākṛtaṃ satkāyāntagrāhadṛṣṭisaṃprayuktaṃ /
anivṛtāvyākṛtaṃ ca vipākajādīni /
kukṛtabhāvaḥ kaukṛtyam iti /
arthasya kukṛtasya dharmaḥ /
sa tu caitasika iti na saṃbadhyate /
tasmād āha /
iha tu (Abhidh-k-vy 133) punaḥ kaukṛtyālambano dharma iti
re zhig 'dod pa na spyod pa'i sems ni rnam pa lnga ste zhes bya ba ni dge ba gcig dang mi dge ba rnam pa gnyis te ma 'dres pa ma rig pa tsam dang mtshungs par ldan pa dang 'dod chags la sogs pa nyon mongs pa gzhan dang mtshungs par ldan pa dang lung du ma bstan pa yang rnam pa gnyis te bsgribs la lung du ma bstan pa 'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba dang mtshungs par ldan pa dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa rnam par smin pa las skyes pa la sogs pa'o /
ngan par byas pa'i ngo bo ni 'gyod pa'o zhes bya ba ni ngan par byas pa'i don gyi chos de ni sems las byung ba yin no zhes bya bar mi sbyar ro /
de lta bas na 'dir ni 'gyod pa la dmigs pa'i chos zhes bya ba smos so /
kiṃsvabhāva ity āha rang bzhin ci zhe na /
cetaso vipratisāra iti yid la gcags pa zhes bya ba smos so /
yadi kaukṛtyālambano dharmaḥ kaukṛtyam ucyate /
tatsaṃprayuktā apy anye cittacaittāḥ kaukṛtyaṃ prāpnuvanti
gal te 'gyod pa la dmigs pa'i chos la 'gyod pa zhes bya na de dang mtshungs par ldan pa sems las byung ba gzhan dag kyang 'gyod pa yin par 'gyur ro zhe na /
na prāpnuvanti /
teṣām aprādhānyāt /
vipratisārāvasthāyāṃ hi kaukṛtylakṣaṇaṃ caitasikaṃ kaukṛtyākāram udbhūtavṛttikam /
anye cittacaittās tadākāreṇānuvartaṃte
de dag ni gtso bo ma yin pa'i phyir ro /
yid la gcags pa'i gnas skabs na ni 'gyod pa'i mtshan nyid kyi sems las byung ba ngan par byas pa'i rnam pa can shas che ba yin gyi sems las byung ba gzhan dag ni de'i rnam pa'i rjes su byed pa yin te /
kasyacid eva hi dharmasya kasmiṃścic cittakalāpe prādhānyam iti varṇayaṃti /
śūnyatālambanavimokṣamukhaṃ śūnyateti /
skandhānām antarvyāpārapuruṣarahitālambanaṃ vimokṣamukhaṃ samādhiviśeṣaḥ śūnyatety ucyate /
vinīlakavyādhmātakādyaśubhālambanaḥ alobhaḥ aśubhety ucyate
chos 'ga' kho na zhig tshogs pa la lar gtso bo yin no zhes brjod do /
stong pa nyid la dmigs pa'i rnam par thar pa'i sgo la stong pa nyid ces bya ba zhes bya ba ni phung po rnams la nang gi byed pa'i skyes bu dang bral ba nyid la dmigs pa'i rnam par thar pa'i sgo ting nge 'dzin gyi khyad par la stong pa nyid ces bya ba dang rnam par bsngos pa dang rnam par bam pa la sogs pa mi sdug pa la dmigs pa'i ma chags pa la mi sdug pa zhes bya ba de bzhin du 'dir yang sems las byung ba'i chos 'gyod pa la dmigs pa la 'gyod pa zhes bya'o /
bhāvanāsaṃbaddhatvāt strīliṃganirdeśaḥ /
aśubhā bhāvaneti /
tathehāpi kaukṛtyālambanaś caitasiko dharmaḥ kaukṛtyam iti /
sthānena sthāninām atideśaḥ /
sarvo grāma āgata iti /
sabhūmikaḥ śālāsamudāyo grāmaḥ /
sthāniṣu manuṣyeṣv āgateṣu vaktāro bhavaṃti sarvo grāma āgata iti /
evaṃ sarvo deśa āgata iti /
sthānabhūtaṃ ca kaukṛtyaṃ vipratisārasyeti /
vipratisārālambanatvāt /
tasmād yuktas tathānirdeśaḥ /
phale vā hetūpacāra iti
grong thams cad lhags so /
yul thams cad lhags so zhes gnas kyis gnas pa ston zhes bya ba la /
grong ni sa khyon lhas dang bcas pa sbyin yin te /
gnas pa mi rnams lhags na smra ba po grong thams cad lhags so zhes zer ro /
de bzhin du yul thams cad lhags so zhes zer ro /
'gyod pa yang yid la gcags pa'i gnas su gyur pa yin no zhes bya ba ni yid la gcags pa'i dmigs pa yin pa'i phyir te /
de lta bas na de ltar bstan du rung ngo /
hetuḥ kaukṛtyaṃ /
phalaṃ vipratisāraḥ /
tasmiṃ phale hetur upacaryate
yang 'di ni 'bras bu la rgyu btags pa yin te zhes bya ba ni rgyu ni 'gyod pa yin la /
hetuvācakena śabdena phalam ucyata ity arthaḥ 'bras bu ni yid la gcags pa yin no /
'bras bu la rgyu nye bar btags pa yin te /
yathā ṣaḍ imāni sparśāyatanāni paurāṇaṃ karmeti rgyu rjod par byed pa'i sgra ni 'bras bu la bya'o zhes bya ba'i tha tshig go /
pūrvajanmakṛtasya paurāṇasya karmaṇaś cakṣurādīni ṣaṭ sparśāyatanāni phalāni /
teṣu yathā karmopacaryate
dper na reg pa'i skye mched drug po 'di dag ni sngon gyi las yin zhes bya ba ni dper na mig la sogs pa reg pa'i skye mched dag ni sngon gyi las tshe rabs snga ma la byas pa'i 'bras bu yin pa las de dag la las nye bar 'dogs pa de dang 'dra'o /
tadvat /
yat tarhy akṛtālambanaṃ tat kathaṃ kaukṛtyam iti /
yad akṛtaṃ /
tan na kṛtam iti matvā codayati
'o na gang ma byas pa la dmigs pa de ji ltar 'gyod pa yin zhe na zhes bya ba ni gang ma byas pa de ni byas pa ma yin no snyam du bsams nas rgol bar byed pa yin no /
akṛte 'pi kṛtākhyā bhavatīti /
akṛte 'py arthe kṛtaśabdaprayogo bhavati
ma byas pa la yang byas pa zhes bya ba yod de zhes bya ba ni don ma byas pa la yang byas pa zhes bya ba'i sgra sbyor bar 'gyur ro /
katham ity āha /
na sādhu mayā kṛtam yat /
tan na kṛtam iti /
kṛtam iva tad iti kṛtvā
ji lta zhe na /
bdag gis ma byas pa gang yin pa de ma legs pa byas so zhes bya ba lta bu'o zhes bya ba ni de ni byas pa dang 'dra ba'i phyir ro /
yat kuśalam akṛtvā tapyata iti /
yat kuśalaṃ dānādikaṃ akṛtvā tapyate paścāt tāpībhavati /
tat kuśalaṃ /
akuśalaṃ ca kṛtvā kiṃ
dge ba ma byas nas gdung ba gang yin pa'o zhes bya ba ni sbyin pa la sogs pa dge ba ma byas nas gdung zhing yid la gcags par 'gyur ba gang yin pa ste de ni dge ba yin no /
mi dge ba byas nas zhes bya ba ci zhe na /
tapyata iti adhikṛtaṃ /
yac cākuśalaṃ prāṇātipātādikaṃ kṛtvā tapyate
gdung ba zhes bya bar skabs dang sbyar te srog gcod pa la sogs pa mi dge ba byas nas gdung ba gang yin pa de yang dge ba yin no /
tad api kuśalaṃ /
viparyayād akuśalaṃ /
yad akuśalam akṛtvā tapyate kuśalaṃ ca kṛtveti
bzlog pa ni 'gyod pa mi dge ba yin no zhes bya ba ni mi dge ba ma byas pa dang dge ba byas nas gdung ba gang yin pa ste /
yat pāpam akṛtvā paścāt tāpībhavati na sādhu mayā kṛtaṃ yat /
tan na kṛtam iti
mi dge ba ma byas nas yid la gcags par 'gyur ba gang yin pa bdag gis ma byas pa gang yin pa de ni bdag gis ma legs par byas so snyam pa de yang 'gyod pa mi dge ba yin la /
tad akuśalaṃ kaukṛtyaṃ /
yac ca kuśalaṃ dānādikaṃ kṛtvā paścāt tāpībhavati na sādhu mayā kṛtaṃ yad dānādikaṃ kṛtam iti /
tad apy akuśalaṃ
sbyin pa la sogs pa dge ba byas nas yid la gcags pa gang yin pa gang sbyin pa la sogs pa byas pa ni bdag gis ma legs par byas so snyam pa de yang 'gyod pa mi dge ba yin la /
tad etad ubhayam apy ubhayādhiṣṭhānaṃ bhavatīti /
tad etat kaukṛtyam ubhayam api kuśalaṃ cākuśalaṃ ca ubhayādhiṣṭhānaṃ bhavati yathoktena vidhānena
de gnyi ga yang gnyi ga la brten pa yin no zhes bya ba ni ji skad bshad pa'i tshul gyis na 'gyod pa dge ba dang mi dge ba de gnyi ga yang dge ba dang mi dge ba gnyi ga la brten pa yin no /
āveṇika iti /
rāgādipṛthagbhūta ity arthaḥ /
dṛṣṭiyukte ceti /
(Abhidh-k-vy 134) /
caśabdaḥ akuśala ity anukarṣaṇārthaḥ
ma 'dres zhes bya ba ni 'dod chags la sogs pa las logs shig tu gyur pa zhes bya ba'i tha tshig go /
lta dang ldan la'ang zhes bya ba'i yang zhes bya ba'i sgra ni mi dge ba la zhes bya bar sbyar ba'i phyir ro /
mahābhūmika eva kaścit prajñāviśeṣo dṛṣṭir iti /
saṃtīrikā yā prajñā /
sā dṛṣṭiḥ /
sā cehākuśalā gṛhyate /
tasmād āha /
mithyādṛṣṭiś cetyādi /
kaukṛtyenaikaviṃśatir iti kaukṛtyena ceti
'di ltar sa mang po pa kho na'i shes rab kyi khyad par 'ga' zhig la lta ba zhes bya'o zhes bya ba ni nges par rtog par byed pa'i shes rab gang yin pa de ni lta ba yin la de yang 'dir mi dge ba yin par yongs su gzung ngo /
de lta bas na log par lta ba'am zhes bya ba la sogs pa smos so /
'gyod pa dang ni nyi shu gcig /
ces bya ba 'dir ni 'gyod pa dang yang zhes bya ba mi mngon par bstan par blta bar bya'o /
luptanidṛṣṭaś cakāro draṣṭavyaḥ /
kleśaiś caturbhir ityādiṣu pratyekaṃ vākyaparisamāptir veditavyā
chos mngon pa rnams na re nyon mongs bzhi dang zhes bya ba la sogs par so sor tshig yongs su rdzogs par rig par bya ste /
na hi rāgādayaḥ paraspareṇa saṃprayujyanta ity ābhidhārmikāḥ 'dod chags la sogs pa ni phan tshun mtshungs par ldan par mi 'gyur ro zhes zer ro /
sa ca kleśa āveṇikoktāś ca viṃśatir iti /
daśa mahābhūmikāḥ ṣaṭ kleśamahābhūmikāḥ dvāv akuśalamahābhūmikau vitarko vicāraś ceti viṃśatiḥ
nyon mongs pa de dang ma 'dres par bshad pa nyi shu'o zhes bya ba ni sa mang po pa bcu dang nyon mongs pa'i sa mang po pa drug dang mi dge ba'i sa mang po pa gnyis dang rtog pa dang dpyod pa zhes bya ba nyi shu dang nyon mongs pa de ste /
sa ca kleśo rāgaḥ pratigho māno vicikitsā cety ekaviṃśatiḥ /
ekaviṃśatir bhavaty eveti kriyāvadhāraṇam avagantavyaṃ
'dod chags sam khong khro ba'am nga rgyal lam the tshom gang yang rung ba zhig dang nyi shu rtsa gcig yin te nyi shu rtsa gcig yin pa kho na'o zhes yin par nges par 'dzin par khong du chud par bya'o /
krodhādibhir apīti /
krodhopanāhaśāṭhyerṣyāpradāsamrakṣamatsarā /
māyāmadavihiṃsāś ceti ebhir api saṃprayukte citte ekaviṃśatir eva caitasikāḥ
khro ba la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i sems la yang zhes bya ba ni khro ba dang khon du 'dzin dang g yo dang ni /
phrag dog tshig 'chab ser sna dang sgyu dang rgyags dang rnam 'tshe ni /
te cāveṇikoktāḥ pūrvavat /
sa copakleśaḥ krodho vā yāvad vihiṃsā veti /
kaukṛtyena ca saṃprayukte te ca pūrvoktāḥ tac ca kaukṛtyaṃ ity ekaviṃśatiḥ /
kaukṛtyam api hy upakleśaḥ /
svataṃtram iṣyate /
samāsata āveṇika ity vistaraḥ
zhes bya ba 'di dag dang ldan pa'i sems la yang snga ma bzhin du ma 'dres par bshad pa de dag dang nye ba'i nyon mongs pa de ste khro ba'am rnam par 'tshe ba'i bar las gang yang rung ba zhig dang sems las byung ba nyi shu rtsa gcig 'byung ngo /
'gyod pa dang mtshungs par ldan pa la yang sngar bshad pa rnams dang 'gyod pa de dang nyi shu rtsa gcig 'byung ste /
'gyod pa yang nyon mongs pa gcig rkya thub pa yin par 'dod do /
avidyāmātrasaṃprayukte cetasi akuśale dṛṣṭisaṃprayukte cākuśale viṃśatiḥ /
anyakleśopakleśasaṃprayukte tv akuśala evaikaviṃśatiḥ /
nivṛtāvyākṛtam iti /
kleśācchāditaṃ kuśalākuśalatvena avyākṛtaṃ yat /
tan nivṛtāvyākṛtam /
anācchāditaṃ tv anivṛtāvyākṛtaṃ vipākajairyāpathikaśailpasthānikanairmāṇikasvabhāvaṃ
mdor na mi dge ba'i sems ma 'dres pa dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mi dge ba'i sems ma rig pa tsam dang mtshungs par ldan pa dang mi dge ba lta ba dang mtshungs par ldan pa la yang nyi shu 'byung la mi dge ba nyid nyon mongs pa dang nye ba'i nyon mongs pa gzhan dang mtshungs par ldan pa la ni nyi shu rtsa gcig 'byung ngo /
bsgribs la lung du ma bstan pa /
zhes bya ba ni nyon mongs pas bsgribs la dge ba dang mi dge ba nyid du lung du ma bstan pa yin no /
ma bsgribs pa ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa yin te /
rnam par smin pa las skyes pa dang spyod lam pa dang bzo'i gnas skabs dang sprul pa pa'i ngo bo nyid yin no /
bahirdeśakā avyākṛtam api kaukṛtyam icchantīti /
kaśmīramaṇḍalād ye bahirdeśasthitāḥ
nyi 'og pa dag ni 'gyod pa lung du ma bstan par yang 'dod de zhes bya ba ni kha che'i yul las gzhan pa'i yul na 'khod pa gang dag yin pa de dag ni nyi 'og pa'o /
te bahirdeśakāḥ /
trayodaśeti kvacid anivṛtāvyākṛte kaukṛtyaṃ trayodaśamam adhikaṃ prakṣipya
bcu gsum 'byung bar 'gyur zhes bya ba ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa kha cig la bcu gsum pa 'gyod pas lhag par bsnan pas so /
middhaṃ pracalāyamānāvasthāyāṃ svapnadarśanāvasthāyāṃ vā kuśalākuśalāvyākṛtatvād iti /
śāstre vacanāt /
kathaṃ middhaṃ kuśalaṃ vaktavyam akuśalaṃ vaktavyam avyākṛtaṃ vaktavyam iti
gnyid ni rmi rmi'i gnas skabs sam rmi lam rmi ba'i gnas skabs na'o /
dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni bstan bcos las 'byung ba'i phyir ro /
ji skad du zhe na /
gnyid dge ba yin par brjod par bya ba'am /
mi dge ba yin par brjod par bya ba'am /
lung du ma bstan pa yin par brjod par bya zhe na /
dge ba yin par yang brjod par bya'o /
āha /
kuśalaṃ vaktavyam akuśalaṃ vaktavyam avyākṛtaṃ vaktavyam iti
mi dge ba yin par yang brjod par bya'o /
lung du ma bstan pa yin par yang brjod par bya'o zhes 'byung ba yin no /
yatra dvāviṃśatiḥ /
tatra trayoviṃśatir iti vistaraḥ /
yatra dvāviṃśatiś caitasikā ity uktaṃ /
tatra tan middhaṃ trayoviṃśaṃ /
trayoviṃśateḥ pūraṇam ity arthaḥ
gang la nyi shu rtsa gnyis 'byung ba de la ni nyi shu rtsa gsum mo zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang la sems las byung ba nyi shu rtsa gnyis 'byung bar bshad pa der ni gnyid de nyi shu rtsa gsum pa yin te nyi shu rtsa gsum du kha skong ba zhes bya ba'i tha tshig go /
gang la nyi shu rtsa gsum 'byung ba ni /
la la dag tu 'gyod pa bsnan /
zhes bya ba yin te /
yatra trayoviṃśatiḥ kaukṛtyam adhikaṃ kvacid iti de la ni gnyid de nyi shu rtsa bzhi pa yin no /
tatra tan middhaṃ caturviṃśam de bzhin du /
lung ma bstan /
evaṃ yāvad anyatra dvādaśavyākṛte matā middhaṃ (Abhidh-k-vy 135) trayodaśaṃ vaktavyaṃ gzhan la bcu gnyis dag tu 'dod /
ces bya ba 'dir ni gnyid bcu gsum pa yin no zhes bya ba'i bar du brjod par bya ste /
bahirdeśakamatena tu kautṛtyādhike caturdaśaṃ middhaṃ bhavatīti yojyaṃ nyi 'og pa'i gzhung lugs ltar 'gyod pas bsnan na ni gnyid bcu bzhi pa yin no zhes bya bar sbyar ro /
(II /
32) ato yathoktād iti /
ato yathāvarṇitāc caittasahotpādaniyamāt
bsam gtan dang po na ni ji skad bshad pa las zhes bya ba ni sems las byung ba lhan cig nges par 'byung ba ji skad brjod pa de las so /
kaukṛtyaṃ middhaṃ ca sarvathā nāstīti /
na kuśalaṃ nāpy avyākṛtaṃ kuta evākuśalam iti
'gyod pa dang gnyid rnam pa thams cad du med ces bya ba ni dge ba yang med la lung du ma bstan pa yang med na mi dge ba lta smos kyang ci dgos te /
sarvathā middhaṃ kaukṛtyaṃ ca nāsti 'gyod pa dang gnyid ni rnam pa thams cad du med pa kho na'o zhes bya ba yin no /
śāṭhyamadamāyā varjyā iti /
māyā śāṭhyaṃ ca kāmādyadhyānayor brahmavañcanāt
g yo dang sgyu dang rgyags pa ma gtogs pa zhes bya ba ni /
'dod dang bsam gtan dang po ni /
g yo sgyu tshangs pa 'drid phyir ro /
styānauddhatyamadā dhātutraya iti vacanāt /
etāni varjyante teṣāṃ tatra sadbhāvāt
rmugs rgod rgyags pa khams gsum na /
zhes 'byung bas de dag ma gtogs te de na da dag yod pa'i phyir ro /
anyat sarvaṃ tathaiveti /
kuśale citte pūrvavat dvāviṃśatiḥ
gzhan thams cad ni de dang 'brel lo zhes bya ba ni dge ba'i sems la ni nyi shu 'byung ste snga ma bzhin no /
āveṇike dṛṣṭiyukte ca nivṛtāvyākṛte 'ṣṭādaśa kāmadhātuvat bsgribs la lung du ma bstan pa ma 'dres pa dang lta ba dang ldan pa la yang bco brgyad 'byung ste 'dod pa'i khams bzhin no /
rāgamānavicikitsānyakleśasaṃprayukte māyāśāṭhyamadopakleśasaṃprayukte ca ekānnaviṃśatiḥ /
te ca sa ca kleśa upakleśo vā tatraikānnaviṃśo bhavati
gzhan nyon mongs pa 'dod chags dang nga rgyal dang the tshom dang mtshungs par ldan pa dang nye ba'i nyon mongs pa g yo dang sgyu dang rgyags pa dang mtshungs par ldan pa la ni bcu dgu 'byung ste /
de la ni de dag nyon mongs pa'am nye ba'i nyon mongs pa de dang bcu dgu 'byung ngo /
anivṛtāvyākṛte vipākajairyāpathikanairmāṇike pūrvavat dvādaśa ma bsgribs la lung du bstan pa rnam par smin pa las skyes pa dang spyod lam dang sprul pa la ni bcu gnyis 'byung ste /
snga ma bzhin no /
dhyānāntare vitarkaś ceti rtog pa'am bsam gtan khyad par can /
kaukṛtyamiddhākuśalāni ceti caśabdaḥ /
kiṃ /
na santīty adhikṛtaṃ /
śeṣaṃ tathaiva vitarkanyūnaṃ
zhes bya ba la yang zhes bya ba'i sgra 'gyod pa dang gnyid dang mi dge ba rnams kyang zhes bya ba yin no /
ci zhe na /
med do zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
rtog pa med kyi lhag ma dang ni de dang 'dra'o /
yathāpratisiddhaṃ nāstīti /
kaukṛtyamiddhākuśalavitarkā na santīty arthaḥ /
vicāraś ca māyāśāṭhyaṃ cety apiśabdād iti /
vicāraś ceti etāvati vaktavye vicāraś capīty apiśabdādhikyād arthādhikyam iti
ji skad bkag pa med do zhes bya ba ni 'gyod pa dang gnyid dang mi dge ba dang rtog pa dag med do zhes bya ba'i tha tshig go /
dpyod pa dang yang zhes bya ba'i sgras ni g yo dang sgyu yang med do zhes bya ba ni dpyod pa dang zhes bya ba 'di tsam zhig brjod par bya ba las /
māyāśāṭhyam api tatra nāstīty ayam aparārtho labhyate /
madas tu nāpāsyate
yang zhes bya ba'i sgra lhag mas ni don lhag pa yin te don gzhan de na g yo dang sgyu yang med do zhes bya ba 'di yang yin par 'gyur ro /
bam po bcu gnyis pa /
styānauddhatyamadā dhātutraya iti vacanasāmarthyāt rmugs rgod rgyags pa khams gsum na /
zhes 'byung ba'i shugs kyis na rgyags pa ni ma gtogs pa la ma yin no /
śeṣaṃ tathaiveti /
kuśale vitarkavicāranirmuktā viṃśatiḥ
lhag ma ni de dang 'dra'o zhes bya ba ni dge ba la rtog pa dang dpyod pa ma gtogs pa nyi shu 'byung ngo /
āveṇike dṛṣṭiyukte ṣoḍaśa /
rāgādikleśasaṃprayukte, madopakleśasaṃprayukte ca saptadaśa
ma 'dres pa dang lta pa dang ldan pa la yang bcu drug 'byung ngo /
'dod chags la sogs pa nyon mongs pa dang ldan pa dang nye ba'i nyon mongs pa rgyags pa dang ldan pa la yang /
daśa mahābhūmikāḥ ṣaṭ kleśamahābhūmikāḥ /
sa ca kleśaḥ sa vopakleśaḥ
sa mang po pa bcu dang nyon mongs pa'i sa mang po pa drug dang nyon mongs pa de'am nye ba'i nyon mongs pa de dang bcu bdun 'byung ngo /
anivṛtāvyākṛte daśa mahābhūmikā eveti gamanīyaṃ /
brahmaṇo hi yāvac chāṭhyam iti vistaraḥ
ma bsgribs la lung du ma bstan pa las sa mang po bcu kho na 'byung ngo zhes bya bar brtsi bar bya'o /
tatra śāṭhyapūrvakatvān māyāpi gṛhītā bhavati /
parṣatsambandhān nordhvam iti
tshangs pa'i bar du sgyu yod par 'byung gi zhes bya bar rgyas par 'byung ba ni g yo yang sgyu sngon du 'gro ba can yin pa'i phyir de na yod par bsdus pa yin no /
yeṣāṃ parṣad asti /
teṣāṃ parṣadgrahaṇārthaṃ māyāśāṭhyaṃ pravartate
'khor dang 'brel ba ma yin pa'i phyir gong na ni med do zhes bya ba ni gang dag la 'khor yod pa de dag la 'khor bsdu ba'i phyir g yo dang sgyu 'byung ngo /
aṣṭau parṣadaḥ paṭhyante 'khor ni brgyad du 'byung ste /
kṣatriyaparṣat brāhmaṇaparṣat gṛhapatiparṣat śramaṇaparṣat cāturmahārājikaparṣat trayastriṃśatparṣat māraparṣat brahmaparṣat /
tāsām anyatamo 'pi ūrdhvam ato nāstīti māyāśāṭhyabhāvaḥ /
brahmaṇas tu parṣad asti
rgyal rigs kyi 'khor dang bram ze'i 'khor dang khyim bdag gi 'khor dang dge slong gi 'khor dang rgyal chen bzhi'i ris kyi 'khor dang sum cu rtsa gsus pa'i 'khor dang bdud kyi 'khor dang tshangs pa'i 'khor ro /
'di'i gong na ni de dag las 'ga' yang med pas g yo ngang sgyu med do /
tshangs pa la ni 'khor yod de /
tasmād āha /
sa hi svasyāṃ parṣadi niṣaṇṇo 'śvajitā bhikṣuṇā brahmalokagatena praśnaṃ (Abhidh-k-vy 136) pṛṣṭaḥ /
kutremāni catvāri mahābhūtāni apariśeṣaṃ nirudhyanta iti
de lta bas na bshad pa de ni rang gi 'khor gyi nang du 'dug pa la dge slong rta thul tshangs pa'i 'jig rten du son pas 'byung ba chen po 'di dag ma lus par gang du 'gag par 'gyur zhes dris pa dang mi shes shing 'byung ba chen po bzhi gzugs med pa'i khams su ma lus par 'gag go zhes bya bar khong du ma chud pas gtam rlung bskur ba'i gtam gyi skabs byas so /
aprajānann ārūpyadhātau catvāri mahābhūtāni aśeṣaṃ nirudhyanta ity anavabudhyamānaḥ kṣepaṃ kathāprakaraṇam akārṣīt /
aham asmi brahmeti vistaraḥ
kho bo ni tshangs pa'o zhes bya ba rgyas par 'byung ba la tshangs pa'o zhes smras nas tshangs pa chen po'o zhes smras pa ni tshangs pa gzhan dag pas bdag nyid khyad par du 'phags par rab tu bstan pa'i phyir ro /
brahmety uktvā mahābrahmeti vacanaṃ brahmāntarebhya ātmano viśiṣṭatvapradarśanārthaṃ /
īśvara īśanaśīlaḥ /
kartā nirmātā sraṣṭā sṛja iti paryāyā uttarottaravyākhyāyogo vā
dbang phyug ni dbang byed pa'i ngang tshul can no /
byed pa po'o /
sprul pa po'o /
'byin pa po'o zhes bya ba ni rnam grangs sam phyi ma phyi mas rnam par bshad pa'i tshul yin no /
piteva pitṛbhūtaḥ pha dang 'dra ba ni pha lta bu'o /
keṣāṃ /
bhāvānāṃ /
(II /
33) uktam etad iti vistaraḥ /
yā bhūmir yac cittaṃ yāvantaś ca caittāḥ /
sā bhūmis tac cittaṃ tāvantaś ca caittā ity uktam etat
gang dag gi zhe na /
dngos po rnams kyi'o /
bshad zin to zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sa de dang sems de dang sems las byung ba de snyed pa de ni bshad zin pa yin no /
tatra vihitam iti śāstre vihitaṃ /
tatra vihitam iti kecit paṭhaṃti
gzhung las sems las byung ba kha cig ni tha dad du bya ba 'byung ba zhes bya ba ni bstan bcos las 'byung ba'o /
sa eva cātrārthaḥ /
guṇeṣu guṇavatsu ceti
kha cig ni de las 'byung ba zhes 'don te /
don ni de kho nar zad do /
svaparasāṃtānikeṣu maitrīkaruṇādiṣu guṇeṣu /
guṇavatsu ca pudgaleṣu ācāragocaragauravādisaṃpanneṣu /
yadyogād gauravaṃ na karoti /
asāv agauravatā /
nāsti gauravam asyety agauravaḥ /
tadbhāvaḥ agauravatā caitasikaviśeṣaḥ
yon tan rnams dang yon tan can rnams la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang dang ldan pas rang dang gzhan la yod pa'i yon tan byams pa dang snying rje la sogs pa dang gang zag yon tan can cho ga dang spyod yul phun sum tshogs pa dag la gus par mi byed pa de ni ma gus pa nyid do /
'di la gus pa med pa yod pas na ma gus pa'o /
de'i ngo bo ni ma gus pa nyid de sems las byung ba'i khyad par yin no /
ko 'sāv iti /
paryāyāv āhuḥ /
apratīśatā abhayavaśavartiteti /
śiṣyaṃ prati iṣṭa iti pratīśaḥ
de yang gang zhig yin zhe na /
rnam grangs bkur ba med pa nyid dang 'jigs pas dbang mi sgyur ba nyid ces bya ba smos te /
slob ma la dbang byed pas na bkur ba ste /
gurusthānīyaḥ /
nāsti pratīśo 'syeti apratīśaḥ
bla ma lta bu yin no /
'di la bkur sti med pa yod pas na bkur ba med pa'o /
tadbhāvaḥ apratīśatā /
bhāvābhidhānena caitto gṛhyate
de'i ngo bo ni bkur ba med pa nyid de /
ngo bo brjod pas ni sems las byung ba yin pas gzung bar bya'o /
bhayaṃ nāma mānasaś caitto dharmaḥ 'jigs pa zhes bya ba ni sems las byung ba'i chos yin no /
bhayena vaśe vartituṃ śīlam asyeti bhayavaśavartī 'di la 'jigs pas dbang sgyur ba'i ngang tshul yod pas na 'jigs pas dbang sgyur ba'o /
na bhayavaśavartī abhayavaśavartī tadbhāvo 'bhayavaśavartitā 'jigs pas dbang sgyur ba med pa ni 'jigs pas dbang mi sgyur ba'o /
de'i ngo bo ni 'jigs pas dbang mi sgyur ba nyid de /
tad eva cāhrīkyaṃ de kho na ngo tsha med pa yin no /
nāsti hrīr asyety ahrīkaḥ 'di la ngo tsha med pa yod pas na ngo tsha med pa'o /
tadbhāva āhrīkyaṃ /
sa ca gauravapratidvaṃdvo dharmaḥ /
na tadabhāvamātraṃ /
avadye bhayādarśitvam atrapeti
de'i ngo bo ni ngo tsha med pa nyid de gus pa dang bcas pa'i mi mthun pa'i chos yin gyi de med pa tsam ni ma yin no /
khrel med kha na ma tho 'jigs mi lta /
avācyam avadyam /
ataś cāha /
avadyaṃ nāma yad garhitaṃ sadbhir iti
zhes bya ba la kha na ma tho ba ni brjod du mi rung ba ste de'i phyir kha na ma tho ba zhes bya ba ni dam pa rnams kyis smad pa ste zhes bya ba smos so /
tatrābhayadarśitā anapatrāpyam iti /
avadye 'niṣṭaphalādarśitety arthaḥ
de la 'jigs par mi lta ba ni khrel med pa'o zhes bya ba ni kha na ma tho ba la mi 'dod pa'i 'bras bu can du mi lta ba ni zhes bya ba'i tha tshig go /
bhīyate 'smād ity atra bhayaśabdo 'pādānasādhanaḥ /
tasmād bhayaśabdena aniṣṭaṃ phalam ucyate /
abhayasya darśanaṃ abhayadarśiteti vistaraḥ
'di las 'jigs par 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'jigs pa zhes bya ba'i sgra mi zad par byed pa yin par sgrub pa yin te /
de lta bas na 'jigs pa zhes bya ba'i sgra mi 'dod pa'i 'bras bu can du mi lta ba ni zhes bya pa'i 'bras bu la bya'o /
yadi tāvad evaṃ kriyeta na bhayam abhayaṃ /
abhayaṃ draṣṭuṃ śīlam asyeti abhadyadarśī /
tadbhāvo 'bhayadarśiteti /
prajñā vijñāsyate /
prajñayā hi abhayaṃ paśyati
'jigs pa med par lta ba 'jigs par mi lta ba yin nam zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te re zhig 'di skad du 'jigs pa yin la 'di la mi 'jigs par lta ba'i ngang tshul yod pas na 'jigs par mi lta'o /
de'i ngo bo ni mi 'jigs par mi lta ba nyid do zhes bya bar bshad na ni shes rab yin par shes par 'gyur te shes rab kyis ni mi 'jigs par lta ba yin no /
atha punar evaṃ kriyate bhayaṃ draṣṭuṃ śīlam asyeti bhayadarśī 'on te 'di skad du 'di la 'jigs par lta ba'i ngang tshul yod pas na 'jigs par lta ba'o /
na bhayadarśī abhayadarśī 'jigs par mi lta bas na mi 'jigs par lta'o /
tadbhāvo 'bhayadarśitā /
abhayadarśiteti avidyā vijñāsyate
de'i ngo bo ni 'jigs par mi lta ba nyid do zhes bya ba'am /
tathā hy avidyāyogād bhayaṃ na paśyati /
naiva hi darśanaṃ darśiteti vistaraḥ /
na prajñā nāpy avidyā /
kiṃ tarhi /
tayoḥ prajñāvidyayor yo nimittaṃ upakleśaḥ /
(Abhidh-k-vy 137) tad abhayadarśanaṃ /
tac cānapatrāpyam iti /
apatrapate 'nenety apatrāpyaṃ /
kṛtyalyuṭo bahulam iti karaṇe ṇyatpratyayaḥ
yang na 'jigs par lta ba'i ngo bo ni 'jigs par lta ba nyid do /
'jigs par mi lta ba'i ngo bo ni 'jigs par mi lta ba nyid do zhes bya bar bshad na ni ma rig pa yin par shes par 'gyur te ma rig pa dang ldan pas 'jigs par lta bar mi 'gyur ro /
lta ba yang lta ba nyid ma yin la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni shes rab kyang ma yin la ma rig pa yang ma yin no /
'o na ci zhe na /
shes rab dang ma rig pa de gnyis kyi rgyu mtshan nye ba'i nyon mongs pa gang yin pa de ni 'jigs par mi lta ba yin no /
de ni khrel med pa zhes bya'o zhes bya ba ni 'dis khrel yod par byed pas na khrel yod pa'o /
khrel yod pa ma yin pa ni khrel med pa'o /
na apatrāpyaṃ anapatrāpyam iti /
hṛī lajjāyāṃ trapūṣ lajjāyām ity ekārthayor anayor dhātvoḥ katham arthāṃtare vācakatvam iti aparituṣyaṃto 'nye punar āhuḥ
yang gzhan dag ngo tsha shes pa yang 'dzem pa yin la khrel yod pa yang 'dzem pa yin pas skad kyi byings don gcig pa 'di dag ji ltar don tha dad par rjod par byed pa nyid yin snyam nas ma rangs te bdag la ltos nas zhes bya ba rgyas par smras so /
ātmāpekṣayeti vistaraḥ /
evam api dve apekṣe yugapat kathaṃ setsyata iti /
asminn api pakṣe yugapadapekṣādvayāsaṃbhava iti paśyaṃś codaka aha
de lta na yang ltos pa gnyis cig car ji ltar 'grub par 'gyur zhes bya ba ni klan ka pas phyogs 'di la yang cig car ltos pa gnyis mi srid do zhes bya bar mthong nas smras pa yin no /
evam apīti /
apiśabdena ayam api pakṣo duṣyatīty abhiprāyaḥ
de lta na yang zhes bya ba'i yang zhes bya ba'i sgra ni phyogs 'di yang skyon chags pa yin no snyam du bsams pa yin te /
āhrīkyam anapatrāpyaṃ caikasmiṃś citte kathaṃ bhavata iti matvā codayati /
dve apekṣe yugapat kathaṃ setsyata iti
sems gcig la ngo tsha med pa dang khrel med pa 'byung bar mi 'gyur ro snyam du bsams nas ltos pa gnyis cig car ji ltar 'grub par 'gyur zhes rgol bar byed do /
na khalūcyate yugapad ātmānaṃ paraṃ cāpekṣata iti vistaraḥ /
paryāyena vṛttim anayor darśayati
bdag dang gzhan la ltos pa cig car ro zhes ni mi zer ro zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di dag rnam grangs kyis 'byung ngo zhes ston par byed pa yin te /
kasyacid dhi doṣair ātmānam apekṣamāṇasyāpi na pravartate lajjā kha cig la ni bdag la ltos nas kyang nyes pa rnams kyis mi 'dzem pa 'byung la kha cig la ni gzhan la ltos nas 'byung ngo /
kasyacit param apekṣamāṇasyeti /
viparyayeṇa hrīr apatrāpyaṃ ceti vistaraḥ
bzlog pa ni ngo tsha shes pa dang khrel yod pa yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba la re zhig rtog pa dang po /
prathamena tāvat kalpena ma gus ngo tsha med khrel med /
ahrīr agurutāvadye bhayādarśitvam atrapeti anena kha na ma tho 'jigs mi lta /
zhes bya ba 'di ltar na'o /
sagauravateti vistareṇa bhayadarśitā apatrāpyam iti /
bhayadarśitānimittam apatrāpyam ity arthaḥ /
dvitīyena kalpena ātmāpekṣayā doṣair alajjanaṃ āhrīkyaṃ parapekṣayānapatrāpyam iti anena /
ātmāpekṣayā doṣair lajjanaṃ hrīḥ
gus pa dang bcas pa nyid ces bya ba rgyas par 'byung ba la kha na ma tho ba dag la 'jigs par lta ba nyid ni khrel yod pa yin no zhes bya ba ni 'jigs par lta ba nyid kyi rgyu mtshan ni khrel yod pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
rtog pa gnyis pa bdag la ltos nas nyes pa rnams kyis mi 'dzem pa ni ngo tsha med pa yin la gzhan la ltos nas ni khrel med pa yin no zhes bya ba ltar na ni bdag la ltos nas nyes pa dag gis 'dzem pa ni ngo tsha shes pa yin la /
parāpekṣayāpatrāpyam iti /
evam api dve apekṣe iti vistareṇa codyaparihārau vaktavyau
gzhan la ltos nas ni khrel yod pa yin no zhes bya ba yin no zhes de ltar na yang ltos pa gnyis zhes bya ba'i klan ka'i lan rgyas par brjod par bya'o /
premagauravayor ekatvaṃ manyaṃte kecit /
tasmād anayor nānākaraṇapradarśanārtham āha
kha cig dga' ba dang gus pa dag gcig pa nyid du sems te de lta bas na de dag gi tha dad du bya ba rab tu bstan pa'i phyir dga' dad ces bya ba mos te /
preṃa śraddheti /
premaiva śraddhā na gauravaṃ /
na tu śraddhaiva prema
dga' ba kho na dad pa yin gyi gus pa ni ma yin no /
dga' ba dang dad pa kho na ma yin te /
tenāha /
dvividhaṃ hi prema kliṣṭaṃ akliṣṭaṃ cetyādi /
syāc chraddhā na premeti catuḥkoṭikaḥ
de'i phyir dga' ba ni rnam pa gnyis te nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa'o zhes bya ba la sogs pa smos so /
dad pa yin la dga' ba ma yin pa yang yod de zhes bya ba ni mu bzhi pa yin no /
duḥkasamudayasatyayoḥ śraddhaivābhisaṃpratyayarūpā na prema aspṛhaṇīyatvāt sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pa dag la ni mngon par yid ches pa'i ngo bo dad pa kho na yin gyi dga' ba ni ma yin te dga' bar bya ba ma yin pa'i phyir ro /
syāt prema na śraddheti /
priyatārūpā tṛṣṇā nābhisaṃpratyayarūpeti śraddhā na bhavati
dga' ba yin la dad pa ma yin pa yang yod de zhes bya ba ni dga' ba'i ngo bo'i sred pa yin gyi mngon par yid ches pa'i ngo bo ni ma yin pas dad pa ni ma yin no /
ubhayaṃ śraddhā ca prema ca /
abhisaṃpratyayarūpatvāt spṛhaṇīyatvāc ca nirodhamārgasatyayos tadubhayātmakaṃ bhavatīty arthaḥ
gnyi ga yin pa ni dad pa yang yin la dga' ba yang yin pa ste /
'gog pa dang lam gyi bden pa dag mngon par yid ches par bya ba'i ngo bo yin pa'i phyir dang dga' bar bya ba yin pa'i phyir de gnyi ga'i bdag nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
nobhayam etān ākārān sthāpayitveti /
anye caitasikā vedanādayaḥ viprayuktādayaś ca
gnyi ga ma yin pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni tshor ba la sogs pa sems las byung ba gzhan dag dang ldan pa ma yin pa dag go /
evaṃ dharmālaṃbanasya premnaḥ śraddhāyāś ca catuḥkoṭikaṃ kṛtvā pudgalālaṃbanasya catuṣkoṭikaṃ karoti de ltar chos la dmigs pa'i dga' ba dang dad pa'i mu bzhi pa sbyar nas gang zag la dmigs pa'i mu bzhi pa sbyar ba'i phyir /
pudgaleṣv iti vistaraḥ gang zag la ni zhes bya ba rgyas par smos te /
tatra sārdhaṃ viharaṃtīti sārdhavihāriṇaḥ śiṣyāḥ de la lhan cig gnas pas na lhan cig gnas pa dag ste /
ye pravrajitāḥ guror aṃte vasaṃtīti aṃtevāsinaḥ /
niśrayādhyayanasaṃbaṃdhinaḥ /
teṣu putrādiṣu prema na gauravaṃ kliṣṭaṃ akliṣṭaṃ ceti saṃbhavataḥ
rab tu byung ba'i slob ma gang dag yin pa'o /
bla ma dang nye bar gnas pas nye gnas dag ste /
gnas 'char ba dang 'don pas 'brel ba dag yin no /
bu la sogs pa de dag la ni dga' ba kho na yin gyi gus pa ni ma yin no /
nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa ni ci rigs par sbyar ro /
gauravaṃ na prema gus pa ni dga' ba ma yin te /
(Abhidh-k-vy 138) /
gurutvaṃ hrīr iti vakṣyamāṇalakṣaṇaṃ gauravaṃ na prema gauravasthānatvāt
gus nyid ngo tsha shes zhes bya ba mtshan nyid 'byung ngo /
gus pa yin la dga' ba ma yin pa ni gus par bya ba'i gnas yin pa'i phyir ro /
ubhayaṃ prema gauravaṃ ca /
tadubhayātmakaṃ bhavatīty arthaḥ
gnyi ga yin pa ni dga' ba dang gus pa ste de gnyi ga'i bdag nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
nobhayam etān ākārān sthāpayitvā yo 'nyo jano 'saṃbaddho nirguṇaḥ gnyi ga ma yin pa rnam pa de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni skye bo gzhan 'brel pa med cing yon tan med pa gang yin pa ste /
tatra na prema na gauravam iti de la ni dga' ba dang gus pa med do /
tatpūrvikā ca priyatā premeti /
guṇasaṃbhāvanāpūrvikā priyatā tac ca prema /
tasmān na saiva śraddhā premety ācāryaḥ /
gurutvaṃ hrīr iti
de sngon du 'gro ba'i dga' ba ni dga' ba yin zhes bya ba ni slob dpon na re yon tan la yid ches pa sngon du 'gro ba'i dga' ba ste de ni dga' ba yin te de lta bas na dad pa nyid dga' ba ma yin no zhes zer ro /
gus nyid ngo tsha shes zhes bya ba ni ngo tsha shes pa ji skad bshad pa ste /
gus pa dang bcas pa nyid de /
yathoktā hrīḥ sagauravatā sapratīśatā sabhayavaśavartitety uktā bkur ba dang bcas pa nyid dang 'jigs pas dbang sgyur ba dang bcas pa nyid ces bshad pa'i ngo tsha shes pa gang yin pa de ni gus pa yin no /
yā hrīḥ /
tad gauravaṃ /
tad evaṃ prema śraddhālakṣaṇaṃ bhavati /
hrīlakṣaṇaṃ tu gauravam ity uktaṃ tayor nānākaraṇaṃ
de ltar na dga' ba ni dad pa'i mtshan nyid ni yin la gus pa ni ngo tsha shes pa'i mtshan nyid yin no zhes de dag gi tha dad du bya ba bshad pa yin no /
evaṃ sapratīśatāpīti /
evaṃ hrīr api dharmeṣu ca pudgaleṣu ca /
ye pudgalālaṃbane śraddhāhriyau /
te tatra na sta iti pudgalālaṃbane śraddhāhriyāv adhikriyete yayor aikyaṃ manyante
bkur ba dang bcas pa nyid kyang de dang 'dra'o zhes bya ba ni ngo tsha shes pa yang de bzhin du chos dag dang gang zag dag la ngo tsha shes pa yin no /
gang dag gang zag la dmigs pa'i dad pa dang ngo tsha shes pa de dag de na med do zhes bya ba ni gang zag la dmigs pa'i dad pa dang ngo tsha shes pa gang dag gcig nyid yin par sems pa dag gi dbang du byas pa yin te /
te ārūpyadhātau na staḥ kāmarūpadhātvor eva bhavata ity uktaṃ /
(II /
34) kathaṃ punar anayor ekatra citte yoga iti /
na hi tad eva cittaṃ tadyogād audārikaṃ ca sūkṣmaṃ ca yujyate vipratiṣedhāt /
niṣṭhyūtam iti /
niḥpūrvasya ṣṭhīvate niṣṭhāyām etad rūpaṃ niṣṭhyūtaṃ /
nirastam ity arthaḥ /
nātiśyāyate nātighanībhavati /
nātivilīyate nātidravībhavati /
nātisūkṣmaṃ bhavati nātyaudārikam iti
de dag kho na gzugs med pa'i khams na med la 'dod pa dang gzugs kyi khams dag na yod do zhes bshad pa yin no /
sems gcig la de gnyis ji ltar ldan zhes bya ba ni sems de nyid de dag dang ldan pas rtsing ba yang yin la zhib pa yang yin par mi rung ste /
'gal ba'i phyir ro /
bor ba zhes bya ba ni ba sgyur te bor ba zhes bya ba'i tha tshig go /
ha cang mi 'khyag pa ni te bor sra bar mi 'gyur ba'o /
madhyamāvastham ity arthaḥ /
evaṃ tarhi nimittabhūtāv iti vistaraḥ /
yathodakātapau sarpiṣaḥ śyānatvavilīnatvayor nimittabhūtau
ha cang mi 'ju ba ni te bor rkyang rkyang por mi 'gyur ba'o /
ha cang zhib par yang mi 'gyur ba la ha cang rtsing bar yang mi 'gyur zhes bya ba ni bar mar gnas zhes bya ba'i tha tshig go /
na tu punas tatsvabhāvau śyānatvavilīnatvasvabhāvau /
evaṃ vitarkavicārau cittasyaudārikatāsūkṣmatayor nimittabhūtau na tu punar audārikasūkṣmatāsvabhāvāv iti /
ata evaṃ vaktavyaṃ /
cittaudārikatāhetur vitarkaḥ /
cittasūkṣmatāhetur vicāra iti /
brūyās tvam abhyupagamād adoṣa eṣa iti /
tata idaṃ doṣāntaram āhā /
āpekṣikī caudārikasūkṣmateti vistaraḥ /
bhūmiprakārabhedāt /
bhūmibhedāt prakārabhedāc ca /
bhūmibhedāt tāvat /
prathamadhyānam apekṣya kāmadhātur audāriko mahābhisaṃskārataratvāt /
kāmadhātum apekṣya prathamaṃ dhyānaṃ sūkṣmam alpābhisaṃskārataratvāt praśāntam iti
de lta na 'o na ni rgyu mtshan du gyur pa yin pas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ltar chu dang nyi ma dag mar sar 'khyag pa dang 'ju ba dag gi rgyu mtshan du gyur pa yin gyi de dag gi ngo bo nyid de 'khyag pa nyid dang 'ju ba nyid kyi ngo bo nyid dag ni ma yin pa de bzhin du rtog pa dang dpyod pa dag kyang sems rtsing ba nyid dang zhib pa nyid dag gi rgyu mtshan du gyur pa yin gyi rtsing ba dang zhib pa nyid kyi ngo bo nyid ni ma yin no /
des na 'di skad du sems rtsing ba nyid kyi rgyu ni rtog pa yin la sems zhib pa nyid kyi rgyu ni dpyod pa yin no zhes brjod dgos so /
khyod khas len pas 'di ni nyes pa med do zhes zer na de'i phyir nyes pa gzhan rtsing ba dang zhib pa ni ltos pa can yang yin pas zhes bya ba rgyas par smos so /
sa dang rnam pa'i bye brag gis zhes bya ba ni sa'i bye brag dang rnam pa'i bye brag gis te re zhig sa'i bye brag gis ni bsam gtan dang po la ltos na 'dod pa'i khams mngon par 'du bya ba chen pos bsgrub par bya ba yin pa'i phyir rtsing ba yin la /
'dod pa'i khams la ltos na bsam gtan dang po mngon par 'du bya ba chung ngus bsgrub par bya ba yin pa'i phyir zhib pa yin te rab tu zhib pa yin no /
tad eva punar dvitīyaṃ dhyānam apekṣya audārikaṃ /
evaṃ yāvad bhavāgraṃ sūkṣmaṃ
yang de nyid bsam gtan gnyis pa la ltos na rtsing ba yin te srid pa'i rtse mo phra ba yin pa'i bar du yang de dang 'dra'o /
prakārabhedād api tasyām eva bhūmau āpekṣikyāv audārikasūkṣmate rnam pa'i bye brag gis kyang sa de nyid na rtsing ba dang zhib pa nyid dag ltos pa can yin te /
tadyathā ya eva te trayaḥ kleśānāṃ mūlaprakārā mṛdumadhyādhimātrā guṇānāṃ ca dper na 'dod pa'i khams nas srid pa'i rtse mo'i bar gyi nyon mongs pa rnams sam yon tan rnams kyi rnam pa'i gzhi gsum po de dag ste /
kāmadhātau yāvad bhavāgre teṣām adhimātraḥ kleśa audārikaḥ /
mṛduḥ sūkṣmaḥ /
kleśaviparyayeṇa guṇānām iti
chung ngu dang 'bring dang chen po gang dag yin pa de dag las nyon mongs pa chen po rtsing ba yin zhing chung ngu ni zhib pa yin la nyon mongs pa las bzlog pa ni yon tan dag yin pa lta bu'o /
evaṃ bhūmiprakārabhedenāpekṣikyāv (Abhidh-k-vy 139) audārikasūkṣmate ity ā bhavāgrād audārikasūkṣmate syātāṃ /
aniṣṭaṃ caitat /
vitarkavicārayoḥ kāmadhātuprathamadhyānabhūmikatvād iti
de ltar na rtsing ba dang zhib pa nyid dag pa dang rnam pa'i bye brag gis ltos pa can nyid kyang yin pas srid pa'i rtse mo'i bar du rtsing ba dang zhib pa nyid dag yod par 'gyur ba zhig na rtog pa dang dpyod pa dag ni 'dod pa'i khams dang bsam gtan dang po'i sa pa yin pa'i phyir de yang mi 'dod de /
na caudārikasūkṣmatayā jātibhedo yukta iti /
vitarkavicārayor jātibheda iṣyate /
anyo vitarko 'nyo vicāra iti /
na caudarikatvena sūkṣmatvena ca vitarkavicārayor yathākramaṃ svabhāvabhedo yuktaḥ
rtsing pa dang zhib pa nyid kyi rang bzhin tha dad par yang rigs pa ma yin no zhes bya ba ni rtog pa yang gzhan yin la dpyod pa la yang gzhan yin no zhes rtog pa dang dpyod pa dag rang bzhin tha dad par 'dod do /
rtsing ba nyid dang zhib pa nyid kyis ni go rims bzhin du rtog pa dang dpyod pa dag ngo bo nyid tha dad par rigs pa ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
kiṃkāraṇaṃ /
jātibhinnayor hi vedanāsaṃjñayor audārikasūkṣmatā bhavati
tshor ba dang 'du shes rang bzhin tha dad pa dag ni rtsing ba dang zhib pa nyid du 'gyur te /
na ca punar audārikasūkṣmatayaiva tayoḥ svabhāvabhedaḥ rtsing ba dang zhib pa nyid kho nas ni de dag ngo bo nyid tha dad pa ma yin no /
kiṃ tarhi /
anubhavalakṣaṇatayā nimittodgrahaṇalakṣaṇatayā ca tayoḥ svabhāvabhedaḥ
'o na ci zhe na /
myong ba'i mtshan nyid dang mtshan mar 'dzin pa'i mtshan nyid kyis de dag ngo bo nyid tha dad pa yin te /
tasmād apy anayor nāsti lakṣaṇaṃ de'i phyir yang 'di gnyis kyi mtshan nyid med pa yin no /
anye punar āhur iti sautrāntikāḥ gzhan dag na re ni zhes bya ba ni mdo sde pa rnams so /
vāksaṃskārā iti /
vāksamutthāpakā ity arthaḥ /
vitarkya vicārya vācaṃ bhāṣate nāvitarkya nāvicāryeti
ngag mngon par 'du byed pa zhes bya ba ni ngag kun nas slong bar byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
vitarkavicārair evaṃ caivaṃ ca bhāṣiṣya iti /
tatra ye audārikāḥ /
te vitarkā vāksaṃskārāḥ /
karmaṇā svabhāvo dyotito na śakyam anyathā svalakṣaṇaṃ pradarśayitum iti
brtags shing dpyad nas tshig tu smra'i ma brtags ma dpyad par ni ma yin no zhes bya ba ni rtog pa dang dpyod pa dag gis 'di dang 'di lta bu zhig smra bar bya'o snyam pa yin no /
de la rtsing ba gang dag yin pa de dag ni ngag mngon par 'du byed pa'i rtog pa yin te las kyis ngo bo nyid bstan gyi rang gi mtshan nyid gzhan du rab tu bstan par mi nus so /
evaṃ sūkṣmās te vicārāḥ de bzhin du zhib pa gang dag ni dpyod pa yin no /
etasyāṃ kalpanāyāṃ samudāyarūpā vitarkavicārāḥ /
paryāyabhāvinaś ca bhavaṃti
rtog pa 'di la ni rtog pa dang dpyod pa dag spyi'i ngo bo dang rnam grangs kyis 'byung ba yin te /
cittacaittakalāpasya vāksamutthāpakatvāt /
kathaṃ punar anayor ekatra citte yoga ity uktaṃ /
ato vaibhāṣika āha
sems dang sems las byung ba'i tshogs dag kun nas slong bar byed pa yin pa'i phyir ro /
sems gcig la de gnyis ji ltar ldan zhes smras pas de'i phyir bye brag tu smra bas /
yadi caikatra citte 'nyo dharma audārika iti vistaraḥ /
ekatra citte vitarka audārikasvabhāvo 'nyo dharmo vicāras tu sūkṣmasvabhāvo 'paraḥ /
tau ca yathākramaṃ cittaudārikatāsūkṣmatāhetutvāc cittaudārikatāsūkṣmatety ucyate
gal te sems gcig la rtsing ba yang chos gzhan yin zhib pa yang chos gzhan yin na zhes bya ba rgyas par smras te sems gcig la rtog pa rags pa'i ngo bo nyid kyang chos gzhan yin zhing dpyod pa zhib pa'i ngo bo nyid kyang gzhan yin la /
de dag kyang go rims bzhin du sems rtsing pa dang zhib pa nyid kyi rgyu yin pa'i phyir sems rtsing ba nyid dang zhib pa nyid dag ces bya'o /
atha vā cittasyaudārikaś cittaudārikaḥ yang na sems la rtsing pa yod pas na sems rtsing ba'o /
cittaudārikabhāvaḥ cittaudārikatā /
evaṃ cittasūkṣmatāpi vaktavyeti ko 'tra virodhaḥ
sems rtsing pa'i ngo bo ni sems rtsing ba nyid do /
sems zhib pa nyid kyang de bzhin du brjod par bya ste /
'di la 'gal ba ci zhig yod /
na syād virodho yadi vitarkavicārayor jātibhedaḥ syād vedanāsaṃjñāvat gal te rtog pa dang dpyod pa dag tshor ba dang 'du shes bzhin du rigs tha dad pa zhig yin na ni 'gal ba med do /
vedanā hy audārikī saṃjñā sūkṣmā tshor ba ni rtsing ba yin la 'du shes ni zhib pa yin te /
tayos tu jātibhedo 'stīti audārikasūkṣmatāyām apy ekatra citte na virodhaḥ /
ekasyāṃ tu jātau anavadhṛtalakṣaṇāyāṃ aikyena ca kaiścid gṛhītāyāṃ mṛdvadhimātratā audārikasūkṣmatālakṣaṇā yugapan na saṃbhavatety arthād ayugapat saṃbhavatīty uktaṃ
de dag la ni rigs tha dad pa yod bas rtsing ba dang zhib pa nyid yod kyang sems gcig la 'byung ba 'gal ba med kyi rigs gcig pa dmigs kyis ma phye ba'i mtshan nyid can kha cig gis gcig pa nyid du yang gzung ba la ni chung ngu dang chen po nyid de rtsing ba dang zhib pa'i mtshan nyid cig car 'byung ba mi srid do /
shugs kyis na cig car ma yin par 'byung bar 'gyur ro zhes bshad pa yin te /
tathā hi vedanā anyo vā dharmaḥ paryāyeṇa mṛdutām adhimātratāṃ ca bhajate 'di ltar tshor ba'am chos gzhan yang rung ste /
rnam grangs kyis ni chung ngu nyid dang chen po nyid bsten par 'gyur ro /
naivaṃ vyakto bhavati /
kiṃ /
jātibhedaḥ /
kasmāt /
pratyekaṃ jātīnām mṛdvadhimātratvāt
de lta na ni gsal bar mi 'gyur te zhes bya ba ci zhe na /
rigs tha dad pa'o /
ci'i phyir zhe na /
rigs re re la yang chung ngu dang chen po yod pa'i phyir te /
vedanā hy audārikī bhavati /
sūkṣmā vāpekṣābhedāt /
katham iti /
vedanā saṃjñām apekṣya audārikī
ltos pa'i bye brag gi tshor ba ni rtsing ba yang yin la zhib pa yang yin no /
ji lta zhe na /
tshor ba ni 'du shes la ltos na ni rtsing ba yin la gzugs la ltos na ni zhib pa yin no /
rūpam apekṣya sūkṣmā /
tathā saṃjñā saṃskārān apekṣyaudārikī
de bzhin du 'du shes kyang 'du byed la ltos na ni rtsing ba yin la tshor ba la ltos na ni zhib pa yin no /
vedanām apekṣya sūkṣmā /
vitarkavicāravad eva vā
yang na rtog pa dang dpyod pa nyid dang 'dra ba ste /
bhavato 'pi hi kāmāvacarau vitarkavicārāv audārikau prathamadhyānabhūmikau sūkṣmau khyed kyi ltar na yang 'dod pa na spyod pa'i rtog pa dang dpyod pa dag ni rtsing ba yin la bsam gtan dang po'i sa pa dag ni zhib pa yin no /
dhyānāntare ca vicāraḥ sūkṣmatara iti bsam gtan khyad par can gyi dpyod pa ni ches zhib pa yin no /
tad evaṃ pratyekaṃ jātīnāṃ mṛdvadhimātratvāt de ltar na rigs re re la chung ngu dang chen po yod pa'i phyir /
naivaṃ vyakto bhavati /
na mṛdvadhimātratayā jātibhedo vyakto bhavatīty arthaḥ
de lta na ni gsal bar mi 'gyur te chung ngu dang chen po nyid kyis rigs gsal bar mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
atra (Abhidh-k-vy 140) saṃghabhadrācārya āha /
ekatra ca citte audārikasūkṣmate bhavato na ca virodhaḥ
'dir slob dpon 'dus bzang na re mthu'i dus tha dad pa'i phyir sems gcig kho na la rtsing ba dang zhib pa nyid dag 'byung ba 'gal ba med de /
prabhāvakālānyatvāt /
yadā hi cittacaittakalāpe vitarka udbhūtavṛttir bhavati
gang gi tshe sems dang sems las byung ba'i tshogs la rtog pa bya ba la shas che bar gyur ba de'i tshe ni sems rtsing ba yin la /
tadā cittam audārikaṃ bhavati gang gi tshe dpyod pa shas che ba de'i tshe ni zhib pa yin no /
yadā vicāraḥ /
tadā sūkṣmaṃ /
rāgamohacaritavyapadeśavat /
rāgamohayaugapadye 'pi hi tayor anyatarodbhūtavṛttiyogāt /
rāgacarito mohacarita iti vā vyapadiśyate
'dod chags dang gti mug spyod par tha snyad 'dogs pa bzhin te /
'dod chags dang gti mug cig car 'byung mod kyi de gnyis las gang yang rung ba zhig bya ba la shas che ba dang ldan pa'i sgo nas 'dod chags spyod pa'am gti mug spyod pa'o zhes tha snyad 'dogs pa ltar 'dir yang de dang 'dra bar blta bar bya'o /
tadvad ihāpi draṣṭavyam iti /
atra vayaṃ brūmaḥ /
bhavati kasmiṃścit kalāpe kasyacid dharmasya udbhūtavṛttitvaṃ /
kiṃ tv anayor na lakṣaṇaṃ vivecitam iti
'di la bdag ni tshogs pa kha cig la chos 'ga' zhig bya ba la shas che ba ni yin mod kyi 'on kyang 'di gnyis kyi mtshan nyid rnam par ma phye bas 'di ni gyi na'o zhes smra'o /
rtog pa dang dpyod pa dag gi mtshan nyid sems rtsing ba nyid dang zhib pa nyid yin par bshad pa ma yin nam zhe na /
na kiṃcid etat /
nanu ca cittaudārikatāsūkṣmatālakṣaṇau vitarkavicārāv uktau
bshad pa ni bden na rigs re re la yang rtsing ba dang zhib pa yod pa'i phyir de dag gi mtshan nyid rtsing ba dang zhib pa nyid yin par 'os pa ma yin te /
satyam uktau /
pratyekaṃ tu jātīnām audārikasūkṣmate iti tāv audārikasūkṣmatālakṣaṇau bhavitum arhato yathoktam iti naitad asmān ārādhayati /
naiva hi vitarkavicārāv ekatra citte bhavata ity apara ity ācāryamatam /
asmin mate yathoktadoṣaprasaṃgo na bhavati
ji skad bshad pa lta bu yin pas 'dis ni bdag rangs par mi 'gyur ro /
gzhan dag na re sems gcig la rtog pa dang dpyod pa dag mi 'byung ba nyid do zhes zer ro zhas bya ba ni slob dpon gyi gzhung lugs yin te /
gzhung lugs 'di la ni ji skad bshad pa'i nyes par mi 'gyur ro /
kas tv anayoḥ paryāyavartinor viśeṣaḥ rnam grangs kyis 'byung ba 'di gnyis la khyad par ci zhig yod ce na /
atra pūrvācāryā āhuḥ /
vitarkaḥ katamaḥ /
cetanāṃ vā niśritya prajñāṃ vā paryeṣako manojalpo 'nabhyūhābhyūhāvasthayor yathākramaṃ sā ca cittasyaudārikatā
'di la sngon gyi slob dpon na re rtog pa gang zhe na /
sems pa'am shes rab la brten nas go rims bzhin du gtan la mi 'bebs pa dang gtan la 'bebs pa'i gnas skabs dag na yid kyi brjod pa kun du tshol bar byed pa yin te /
de yang sems rtsing ba nyid yin no /
dpyod pa gang zhe na /
vicāraḥ katamaḥ /
cetanāṃ vā niśritya prajñāṃ vā pratyavekṣako manojalpo 'nabhyūhābhyūhāvasthayor yathākramaṃ sā ca cittasūkṣmateti
sems pa'am shes rab la brten nas go rims bzhin du gtan la mi 'bebs pa dang gtan la 'bebs pa'i gnas skabs dag na yid kyi brjod pa so sor rtog par byed pa yin te /
de yang sems zhib pa nyid yin no zhes 'chad de /
asmin pakṣe vitarkavicārāv ekasvabhāvau samudāyarūpau paryāyavartinau paryeṣaṇapratyavekṣaṇākāramātreṇa bhinnāv iṣyete phyogs 'di ni rtog pa dang dpyod pa dag ngo bo nyid gcig pa 'dus pa'i ngo bo rnam grangs kyis 'byung ba yin la kun du tshol ba dang so sor rtog pa'i rnam pa tsam gyis tha dad pa yin par 'dod do /
tatrodāharaṇaṃ kecid ācakṣate /
tadyathā bahuṣu ghaṭeṣv avasthiteṣu ko 'tra dṛḍhaḥ ko jarjara iti muṣṭinābhighnato ya ūhaḥ
'dir dpe ni kha cig na re 'di lta ste bum pa mang po zhig yod pa las thal mos bsnun te /
'di'i nang na gang ni sra gang ni 'phan yod ces smra ba gang yin pa de ni rtog pa yin la /
sa vitarkaḥ /
iyaṃto jarjarā dṛḍhā veti yad ante grahaṇaṃ /
sa vicāra iti
mjug tu 'di'i nang na 'di snyed cig ni 'phan yod do zhe'am sra'o zhes bya bar 'dzin pa gang yin pa de ni dpyod pa yin no zhes zer ro /
katham idānīṃ prathamaṃ dhyānaṃ paṃcāṅgam iti vistaraḥ /
viviktaṃ kāmair viviktaṃ pāpakair akuśalair dharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharatīti sūtre paṃcāṃgam uktaṃ
da ni ji ltar bsam gtan dang po yan lag lnga par bshad ces bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dod pa dag las dben pa sdig pa mi dge ba'i chos rnams las dben pa rtog pa dang bcas pa dpyod pa dang bcas ba dben pa las skyes pa'i dga' ba dang bde ba can bsam gtan dang po rdzogs par byas te gnas so zhes gsungs pa'i mdo 'di las yan lag lnga par gsungs pa de ji lta bu yin no zhes bya ba yin no /
tat kathaṃ /
bhūmitas tat paṃcāṅgam uktaṃ na kṣaṇata iti /
prathamadhyānabhūmiḥ kadācid vitarkeṇa vyavakīrṇā kadācid vicāreṇa
sa las de yan lag lnga par bshad kyi skad cig las ni ma yin no zhes bya ba ni bsam gtan dang po'i sa res 'ga' ni rtog pa dang ldan la res 'ga' ni dpyod pa dang ldan te /
tad evaṃ saṃtānam adhikṛtya paṃcāṅgam uktaṃ na kṣaṇam adhikṛtyety adoṣaḥ de lta bas na rgyud kyi dbang du mdzad nas yan lag lnga par bshad kyi skad cig ma'i dbang du mdzad pa ni ma yin pas nyes pa med do /
yena kenacit parato viśeṣaparikalpeneti /
bhūtenābhūtena vā parata utkarṣaparikalpena śūro 'rthavān asmi śīlavān buddhisaṃpanna iti vā yā cetasa unnatiḥ sa māno nāma caitasiko dharmaḥ
pha rol po las gang yang rung ba'i khyad par zhig yongs su brtags nas zhes bya ba ni pha rol po las yang dag pa'am yang dag pa ma yin pa'i khyad par zhig yongs su brtags nas bdag ni dpa' bo nor dang ldan no /
tshul khrims dang ldan no /
blo phun sum tshogs so snyam du sems khengs pa gang yin pa de ni nga rgyal zhes bya ba sems las byung ba'i chos yin no /
sems ni yongs su gtugs pa'o /
paryādānaṃ tu cetasa iti tuśabdo viśeṣaṇārtho bhinnakramaś cāvagantavyaḥ zhes bya ba la /
ni zhes bya ba'i sgras ni khyad par du bya ba'i don tam /
rim pa gzhan du sbyar ba yin par khong du chud par bya ste /
ata evāha /
madas tu svadharmeṣv eva raktasyeti vistaraḥ
de nyid kyi phyir rgyags pa ni rang gi chos rnams kho na la chags pa'i zhes bya ba rgyas par smos so /
cetasaḥ paryādānam iti /
yena svadharmeṣv (Abhidh-k-vy 141) eva rūpaśauryādiṣu raktaṃ cetaḥ paryādīyate saṃnirudhyate
sems yongs su gtugs pa zhes bya ba ni gang gis na rang gi chos gzugs dang dpa' ba la sogs pa kho na la chags pas sems yongs su gtugs shing kun du 'gags par 'gyur ba de ni 'dod chags rgyu mthun pa'i rgyags pa yin no /
sa rāganiṣyando madaḥ /
yaḥ svadharmeṣv eva raktasya darpacetasaḥ paryādānāt kuśaladharmakriyābhyaḥ pratisaṃhāraḥ mada iti ācāryasaṃghabhadraḥ /
saṃpraharṣaviśeṣo mada iti
slob dpon 'dus bzang na re ni rang gi chos rnams kho na la chags pa'i sems rgyags pa dge ba'i chos bya ba dag las yongs su gtugs shing phyir log pa de ni rgyags pa yin no zhes zer ro /
rgyags pa yang 'dod chags las skyes pa kun du dga' ba'i bye brag yin no zhes bya ba ni yid dga' ba nyon mongs pa can yin no snyam du bsams pa yin no /
bye brag tu smra ba rnams ni 'di mi 'dod de /
kliṣṭasaumanasyam abhipretaṃ /
tad etan necchanti vaibhāṣikāḥ
'di ltar yid bde ba ni bsam gtan gnyis pa'i bar na yod la rgyags pa ni /
yasmāt saumanasyaṃ ā dvitīyād dhyānāt rmugs rgod rgyags pa khams gsum na /
madaś ca traidhātukaḥ zhes 'byung ba'i phyir khams gsum pa yin no /
styānauddhatyamadā dhātutraya iti vacanāt /
(II /
35) uktāḥ saha cittena caittāḥ caittāḥ prakāreṇa iti
sems las 'byung ba rnams sems dang bcas te rnam par re re nas bshad zin to zhes bya ba ni sems ni re zhig /
cittaṃ tāvat prakāreṇa uktaṃ rnam shes so sor rnam rig pa /
vijñānaṃ prativijñaptir ity evamādinā svalakṣaṇaskandhadhātvāyatanakuśalādiprabhedena /
caittā api svalakṣaṇaparasparaviśeṣeṇa cittasaṃkhyāvadhāraṇakāmaprathamadhyānādibhūmiprabhedena /
ekārtham iti /
yac cittaṃ /
tad eva manas tad eva vijñānam ity eko 'rtho 'syety ekārthaṃ
zhes bya ba de lta bu la sogs pa rang gi mtshan nyid dang phung po dang khams dang skye mched dang dge ba dang mi dge ba la sogs pa'i rab tu dbye bas rnam pa re re nas bshad zin la sems las byung ba dag kyang rang gi mtshan nyid dang phan tshun gyi khyad par dang rang sems kyi grangs nges par gzung ba dang 'dod pa dang bsam gtan dang po'i sa la sogs pa'i rab tu dbye bas bshad zin to /
don gcig ces bya ba ni sems gang yin pa de nyid yin la /
de nyid rnam par shes pa zhes bya ba yin no /
'di la don gcig pa yod pas na don gcig pa yin no /
nirvacanabhedas tūcyate /
cinotīti cittam iti
nges pa'i tshig gi khyad par ni brjod par bya ste /
kuśalam akuśalaṃ vā cinotīty arthaḥ /
nairuktena vidhinaivaṃ siddhaṃ
'byed pas na sems so zhes bya ba ni dge ba dang mi dge ba 'byed pas na zhes bya ba'i tha tshig ste /
manuta iti manaḥ /
mana jñāna ity asya auṇādikapratyayāt tasyaitad rūpaṃ mana iti
nges pa'i tshig gi tshul gyis na de ltar grub pa yin no /
shes pas ni yid do zhes bya ba ni yid ces pa'i skad kyi byings 'di ni shes pa'i don yin no /
vijānāty ālambanam iti vijñānaṃ kartari lyuṭ dmigs pa rnam par shes pas na rnam par shes pas na rnam par shes pa'o /
citaṃ śubhāśubhair dhātubhir iti cittaṃ /
bhāvanāsaṃniveśayogena sautrāntikamatena yogācāramatena vā
dge ba dang mi dge ba'i khams dag gis bsags pas na sems so zhes bya ba ni mdo sde pa'i gzhung lugs dang rnal 'byor spyod pa'i gzhung lugs kyis ni bag chags gnas pa'i tshul gyis na sems yin no /
āśrayabhūtaṃ manaḥ āśritabhūtaṃ vijñānam iti āśrayabhāvāpekṣaṃ manaḥ rten du gyur pa ni yid do /
brten par gyur pa ni rnam par shes pa'o zhes bya ba ni rten gyi dngos po la ltos pa ni yid yin te /
ṣaṇṇām anantarātītaṃ vijñānaṃ yad dhi /
tan mana ity arthaparigrahāt
drug po 'das ma thag pa yi /
rnam shes gang yin de yid do /
zhes bya ba'i don yongs su gzung ba'i phyir ro /
āśritabhāvāpekṣaṃ vijñānaṃ /
dvayaṃ pratītya vijñānasyotpattir iti vacanāt
brten pa'i dngos po la ltos pa ni rnam par shes pa yin te /
gnyis la brten nas rnam par shes pa skye'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
sems dang sems byung dang /
cittacaitasāḥ sāśrayālambanākārāḥ saṃprayuktāś ceti rten dang dmigs dang rnam bcas dang /
mtshungs par ldan pa 'ang zhes bya ba la /
caśabda ekānukarṣaṇārthaḥ /
ya eva hi cittacaittā ity anena śabdenābhihitāḥ /
ta eva sāśrayā ity anenāpi śabdenābhidhīyante /
evaṃ sālambanāḥ sākārāḥ saṃprayuktāś ca /
tatra sāśrayā indriyāśritatvāt
yang zhes bya ba'i sgra smos pa na don gcig dang sbyar ba'i phyir te sems dang sems byung zhes bya ba'i sgra 'dir brjod pa gang dag yin pa de dag nyid rten bcas zhes bya ba'i sgra 'dis brjod par bya ba yin te dmigs pa dang bcas pa dag dang rnam pa dang bcas pa dang mtshungs par ldan pa dag kyang de dang 'dra ste /
de la dbang po la brten pa'i phyir rten dang bcas pa dag yin te skye mched drug la brten pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
ṣaḍāyatanāśritatvād ity arthaḥ /
sālambanā viṣayagrahaṇāt /
na hi vinālambanena cittacaittā utpadyante
yul la 'dzin pa'i phyir dmigs pa dang bcas pa dag ste /
sems dang sems las byung ba dag ni dmigs pa med par skye bar mi 'gyur ro /
sākārāḥ tasyaivālambanasya prakāreṇa ākāraṇāt dmigs pa de nyid la rnam pa re re nas bye brag tu gcod pa'i phyir rnam pa dang bcas pa dag ste /
yena te sālambanāḥ (Abhidh-k-vy 142) tasyaivālaṃbanasya prakāreṇa grahaṇāt gang gis na de dag dmigs pa dang bcas pa yin pa'i phyir dmigs pa de la rnam pa re re nas 'dzin pa'i phyir ro /
ji lta zhe na /
kathaṃ /
vijñānaṃ hi nīlaṃ pītaṃ vā vastu vijānāti upalabhata ity arthaḥ /
tad eva tathālambanaṃ vastu vedanānubhavati
rnam par shes pas ni sngon po'am ser po'i dngos po rnam par shes te /
dmigs par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
de ltar dmigs pa'i dngos po de nyid ni tshor bas ni nyams su myong ngo /
'du shes kyis ni yongs su gcod do /
saṃjñā paricchinatti /
cetanābhisaṃskarotīty evamādi /
atha vā tasyaivālambanasya vijñānaṃ sāmānyarūpeṇa upalabhyatārūpaṃ gṛhṇāti
sems pas ni mngon par 'du byed do zhes bya ba de lta bu la sogs pa yin no /
yang na dmigs pa de nyid la rnam par shes pas ni spyi'i ngo bor dmigs par bya ba'i tshul du 'dzin la /
viśeṣarūpeṇa tu vedanānubhavanīyatārūpaṃ gṛhṇāti bye brag gi ngo bo ni tshor bas ni myong bar bya ba'i tshul du 'dzin to /
saṃjñā paricchedyatārūpaṃ gṛhṇātīty evamādi /
saṃprayuktāḥ samaṃ prayuktatvād iti /
samā aviprayuktāś cānyonyam iti saṃprayuktāḥ /
āśrayālambanākārakāladravyasamatābhir iti /
yenāśrayeṇa cittam utpadyate /
tenaivāśrayeṇa vedanāsaṃjñācetanādaya utpadyante
'du shes kyis ni yongs su gcad par bya ba'i tshul du 'dzin to zhes bya ba de lta bu la sogs pa yin no /
mnyam par ldan pa'i phyir mtshungs par ldan pa dag go zhes bya ba ni phan tshun mnyam par mi 'bral bas na mtshungs par ldan pa yin no /
rten dang dmigs pa dang rnam pa dang dus dang rdzas mtshungs pa dag gis zhes bya ba ni rten gang gis sems skye ba'i rten de nyid kyi tshor ba dang 'du shes dang sems pa la sogs pa skye la /
tathā yenālambanena cittaṃ /
tenaiva vedanādayaḥ /
yenākāreṇa cittaṃ /
tenaiva vedanādayaḥ /
yadi hi nīlākāraṃ cittaṃ nīlākārā eva tatsaṃprayuktā vedanādaya utpadyante
de bzhin du dmigs pa gang gis sems skye ba de nyid kyis tshor ba la sogs pa skye'o /
rnam pa gang gis sems skye ba de nyid kyis tshor ba la sogs pa skye ste /
gal te sems sngon po'i rnam pa can yin na de dang mtshungs par ldan pa tshor ba la sogs pa sngon po'i rnam pa can kho nar skye'o /
yasmiṃś ca kāle cittaṃ tasminn eva vedanādayaḥ /
yathā ca cittadravyam ekam evotpadyate na dve trīṇi vā /
tathā vedanādravyaṃ ekam evotpadyate na dve trīṇi vā
sems dus gang du skye ba de kho nar tshor ba la sogs pa skye'o /
ji ltar sems rdzas gcig kho nar skye ba de bzhin du tshor ba yang rdzas gcig kho nar skye'i gnyis sam gsum ni ma yin te /
tathā saṃjñādravyaṃ cetanādravyaṃ ity evamādi 'du shes kyi rdzas dang sems pa'i rdzas kyang de dang 'dra'o zhes bya ba de lta bu la sogs pa yin no /
tenedam evāntyaṃ durgamam iti vyācaṣṭe /
yathaiva hy ekaṃ cittaṃ evaṃ caittā api ekaikā iti /
(II /
36) viprayuktān vaktukāma ācārya upodghātaṃ karoti nirdiṣṭāś cittacaittāḥ savistaraprabhedā viprayuktās tv avasaraprāptā idānīm ucyanta ity abhiprāyaḥ /
savistaraprabhedā iti /
vistaraś ca prabhedaś ca vistaraprabhedau
de'i phyir tha ma de kho na rtogs par dka' bas /
ji ltar sems gcig kho na yin pa de bzhin du sems las byung ba rnams kyang rdzas re re yin pa'o zhes bshad do /
slob dpon ldan pa ma yin pa bshad par 'dod nas gleng slong bar byed de /
sems dang sems la las byung ba rgyas pa dang rab tu dbye ba dang bcas pa dag ni bstan zin to /
da ni mtshungs par ldan pa ma yin pa dag gi skabs la bab pas brjod par bya'o snyam du bsams pa yin no /
rgyas pa dang rab tu dbye ba dang bcas pa dag ces bya ba ni rgyas pa dang rab tu dbye ba ni rgyas pa dang rab tu dbye ba dag go /
saha vistaraprabhedābhyāṃ savistaraprabhedāḥ /
atha vā vistareṇa prabhedaḥ vistaraprabhedaḥ
rgyas pa dang rab tu dbye ba dag dang lhan cig 'dug pa ni rgyas pa dang rab tu dbye ba dang bcas pa dag go /
yang na rgyas pa dang rab tu dbye ba ni rgyas pa dang rab tu dbye ba'o /
saha vistaraprabhedena savistaraprabhedāḥ /
tatra cittaṃ tāvat savistaraprabhedaṃ nirdiṣṭaṃ
rgyas pa dang rab tu dbye ba dang lhan cig pa ni rgyas pa dang rab tu dbye ba dang bcas pa dag go /
de la re zhig sems ni /
rnam shes so sor rnam rig pa yid kyi skye mched kyang de yin /
vijñānaṃ prativijñaptir manaāyatanaṃ cety evamādinā zhes bya ba la sogs pas rgyas pa dang rab tu dbye ba dang bcas par bstan zin to /
caittā api /
vedanānubhava ity ārabhya yāvat
sems las byung ba dag kyang /
tshor ba myong ba zhes bya ba nas bzung ste /
pañcadhā caittā iti vistareṇa /
nāmakāyādayaś ceti /
caśabda evaṃjātīyakānuktaviprayuktapradarśanārthaḥ /
saṃghabhedaprabhṛtayo hi dravyataś cittaviprayuktā iṣyante iti ye 'py evaṃjātīyakā iti śāstre 'py uktatvāt /
cittaviprayuktā iti cittagrahaṇaṃ cittasamānajātīyapradarśanārthaṃ /
cittam iva cittena ca viprayuktā ity arthaḥ /
kiṃ ca teṣāṃ cittena samānajātīyatvaṃ
sems byung rnam lnga zhes bya ba'i bar rgyas par bstan zin to /
ming gi tshogs la sogs pa yang /
zhes bya ba la /
yang zhes bya ba'i sgra smos pa ni de lta bu dang mthun pa'i ldan pa ma yin pa rab tu bstan pa'i phyir ro /
sems dang ldan pa ma yin pa dge 'dun gyi dbyen la sogs pa rdzas su 'dod de /
bstan bcos las kyang gang dag de lta bu dang mthun pa yang zhes bshad pa'i phyir ro /
sems dang ldan pa ma yin pa dag ces bya ba la /
sems smos pa ni sems dang rigs mthun pa yin par rab tu bstan pa'i phyir te sems dang mi ldan pa ni sems dang 'dra'o zhes bya ba'i tha tshig go /
'di dag gi sems dang rigs mthun pa nyid gang yin zhe na /
(Abhidh-k-vy 143) yad arūpiṇo 'mī bhavanti 'di dag gzugs can ma yin pa gang yin pa'o /
rūpitvād eva hi viprayuktatve 'pi rūpaṃ na viprayuktatve nāma labhate /
yad vāmīṣāṃ nāmarūpam iti nāmatvaṃ tat teṣāṃ cittena samānajātīyatvaṃ /
caittā api cittena tulyajātīyāḥ /
te tu cittena sahālambane saṃprayuktās tadviśeṣaṇārthaṃ viprayuktagrahaṇaṃ asaṃskṛtam api tatsamānajātīyam anālaṃbanatveneti tatparihārārthaṃ saṃskāragrahaṇaṃ ata evāha /
ime saṃskārā na cittena saṃprayuktā na ca rūpasvabhāvā iti cittaviprayuktā ucyanta iti
gzugs ni ldan pa ma yin pa nyid yin yang gzugs can yin pa nyid kyi phyir ldan pa ma yin pa zhes bya ba'i ming mi 'thob bo /
yang na 'di dag ni ming gi ngo bo nyid yin pa de dag gi ming nyid de sems dang rigs mthun pa yin no /
sems las byung ba dag kyang sems dang rigs mthun pa yin mod kyi dmigs pa la sems dang lhan cig mtshungs par ldan pa yin pas de dag las khyad par du bya ba'i phyir ldan pa ma yin pa zhes bya ba smos so /
'dus ma byas kyang dmigs pa med pa nyid kyis de dag dang rigs mthun pa yin pas de bsal pa'i phyir 'du byed ces bya ba smos so /
de nyid kyi phyir 'du byed 'di dag ni sems dang mtshungs par ldan pa yang ma yin la gzugs kyi rang bzhin yang ma yin pas sems dang ldan pa ma yin pa dag ces bya'o zhes bya ba smos so /
de la zhes bya ba ni tshig gi phrad dam dmigs kyis bsal ba yin no /
(II /
37) tatreti /
vākyopanyāse nidhāraṇe vā /
tāvacchabdaḥ krame /
prāptir lābhaḥ samanvaya iti /
prāptir iti sāmānyasaṃjñā /
lābhaḥ samanvaya iti viśeṣasaṃjñā /
lābhaḥ pratilambha ity eko 'rthaḥ
re zhig ces bya ba'i sgra ni rim pa yin no /
thob pa rnyed dang ldan pa'o /
zhes bya ba la /
thob pa zhes bya ba ni spyi'i ming yin no /
rnyed pa dang ldan pa zhes bya ba ni khyad par gyi ming yin no /
rnyed pa dang so sor rnyed pa zhes bya ba ni don gcig go /
samanvayaḥ samanvāgama ity anarthāntaraṃ ldan pa dang kun du ldan pa zhes bya ba ni don tha dad pa ma yin no /
pratilambha ity ukte samanvāgamasyāgrahaṇaṃ so sor rnyed pa zhes bshad na ni kun du ldan pa ma bsdus par 'gyur la /
samanvāgama ity ukte pratilambhasyāgrahaṇaṃ /
prāptir ity ukte tūbhayodgrahaṇaṃ
kun du ldan pa zhes bshad na ni so sor rnyed pa ma bsdus par 'gyur gyi /
thob pa zhes bshad na ni gnyi ga bsdus pa yin te /
ata evāha /
dvividhā hi prāptiḥ
de nyid kyi phyir /
thob pa ni rnam pa gnyis te /
aprāptavihīnasya ca pratilambhaḥ /
pratilabdhena ca samanvāgama iti /
aprāptaṃ ca vihīnaṃ cāprāptavihīnaṃ
ma thob pa dang rnam par nyams pa las rnyed pa dang thob nas ldan pa'o zhes bya ba smos so /
ma thob pa dang rnam par nyams pa ni ma thob pa dang rnam par nyams pa ste rnyed pa ni ma thob pa dang rnam par nyams pa las rnyed pa'o /
tasyāprāptavihīnasya pratilambhaḥ /
aprāptasya tadyathā duḥkhe dharmajñānakṣānteḥ /
vihīnasya tadyathā kāmāvacarasya kāmavairāgyeṇa tyaktasya dhātupratyāgamanāt parihāṇyā vā punaḥpratilambhaḥ
ma thob pa las ni 'di lta ste sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa lta bu'o /
rnam par nyams pa las ni 'di lta ste 'di lta ste 'dod pa na spyod pa 'dod chags dang bral bas bor ba khams su phyir 'ong ba'am yongs su nyams pas so sor rnyed pa lta bu'o /
pratilabdhena ca dvitīyādiṣu kṣaṇeṣu samanvāgamaḥ thob nas ni skad cig ma gnyis pa la sogs pa la ldan pa yin te /
tasyāḥ samanuvartanāt /
yaś ca pratilambhaḥ yaś ca samanvāgamaḥ /
sā dvidhā prāptir iti pratilambhe samanvāgame ca prāptiśabdo vartate
de rjes su 'brang ba'i phyir ro /
so sor rnyed pa gang yin pa dang kun du ldan pa gang yin pa rnam pa de gnyi ga yang thob pa yin te thob pa zhes bya ba'i sgra ni so sor rnyed pa dang kun du ldan pa la yang sbyar bar bya'o /
abhedavivakṣāyāṃ tu prāptiḥ pratilambhaḥ samanvāgama ity eka evārthaḥ tha dad pa ma yin par brjod par 'dod na ni thob pa dang so sor rnyed pa dang kun du ldan pa zhes bya ba don gcig ste /
tathā hi prathame kṣaṇe duḥkhe dharmajñānakṣānteḥ prāptiḥ pratilambha iṣyate 'di ltar skad cig ma dang po la sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa thob pa so sor rnyed pa yin par 'dod la de yang kun du ldan pa zhes bya bar brjod par 'gyur te /
sāpi samanvāgama ity ucyate kun shes byed pa'i dbang ldan pa /
prathamakṣaṇastha āryapudgalo duḥkhe dharmajñānakṣāntyā samanvāgata ity ucyate /
ājñāsyāmīndriyopetas trayodaśabhir anvita ityādivacanāt
bcu gsum dag dang ldan pa yin /
zhes 'byung ba'i phyir skad cig ma dang po la gnas pa'i 'phags pa'i gang zag ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang ldan pa zhes bya'o /
katham ayaṃ lakṣaṇanirdeśaḥ ji ltar 'di mtshan nyid du bstan pa yin /
na hi bhedavivakṣāyām api paryāyavacanena lakṣaṇanirdeśaḥ kalpate /
prāptiḥ katamā /
yaḥ pratilambho yaḥ samanvāgama iti
thob pa gang zhe na /
so sor rnyed pa dang kun du ldan pa'o zhes tha dad par brjod par 'dod kyang rnam grangs kyi tshig gis ni mtshan nyid du bstan par mi rung ngo zhe na /
paryāyavacanam api kadācit lakṣaṇāya kalpate rnam grangs kyi tshig yin yang res 'ga' mtshan nyid du rung bar 'gyur te me ni du ba can no /
analo jātavedā agnir iti /
sūtre 'py uktam avidyā katamā
me ni rtags kyis go ba'o zhes bya ba lta bu'o /
mdo las kyang ma rig pa gang zhe na /
pūrvānte ajñānam aparānta ajñānam iti vistaraḥ gang sngon gyi mtha' mi shes pa dang phyi ma'i mtha' mi shes pa'o zhes bya ba rgyas par gsungs so /
viparyayād evāprāptir iti siddham iti /
viparyayād evāprāptir iti siddhe naitadarthaṃ sūtraṃ kartavyam ity abhiprāyaḥ
bzlog pa ni ma thob pa'o zhes bya bar grub pa'o zhes bya ba ni bzlog pa kho nas ma thob pa grub pa'i phyir 'di'i don du mdo mi bya'o zhes bya bar bsams pa yin te /
aprāptir apratilambho 'samanvāgama iti viparyayād etat trayaṃ gamyate bzlog pa kho nas ma thob pa ni so sor ma rnyed pa dang kun du mi ldan pa'o zhes bya ba 'di gsum shes par 'gyur ro /
tathaiva cāpratilambhāsamanvāgamayor aprāptir iti sāmānyasaṃjñā de bzhin du so sor ma rnyed pa dang kun du mi ldan pa dag ni ma thob pa yin no zhes bya ba ni spyi'i ming yin no /
tasmād evaṃ ca vaktavyaṃ /
dvividhā aprāptir aprāptapūrvāṇām apratilambhaḥ /
prāptavihīnānām asamanvāgama (Abhidh-k-vy 144) iti
de lta bas na 'di skad du ma thob pa ni rnam pa gnyis te /
sngon ma thob pa rnams so sor ma rnyed pa dang thob ste rnam par nyams pa rnams dang kun du mi ldan pa zhes brjod par bya'o /
atha vāpratilabdhasya vihīnaspa cādyāprāptir apratilambhaḥ yang na so sor ma rnyed pa dang rnam par nyams pa dang po ma thob pa ni so sor ma rnyed pa yin no /
apratilabdhena vihīnena ca dvitīyādiṣu kṣaṇeṣv asamanvāgama iti /
prāptyaprāptī svasaṃtānapatitānām iti
skad cig ma gnyis pa la sogs pa la ni kun du mi ldan pa yin no zhes brjod par bya'o /
thob dang ma thob rang rgyud du /
saṃskṛtānāṃ prāptyaprāptī svasaṃtānapatitānām evety avadhāryate /
na parasaṃtānapatitānām iti
gtogs pa rnams kyi zhes bya ba ni thob pa dang ma thob pa dag ni rang gi rgyud du gtogs pa'i 'dus byas dag kho na'i yin gyi gzhan gyi rgyud du gtogs pa dag ni ma yin no zhes nges par 'dzin pa yin te /
na parasattvasaṃtatipatitānāṃ dharmāṇāṃ /
svasaṃtatau prāptyaprāptī bhavata ity arthaḥ
sems can gzhan gyi rgyud du gtogs pa'i chos rnams rang gi rgyud la thob pa dang ma thob pa dag tu mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tenāha /
na hi parakīyaiḥ kaścit samanvāgata iti
de'i phyir gzhan gyi dag dang ni 'ga' yang ldan pa med do zhes bya ba smos so /
nāpy asaṃtatipatitānām iti nāsattvasaṃtatipatitānām ity arthaḥ /
tasmād āha /
na hy asattvasaṃkhyātaiḥ kaścit samanvāgata iti
rgyud du ma gtogs pa rnams kyi yang ma yin te zhes bya ba ni sems can gyi rgyud du ma gtogs pa rnams kyi yang ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i phyir sems can du mi bgrang ba dag dang ni 'ga' yang ldan pa med do zhes bya ba smos so /
mālyābharaṇādayaḥ kāṣṭhakuḍyādigatāś ca rūpādayo 'sattvasaṃkhyātāḥ me tog phreng dang rgyan la sogs pa dang shing dang rtsig pa la sogs pa la yod pa'i gzugs la sogs pa ni sems can du bgrang ba ma yin pa yin no /
cakṣurādayaḥ sattvasaṃkhyātāḥ keśādayo rūpīndriyasambaddhāḥ sattvasaṃkhyātā eva veditavyāḥ mig la sogs pa ni sems can du bgrang ba yin no /
sgra la sogs pa yang dbang po gzugs can dang 'brel ba'i phyir sems can du bgrang ba kho na yin par rig par bya ste /
tadanugrahopaghātapariṇāmānuvidhānāt /
tathā hi rūpīndriyopaghātāt pālityādivikāraḥ keśādīnāṃ dṛśyate
de la phan pa dang gnod pas 'gyur ba'i rjes su byed pa'i phyir ro /
'di ltar dbang po gzugs can la gnod pa la skra la sogs pa'i 'gyur ba skya bo la sogs pa snang la /
rasāyanopayogena cānugrahāt pālityādipratyāpattir iti sarveṣāṃ sattvasaṃkhyātānāṃ prāptir bhavatīti siddhaṃtaḥ sman bcud kyis len zos pa'i phan pa las skya bo la sogs pa med par 'gyur ba snang ngo /
grub pa'i mtha' ni thob pa sems can du bgrang ba thams cad kyis kyang yang yin no zhes bya ba yin no /
nirodhayor iti pratisaṃkhyānirodhāpratisaṃkhyānirodhayor asattvasaṃkhyātayor api prāptyaprāptī bhavataḥ 'gog gnyis kyi zhes bya ba ni thob pa dang ma thob pa dag sems can du bgrang ba ma yin pa so sor brtags pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dag gi yang yin no /
sarvasattvā apratisaṃkhyānirodhena yathāpratyayavaikalyaṃ samanvāgatāḥ so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dang ni sems can thams cad rkyen ma tshang ba ji lta ba bzhin du ldan no /
sakalabandhanādikṣaṇasthavarjyā iti /
ādau kṣaṇaḥ duḥkhe dharmajñānakṣāntikṣaṇaḥ /
tatra sthitā ādikṣaṇasthāḥ /
sakalāni bandhanāny eṣām iti sakalabandhanā
'ching ba mtha' dag dang ldan pa skad cig ma dang po la gnas pa ma gtogs pa zhes bya ba la /
skad cig ma dang po ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'o /
de la gnas pa ni skad cig ma dang po la gnas pa'o /
'di dag la 'ching ba mtha' dag yod pas na /
'ching ba mtha' dag dang ldan pa ste /
aprahīṇasarvaprakārakleśāḥ /
sakalabandhanāś cādikṣaṇasthāś ca ta iti sakalabandhanādikṣaṇasthāḥ /
te varjyā eṣāṃ tair vā varjyāḥ sakalabandhanādikṣaṇasthavarjyāḥ
nyon mongs pa'i rnam pa thams cad ma spangs pa yin no /
de dag ni 'ching ba mtha' dag dang ldan pa yang yin la skad cig dang po la gnas pa yang yin pas 'ching ba mtha' dag dang ldan pa skad cig ma dang po la gnas pa'o /
ke /
sarva āryāḥ /
te pratisaṃkhyānirodhena samanvāgatāḥ /
sakalabandhanādikṣaṇasthās tv āryā na samanvāgataḥ
de dag ma gtogs pa 'phags pa thams cad de de dag ni so sor brtags pas 'gog pa dang ldan no /
'ching ba mtha' dag dang ldan pa skad cig ma dang po la gnas pa'i 'phags pa rnams ni mi ldan te /
tasyāṃ hy avasthāyāṃ kṣāṃtivadhyāḥ kleśāś chidyante na chinnāḥ /
tannirodho 'pi prāpyate na prāpto /
nirudhyamāno mārgas tu prajahāti tadāvṛtim iti siddhāntāt
grub pa'i mtha' ni 'gag par 'gyur ba'i lam gyis ni /
de yi sgrib pa rab tu spongs /
zhes bya ba yin pa'i phyir gnas skabs de ni bzod pas gzhom par bya ba'i nyon mongs pa rnams 'chad kyi chad pa ni ma yin no /
de'i 'gog pa yang 'thob kyi /
ekaprakāropalikhitādayas tv āryā laukikamārgaprāptena nirodhena tasyām avasthāyāṃ samanvāgatāḥ thob pa ni ma yin no /
rnam pa gcig spangs pa la sogs pa'i 'phags pa'i gnas skabs de na 'jig rten pa'i lam gyis thob pa'i 'gog pa dang ldan no /
ata ūrdhvaṃ dvitīyādiṣu kṣaṇeṣu samanvāgatā eva anāsravamārgaprāptenāpi nirodhena /
pṛthagjanāś ca kecit samanvāgatā ity ekaprakāropalikhitādayaḥ
de phan chad skad cig ma gnyis pa la sogs pa la ni zag pa med pa'i lam gyis thob pa'i 'gog pa dang yang ldan pa kho na'o /
so so'i skye bo kha cig kyang ldan no zhes bya ba ni rnam pa gcig spangs pa la sogs pa'o /
ākāśena tu nāsti kaścit samanvāgata iti asaṃbaṃdhāt nam mkha' dang ni 'ga' yang ldan pa med de zhes bya ba ni 'brel ba med pa'i phyir ro /
nirodhābhyāṃ tv asti sambandhaḥ /
tasmād ākāśasya prāptir nāsti
'gog pa dag dang ni 'brel pa yod de /
de lta bas na nam mkha'i thob pa med do /
yasya ca nāsti prāptis tasyāprāptir api nāstīti siddhānta eṣa vaibhāṣikāṇāṃ gang la thob pa med pa de la ni ma thob pa yang med do zhes bya ba 'di ni bye brag tu smra ba rnams kyi grub pa'i mtha' yin no /
kuta etad iti /
rūpādicakṣurādivatsvarūpakāryānupalambhāt pṛcchati /
(Abhidh-k-vy 145) sūtrād iti
'di ga las zhes bya ba ni gzugs la sogs pa dang mig la sogs pa bzhin du rang gi ngo bo dang 'bras bu mi dmigs pa'i phyir 'dri ba yin no /
vyākhyānam eva vaibhāṣikaḥ sādhayati mdo las te zhes bya ba ni bye brag tu smra ba lung gis sgrub par byed pa yin no /
daśānām aśaikṣāṇāṃ dharmāṇām iti vistaraḥ /
daśāśaikṣā dharmāḥ /
aṣṭāv aśaikṣāṇy āryamārgāṃgāni samyagvimuktiḥ samyagjñānaṃ ca /
teṣām utpādāt saṃmukhībhāvāt
mi slob pa'i chos bcu zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
mi slob pa'i 'phags pa'i lam yan lag brgyad dang yang dag pa'i rnam par grol ba dang yang dag pa'i ye shes so /
pratilaṃbhād āditaḥ prāpteḥ /
samanvāgamāt paścāt prāpteḥ
de dag skyed cing mngon du gyur cing so sor rnyed cing dang po ra thob cing kun du ldan pas na phis thob pas na'o /
paṃcāṅgaṃ viprahīṇaḥ /
prahīṇapaṃcāṅga ity arthaḥ
yan lag lnga rnam par spangs pa ni yan lag lnga spangs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
paṃcāṃgāni satkāyadṛṣṭiḥ śīlavrataparāmarśo vicikitsā kāmacchando vyāpāda iti yan lag lnga ni 'jig tshogs la lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang the tshom dang 'dod pa'i 'dun pa dang gnod sems so /
etāny anāgāmiphalaprāptau prahīṇānīti na yujyante bdag ni phyir mi 'ong ba'i 'bras bu 'thob pa na de dag spangs so zhes bya bar ni mi rung gi /
imāni tu prayujyamānāni paṃcāṃgāni paśyāmo yad utordhvabhāgīyāni rūparāga ārūpyarāga auddhatyaṃ māno 'vidyā ceti gong ma'i cha dang mthun pa gzugs kyi 'dod chags dang gzugs med pa'i 'dod chags dang rgod pa dang nga rgyal dang ma rig pa zhes bya ba gang yin pa yan lag lnga po 'di dag spangs par ni rung ngo zhes bya bar blta ste /
pratinidhibhūtāyāḥ prāpter yogāt prakṛtistho 'py arhann ārya ity ucyate dgra bcom pas 'dra ba thob pa'i phyir tha mal bar 'dug pa na yang 'phags pa zhes bya'o /
sādhanaṃ cātra /
dravyato 'sti samanvāgamaḥ sūtroktatvād āyatanadravyavad iti
'dir sgrub pa ni kun du ldan pa ni rdzas su yod pa yin te /
mdo las gsungs pa'i phyir skye mched kyi rdzas bzhin no zhes bya ba yin no /
ācaryas taṃ pratyāha slob dpon gyis phyir smras pa /
tena tarhy asattvākhyair api cakraratnādibhiḥ parasattvair api strīratnādibhiḥ samanvāgamo dravyasan prāpnoti 'o na ni des na sems can du mi ston pa 'khor lo rin po che la sogs pa dang sems can gzhan btsun mo rin po che la sogs pa dang ldan pa yang rdzas su yod par 'gyur te /
sūtre vadanāt /
katham iti sūtraṃ darśayati
mdo las 'byung ba'i phyir ro /
ji lta zhe na /
rājā yāvad vistara iti /
rājā bhikṣavaś cakravartī saptabhī ratnaiḥ samanvāgataḥ
rgyal po zhes bya ba nas rgyas par 'byung zhes bya ba'i bar mdos ston par byed de /
dge slong dag 'khor los sgyur ba'i rgyal po ni rin po che sna bdun dang ldan pa yin no /
tasyemāni sapta ratnāni /
tadyathā cakraratnaṃ hastiratnaṃ aśvaratnaṃ maṇiratnaṃ strīratnaṃ gṛhapatiratnaṃ pariṇāyakaratnam eva saptamam iti vistaraḥ
de'i rin po'i che sna bdun ni 'di dag yin te /
'di lta ste /
'khor lo rin po che dang glang po rin po che dang rta rin po che dang nor bu rin po che dang btsun mo rin po che dang khyim bdag rin po che dang /
bdun pa ni blon po rin po che kho na yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin te /
ebhis saptabhī ratnais samanvāgamaḥ sūtra ukto na ca dvavyato 'stīti anaikāntikatāṃ darśayati mdo las ni rin po che 'di bdun dang ldan par gsungs la /
rdzas su yod pa ni ma yin pas ma nges pa nyid du ston par byed pa yin no /
pratijñādoṣam cāyam udgrāhayati /
anumānavirodhāt /
katham ity ucyate
yang na rjes su dpag pa dang 'gal ba'i phyir 'di dam bcas pa'i skyon 'dzin pa yin no /
ji ltar zhe na /
smras pa /
na dravyasan daśāśaikṣadharmasamanvāgamaḥ samanvāgamasvābhāvyāc cakravartisaptaratnasamanvāgamavad iti mi slob pa'i chos bcu'i ldan pa ni rdzas su yod pa ma yin te /
ldan pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir 'khor los sgyur ba rin po che sna bdun dang ldan pa bzhin no /
anena pratijñāyā dharmasvarūpaṃ viparyāsayati 'di ni dam bcas pa chos kyi rang gi ngo bo las bzlog pa yin par ston par byed do /
vaśitvaṃ kāmacāra iti /
icchānuvidhāyitvaṃ /
tatra vaśitvam iti cakravartisūtre
dbang nyid dga' mgur byed ces bya ba ni 'dod dgur byed pa nyid yin no /
der ni dbang ba nyid yin zhes bya ba ni 'khor los sgyur ba bstan pa'i mdo'o /
anyatra punar dravyāntaram iti /
aśāśaikṣasamanvāgamasūtre /
kaḥ punar evam ayoga iti
gzhan du ni rdzas yin zhes bya ba ni mi slob pa'i chos bcu dang ldan pa bstan pa'i mdo'o /
pravacane hi dvividham iṣyate dravyasac ca vastu prajñaptisac ceti katham ayuktir iti vaibhāṣikāḥ /
ācārya āha /
ayam ayoga iti vistaraḥ
de lta na yang mi rung ba ci zhig yod ces bya ba ni bye brag tu smra ba rnams na re gsung rab las dngos po rdzas su yod pa dang brtags pa'i yod pa zhes bya ba ni rnam pa gnyis su bzhed na ji ltar rigs pa ma yi zhes zer ba yin no /
slob dpon gyis mi rung ba 'di yod de zhes bya ba rgyas par smos te /
iha yad dravyasad vastu tat pratyakṣagrāhyaṃ vā bhaved anumānagrāhyaṃ vā /
tatra pratyakṣagrāhyaṃ rūpaśabdādi paṃcendriyagrāhyatvāt
'di na dngos po rdzas su yod pa gang yin pa de ni mngon sum gyis gzung bar bya ba'am rjes su dpag pas gzung bar bya ba yin par 'gyur ro /
de la mngon sum gyis gzung bar bya ba ni gzugs dang sgra la sogs pa yin te dbang po lngas gzung bar bya ba yin pa'i phyir ro /
manovijñānagrāhyam api kiṃcit pratyakṣaṃ yid kyis gzung bar bya ba yang cung zad cig mngon sum yin te /
rāgadveṣādi svasaṃvedyatvāt /
cakṣuḥśrotrādi tv anumānagrāhyaṃ cakṣurvijñānādikṛtyānumeyatvāt /
tadbhāvābhāvayos tadbhāvābhāvāt /
prāptiḥ punar na pratyakṣagrāhyā na cānumānagrāhyā tatsiddhau niravadyānumānādarśanāt
'dod chags dang zhe sdang la sogs pa rang rig par bya ba yin pa'i phyir ro /
mig dang rna ba la sogs pa ni de dag yod dam med na de dag yod pa dang med pa'i phyir rjes su dpag pas gzung bar bya ba yin te mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i bya bas rjes su dpag par bya ba yin pa'i phyir ro /
thob pa ni mngon sum gyis gzung bar bya ba yang ma yin la rjes su dpag par bya ba yang ma yin te /
de grub par bya ba'i rjes su dpag pa kha na ma tho ba med pa'i phyir ro /
tasmād dravyadharmāsambhavād ayoga iti sthitam etat de lta bas na rdzas kyi chos mi srid pa'i phyir mi rung ngo zhes bya ba 'di gnas pa yin no /
idānīm ācāryas tatpakṣam utthāpyotthāpya dūṣayati /
utpattihetur iti vistaraḥ
da ni slob dpon gyis phyogs gleng zhing glengs nas sun dbyung bar bya ba'i phyir gal te chos rnams skye ba'i rgyu la zhes bya ba rgyas par smos te /
yasya prāptir asti sa utpadyate hetusadbhāvāt gang la thob pa yod pa de ni rgyu yod pa'i phyir skye bar 'gyur na /
asaṃskṛtasya na syāt prāptir yasmād asaṃskṛtam anutpādyaṃ /
ye ca dharmā aprāptā duḥkhe (Abhidh-k-vy 146) dharmajñānakṣāntyādayaḥ /
ye ca tyaktāḥ bhūmisaṃcāravairāgyataḥ /
tadyathā kāmāvacarā akliṣṭā ūrdhvabhūmyupapattyā kliṣṭāś ca vairāgyeṇa tyaktāḥ /
teṣāṃ dhātupratyāgamataḥ parihāṇyā vā katham utpattiḥ syāt
'dus ma byas kyi ni ma yin par 'gyur te 'di ltar 'dus ma byas ni bskyed par bya ba ma yin no /
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa la sogs pa'i chos gang dag ma thob pa rnams dang gang dag sa 'phos pa dang 'dod chags dang bral bas btang ba 'di lta ste 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can ma yin pa dang nyon mongs pa can dang sa gong ma pa'i nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa ste /
de dag ji ltar khams su phyir 'ong ba'am yongs su nyams pas skye bar 'gyur /
na hi teṣāṃ prāptir asti de dag gi thob pa ni yod pa ma yin te /
anutpannaniruddhatvāt /
sahajaprāptihetukā cet /
kā /
teṣām utpattir adhikṛtā
ma skyes la 'gag pa'i phyir ro /
gal te lhan cig skyes pa'i thob pa'i rgyu can zhes bya ba ni de dag gi skye ba zhes bya bar skabs dang sbyar te /
sahajā yā prāptir idānīm utpadyate /
sā teṣāṃ janiketi
lhan cig skyes pa'i thob pa de'i tshe skye ba gang yin pa de dag skyed par byed pa yin no zhes na /
āha /
jātir idānīṃ kiṃkarī jātijātir veti
de'i tshe skye ba'am skyes pa'i skye ba ci zhig byed par 'gyur zhes bya ba smos te /
kiṃkaraṇaśīlā kiṃkarī /
jātir lakṣyaṃ dharmaṃ janayati
ci zhig byed pa'i ngang tshul ni ci zhig byed pa'o /
skye ba ni mtshan gzhi'i chos skyed par byed la /
jātijātis tu tallakṣaṇaṃ jātiṃ janayati /
tena yadi lakṣyāṇāṃ dharmāṇām utpattiḥ prāptihetukocyeta tatra jātiḥ kiṃkarī
skye ba'i skye bas ni mtshan nyid skye ba de skyed par byed do /
des na gal te mtshan gzhi chos rnams kyi skye ba thob pa'i rgyu can yin par brjod na /
atha lakṣaṇānām /
utpattis taddhetukocyeta /
tata āha /
jātijātir vā kiṃkarīti vikalpaḥ
de la skye ba ci zhig byed /
'on te mtshan nyid rnams kyi skye ba de'i rgyu can yin par brjod na /
atha vā yadi bhavataivaṃ kalpyeta /
jātir dharmaṃ janayati
de'i phyir smras pa /
skye ba'i skye ba ci zhig byed ces rtog par byed do /
prāptiḥ punar jātiṃ janayatīti yang na gal te khyed skye bas ni chos skyed par byed la /
tatra ucyate /
jātijātir vā kiṃkarīti /
sakalabandhanānāṃ khalv apīti vistaraḥ
thob pas ni skye ba skyed par byed do zhes zer na de'i phyir skye ba'i skye ba ci zhig byed ces brjod pa yin no /
yeṣām eko 'pi kleśaprakāro na prahīṇaḥ /
te sakalabandhanāḥ /
teṣāṃ sakalabandhanānāṃ khalv api mṛdumadhyādhimātrakleśotpattiprakārabhedo na syāt
'ching ba mtha' dag dang ldan pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang dag gis nyon mongs pa'i rnam pa gcig kyang ma spangs pa de dag ni 'ching ba mtha' dag dang ldan pa yin no /
kasmāt /
prāptyabhedāt /
vikalabandhanānāṃ hi prāptivaikalyān mṛdumadhyādhimātrakleśotpattibhedaḥ parikalpyeta na tu sakalabaṃdhanānāṃ /
prāptināṃ tulyatvāt /
yato vā sa bheda iti /
yato vā kāraṇād abhyāsato 'nyato vā sa bhedaḥ /
kasyacit sakalabandhanasyādhimātraḥ /
kasyacin madhyaḥ /
kasyacin mṛduḥ /
tata eva bhedakāraṇāt tadutpattir astu
'ching ba mtha' dag dang ldan pa de dag gi nyon mongs pa chung du dang 'bring dang chen po skye ba'i khyad par du yang mi 'gyur te thob pa bye brag med pa'i phyir ro /
bam po bcu gsum pa /
'ching ba ma tshang ba rnams kyi thob pa ma thang ba'i phyir nyin mongs pa chung du dang 'bring po dang chen po skye ba'i khyad par du yongs su rtogs par 'gyur gyi 'ching ba mtha' dag dang ldan pa rnams kyis ni ma yin te /
thob pa rnams 'dra ba'i phyir ro /
de las de'i bye brag tu 'gyur na ni zhes bya ba ni sngon goms pa'am rgyu gzhan de las de dag gi bye brag tu 'gyur te /
'ching ba mtha' dag dang ldan pa 'ga' zhig gi ni chen po yin la 'ga' zhig gi ni 'bring yin /
teṣāṃ mṛdvādīnāṃ kleśānām utpattiḥ 'ga' zhig gi ni chung ngu yin no zhe na /
tasmān notpattihetuḥ prāptir iti /
vaibhāṣika āha /
kaś caivam āheti vistaraḥ /
vyavasthāhetuḥ prāptiḥ /
asatyāṃ hi prāptau laukikamānasānām iti /
loke bhavo laukikaṃ
nyon mongs pa chung du la sogs pa skye ba tha dad pa'i rgyu de kho na las skye ba yin te de lta bas na thob pa ni skye ba'i rgyu ma yin no /
bye brag tu smra bas de skad du zer zhes bya ba rgyas par smras te /
rnam par gzhag pa'i rgyu yin te /
thob pa med na 'jig rten pa'i yid dang ldan pa zhes bya ba ni 'jig rten la yod pas na 'jig rten pa yin no /
mana eva mānasaṃ /
laukikaṃ mānasam eṣāṃ te ime laukikamānasāḥ
yid nyid yin te 'di dag la 'jig rten pa'i yid yod pas na 'jig rten pa'i yid dang ldan pa'o /
āryapṛthagjanāḥ /
āryāś ca pṛthagjanāś ca
'phags pa dang so so'i skye bo zhes bya ba ni 'phags pa rnams dang so so'i skye bo rnams so /
laukikamānasagrahaṇam āryaviśeṣaṇaṃ /
pṛthagjanā hi nityam eva laukikamānasāḥ
'jig rten pa'i yid dang ldan pa smos pa ni 'phags pa khyad par du bya ba yin te /
so so'i skye bo rnams ni rtag tu 'jig rten pa'i yid dang ldan pa yin no /
āsaṃjñikāsaṃjñisamāpattyavasthāyāṃ vā pṛthagjanaviśeṣaṇam api saṃbhavati yang na 'du shes med pa dang 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa'i gnas skabs na so so'i skye bo khyad par du bya ba yang srid do /
teṣāṃ āryapṛthagjanānāṃ /
teṣām iti nirdhāraṇe ṣaṣṭhī
'phags pa dang so so'i skye bo de rnams la zhes bya ba drug pa ni dmigs kyis bsal ba 'am /
sambandhalakṣaṇā vā /
teṣāṃ na syād vyavasthānam iti paricchedaḥ
'brel ba'i mtshan nyid yin no /
de dag rnam par gzhag par mi 'gyur ba ni yongs su bcad pa ste /
yat kṛtaṃ vyavasthānaṃ /
sā prāptiḥ /
prahīṇāprahiṇakleśatāviśeṣād iti /
prahīṇakleśā āryāḥ /
aprahīṇakleśāḥ pṛthagjanāḥ
gang gis rnam par gzhag pa byas pa de ni thob pa yin no /
nyon mongs pa spangs pa dang ma spangs pa dang ma spangs pa nyid kyi bye brag las zhes bya ba ni nyon mongs pa spangs pa dag ni 'phags pa yin no /
nyon mongs pa ma spangs pa dag ni so so'i skye bo yin no /
tadbhāvāḥ /
sa eva viśeṣaḥ /
iti prahīṇāprahīṇakleśataviśeṣaḥ
de'i ngo bo nyid do /
de nyid bye brag yin pas nyon mongs pa spangs pa dang ma spangs pa nyid kyi bye brag ste /
tasmād /
etad vyavasthānaṃ bhavitum arhati /
nanu ca pṛthagjanā api kecit prahīṇakleśā bhavanti
de las 'di rnam par gzhag par 'gyur bar 'os so /
so so'i skye bo kha cig kyang nyon mongs pa spangs pa ma yin nam /
katham avadhāryate /
āryā eva prahīṇakleśā iti
ji ltar na 'phags pa dag kho na nyon mongs pa spangs pa'o zhes nges par gzung zhe na /
atyaṃtasamudghātavacanād evam uktaṃ gtan du yang dag par bcom pa'i phyir de skad du bshad pa yin no /
etac caiva katham iti /
eṣāṃ prahīṇaḥ kleśa eṣām aprahīṇa iti yad etad vyavasthānaṃ /
tat kathaṃ bhaviṣyati
'di nyid du yang ji ltar 'gyur zhes bya ba 'di dag ni nyon mongs pa spangs pa'o /
'di dag ni nyon mongs pa ma spangs pa'o zhes bya ba'i rnam par gzhag pa gang yin pa der yang ji ltar 'gyur /
prāptau tu satyāṃ kleśaprāptyā etat sidhyati vyavasthānaṃ /
tadvigamāvigamāt kleśaprāptivigamāvigamāt chedācchedād (Abhidh-k-vy 147) ity arthaḥ
thob pa yod na ni nyon mongs pa'i thob pa las de dang bral ba dang ma bral ba'i sgo nas de rnam par gzhag pa 'di yang 'grub ste nyon mongs pa'i thob pa dang bral ba dang ma bral ba'i sgo nas so /
chad pa dang ma chad pa'i sgo nas zhes bya ba'i tha tshig ste /
yeṣāṃ tatprāptivigamāḥ /
te āryāḥ /
yeṣām avigamāḥ /
te pṛthagjanā iti /
nanu ca pṛthagjanānām api keṣāṃcit kleśaprāptir vigatā
gang dag de'i thob pa dang bral ba de dag ni 'phags pa yin la gang dag ma bral ba de dag ni so so'i skye bo yin no /
so so skye bo kha cig kyang nyon mongs pa thob pa dang bral ba ma yin nam zhe na /
vigatā /
na tu lokottareṇa mārgeṇa
bral ba ni yin mod kyi 'jig rten las 'das pa'i lam gyis ni ma yin no /
sa tarhi lokottaramārgakṛto viśeṣaḥ kathaṃ paricchidyate lokottareṇeyaṃ kleśaprāptir vigatā laukikeneyam iti /
sāsravānāsravavisaṃyogaprāptibhedāt /
āśryaviśeṣād etat sidhyatīti /
ātmabhāvaviśeṣād etad vyavasthānaṃ eṣāṃ prahīṇaḥ kleśa eṣām aprahīṇaḥ kleśa iti sidhyati
'o na nyon mongs pa'i thob pa dang bral ba 'di ni 'jig rten las 'das pa'i lam gyis yin gyi 'jig rten pas ni ma yin no zhes 'jig rten las 'das pa'i lam gyis byas pa'i khyad par de yang ji ltar yongs su chod par 'gyur zhe na /
bral ba'i thob pa zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i khyad par yod pa'i phyir ro /
'di ni rten gyi bye brag las 'grub par 'gyur te zhes bya ba ni lus kyi khyad par kho na las 'di dag ni nyon mongs pa spangs pa'o /
'di dag ni ma spangs pa'o zhes bya ba'i rnam par gzhag pa 'di 'grub par 'gyur ro /
de dag gi spang bar bya ba ni mthong ba dang bsgom pa'i lam gyis spang bar bya ba dag go /
tathā parāvṛtta iti /
tathānyathābhūtaḥ /
tatpraheyāṇāṃ darśanabhāvanāmārgapraheyāṇām /
agnidagdhavrīhivad iti /
yathāgnidagdho vrīhir abījībhūto bhavati /
evaṃ yathoktena nyāyenābījībhūtaḥ āśrayaḥ kleśānāṃ prahīṇakleśa ity ucgate
de ltar gyur pa yin zhes bya ba ni de ltar gzhan du gyur ba yin no /
'bru mes tshig pa bzhin na zhes bya ba ni ji ltar 'bru mes tshig pa sa bon du gyur pa ma yin pa de bzhin du ji skad bshad pa'i tshul gyis rten nyon mongs pa rnams kyi sa bon du gyur pa ma yin na nyon mongs pa spangs pa'o zhes bya ba'o /
upahatabījabhāve vā /
āśraya ity adhikṛtaṃ /
tena laukikena mārgeṇa prahīṇa iti śakyate vaktuṃ
sa bon gyi dngos po nyams par byas na zhes bya ba ni rten la zhes bya ba'i skabs dang sbyar ro /
gang gis she na /
bījasyopaghātamātrabhāvāt /
viparyayād aprahīṇa iti
'jig rten pas te sa bon la gnod pa tsam yod pa'i phyir nyon mongs pa spangs pa'o zhes brjod par nus so /
anirdagdhabīja āśraye 'nupahatabījabhāve vā bzlog pa ni ma spangs pa yin zhes bya ba ni rten la sa bon ma bsregs pa'am /
yaś cāprahīṇa iti vistaraḥ /
yaś cāprahīṇo 'nantaroktena vidhinā darśanaprahātavyaḥ kāmāvacaro yāvad bhāvāgrikaḥ bhāvanāprahātavyo vā kāmāvacaro yāvad bhāvāgrikaḥ
sa bon gyi dngos po nyams par ma byas na'o /
gang spangs pa de dag dang ni zhes bya ba ni rgyas par 'byung ba ni 'dod pa na spyod pa nas srid pa'i rtse mo ba'i bar gyi mthang bas spang bar bya ba'am /
tena samanvāgataḥ /
yaś ca prahīṇas tathaiva yāvad bhāvāgrikaḥ /
tenasamanvāgata iti prajñapyate /
prajñaptidharmo 'yam iti darśayati
'dod pa na spyod pa nas srid pa'i rtse mo ba'i bar gyi bsgoms pas spangs bar bya ba bshad ma thag pa'i tshul gyis ma spangs pa gang yin pa de dang ni ldan la de bzhin du srid pa'i rtse mo ba'i bar gyi spangs pa de dang ni mi ldan no zhes gdags te 'di ni btags pa'i chos yin zhes ston par byed pa yin no /
kuśalā api dviprakārā iti vistaraḥ /
yathā kliṣṭā dviprakārā ity apiśabdārthaḥ /
samuccaye vā kuśalāś cety arthaḥ /
tadbījabhāvānupaghātād iti /
teṣām utpattilābhikānāṃ kuśalānāṃ bījaṃ tadbījaṃ
dge ba'i chos rnams kyang rnam pa gnyis te zhes bya ba las kyang zhes bya ba'i sgra'i don ni ji ltar nyon mongs pa can rnam pa gnyis yin pa ltar zhes bya ba'am bsdu ba yin te dge ba rnams kyang zhes bya ba'i tha tshig go /
de dag gi sa bon gyi dngos po nyams par ma byas pa'i phyir zhes bya ba ni skye bas thob pa de dag gi sa bon ni de dag gi sa bon no /
tadbījasya bhāvas tadbījabhāvaḥ /
kasya /
āśrayasya /
tadbījabhāvasyānupaghātas tadbījabhāvānupaghātaḥ /
tasmāt /
tadbījabhāvānupaghātāt samanvāgataḥ
de dag gi sa bon gyi dngos po ni de dag gi sa bon gyi dngos po'o /
gang la zhe na /
rten la'o /
de dag gis bon nyams par ma byas pa ni de dag gi sa bon gyi dngos po nyams par ma byas pa ste /
de dag gi sa bon gyi dngos po nyams par ma byas pa de'i phyir de dang ldan no /
kaiḥ /
ayatnabhāvibhiḥ kuśalaiḥ /
upaghātād asamanvāgata ucyate /
ko 'sāv ity āha
gang dag dang zhe na /
ma 'bad par skye ba'i dge ba dag dang ngo /
nyams par byas pa'i phyir mi ldan zhes bya ste zhes bya ba de gang zhig yin zhe na /
smras pa /
samucchinnakuśalamūlaḥ /
tasya tv iti
dge ba'i rtsa ba kun du chad pa yin no /
tasyāśrayasya tadbījabhāvasya upaghāto mithyādṛṣṭyā veditavyo nānyathā de dang yang zhes bya ba ni rten la de dag gis sa bon gyi dngos po bcom pa de yang log par lta bas yin par rig par bya'i gzhan du ni ma yin no /
tenāha /
na tu khalu kuśalānāṃ dharmāṇāṃ bījabhāvasyātyantaṃ saṃtatau samudghāto yathā kleśānām āryamārgeṇātyantaṃ saṃtatau samudghāta ity abhiprāyaḥ
de'i phyir rgyud la dge ba'i chos rnams kyi sa bon gyi dngos po gtan du bcom pa ni ma yin no zhes bya ba smos te /
ji ltar rgyud la 'phags pa'i lam gyis nyon mongs pa rnams gtan du yang dag par bcom pa ltar snyam du bsams pa yin no /
ye punar iti vistaraḥ /
ye prāyogikāḥ /
tair utpannaiḥ /
teṣām utpattis tadutpattiḥ /
tadutpattau vaśitvaṃ sāmarthyaviśeṣaḥ
gang dag 'bad de skye ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sbyor ba las byung ba skyes pa gang dag yin pa de dag dang ste /
de dag skye ba ni de dag skye ba'o /
de dag skye ba la dbang nyid ni nus pa'i khyad par te /
de thogs pa med pa'i phyir ro /
tasyāvighātāt gang la zhe na /
kasya /
saṃtateḥ /
samanvāgama ucyate
rgyud la ste ldan pa zhes bya'o /
gang dag dang zhe na /
kaiḥ /
tair yatnabhāvibhiḥ kuśulaiḥ
'bad de skye ba'i dge ba rnams dang ngo /
yasmād evaṃ /
tasmād bījam eva śaktiviśeṣa evātra samanvāgamāvasthāyām anapoddhṛtaṃ kliṣṭānāṃ dharmāṇām āryamārgeṇānupahataṃ laukikena mārgeṇa /
ayatnabhāvināṃ ca kuśalānāṃ dharmāṇāṃ mithyādṛṣṭyā /
paripuṣṭaṃ ca vaśitvakāle yatnabhāvināṃ kuśalānāṃ bījam iti prakṛtaṃ
gang gi phyir de lta yin pa de'i phyir 'dir nyon mongs pa can gyi chos rnams kyi sa bon kho na nus pa'i khyad par ldan pa'i gnas skabs na 'phags pa'i lam gyis rtsa nas ma bton pa dang 'jig rten pa'i lam gyis nyam par par ma byas pa dang ma 'bad par skye ba'i dge ba rnams log par lta bas nyams par ma byas pa dang dbang nyid kyi dus na rgyus par gyur pa ste /
'bad de skye ba'i dge ba'i sa bon zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
samanvāgamākhyāṃ labhate /
nānyad dravyaṃ /
yad vaibhāṣikaiḥ kalpitaṃ
ldan pa zhes bya ba ni ming thob kyi gang bye brag tu sma ba rnams kyis brtags pa lta bu rdzas gzhan ni med do /
kiṃ punar idaṃ bījaṃ nāmeti /
(Abhidh-k-vy 148) dravyāśaṃkayā pṛcchati /
yan nāmarūpaṃ phalotpattau samarthaṃ /
yat paṃcaskandhātmakaṃ rūpaṃ phalotpattisamarthaṃ sākṣād anantaraṃ pāraṃparyeṇa dūrataḥ /
ko 'yaṃ pariṇāmo nāmeti
sa bon zhes bya ba 'di chi zhig yin zhes bya ba ni rdza su yod du re nas 'dri ba yin no /
'bras bu skyed par byed pa la nus pa'i ming dang gzungs gang yin pa'o zhes bya ba ni phung po lnga skyed par nus pa gang yin pa'o /
mngon sum ma ni bar du ma chod pa'o /
brgyud pa ni thag ring ba'o /
'gyur ba zhes bya ba 'di ci zhig yin zhes bya ba 'di grangs can pa'i 'gyur ba lta bu yin par dogs nas 'dri ba yin no /
sāṃkhyānāṃ pariṇāmāśaṃkayā pṛcchati /
saṃtater anyathātvam iti /
anyathotpādaḥ /
kā ceyaṃ saṃtatir iti /
kiṃ yathā sāṃkhyānām avasthitadravyasya dharmāntaranivṛttau dharmāṃtaraprādurbhāvaḥ tathāvasthāyinyāḥ saṃtater anyathātvam iti
rgyud gzhan nyid du 'gyur ba'o zhes bya ba ni gzhan nyid du 'byung ba yin no /
rgyud ces bya ba 'di yang ci zhig yin zhes bya ba ni ji ltar grangs can pa dag gi ltar rdzas gnas pa la chos gzhan log na chos gzhan 'byung ba yin pa de bzhin du rgyud gnas pa zhig gzhan nyid du 'gyur ba zhig yin nam zhe na /
smras pa /
nety ucyate /
kiṃ tarhi
ma yin no /
'o na ci zhe na /
hetuphalabhūtā /
hetuś ca phalaṃ ca hetuphalaṃ
'du byed dus gsum pa rgyu dang 'bras bur gyur pa ste rgyu dang 'bras bu ni rgyu dang 'bras bu'o /
hetuphalam iti nairantaryeṇa pravṛttās traiyadhvikāḥ saṃskārāḥ saṃtatir iti vyavasthāpyante rgyu dang 'bras bu zhes bya ba ni bar ma chad par 'byung ba ste /
'du byed dus gsum pa dag la rgyud ces rnam par gzhag go /
yatra tūktam iti vistaraḥ /
yatra tu sūtra uktaṃ /
kim ity āha
gang las gsungs zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mdo gang las gsungs pa yin no /
ci zhe na /
smras pa /
lobhena samanvāgataḥ abhavyaḥ ayogyaś catvāri smṛtyupasthānāni kāyasmṛtyupasthānādīni utpādayitum iti /
yadi bījaṃ prāptiḥ /
bījaṃ nityam astīti smṛtyupasthānotpattir na syāt /
bhavadīyāyām api prāptau tadutpattir na syād iti tulyam etat
chags pa dang ldan pa ni dran pa nye bar gzhag pa bzhi po dag ste lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa skyed pa'i skal ba dang mi ldan zhing rung ba ma yin no zhes bya ba yin te gal te thob pa sa bon yin nas sa bon ni rtag tu yod pas dran pa nye bar gzhag pa skye bar mi 'gyur ro zhe na /
khyed kyi lta bur thob pa yin na yang de skyed par mi 'gyur bas 'di ni mtshungs so /
tasmād ubhābhyām api vaktavyaṃ /
tatrādhivāsanaṃ lobhasyāvinodanaṃ vā samanvāgama iti
de lta bas na der ni ldan pa chags pa dang du len pa'am mi sel ba yin te zhes bya ba gnyi gar yang brjod par bya ste /
dang du len pa ni gnang ba'o /
adhivāsanam abhyanujñānam /
avinodanam avyupaśamanaṃ /
sarvathā prajñaptidharmo na dravyadharma iti /
sarvaprakāreṇa yady utpattihetur yadi vyavasthāhetur yady āśrayaviśeṣaḥ yady adhivāsanam avinodanaṃ vā sarvathā prajñaptidharmaḥ prajñaptyā saṃvṛtyā vyavahāreṇa dharmaḥ prajñaptidharmo na dravyadharmaḥ na dravyato dharmaḥ svabhāva ity arthaḥ
mi sel ba ni rnam par zhig bar byed pa'o /
de 'gog pa btags pa'i chos de 'gog pa mi ldan pa'o /
rnam pa thams cad du btags pa'i chos yin gyi rdzas kyi chos ni ma yin no zhes bya ba ni gal te skye ba'i rgyu yin yang rung gal te rnam par gzhag pa'i rgyu yin yang rung gal te rten gyi bye brag yin yang rung /
gal te dang du len pa'am mi sel ba yin yang rung ste /
rnam pa thams cad du ste rnam pa kun du btags pa'i chos yin no /
btags pa dang kun rdzob dang tha snyad kyi chos ni btags pa'i chos so /
atha vā dravyaṃ ca tad dharmaś ca sa dravyadharmo na rūpādivat vidyamānasvalakṣaṇo dharma ity arthaḥ rdzas kyi chos ma yin pa ni rdzas su yod pa'i chos kyi ngo bo nyid ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
yang na de rdzas kyang yin la chos kyang yin pas de ni rdzas kyi chos to /
tasya ca pratiṣedhaḥ tasya ca prajñaptidharmasya pratiṣedho 'samanvāgama iti /
idam asyeti jñānacihnaṃ pratilabdhadharmāvipraṇāśakāraṇaṃ ca prāptir ity ācāryasaṃghabhadraḥ
gzugs la sogs pa bzhin du yod pa'i rang gi mtshan nyid kyi chos ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
slob dpon 'dus bzang na re thob pa ni 'di la ni 'di yod do zhes bya bar shes pa'i rtags dang thob pa'i chos chud mi za ba'i rgyu yin no zhes zer te /
idam asyeti jñānacihnaṃ ity asiddham etat 'di la ni 'di yod do zhes bya bar shes pa'i rtags yin no zhes bya ba 'di ni ma grub ste /
āśrayaviśeṣeṇa tajjñānam iti brūmaḥ /
yadi ca pratilabdhadharmavipraṇāśakāraṇaṃ prāptir iṣyate
rten gyi khyad par yod na der shes so zhes smra'o /
gal te yang thob pa'i chos chud mi za ba'i rgyu thob pa yin par 'dod na /
prāptaparityāgo naiva syāt /
bhavati ca /
tasmād akāraṇam etat /
sa eva ca śaktiviśeṣalakṣaṇaṃ bījabhāvam ācāryena vyavasthāpitaṃ dūṣayati
thob pa yongs su gtong bar yang mi 'gyur ba kho na zhig na /
yongs su gtong bar yang mi 'gyur te /
de lta bas na 'di ni gtan tshigs su mi rung ngo /
slob dpon gyi sa bon nus pa'i khyad par gyi mtshan nyid yin par rnam par gzhag pa de nyid su na 'byin par byed de /
kim ayaṃ śaktiviśeṣaś cittād arthāntaram ato 'narthāntaraṃ nus pa'i khyad par 'di sems las don gzhan pa zhig yin nam /
'on te don gzhan ma yin pa zhig yin /
kiṃ cātaḥ /
arthāntaraṃ cet /
siddhaṃ prāptir astīti /
saṃjñāmātre tu vivādaḥ
gal te don gzhan pa zhig yin no zhe na ni thob pa yod do zhes bya bar grub pa yin te /
ming tsam la rtsod par zad do /
anarthāntaraṃ cet /
nanv akuśalaṃ kuśalasya bījaṃ abhyupagataṃ bhavati /
akuśalasya ca kuśalaṃ
ji ltar don gzhan ma yin pa zhig yin no zhe na ni mi dge ba yang dge ba'i sa bon yin par khas blangs pa yin la dge ba yang mi dge ba'i sa bon yin par khas blangs pa yin te /
ko hi nāma auṣṇyasya tejaso 'narthāntaratve saty auṣṇyam eva dāhakam adhyavasyen na tejaḥ su zhig tsha ba dang me don tha dad pa ma yin pa las tsha ba kho na sreg par byed pa yin gyi me ni ma yin no zhes bya bar shes par 'gyur /
kuśalabījaṃ hy akuśale cetasy avyākṛte vā vartate dge ba'i sa bon yang mi dge ba'am lung du ma bstan pa'i sems la yod la /
evam akuśalabījaṃ kuśale cetasy avyākṛte vā vartate /
tathaiva cāvyākṛtabījam api kuśale (Abhidh-k-vy 149) cākuśale ca vartate
de bzhin du mi dge ba'i sa bon yang dge ba'am lung du ma bstan pa'i sems la yod do /
de bzhin du lung du ma bstan pa'i sa bon yang dge ba dang mi dge ba la yod la /
sāsravabījaṃ cānāsrave 'nāsravabījaṃ ca sāsrave cetasi vartata iti sāṃkaryadoṣaḥ prasajyata iti /
atra vayaṃ brūmaḥ
zag pa dang bcas pa'i sa bon yang zag pa med pa la yod /
zag pa med pa'i sa bon yang zag pa dang bcas pa la yod pas 'chol ba'i nyes par thal bar 'gyur ro zhes zer ro /
'di la bdag smra bar bya ste /
anarthāntarabhāve sāṃkaryadoṣa bhavet /
tat tu bījaṃ na cittād arthāntaraṃ vaktavyaṃ /
nāpy anarthāntaram
don tha dad pa ma yin na 'chol ba'i nyes par 'gyur ro /
sa bon de ni sems las don gzhan pa ma yin la /
don gzhan ma yin pa yang ma yin te /
upādāyaprajñaptirūpatvāt /
athāpy anarthāntarabhāvas tathāpy adośaḥ
brten nas btags pa'i ngo bo yin pa'i phyir ro /
ji ste don gzhan pa med do zhes byas na yang nyes pa med de /
kuśalena hi cittenotpannena svajātīye 'nyajātīye vā svasaṃtānacitte bījam ādhīyeta dge ba'i sems skyes pas ni rang gi rgyud kyi sems rang gi rigs dang mthun pa'am gzhan gyi rigs dang mthun pa la sa bon 'jog par byed do /
tataḥ kāraṇaviśeṣāt kāryaviśeṣa iti viśiṣṭaṃ /
tena tac cittam utpadyeta /
tad viśiṣṭaṃ cittaṃ kuśalabījakāryakriyāyāṃ samartham utpadyeta
rgyu'i khyad par de las 'bras bu'i khyad par 'gyur bas de las ni sems khyad par can de skye ste /
sems khyad par can de ni dge ba'i sa bon gyis dgos pa byed pa la nus pa de skye'o /
evam akuśalenāpi svajātīye 'nyajātīye vā svasaṃtānacitte bījam ādhīyeta /
tac ca tena viśiṣṭaṃ cittam akuśalabījakāryakriyāyāṃ samartham utpadyeta
de bzhin du mi dge bas kyang rang gi rgyud kyi sems rang gi rigs dang mthun pa'am /
gzhan gyi rigs dang mthun pa las sa bon 'jog par 'gyur la /
de las ni sems khyad par can mi dge ba'i sa bon gyis dgos pa byed pa la nus pa de skye'o /
evam avyākṛtenāpi cittena svajātīye 'nyajātīye vā svasaṃtānacitte bījam ādhīyeta de bzhin du lung du ma bstan pas kyang rang gi rgyud kyi sems rang gi rigs dang mthun pa'am /
gzhan gyi rigs dang mthun pa la sa bon 'jog par 'gyur la /
tac cāpi tena viśiṣṭam avyākṛtabījakāryakriyāyāṃ samartham utpadyeta de las ni khyad par can lung du ma bstan pa'i sa bon gyis dgos pa byed pa la nus pa de skye'o /
sāsraveṇāpy anāsrave citte bījam ādhīyeta zag pa dang bcas pas kyang zag pa med pa'i sems la sa bon 'jog par 'gyur la /
anāsraveṇāpi sāsrava ity evam anyonyabījādhāyakam anyonyajanakaṃ ca cittaṃ cittāntarād utpadyamāmaṃ anyonyavāsyavasakatvena pravartate zag pa med pas kyang zag pa dang bcas pa la 'jog par 'gyur te /
de ltar na phan tshun sa bon 'jog par byed pa dang phan tshun skyed par byed de /
na ca kuśalenākuśale citte śaktiviśeṣa āhita iti tad akuśalaṃ kuśalatām āpadyate /
kuśalaṃ vā tad akuśalatāṃ
sems gzhan las skye ba na phan tshun bsgo bar bya ba dang sgo bar byed pa nyid du 'jug go /
dge bas mi dge ba'i sems la nus pa'i khyad par bzhag ces te mi dge ba de dge ba nyid du 'gyur ba'am /
śaktiviśeṣamātratvāt /
śaktir bījaṃ vāsanety eko 'yam arthaḥ /
evam akuśalādivāsanāpi vaktavyā
dge ba de mi dge ba nyid du 'gyur ba yang med de nus pa'i khyad par tsam du zad do /
nus pa dang sa bon dang bag chags zhes bya ba 'di ni don gcig go /
yāvat sāsraveṇānāsrave śaktiviśeṣādhāne 'pi de bzhin du zag pa dang bcas pas zag pa med pa la nus pa'i khyad par bzhag la /
anāsraveṇāpi sāsrave śaktiviśeṣādhāne zag pa med pas kyang zag pa dang bcas pa la nus pa'i khyad par bzhag ces te /
na tat sāsravaṃ anāsravaṃ saṃpadyate zag pa dang bcas pa de yang zag pa med par mi 'gyur la /
anāsravaṃ vā sāsravam iti /
bhavatām api vaibhāṣikāṇām idaṃ ciṃtyate /
yadā sāsravacittasamanaṃtaraṃ anāsravaṃ anāsravacittasamanantaraṃ vā sāsravacittam utpadyate
zag pa med pa yang zag pa dang bcas par mi 'gyur ro zhes bya ba'i bar mi dge ba la sogs pa'i bag chags la yang brjod par bya'o /
bye brag tu smra ba khyed kyi la yang bsam par bya ste /
gang gi tshe zag pa dang bcas pa'i sems kyi mjug thogs su zag pa med pa 'am /
zag pa med pa'i sems kyi mjug thogs su zag pa dang bcas pa skye ba de'i tshe /
tadā kiṃ pūrvakaḥ sāsravakalāpo 'nāsravakalāpo vā śaktimān samanantarapratyayādibhāvenottarakalāpotpattāv utāśaktimān ci zag pa dang bcas pa'i tshogs sam /
zag pa med pa'i tshogs snga ma tshogs phyi ma skye ba la mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen la sogs pa'i ngo bor nus pa dang ldan pa zhig yin nam /
'on te nus pa dang mi ldan pa zhig yin /
kiṃ cātaḥ /
yady aśaktimān samanantarapratyayādibhāvo 'py asya hīyeta /
atha śaktimān /
sā śaktiḥ kiṃ sāsrave cetasi sāsravā āhosvid anāsravā /
tac cittaṃ sāsravasyānāsravasya ca cittāntarasya samanantarapratyayādibhāvaṃ kuryāt
de las cir 'gyur /
gal te nus pa dang mi ldan na ni 'di'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen la sogs pa nyams par 'gyur ro /
'on te nus pa dang ldan no zhe na /
zag pa dang bcas pa'i sems la yod pa de zag pa dang bcas pa zhig gam /
'on te zag pa med pa zhig yin /
zag pa dang bcas pa'i sems de yang zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i sems gzhan gyis mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen la sogs pa'i ngo bo byed pa na /
tat kiṃ yayaiva śaktyā sāsravasya samanantarapratyayādibhāvaṃ kuryāt tayaivānāsravasya ci nus pa gang kho nas zag pa dang bcas pa'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen la sogs pa'i ngo bo byed par 'gyur ba de kho nas zag pa med pa yin nam /
yadi tayaiva kathaṃ śaktikāryasāṃkaryaṃ na bhavet gal te de kho nas yin na ni ji ltar nus pa 'tshol bar mi 'gyur /
athānyayā śaktyā sāsravasyānyayānāsravasya samanantarapratyayādibhāvaṃ kuryāt /
katham anayor ekatra śaktyos tasmāc cittād ananyayor bhinnarūpatā bhinnakāryatā ca yujyate
'on te gzhan zhig gi zag pa med pa'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen la sogs pa byed par 'gyur na ni ji ltar na gcig la sems de las gzhan ma yin pa'i nus pa 'di gnyis kyi ngo bo tha dad pa nyid dang 'bras bu tha dad pa nyid du rung bar yang 'gyur na ni /
yujyate cet /
asmākam api cittād ananyāsāṃ śaktīnāṃ tatrāvasthānaṃ kāryabhedaś ca bhaviṣyati /
evam anāsravasyāpi cittasya sāsravānāsravacittasamanantarapratyayādibhāvena saṃbhavataḥ tathaiva śaktyor bhinnarūpatā kāryabhedaś ca vaktavyaḥ
kho bo cag gi ltar na yang sems las gzhan ma yin pa'i nus pa rnams de la gnas pa dang 'bras bu tha dad par yang 'gyur ro /
de bzhin du zag pa dang bcas pa'i sems zag pa med pa'i sems kyi mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen la sogs pa'i ngo bor 'gyur ba yang ci rigs par de dang 'dra ba kho nar nus pa de dag gi ngo bo tha dad pa dang 'bras bu tha dad par yang brjod par bya'o /
tena yad uktaṃ nanv akuśalaṃ kuśalasya bījam (Abhidh-k-vy 150) abhyupagataṃ bhavatītyādi tad ayuktaṃ des ni mi dge ba de yang dge ba'i sa bon yin par khas blangs pa yin no zhes bya ba la sogs pa smras pa gang yin pa de rigs pa ma yin te /
na hi kuśalāhitena śaktiviśeṣeṇa viśiṣṭaṃ samartham akuśalam akuśalabījakāryaṃ karoti dge bas nus pa'i khyad par bzhag pas khyad par can du byas pa'i mi dge ba'i sems nus pa can ni mi dge ba'i sa bon gyi bya ba mi byed do /
kiṃ tarhi /
kuśalabījakāryam eva karoti
'o na ci zhe na /
dge ba'i sa bon gyi bya ba kho na byed do /
svāhitena tu śaktiviśeṣeṇa tad akuśalaṃ svabījakāryaṃ karoti /
tat katham idam ucyate /
kuśalasyākuśalaṃ bījam iti
rang gi nus pa'i khyad par bskyed pas khyad par can du byas pa'i mi dge bas ni mi dge ba'i sa bon gyis bya ba byed na de ji ltar na dge ba'i sa bon mi dge ba yin no zhes bya ba 'di brjod /
brūyās tvam akuśalacitte tat kuśalabījam āhitaṃ kathaṃ akuśalaṃ na bhavatīti /
na bhavanto bījārthaṃ jānate
mi dge ba'i sems la dge ba'i sa bon de bzhag na ji ltar mi dge bar mi 'gyur zhes smra bar byed na ni khyed kyis sa bon gyi don mi shes te /
kuśalena cittena nirudhyamānena /
tathā śaktiviśiṣṭam akuśalaṃ cittaṃ janyeta yathā tac cittaṃ svotpattiyogyaṃ bhaviṣyati sākṣāt pāraṃparyeṇa veti śaktiviśeṣa eva bījaṃ
dge ba'i sems skye bas ni ji ltar na mngon sum mam brgyud pas sems de rang skyed par rung bar 'gyur ba de lta bu'i nus pa'i khyad par can gyi sems mi dge ba bskyed par 'gyur bas sa bon ni nus pa'i khyad par kho nar zad kyi sa bon zhes bya ba cung zad med de /
na bījaṃ nāma kiṃcid asti btags pa'i yod pa yin pa'i phyir ro /
prajñaptisattvāt /
ata eva prāptyaprāptī prajñaptisatyāv ucyete /
dravyasatyāv eva tu vaibhāṣikā varṇayanti /
(II /
38, 39ab) atītānāṃ dharmāṇām atītāpi prāptir iti vistaraḥ /
atītānāṃ dharmāṇāṃ tadyathā kliṣṭānām atītā prāptir yā utpannaniruddhā sāgrajāpi saṃbhavati
de nyid kyi phyir thob pa dang ma thob pa dag ni btags pa'i yod pa zhes bya'o /
bye brag tu smra ba rnams na re de dag rdzas su yod pa kho na yin no zhes brjod do /
chos 'das pa rnams kyi thob pa 'das pa yang yod /
ces bya ba la sogs pa rgyas par 'byung ba la 'das pa rnams kyi ni 'di lta ste /
nyon mongs pa can rnams kyi thob pa 'das pa ni gang skyes la 'gag pa ste /
de ni sngar skye ba yang yod /
lhan cig skye ba yang yod /
sahajāpi /
paścātkālajāpi /
teṣām evānāgatā prāptir anutpannā /
pratyutpannā yā paścātkālajā utpannaniruddhā /
anāgatānām api prāptir atītā yāgrajotpannaniruddhā /
anāgatā yānutpannā
dus phyis skye ba yang yod do /
de dag nyid kyi thob pa ma 'ongs pa ni ma skyes pa yin te phyis skye ba'o /
de ltar byung ba ni skyes la ma 'gags pa'o /
ma 'ongs pa rnams kyi thob pa yang 'das pa ni gang sngar skye ba skyes la 'gags pa yin no /
ma 'ongs pa ni ma skyes pa yin no /
pratyutpannāgrajotpannāniruddhā /
tathā pratyutpannānām apy atītā prāptir yāgrajotpannaniruddhā
da ltar byung ba ni gang sngar skye ba skyes la ma 'gags pa yin no /
de bzhin du da ltar byung ba rnams kyi thob pa yang 'das pa ni sngar skye ba skyes la 'gags pa yin no /
anāgatā yānutpannā /
pratyutpannā yā sahajā
ma 'ongs pa ni gang ma skyes pa yin no /
da ltar byung ba ni gang lhan cig skye ba yin no /
atītādijātisāmānyaṃ ca gṛhītvaivam uktam /
na tv ekasyātītasyāvaśyaṃ trividhā prāptir asti /
na hi vipākajasyānāgatātītā vā prāptiḥ saṃbhavati
'das pa la sogs pa'i rigs kyi spyi bzung nas de skad du bshad pa yin gyi 'das pa gcig la gdon mi za bar thob pa rnam pa gsum yod pa ni ma yin no /
lung bstan min thob lhan cig skye /
zhes 'byung ba'i phyir rnam par smin pa 'das pa la ni thob pa 'das pa'am /
avyākṛtāptiḥ sahajeti vacanāt /
yadi tu pratidravyaṃ prāptivyavasthā kriyeta saṃbhavaṃ praty etad evaṃ bhavet /
kliṣṭānām utpattipratilaṃbhikānāṃ ca kuśalānām atītādīnām atītādayaḥ prāptayo 'vaśyaṃ bhavanti /
na hi pṛthagjanasyānutpannasya anāsravasya mārgasyātītā pratyutpannā ca prāptir asti
ma 'ongs pa med do /
gal te rdzas re re'i thob pa rnam par 'jog par byed na ni srid pa'i phyir de lta bur yin par 'gyur te /
nyon mongs pa can dang skyes nas thob pa'i dge ba 'das pa la sogs pa'i thob pa ni gdon mi za bar 'das pa la sogs pa yin no /
so so'i skye bo la 'phags pa'i lam zag pa med pa ma skyes pa'i thob pa 'das pa ni med do /
sāpavādaś cāyam utsargo 'vagantavyaḥ spyir bstan pa 'di ni /
lung bstan min thob lhan cig skye /
avyākṛtāptiḥ sahajeti vecanāt /
asaṃskṛtānāṃ tu prāpti utpannaniruddhātītā /
'nutpannānāgatā /
utpannāniruddhā pratyutpannā /
sugamatvāt tu na sūtritam etat
zhes 'byung ba'i phyir dmigs kyis bsal ba dang bcas pa yin par khong du chud par bya'o /
'dus ma byas rnams kyis thob pa 'das pa ni skyes la 'gags pa yin la /
ma 'ongs pa ni ma skyes pa yin /
da ltar byung ba ni skyes la ma 'gags pa yin te /
'dir ni rtogs par sla bas mdor ma byas so /
kāmarūpārūpyāvacarāṇāṃ kāmarūpārūpyāvacarī yathākramam iti /
kāmadhātūpapannasya kāmāvacarāṇāṃ dharmāṇāṃ kāmāvacarī prāptiḥ
'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa rnams kyi thob par ni rim bzhin du 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa yin no zhes bya ba ni 'dod pa'i khams su skyes pa'i sems can gyi 'dod pa na spyod pa'i chos rnams kyi thob pa ni 'dod pa na spyod pa yin no /
tasyaiva rūpāvacarāṇāṃ rūpāvacarī de nyid kyi gzugs na spyod pa rnams kyi ni gzugs na spyod pa yin no /
tasyaivārūpyāvacarāṇām ārūpyāvacarī /
rūpadhātūpapannasya ca kāmāvacarāṇāṃ
de nyid kyi gzugs med pa rnams kyi ni gzugs med pa na spyod pa yin no /
gzugs kyi khams su skyes pa'i yang 'dod pa na spyod pa 'di lta ste /
tadyathā nirmāṇacittānāṃ kāmāvacarī sprul ba'i sems rnams kyi ni 'dod pa na spyod pa yin no /
rūpāvacarāṇāṃ rūpāvacarī (Abhidh-k-vy 151) gzugs na spyod pa rnams kyi ni gzugs na spyod pa yin no /
ārūpyāvacarāṇām ārūpyāvacarī /
ārūpyadhātūpapannasya taddhātukānāṃ taddhātukaiva prāptiḥ
gzugs med pa na spyod pa rnams kyi ni gzugs med pa na spyod pa yin no /
gzugs med pa'i khams su skyes pa'i ni de'i khams kyi thob pa de'i khams pa kho na yin no /
anāptānāṃ caturvidheti /
adhātvāptānāṃ saṃskṛtāsaṃskṛtānām anāsravāṇāṃ caturvidhā prāptiḥ /
kāmarūpārūpyāvacarī cānāsravā ca /
samāsena sarvān anāptān abhisamasyety arthaḥ
ma gtogs rnams kyi rnam pa bzhi /
zhes bya ba ni khams su ma gtogs pa zag pa med pa 'dus byas dang 'dus ma byas rnams kyi thob pa ni mdor bsdu na rnam pa bzhi po 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa dang zag pa med pa ste ma gtogs pa thams cad kyi mdor bsdu na zhes bya ba'i tha tshig go /
re re zhing rnam pa bzhi ni ma yin no /
pratyekaṃ tu na caturvidhā /
tata āha /
tatrāpratisaṃkhyānirodhasyeti vistaraḥ /
kāmadhātūpapannasya kāmāvacarādīnāṃ yathāsaṃbhavam apratisaṃkhyānirodhasya prāptiḥ kāmāvacarī
de'i phyir de la so sor brtags pa ma yin pa'i 'gog pa ni zhes bya ba la sogs pa rgyas par smos te /
'dod pa'i khams su skyes pa'i 'dod pa na spyod pa la sogs pa'i so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'i thob pa ni ci rigs par 'dod pa na spyod pa yin no /
rūpadhātūpapannasya rūpāvacarādīnāṃ apratisaṃkhyānirodhaprāptī rūpāvacarī gzugs kyi khams su skyes pa'i gzugs na spyod pa la sogs pa'i so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'i thob pa ni gzugs na spyod pa yin no /
ārūpyadhātūpapannasyārūpyāvacarādīnām apratisaṃkhyānirodhaprāptir ārūpyāvacarī gzugs med pa'i khams su skyes pa'i gzugs med pa na spyod pa la sogs pa'i so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'i thob pa ni gzugs med pa na spyod pa yin no /
sattvasaṃtānavaśenaiva hi tatprāptir vyavasthāpyate /
na tu teṣāṃ vaśena yeṣām apratisaṃkhyānirodhaḥ /
yadi hy evaṃ syāt mārgasatyasyāpratisaṃkhyānirodhaprāptir anāsravā syāt /
pratisaṃkhyānirodhasya rūpārūpyāvacarī cānāsravā ceti /
na kāmāvacarī /
kāmadhātor apratipakṣatvāt /
rūpāvacareṇa tu mārgeṇa prāptasya rūpāvacarī prāptiḥ /
ārūpyāvacareṇārūpyāvacarī /
anāsraveṇa mārgeṇānāsravā /
āryasya tu rūpāvacareṇa mārgeṇa prāptasya rūpāvacarī cānāsravā cārūpyāvacareṇārūpyāvacarī cānāsravā ca
de'i thob pa ni sems can gyi rgyud kho nas rnam par gzhag gi gang dag la so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa yod pa de dag gi dbang gis ni ma yin no /
gal te de lta yin par gyur na ni lam gyi so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'i thob pa zag pa med par 'gyur ro /
so sor brtags pas 'gog pa'i ni gzugs dang gzugs med pa na spyod pa yang yin la zag pa med pa yang yin no zhes bya ba ni gnyen po ma yin pa'i phyir 'dod pa na spyod pa ni med de /
gzugs na spyod pa'i lam gyis thob pa ni gzugs na spyod pa yin no /
gzugs med pa na spyod pa'i lam gyis thob pa ni gzugs med pa na spyod pa yin no /
zag pa med pa'i lam gyis thob pa ni zag pa med pa yin no /
'phags pas gzugs na spyod pa'i lam gyis thob pa ni gzugs na spyod pa dang zag pa med pa yin la /
gzugs med pa'i lam gyis thob pa ni gzugs med pa na spyod pa dang zag pa med pa yin te /
'jig rten pa yid chags bral ba'i /
laukikenāryavairāgye visaṃyogāptayo dvidheti vacanāt 'phags la bral ba'i thob rnam gnyis /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
mārgasatyasyānāsravaiveti /
laukikīm asya prāptiṃ pratiṣedhayati
lam gyi bden pa ni zag pa med pa nyid ces bya ba ni 'di'i thob pa 'jig rten pa yin pa 'gog par byed pa yin no /
seyaṃ samasya caturvidheti /
samāsena traidhātukī cānāsravā ceti uktam arthaṃ nigamayati
de ni mdor bsdus te rnam pa bzhi yin no zhes bya ba ni mdor bsdu na rnam pa bzhi 'byung ste /
khams gsum pa dang zag pa med pa'o zhes bshad pa'i don bstan pa khong du chud par byed pa yin no /
śaikṣāṇām iti /
śaikṣā dharmāḥ śaikṣasyānāsravā dharmā
slob pa'i chos rnams kyi zhes bya ba /
slob pa'i chos ni slob pa'i zag pa med pa'i chos rnams yin no /
aśaikṣā aśaikṣasyānāsravā /
mārgasatyabhāvā evaite draṣṭavyāḥ
mi slob pa ni mi slob pa'i zag pa med pa dag yin te 'di dag kyang lam gyis bden pa'i ngo bo nyid kho na yin par blta bar bya'o /
śaikṣāśaikṣebhyas tv anye naiva śaikṣā nāśaikṣāḥ /
asaṃskṛtā api yāvan naiva śaikṣā nāśaikṣā iṣyante
slob pa dang mi slob pa dag las gzhan pa rnams ni slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa ste /
'dus ma byas kyi bar ni slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin par 'dod do /
teṣāṃ /
tridhā prāptiḥ śaikṣādibhedena /
śaikṣī aśaikṣī naiva śaikṣī nāśaikṣī ceti /
anāryeṇa prāptasyeti /
pṛthagjanena prāptasya /
tasyaiva śaikṣeṇeti /
tasyaiva pratisaṃkhyānirodhasya śaikṣeṇa mārgeṇa prāptasya śaikṣī
de dag gi thob pa ni slob pa la sogs pa'i bye brag gis rnam pa gsum ste /
slob pa dang mi slob pa dang slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa'o /
'phags pa ma yin pas thob pa zhes bya ba ni so so'i skye bos thob pa'o /
de nyid slob pa'i lam gyis zhes bya ba ni so sor brtags pas 'gog pa de nyid 'phags pa'i lam gyis thob pa ni slob pa'o /
aśaikṣeṇāśaikṣī /
kṣayajñānasaṃprayuktena mārgeṇa prāptasya /
visaṃyogaprāptisaṃniśrayatvāt kṣayajñānasya /
yady api sā vajropamena śaikṣeṇa prāpyate tadāvāhakatvāt
mi slob pas thob pa ni mi slob pa'o zhes bya ba ni zad pa shes pa dang mtshungs par ldan pa'i lam gyis thob pa'i ste /
zad pa shes pa ni bral ba'i thob pa'i rten yin pa'i phyir ro /
de 'dren par byed pa yin pa'i phyir de ni slob pa rdo rje lta bus 'thob mod kyi /
tatprāptatvavacane tu śaikṣyāḥ prāpteḥ aśaikṣī prāptir viśeṣitā syād iti na tena śaikṣeṇa (Abhidh-k-vy 152) aśaikṣīty uktaṃ /
tasyaivāryamārgaprāptasyānāsraveti /
tasyaiva pratisaṃkhyā nirodhasya āryamārgaprāptasya anāsravā /
mārgasatyasya cānāsravā prāptir ity adhikṛtaṃ
des thob pa nyid du brjod pa ni slob pas thob pa las mi slob pa'i thob pa khyad par du ma byas par 'gyur bas slob pa des thob pa mi slob pa zhes ma bshad pa yin no /
de nyid 'phags pa'i lam gyis thob pa ni zag pa med pa zhes bya ba ni so sor brtags pas 'gog pa de nyid 'phags pa'i lam gyis thob pa ni zag pa med pa'o /
lam gyis bden pa'i thob pa zag pa med pa yang zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
āryeṇa laukikamārgaprāptasya pratisaṃkhyānirodhasya prāptiḥ kiṃ sāsravā utāho 'nāsravā 'phags pas 'jig rten pa'i lam gyis thob pa'i so sor brtags pas 'gog pa'i thob pa ci zag pa dang bcas pa zhig yin nam /
'on te zag pa med pa zhig yin /
ubhayathety āha /
sā kasmān noktā /
sāvaśeṣaṃ bhāṣyaṃ /
paścād darśayiṣyate /
laukikenāryavairāgye visaṃyogāptayo dvidheti nocyate /
yā tv asaṃkīrṇā prāptiḥ saivehocyate iti veditavyaṃ
smras pa gnyi ga yin no /
de ci'i phyir ma bshad ce na /
rnam par bshad pa rjes mchad pa yin te /
'og nas /
'jig rten pa yi chags bral ba'i /
'phags la bral ba'i thob rnam gnyis /
zhes 'di ston par 'gyur bas mi brjod kyi 'dir ni thob pa ma 'dres pa gang yin pa de kho na brjod par rig par bya'o /
(II /
39cd, 40ab) durbalatvād iti /
anabhisaṃskāravattvād durbalatvaṃ /
dve abhijñe iti
stobs chung ba'i phyir zhes bya ba ni de mngon par 'du bya ba med par ldan pas stobs chung ba nyid yin no /
divyacaksurabhijñāṃ divyaśrotrābhijñāṃ /
nirmāṇacittaṃ ca varjayitvā /
kiṃ /
avyākṛtāptiḥ sahajeti saṃbandhanīyaṃ
mngon par shes pa lung du ma bstan pa gnyis zhes bya ba ni lha'i mig gi mngon par shes pa dang lha'i rna ba'i mngon par shes pa'o /
sprul ba'i sems ma gtogs pa ci zhe na /
teṣāṃ hi balavattvād iti vistaraḥ /
teṣāṃ hi divyacakṣurabhijñādīnāṃ balavattvāt /
kiṃ /
pūrvaṃpaścātsahajā prāptiḥ /
prayogaviśeṣaniṣpatter iti /
prayogaviśeṣeṇa niṣpattir divyacakṣurabhijñādīnāṃ
lung bstan min thob lhan cig skye /
zhes bya bar sbyar ro /
de dag ni sbyor ba'i khyad par gyis 'grub pas stobs dang ldan pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lha'i mig la sogs pa de dag go /
ci zhe na thob pa sngar dang phyis dang lhan cig skye ba yin no /
sbyor ba'i khyad par gyis 'grub pas zhes bya ba ni lha'i mig gi mngon par shes pa la sogs pa sbyor ba'i khyad par gyis 'grub pa yin no /
tasyāḥ /
prayogaviśeṣaniṣpatter balavattvaṃ /
balavattvāt pūrvaṃpaścātsahajā prāptir ity arthasambandhaḥ
sbyor ba'i khyad par gyis 'grub pa de'i phyir stobs dang ldan pa nyid yin no /
stobs dang ldan pa'i phyir thob pa sngar dang phyis dang lhan cig tu skye ba yang yin no zhes bya bar don sbyar ro /
śailpasthānikasyāpi kasyacit tadyathā viśvakarmaṇaḥ bzo yi gnas pa kha cig dang /
zhes bya ba ni dper na las thams cad pa lta bu'o /
airyāpathikasya ca tadyathā sthavirasyāśvajitasya spyod lam pa dper na gnas brtan rta thul lta bu shin tu goms pa'i ste /
atyartham abhyastasya bhṛśam ātmasātkṛtasyecchanti vaibhāṣikāḥ bye brag tu smra ba rnams ni shin tu dang du gyur bar 'dod do /
kiṃ /
pūrvaṃpaścātsahajā prāptir iti
ci zhe na /
thob pa sngar dang phyis dang lhan cig skye bar zhes bya ba yin no /
nivṛtasya ca rūpasyeti bsgribs pa'i gzugs kyi 'ang zhes bya ba la /
caśabdaḥ samuccayārthaḥ /
prāptiḥ sahajeti samuccīyate
yang zhes bya ba'i sgra ni bsdu ba'i don yin te lhan cig skye ba yod do zhes sdud par byed pa yin no /
tac ca kliṣṭaṃ rūpaṃ prathamadhyānabhūmikam eva vijñaptirūpaṃ veditavyaṃ nyon mongs pa can gyi gzugs de yang bsam gtan dang po'i sa ba'i rnam par rig byed kyi gzugs kho na yin par rig par bya ste /
tato 'nyāsu bhūmiṣu tadutthāpakābhāvāt de las gzhan pa'i sa dag na ni kun nas slong ba med pa'i phyir ro /
adhimātreṇāpīti vistaraḥ /
adhimātreṇāpi cittena nivṛtā vijñaptir utthāpitā /
tad eva cādhimātraṃ vijñapticittaṃ avijñaptiṃ notthāpayati /
ato daurbalyasiddhiḥ /
tasyā daurbalyasiddheḥ sahajaiva prāptiḥ
chen pos kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems chen pos bsgribs pa'i rnam par rig byed slong ba'i rnam par rig byed kyi sems chen po de nyid kyis kyang rnam par rig byed ma yin pa slob par mi byed de de bas na stobs chung ba nyid du grub po /
stobs chung ba nyid du grub pa de'i phyir thob pa lhan cig skye ba kho na yin no /
prāptibheda iti /
vipākajādīnām anivṛtāvyākṛtānāṃ sahajā prāptiḥ /
abhijñādvayādīnāṃ tu pūrvaṃpaścātsahajā prāptir iti tadbhedaḥ /
kāmarūpasya nāgrajeti /
kāmāvacarasya kuśalākuśalasya vijñaptyavjñaptirūpasyāgrajāprāptiḥ sarvathā nāsti /
yadi kuśalasya yady akuśalasya nāsty eva sarvathety arthaḥ
thob pa'i bye brag zhes bya ba ni rnam par smin pa las skyes pa la sogs pa ma bsgribs la lung du ma bstan pa rnams kyi thob pa ni lhan cig skye ba yin la /
mngon par shes pa gnyis la sogs pa'i thob pa ni sngar dang phyis dang lhan cig skye ba yang yin no zhes bya ba ni de dag gi bye brag yin no /
'dod pa na /
gzugs kyi sngar ni skye ba med /
ces bya ba ni 'dod pa na spyod pa'o /
dge ba dang mi dge ba'i rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs kyi thob pa ni rnam pa thams cad du sngar skye ba med de /
gal te dge ba'i yang rung /
gal te mi dge ba'i yang rung ste /
med pa kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
sahajā cāsti paścātkālajā ceti saṃbhavataḥ /
tadyathā prathamasya vijñaptyavijñaptikṣaṇasya ādau sahajā prāptir bhavati
lhan cig skye ba dang phyis skye ba ni yod do zhes bya ba ni ci rigs par sbyar ba ste /
'di lta ste /
rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa'i skad cig ma dang po'i thob pa ni thog mar lhan cig skye ba yin no /
dvitīyādiṣu kṣaṇeṣu tasyaivādyasya kṣaṇasya paścātkālajā bhavati /
evam anyeṣām api dvitīyādīnāṃ kṣaṇānāṃ sahajā paścātkālajā prāptir veditavyā /
kāmāvacarasyaiva rūpasyāgrajā (Abhidh-k-vy 153) prāptipratiṣedhād dhyānānāsravasaṃvararūpasyāgrajā prāptir asty evety utsṛṣṭā bhavati
med pa kho na pa la sogs pa la ni skad cig ma de nyid kyi dus phis skye ba yang yin te /
de bzhin du skad cig ma gnyis pa la sogs pa gzhan dag gi thob pa yang lhan cig skye ba dang dus phyis skye ba yin par rig par bya'o /
'dod pa na spyod pa'i gzugs kho na'i thob pa lngar skye ba bkag pas bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa'i gzugs kyi thob pa ni dus gsum du skye ba yod do zhes skabs phye ba yin no /
(II /
40cd, 41) aprāptir anivṛtāvyākṛtaiva sarvā /
kasmād vyavasthāpyate /
yady aprāptiḥ kleśānāṃ kliṣṭā bhavet /
prahīṇakleśasya kleśavad eva na syāt
ci'i phyir ma thob pa rnam pa thams cad du ma bsgribs la lung du ma bstan pa kho na yin par rnam par gzhag ce na /
gal te nyon mongs pa rnams kyi ma thob pa nyon mongs pa can yin par 'gyur na ni nyon mongs pa spangs pa la nyon mongs pa kho na bzhin du med par 'gyur ro /
yadi kuśalā syāt samucchinnakuśalamūlasya na syāt gal te dge ba yin par gyur na ni dge ba'i rtsa ba kun du chad pa la yang med par 'gyur la /
anāsravāṇāṃ dharmāṇām aprāptir anāsravā syāt /
kiṃ syāt /
pṛthagjano na syān nityam āryadharmasamanvāgatatvāt
zag pa med pa'i chos rnams kyi ma thob pa yang zag pa med par gyur pas so so'i skye bo yin par mi 'gyur te /
rtag tu 'phags pa'i chos dang ldan pa'i phyir ro /
pāriśeṣyād anivṛtāvyākṛtaivāprāptir iti vyavasthāpyate /
pratyutpannasya nāsty aprāptiḥ pratyutpanneti /
pratyutpannasya dharmasya prāptir vartate /
tasmād asyāprāptir nāsti pratyutpannā
de bas na shugs kyis ma thob pa ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa kho na yin no zhes bya bar gzhag go /
da ltar byung ba'i ma thob pa da ltar byung ba ni med do zhes bya ba ni da ltar byung ba'i chos la ni thob pa yod do /
de lta bas na 'di la ma thob pa de ltar byung ba med de /
tasya prāptyaprāptyoḥ samavadhānāsaṃbhavāt de la thob pa dang ma thob pa phrad pa mi srid pa'i phyir ro /
atītānāgatayos tu traiyadhvikīti /
aprāptānāṃ prāptavihīnānāṃ ca prāyogikānāṃ guṇānām anāgatānāṃ ca cakṣurādīnām api ca yeṣāṃ prāptir nāsti atītāpy asty aprāptir anāgatāpi pratyutpannāpi
'das pa dang ma 'ongs pa dag gis ni dus gsum pa yin no zhes bya ba ni sbyor ba las byung ba'i yod tan ma thob pa dang thob nas rnam par nyams pa dang ma 'ongs pa rnams dang mig la sogs pa gang la thob pa med pa'i ma thob pa ni 'das pa yang yod la ma 'ongs pa yang yod /
da ltar byung ba yang yod do /
de dag gi ma thob pa ni rgyun gyi tshul du skye ba yang 'gyur /
'gag par yang 'gyur /
srotonyāyena hi teṣām aprāptir utpadyate nirudhyate 'nāgatavasthāneti ma 'ongs pa na 'dug par yang 'gyur ro /
'dod sogs gtogs dang dri med kyi'ang /
kāmādyāptāmalānāṃ ceti /
tridhety anukarṣaṇārthaś cakāraḥ
zhes bya ba la /
yang zhes bya ba ni rnam pa gsum dang sbyar ba'i phyir ro /
kāmādiṣu dhātuṣu āptā aviyuktāḥ kāmādyāptāḥ 'dod pa'i khams la sogs pa gtogs shig ma bral ba ni 'dod sogs gtogs so /
kāmādyāptānām amalānāṃ cāprāptis trividhā /
upapattyāśrayavaśena tadvyavasthāpanāt /
dharmasahāvyavasthāpinī hy aprāptiḥ /
na prāptivad dharmavaśena vyavasthāpyate
'dod pa la sogs par gtogs pa rnams dang dri ma med pa rnams kyi ma thob pa ni rnam pa gsum ste /
de ni skye ba'i rten gyi dbang gis rnam par gzhag pa'i phyir ro /
ma thob pa ni chos dang lhan cig gnas pa can ma yin pas thob pa bzhin du chos kyi dbang gis ni rnam par mi gzhag go /
tasmāt kāmadhātūpapannasya kāmarūpārūpyāvacarāṇāṃ anāsravāṇāṃ ca dharmāṇām aprāptiḥ kāmāvacarī /
rūpadhātūpapannasya rūpāvacarī /
ārūpyadhātūpapannasya ārūpyāvacarī /
tadyathā kāmadhātūpapannasya prāyogikānāṃ guṇānām upapattilābhikānām api kuśalasamucchedāvasthāyām aprāptir avītarāgatvāc ca rūpārūpyāvacarāṇām akliṣṭānām aprāptiḥ pṛthagjanatvāc cānāsravāṇām aprāptiḥ kāmāvacarī
de lta bas na 'dod pa'i khams su skyes pa'i 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa rnams dang zag pa med pa'i chos rnams kyi ma thob pa ni 'dod pa na spyod pa yin la /
gzugs kyi khams su skyes pa'i ni gzugs na spyod pa yin no /
gzugs med pa'i khams su skyes pa'i ni gzugs med pa na spyod pa yin te /
'di lta ste 'dod pa'i khams su skyes pa'i sbyor ba las byung ba'i yon tan rnams dang dge ba'i rtsa ba kun du chad pa'i gnas skabs na skye bas thob pa rnams kyi ma thob pa dang 'dod chags dang bral ba ma yin pa'i phyir gzugs dang gzugs med pa na spyod pa nyon mongs pa can ma yin pa rnams kyi ma thob pa dang so so'i skye bo yin pa'i phyir zag pa med pa rnams kyi ma thob pa ni 'dod pa na spyod pa yin no /
tathā rūpadhātūpapannasya kāmāvacarāṇāṃ bhūmisaṃcāratyaktānāṃ rūpārūpyāvacarāṇāṃ ca prāyogikānāṃ guṇānāṃ pṛthagjanatvāc cānāsravāṇām aprāptī rūpāvacarī de bzhin du gzugs kyi khams su skyes pa'i 'dod pa na spyod pa'i sa 'phos pas btang ba rnams dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa sbyor ba las byung ba'i yon tan rnams dang so so'i skye bo yin pa'i phyir 'phags pa'i chos rnams kyi ma thob pa de ni gzugs na spyod pa yin no /
tathaiva cārūpyadhātūpapannasya kāmarūpāvacarāṇāṃ bhūmisaṃcāratyaktānām ārūpyāvacarāṇāṃ ca prāyogikāṇāṃ guṇānāṃ pṛthagjanatvād eva cānāsravāṇām aprāptir ārūpyāvacarīty neyaṃ de bzhin du gzugs med pa'i khams su skyes pa'i 'dod pa dang gzugs nas spyod pa sa 'phos pas btang ba rnams dang gzugs med pa na spyod pa sbyor ba las byung ba'i yon tan rnams dang so so'i skye bo yin pa'i phyir 'phags pa'i chos rnams kyi ma thob pa ni gzugs med pa na spyod pa yin no zhes bya bar sbyar ro /
pṛthagjanatvaṃ katamat /
āryadharmāṇām alābha ity anena śāstrapāṭhenānāsravatvābhāvam aprāpter darśayati
so so'i skye bo nyid gang zhe na /
'phags pa'i chos rnams kyi ma rnyed pa'o zhes bya ba bstan bcos las 'byung ba 'dis ni ma thob pa la zag pa med pa nyid med par ston par byed pa yin no /
katameṣām āryadharmāṇām alābha iti /
āryadharmā duḥkhe dharmajñānakṣāntim ārabhya sarvo 'nāsravo mārga iti ata evaṃ pṛcchati
'phags pa'i chos gang dag gis ma rnyed pa yin zhes bya ba ni 'phags pa'i chos ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa nas bzung ste /
zag pa med pa'i lam thams cad yin pas de'i phyir de skad du 'dri'o /
sarveṣām aviśeṣavacanād iti /
sarveṣāṃ duḥkhe dharmajñānakṣāntyādīnāṃ śaikṣāśaikṣajñānānām alābhaḥ
thams cad kyi yin te /
khyad par med par 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa la sogs pa nas mi slob pa'i ye shes la thug pa'i bar rnams kyi ma rnyed pa yin te /
ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
aviśeṣtatvāt /
yady (Abhidh-k-vy 154) evam utpannāyām api duḥkhe dharmajñānakṣāntau pariśiṣṭānām āryadharmāṇām alābho 'syāstīti anāryaḥ syāt
khyad par du ma byas pa'i phyir ro /
gal te de lta na sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa skyes kyang 'phags pa'i lam lhag ma rnams kyi ma rnyed pa yod pas 'phags pa ma yin par 'gyur ro /
tasmād idam āha /
sa tu yo vinā lābheneti
de lta bas na rnyed pa med par gang yin pa ste zhes bya ba 'di smos te /
yo vinā lābhenālābhaḥ /
tat pṛthagjanatvam iti
rnyed pa med par ma rnyed pa gang yin pa de ni so so'i skye bo nyid ces bya ba yin no /
anyathā hīti vistaraḥ /
yady āryadharmāṇāṃ lābhe 'pi sati anyeṣām api dharmāṇām alābhaḥ pṛthagjanatvam iṣyate buddho 'pi śrāvakapratyekabuddhasaṃtānikair āryadharmair asamanvāgamāt anāryaḥ syāt
de lta ma yin na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te 'phags pa'i chos rnyed kyang 'phags pa'i chos gzhan dag gi ma rnyed pa so so'i skye bo nyid yin par 'dod na /
sangs rgyas kyang nyan thos dang rang sangs rgyas kyi rgyud la yod pa'i 'phags pa'i chos dag dang mi ldan pa'i phyir 'phags pa ma yin par 'gyur te /
kevalālābhagrahaṇāt tv aprasaṃgaḥ /
evaśabdas tarhi paṭhitavya iti /
āryadharmāṇām alābha eveti
ma rnyed pa 'ba' zhig smos na ni 'di lta bur thal bar 'gyur ro /
'o na ni 'phags pa'i chos rnams kyi rnyed pa kho na'o zhes kho na zhes bya ba'i sgra gdon dgos so /
ekapadāny api hy avadhāraṇānīti /
kevalapadāny apīty arthaḥ
tshig gcig pu dag kyang nges par 'dzin pa yin te zhes bya ba ni tshig gcig pu dag 'ba' zhig kyang zhes bya ba'i tha tshig go /
abbhakṣo vāyubhakṣa iti dper na chu 'thung ba'o /
abbhakṣa eva vāyubhakṣa eveti nocyate rlung za ba'o zhes bya ba bzhin no zhes bya ba ni chu kho na 'thung ba'o /
evaśabdasya cārtho gamyate /
tadvad ihāpīti /
atha vā apa eva yo bhakṣayati so 'bbhakṣaḥ
rlung kho na za ba'o zhes ma brjod kyang kho na zhes bya ba'i sgra'i don yang rtogs par 'gyur ba ltar 'dir yang de dang 'dra'o /
yo vāyum eva bhakṣayati sa vāyubhakṣa iti rnam pa gcig tu ni ji ltar gang zhig chu kho na 'thung bar byed pa de ni chu 'thung ba yin la /
yathātra luptanirdiṣṭasya evakārasyāvadhāraṇārtho gamyate /
tadvad ihāpy alābha eveti /
duḥkhe dharmajñānakṣāntitatsahabhuvāṃ ity apara iti vistaraḥ /
duḥkhe dharmajñānakṣāntes tatsahabhuvāṃ ca vedanādīnāṃ dharmāṇām alābhaḥ pṛthagjanatvam
gang zhig rlung kho na za bar byed pa de ni rlung za yin no zhes 'dir kho na zhes bya ba mngon par bstan pa nyid kyi nges par 'dzin pa'i don go bar 'gyur ba de bzhin du /
'dir yang ma rnyed pa kho na'o zhes bya ba yin no /
gzhan dag na re sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang de dang lhan cig 'byung ba rnams kyi'o zhes zer ro zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang de dang lhan cig 'byung ba tshor ba la sogs pa'i chos rnams kyi ma rnyed pa ni so so'i skye bo nyid yin no /
asmiṃ pakṣe utpannāyām api duḥkhe dharmajñānakṣāntau pariśiṣṭānām āryadharmāṇām alābho 'stīty anāryaḥ syād iti yo doṣa uktaḥ /
sa na saṃbhavati
phyogs 'di la ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa skyes kyang 'phags pa'i chos lhag ma rnams kyi ma thob pa yod pas 'phags pa ma yin par 'gyur ro zhes nyes pa smras pa gang yin pa der mi 'gyur ro /
yadā tarhi phalaprāptiḥ /
tadā duḥkhe dharmajñānakṣāntitatsahabhuvāṃ vihānir iti phalaprāptāv anāryaḥ syād iti doṣaparihārārtham āha
'o na gang gi tshe 'bras bu thob pa de'i tshe sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang de dang lhan cig 'byung ba rnams par nyams par 'gyur bas 'bras bu thob pa ni 'phags pa ma yin par 'gyur zhes bya ba'i nyes pa yang yongs su spang pa'i phyir smras pa /
na ca tattyāgāt /
na ca teṣāṃ kṣāṃtisahabhuvāṃ tyāgād anāryatvaprasaṃgaḥ
de dag btang bas bzod pa dang de dang lhan cig 'byung ba de dag btang bas 'phags pa ma yin pa nyid du thal bar yang mi 'gyur te /
tadalābhasyātyantaṃ hatatvāt /
tasyālābhasyātyantavihīnatvāt /
katham /
asāv atyantaṃ hatas tatsaṃtāne punar anutpatteḥ
de dag gi ma rnyed pa gtan du bcom pa'i phyir ma rnyed pa de shin tu rnam par nyams pa'i phyir ro /
'di ji ltar gtan du bcom pa yin zhe na /
te tarhi trigotrā iti de'i rgyud la yang mi skye ba'i phyir ro /
śrāvakapratyekabuddhabuddhagotrā iti /
katameṣām alābhaḥ /
sarveṣām iti
'o na ni de dag kyang rigs gsum pa yin no zhes bya ba ni nyan thos dang rang sangs rgyas dang sangs rgyas kyi rigs yin na /
gang dag gi ma rnyed pa yin /
śrāvakādigotrāṇām /
evaṃ tarhi sa eva doṣa iti
thams cad kyi'o zhes bya ba ni nyan thos la sogs pa'i rigs kyi yin no /
buddho 'pi trigotrālābhād anāryaḥ syād ity arthaḥ /
punaḥ sa eva parihāra iti /
sa tu yo vinālābheneti pūrvavat prapaṃco yāvat tadyathā abbhakṣo vāyubhakṣa iti
'o na ni nyes pa de nyid du 'gyur ro zhes bya ba ni sangs rgyas kyis kyang rigs gsum char ma rnyed pas 'phags pa ma yin par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
lan yang de nyid yin no zhes bya ba ni snga ma bzhin du de ni rnyed pa med pa gang yin pa ste zhes bya ba nas rgyas par dper na chu 'thung ba'o rlung za ba'o zhes bya ba'i bar yin no /
yatnas tarhi vyartha iti /
kṣāṃtipariśiṣṭāryadharmālābhasadbhāvād anāryaḥ syād ity asya doṣasya parihārāya kṣāntitatsahabhuvām alābhaḥ pṛthagjanatvam iti yo yatnas sa vyarthaḥ syāt /
pūrvapakṣadoṣaparihāra evāyam āsthīyate
'o na ni 'bad pa don med pa yin no zhes bya ba ni bzod pa'i lhag ma 'phags pa'i chos gzhan gyi ma rnyed pa yod pas 'phags pa ma yin par 'gyur ro zhes bya ba 'di spang pa'i phyir bzod pa dang de dang lhan cig 'byung ba rnams kyi ma rnyed pa rnams ni so so'i skye bo nyid yin no zhes bya ba'i 'bad pa gang yin pa de ni don med par 'gyur te /
'di ni phyogs snga ma'i nyes pa spong ba kho na la 'bad pa byed par zad do /
anutpannāryadharmā saṃtatir iti /
anutpannā āryadharmā asyām ity anutpannāryadharmā saṃtatiḥ pṛthagjanatvaṃ
'phags pa'i chos rnams ma skyes pa'i rgyud ces bya ba ni 'di la 'phags pa'i chos rnams ma skyes pa yod pas na 'phags pa'i chos rnams ma skyes pa'i rgyud ni so so'i skye bo nyid yin te /
anutpannāryamārgā skandhasaṃtatir ity arthaḥ /
arthād utpannāryadharmā saṃtatir āryatvam ity uktaṃ bhavati āśrayaparāvṛtteḥ
'phags pa'i chos rnams ma skyes pa'i phung po'i rgyud ces bya ba'i tha tshig go /
shugs kyis na 'phags pa'i chos rnams skyes pa'i rgyud ni 'phags pa nyid yin no zhes bshad pa yin no /
atheyam aprāptir iti gnas gyur ba'i phyir ro /
sarvadharmāprāptiś codyate /
nāryadharmaprāptir eva /
yathā tāvad iti
yang ma thob pa 'di ji ltar zhes bya ba ni chos thams cad kyi ma thob pa gleng bar byed pa yin gyi 'phags pa'i chos ma thob pa 'ba' zhig ni ma yin no /
udāharaṇam etat /
tasya lābhāt tad vihīyata iti
re zhig 'di lta ste zhes bya ba 'di ni dper brjod pa yin no /
de ni rnyed pas rnam par nyams par 'gyur /
tasyāryamārgasya lābhāt tat pṛthagjanatvam alābhalakṣaṇaṃ vihīyate /
(Abhidh-k-vy 155) /
kiṃdhātukaṃ tat pṛthagjanatvaṃ
zhes bya ba ni ma rnyed pa'i mtshan nyid kyi so so'i skye bo nyid de ni 'phags pa'i lam de rnyed pas rnam par nyams par 'gyur ro /
so so'i skye bo nyid de khams gang zhig yin zhe na /
tridhātukam ity eke /
nanu copapattyāśrayavaśenālābho vyavasthāpyate
kha cig na re khams gsum pa yin no zhes zer ro /
ma rnyed pa ni skye ba'i rten gyi dbang gis rnam par gzhag pa ma yin nam /
pṛthagjanatvaṃ cālābhasvabhāvaṃ /
tasmād asya kāmāvacarasya sattvasya kāmāvacaram eva pṛthagjanatvam asti
so so'i skye bo nyid kyang ma rnyed pa'i ngo bo nyid yin pas /
da lta bas na 'dod pa na spyod pa'i sems can la ni 'dod pa na spyod pa kho na'i so so'i skye bo nyid yin gyi gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i ni ma yin te /
na rūpārūpyāvacaram /
atas traidhātukaṃ vihīyata iti ayujyamānam etat paśyāmaḥ /
atha punar anutpattidharmatāṃ tad āpannam iti kṛtvā traidhātukaṃ tad vihīyata iti upacārakalpanā
de'i phyir khams gsum pa yin pa rnam par nyams par 'gyur bas 'di ni rung ba ma yin par blta'o /
'on te de mi skye ba'i chos can du gyur ba'i phyir de khams gsum pa rnam par nyams so zhes nye bar btags te rtogs pa yin na ni /
bhavatv eṣā /
naiṣā vāryate /
kāmāvacarasyaiva tv ekasya pṛthagjanatvasya prāptir asti /
tal laukikāgrabharmāvasthāyāṃ vihīyata iti vedayāmaḥ
de ni yin du zad de 'di ni mi 'gog go /
'dod pa na spyod pa'i so so'i skye bo gcig kho na'i thob pa yod la de ni 'jig rten pa'i chos kyi mchog gi gnas skabs na rnam par nyams par 'gyur ro zhes bya bar shes te /
tac ca kāmavairāgye navame vimuktimārge prahīyate /
rūpārūpyadhātvor utpadyamānasya tv āryasya pratibhūmyavasthitānāṃ pṛthagjanatvānāṃ āryamārgaprāptisāmarthyān naiva prāptir utpadyate
de yang 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba rnam par grol ba'i lam dgu ba la spong bar 'gyur ro /
'phags pa gzugs dang gzugs med pa'i khams dag tu skyes ba'i sa so na yod pa'i so so'i skye bo rnams kyi thob pa ni 'phags pa'i lam thob pa'i mthu kho nas skye bar mi 'gyur la /
pratibhūmi tu navame vimuktimārge teṣāṃ prahāṇaṃ bhavatīti avagaṃtavyaṃ de dag ni so sor rnam par grol ba'i lam dgu pa la spong par 'gyur ro zhes bya bar khong du chud par bya'o /
bhūmisaṃcārāc ceti /
yadā ca kāmadhātor vairāgyaṃ kṛtvā prathamaṃ dhyānaṃ saṃcarati /
tadā ca tat kāmāvacaraṃ pṛthagjanatvaṃ vihīyate
sa 'phos pa las zhes bya ba ni gang gi tshe 'dod pa'i khams las 'dod chags dang bral bar byas te bsam gtan dang por 'phos pa de'i tshe 'dod pa na spyod pa'i so sor skye bo nyid de rnam par nyams par 'gyur te /
na cāryo bhavati /
prathamadhyānabhūmikapṛthagjanatvaprādurbhāvāt /
evam ārūpyadhātusaṃcārād rūpāvacaraṃ pṛthagjanatvaṃ vihīyate
bsam gtan dang po'i sa ba'i so so'i skye bo nyid skye ba'i phyir 'phags pa ni ma yin no /
de bzhin du gzugs med pa'i khams su sa 'phos pas gzugs na spyod pa'i so so'i skye bo nyid rnam par nyams par 'gyur ro /
ūrdhvabhūmeś cādharāṃ bhūmiṃ saṃcarate ūrdhvabhūmikaṃ pṛthagjanatvaṃ vihīyata iti vaktavyam /
evam anyeṣām api yojyam iti
sa gong ma nas sa 'og mar 'phos pas kyang sa gong ma ba'i so so'i skye bo rnam par nyams par 'gyur ro zhes bya bar brjod par 'gyur ro /
yathāryamārgasya prāptyā pṛthagjanatvam aprāptir vihīyata iti yojitaṃ /
evam anyeṣām api śrutacintāmayādikānāṃ dharmāṇām aprāptir vihīyata iti yojyaṃ
gzhan dag gi yang de bzhin du sbyar bar bya'o zhes bya ba ni ji ltar 'phags pa'i lam gyi thob pas ma thob pa so so'i skye bo nyid rnam par nyams par 'gyur ro zhes bya ba sbyar ba de bzhin du thob pa dang bsams pa las byung ba la sogs pa'i chos rnams kyi ma thob pa rnam par nyams par 'gyur ba yang sbyar bar bya ba yin no /
kathaṃ /
kāmāvacarāṇāṃ tāvac chrutacintāmayādikānāṃ dharmāṇāṃ prāptilābhād aprāptir vihīyate
ji lta zhe na /
re zhig 'dod pa na spyod pa'i thos pa dang bsams pa las byung ba la sogs pa'i chos rnams kyi ma thob pa'i rnyed pa ni thob pas rnam par nyams par 'gyur la /
upapattilābhikānāṃ ca kuśalānāṃ prāptyā samucchinnakuśalasyāprāptir vihīyate skye bar thob pa'i dge ba rnams dge ba'i rtsa ba kun du chad pa'i ma thob pa yang thob pas rnam par nyams par 'gyur ro /
bhūmisaṃcārāc ca /
yadā cāyaṃ kāmadhātoś cyutvā prathamaṃ dhyānam upapattyā saṃcarati /
tadā ca tadbhūmikānāṃ gatisaṃgṛhītānāṃ skaṃdhānām aprāptir vihīyate
sa 'phos pa'i las ni gang gi tshe 'di 'dod pa'i khams nas shi 'phos te bsam gtan dang por skye bas 'pho ba de'i tshe de'i sa pa 'gro bas bsdus pa'i phung po rnams kyi ma thob pa rnam par nyams par 'gyur te 'gro ba dag ni nyon mongs pa can ma yin zhing lung du ma bstan pa kho na yin no zhes 'chad par 'gyur la /
akliṣṭāvyākṛtā eva hi gatayo vakṣyante /
avyākṛtāptiḥ sahajeti coktam /
evaṃ prathamadhyānabhūmikānāṃ prāyogikāṇāṃ guṇānāṃ prāpter aprāptir vihīyate /
bhūmisaṃcārāc ca /
ūrdhvabhūmikānāṃ gatisaṃgṛhītānāṃ skandhānāṃ tadbhūmisaṃcārād vihīyata iti /
idam ekeṣāṃ bhūmi saṃcāravyākhyānodāharaṇaṃ tatra aviviktaṃ paśyāmaḥ
lung bstan nam 'thob lhan cig skye /
zhes kyang bshad zin to /
de bzhin du bsam gtan dang po'i sa ba'i sbyor ba las byung ba rnams kyi ma thob pa ni thob pas rnam par nyams par 'gyur ro /
sa 'phos pa las ni sa gong ma pa 'gro bas bsdus pa'i sa der 'phos pas rnam par nyams par 'gyur ro /
kha cig gi sa 'pho ba rnam par bshad pa dper brjod pa 'di ni bye brag tu ma phyed par blta ste /
ūrdhvabhūmikānāṃ gatisaṃgṛhītānāṃ skandhānām aprāptir na kevalaṃ bhūmisaṃcārād vibīyate sa gong mas bsdus pa'i phung po rnams kyi ma thob pa ni sa 'phos pas rnam par nyams par 'gyur ba 'ba' zhig tu ma zad do /
'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
tatprāptito 'pīti /
idaṃ tv asaṃkīrṇam udāharaṇaṃ paśyāmaḥ
de thob pas kyang yin no /
dper brjod pa 'di ni ma 'chol bar blta ste /
tadyathā dvitīyādidhyānabhūmikānāṃ prāyogikāṇāṃ guṇānāṃ tadalābhinaḥ kāmāvacarasya sattvasyāprāptir asti 'di lta ste bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i sbyor ba las byung ba'i yon tan rnams kyi ma thob pa ni de dag ma thob pa 'dod pa na spyod pa'i sems can rnams la yod la /
sa yadi kāmavairāgyaṃ kṛtvā prathamadhyāna upapadyate (Abhidh-k-vy 156) de gal te 'dod pa rnams las 'dod chags dang bral bar byas nas bsam gtan dang por skye na /
sā teṣām aprāptir bhūmisaṃcārād vihīyate de dag gi ma thob pa de ni sa 'phos pas rnam par nyams par 'gyur ro /
prathamadhyānabhūmikā tu teṣām aprāptir udbhavatīti de dag gi bsam gtan dang po'i sa ba'i thob pa ni skye ba kho na ste /
evam anyeṣām api yojyaṃ de bzhin du gzhan dag gi yang sbyar bar bya'o /
nanu caivam anavasthāprasaṃgaḥ prāptīnām iti /
prāpter api prāptiḥ /
asyā apy anyā /
tasyā apy anyā ity anavasthā /
parasparasamanvāgamād iti /
prāptiprāptiyogāt prāptyā samanvāgataḥ /
prāptiyogāt prāptiprāptyā samanvāgata ity arthaḥ
de lta na thob pa rnams thug pa med par thal bar 'gyur ba ma yin nam zhes bya ba ni thob pa'i yang thob pa yod la de'i yang gzhan de'i yang gzhan yod pas thug pa med pa yin no /
phan tshun ldan pa'i phyir zhes bya ba ni thob pa'i thob pa dang ldan pas thob pa dang ldan la /
thob pa dang ldan pas ni thob pa'i thob pa dang ldan no zhes bya ba'i tha tshig go /
prāptyutpādād iti vistaraḥ /
prāptyutpādāt tena dharmeṇa cittena vā samanvāgato bhavati /
prāptiprāptyā ca samanvāgata iti vartate /
prāptiprāptyutpatteḥ prāptyaiva samanvāgato bhavatīti
thob pa skyes pas zhes bya ba rgyas par 'byung ni /
thob pa skyes pas chos sam sems de dang yang ldan par 'gyur la /
thob pa'i thob pa dang yang ldan par 'gyur ro zhes bya bar sbyar ro /
thob pa'i thob pa skyes pas thob pa kho na dang ldan par 'gyur ro /
evaṃ prāptir ubhayatra vyāpriyate /
prāptiprāptis tv ekatreti ato nānavasthā
de ltar na thob pa ni gnyi ga la bya pa byed la thob pa'i thob pa ni gcig la yin te /
kuśalasya kliṣṭasya ceti de'i phyir thug pa med pa ma yin no /
anayor agrajapaścātkālajaprāptitvād grahaṇaṃ /
avyākṛtasya hi sahajaiva prāptir iti
dge ba yang rung nyon mongs pa can yang rung zhes bya ba ni 'di gnyis kyi thob pa sngar skye ba dang dus phyis skye ba yod pa'i phyir smos pa yin te /
dvitīye kṣaṇa iti vistaraḥ /
dvitīye kṣaṇe tasya dharmasya tatprāpteḥ prāptiprāpteś ca prāptaya iti tisraḥ prāptayaḥ
lung du ma bstan pa'i thob pa ni lhan cig skye ba kho na yin no /
skad cig ma gnyis pa la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni skad cig ma gnyis pa la chos de dang de'i thob pa dang thob pa'i thob pa dag ces bya ba thob pa gsum skye ste /
prāptiyogād dhi taiḥ samanvāgato bhavati thob pa dag dang ldan pas de dag dang ldan par 'gyur ro /
tābhis tisṛbhiḥ prāptibhiḥ samanvāgamārthaṃ punas tisro 'nuprāptaya udbhavantīti ṣaḍ bhavanti prāptayaḥ yang thob pa gsum po de dag dang ldan par bya ba'i phyir thob pa'i thob pa gsum skye ste /
thob pa drug tu 'gyur ro /
prathamadvitīyakṣaṇotpannānāṃ dravyāṇām iti /
dharmeṇa sārdhaṃ navānāṃ dravyāṇāṃ nava prāptayaḥ sārdham anuprāptibhir aṣṭādaśa bhavanti
skad cig ma dang po dang gnyis pa las skyes pa'i rdzas rnams kyi zhes bya ba ni chos dang bcas pa dang rdzas dgu'i thob pa dgu po rjes kyi thob pa dang bcas pas bco brgyad du 'gyur ro /
evam uttarottaravṛddhiprasaṃgeneti vistaraḥ /
uttarottarasya kṣaṇasya vṛddhiḥ prāptibhiḥ
de ltar thob pa rnams gong nas gong du spel ba'i 'gres kyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni thob pa rnams kyi skad cig ma gong nas gong du spel ba'am /
uttarottare vā kṣaṇe vṛddhiḥ prāptīnāṃ /
tasyāḥ prasaṃgaḥ uttarottaravṛddhiprasaṃgaḥ /
tena /
uttarottaravṛddhiprasaṃgena /
etāḥ prāptayo visarpantya iti
thob pa rnams skad cig ma gong nas gong du spel ba ste de'i 'gres ni gong nas gong du spel ba'i 'gres so /
gong nas gong du spel ba'i 'gres des thob pa 'di dag bskyed na'o /
diṅmātraṃ darśayiṣyāmaḥ /
caturthe kṣaṇe prathamakṣaṇotpannais tribhir dharmaiḥ prāptyanuprāptimadbhir bhavitavyaṃ /
dvitīyakṣaṇotpannābhir api ṣaḍbhiḥ prāptyanuprāptibhiḥ punaḥ prāptyanuprāptimatībhir bhavitavyam /
evaṃ tṛtīyakṣaṇotpannābhir aṣṭādaśabhiḥ prāptyanuprāptibhiḥ punar api prāptyanuprāptimatībhir bhavitavyam iti prathamadvitīyatṛtīyakṣaṇotpannānāṃ saptaviṃśatiḥ prāptayaḥ sārdham anuprāptibhis tāvatībhir iti catuḥpaṃcāśat prāptayaś caturthe kṣaṇe bhavanti /
paṃcame tu kṣaṇe prathamadvitīyatṛtīyakṣaṇotpannāḥ prāptyanuprāptayaḥ punaś catuḥpaṃcāśac caturthakṣaṇotpannaprāptyanuprāptayaś ca dviścatuḥpaṃcāśad bhavanti
phyogs tsam zhig bstan par bya ste /
skad cig ma bzhi pa la ni skad cig ma dang po la skyes pa'i chos dang thob pa dang rjes kyi thob pa dag dang bcas pa gsum yang yod la skad cig ma gnyis pa la skyes pa'i thob pa dang rjes kyi thob pa'i phyis kyi thob pa dang ldan pa drug kyang yod do /
de bzhin du skad cig ma gsum pa la skyes pa'i thob pa dang rjes kyi thob pa phyis kyi thob pa dang ldan pa bco brgyad kyang yod pas skad cig ma bzhi pa la ni skad cig ma dang po dang gnyis pa dang gsum pa la skyes pa rnams kyi thob pa nyi shu rtsa bdun rjes kyi thob pa de snyed dang bcas na thob pa lnga bcu rtsa bzhi skye bar 'gyur ro /
skad cig ma lnga pa la ni skad cig ma dang po dang gnyis pa dang gsum pa la skyes pa rnams kyi thob pa dang rjes kyi thob pa lnga bcu rtsa bzhi dang skad cig ma bzhi pa la skyes pa rnams kyi thob pa dang rjes kyi thob pa lnga bcu rtsa bzhi pa phrag gnyis yod pas lnga bcu rtsa bzhi pa phrag gsum ste /
trīṇi catuḥpaṃcāśatkāni dvāṣaṣtyuttaraśataṃ prāptīnāṃ jāyate /
evam uttarottaravṛddhiprasaṃgo vaktavyaḥ /
atītānāgatānām ity atra pratyutpannāgrahaṇam anāvaśyakatvāt
thob pa brgya drug cu rtsa gnyis skye bar 'gyur te /
de ltar gong nas gong du spel ba'i bsgre bas brjod par bya'o /
'das pa dang ma 'ongs pa zhes bya ba 'dir da ltar byung ba ma smos pa ni gdon mi za ba ma yin rig pa'i phyir ro /
utpattilābhikānāṃ ceti /
atra prāyogikāgrahaṇam anāvaśyakatvād eva
skyes nas thob pa zhes bya ba 'dir sbyor ba las byung ba ma smos pa yang gdon mi za ba ma yin pa nyid kyi phyir /
sasaṃprayogasahabhuvām iti /
savedanādisajātyādīnām /
anādyantasaṃsāraparyāpannānām anādāv anante ca saṃsāre saṃgṛhītānāṃ /
anantā aprameyā ekasya prāṇinaḥ
bam po bcu bzhi pa /
thog ma dang tha ma med pa'i 'khor bar gtogs pa zhes bya ba ni srog chags gcig la yang skad cig skad cig la yang thog med pa dang tha ma med pa'i 'khor bar gtogs pa rnams kyis thob pa mtha' yas shing tshad med pa dag skye bar 'gyur na mang po rnams lta smos kyang ci dgos zhes bya ba yin no /
kiṃ aṅga bahūnāṃ /
kṣaṇe kṣaṇe upajāyaṃte prāptaya iti
rdzas mtha' yas pa nyid ni thob pa'i rdzas mtha' yas pa zhes bya ba'i tha tshig go /
anantadravyā eva /
anantaprāptidravyā ity arthaḥ
kye ma 'di ni thob pa rnams kyi dga' sten chen po zhig ste zhes bya ba 'di ni bsting ba yin no /
(Abhidh-k-vy 157) atyutsavo batāyaṃ prāptīnām iti stes te thob pa rnams gzugs can ma yin pa'i phyir ro /
parihāsavacanam etat /
kevalaṃ na pratighātinyaḥ arūpiṇītvāt yato 'vakāśaṃ labhaṃte prāptayaḥ /
(II /
42a) sabhāgatā sattvasāmyam iti vistaraḥ
thogs pa med pas 'di ltar go skabs rnyed do /
skal mnyam sems can 'dra ba'o /
zhes bya ba ni 'di dag la skal ba bsten pa mtshungs pa yod pas na skal ba mnyam pa'o /
samāno bhāgo bhajanam eṣām iti sabhāgāḥ de'i ngo bo ni skal ba mnyam pa nyid do /
tadbhāvaḥ sabhāgatā /
samāno vā bhāgo bhajanaṃ sabhāgaḥ
yang na skal ba bsten pa mtshungs pas na skal ba mnyam pa'o /
sabhāga eva sabhāgatā /
yadyogāt sabhāgo bhavati
de nyid skal ba mnyam pa nyid dang dang ldan pas skal ba mnyam par 'gyur ba de ni rdzas yin no /
tad dravyaṃ /
sattvānāṃ sāmyaṃ sāmānyaṃ sādṛśyam ity arthaḥ
sems can rnams kyi 'dra ba ni spyi ste mtshungs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
sattvagrahaṇam asattvanirāsārthaṃ /
sattvānāṃ sattvasaṃkhyātānāṃ ca dharmāṇāṃ sādṛśyaṃ sabhāgatā
sems can smos pa ni sems can ma yin pa bsal ba'i phyir te /
sems can rnams dang sems can du bgrang ba'i chos rnams kyi 'dra ba ni skal ba mnyam pa nyid yin gyi /
asattvasaṃkhyātānāṃ śāliyavādīnāṃ neṣyate sems can du bgrang ba ma yin pa s'a lu dang nas la sogs pa dag gi ni yin par mi 'dod do /
nikāyasabhāga ity asyāḥ śāstre saṃjñeti /
jñānaprasthānādike śāstre nikāyasabhāga iti anayā saṃjñayā ayaṃ cittaviprayukto nirdiśyate
bstan bcos las ni 'di'i ming ris mthun pa zhes 'byung ngo zhes bya ba ni bstan bcos ye shes la 'jug pa la sogs pa las ni ris mthun pa zhes bya ba'i ming 'dis sems dang ldan pa ma yin pa gang yin pa bstan to /
iha tu ślokabandhānuguṇyāt sabhāgateti anayā saṃjñayety abhiprāyaḥ 'dir ni tshigs su bcad pa bsdebs pa dang mthun par skal ba mnyam pa nyid ces bya ba'i ming 'dis bstan to snyam du bsams pa yin no /
sā punar abhinnā bhinnā ceti /
yā sarvasattvavartinī /
sā pratisattvam anyānyāpy abhinnety ucyate sādṛśyāt
de yang tha dad pa ma yin pa dang tha dad pa ste zhes bya ba ni sems can thams cad la yod pa gang yin pa de ni sems can re re zhing gzhan dang gzhan yin yang 'dra ba'i phyir tha dad pa ma yin pa zhes bya'o /
na hi sā yathā vaiśeṣikāṇām ekā nityā ceti de ji ltar bye brag pa rnams kyi lta bu gcig pu dang rtag pa ni ma yin no /
bhinnā yā kvacid vartate kvacin na vartate tha dad pa ni kha cig la ni yod la kha cig la ni med pa gang yin pa'o /
tata āha /
bhinnā punar iti vistaraḥ
de nyid kyi phyir tha dad pa la ni zhas bya ba rgyas par smos te /
dhātavas trayaḥ kāmādayaḥ khams ni 'dod pa la sogs pa gsum mo /
gatayaḥ paṃca narakādayaḥ gro ba ni dmyal ba la sogs pa lnga'o /
yonayaś catasro 'ṇḍajādayaḥ skye gnas ni sgo nga la sogs pa bzhi'o /
jātayo brāhmaṇādayaḥ /
ādiśabdena upāsikābhikṣuṇīnaivaśaikṣanāśaikṣādayaḥ saṃgṛhyante
rigs ni bram ze la sogs pa'o /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni dge bsnyen ma dang dge slong ma dang sleb pa yang ma yin pa mi slob pa yang ma yin pa la sogs pa bsdus pas so /
skaṃdhāyatanadhātuta iti /
rūpaskandhasabhāgatā yāvad dharmadhātusabhāgatā
phung po dang skye mched dang khams kyi sgo nas so zhes bya ba ni phung po'i skal ba mnyam pa nyid nas chos kyi khams kyi skal ba mnyam pa nyid kyi bar yin no /
aviśiṣṭam iti /
sāmānyarūpaṃ /
prajñaptiś ceti /
abhidhānaṃ cety arthaḥ
khyad par med par zhes bya ba ni spyi'i ngo bo yin no /
'dogs par yang zhes bya ba ni brjod par yang zhes bya ba'i tha tshig go /
evaṃ skandhādibuddhiprajñaptayo 'pi yojyā iti /
yadi skandhasabhāgatādravyam aviśiṣṭaṃ na syād anyonyaviśeṣabhinneṣu skandheṣu skandhaḥ skandha ity abhedena buddhir na syāt prajñaptiś ceti /
evaṃ dhātvādibuddhiprajñaptayo 'pi yojyā ity eke paṭhanti
phung po la sogs pa blo dang 'dogs pa dag la yang de bzhin du sbyar bar bya'o zhes bya ba ba ni gal te phung po'i skal pa mnyam pa nyid kyi rdzas khyad par med pa zhig med na phan tshun khyad par tha dad pa'i phung po rnams la bye brag med par phung po phung po zhes bya ba'i blo 'jug pa dang 'dogs par yang mi 'gyur zhes bya ba yin no /
kha cig ni khams la sogs pa blo dang 'dogs pa dag la yang de bzhin du sbyar bar bya'o zhes 'don par byed de /
teṣām evaṃ vaktavyaṃ /
yadi sabhāgateti vistareṇa yāvad anyonyaviśeṣabhinneṣu dhātuṣu kāmāvacaraḥ kāmāvacara iti abhedena buddhir na syāt prajñaptiś ceti
de dag gi ltar na 'di skad du gal te skal ba mnyam pa nyid ces bya ba nas rgyas par phan tshun khyad par tha dad pa'i khams rnams la khyad par med par 'dod pa na spyod pa 'dod pa na spyod pa zhes bya ba'i blo dang 'dogs par yang mi 'gyur ro zhes brjod par bya'o /
catuḥkoṭika iti /
syāt cyavetopapadyeta na ca sattvasabhāgatāṃ vijahyān na ca pratilabheteti
'chi 'pho bar yar yang 'gyur zhing skye bar yang 'gyur la sems can gyi skal ba mnyam par nyid 'dor bar yang mi 'gyur 'thob par yang mi 'gyur ba yod dam zhes bya ba la /
sattvasabhāgatām iti /
sattvānāṃ sabhāgatā sattvasabhāgatā manuṣyatvādilakṣaṇā /
sattvagrahaṇaṃ hi dharmaviśeṣaṇārthaṃ
sems can gyi skal ba mnyam pa nyid ces bya ba ni sems can rnams kyi skal ba mnyam pa nyid ni sems can gyi skal ba mnyam pa nyid de mi nyid la sogs pa'i mtshan nyid yin no /
sems can smos pa ni chos las khyad par du bya ba'i phyir te /
sattvasabhāgatā hy atra catuḥkoṭike vivakṣitā na dharmasabhāgateti mu bzhi pa 'dir ni sems can gyi skal ba mnyam pa nyid brjod par 'dod pa yin gyi chos kyi skal ba mnyam pa nyid ni ma yin no /
na tu sattvas sattva ity ākārasabhāgatehābhipretā 'dir ni sems can sems can zhes bya ba'i rnam pa'i skal ba mnyam pa nyid kyang yin par mi 'dod de /
yadi hi sābhipretā syāt /
tṛtīyā koṭir na sidhyeta gatisaṃcāre 'pi tasyāḥ sattvasabhāgatāyās tādavasthyāt
gal te de yin par 'dod par gyur na sems can gyi skal ba mnyam pa nyid de ni 'gro ba 'phos kyang de'i so na 'dug pa'i phyir mu gsum pa grub par mi 'gyur ro /
mu bzhi zhes bya ba la /
de nyid du skye ba na'o zhes bya ba ni /
'di lta ste /
tatraivopapadyamāna iti /
tadyathā manuṣyagateś cyutvā manuṣyagatāv evopapadyamānaḥ /
manuṣyagateś cyavate maraṇād upapadyate ca tasyām eva pratisaṃdhibandhāt
mi'i gro ba nas shi 'phos te /
mi'i 'gro ba kho nar skye ba na 'chi ba'i phyir 'chi 'pho bar yag 'gyur zhing de nyid du nying mtshams sbyor ba dang ldan pa'i phyir skye bar yang 'gyur la 'dis mi'i skal ba mnyam pa nyid 'dor ba yang mi 'gyur la /
na cāsau manuṣyasabhāgatāṃ vijahāti na ca pratilabhate tasyā manuṣyasabhāgatāyās tādavasthyāt /
(Abhidh-k-vy 158) dvitīyā niyāmam avakrāmann iti /
sa sattvasabhāgatāṃ pṛthagjanatvasvabhāvāṃ sabhāgatāṃ vijahāti āryatvasvabhāvāṃ sabhāgatām aparāṃ pratilabhate
'thob par yang mi 'gyur te /
mi'i skal ba mnyam pa nyid de de'i so na 'dug pa'i phyir ro /
gnyis pa ni nges pa la 'jug pa na ste zhes bya ba ni des ni sems can gyi skal ba mnyam pa nyid de so so'i skye bo'i ngo bo nyid 'dod zhing 'phags pa'i ngo bo nyid gzhan 'thob bo /
tṛtīyā gatisaṃcārād iti /
tadyathā manuṣyagateś cyutvā devagātāv upapadyamānaḥ
gsum pa ni 'gro ba 'pho ba las so zhes bya ba ni 'di lta ste /
mi'i 'gro ba nas shi 'phos te lha'i 'gro bar skye ba na de bzhin du 'chi ba'i phyir 'chi 'pho bar yang 'gyur zhing /
cyavate tathaiva maraṇād upapadyate ca pratisaṃdhibandhāt de nyid du nying mtshams sbyor ba dang ldan pa'i phyir skye bar yang 'gyur la /
sattvasabhāgatāṃ manuṣyasabhāgatālakṣaṇāṃ vijahāti /
pratilabhate ca devasabhāgatālakṣaṇām aparām iti
sems can gyi skal ba mnyam pa nyid mi'i skal ba mnyam pa nyid kyi mtshan nyid 'dor bar yang 'gyur zhing lha'i skal ba mnyam pa nyid kyi mtshan nyid gzhan 'thob par yang 'gyur ro /
caturthy etān ākārān sthāpayitveti /
pūrvoktakoṭisvabhāvaprakārān varjayitvety arthaḥ
bzhi pa ni rnam par de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni gong du bshad pa'i mu'i ngo bo nyid kyi rnam par dag ma gtogs pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
'di lta ste /
tadyathā jīvan pṛthagjana āryo vā kiṃcid alabhamānaḥ so so'i skye bo'am 'phags pa gson pos cung zad kyang mi thob pa lta bu'o /
yadi pṛthagjanasabhāgatā nāma dravyam asti kiṃ punaḥ pṛthagjanatvena āryadharmalābhasvabhāvena kalpitena prayojanam iti vākyaśeṣaḥ gal te so so'i skye bo'i skal ba mnyam pa nyid ces bya ba'i rdza zhig yod na go so so'i skye bo nyid kyis ci zhig bya ste zhes bya ba ni mi dgos so zhes bya ba'i tshig lhag ma yin no /
pṛthagjanasabhāgatayaiva pṛthagjana iti paricchidyeta yathā manuṣyasabhāgatayaiva manuṣya iti so so'i skye bo'i skal ba mnyam pa nyid kho nas so so'i skye bo zhes bya bar yongs su chod par 'gyur ro /
dper na mi'i skal ba mnyam pa nyid kho nas mi zhes bya ba lta bu yin no /
na hi manuṣysabhāgatāyā anyan manuṣyatvaṃ kalpyate vaibhāṣikair alābhavad anyasvabhāvaṃ bye brag tu smra ba dag ma rnyed pa bzhin du mi'i skal ba mnyam pa nyid las mi nyid ces bya ba ngo bo nyid gzhan zhig tu rtog par ni mi byed do /
tatra ca sādhanaṃ /
na svasabhāgatāyā anyat pṛthagjanatvaṃ /
svasabhāgatāpratyayābhidheyatvāt /
manuṣyatvavat /
naiva ca lokaḥ sabhāgatāṃ paśyati arūpiṇītvād iti
de la sgrub pa ni so so'i skye bo nyid ni /
rang gi skal ba nyam pa nyid las gzhan pa ma yin te /
rang gi skal ba mnyam pa nyid kyi rkyen gyis brjod par bya ba yin pa'i phyir mi nyid lta bu'o /
na lokaś cakṣuṣā sabhāgatāṃ paśyaty arūpiṇītvād arūpavatītvād arūpasvabhāvatvād vā /
yathā na paśyati evaṃ na śṛṇoti yāvan na spṛśatīti /
anena pratyakṣāsiddhatāṃ darśayati /
na caināṃ prajñayā paricchinattīti /
anenānumānenāpi na sidhyatīti darśayati
'jig rten gyis ni skal ba mnyam pa nyid gzugs can ma yin pa'i phyir mi mthong ba nyid la zhes bya ba ni 'jig rten gyi mig gis ni skal ba mnyam pa nyid gzugs can ma yin pa'i phyir te gzugs med ba'i phyir ram /
gzugs kyi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir mi mthong ngo /
ji ltar mi mthong ba de bzhin du mi thos pa nas reg par mi 'gyur ba'i bar du de dang 'dra ste /
'dis ni mngon sum gyis ma grub pa nyid du ston par byed do /
'di shes rab kyis kyang yongs su mi chod med kyi zhes bya ba 'dis ni rjes su dpag pas kyang mi 'grub bo zhes ston par byed do /
pratipadyate ca sattvānāṃ jātyabhedam iti /
satyā api tasyāḥ kathaṃ tatra vyāpāra iti
sems can rnams kyi rigs tha mi dad pa yang khong du chud do zhes bya ba ni de med par yang ngo /
jātyabhedapratipattau jātyabhedapratipattir asti /
sā tu na sabhāgatayā dravyāntarakalpitayā kṛtā pramāṇenānupalabhyamānatvena tasyā vyāpārasaṃbhavāt
de las ji lta bu zhig byed ces bya ba ni rigs tha mi dad pa rtogs pa yod pa de ni skal ba mnyam pa nyid rdza gzhan du brtags pas byas pa ma yin te tshad mas mi dmigs pa nyid kyis de'i las mi srid pa'i phyir ro /
brūyās tvaṃ /
na nirnimittā sāmānyabuddhir bhavitum arhati /
tena yan nimittaṃ tasyāḥ sāmānyabuddheḥ
khyod spyi'i blo ni rgyu mtshan med pa 'byung bar 'os pa ma yin te des na spyi'i blo de'i rgyu mtshan gang yin pa de ni skal ba mnyam pa nyid ces bya ba'i rdzas yin no zhe smra bar 'gyur na /
tat sabhāgatā nāma dravyam iti /
vayam api tāṃ sāmānyabuddhiṃ sanimittāṃm brūmaḥ /
sādṛśyakṛtā hi sā buddhiḥ /
tac ca sādṛśyaṃ na dravyāntaram iti brūmaḥ
kho bo cag kyang spyi'i blo de rgyu mtshan dang bcas pa yin par ni smra ste /
blo de ni 'dra bas byas pa yin la 'dra ba de yag rdza gzhan ma yin no zhes smra'o /
tenocyate /
api cāsattvasabhāgatāpi kiṃ neṣyata iti vistaraḥ /
na dravyāntarasabhāgatānimittā sattvaḥ sattva iti sāmānyabuddhiḥ
de'i phyir gzhan yang sems can ma yin pa skal ba mnyam pa nyid kyang ci'i phyir mi 'dod ces bya ba rgyas par smos te /
sems can sems can snyam pa'i spyi'i blo ni skal ba mnyam pa nyid rdza gzhan gyi rgyu mtshan can ma yin te /
sāmānyākārapravṛttatvāt /
śāliyavamudgamāṣādisāmānyabuddhivat /
śāliyavasvajātisādṛśyakṛtā hy eṣā sāmānyabuddhiḥ /
na ca teṣāṃ svajātisādṛśyaṃ svato 'rthāntaraṃ bhavati /
tāsāṃ ca sabhāgatānām iti vistaraḥ
spyi'i rnam pa can du 'byung ba'i phyir s'a lu dang nas dang mon sran gre'u la sogs pa'i spyi'i blo lta bu'o /
'di dag gi spyi'i blo ni s'a lu dang nas la sogs pa'i rang gi rigs 'dra pas byas pa yin la /
de dag gi rang gi rigs 'dra ba yang rang las don gzhan ni ma yin no /
skal ba mnyam pa phan tshun tha dad pa de dag kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems can gyi skal ba mnyam pa nyid kyang gzhan yin la /
khams kyi skal ba mnyam pa nyid kyang gzhan yin /
anyā sattvasabhāgatānyā dhātusabhāgatānyā gatisabhāgateti anyonyabhinnāḥ sabhāgatā iṣyante 'gro ba'i skal ba mnyam pa nyid kyang gzhan yin no zhes skal ba mnyam pa nyid phan tshun tha dad par 'dod do /
tāsāṃ sabhāgateti prajñaptir iyaṃ sabhāgatā iyaṃ sabhāgatety abhedena kathaṃ bhavadbhiḥ kriyate /
vyavahāraḥ pratyayaś ca kathaṃ jāyate
khyed ni de dag la 'di yang skal ba mnyam pa nyid do /
'di yang skal ba mnyam pa nyid do zhes tha mi dad par skal ba mnyam pa nyid do zhes bya bar 'dogs pa 'di byed de /
yady atrāpi sabhāgatāntaraṃ pratijñāyeta yena sabhāgatāsāmānyabuddhir bhavet /
bhavet so 'yam apakṣaḥ prākpakṣavirodhāt
gal te de la yang gang gis na skal ba mnyam pa nyid kyi spyi'i blo 'byung bar 'gyur ba mnyam pa gzhan zhig yod par khas len na de'i phyogs snga ma dang 'gal ba'i phyir phyogs su mi rung ngo /
(Abhidh-k-vy 159) vaiśeṣikāś caivaṃ dyotitā iti /
jvalitāḥ samarthitā ity abhiprāyaḥ
de lta na ni bye brag pa rnams kyis gsal bar byas pa yin te zhes bya ba ni 'bar bar byas shing gzhung btsugs so snyam du bsams pa yin te /
te 'pi hi sāmānyapadārthavādino bhavanto 'pīti de dag kyang spyi'i dngos por smra ba yin la khyed kyang yin pas so /
ayaṃ tu teṣāṃ vaiśeṣikāṇāṃ viśeṣaḥ /
eko 'py anekasmiṃ vartate sraksūtravat /
bhūtakaṇṭheguṇavac ceti /
yadi dyotitāḥ sāmānyapadārthavāditvāt /
yadi na dyotitā ekānekanityānityatvādiviśeṣavāditvāt
gcig yin yang me tog gi phreng ba'i skud pa lta bu'am /
'byung po'i mgul du srad bu sbrengs pa ltar du ma la 'jug pa 'di ni bye brag pa de dag gi khyad par yin no /
spyi'i rdzas su smra ba'i phyir gal te gsal bar byas kyang rung /
gcig dang du ma dang rtag pa nyid dang mi rtag pa nyid la sogs pa khyad par du smra ba'i phyir gsal bar ma byas kyang rung ste /
na hi paralokāstitvādīni vaiśeṣikaiḥ kalpitānīti na vyavasthāpyante bye brag pa rnams kyis 'jig rten pha rol yod pa nyid du brtags zhes te rnam par mi gzhag pa ni ma yin no /
saced itthaṃtvam āgacchatīti /
prāṇātipātenāsevitena bhāvitena bahulīkṛtena narakeṣūpapdyate
brgya la ni mi rnams dang skal ba mnyam pa 'di lta bu nyid du 'ong na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni srog gcod pa kun du bsten pa dang goms par byas pa dang len mang du byas pas dmyal ba dag tu skye bar 'gyur ro /
saced itthaṃtvaṃ āgacchati manuṣyāṇāṃ sabhāgatāṃ prāpnoti prāṇātipātenālpāyur bhavatīti vistaraḥ brgya la mi rnams dang skal ba mnyam pa 'di lta bu nyid du 'od na yang srog bcad pas tshe thung bar 'gyur ro zhes bya ba rgyas par gsungs pa yin te /
idaṃprakāra itthaṃ /
tadbhāvaḥ itthaṃtvam iti
rnam pa 'di lta bu ni 'di lta bu'o /
de'i ngo bo ni 'di lta bu nyid do /
śarīrendriyasaṃsthānaceṣṭāhārādisābhāgyakāraṇaṃ anyonyābhir abhisaṃbaṃdhanimittaṃ ca sabhāgateti ācāryasaṃghabhadraḥ slob dpon 'dus bzang na re ni lus dang dbang po dang dbyibs dang spyod pa dang zas la sogs pa bsten pa mtshungs pa nyid kyi rgyu dang phan tshun mngon par dga' ba'i rgyu mtshan ni skal ba mnyam pa nyid yin no zhes zer te /
tad etad etenaiva pratyuktaṃ /
vayam api hy evam icchāmaḥ /
na tu sā sabhāgatā dravyāṃtaraṃ /
ta eva hi saṃskārās tathākāraṇabhāvaṃ pratipadyaṃte iti /
(II /
42bcd) āsaṃjñikam asaṃjñiṣu nirodhaś cittacaittānām iti vistaraḥ
'di ni kho bo cag kyang de skad du smra mod kyi skal ba mnyam pa nyid de rdzas gzhan ni ma yin te; 'du byed de dag kho na de lta bu'i rgyu'i ngo bor 'gyur bar zad do zhes bya ba 'di kho nas gsal ba yin no /
'du shes med pa la 'du shes /
med par sems dang sems byung rnams /
'gog pa'o zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di 'du shes med pa rnams kyi yin pas /
asaṃjñinām idam āsaṃjñikaṃ /
asaṃjñiṣu vā bhavaṃ āsaṃjñikaṃ
'du shes med pa pa'am 'du shes med pa dag na yod pas 'du shes med pa pa'o /
nirudhyaṃte 'nena cittacaittāḥ sems dang sems las byung ba rnams 'dis 'gog par 'gyur ba 'am /
cittacaittān vā niruṇaddhīti nirodhaḥ sems dang sems las byung ba rnams 'gog pas na 'gog pa'o /
yenānāgate 'dhvany avasthitāś cittacaittāḥ kālāṃtaraṃ tāvatkālaṃ saṃnirudhyaṃte /
notpattuṃ labhaṃte ity arthaḥ
gang gis ma 'ongs pa'i dus na 'dug pa'i sems dang sems las byung ba rnams dus gzhan gyi bar du dus re zhig 'gog cing skyer mi ster ba zhes bya ba'i tha tshig ste /
tad āsaṃjñikaṃ nāma dravyaṃ de ni 'du shes med pa pa zhes bya ba'i rdzas yin no /
nadītoyasaṃnirodhavat /
setuvad ity arthaḥ
rlung gis chu 'gog pa bzhin no /
zhes bya ba ni 'gag bzhin zhes bya ba'i tha tshig go /
dhyānāṃtarikāvad iti /
yathā brahmapurohitā nāma te devā yeṣāṃ kecin mahābrahmāṇaḥ pradeśe bhavaṃti dhyānāṃtarikāyāṃ /
tathā bṛhatphalā nāma te devā yeṣām asaṃjñisattvāḥ pradeśe bhavaṃti
bsam gtan khyad par can bzhin no zhes bya ba ni ji ltar bsam gtan khyad par can gang dag gi phyogs gcig na tshangs pa chen po kha cig 'khod pa'i lha de dag ni tshangs pa'i mdun na 'don zhes bya ba yin pa de bzhin du 'du shes med pa'i sems can dag kyang 'bras bu che ba zhes bya ba'i phyogs gcig na 'khod kyi de'i sa gzhan ni med do /
na bhūmyaṃtare bhavaṃti /
upapattikāle cyutikāle ca saṃjñina iti saṃbaṃdhanīyaṃ
skye ba'i dus dang 'chi 'pho ba'i dus na 'gyur te zhes bya ba ni 'du shes can du zhes bya bar sbyar te /
kliṣṭena manasā pratisaṃdhibaṃdhāt nyon mongs pa can gyi yid kyis nyid mtshams sbyor ba dang ldan pa'i phyir /
upekṣāyāṃ cyutodbhavāv iti ca niyamāt /
pūrvasamāpattisaṃskāraparikṣayād iti /
pūrvasamāpattisaṃskāralakṣaṇasya vipākahetoḥ parikṣayāt
'chi 'pho skye ba btang snyoms la /
zhes bya bar nges pa'i phyir ro /
sngon gyi snyoms par 'jug pa'i 'du byed yongs su zad pa'i phyir zhes bya ba ni sngon gyi snyoms par 'jug pa'i 'du byed kyi mtshan nyid rnam par smin pa'i rgyu yongs su zad pa'i phyir te /
tataḥ samāptaphalatvād ity arthaḥ /
pūrvasamāpattisaṃskārāvedhaparikṣayād ity apare vyācakṣate
de'i 'bras bu yongs su rdzogs so zhes bya ba'i tha tshig go /
gzhan dag na re sngon gyi snyoms par 'jug pa'i 'du byed kyi 'phen pa yongs su zad pa'i phyir ro zhes zer ro /
apūrvānupacayāc ceti /
cittābhāvāt karmānupacayād ity abhiprāyaḥ
sngon med pa ma bsags pa'i phyir zhes bya ba ni sems med pa las ma bsags pa'i phyir snyam du bsams pa yin no /
kṣiptā iva kṣīṇavegā iṣavaḥ pṛthivīm iti /
upapadyaṃte iti prakṛtaṃ
mda' 'phangs pa shugs zad pa dag sa la lhung ba bzhin du zhes bya ba ni skye bar 'gyur zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
pūrvam ayaṃ padir janyarthaḥ tshig gong ma 'di ni bskyed par bya ba'i don yin la /
idānīm arthavaśād gatyarthaḥ /
saṃpadyaṃte gacchaṃtīty arthaḥ
don gyi dbang gis na 'gro ba'i don yin par 'gyur te 'gro ba zhes bya ba'i tha tshig go /
pṛthivīṃ gacchaṃtīti vākyaśeṣa ity spare gzhan dag na res la 'gro zhes bya ba'i tshig lhag ma yin no zhes zer ro /
(II /
43) asaṃjñināṃ sattvānāṃ samāpattir asaṃjñā vā samāpattir iti asaṃjñisamāpattiḥ /
etāvat tathāśabdenānvākṛṣyata iti /
vipāka ity evamāder arthaviśeṣasyānabhiprīteḥ /
avyākṛtam eva hi āsaṃjñikaṃ /
kuśalaiva ceyaṃ samāpattir (Abhidh-k-vy 160) iti vakṣyate
sems can 'du shes med pa rnams kyi snyoms par 'jug pa'am /
snyoms par 'jug pa 'du shes med pa can yin pas 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa'o /
de bzhin zhes bya ba'i sgras ni de tsam zhig mthun par 'dren to zhes bya ba ni rnam smin zhes bya ba de lta bu la sogs pa'i don gyi khyad par mi 'dod pa'i phyir te 'du shes med pas ni lung du ma bstan pa kho na yin la /
snyoms par 'jug pa 'di ni dge ba kho na yin no zhes 'chad par 'gyur ro /
paṃcaskaṃdhako vipāka iti /
cyutyupapattikāle cittacaittāṇāṃ vipākatvasadbhāvāt
rnam par smin pa ni phung po lnga zhes bya ba ni 'chi 'pho ba dang skye ba'i dus na sems dang sems las byung ba rnams rnam par smin pa nyid yin pa'i phyir ro /
tata eva tallābhīti /
yata eva parihīṇo 'pi punar utpādyāsaṃjñisattveṣūpapadyate tata eva tallābhī niyāmaṃ nāvakrāmati
gang gi phyir de ltar de thob pa yongs su nyams kyang nges pa kho nar yang bskyed nas 'du shes med pa'i sems can rnams kyi nang du skye bar 'gyur ba de nyid kyi phyir de thob pa ni nges pa la mi 'jug ste /
niyāmāvakrāṃtyaiva hy āryo 'pāyagatyāsaṃjñikamahābrahmakauravopapattyaṣṭamabhavādīnām apratisaṃkhyānirodhaṃ pratilabhate 'phags pa ni nges pa la zhugs pa kho nas ngan song gi 'gro ba dang 'du shes med pa dang tshangs pa chen po dang sgra mi snyan du skye ba dang srid pa brgyad par skye ba la sogs pa'i so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa so sor 'thob po /
vinipātasthānam ivaināṃ paśyaṃtīti /
apāyasthānam ivaināṃ paśyaṃtīty arthaḥ
'di la rnam par ltung ba'i gnas lta bur gzigs pas zhes bya ba ni 'di ngan song gi gnas lta bur gzigs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
giritaṭādivinipātasthānam ivety apare /
niḥsaraṇasaṃjñino hi tāṃ samāpadyaṃte
gzhan dag na re re'i g yang sa la sogs pa rnam par ltung ba'i gnas lta bur ro zhes zer ro /
so so'i skye bo nges par 'byung ba'i 'du shes can dag ni de la snyoms par 'jug ste /
pṛthagjanā mokṣasaṃjñina ity arthaḥ thar par 'du shes pa dag ces bya ba'i tha tshig go /
na caivam āryā viparītasaṃjñinaḥ pratilabhaṃte 'phags pa dag ni de ltar 'du shes phyin ci log pa can ma yin no /
dhyānavad iti /
caturthadhyānalābhād atītānāgatam anādimati saṃsāre labdhapūrvaṃ caturthaṃ dhyānaṃ pratilabhaṃte yoginaḥ /
tasmāt kiṃ tadvad eva atītānāgatāṃ tāṃ pratilabhaṃta iti pṛcchati
bsam gtan bzhin du 'thob ma zhes bya ba ni rnal 'byor pa dag bsam gtan bzhi pa thob nas thog ma med pa can gyi 'khor ba nas bsam gtan bzhi pa sngon thob pa 'das pa dang ma 'ongs pa so sor 'thob par 'gyur te /
de lta bas na ci de dang 'dra ba kho nar 'das pa dang ma 'ongs pa dag kyang 'thob bam zhes 'dri bar byed do /
anye 'pi tāvan na pratilabhaṃta iti /
pṛthagjanā api tāvan nātītānāgatāṃ pratilabhaṃte yeṣāṃ tāvad iyaṃ ātmīyā samāpattiḥ
re zhig gzhan dag gis kyang mi 'thob bo zhes bya ba ni re zhig snyoms par 'jug pa 'di gang dag gis bdag nyid kyi yin pa so so'i skye bo dag gis kyang 'das pa mi 'thob na /
kiṃ punar āryā yeṣām iyam anātmīyeti /
ucitāpi satīti /
anādimati saṃsāre labdhapūrvāpi mahābhisaṃskārasādhyatvān mahāyatnābhiniṣpādyatvād ity arthaḥ /
acittakatvāc ca /
ekādhvikāpyate samānādhvikā labhyata ity arthaḥ
'di gang dag gi bdag nyid kyi ma yin pa 'phags pa dag gis lta smos kyang ci dgos zhes bya ba yin no /
'di ni 'dris pa yin yang zhes bya ba ni thog ma med pa can gyi 'khor ba na sngon thob pa yin yang ngo /
mngon par 'du bya ba chen pos bsgrub par bya ba yin pa'i phyir dang sems med pa pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'bad pa chen pos bsgrub par bya ba yin pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
yathā prātimokṣasaṃvara iti /
prātimokṣasaṃvaro 'ṣṭavidho 'pi yadā samādīyate
dus gcig 'thob ces bya ba ni dus mnyam pa 'thob par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tadā sa prāpyate /
prāptiś ca tasya tasminn eva kṣaṇe utpadyate /
labdhayā tu tayā samāpattyā dvitīyādiṣu kṣaṇeṣu prātimokṣasaṃvaravad eva samanvāgato bhavati /
yāvan na tyajati tāṃ samāpattiṃ
so sor thar pa'i sdom pa ji lta ba bzhin zhes bya ba ni rnam pa brgyad car yang gang gi tshe yang dag par nod pa de'i tshe de 'thob la de'i 'thob pa yang skad cig ma de nyid kyi tshe skye ba lta bu'o /
skad cig ma gnyis pa la sogs par ni ji srid snyoms par 'jug pa de mi gtong ba de srid du snyoms par 'jug pa thob pa de dang ldan pa yin no /
tattyāgas tu parihāṇyā bhūmisaṃcārād vā de gtong ba ni yongs su nyams pa 'am 'phos pa'i sgo nas yin no /
acaittikatvān nānāgatā bhāvyate /
kuśalaṃ hi cittam anāgataṃ bhāvyate /
na tv iyaṃ acittaketi na tadvad anāgatā bhāvyate /
(II /
44, 45ab) nirodhākhyā tathaiveti /
samāpattir iti vartate
sems med pa pa yin pa'i phyir ma 'ongs pa ni mi 'thob ste dge ba'i sems ni ma 'ongs pa thob par 'gyur gyi sems med pa 'di ni ma yin pas de dang 'dra bar ma 'ongs pa 'thob par mi 'gyur ro /
'gog pa zhes pa'ang de bzhin nyid ces bya ba ni snyoms par 'jug pa zhes bya ba dang sbyar ro /
nyid ces bya ba'i sgra ni nges par gzung ba yin te /
evaśabdo 'vadhāraṇe /
yathāsaṃjñisamāpattinirdeśe athāśabdena nirodhaś cittacaittānām iti atidiśyate
ji ltar 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa bstan pa de bzhin zhes bya ba'i sgras /
sems dang sems pa las byung rnams /
tathaivehāpi nirodhasamāpattinirdeśe sa evaṃprakāro 'tidiśyate iti 'gog pa'o zhes bya ba mthun par bsgres pa de bzhin du 'gog pa'i snyoms par 'jug pa bstan pa 'di yang rnam pa de nyid mthun par bsgre'o zhes bya ba yin no /
śāṃtavihārasaṃjñāpūrvakeṇa manasikāreṇeti /
vihāraḥ kṛīdāvihāra iva vihāraḥ
zhi bar gnas pa'i 'du shes sngon du btang ba'i yid la byed pas zhes bya ba la /
gnas pa ni rtsed mos gnas pa dang 'dra bar gnas pa ste /
samādhiviśeṣaḥ /
śāṃto vihāraḥ śāṃtavihāraḥ
ting nge 'dzin gyi khyad par yin no /
gnas pa zhi ba ni zhi bar gnas pa'o /
śāṃtavihāre saṃjñā śāṃtavihārasaṃjñā zhi bar gnas par bya bar 'du shes pa ni zhi bar gnas par 'du shes pa'o /
sā pūrvā asyeti śāṃtavihārasaṃjñāpūrvakaḥ manasikāro manaskāra iti yo 'rthaḥ aluksamāsāt sa manasikāra iti bhavati 'di la de sngon du 'gro ba yod pas na zhi bar gnas pa'i 'du shes sngon du 'gro ba'i yid la byed pa ste /
yid la sems pa zhes bya ba'i tha tshig go /
saṃjñāveditasamudācārapariśrāṃtā hi tatra śāṃtavihārasaṃjñinas tathāvidhena manasikāreṇa enāṃ nirodhasamāpattiṃ samāpadyaṃte 'du shes dang tshor ba kun du 'byung bas yongs su skyo ba rnams ni de la zhi bar gnas pa'i 'du shes su 'gyur te /
yid la byed pa de lta bus 'gog pa'i snyoms par 'jug pa 'di la snyoms par 'jug go /
tāṃ tv asaṃjñisamāpattiṃ niḥsaraṇasaṃjñāpūrvakeṇa mokṣasaṃjñāpūrvakeṇety (Abhidh-k-vy 161) arthaḥ 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa de la ni 'byung ba'i 'du shes sngon du btang bas te thar pa'i 'du shes sngon du btang bas zhes bya ba'i tha tshig go /
aparaparyāyavedanīyā ceti /
aparaparyāyas tṛtīyādijanma /
tatra vedanīyā
lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba zhes bya ba la /
lan grangs gzhan ni tshe rabs gsum pa la sogs pa yin te /
de la myong bar 'gyur ba yin no /
kathaṃ /
ya āryaḥ kāmadhātau nirodhasamāpattim utpādya bhavāgra utpadyeta /
tasya sā paripūrikopapadyavedanīyā
ji lta zhe na /
'phags pa gang zhig 'dod pa'i khams su 'gog pa'i snyoms par 'jug pa bskyed nas srid pa'i rtse mor skye bar 'gyur ba de'i de ni skyes nas myong bar 'gyur ba yongs su rdzogs par byed pa yin no /
yas tu tataḥ parihīṇo rūpadhātāv upapadya kālāṃtareṇa ca punar api bhavāgraṃ labdhvā nirodhasamāpattim utpādyānutpādya vā bhavāgra upapadyate gang zhig de las yongs su nyams nas gzugs kyi khams su skyes te dus gzhan zhig na yang srid pa'i rtse mo thob nas 'gog pa'i snyoms par 'jug pa bskyed dam ma bskyed kyang rung srid pa'i rtse mor skye bar 'gyur ba de ni lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba yin no /
tasya sāparaparyāyavedanīyā bhavati /
yas tv iha parinirvāyāt
gang zhig 'dir yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur ba de'i ni ma nges pa yin no /
tasyāniyateti /
ucchedabhīrutvād iti /
sarvātmabhāvocchedabhīrutvāt /
vyathaṃte hy apunarbhavāt prapātād iva bāliśāḥ /
asaṃjñisamāpattau kasmād ucchedabhayaṃ na bhavati
chad pas 'jigs pa'i phyir zhes bya ba ni bdag gi ngo bo thams cad chad pas 'jigs pa'i phyir te /
yang srid med pas gnod 'gyur te /
g yang sas byis pa rnams bzhin no /
ci'i phyir 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa la chad pas 'jigs par mi 'gyur zhe na /
tatra rūpasadbhāvāt /
rūpe hy ātmasaṃjñām abhiniveśya tāṃ samāpadyaṃte /
nirodhasamāpattau tu ārūpyabhūmikatvād rūpam api nāstīti sarvātmabhāvabhāvaṃ paśyaṃto na tāṃ samāpattum utsahaṃte
de la gzugs yod pa'i phyir te gzugs pa la bdag tu 'du shes pa la mngon par zhen nas de la snyoms par 'jug go /
'gog pa'i snyoms par 'jug pa la ni gzugs med pa'i sa pa yin pa'i phyir gzugs kyang med pas bdag gi ngo bo thams cad med par mthong nas de la snyoms par 'jug par spro ba med do /
nanu cārūpyeṣu nikāyasabhāgajīvitendriyādayaś cittaviprayuktā santi gzugs med pa dag na ris mthun pa dang srog gi dbang po la sogs pa sems dang ldan pa ma yin pa dag yod pa ma yin nam /
kasmāt tatrātmasaṃjñām abhiniveśya tāṃ na samāpadyaṃte ci'i phyir de la bdag gi 'du shes su mngon par zhen nas de la snyoms par mi 'jug ce na /
viprayuktānām adṛśyatvāt /
āryamārgabalena cotpādanāt /
kathaṃ punar gamyate āryamārgabalena tad utpādanam iti ata āha
ldan pa ma yin pa rnams ni bltar mi snang ba'i phyir ro /
'phags pa'i lam gyi stobs kyis bskyed pa'i yang phyir ro zhes bya ba yang de 'phags pa'i lam gyis skyed do zhes bya ba ji ltar shes she na /
dṛṣṭadharmanirvāṇasya tadadhimuktita iti /
dṛṣṭe janmani nirvāṇaṃ dṛṣṭadharmanirvāṇaṃ /
tasya /
tadadhimuktitaḥ /
tad iti adhimuktiḥ tadadhimuktiḥ
de'i phyir mthong ba'i chos la mya ngan las 'das pa ni de la mos pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
mthong ba'i tshe la mya ngan las 'das pa ni mthong ba'i chos mya ngan las 'das pa ste /
de na'o /
de la mos pa'i phyir ro zhes bya ba la /
tena vādhimuktis tadadhimuktiḥ de yin no snyam du smos pa ni de la mos pa'o /
tadadhimuktes tadadhimuktitaḥ /
dṛṣṭe janmani etan nirvāṇam iti āryas tām adhimucyate /
kecit punar evaṃ paṭhaṃti /
dṛṣṭanirvāṇasya tadadhimuktita iti
yang na des smos pa ni de la mos pa'o /
de la mos pas na de la mos pa'i phyir te /
'phags pa rnams ni mthong ba'i tshe mya ngan las 'das pa ni 'di yin no zhes de la mos so /
evaṃ ca vyācakṣate /
dṛṣṭaṃ nirvāṇam aneneti dṛṣṭanirvāṇaḥ /
tasyāryasya tasyām adhimuktis tadadhimuktiḥ /
tadadhimuktes tadadhimuktitaḥ /
etad uktaṃ bhavati
yang kha cig ni 'di skad du mya ngan las 'das pa mthong ba de la mos pa'i phyir ro zhes 'don cing 'di skad du 'dis mya ngan las 'das pa mthong bas na mya ngan las 'das pa mthong ba'o /
'phags pa de de la mos pa ni de la mos pa'o /
de la mos na de la mos pa'i phyir ro zhes 'chad de /
dṛṣṭanirvāṇa āryas tām adhimucyate nānya iti 'di skad du 'phags pa chos mthong ba de la mos kyi gzhan ni ma yin no zhes bshad pa yin no /
nanu ca pṛthagjano 'pi laukikena mārgeṇa dṛṣṭanirvāṇaḥ so so'i skye bo yang 'jig rten pa'i lam gyis mya ngan las 'das pa mthong ba ma yin nam zhe na /
na pṛthagjano dṛṣṭanirvāṇaḥ /
prāptanirvāṇas tu bhavet
so so'i skye bos ni mya ngan las 'das pa mthong ba ma yin gyi mya ngan las 'das pa thob pa yin te /
taduttarāṃ hi bhūmiṃ pṛthagjanaḥ śāṃtataḥ paśyan vairāgyaṃ labhate na nirvāṇam iti acodyam etat so so'i skye bo ni de'i gong ma'i sa la zhi bar lta bas 'dod chags dang bral ba thob kyi mya ngan las 'das par ni ma yin pas 'di ni klan kar mi rung ngo /
prayogalabhyaiveyam iti /
iyam api samāpattir asaṃjñisamāpattivad eva mahābhisaṃskārasādhyeti /
tathaiva /
ekādhvikāpyate /
katham ity āha
'di ni sbyor bas thob par bya ba kho na yin zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa 'di yang 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa kho na bzhin du mngon par 'du bya ba chen pos bsgrub par bya ba yin pas de kho na bzhin du dus gcig 'thob bo /
ji lta zhe na /
na cātītā labhyata iti 'das pa yang mi 'thob la zhes bya ba smos te /
yadā parihīṇaḥ punas tām utpādayati /
tadā prayogeṇāpūrvaiva labhyate
gang gi tshe yongs su nyams nas yang de skyed par byed pa de'i tshe yang sbyor bas sngon med pa kho na zhig 'thob ste /
prātimokṣasaṃvaravad iti vistareṇa vyākhyeyā so sor thar pa'i sdom pa bzhin no zhes bya ba rgyas par rnam par bshad par bya'o /
cittabalena tadbhāvanād iti /
cittabalenānāgatabhāvanād ity arthaḥ
de ni sems kyi stobs kyis 'thob pa'i phyir ro zhes bya ba ni sems kyi stobs kyis ma 'ongs pa 'thob pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
bodhilabhyā muner iti thub pa'i byang chub kyis thob bya /
prayogalabhyaiveyam ity utsargasyāyam apavādaḥ /
śrāvakapratyekabuddhānāṃ sa vidhir iti kṛtvā
zhes bya ba 'di ni sbyor bas thob par bya ba kho na yin no zhes bya ba spyir bstan pa'i dmigs kyis bsal ba yin te /
de ni nyan thos dang rang sangs rgyas rnams kyi tshul yin pa'i phyir ro /
(Abhidh-k-vy 162) /
kṣayānutpādajñāne bodhir iti vakṣyati /
tenāha /
kṣayajñānasamakālam iti vistaraḥ
zad dang mi skyes shes byang chub /
ces 'chad par 'gyur ba de'i phyir /
zad pa mkhyen pa dang dus mnyam du zhes bya ba rgyas par smos te /
sāsravāś ca kṣayajñāna iti buddhā bhagavaṃta etāṃ pratilabhaṃte sangs rgyas bcom ldan 'das rnams kyis ni zad pa mkhyen pa na zag pa dang bcas pa 'di dag kyang 'thob bo /
nāsti buddhānāṃ kiṃcit prāyogikaṃ nāmeti /
yothoktaṃ stotrakāreṇa /
na te prāyogikaṃ kiṃcit kuśalaṃ kuśalāntaga
sangs rgyas rnams kyi ni sbyor ba las byung ba cung zad kyang med ces bya ba ni bstod pa byed pas ji skad du /
dge ba'i mthar phyin khyod kyis ni /
sbyor ba las byung cung zad med /
icchāmātrāvabaddhā te yatrakāmāvasāyiteti /
kathaṃ punar bhagavān ubhayatobhāgavimukta iti /
kleśāvaraṇaṃ samāpattyāvaraṇaṃ cobhayatobhāgaḥ
khyod kyi gang du bzhed nges pa /
bzhed pa tsam la rag las lags /
zhes bshad pa lta bu yin no /
bcom ldan 'das gnyi ga'i cha las rnam par grol bar ji ltar 'grub ces bya ba la /
gnyi ga'i cha ni nyon mongs pa'i sgrib pa dang snyoms par 'jug pa'i sgrib pa ste /
tato vimuktaḥ /
sidhyaty utpāditāyām iveti /
sidhyati ubhayatobhāgavimukto bhagavāṃ saṃmukhīkṛtapūrvāyām iva
de las rnam par grol ba'o /
'grub ste de bskyed zin pa bzhin du zhes bya ba'i gnyi ga'i cha las rnam par grol ba 'grub ste /
tasyāṃ vaśitvalābhāt /
tatsaṃmukhīkāraṇakāraṇasāmarthyayogataḥ /
prāg eva tām iti vistaraḥ
bcom ldan 'das ni sngon mngon du byas pa bzhin du de la mnga' brnyes pa'i phyir de mngon du bya ba'i mthu dang ldan pa'i phyir ro /
dharmataiṣā yad bodhisattvaś caramabhaviko bhavāgralābhī bhūtvā caturthadhyānasaṃniśrayeṇa darśanamārgam utpādya tataś ca vyutthāya bhavāgraṃ samāpadyate 'di ni dang po kho nar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni nub phyogs pa dag na re gang byang chub sems dpa' srid pa tham pa srid pa'i rtse mo thob par 'gyur nas bsam gtan bzhi pa la brten te mthong ba'i lam bskyed nas /
tato nirodhasamāpattiṃ samāpadyate /
tato vyutthāya punaś caturthadhyānasaṃniśrayeṇa bhāvāgrikabhāvanāprahātavyakleśaprahāṇaṃ kṛtvā kṣayajñānakālāt prabhṛti anuttarasamyaksaṃbuddho bhavatīty evaṃ śaikṣāvasthāyāṃ sa tām utpādayatīti pāścātyāḥ kaśmīramaṇḍalāt paścād bhavāḥ pāścātyāḥ /
netrīpadam iti śāstranāma sthaviropaguptasya /
yatredaṃ vākyaṃ /
nirodhasamāpattim utpādya kṣayajñānam utpādayatīti vaktavayṃ tathāgata iti
de las langs te srid pa'i rtse mo la snyoms par 'jug cing de nas 'gog pa'i snyoms par 'jug pa la snyoms par 'jug go /
de las langs nas yang bsam gtan bzhi pa la brten te srid pa'i rtse mo pa'i bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa spangs par byas nas /
zad pa mkhyen pa phyin chad bla na med pa yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas yin no zhes bya ba 'di ni chos nyid yin te /
de lta bas na des slob pa'i gnas skabs na skyed par byed do zhes zer ro /
kha che'i yul gyi nub phyogs na 'khod pa rnams ni nub phyogs pa dag go /
lugs kyi tshig ces bya ba ni gnas brtan nye srungs kyi bstan bcos te /
gang las de bzhin gshegs pa ni 'gog pa'i snyoms par 'jug pa bskyed nas zad pa mkhyen pa bskyed par mdzad do zhes brjod par bya'o zhes bya ba'i tha tshig 'di 'byung ba yin no /
satyābhisamaye ṣoḍaśabhir iti /
duḥkhe dharmajñānakṣāṃtim ārabhya yāvan mārge 'nvayajñanam iti ṣoḍaśabhiś cittakṣaṇaiḥ
bden pa mngon par rtogs na bcu drug ces bya ba ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa nas bzung ste /
lam la rjes su shes pa zhes bya ba'i bar sems kyi skad cig ma bcu drug go /
bhavāgravairāgye cāṣṭādasabhir iti /
navaprakārāṇāṃ kleśānāṃ bhāvāgrikāṇāṃ bhāvanāheyānāṃ prahāṇāya navānaṃtaryamārgā nava ca vimuktimārgā ity aṣṭādaśabhiḥ
srid pa'i rtse mo la 'dod chags dang bral ba na bco brgyad ces bya ba ni srid pa'i rtse mo pa'i bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa'i rnam pa dgu spong bar byed pa bar chad med pa'i lam dgu dang rnam par grol ba'i lam dgu ste /
de ltar na bco brgyad do /
ta ete catustriṃśad bhavaṃti ṣoḍaśa caṣṭādaśa ceti bcu drug dang bco brgyad po de dag ni sum cu rtsa bzhir 'gyur ro /
adhobhūmikā na punaḥ praheyā bhavaṃtīti /
kāmāvacarādīnāṃ kleśānāṃ laukikena mārgeṇa pṛthagjanatvāvasthāyām eva prahīṇatvāt
sa 'og ma pa'i nyon mongs pa rnams ni yang spang bar bya ba ma yin no zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa la sogs pa'i nyon mongs pa rnams ni so so'i skye bo'i gnas skabs nyid na 'jig rten pa'i lam gyis spangs zin pa'i phyir ro /
yady eṣa niyamaḥ prahīṇakleśapratipakṣotpādanaṃ na kartavyam iti gal te nyon mongs pa spangs zin pa'i gnyen po bskyed par mi bya'o zhes bya ba 'di nges pa yin no /
atha kimarthaṃ prahīṇeṣu kāmāvacareṣu kleśeṣu tatpratipakṣaṃ dharmajñānapakṣam mārgam abhisamayakāla utpādayati 'o na ci'i phyir 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa rnams spangs zin pa las mngon par rtogs pa'i dus na nyes pa de dag gi gnyen po chos shas pa'i phyogs dang mthun pa'i lam skyed par byed ce na /
tannāṃtarīyakatvād anvayajñānapakṣasya mārgasya rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i lam ni de med na med pa yin pa'i phyir te /
na hy asatyāṃ dharmajñānapakṣotpattāv anvayajñānapakṣasaṃmukhībhāvaḥ saṃbhavati chos shes pa'i phyogs dang mthun pa skye ba med par ni rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa mngon du 'gyur ba mi srid do /
etad dhy anvayajñānasyānvayajñānatvaṃ yad ataḥ paścād bhavatīti shes pa'i rjes su shes pa nyid ni gang de'i rjes la 'byung ba 'di yin no /
pāścātyā āhuḥ /
kiṃ punaḥ syād iti vistaraḥ /
ko doṣaḥ syād yadi visabhāgaṃ sāsravaṃ cittam aṃtarā saṃmukhīkuryāt (Abhidh-k-vy 163)
nub phyogs pa dag dang cir 'gyur zhes bya ba rgyas par smras te /
gal te bar skabs su mi 'dra ba zag pa dang bcas pa'i sems mngon du byas na'o /
vaibhāṣikā āhuḥ /
vyutthānāśayaḥ syād iti vistaraḥ
bye brag tu smra ba rnams kyis bsam pa ldang ba can du 'gyur te zhes bya ba rgyas par smos te /
vyutthānabhiprāyaḥ bodhisattvaḥ syāt byang chub sems dpa' de bsam pa ldang ba can du 'gyur ro /
vyutthānakuśalaḥ syād ity apare /
kuśalamūlārtho hy āśayārthaḥ
gzhan dag na re dge ba'i rtsa ba las ldang bar 'gyur te /
bsam pa'i don ni dge ba'i rtsa ba'i don yin no zhes zer ro /
tad etad uktaṃ bhavati /
īdṛśāni kuśalamūlāni bodhisattvānāṃ yaiḥ saṃmukhībhūtais tāvan na vyuttiṣṭhaṃte yāvad ekāsana evānuttarā samyaksaṃbodhiḥ prāpteti
'di skad du byang chub sems dpa' rnams kyi dge ba'i rtsa ba ni gang dag mngon du gyur pas ji srid du skad cig kho na la bla na med pa yang dag par rdzogs pa'i byang chub thob kyi bar de srid du ldang bar mi 'gyur ba de lta bu yin no zhes bshad pa yin no /
bahirdeśakā āhuh /
satyam avyutthānāśayo na tu yathā bhavaṃto varṇayaṃtīti
nyi 'og pa dag gis bsam pa mi ldang ba can yin pa bden mod kyi khyed brjod pa lta bu ni ma yin no zhes bya ba smos so /
pūrvam eva tu varṇayaṃti /
kṣayajñānasamakālam iti yaḥ pakṣaḥ
snga ma kho na yin no brjod do zhes bya ba ni zad pa med pa mkhyen pa dang dus mnyam du zhes bya ba'i phyogs gang yin pa'o /
(II /
45cd) yady apy anayor bahuprakāro viśeṣa iti /
ekā /
dhyāne 'ṃtye
gnyis kyi rnam pa'i bye brag mang po zhig yod mod kyi zhes bya ba ni gcig ni bsam gtan tha ma na yod pa yin la cig shos ni srid pa'i rtse mo las skyes pa yin no /
aparā /
bhavāgrajā /
ekāṃ niḥsaraṇasaṃjñayā samāpadyate 'parāṃ vihārakāmatayety evamādibahuprakāraviśeṣaḥ
gcig la ni nges par 'byung ba'i 'du shes kyis snyoms par 'jug la cig shos la ni gnas par 'dod pas so zhes bya ba de lta bu la sogs pa'i rnam pa'i bye brag mang po zhig yod pa'o /
sāmyaṃ tv anayoḥ 'di gnyis kyi mtshungs pa ni /
kāmarūpāśraye bhūte iti gnyi ga 'dod dang gzugs bsten can /
syād rūpabhava iti vistaraḥ /
yaḥ kvacid rūpabhavaḥ sarvo 'sau bhavaḥ paṃcavyavacāra iti catuḥkoṭikaḥ /
syād rūpabhavo na cāsau bhavaḥ paṃcavyavacāraḥ
zhes bya ba yin no /
gzugs kyi srid pa yin la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang la la gzugs kyi srid pa yin pa'i srid pa 'di thams cad rnam par 'drid pa can lnga'i srid pa yang yin nam zhes bya ba mu bzhi pa yin no /
rūpāvacarāṇāṃ saṃjñināṃ devānāṃ visabhāge citte sthitānām asaṃjñisamāpattiṃ nirodhasamāpattiṃ ca samāpannānām asaṃjñināṃ ca devānām āsaṃjñike pratilabdhe yo bhavaḥ gzugs kyi srid pa yin la srid pa 'di rnam par 'drid pa can lnga ma yin pa yang yod de gzugs na spyod pa'i sems can lha 'du shes can sems mi 'dra ba la gnas pa rnams dang 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa dang 'gog pa'i snyoms par 'jug pa la snyoms par zhugs pa rnams dang lha 'du shes med pas thob pa rnams kyi srid pa gang yin pa lta bu'o /
syād bhavaḥ paṃcavyavacāro na cāsau rūpabhavaḥ rnam par 'drid pa can lnga'i srid pa yin la 'di gzugs kyi srid pa ma yin pa yang yod de /
kāmāvacarāṇāṃ sattvānāṃ sabhāge citte sthitānāṃ yo bhavaḥ 'dod pa na spyod pa'i sems can sems 'dra ba la gnas pa rnams kyi srid pa gang yin pa lta bu'o /
syād rūpabhavaḥ sa ca bhavaḥ paṃcavyavacāraḥ gzugs kyi srid pa yin la srid pa de yang rnam par 'drid pa can lnga yin pa yang yod do /
rūpāvacarāṇāṃ saṃjñināṃ devānāṃ sabhāge citte sthitānāṃ asaṃjñināṃ ca devānām āsaṃjñike 'pratilabdhe yo bhavaḥ gzugs na spyod pa'i lha 'du shes can sems 'dra ba la gnas pa rnams dang 'du shes med pa'i lha rnams kyi 'du shes med pa pa ma thob pa'i srid pa gang yin pa lta bu'o /
syān naiva rūpabhavo na cāsau bhavaḥ paṃcavyavacāraḥ gzugs kyi srid pa yang ma yin la srid pa 'di rnam par 'drid pa can lnga yang ma yin pa yang yod de /
kāmāvacarāṇāṃ sattvānāṃ visabhāge citte sthitānām asaṃjñisamāpattiṃ nirodhasamāpattiṃ ca samāpannānāṃ yo bhavaḥ /
ārūpyabhavaś ca /
tatra prathamā koṭir udāharaṇaṃ
'dod pa na spyod pa'i sems can sems mi 'dra ba la gnas pa rnams la 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa dang 'gog pa'i snyoms par 'jug pa la snyoms par zhugs pa rnams kyi srid pa gang yin pa dang gzugs med pa'i srid pa gang yin pa lta bu'o /
'dir dper brjod pa ni mu dang po yin no /
rūpabhavo rūpāvacaraṃ skaṃdhapaṃcakaṃ gzugs kyi srid pa ni gzugs na spyod pa'i phung po yin no /
paṃcavyavacāraḥ paṃcaskaṃdhaka ity arthaḥ rnam par 'drid pa can lnga ni phung po lnga zhes bya ba'i tha tshig ste /
vyavacāra iti kāśyapasya tathāgatasya skaṃdhasaṃjñā rnam par 'drid pa zhes bya ba'i de bzhin gshegs pa 'od srungs kyi rang gi phung po'i ming yin no /
viśeṣeṇāvacāro vyavacāraḥ /
anyathībhāvena visaṃvādanam ity arthaḥ
khyad par du 'drid pas na rnam par 'drid pa ste /
gzhan du 'gyur bas rnam par slu ba zhes bya ba'i tha tshig go /
so 'syāstīti vyavacāraḥ de 'di la yod pas na rnam par 'drid pa can no /
arśaādibhyo 'j ity akāro matvarthīyaḥ /
visaṃvādanīty arthaḥ /
phenapiṇḍopamaṃ rūpaṃ vedanā budbudopamety- (Abhidh-k-vy 164)
rnam par slu bar byed pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
gzugs ni dbu ba rdos pa 'dra /
tshor ba chu yi chu bur bzhin /
zhes bya ba la sogs pa lta bu yin pas rnam par slu ba'i phyir ro /
ādinā visaṃvādanāt /
tatra yadi rūpadhātāv asaṃjñisamāpattir neṣyate asaṃjñisamāpattiṃ nirodhasamāpattiṃ samāpannānām iti nocyeta
de la gal te gzugs kyi khams na 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa yod par mi bzhed na /
'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa dang 'gog pa'i snyoms par 'jug pa la sogs pa la snyoms par zhugs pa rnams zhes gsungs par mi 'gyur ro /
tena rūpāvacary asaṃjñisamāpattir iti gamyate /
tatra api tv ayaṃ viśeṣa iti /
tatra sādharmye 'pi viśeṣo bhavati /
paścād rūpadhātāv iti
des na 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa gzugs na spyod pa yin no zhes bya bar shes so /
de la yang khyad par ni 'di yod de zhes bya ba ni chos mtshungs pa de la yang khyad par yod pa yin no /
phyis ni gzugs kyi khams su yang /
ya āryā nirodhasamāpattim utpādya tataḥ parihīṇā dhyānaṃ ca labdhvā rūpadhātāv upapadyaṃte /
taiḥ parihīṇapūrvaiḥ /
pūrvābhyāsavaśād rūpadhātau nirodhasamāpattir utpādyeta /
asaṃjñisamāpattis tu kāmarūpadhātau prathamato 'pi pṛthagjanair utpādyata ity ayaṃ viśeṣaḥ
zhes bya ba ni 'phags pa gang dag gis 'gog pa'i snyoms par 'jug pa bskyed de de las yongs su nyams pa las bsam gtan thob nas gzugs kyi khams su skye ba sngar yongs su nyams pa de dag gis sngon goms pa'i dbang gis gzugs kyi khams su 'gog pa'i snyoms par 'jug pa bskyed par 'gyur ro /
'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa ni so so'i skye bo dag gis dang po nas kyang gzugs kyi khams su skye bar 'gyur bas khyad par ni 'di yod do /
kim apy asti parihāṇir iti /
nirvāṇasadṛsīyam samāpattiḥ /
katham ataḥ parihāṇir ity asaṃbhāvayan pṛcchati /
udāyisūtram iti /
āryaśāriputrabhāṣitam etat sūtraṃ
ci 'di las kyang yongs su nyams pa yod dam zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa 'di ni mya ngan las 'das pa dang 'dra ba yin na ji ltar yongs su nyams par 'gyur snyam nas yid mi ches te 'dri ba yin no /
'char byed kyi mdo zhes bya ba ni mdo 'di 'phags pa sh'a ri'i bus bshad pa yin te /
udāyī tu tatra vibaṃdhaka ity udāyisūtram ity ucyate de la 'char byed rgol bar byed pa yin pas 'char byed kyi mdo zhes bya'o /
ji lta zhe na /
katham iti /
śrāvastyāṃ nidānaṃ /
tatrāyuṣmāṃ chāriputro bhikṣūn āmaṃtrayate sma
gleng gzhi ni mnyan yod na'o /
de nas tshe dang ldan pa sh'a ri'i bus dge slong rnams la smras pa /
ihāyuṣmaṃto bhikṣuḥ śīlasaṃpannaś ca bhavati samādhisampannaś ca prajñāsaṃpannaś ca tshe dang ldan pa dag 'di na dge slong tshul khrims phun sum tshogs pa yang yin /
ting nge 'dzin phun sum tshogs pa yang yin /
so 'bhīkṣṇaṃ saṃjñāveditanirodhaṃ samāpadyate ca vyuttiṣṭhate ca /
asti caitat sthānam iti yathābhūtaṃ prajānāti
shes rab phun sum tshogs pa yang yin pa de ni yang dang yang du 'du shes dang tshor ba dang 'gog pa la snyoms par 'jug pa dang ldan pa'i gnas de yod do zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu shes so /
sa na haiva dṛṣṭa eva dharme pratipady evājñām ārāgayati /
nāpi maraṇakālasamaye /
bhedāc ca kāyasyātikramya devān kavaḍīkārabhakṣān anyatamasmin divye manomaye kāya upapadyate
de ni mthong ba'i chos kho na la dang po nyid du kun shes pa'i chos thob par yang mi byed cing 'chi ba'i dus kyi tshe yang ma yin la /
lus zhig nas kyang kham gyi zas za ba'i lha las 'das te yid las byung ba'i lha'i lus gang yang rung ba zhig tu skye bar 'gyur ro /
sa tatropapanno 'bhīkṣṇaṃ saṃjñāveditanirodhaṃ samāpadyate ca vyuttiṣṭhate ca /
asti caitat sthānam iti yathābhūtaṃ prajānāti /
tena khalu punaḥ samayenāyuṣmān udāyī tasyām eva parṣadi saṃniṣaṇṇo 'bhut saṃnipatitaḥ
de der skyes nas yang dang yang du 'du shes dang tshor ba 'gog pa la snyoms par 'jug pa dang ldang ba'i gnas de yod do zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu shes so /
de nas yang de'i tshe tshe dang ldan pa 'char byed 'khor de nyid du 'dus par gyur te 'dug go /
athāyuṣmān udāyī āyuṣmaṃtaṃ śāriputram idam avocat de nas tshe dang ldan pa 'char byed kyis tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu la 'di skad ces smras so /
asthānam etad āyuṣmaṃ chāriputrānavakāśo yad bhikṣur anyatamasmiṃ divye manomaye kāye upapanno 'bhīkṣṇaṃ saṃjñāveditanirodhaṃ samāpadyate ca vyuttiṣtḥate cāsti caitat sthānam iti yathābhūtaṃ prajānāti tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu gang dge slong yid las byung ba'i lha'i lus gang yang rung ba zhig tu skyes nas yang dang yang du 'du shes dang tshor ba 'gog pa la snyoms par 'jug pa dang ldan pa'i gnas de yod do zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu shes so zhes bya ba 'di ni gnas ma yin zhing go skabs med do /
dvir api trir api āyuṣmāṃ udāyī āyuṣmaṃtaṃ śāriputram idam avocat tshe dang ldan pa 'char byed kyis tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu la lan gnyis lan gsum du 'di skad du /
asthānam etad āyuṣman /
iti pūrvavat /
athāyuṣmataḥ śāriputrasyaitad abhavat
tshe dang ldan pa 'di ni gnas ma yin te zhes bya ba snga ma bzhin du smras pa dang de nas tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu 'di snyam du sems par gyur te /
yāvat trir api me ayaṃ bhikṣur bhāṣitaṃ prativahati pratikrośati /
na ca me kaścit sabrahmacārī bhāṣitam abhyanumodate
bdag gis bshad pa la dge slong 'di lan gsum gyi bar du phyir spong bar byed phyir khro bar byed la tshangs pa mtshungs par spyod pa 'ga' yang bdag gis bshad pa la rjes su yi rang bar mi byed pas /
yan nv ahaṃ yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāmeyaṃ ma la bdag bcom ldan 'das ga la ba der 'gro gor ma chag snyam mo /
athāyuṣmāṃ chāriputro yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāṃtaḥ de nas tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu bcom ldan 'das ga la ba der song ste /
upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vaṃditvaikāṃte niṣaṇṇaḥ song nas bcom ldan 'das kyi zhabs la mgo bos phyag 'tshal te phyogs gcig tu 'dug go /
ekāṃte niṣaṇṇaś cāyuśmāṃ chāriputro bhikṣūn āmaṃtrayate sma phyogs gcig tu 'dug nas tshe dang ldan pa sh'a ri'i bus dge slong rnams la smras pa /
ihāyuṣmaṃto bhikṣuḥ śīlasaṃpannaś ca bhavati /
pūrvavat /
tena khalu samayenāyuṣmān udāyī pūrvavat
tshe dang ldan pa dag 'di la dge slong tshul khrims dang ldan pa yang yin zhes bya ba snga ma bzhin no /
de nas yang de'i tshe tshe dang ldan pa 'char byed ces bya ba snga ma bzhin no /
evaṃ dvir api trir apy āyuṣmān udāyī āyuṣmaṃtaṃ śāriputram idam avocat /
pūrvavat (Abhidh-k-vy 165)
tshe dang ldan pa 'char byed kyis tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu la lan gnyis lan gsum gyi bar du 'di skad ces smras so zhes bya ba snga ma bzhin no /
athāyuṣmataḥ śāriputrasyaitad abhavat de nas tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu 'di snyam du sems par gyur te /
śāstur api me purastād ayaṃ bhikṣur yāvat trir api bhāṣitaṃ prativahati pratikrośati ston pa'i spyan snga na yang dge slong 'di bdag gis bshad pa la lan gsum gyi bar du spong bar byed phyir khro bar byed la /
na ca me kaścit sabrahmacārī bhāṣitam abhyanumodate tshangs pa mtshungs par spyod pa 'ga' yang bdag gis bshad pa la rjes su yi rang bar mi byed pas /
yan nv ahaṃ tūṣnīṃ syāṃ /
athāyuṣmāṃ chāriputras tūṣṇīm abhūt
ma la bdag cang mi smra bar 'jug par bya gor ma chag snyam mo /
de nas tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu cang mi smra bar gyur to /
tatra bhagavān āyuṣmaṃtam udāyinam āmaṃtrayate sma de nas bcom ldan 'das kyis tshe dang ldan pa 'char byed la bka' stsal pa /
kaṃ punas tvam udāyinn anyatamaṃ divyaṃ manomayaṃ kāyaṃ saṃjānīṣe 'char byed khyod kyis yid las byung ba'i lha'i lus gang yang rung ba gang zhig yin par shes /
gsol pa /
nanu yāvad evārūpiṇaṃ saṃjñāmayaṃ /
evaṃ bhadanta /
tvaṃ tāvan mohapuruṣāndha eva sann acakṣuś cakṣuṣmatā śāriputreṇa bhikṣuṇā sārdham abhidharme 'bhivinaye saṃlapitavyaṃ manyasa iti
btsun pa gzugs can ma lags pa 'du shes las byung ba ji snyed pa ma lags sam /
bka' stsal pa /
skyes bu rmongs pa re zhig de lta na go /
long ba mig med pa khyod kho na mig dang ldan pa dge slong sh'a ri'i bu dang lhan cig chos mngon pa 'am 'dul ba'i gtam bya bar sems sam /
tatra bhagavān āyuṣmaṃtam udāyinaṃ saṃmukham avasādya āyuṣmaṃtaṃ ānandam āmaṃtrayate sma de nas bcom ldan 'das kyis tshe dang ldan pa 'char byed mngon sum du spyos nas tshe dang ldan pa kun dga' bo la bka' stsal pa /
tvam apy ānanda sthaviraṃ bhikṣuṃ viheṭhyamānam adhyupekṣase /
kāruṇyam api te mohapuruṣa notpannaṃ sthavire bhikṣau viheṭhyamāna iti
kun dga' bo khyod kyang dge slong gnas brtan la rnam par 'tshe ba yal bar 'jog gam /
khyod skyes bu rmongs pas dge slong gnas brtan gtses na snying rje yang ma skyes sam /
tatra bhagavān āyuṣmaṃtam udāyinam āyuṣmaṃtaṃ cānandaṃ saṃmukham avasādya bhikṣūn āmaṃtrayate sma de nas bcom ldan 'das kyis tshe dang ldan pa 'char byed dang tshe dang ldan pa kun dga' bo mngon sum du spyos nas /
dge slong rnams la bka' stsal pa /
iha bhikṣavo bhikṣuḥ śīlasaṃpannaś bhavati dge slong dag 'di la dge slong tshul khrims phun sum tshogs pa yang yin /
samādhisaṃpannaś ca vistareṇa yāvad asti caitat sthānam iti yathābhūtaṃ prajānātīty uktvā bhagavān utthāyāsanād vihāraṃ prāvikṣat pratisaṃlayanāyeti ting nge 'dzin phun sum tshogs pa yang yin zhes bya ba rgyas par gnas 'di yod do zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu shes so zhes bya ba'i bar bka' stsal nas /
bcom ldan 'das bzhengs te nang du yang dag 'jog par gtsug lag khang du gshegs so zhes bya ba yin no /
atrāyuṣmān udāyī ārūpyāvacaro 'yaṃ manomayaḥ kāya ukta iti manasikṛtvā pratibaṃdham akārṣīt 'dir ni tshe dang ldan pa 'char byed ni yid las byung ba'i lus gang yang rung ba 'di ni gzugs med pa na spyod pa yin par bshad do snyam du yid la byas nas brgal ba byas pa yin te /
tatra hi rūpaṃ nāsti /
mana eva tu sasaṃprayogam asti
de na ni gzugs ni med kyi yid kho na mtshungs par ldan pa dang bcas pa yod do /
tasmān manomayaḥ kāyaḥ /
tatra ceyaṃ samāpattir na samāpadyate iti tasyābhiprāyaḥ
de lta bas na de'i bsam pa ni de na yod pa'i lus ni yid las byung ba yin la /
de yang snyoms par 'jug pa 'di la snyoms par mi 'jug go snyam pa yin no /
āryaśāriputrasya tu rūpāvacaro divyo manomayakāyo 'bhipretaḥ śuklaśoṇitam anupāyya prādurbhāvāt 'phags pa sh'a ri'i bus ni yid las byung ba'i lha'i lus gzugs na spyod pa yin par bsams pa yin te /
ata eva cāsāv āyuṣmān udāyī bhagavatā pṛṣṭaḥ khu chu dang khrag las ma brtan par 'byung ba'i phyir ro /
kaṃ punas tvaṃ udāyinn anyatamaṃ divyaṃ manomayaṃ kāyaṃ saṃjānīṣe /
nanu yāvad evārūpiṇaṃ saṃjñāmayam iti
de nyid kyi phyir bcom ldan 'das kyis tshe dang ldan pa 'char byed 'di la 'char byed khyod kyis yid las byung ba'i lha'i lus gang yang rung ba gang zhig yin par shes zhes smras so /
tenāpy evaṃ bhadaṃteti pratipannaṃ /
bhagavān api rūpāvacaram eva divyaṃ manomayaṃ kāyam abhipretyāryaśāriputrasya mataṃ samarthayan tam āyuṣmaṃtam udāyinam avasādayati sma
des kyang btsun pa gzugs can ma lags pa 'du shes las byung ba ji snyed pa ma lags sam zhes de lta bur khas blangs pa dang bcom ldan 'das kyis yid las byung ba'i lha'i lus gzugs na spyod pa kho na yin par dgongs nas /
'phags pa sh'a ri'i bu'i gzhung lugs gzhung gzugs pa'i phyir tshe dang ldan pa 'char byed la /
tvaṃ tāvan mohapuruṣāndha eva sann acakṣuś cakṣuṣmatā śāriputreṇa bhikśuṇā sārdham abhidharme 'bhivinaye saṃlapitavyaṃ manyasa iti skyes bu rmongs pa re zhig de lta na go /
long ba mig med pa khyod kho na mig dang ldan pa dge slong sh'a ri'i bu dang lhan cig chos mngon pa'am 'dul ba'i gtam bya bar sems sam zhes spyos so /
asti caitat sthānam iti yad etan nirodhasamāpatteḥ samāpadanaṃ vyutthānam cety etat sthānaṃ yathābhūtaṃ prajānāti gnas de yod do zhes bya ba ni 'gog pa'i snyoms par 'jug pa la snyoms par 'jug pa dang ldan pa gang yin pa'i gnas te /
yang dag pa ji lta ba bzhi na rab tu shes so /
pratipady eveti pūrvam evety arthaḥ dang po nyid du zhes bya ba ni dang po kho nar zhes bya ba'i tha tshig go /
ājñām ārāgayatīty arhattvaṃ prapnotīty arthaḥ kun shes pa 'thob par zhes bya ba ni dgra bcom pa 'thob par zhes bya ba'i don to /
iyaṃ ca samāpattir bhāvāgrikīti vistaraḥ /
nirodhasamāpattir bhāvāgrikī /
yaś ca tallābhī
snyoms par 'jug pa 'di ni srid pa'i rtse mo pa yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'gog pa'i snyoms par 'jug pa ni srid pa'i rtse mo pa yin te /
tasva bhavāgra evopapattiḥ syān na rūpadhātau /
uktaṃ ca sūtre /
sa tatra rūpadhātāv upapanno 'bhīkṣṇaṃ saṃjñāveditanirodhaṃ samāpadyate ca vyuttiṣṭhate ceti /
tasmād asty ataḥ parihāṇir iti gamyate
gang gis de 'thob pa de ni srid pa'i rtse mo kho nar skye bar 'gyur gyis gzugs kyi khams su ni ma yin no /
bcom ldan 'das kyis kyang mdo las de gzugs kyi khams su skyes te yang dang yang du 'du shes dang tshor ba 'gog pa la snyoms par 'jug pa dang ldang bar gsungs te /
de lta bas na 'di las yongs su nyams pa yod do zhes bya bar shes so /
yujyata evaitad vaibhāṣikāṇāṃ (Abhidh-k-vy 166) bye brag tu smra ba rnams kyi ltar na ni 'di rung na /
sautrāṃtikānāṃ tu katham etat mdo sde pa rnams ltar na go ji ltar rung /
ārya eva hi nirodhasamāpattilābhī na cāryamārgād asti parihāṇir iti sautrāṃtikasiddhāṃtaḥ 'gog pa 'thob pa ni 'phags pa kho na yin la /
mdo sde pa rnams kyi grub pa'i mtha' ni 'phags pa'i lam las yongs su nyams pa med do zhes bya ba yin no /
tasyāryasya katham uparibhūmikād āryamārgāt parihāṇir iti iṣyate /
teṣām apy etat sūtraṃ na virudhyate
'phags pa de ji ltar 'phags pa'i lam gong ma las yongs su nyams par 'dod ce na /
de dag gi ltar na yang mdo 'di mi 'gal lo /
kathaṃ /
yo hi kaścid bhavāgralābhī niyāmam avakrāmati /
so 'nāgāmī san nirodhasamāpattim utpādayet
ji lta zhe na /
'ga' zhig srid pa'i rtse mo thob nas nges pa la 'jug pa gang yin pa de ni phyir mi 'ong ba yin pa las 'gog pa'i snyoms par 'jug pa skyed par yang byad cing /
sa bhavāgrān nirodhasamāpatteś ca parihīyeta de srid pa'i rtse mo'i 'gog pa'i snyoms par 'jug pa las yongs su nyams par yang 'gyur gyi /
na tu mārgāt lam las ni ma yin te /
ūrdhvabhūmikasyāryamārgasya kadācid anutpāditatvāt sa gong ma pa'i 'phags pa'i lam nam yang ma bskyed pa'i phyir ro /
sa parihīṇo bhūtvā dhyānam utpādya rūpadhātāv upapadyet de yongs su nyams par gyur nas bsam gtan bskyed de gzugs kyi khams su skye bar 'gyur ro /
tasmād asty ataḥ parihāṇir na cāryamārgāt parihāṇir iti na svasiddhāntavirodhaḥ /
navānupūrvasamāpattaya iti /
catvāri dhyānāni catvāra ārūpyā nirodhasamāpattiś ca
de lta bas na 'di las yongs su nyams pa yod kyi 'phags pa'i lam las yongs su nyams pa ni ma yin pas rang gis grub pa'i mtha' dang 'gal ba med do /
mthar gyis gnas pa'i snyoms par 'jug pa dgu zhes bya ba ni bsam gtan bzhi dang gzugs med pa bzhi dang 'gog pa'i snyoms par 'jug pa'o /
prāthamakalpikaṃ pratīti /
āditaḥ samāpattividhāyakaṃ pratīty arthaḥ /
niyatobhayathāvedanīyatvād iti /
niyatavedanīyāsaṃjñisamāpattir upapadyavedanīyatvāt /
ubhayathāvedanīyā nirodhasamāpattir niyatāniyatavedanīyety arthaḥ
'di ni rtsom pa dang po la nges pa yin te zhes bya ba ni dang por snyoms par 'jug pa skyed par byed pa la zhes bya ba'i tha tshig go /
myong bar 'gyur bar nges pa dang gnyi ga yin pa'i phyir ro zhes bya ba la /
myong bar 'gyur bar nges pa ni 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa ste /
skyes nas myong bar 'gyur pa'i phyir ro /
gnyi gang myong bar 'gyur ba ni 'gog pa'i snyoms par 'jug pa'o /
niyatavedanīyā anāgāminaḥ /
aniyatavedanīyārhata ihaiva parinirvāṇāt /
prathamotpādanato 'pīti /
asaṃjñisamāpattiṃ kaścit prathamaṃ manuṣyeṣūtpādayati /
kaścid rūpadhātau /
nirodhasamāpattiṃ tu manuṣyeṣv evotpādayati /
parihīṇas tu rūpadhātau
myong bar 'gyur bar nges pa dang ma nges pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
myong bar 'gyur bar nges pa ni phyir mi 'ong ba'i 'o /
myong bar 'gyur bar ma nges pa ni dgra bcom pa'i ste /
'di nyid du yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir ro /
dang por bskyed pa las kyang zhes bya ba ni 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa ni la la dang por mi dag gi nang du skyed par byed la /
la la ni gzugs kyi khams su'o /
'gog pa'i snyoms par 'jug pa ni mi dag gi nang kho nar skyed par byed la yongs su nyams na ni gzugs kyi khams su'o /
atha kasmān manuṣyeṣv evainām utpādayati yang ci'i phyir 'di mi dag gi nang kho nar skyed par byed la /
saṃjñāvedanādvāreṇa vitarkavicārādicaittapracāraparikhinno 'nāgāmī tāṃ tena vihāreṇa sukhaṃ vihareyam iti nirodhasamāpattim utpādayati phyir mi 'ong ba 'du shes dang tshor ba'i sgo nas rtog pa dang dpyod pa la sogs pa sems las byung ba rab tu rgyu bas yongs su skyob pa dang zhi bar gnas pas bde bar gnas par bya'o snyam nas 'gog pa'i snyoms par 'jug pa skyed par byed do /
rūpadhātūpapannas tv anāgāmī rūpadhātoḥ śāṃtatvān na tathā tatratyacaitasikapravṛttyā pīḍyata iti na prathamatas tatrotpādayati phyir mi 'ong ba gzugs kyi khams su skyes pa ni gzugs kyi khams zhi ba yin pa'i phyir de na yod pa'i sems dang sems las byung ba 'byung bas de ltar gnod par mi byed pas dang por der skyed par mi byed do /
parihīṇas tu pūrvābhyāsatas tām utpādayati yongs su nyams na ni sngon goms pas de skyed par byed do /
ārūpyadhātūpapanno 'py ata eva śāṃtatvān naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanopapanno notpādayati gzugs med pa'i khams su skyes pa 'du shes med 'du shes med min du nye bar 'gro bar skyes pa yang zhi ba de nyid kyi phyir skyed par mi byed do /
nirupadhiśeṣanirvāṇaprasaṃgād vā /
tatra hi rūpaṃ nāsti cittacaittā yadi nirudhyeran parinirvāṇam evāsya syāt /
cittaviprayuktānāṃ kevalānām avasthānāsāmarthyāt
rnam pa gcig tu phung po'i lhag ma med pa'i mya ngan las 'das par thal bar 'gyur ba'i phyir te de na gzugs ni med do /
gal te sems dang sems las byung ba yang 'gags par gyur na sems dang ldan pa ma yin pa rnams 'ba' zhig gnas pa'i mthu med pa'i phyir 'di yongs su mya ngan las 'da' ba kho nar 'gyur ro /
niyatavedanīyasya karmaṇo 'parisamāptaphalasya vighnabhāvenāvasthānān na parinirvāṇasaṃbhavaḥ /
asaṃjñisamāpattiṃ tu mokṣasaṃjñayā niḥsaraṇasaṃjñāpūrvakeṇa manasikāreṇa samāpadyata iti rūpadhātāv api prathamataḥ samāpadyate
myong bar 'gyur bar nges pa'i las 'bras bu yongs su rdzogs pa bgegs kyi ngo bor gnas pa'i phyir yongs su mya ngan las 'da' ba ni mi srid do /
'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa ni thar pa'i 'du shes nges par 'byung ba'i 'du shes sngon du 'gro ba'i yid la byed pas snyoms par 'jug pas gzugs kyi khams su yang dang por snyoms par 'jug go /
kasmāt punar ete iti vistaraḥ /
sarvacittacaittanirodhasvabhāvatvāt ubhe apy ete samāpattī cittacaittanirodhe iti vaktavye ity abhiprāyaḥ
yang ci'i phyir 'di dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni snyoms par 'jug pa 'di gnyi ga yang sems dang sems las byung ba ni thams cad 'gag pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir sems dang sems las byung ba 'gog pa zhes brjod dgos so snyam du bsams pa yin no /
tatprātikūlyena tatsamāpattiprayogād iti /
saṃjñāvedanāprātikūlyena tayoḥ samāpattyoḥ prayogāt
de dag dang mi mthun pas de dag la snyoms par 'jug par sbyor ba'i phyir zhes bya ba ni 'du shes dang tshor ba dang mi mthun pas snyoms par 'jug pa de dag la sbyor ba'i phyir ro /
saṃjñāprātikūlyenāsaṃjñisamāpattiprayogaḥ saṃjñā rogaḥ saṃjñā śalyaḥ saṃjñā gaṇḍaḥ etac chāṃtaṃ etat praṇītam iti vistaraḥ 'du shes dang mi mthun pas ni 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa la sbyor pa yin te /
'du shes ni zug rngu'o /
'du shes ni nad do /
'du shes ni 'bras so /
'di ni zhi ba'o /
saṃjñāveditaprātikūlyena nirodhasamāpattiprayogaḥ /
paracittajñānavacanavad (Abhidh-k-vy 167) iti
'di ni gya nom pa'o snyam nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
'du shes dang tshor ba dang mi mthun pas ni 'gog pa'i snyoms par 'jug pa la sbyor ro /
yathā paracittajñānavacanaṃ na ca paracittajñānena caittā na jñāyaṃte kadācit /
atha ca parasya cittaṃ jñāsyāmīty evaṃ prathamataḥ prayogāt paracittajñānam ity ucyate /
na paracittacaittajñānam iti /
tadvad ihāpy anayoḥ samāpattyos tathā vacanaṃ
gzhan gyi sems shes pa zhes bya ba bzhin no zhes bya ba ni dper na gzhan gyi sems shes pa zhes bya ba nam yang gzhan gyi sems shes pas sems las byung ba mi shes pa ma yin mod kyi 'on kyang dang por gzhan gyi sems shes par bya'o snyam du sbyor ba'i phyir gzhan gyi sems shes pa zhes bya ba'i sems dang sems las byung ba shes pa zhes ni mi bya ba de bzhin du 'dir yang snyoms par 'jug pa 'di gnyis la de skad ces bya'o /
de la bye brag tu smra ba la sogs pa ni 'gog pa dang 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa dang 'du shes med pa pa sems med pa pa kho na dag yin no zhes zer la /
tatrācittakāny eva nirodhasaṃjñisamāpattyāsaṃjñikānīti vaibhāṣikādayaḥ gnas brtan dbyig bshes la sogs pa ni yid kyi rnam par shes pa yongs su mi gsal ba kho nas sems dang bcas pa dag yin no zhes zer /
aparisphuṭamanovijñānasacittakānīti sthaviravasumitrādayaḥ /
ālayavijñānasacittakānīti yogācārā iti siddhāṃtabhedaḥ
rnal 'byor spyod pa pa dag ni kun gzhi rnam par shes pas sems dang bcas pa dag yin no zhes zer te grub pa'i mtha' tha dad pas de lta bas na /
tasmād idam upanyasyate /
katham idānīṃ bahukālaniruddhād iti vistaraḥ
da ni ji ltar 'gags nas yun ring du lon pa'i sems las zhes bya ba rgyas par 'byung ba 'di nye bar 'god par byed de /
bahukālaniruddhagrahaṇaṃ samanaṃtaraniruddhanirāsārthaṃ /
samanaṃtaraniruddhādīdānīṃ kathaṃ bhavati /
yadi samanaṃtaraniruddham astīty abhyupagataṃ bahukālaniruddham apy astīti kiṃ nābhyupagamyate iti vaibhāṣikāḥ /
na samanaṃtaraniruddhasyāstitvaṃ brūmaḥ api tu vartamānaṃ cittam ātmano 'nyacittahetubhāvaṃ vyavasthāpya nirudhyate 'nyac cotpadyate tulādaṇḍanāmonnāmavat /
tac ca niruddham aparaṃ ca cittam utpannaṃ bhavatīty anaṃtaraniruddhāc cittāc cittāntaram utpadyate ity ucyate
'gags nas yun ring du lon pa smos pa ni 'gags ma thag pa bsal ba'i phyir ro /
bye brag tu smra ba rnams na re de ni 'gags ma thag pa la sogs pa yang ji lta bu zhig yin /
gal te 'gags ma thag pa yod do /
zhes bya bar khas blangs na ni 'gags nas yun ring du lon pa yang ci ste yod do zhes bya bar khas mi blang zhes zer ro /
'gags ma thag pa yod pa nyid du ni mi smra'o /
'on kyang srang mda'i mthon dman bzhin du da ltar gyi sems ni bdag nyid kyi sems gzhan gyi rgyu'i dngos po rnam par bzhag nas 'gags la gzhan ni skye'o /
de ni 'gags la sems gzhan ni skye bar 'gyur bas 'gags ma thag pa'i sems las sems gzhan skye'o zhes bya ste /
da lta dang nye bar yang da ltar dang 'dra ba'i phyir ro /
vartamānasāmīpye vartamānavad iti kṛtvā /
apare punar āhur iti sautrāṃtikāḥ
gzhan dag na re ni zhes bya ba ni mdo sde pa rnams te re zhig gzugs med par skyes pa rnams kyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
kathaṃ tāvad ārūpyopapannānām iti vistaraḥ /
tāvacchabdaḥ kramārthaḥ /
idam eva tāvad dṛṣṭāṃtārthaṃ vaktavyam ity arthaḥ
re zhig ces bya ba'i sgra ni rim gyis don te /
re zhig dpe'i don 'di kho na brjod par bya ste zhes bya ba'i tha tshig go /
rūpasya hi samanaṃtarapratyayo neṣyate /
tat katham utpadyate
gzugs la ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen yod par mi 'dod na /
de ji ltar skye zhe na /
tasmāc cittād eva taj jāyate na rūpād iti brūmaḥ de ni sems de kho na las skye'i gzugs las ni ma yin no zhes smra'o /
anyonyabījakaṃ hy etad ubhayam iti /
citte 'pi sendriyasya kāyasya bījam asti kāye ca sendriye cittasyeti
'di gnyis ni phan tshun sa bon can yin no zhes bya ba ni sems la yang dbang po dang bcas pa'i lus kyi sa bon yod la dbang po dang bcas pa'i lus la yang sems kyi sa bon yod do zhes bya ba yin no /
paripṛcchāyām iti /
paripṛcchānāmaśāstraṃ kṛtiḥ sthaviravasumitrasya
yongs su dri ba las zhes bya ba ni yongs su dri ba zhes bya ba'i bstan bcos gnas brtan dbyig bshes kyis byas ba yin no /
sa tasyām āha des de las bshad pa yin te /
paṃcavastukādīny api hi tasaya saṃti śāstrāṇi de'i bstan bcos bzhi lnga pa la sogs pa yang yod pas de'i phyir khyad par du byed pa yin no /
tasmād viśinaṣṭi /
tasyaiva doṣa iti
de la skyon du 'gyur zhes bya ba skyon gang yin zhe na /
katamaḥ sa doṣaḥ /
katham idānīṃ bahukālaniruddhāc cittād iti ya uktaḥ
da ni ji ltar 'gags nas yun ring du lon pa'i sems las zhes bshad pa gang yin pa'o /
trayāṇāṃ saṃnipāta iti /
iṃdriyaviṣayavijñānānāṃ /
saṃjñāvedanayor apy atra nirodho na syād iti /
bhadaṃtavasumitrasyaitan mataṃ /
sacittakatve 'pi tasyā nirodhasamāpatteḥ saṃjñāvedanayos tatra nirodha iti /
tasmād bhadaṃtaghoṣaka evaṃ prasaṃgaṃ karoti
gsum 'dus pa zhes bya ba ni dbang po dang yul dang rnam par shes pa rnams so /
'di la 'du shes dang tshor ba dag kyang 'gag par mi 'gyur ro zhes bya ba ni btsun pa dbyig bshes kyi gzhung lugs 'gog pa'i snyoms par 'jug pa de sems dang bcas pa nyid yin yang 'di la 'du shes dang tshor ba dag 'gog go zhes bya ba yin te /
de'i phyir de ltar thal bar byed pa yin no /
avidyāsaṃsparśajam iti /
avidyāsaṃhitaḥ sparśo 'vidyāsaṃsparśaḥ
ma rig pa'i 'dus te reg pa las skyes pa zhes bya ba ni ma rig pa dang lhan cig pa'i 'dus te reg pa ni ma rig pa'i 'dus te reg pa'o /
tasmāj jātam avidyāsaṃsparśajaṃ /
na tu vedanotpattāv iti /
na tu vedanotpattau sparśo viśeṣita īdṛśaḥ sparśo vedanāpratyaya iti
de las skyes pa ni ma rig pa'i 'dus te reg pa las skyes pa'o /
tshor ba skye ba la ni ma byas zhes bya ba ni reg pa 'di lta bu ni tshor ba'i rkyen yin no zhes bya bar ro /
sa eva bhadaṃtaghoṣaka upasaṃharati /
tasmād acittiketi /
katham acittikāyāḥ samāpattitvam iti
btsun pa dbyangs sgrogs de nyid kyis mjug brtul ba'i phyir de lta bas na sems med pa pa yin no zhes zer zhes bya ba smos so /
dhyānādisamāpattitvam arhati /
samādhinā hi cittacaittāḥ samā āpādyaṃte ekagrīkriyaṃta ity evaṃ matvā pṛcchati (Abhidh-k-vy 168)
ji ltar na sems med pa snyoms par 'jug pa nyid yin zhes bya ba ni 'di snyam du bsam gtan la sogs pa ni snyams [*snyoms?] par 'jug pas sems dang sems las byung ba rnams mnyam par byed rtse gcig par byed pas snyoms par 'jug pa nyid yin par 'os kyi snyam du bsams nas 'dri bar byed pa yin no /
mahābhūtasamatāpādanād iti /
mahābhūtāni samāny āpadyaṃte 'nayeti samāpattiḥ
'byung ba chen po mnyam pa nyid du bsgrub pa'i phyir zhes bya ba ni 'dis 'byung ba chen po rnams mnyam par byed pas na snyoms par 'jug pa yin no /
evam asyāṃ niodhasamāpattau dhyānādiṣu ca samāpattitvaṃ de ltar na 'gog pa'i snyoms par 'jug pa 'di dang bsam gtan la sogs pa la snyoms par 'jug pa nyid yod do /
kā punar iha mahābhūtānāṃ samatā /
cittotpattiprātikūlyasamavasthānaṃ /
samāgacchaṃtīti samāpadyaṃte /
samāgacchaṃti tām iti samāpattiḥ karmasādhanaṃ
'di la 'byung ba chen po rnams kyi mnyam pa nyid gang yin zhe na /
sems skye ba dang 'gal bar yang dag par gnas pa'o /
bam po bco lnga pa /
'thob par 'gyur bas na zhes bya ba ni de la snyoms par 'jug cing 'thob par 'gyur bas na snyoms par 'jug pa ste las su sgrub pa yin no /
dhyānādīny api samāgacchaṃti yoginaḥ /
tasmād dhyānādīnām api samāpattitvaṃ bhavati
rnal 'byor pa dag bsam gtan la sogs pa yang 'thob par 'gyur te /
de lta bas na bsam gtan la sogs pa yang snyoms par 'jug pa nyid yin no /
dravyata iti svalakṣaṇataḥ rdzas su zhes bya ba ni rang gi mtshan nyid du'o /
cittotpattipratibaṃdhanāt /
yasmāc cittotpattiṃ pratibadhnītaḥ
sems skye ba la bgegs byed pa'i phyir zhes bya ba ni 'di ltar sems skye ba'i bgegs byed pa yin no /
na /
samāpatticittenaiveti /
naitad evaṃ
ma yin te snyoms par 'jug pa'i sems kho na zhes bya ba de ni de lta ma yin no /
kasmāt /
samāpatticittenaiva tatpratibaṃdhanāt /
cittotpattipratibaṃdhanād ity arthaḥ
ci'i phyir zhe na /
snyoms par 'jug pa'i sems kho na de la bgegs byed pa'i phyir te sems skye ba la bgegs byed pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
katham iti tat pratipādayati /
samāpatticittam eva hīti vistaraḥ /
tat samāpatticittam eva nānyad dravyaṃ
ji lta zhe na /
de bstan pa'i phyir snyoms par 'jug pa'i sems kho na zhes bya ba rgyas par smos te /
de nyid snyoms par 'jug pa'i sems kho na yin gyi rdzas gzhan ni med do /
cittāṃtaraviruddhaṃ anāgatacittaviruddham utpadyate de dang 'gal ba'i rten bskyed pa'i phyir zhes bya ba ni sems dang 'gal ba'i rten te rgyud bskyed pa'i phyir ro /
yena cittena kālāṃtaraṃ nātyaṃtaṃ apravṛttimātraṃ bhavati /
mātraśabdo dravyāṃtaravyāvartanārthaḥ /
tadviruddhāśrayāpādanāt /
cittaviruddhasyāśrayasya saṃtānasyāpādanāt kāraṇāt /
yad etad apravṛttimātraṃ
sems gang gis na gtan du ma yin pa dus gzhan gyi bar du mi 'jug par 'gyur ba ste /
tsam zhes bya ba'i sgra ni rdzas gzhan bzlog pa'i phyir ro /
sems gzhan dang 'gal ba ste /
ma 'ongs pa'i sems dang 'gal ba skye'o /
sāsau samāpattir iti prajñapyate /
prajñaptidharmo 'yaṃ na dravyadharma ity arthaḥ
mi 'jug pa tsam gang yin pa de la snyoms par 'jug pa zhes gdags te 'di ni btags pa'i chos yin gyi rdzas kyi chos ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
yadi na dravyadharmaḥ katham asau saṃskṛtam iti prajñapyate ity ata āha gal te rdzas kyi chos ma yin na 'di ji ltar 'dus byas zhes gdags she na /
smras pa /
tac cāpravṛttimātraṃ /
na pūrvam abhūt nottarakālaṃ vyutthitasya yogino bhavatīti /
saṃskṛtāsau samāpattir asaṃjñisamāpattir nirodhasamāpattir vā prajñapyate saṃvyavahārato na tu dravyataḥ
mi 'jug pa tsam de yang sngon ma byung ba dang dus phyis langs pa'i rnal 'byor pa la med pa yin pas 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa 'am /
'gog pa'i snyoms par 'jug par yang rung snyoms par 'jug pa 'di ni tha snyad du 'dus byas su gdags kyi rdzas su ni ma yin no /
atha veti vistaraḥ /
āśrayasyaiva tathāsamāpādanaṃ tathāvyavasthānam
rten nyid de ltar mnyam par sgrub pa zhes bya ba ni de lta bur rnam par 'jog pa ste /
avasthāviśeṣaḥ /
samāpattijanitāyā asyāḥ samāpattir ity arthaḥ /
sa cāvasthāviśeṣaḥ pūrvaṃ nāsīt pāścāc ca na bhavati vyutthitasyeti saṃskṛtatvaṃ na virudhyate
gnas skabs kyi khyad par yin te /
kho bo cag ni snyoms par 'jug pas bskyed pa 'di la snyoms par 'jug pa zhes 'dogs so zhes bya ba'i tha tshig go /
gnas skabs de yang snga ma bzhin du byung bar ma gyur pa dang phyis langs pa la med pas 'dus byas nyid du 'gal ba med do /
atha vā samāpadanam iti pāṭhaḥ yang na snyoms par 'jug pa zhes 'byung ste /
saṃskṛtāvasthāviśeṣatvād asyāḥ samāpatteḥ saṃskṛtatvaṃ sidhyatīty arthaḥ snyoms par 'jug pa de 'dus byas kyi gnas skabs kyi khyad par yin pa'i phyir 'dus byas nyid du 'grub bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
evam āsaṃjñikam iti vistaraḥ /
cittam evāsau yogī tatrāsaṃjñiṣu cittapravṛttiviruddhaṃ labhate
'du shes med pa pa yang de bzhin du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
rnal 'byor pa 'dis 'du shes med pa pa der sems kho na sems 'jug pa pa dang 'gal ba pa 'thob po /
tac cāpravṛttimātraṃ cittacaittānām iti vākyaśeṣaḥ mi 'jug pa tsam de yang sems dang sems las byung ba rnams zhes bya ba tshig lhag ma yin te /
āsaṃjnikam iti prajñapyate na tu dravyato 'stīty abhiprāyaḥ 'du shes med pa pa zhes bya bar gdags kyi rdzas su ni med do zhes bya bar bsams pa yin no /
(II /
46ab) ya ūṣmaṇa iti vistaraḥ /
ūṣmaṇo vijñānasya ca jīvitapratibaddhā pravṛttiḥ
de lta bas na drod dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni drod dang rnam par shes pa 'jug pa ne srog la rag las pa yin no /
tasmāj jīvitam ūṣmaṇo vijñānasya cādhāra ucyate sthitihetus tayor eva de lta bas na srog ni drod dang rnam par shes pa'i rten yin no zhes bya ba ste /
gnas pa'i rgyu yang de dag kho na yin no /
nityānivṛttiprasaṃga iti /
nityam eṣāṃ srotaḥ prasajyeta
rtag tu ldog pa med par thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni 'di dag rtag tu rgyun chags par thal bar 'gyur ba'o /
nikāyasabhāgasya sthitikālāvedha iti ris mthun pa gnas pa'i dus kyi 'phen pa yin zhes bya ba la /
nikāyasabhāgo vyākhyātaḥ /
ta eva tathābhūtās saṃskārā rūpādiskaṃdhasvabhāvā iti
ris mthun pa ni gzugs la sogs pa phung po lnga'i ngo bo nyid kyi 'du byed de lta bu de dag kho na yin no zhes bshad zin to /
teṣāṃ sthitiḥ prabaṃdhaḥ de dag gnas pa ni rgyun to /
tasyāḥ kālo yāvat tena sthātavyaṃ /
ta eva tāvaṃtaḥ saṃskārakṣaṇāḥ
de'i dus ni des ji srid du gnas par 'gyur ba'i 'du byed kyi mtshan nyid de snyed pa de dag kho na yin no /
tasyāvedhaḥ (Abhidh-k-vy 169) pratisaṃdhikṣaṇe pūrvajanmakarmaṇo hetubhāvavyavasthānaṃ de 'phangs pa ni tshe rabs snga ma'i las kyis nyid mtshams sbyor ba'i skad cig ma la rgyur rnam par gzhag pa yin no /
kaḥ punar asau hetuḥ rgyu de yang gang zhe na /
sāmarthyaviśeṣaḥ /
sa hi skandhaprabandhalakṣaṇāyāḥ sthiteḥ kṣaṇaparaṃparayā kāraṇaṃ bhavati
nus pa'i khyad par yin te /
de ni brgyud pa'i phung po'i rgyun gyi mtshan nyid kyi gnas pa'i rgyur 'gyur ro /
ata eva sthitikālāvedha ucyate de nyid kyi phyir gnas pa'i dus 'phangs pa zhes bya ste /
tāvatkālaṃ pravāhākṣepalakṣaṇatvāt /
tāvat so 'vatiṣṭhata iti
dus re zhig rgyun chags pa la ltos pa'i mtshan nyid yin pa'i phyir ro /
de gnas pa zhes bya ba la /
sa nikāyasabhāgaḥ /
sasyānāṃ pākakālāvedhavat /
yathā sasyānāṃ pākakālāvedhaḥ sāmarthyaviśeṣasvabhāvo bījenāṃkura evādhīyate yaḥ kṣaṇaparaṃparayā ā pākakālāt sasyasaṃtānahetur bhavati
de zhes bya ba ni ris mthun pa'o /
'bru rnams kyi smin pa'i dus 'phen pa lta bu ni ji ltar 'bru rnams kyi smin pa'i dus kyi 'phen pa nus pa'i khyad par gyi ngo bo nyid skad cig ma brgyud pas ji srid ma smin gyi bar du 'bru'i rgyun gyi rgyur 'gyur ba gang yin pa sa bon gyi myu gu la 'jog pa ltar 'di yang de dang 'dra'o /
tadvad etat /
kṣipteṣusthitikālāvedhavac ca /
yathā kṣiptasyeṣoḥ śarasya sthitir ākāśadeśāṃtarotpattiḥ saṃtānānuvṛttiḥ
mda' 'phangs pa dag gi gnas pa'i dus kyi 'phen pa bzhin zhes bya ba la /
mda' 'phangs pa'i gnas pa ni nam mkha'i yul gzhan du 'byung ba ste /
tasyāḥ kālo maryādā yataḥ pareṇa sā na bhavati rgyun gyis 'jug pa'o /
de'i dus ni mtshams te gang phan chad du mi 'byung ba'o /
tasyāvedho hetuvyavasthānaṃ /
kaḥ punar asau hetuḥ
de'i 'phen pa ni rgyu rnam par gzhag pa'o /
rgyu de yang gang zhig yin zhe na /
prayatnabhūtātiśayanirvṛttavāyudhātujanitasāmarthyaviśeṣaḥ /
tadyathā kṣipteṣusthitikālāvedho na dravyāṃtaraṃ tadvad ayam āyurlakṣaṇam āvedho draṣṭavyaḥ
'bad pa khyad par can du gyur pa las grub pa'i rlung gi khams kyis bskyed pa'i nus pa'i khyad par yin te /
ji ltar mda' 'phangs pa dag gi gnas pa'i dus kyi 'phen pa rdzas gzhan med pa ltar tshe'i mtshan nyid kyi 'phen pa 'di yang de dang 'dra bar blta bar bya'o /
yas tu manyata iti vaiśeṣikaḥ gang zhig sems pa zhes bya ba ni bye brag pa yin no /
saṃskāro nāma guṇaviśeṣa iti /
pṛthivyādīnāṃ vaiśeṣiko guṇaḥ saṃskāro nāma karmajaḥ karmahetuś ca vegadvitīyanāmā iṣau jāyate /
yadvaśād yasya guṇasya vaśād gamanam iṣor ā patanād bhavatīti
'du byed ces bya ba yon tan gyi khyad par zhes bya ba ni sa la sogs pa yon tan khyad par can 'du byed ces bya ba las /
las skyes pa dang las kyi rgyu can yin pa ming gnyis pa shugs zhes bya ba mda' la skye ste de'i dbang gis yon tan 'di'i dbang gis ma ltung gi bar du 'gro bar 'gyur ro zhes bya ba yin no /
taṃ praty adṛṣṭānta eṣaḥ de'i phyir de la 'di dper mi rung ste /
yathā hi saṃskāro nāma bhāvāṃtaram asti /
evam āyur syād iti /
tena tan mataṃ dūṣayaty ācāryaḥ /
tasyeti vistaraḥ /
tasya vaiśeṣikasya tadekatvāt saṃskāraikatvāt
ji ltar 'du byed ces bya ba rdzas gzhan yod pa de bzhin du tshe yang yod par 'gyur ro zhe na /
de'i phyir slob dpon gyis de'i gzhung lugs sun dbyung ba de'i ni zhes bya ba rgyas par smos te /
de'i zhes bya ba ni bye brag pa'i'o /
de ni gcig pu yin pa'i phyir zhes bya ba ni 'du byed de gcig pu yin pa'i phyir ro /
pratibaṃdhābhāvāc ca pratibaṃdhasya kāṣṭhapratyāghātādilakṣaṇasyābhāvāc ca gags [*gegs?] byed pa med pa'i phyir zhes bya ba ni shing la rtugs pa la sogs pa'i mtshan nyid kyi gags [*gegs?] byed pa med pa'i phyir ro /
kiṃ /
deśāṃtaraiḥ śīghrataratamaprāptikālabhedānupapattiḥ /
śīghrā śīghratarā śīghratamā prāptiḥ śīghrataratamaprāptiḥ
ci zhe na /
yul gzhan dag tu mgyogs pa dang ches dang shin tu ches dang mgyogs par phyin pa'i dus kyi bye brag kyang mi 'thad de /
mgyogs pa dang ches mgyogs pa dang shin tu ches mgyogs pa'o /
gang dag tu zhe na /
kaiḥ /
saha deśāṃtarair ākāśadeśādibhiḥ
yul gzhan dag dang bcas par te nam mkha'i yul la sogs par ro /
tasyāḥ kālaḥ /
tasya bhedaḥ /
tasyānupapatti /
śīghrā śīghratarā śīghratamā deśāṃtaraiḥ saha prāptir nopapadyate /
pūrvoktād asmāt kāraṇadvayāt saṃskārasyāviśiṣṭatvāt patanānupapattiś ca
de'i dus de'i bye brag de mi 'thad de gong du bshad pa'i gtan tshigs de gnyis kyis ni yul gzhan dag dang bcas par mgyogs pa dang ches mgyogs pa dang shin tu ches mgyogs par mi 'thad do /
'du byed pa la khyad par med pa'i phyir ltung bar yang mi 'thad do /
patanaṃ ca iṣor nopapadyate sati saṃskāre 'du byed yod na mda' ltung bar yang mi 'thad de /
na hy etad iṣṭam sati kāraṇe kāryaṃ na bhavatīti rgyu yod bzhin du 'bras bu mi 'byung ngo zhes bya ba 'di ni mi 'dod do /
vāyunā tatpratibaṃdha iti cet syān mataṃ vāyur atra pratibaṃdhaḥ /
pratibaṃdhaviśeṣāc chīghrataratamaprāptikālabhedaḥ patanaṃ copapadyata iti sparśavaddravyasaṃyogād abhāvaḥ karmaṇa iti vacanāt
gal te rlung gis de la gags [*gegs?] byas so zhe na zhes bya ba ni gal te de la rlung gis gags [*gegs?] byas pa'i phyir rlung gags [*gegs?] byed pa'i khyad par las mgyogs pa dang ches dang shin tu ches mgyogs par phyin par yang 'thad la ltung bar yang 'thad de /
reg pa dang ldan pa'i rdzas phrad pa las las med do zhes 'byung ba'i phyir ro zhes bya bar 'dod na /
atrocyate arvākpatanaprasaṃgo jyāvibhāgānaṃtaram evārvāg avarata eva vāyusaṃyogāt sa iṣu patet 'dir tshu rol du ltung bar thal bar 'gyur ro zhes bya ba smos te /
mda' 'phangs na rlung dang ldan pas gzhu rgyud dang bral ma thag kho nar drung nyid du ltung bar 'gyur ro /
atha pratibadhyamāno 'pi vāyunā nārvāk patet na vā kadācit patet na paścād api pated ity arthaḥ 'on te rlung gis gags [*gegs?] byas kyang dung du mi ltung na ni gzhar yang mi ltung bar 'gyur te phyis kyang ltung bar mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
kiṃkāraṇaṃ /
vāyor aviśeṣāt /
yathā hi samīpe vāyur evaṃ dūre 'pīti
ci'i phyir zhe na /
rlung la khyad par med pa'i phyir te nye ba la ji lta bar ring ba la yang de dang 'dra'o /
caturthī viṣamāparihāreṇeti /
atyaśanāder viṣamasyāparihāreṇa /
kṣīṇa āyuṣi puṇyakṣayasya maraṇe nāsti sāmarthyaṃ /
tena tṛtīyā koṭir na prāpnoti
ya nga ba yongs su ma spangs pas so zhes bya ba ni bag med par za ba la sogs pa'i ya nga ba ma spangs pas so /
tshe zad na bsod nams zad pa 'chi ba la nus pa med de de'i phyir mu gsum par mi 'gyur ro /
tasmād ubhayakṣaye sati maraṇam ubhayakṣayād iti /
ubhayakṣaye satīti yo 'rthaḥ /
(Abhidh-k-vy 170) so 'rtha ubhayakṣayād ity ayam artha ukto veditavyaḥ /
āyurakṣayād api maraṇaṃ bhavatīti kathaṃ gamyate /
sasyādisādharmyāt /
sasyādīnāṃ hi bījāvedhaparikṣaye sati satsu pratyayāṃtareṣu kṣetrodakādiṣu dṛṣṭā saṃtānanivṛttir aprāpyaiva phalakālaṃ phalapākakālaṃ vā
de lta bas na gnyi ga zad na gnyi ga zad pa las 'chi ba zhes bya ba ni gnyi ga zad na zhes bya ba'i don gang yin pa de ni gnyi ga zad pas zhes bya ba'i don 'di yin par bshad par rig par bya'o /
tshe ma zad par yang 'chi bar 'gyur ro zhes bya ba ji ltar shes she na /
'bru la sogs pa dang chos mthun pa'i phyir te /
'bru la sogs pa ni sa bon gyi 'phen pa yongs su zad phan chad zhing dang chu la sogs pa rkyen gzhan yod kyang 'bras bu smin pa'am /
'bras bu smin pa'i dus su ma phyin pa kho nar rgyun ldog pa yang mthong ste /
bījasya nātisāratvāt /
saty api ca sārabījākṣepe salilādisthitivṛddhipratyābhāvād dṛṣṭā saṃtānanivṛttiḥ /
sārabījākṣepasthitivṛddhipratyayābhāve 'pi dṛṣṭā
sa bon shin tu grung ba ma yin pa'i phyir ro /
sa bon grung po'i 'phen pa yod kyang chu la sogs pa gnas pa dang 'phel ba la sogs pa'i rkyen med pa'i phyir rgyun ldog pa yang mthong ngo /
sa bon gyi 'phen pa dang gnas pa dang 'phel ba'i rkyen med na yang mthong ste /
yadā bījākṣepaś ca parisamāpto bhavati salilasya cābhāvaḥ /
saty api ca sārabījākṣepe salilādisthitivṛddhipratyaye ca jaṃgamādyupakramakṛtā dṛṣṭā sasyādīnāṃ saṃtānanivṛttir iti
gang gi tshe sa bon gyi 'phen pa yang yongs su rdzogs pa yin la chu yang med pa na'o /
sa bon grung po'i 'phen pa yang yod la chu la sogs pa gnas pa dang 'phel ba'i rkyen yang yod kyang 'gro ba la sogs pa'i gnod pas 'bru la sogs pa'i rgyun ldog pa yang mthong ba lta bu'o /
yasyāśrayopaghātād upaghātas tatsaṃtatyadhīnatvād iti /
bahirdeśikamatam etat /
āśrayasaṃtatipratibaddhaṃ tad āyur iti saṃtatyupanibaddham ity ucyate
gang la lus la gnod pas gnod par 'gyur ba de ni rgyud la rag lus pa'i phyir zhes bya ba 'di ni nyi 'og pa'i gzhung lugs yin te /
tshe de ni lus kyi rgyud la rag lus pa yin pas rgyud la rag lus pa zhes bya'o /
kāśmīramate 'pi sa evārthaḥ /
śabdamātraṃ tu bhidyate /
sāṃtarāyaṃ niraṃtarāyam iti /
atha vā saṃtatyupanibaddham iti svasaṃtatyupanibaddhaṃ saṃtānavarty eva tat kevalaṃ na tu sakṛd utpannaṃ tiṣṭhatīti sāṃtarāyam ity ucyate
kha che ba'i gzhung lugs ltar na yang don ni de kho nar zad de glo bur dang bcas pa dang glo bur med pa zhes bya ba sgra tsam zhig tha dad par zad do /
yang na rgyud la rag lus pa de ni rgyud kho na la yod pa 'ba' zhig yin gyi lan cig skyes nas gnas pa ma yin pas glo bur dang bcas pa zhes bya ste /
anenāgamena asty akālamṛtyur iti darśayann āha lung 'dis ni dus ma yin par 'chi ba yod do zhes ston par byed pa yin no /
sūtre 'py uktaṃ catvāra ātmabhāvapratilaṃbhā iti vistaraḥ /
ātmasaṃcetanā ātmanā māraṇaṃ
mdo las kyang dus ma yin par 'chi ba yod par 'byung ngo zhes bstan pa'i phyir mdo las lus thob pa ni bzhi ste zhes bya ba rgyas par smos ta /
bdag nyid 'chi ba ni bdag nyid kyis 'chi ba'o /
parasaṃcetanā pareṇa māraṇaṃ gzhan gyis gsod pa ni pha rol pos gsod pa'o /
buddhānāṃ ceti vaktavyaṃ /
kim /
ātmasaṃcetanaiva kramate
sangs rgyas rnams kyi yang yin par brjod par bya ba ci zhe na /
bdag nyid 'grongs ba de bdag nyid 'grongs pa'i phyir ro /
svayaṃmṛtyutvāt /
anupakramaṇadharmāṇo hi buddhā bhagavaṃto āyurutsargavaśitvalābhinaś ca
sangs rgyas bcom ldan 'das rnams ni mi brdzi ba'i chos can dang sku tshe gtong ba la mnga' brnyes pa yang yin no /
prāyeṇeti grahaṇaṃ caturthakoṭyabhihitanārakāṃtarābhavikādiparivarjanārthaṃ phal cher zhes bya ba smos pa ni mu bzhi par bstan pa dmyal ba dang srid pa bar ma pa la sogs pa yongs su spangs pa'i phyir ro /
rājarṣayaś cakravartipūrvā pravrajitāḥ /
jinadūto yo buddhena bhagavatā dūtaḥ kaścit saṃpreṣitaḥ tadyathā śukaḥ kaścid bhagavatā āmrapālyāḥ preṣito licchavibhiś ca yogyāṃ kurvāṇair dṛṣṭaḥ śarajālenāpūryamāṇo 'pi mārayituṃ na śakyate
rgyal po'i drang srong ni sngon 'khor los sgyur ba'i rgyal po byed byed pa las rab tu byung ba'o /
rgyal ba'i pho nya ni sangs rgyas bcom ldan 'das kyis 'ga' zhig pho nyar btang ba gang yin pa ste /
dper na bcom ldan 'das kyis ne tso gcig cig aa mra skyong ma'i thog tu btang ba litstsha b'i rnams kyis phrin zer ba yin par mthong nas mda' rub kyis brubs kyang gsad par ma nus pa lta bu ste /
yāvad dhi sa dūtakṛtyaṃ na karoti tāvan nātmasaṃcetanā kramate na parasaṃcetanā ji srid du pho nya'i bya ba de ma byas pa de srid du bdag nyid 'chi bar yang mi 'gyur la gzhan gyis gsod par yang mi 'gyur ro /
jinādiṣṭa iyaṃtaṃ kālam anena jīvitavyam iti ya ādiṣṭo bhagavatā rgyal bas bstan pa ni bcom ldan 'das kyis 'dis 'di srid cig thub par 'gyur ro zhes bka' stsal pa gang yin pa'o /
dharmilādayaḥ pūrvayogavidbhya āgamitavyāḥ chos len zhes bya ba la sogs pa ni sngon gyi gtam rgyud dag las khong du chud par bya'o /
ādiśabdena cānye 'pi tata eva cāgamayitavyāḥ sogs pa zhes bya ba'i sgras ni gzhan dag kyang rtogs par bya ste /
teṣāṃ nātmasaṃcetanā kramate na parasaṃcetanā de dag ni bdag nyid kyang 'chi bar mi 'gyur la gzhan gyis kyang gsod par mi 'gyur ro /
caramabhavikānāṃ ca ye tasminn eva jannani arhattvaṃ prāpnuvaṃti /
bodhisattvamātus tatgarbhāyā bodhisattvagarbhāyāḥ /
cakravartimātuḥ cakravartigarbhāyā nātmasaṃcetanā na parasaṃcetanā
srid pa tha ma pa'i byang chub sems dpa' rnams ni gang dag tshe de kho na la dgra bcom pa nyid 'thob pa yin no /
byang chub sems dpa' yum de'i lhums na gnas pa ni byang chub sems dpa' lhums na bzhugs pa'o /
'khor los sgyur ba'i ma 'khor los sgyur ba mngal na gnas pa ste /
de dag ni bdag nyid kyang mi 'chi la gzhan gyis kyang gsod par mi 'gyur ro /
yadi tarhi sarveṣāṃ rūpārūpyāvacarāṇāṃ nātmasaṃcetanā na parasaṃcetanā atha kasmāt sūtre uktam iti vistaraḥ gal te gzugs dang gzugs med pa na spyod pa thams cad bdag nyid kyang mi 'chi la gzhan gyis kyang gsod par mi 'gyur na /
'o na yang ci'i phyir mdo las gsungs zhes bya ba rgyas par smos te /
tatra cobhayaṃ nāstīti /
tatra naivasaṃjñānāsaṃjñāyatane svabhūmika āryamārgo nāsti yāvad eva saṃjñāsamāpattis tāvad ājñāprativedha iti vacanāt
de na ni gnyi ga med do zhes bya ba ni 'du shes med 'du shes med min gyi skye mched de na'o /
rang gi sa pa'i 'phags pa'i lam ni med de /
ji srid du 'du shes la snyoms par 'jug pa de srid du de kun shes pa 'thob bo zhes 'byung ba'i phyir ro /
nāpy uparibhūmisāmaṃtaka ūrdhvabhūmyabhāvāt sa gong ma pa'i nyer bsdogs kyang med de gong nas med pa'i phyir ro /
parabhūmika āryamārga ity ākiṃcanyāyatanabhūmikaḥ /
(Abhidh-k-vy 171) /
āryākiṃcanyasāmmukhyād bhavāgre tv āsravakṣaya iti vacanāt
gzhan gyi sa pa'i 'phags pa'i lam zhes bya ba ni ci yang med pa'i skye mched kyi sa pa'i 'phags pa'i lam ste /
srid rtser 'phags pa ci yang med /
mngon sum byas pas zag pa zad /
ces bya ba'i phyir ro /
'o na ni mtha' smos pas zhes bya ba la /
paryaṃtagrahaṇāt tarhīti /
tarhīty arthāṃtaravivakṣāyāṃ nipātaḥ
'o na zhes bya ba ni don gzhan brjod par 'dod pa'i tshig gi phrad yin no /
tadādisaṃpratyaya iti /
tasya paryaṃtasya naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasyādiś catvāri dhyānāni trayaś ca śeṣā ārūpyāḥ /
na tu kāmadhātus tadādir asamāhitatvena visādṛśyāt
de la sogs pa go'o zhes bya ba ni mtha' ma 'du shes med 'du shes med min de la sogs pa ste bsam gtan bzhi pa dang gzugs med pa lhag ma gsum mo /
'dod pa'i khams ni de la sogs pa ma yin te /
mnyam par gzhag pa ma yin pa nyid kyis mi 'dra ba'i phyir ro /
samāpattito vā dhyānārūpyā eva tadādiḥ /
navānupūrvasamāpattaya iti vacanāt /
tatra saṃpratyayas tadādisaṃpratyayaḥ /
asti kvacid anyatrāpy evaṃ dṛṣṭam iti astīty āha
yang na snyoms par 'jug pa'i sgo nas de la sogs pa gzugs dang gzugs med pa dag kho na yin te mthar gyis gnas pa'i snyoms par 'jug pa dgu zhes 'byung ba'i phyir ro /
de rtogs pa ni de la sogs pa go ba'o /
gzhan la lar yang 'di lta bu mthong ba yod dam zhe na /
kvacid ādinā paryaṃta ityādi /
tadyathā devā brahmakāyikā iti
smras pa /
yod de /
la lar ni mtha' yang dang pos go zhes bya ba rgyas par smos so /
devā brahmakāyikāḥ tatparyaṃtagrahaṇāc ca brahmapurohitā mahābrahmāṇaś ca prathamā sukhopapattiḥ /
tadyathā devā ābhāsvarā iti
'di lta ste tshangs ris kyi lha dag lta bu zhes bya ba ni tshangs ris kyi lha dag dang de'i mtha' bsdus pas tshangs pa'i mdun na 'don dang tshangs chen dag kyang bde ba skye ba dang po yin no /
ābhāsvarās tadādigrahānāc ca parīttābhā apramāṇābhāś ca dvitīyā sukhopapattir iti /
tisra eva hi sukhopapattaya iṣyaṃte /
sukhopapattayas tisro nava tridhyānabhūmaya iti vacanāt
'di lta ste 'od gsal ba'i lha rnams lta bu zhes bya ba ni 'od gsal ba dag dang de la sogs pa bsdus pas 'od chung dang tshad med 'od rnams kyang bde ba skye ba gnyis pa yin no /
bde ba skye ba ni gsum kho nar 'dod de /
bde ba skye ba gsum po ni /
bsam gtan gsum la sa dgu yin /
eṣa hi dṛṣṭāṃtadharma iti zhes 'byung ba'i phyir ro /
etad dṛṣtāṃtacaritaṃ yad ekam api tatprakāraṃ nirdiśate na sarvaṃ śeṣasaṃpratyayaś ca bhavati dpe'i chos ni 'di yin zhes bya ba ni gang de'i rnam pa gcig ston par byed kyi thams cad ma yin yang lhag ma rnams rtogs par 'gyur ba ni dpe'i tshul yin te /
tadyathā anityaḥ śabdaḥ dper na sgra ni mi rtag pa ste /
kṛtakatvāt yathā ghaṭa iti paṭādīny api gṛhyaṃte /
tadyathāśabdasya dṛṣṭāṃtavācakatvāt /
anupasaṃhāra eṣa iti
byas pa'i phyir /
'di lta ste bum pa lta bu'o zhes byas nas 'di lta ste zhes bya ba'i sgra ni dper brjod pa yin pa'i phyir ras yug la sogs pa yang bsdus pa lta bu'o /
adṛṣṭāṃta ity arthaḥ /
manuṣyās tadekatyāś ca devā iti /
tadeke devāḥ ṣaṭ kāmāvacarā devāḥ prathamābhinirvṛttavarjyāś ca prathamadhyānopapannā devā ity etāvaṃta eva nānātvakāyā nānātvasaṃjñinaḥ sattvā naitadvyatiriktāḥ saṃtīti nāyaṃ tadyathāśabdo dṛṣṭāṃtavācakaḥ
'di ni nye bar sbyar du mi rung ngo zhes bya ba ni dper mi rung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
mi rnams dang lha kha cig go zhes bya ba la /
lha kha cig ni 'dod pa na spyod pa drug dang bsam gtan dang por skyes pa'i lha dang por byung ba ma gtogs pa rnams te lus tha dad pa dang 'du shes tha dad pa'i sems can ni 'di dag kho na tsam du zad kyi 'di dag la ma gtogs pa med pas 'di lta ste zhes bya ba'i sgra 'di ni dper brjod pa ma yin no /
tasmād upadarśanārtha evāyaṃ draṣṭavyaḥ de lta bas na 'di ni nye bar bstan pa'i don kho nar blta bar bya'o /
upadarśanārthatve ca sati tad eva sthitam etat /
paryaṃtagrahaṇāt tadādisaṃpratyaya iti
nye bar bstan pa nyid yin dang de kho na dang 'dra bar mtha' smos pas de la sogs pa go'o zhes bya ba 'di gnas pa yin no /
(II /
46cd) viparyayād asaṃskṛta iti /
yatraitāni na bhavaṃti
bzlog pa ni 'dus ma byas so zhes bya ba ni gang la 'di dag med pa de ni 'dus ma byas yin no zhes bya ba yin no /
so 'saṃskṛta iti /
nanu ca sthitir asaṃskṛtalakṣaṇam asti /
nāsaṃskṛtasya sthitir dravyāṃtararūpāsti
'dus ma byas kyi mtshan nyid gnas pa yang yod pa ma yin nam zhe na /
'dus ma byas kyi gnas pa rdzas gzhan gyi ngo bo ni med do /
dravyāṃtararūpāṇi ceha saṃskṛtalakṣaṇānīṣyaṃta ity acodyam etat 'dir ni 'dus byas kyi mtshan nyid rdzas gzhan gyi ngo bo dag yin par 'dod pas 'di ni klan kar mi rung ngo /
nanu ca trīṇīmānīti vistaraḥ /
kathaṃ /
sūtre trīṇīmāni bhikṣavaḥ saṃskṛtasya saṃskṛtalakṣaṇāni
mdo las gsum po 'di dag ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ji lta bu zhe na /
mdo las dge slong dag gsum po 'di dag ni 'dus byas kyi mtshan nyid yin no /
katamāni trīṇi /
saṃskṛtasya bhikṣava utpādo 'pi prajñāyate /
vyayo 'pi prajñāyate /
sthityanyathātvam apīti /
caturtham apy atra vaktavyaṃ syād iti vaibhāṣikāḥ
gsum gang zhe na /
dge slong dag 'dus byas la skye ba yang mngon no /
'jig pa yang mngon no /
gnas pa gzhan du 'gyur ba yang mngon no zhes gsungs pa yin no /
kiṃ cātra noktam iti codakaḥ /
sthitir iti vaibhāṣikāḥ /
yat tarhīdaṃ sthityanyathātvam apīti sthitiśabdo 'tra śrūyate
der bzhi pa yang brjod par bya dgos zhes zer ba ni bye brag tu sma ba rnams yin no /
'o na ni gnas pa gzhan du 'gyur ba zhes bya ba gang yin pa zhes bya ba la /
katham idam ucyate sthitir nokteti codakābhiprāyaḥ /
jarāyā eṣa paryāya iti
rgol ba po'i bsam pa ni 'di la gnas pa zhes bya ba'i sgra grag na ni ji ltar gnas pa ma gsungs so zhes bya ba 'di brjod snyam pa yin no /
jareyam uktā sthiter anyathātvaṃ sthityanyathātvam iti /
tadyathā jāter utpāda iti paryāyaḥ
'di ni rga ba'i rnam grangs yin zhes bya ba ni gnas pa las gzhan du 'gyur ba ni gnas pa gzhan du 'gyur ba'o zhes rga ba 'di bstan pa yin te /
anityatāyāś ca vyayaḥ /
tathā jarāyāḥ (Abhidh-k-vy 172) sthityanyathātvaṃ paryāya iti
dper skye ba'i rnam grangs 'byung ba zhes bya ba dang mi rtag pa nyid kyis 'jig pa zhes bya ba de bzhin du gnas pa gzhan du 'gyur ba ni rga ba'i rnam grangs yin no /
kasmāt punar lakṣaṇacatuṣṭe sati bhagavatā trīṇy evoktānīti yang ci'i phyir mtshan nyid bzhi yod bzhin du bcom ldan 'das kyis gsum kho na zhig gsungs she na /
ata āha /
ye hi dharmā iti vistaraḥ
de'i phyir chos gang dag ces bya ba rgyas par smos so /
udvejanārthaṃ vineyānāṃ jātijarānityatā iti dharmāṇāṃ lakṣaṇāny uktāni /
ābhiprāyiko hi sūtranirdeśo na lākṣaṇiko yathābhidharmaḥ
'dul ba rnams skyo bar bya ba'i phyir skye ba dang rga ba dang mi rtag pa nyid de dag kho na chos rnams kyi mtshan nyid du gsungs te mdo las bstan pa ni dgongs pa can yin la chos mngon pa las bstan pa ni mtshan nyid pa yin no /
jarānityate punaḥ pratyutpannād atītam iti /
saṃcārayati ity adhikāro 'nuvartate
rga ba dang mi rtag pa nyid kyis ni da ltar byung ba nas 'das par te zhes bya ba ni sbed do zhes bya bar skabs dang sbyar te /
jarānityate pratyutpannād adhvano 'tītam adhvānaṃ saṃcārayataḥ rga ba dang mi rtag pa nyid dag gis na da ltar byung ba'i dus nas 'das par sbed do /
kasmāt /
durbalīkṛtya vighātāt /
jarā durbalīkaroti /
anityatā nihaṃtīti kṛtvā
ci'i phyir zhe na nyam chung ngur byas te 'joms par byed pa'i phyir te /
dga' bas ni nyam chung ngu byed la mi rtag pa nyid kyis ni 'joms pa'i phyir ro /
nanu cānityataiva dharmaṃ pratyutpannād adhvano 'tītam adhvānaṃ saṃcārayati mi rtag pa nyid kho nas chos da ltar byung ba'i dus nas 'das pa'i dus su sbed par byed kyi rga bas ni ma yin te /
na jarā /
jarā hi kevalaṃ dharmaṃ durbalīkaroti
rga bas ni chos nyam chung ngur byed pa 'ba' zhig tu zad pa ma yin nam /
kasmād evam ucyate /
jarānityate pratyutpannād atītaṃ saṃcārayata iti
ci'i phyir 'di skad du rga ba dang mi rtag pa nyid dag gis ni da ltar byung ba nas 'das par sbed par byed do zhes bshad ce na /
de'i phyir smras pa /
āha /
durbalīkaraṇaṃ api tadadhvasaṃcārāyaiva vartate
nyam chung ngur byed pa yang de dus su sbed par byed pa kho nar 'gyur te /
na hy adurbalīkṛtasyādhvasaṃcāro 'stīti jarāpi tatsaṃcāre vyavasthāpyate nyam chung ngur ma byas pa la dus su 'pho ba med pas dga' ba yang de dus su sbed par rnam par gzhag go /
asaṃskṛtasyāpi ca svalakṣaṇasthitibhāvād iti /
svalakṣaṇe sthitiḥ /
sthityā bhāvaḥ /
tasmāt sthitibhāvāt /
asau sthitiḥ saṃskṛtalakṣaṇaṃ na vyavasthāpitā
'dus ma byas kyang rang gi mtshan nyid la gnas pa yod pa'i phyir zhas bya ba ni rang gi mtshan nyid la gnas pa'i gnas pa yod do /
gnas pa yod pa de'i phyir gnas pa ni 'dus byas kyi mtshan nyid du rnam par ma gzhag ste /
sthitir hy asaṃskṛtāvasthāviśeṣalakṣaṇayā sthityā sadṛśīti tasyāsaṃskṛtasya saṃskṛtatvaprasaṃgaparijihīrṣayā na lakṣaṇam uktam ity abhiprāyo bhagavato dharmasvāminaḥ gnas pa ni 'dus ma byas kyi gnas skabs kyi khyad par gyi mtshan nyid kyi gnas pa dang 'dra bas chos kyi rjes bcom ldan 'das kyi dgongs pa ni 'dus ma byas de 'dus byas nyid du thal bar 'gyur ba spang bar bzhed nas mtshan nyid du ma bshad do snyam pa yin no /
anye punaḥ kalpayaṃtīti /
sūtre 'pi sthitir ukteti kathayaṃti /
sthitiṃ jarāṃ cābhisamasya sthitiś ca sthityanyathātvaṃ ca sthityanyathātvam iti abhisamasya ekaṃ lakṣaṇam uktaṃ sūtre
gzhan dag rtog par byed pa ni zhes bya ba ni mdo las kyang gnas pa bshad do zhes bya bar brjod pa yin te /
mdo las /
rga ba dang gnas pa bsdus te gnas pa dang gzhan du 'gyur ba ni gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid do zhes bsdus te bshad kyi bye brag tu ni ma yin no /
na vibhāgaśaḥ ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
trīṇīmāni saṃskṛtalakṣaṇānīti vacanavirodhaprasaṃgāt /
kim atra prayojanam ity ata āha /
eṣā hy eṣu saṃgāspadam iti vistaraḥ
gsum po 'di dag ni 'dus byas kyi mtshan nyid yin no zhes 'byung ba 'gal bar thal bar 'gyur ba'i phyir ro /
'di dag ni nang na 'di ni chags pa'i gzhi yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
'di dag ni nang na zhes bya ba ni skye ba la sogs pa'i nang na'o /
'di zhes bya ba ni gnas pa'o /
eṣā hi sthitir eṣu jātyādiṣu saṃgāspadaṃ saṃgasthānaṃ dharmo 'nayā tiṣṭhatīty abhiprāyaḥ śriyam ivaināṃ sthitiṃ kālakarṇīsahitāṃ alakṣṃīsahitāṃ darśayāmāsa bhagavān tasyāṃ sthityām asaṃgārthaṃ chags pa'i gzhi ni chags pa'i gnas te 'dis chos gnas par 'gyur ro snyam pa yin no /
de'i phyir bcom ldan 'das kyis gnas pa de la ma chags par bya ba'i don du gnas pa dpal dang 'dra ba 'di bkra mi shis pa rnam nag ma dang lhan cig tu bstan te /
nāsyām āsaṃgaḥ kartavyo yasmād iyam anitatayānubaddhā lakṣmīr ivālakṣmyeti tad ekīyaṃ vyākhyānaṃ kha cig ni 'di skad du 'di la chags par mi bya ste /
'di ltar 'di ni bkra shis ma dang bkra mi shis ma bzhin du mi rtag pa nyid dang rjes su 'brel pa yin no zhes bya bar 'chad do /
apare tu vyācakṣate gzhan dag ni 'di la chags par mi bya ste /
nāsyām āsaṃktavyaṃ yasmād iyaṃ jarayānubaddhā lakṣmīr ivālakṣmyeti 'di ltar 'di bkra shis ma dang bkra mi shis ma bzhin du rga ba dang rjes su 'brel ba yin te /
jarayā hy anyathātvalakṣaṇayā asyā ekīkaraṇaṃ nānityatayeti gzhan du 'gyur ba'i mtshan nyid kyi rga ba dang gcig tu bya ba yin gyi mi rtag pa nyid dang ni ma yin no zhes zer ro /
ataś catvāry eva saṃskṛtalakṣaṇānīti /
ubhayor api pakṣayor ayam upasaṃhāraḥ
de'i phyir 'dus byas kyi mtshan nyid ni bzhi kho na'o zhes bya ba ni phyogs gnyi ga'i mjug sdud pa yin no /
(II /
47ab) anyair jātyādibhir bhavitavyam iti /
jātisāmarthyāt kaścit saṃskṛto dharmo jāyate
skye ba la sogs pa gzhan yang yod par 'gyur ro zhes bya ba ni skye ba'i mthus 'dus byas kyi chos 'ga' zhig skye bar 'gyur na skye ba yang 'dus byas yin pas /
jātir api saṃskṛtā /
tasmāt tasyā api anyayā jātyā bhavitavyaṃ svātmani vṛttivirodhāt
de lta bas na de la yang skye ba gzhan yod par 'gyur te /
bdag nyid la byed pa 'gal ba'i phyir dang grub pa'i mtha' las /
sarvaṃ saṃskṛtalakṣaṇair iti ca siddhaṃtāt /
evaṃ jarādayo 'pi yojyāḥ
thams cad 'dus byas mtshan nyid dang zhes 'byung ba'i phyir ro /
de bzhin du rga ba la sogs pa la yang sbyar bar bya'o /
jātijātyādayas teṣām (Abhidh-k-vy 173) iti /
jātijātyādayaś ca teṣām iti caśabdo luptanirdiṣṭo draṣṭavyaḥ
de dag ni skye ba'i skye la sogs zhes bya ba ni de dag skye ba'i skye la sogs pa yang zhes bya bar 'dir yang zhes bya ba'i sgra mi mngon par bstan par blta bar bya'o /
nanu caikaikasyeti vistaraḥ /
ekaikasya lakṣaṇasya caturlakṣaṇī caturṇāṃ lakṣaṇānāṃ samāhāraḥ caturlakṣaṇī prāpnoti /
aparyavasānadoṣaś ca aniṣṭhādoṣaś ca
re re la yang mtshan nyid bzhi pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mtshan nyid re re la mtshan nyid bzhi pa ste /
mtshan nyid bzhi po tshan gcig tu byas pa'i mtshan nyid bzhi par 'gyur ro /
teṣām anulakṣaṇānāṃ punar anyajātyādiprasaṃgāt /
jāter jāter jātijāter yāvad antiyatāyā anityatāyā anityatānityatāyāś ca prasaṃgāt /
te 'ṣṭadharmaikavṛttayaḥ /
te iti puṃliṃganirdeśo dharmābhisaṃbaṃdhāt /
te jātyādijātijātyādisvabhāvā dharmā yathākramam aṣṭadharmaikavṛttayaḥ
mtha' thug pa med pa'i skyon du yang zhes bya ba ni mu thug pa med pa'i skyon du yang ste skye ba la yang mi rtag pa nyid kyi bar yod pa dang mi rtag pa nyid kyi bar la yang yod par thal bar 'gyur ba'i phyir dang mthun pa'i mtshan nyid de dag la yang skye ba gzhan la sogs pa yod par thal bar 'gyur ba'i phyir ro /
de chos brgyad dang gcig la 'jug ces bya ba ni skye ba la sogs pa dang skye ba'i skye ba la sogs pa'i ngo bo nyid kyi chos de dag ni rim bzhin du chos brgyad dang gcig la 'jug ste skye ba la sogs pa ni chos brgyad la 'jug go /
jātyādīnām aṣṭāsu dharmeṣu vṛttiḥ skye ba'i skye ba la sogs pa ni chos gcig la'o /
jātijātyādīnāṃ caikadharme /
ātmanavamā hīti lakṣaṇānulakṣaṇāpekṣa evam uktaṃ
bdag nyid rtogs par dgu zhes bya ba ni mtshan nyid dang mthun pa'i mtshan nyid dag la ltos nas de skad bshad kyi /
na hi yathāsaṃbhavaṃ tatra prāptyādayo bhūtāni bhautikāni vā notpadyaṃte /
kāme 'ṣṭadravyako 'śabdaḥ
de la ci rigs par thob pa la sogs pa dang 'byung ba dag dang 'byung ba las gyur ba dag mi 'byung ba ni ma yin te /
'dod na dbang po med pa dang /
sgra med phra rab rdul rdzas brgyad /
sarvaṃ saṃskṛtalakṣaṇaiḥ prāptyā veti caivamādivacanāt /
jātir ātmānaṃ virahayyeti vistaraḥ
ces bya ba dang /
thams cad 'dus byas mtshan nyid dang mtshan nyid thob pa'am zhes bya ba la sogs pa 'byung ba'i phyir ro /
svātmani vṛttivirodha ity ataḥ ātmānam virahayya muktvāṣṭau dharmān janayati skye bas ni bdag nyid ma gtogs par zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rang gi bdag nyid la byed pa 'gal bas de'i phyir bdag nyid ma gtogs par chos brgyad skyed par byed do /
katamān aṣṭau /
taṃ dharmaṃ rūpaṃ cittaṃ vā sthitiṃ jarām anityatāṃ jātijātiṃ sthitisthitiṃ jarājarām anityatānityatāṃ ca janayati
brgyad gang zhe na gzugs sam sems kyi chos de dang gnas pa dang rga ba dang mi rtag pa nyid dang skye ba'i skye ba dang gnas pa'i gnas pa dang rga ba'i rga ba dang mi rtag pa nyid kyis mi rtag pa nyid skyed par byed do /
jātijātis tu tām eva jātiṃ janayati skye ba'i skye bas ni de kho na skyed par byed do /
evaṃ jarānityate api yathāyogaṃ yojye iti /
jarā ātmānaṃ virahayya aṣṭau dharmān jarayati
de bzhin du rga ba dang mi rtag pa nyid dag la yang sbyar bar bya'o zhes bya ba ni rga bas ni bdag nyid ma gtogs pa chos brgyad skyed par byed do /
jarājarā punas tām eva jarāṃ rga ba'i rga bas ni rga ba de kho na skyed par byed do /
anityatā ātmānaṃ virahayya aṣṭau dharmān vināśayati mi rtag pa nyid kyis ni bdag nyid ma gtogs pa chos brgyad skyed par byed do /
anityatānityatā punas tām evānityatām iti /
tad etad ākāśaṃ pāṭyata iti /
vibhidyata ity abhiprāyaḥ /
sapratighadravyābhāvamātram ākāśaṃ /
nākāśaṃ nāma kiṃcid asti /
tad vibhaktuṃ yathā na śakyate na yujyate vā
mi rtag pa nyid kyis ni mi rtag pa nyid de kho na skyed par byed do; ;'di ni nam mkha' 'dral bar skyed pa yin te zhes bya ba ni rnam par 'dral bar byed pa'o snyam du bsams pa yin no /
nam mkha' ni thogs pa dang bcas pa'i rdzas med pa tsam du zad kyi /
nam mkha' zhes bya ba ni cung zad kyang med de /
de ji ltar dral bar mi nus pa'am /
evam ime jātyādayaḥ asaṃto dharmā vibhaktuṃ na śakyaṃte na yujyaṃte vā ji ltar mi rung ba de bzhin du skye ba la sogs pa yod pa ma yin pa'i chos 'di dag kyang rnam pa dbye bar mi nus pa'am mi rung ba yin no /
tata āha /
na hy eta iti vistaraḥ /
na hy ete dravyataḥ svalakṣaṇataḥ saṃvidyaṃte yathā vibhajyaṃte /
jātir ātmānaṃ virahayyāṣṭau dharmān janayatīty evaṃ vistareṇa vibhajyaṃte yathā rūpādīnāṃ dharmāṇām iti /
atrādiśabdena śabdādivedanādicakṣurādīnāṃ grahaṇaṃ /
tatra rūpaśabdādi tāvat pratyakṣeṇa cakṣurvijñānādilakṣaṇena pramāṇenopalabhyate /
vedanādy api pratyakṣeṇaivopalabhyate svasaṃvedyatvāt
de'i phyir skye ba la sogs pa 'di dag ni yod pa ma yin no zhes bya ba rgyas par smos te /
'di dag ni ji ltar rnam par 'byed pa ltar te skye bas ni bdag nyid ma gtogs pa chos brgyad skyed par byed do zhes bya ba de lta bu rgyas par rnam par 'byed par byed pa ltar rdzas su yod cing rang gi mtshan nyid du yod pa ma yin no /
ji ltar gzugs la sogs pa'i chos rnams zhes bya ba 'dir /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni sgra la sogs pa dang tshor ba la sogs pa dang mig la sogs pa bsdu'o /
de la re zhig gzugs dang sgra la sogs pa ni mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i mtshan nyid kyi mngon sum gyi tshad mas dmigs so /
tshor ba la sogs pa yang rang rig par bya ba yin pa'i phyir mngon sum gyis dmigs so /
cakṣurādi tu cakṣurvijñānādinānumānenānumīyate /
cakṣurvijñānādisaṃniśrayo rūpaprasādaś cakṣurādīni tadbhāvabhāvayos tdbhāvābhāvāt
mig la sogs pa ni de dag yod dam med na de dag yod dam med pa'i phyir mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i rten gzugs dang ba ni mig la sogs pa yin no zhes bya bar mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i rjes su dpag pas rjes su dpog par byed do /
āgamo 'pi cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭveti vistaraḥ /
evaṃ śrotreṇa śabdāṃ cchrutveti vistareṇa evaṃ gandhādiṣv api yojyaṃ
lung yang mig gis gzugs rnams mthong nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba dang de bzhin du rna bas sgra rnams thos nas zhes bya ba rgyas par 'byung ste /
dri la sogs pa la yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
tathā yatkiṃcid rūpam atītanāgatapratyutpannam (Abhidh-k-vy 174) iti vistaraḥ de bzhin du gzugs gang yin pa ci yang rung ste 'das pa'am /
ma 'ongs pa'am da ltar byung ba'am zhes bya ba rgyas par 'byung ste /
evaṃ vedanādiṣv api yojyaṃ tshor ba la sogs pa la yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
pārasāṃtānikānāṃ tv arūpiṇāṃ vedanādīnām astitvānumānam ātmīyavac charīravikāraṃ dṛṣṭvā tatsaṃpratipatteḥ /
āgamo 'pi cakṣuḥ pratītya rūpāṇi cotpadyate cakṣurvijñānaṃ sahajātā vedānā saṃjñā cetaneti vistaraḥ /
jātyādayas tu na cakṣurindriyādipratyakṣā bhavaṃti
gzhan gyi rgyud la yod pa'i tshor ba la sogs pa gzugs can ma yin pa rnams yod pa nyid du rjes su dpag pa ni bdag nyid kyi bzhin du lus kyi g yo ba mthong nas de dag rtogs pa'i phyir ro /
lung yang mig dang gzugs rnams la brten nas mig gi rnam par shes pa dang de dang lhan cig skye ba 'du shes dang tshor ba dang sems pa dag skye'o zhes bya ba rgyas par 'byung ngo /
na caiṣām astitve samartham anumānam asti /
na cāpy āgamo dravyato 'stitve
skye ba la sogs pa ni gzugs la sogs pa bzhin du mngon sum du yang mi 'gyur la 'di dag yod pa nyid du nus pa'i rjes su dpag pa yang med do /
yat tarhi sūtra uktam iti vistaraḥ rdzas su yod pa nyid kyi lung yang med do /
nanu cāyam āgamo 'sti saṃskṛtasyotpādo 'pi prajñāyate iti vistaraḥ /
arthaś ca pratisaraṇam uktaṃ bhagavateti
'o na gang mdo las gsungs so zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dus byas skye bar yang snang ngo zhes bya ba rgyas par 'byung ba'i lung 'di yod pa ma yin nam zhes bya ba yin no /
catvārīmāni bhikṣavaḥ pratisaraṇāni /
katamāni catvāri /
dharmaḥ pratisaraṇaṃ na pudgalaḥ
bcom ldan 'das kyis ni don la rton par gsungs so zhes bya ba ni dge slong dag rton pa ni bzhi po 'di dag yin no /
arthaḥ pratisaraṇaṃ na vyaṃjanaṃ /
nītārthasūtraṃ pratisaraṇaṃ /
na neyārthaṃ /
jñānaṃ pratisaraṇaṃ na vijñānam iti /
tathārthapratisaraṇo bhavati /
na vyaṃjanapratisaraṇa iti
bzhi gang zhe na /
chos la rton gyi gang zag la mi rton pa dang don la rton gyi tshig 'bru la ma yin pa dang nges pa'i don gyi mdo la rton gyi drang ba'i don la ma yin pa dang ye shes la rton gyi rnam par shes pa la ma yin pa'o zhes bya ba dang de bzhin du don la rton pa yin gyi tshig 'bru la ni ma yin no zhes bya ba 'byung ba yin no /
kaḥ punaḥ asyārtha iti /
asyopanyastasya saṃskṛtalakṣaṇasūtrasya /
tam artham āha
'di'i don gang zhe na zhes bya ba ni 'dus byas kyi mtshan nyid kyi mdo nye bar bkod pa 'di'o /
avidyāṃdhā hi bālā iti vistaraḥ /
saṃskāraprabandham ātmata ātmīyataś cādhimuktāḥ kṛtarucayo 'bhiṣvajaṃte ity arthaḥ
don de bstan pa'i phyir ma rig pas ldongs pa'i byis pa rnams zhes bya ba rgyas par smos te /
'du byed kyi rgyun la bdag dang bdag gir mos pa ni dga' bar gyur pa'o /
saṃskṛtatvaṃ pratītyasamutpannatvam iti paryāyāv etau mngon par zhen pa ni chags par byed ces bya ba'i tha tshig go /
sametya saṃbhūya pratyayaiḥ kṛtaṃ saṃskṛtaṃ /
taṃ taṃ pratyayaṃ pratītya samutpannaṃ pratītyasamutpannam iti
'dus byas nyid dang rten cing 'brel bar 'byung ba nyid ces bya ba ni rnam grangs yin te rkyen rnams 'dus shing phrad nas byas pa ni 'dus byas so /
na tu kṣaṇasyeti /
pravāhasyaiva saṃskṛtatvaṃ dyotayitukāma idam āha
rkyen de dang phrad nas 'byung ba ni rten cing 'brel bar 'byung ba'o /
na tu kṣaṇasya saṃskṛtatvaṃ /
na hi kṣaṇasyotpādādaya utpādavyayasthityanyathātvalakṣaṇā dharmāḥ prajñāyaṃte kṣaṇasya duravadhāratvāt
skad cig ma la ni ma yin no zhes bya ba ni 'di ni rgyun kho na la 'dus byas nyid brjod par bzhed nas gsungs pa yin gyi skad cig ma la ni ma yin te skad cig ma ni rtogs par dka' ba'i phyir skad cig ma la skye ba dang 'jig pa dang gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid kyi chos dag mi mngon no /
brūyās tvam aprajñāyamānā apy ete lakṣaṇaṃ bhavitum arhaṃtīty ata āha ji ste khyod de dag mi mngon yang mtshan nyid yin par 'os so snyam du sems na /
de'i phyir /
na cāprajñāyamānā ete lakṣaṇaṃ bhavitum arhaṃtīti /
prajñāyamānam eva hi lakṣaṇaṃ bhavati
mi mngon pa de dag ni mtshan nyid yin par 'os pa ma yin te zhes bya ba smos so /
mngon pa kho na mtshan nyid yin te /
tadyathā jalasya balāketi dper na chu'i chu skyar lta bu'o /
ata evātreti /
ata evātra sūtre prajñāyata iti padagrahaṇam /
anyathā hi saṃskṛtasyotpādo 'pi vyayo 'pi sthityanyathātvam apīty evāvakṣyat
de nyid kyi phyir mdo de las zhes bya ba ni de nyid kyi phyir mdo las mngon no zhes bya ba smos pa mdzad kyi de lta ma yin na 'dus byas skye ba yang 'jig pa yang gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid kyang zhes bya ba kho na zhig bka' stsal bar 'gyur ro /
saṃskṛtatve lakṣaṇānīti /
saṃskṛtam iti lakṣaṇānīty arthapratigrahārthaṃ punaḥ saṃskṛtagrahaṇaṃ
'dus byas kyi mtshan nyid dag ces bya ba ni 'dus byas zhes bya ba'i mtshan nyid dag yin no zhes bya ba'i don du yongs su gzung ba'i phyir yang 'dus byas zhes bya ba smos so /
jalabalākāvad iti /
vaidharmadṛṣṭāṃto 'yaṃ yathā balākā jalāstitve lakṣaṇaṃ na punar jalasya jalatve lakṣaṇaṃ
chu dang chu skyar ltar zhes bya ba 'di ni chos mi mthun pa'i dpe yin te ji ltar chu skyar chu yod pa nyid kyi mtshan nyid yin gyi /
chu'i chu nyid kyi mtshan nyid ni ma yin pa de ltar shes na mi rung ngo /
maivaṃ vijñāyi /
kiṃ /
saṃskṛtasya vastunaḥ astitve 'mūni lakṣaṇāni
ci zhe na /
'dus byas kyi dngos po yod pa nyid dag yin no zhes bya bar ro /
sādhvasādhutve vā kanyālakṣaṇavad iti /
yathā kanyāyāḥ śubhāśubhāni lakṣaṇāni yathākramaṃ sādhvasādhutve lakṣaṇānīti
dge ba dang mi dge ba nyid kyi bu mo'i mtshan bzhin zhes bya ba ni ji ltar bu mo'i mtshan bzang ba dang mi bzang ba dag go rims bzhin du dge ba dang mi dge ba nyid kyi mtshan nyid dag yin pa lta bur te /
yadi hy amūni tathā saṃskṛtasya vastuno 'stitve sādhvasādhutve vā lakṣaṇānīṣyeran trīṇīmāni saṃskṛtalakṣaṇānīty ucyeta gal te 'di dag kyang de dang 'dra bar 'dus byas kyi dngos po yod pa nyid dam /
dge ba nyid dang mi dge ba nyid kyi mtshan nyid yin par bzhed par gyur na ni gsum po 'di dag ni 'dus byas kyi mtshan nyid yin no zhes bka' stsal bar 'gyur gyi /
saṃskṛtasya saṃskṛtalakṣaṇānīti na kriyeta /
kṛtam ca /
tena jñāyate saṃskṛtatve lakṣaṇānīti
'dus byas kyi mtshan nyid yin no zhes bya bar ni bka' stsal par mi 'gyur ba zhig na yang bka' stsal yang stsal to /
des na 'dus byas nyid mtshan nyid dag yin no zhes bya bar shes so /
kathaṃ punar avidyamānā jātyādayaḥ pravāhe vyavasthāpyaṃte prajñāyaṃte vā /
na brūmo jātyādayo na saṃvidyaṃta iti
yang ji ltar na skye ba la sogs pa yod pa ma yin pa rgyun dag la rnam par bzhag pa'am mngon pa yin zhe na /
skye ba la sogs pa med ces ni mi smra'i /
yathā tu dravyarūpeṇa vibhajyaṃte /
tathā na saṃvidyaṃta iti brūmaḥ
ji ltar rdzas kyi ngo bor rnam par phye ba de ltar ni yod pa ma yin no zhes smra'o /
yathā tarhi bhavatāṃ (Abhidh-k-vy 175) saṃvidyaṃte 'o na khyed kyi ltar ni ji ltar yod pa de bzhin du smros shig ce na /
tathā kathyatāṃ /
ata āha /
pravāhasyādir utpāda iti vistaraḥ /
nivṛttir vyaya iti /
pravāhasyoparatir vyayaḥ /
sa eva pravāho 'nuvartamāna iti
de'i phyir rgyun gyi dang po ni skye ba yin no zhes bya ba rgyas par smos te /
ldog pa ni 'jig pa yin no zhes bya ba ni rgyun zhig pa ni 'jig pa yin pa'o /
sadṛśakṣaṇānuvṛtter anuvartamānaḥ pravāhaḥ /
sthitir iti ucyate /
tasyāḥ pūrvāparaviśeṣa iti
rgyun de nyid rjes su 'jug pa zhes bya ba skad cig ma 'dra ba rjes su 'jug pa'i phyir rgyun rjes su 'jug pa ni gnas pa zhes bya'o /
pūrvasmād aparasya kṣaṇasya viśeṣaḥ /
pūrvāparayoḥ kṣaṇayor vā viśeṣaḥ pūrvāparaviśeṣaḥ
de'i snga phyi'i bye brag ces bya ba ni snga ma las skad cig ma phyi ma bye brag yod pa'am skad cig snga ma dang phyi ma dang gi bye brag ni snga phyi'i bye brag go /
evaṃ ca kṛtvoktam iti /
pravāharūpān evotpādādīn kṛtvānityopasthitasmṛtitām āyuṣmataḥ suṃdaranandasyārabhyoktaṃ
de lta yin pas na zhes bya ba ni skye ba la sogs pa rgyun gyi ngo bo kho na yin pas na tshe dang ldan pa mdzes dga'i dran pa nye bar gnas pa las brtsams te gsungs pa yin te /
pravāhagatā hi vedanās tasya viditā ivotpadyaṃte viditā iva tiṣṭhaṃte viditā iva parikṣayaṃ paryādānaṃ gacchaṃti na kṣaṇagatāḥ de'i tshor ba rgyun dang ldan pa rig bzhin du skye zhing rig bzhin du gnas pa dang rig bzhin du yongs su zad pa dang yongs su gtugs par 'gyur ro /
kṣaṇasya duravadhāratvād iti /
viditasya ca kṣaṇasyāvasthānāsaṃbhavāt
rtogs par dka' ba'i phyir skad cig ma dang ldan pa ni ma yin te /
skad cig ma ni rig kyang gnas pa mi srid pa'i phyir ro /
etam evārthaṃ ślokadvayena saṃgṛhṇann āha don 'di nyid tshigs su bcad pa gnyis kyis bsdu ba'i phyir /
jātir ādiḥ pravāhasyety ādi sarvam uktaṃ /
sthitis tu sa iti /
sa eva pravāhaḥ sthitiḥ /
tasyaiveti /
tasyaiva pravāhasya /
taduccheda iti /
prabandhocchedaḥ /
kṣaṇikasya hi dharmasyeti ślokaḥ /
kṣaṇiko hi dharmaḥ
rgyun gyi dang po skye ba yin /
zhes bya ba la sogs pa thams cad smos so /
gnas pa de zhes bya ba ni rgyun de nyid gnas pa yin no /
de nyid ces bya ba ni rgyun de nyid kyi'o /
de chad ces bya ba ni rgyun chad pa'o /
sthitim aṃtareṇa vinaśyed ity arthaḥ skad cig ma'i chos la ni zhes bya ba ni tshigs su bcad pa yin te /
sthitir astīti manyase cet /
sa ca dharmo vyety eva satyām api sthitau /
vinaśyaty eva kṣaṇikatvāt /
vināśahetvabhāvāt /
tasmād vṛthā tatparikalpanā niṣprayojanā sthitiparikalpanenety arthaḥ
gal te skad cig ma'i chos ni gnas pa zhig med na 'jig par 'gyur bas gnas pa yod do zhes bya bar sems na chos de yang gnas pa yod bzhin du yang 'jig par 'gyur ba kho na ste /
skad cig ma yin pa'i phyir dang 'jig pa la rgyu med pa'i phyir 'jig par 'gyur ba kho na'o /
de lta bas na der rtog pa don med de /
gnas par rtog pa dgos pa med do zhes bya ba'i tha tshig go /
dvitīyādikṣaṇāvasthānena hi sthitiparikalpanā na vṛthā bhavet /
tasmāt pravāha eva sthitiḥ /
yasmāt kṣaṇikasya hi dharmasya sthitiparikalpanā vyartheti
skad cig gnyis pa la sogs pa'i gnas pa la gnas par rtog pa ni don med pa ma yin no /
de'i phyir gnas pa ni rgyun kho na yin no zhes bya ba ni gang gi phyir chos skad cig ma la gnas par rtog pa'i don med pas so /
evaṃ ca kṛtvāyam apīti /
pravāha eva sthitir iti kṛtvety arthaḥ
de ltar bshad na 'di yang zhes bya ba ni gnas pa ni rgyun kho na yin par bshad na zhes bya ba'i tha tshig go /
na hi kṣaṇasyotpannasyāvināśo 'stīti /
atra kasyacid evam abhiprāyo bhavet
skyes pa skad cig ma la ni mi 'jig pa med pa'i phyir ro zhes bya ba 'di la kha cig 'di snyam du gnas pa yod pa'i phyir chos skyes pa skad cig ma gcig cig mi 'jig pa yin no /
sthitisadbhāvād ekaṃ kṣaṇam avināśo dharmasyotpannasya /
yadi hi sthitir na syāt
gal te gnas pa med na ni skad cig ma gcig po de yang yod par mi 'gyur ro snyam du sems na ma yin te /
so 'py ekaḥ kṣaṇo na syād iti /
na /
hetupratyayapūrvakatvāt tadastitvasya /
asmin satīdaṃ bhavatīti vacanāt
de yod pa nyid ni 'di yod na 'di 'byung zhes 'byung ba'i phyir rgyu dang rkyen dang sngon du 'gro ba can yin pa'i phyir ro /
sthitir upagṛhṇātīti cet gal te gnas pas nye bar 'dzin to snyam ste /
syān mataṃ hetupratyayebhya utpadyamānaṃ dharmaṃ sthitir upagṛhṇātīti ji ste rgyu dang rkyen dag las skye ba'i chos gnas pas nye bar 'dzin to zhes bya bar 'dod na /
yadi sthitir nopagṛhṇīyāt kiṃ syāt /
ātmasattā dharmasya na bhavet
gal te gnas pas nye bar ma bzung na ci zhig tu 'gyur /
bdag nyid yod par mi 'gyur ro /
(Abhidh-k-vy 176) janikā tarhi sthitiḥ prāpnoti na sthāpikā 'o na ni gnas pas skyed par byed pa yin par 'gyur gyi gnas par byed pa ni ma yin no /
saṃtānam avasthāpayatīti cet gal te gnas pas rgyun yod pa gnas par byed do /
hetupratyayeṣu sthityākhyā prasajyate /
hetupratyayānāṃ saṃtānahetutvāt /
nikāyasabhāgacittaṃ yujyata iti
zhe na /
rgyu dang rkyen dag la gnas pa zhes bya bar thal bar 'gyur te /
rgyu dang rkyen rnams ni rgyun gyi rgyu yin pa'i phyir ro /
ekasmiṃ nikāyasabhāge 'nekam api cittaṃ ekam ity ucyate /
ekanikāyasabhāgasaṃbhūtatvād ity abhiprāyaḥ
ris mthun pa'i sems la rung bar 'gyur ro zhes bya ba ni ris mthun pa gcig la sems du ma yang ris mthun pa gcig las byung ba'i phyir gcig ces bya'o snyam du bsams pa yin te /
tac cittaṃ yujyata ekasmiṃś citta iti vaktum /
anyathā hi katham ekasyaiva cittakṣaṇasya jātiś ca maraṇaṃ cānyathātvaṃ ca syāt
sems de la sems gcig la zhes bya bar brjod du rung gi /
de lta ma yin na sems kyi skad cig ma gcig la ji ltar skye ba dang 'chi ba dang gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid du 'gyur /
uttarottarakṣaṇānubandhaḥ sthitir iti /
pūrvasya kṣaṇasya uttaraḥ kṣaṇaḥ pratinidhibhūtaḥ sādṛśyāt
phyi ma phyi ma'i skad cig ma rjes su 'brel pa ni gnas pa'o zhes bya ba ni mtshungs pa'i phyir skad cig ma phyi ma ni skad cig ma snga ma dang 'dra ba yin te /
ataḥ sa pūrvaḥ kṣaṇo 'dyāpi avatiṣṭhata iveti kṛtvottaraḥ kṣaṇaḥ sthitir ucyate de'i phyir skad cig ma snga ma de da dung gnas pa dang 'dra bas na skad cig ma phyi ma la gnas pa zhes bya'o /
yadā tarhi sadṛśā utpadyante iti /
yadā sadṛśā utpadyante
'o na gang gi tshe 'dra bar yang skye'o zhes bya ba ni 'o na gang gi tshe 'dra bar skye ba de'i tshe ni mi 'dra ba nyid med do /
tadā visadṛśatvaṃ nāsti /
visadṛśatvaṃ ca sthityanyathātvam uktam
gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid ni mi 'dra ba nyid yin par bshad de /
ataḥ sadṛśotpattau sthityanyathātvaṃ nāstīti avyāpilakṣaṇaṃ syād ity abhiprāyaḥ de bas na 'dra bar skye ba la gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid med pas mtshan nyid ma khyab pa can du 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
kṣiptākṣiptabalidurbalakṣiptasyeti vistaraḥ /
kṣiptaṃ ca tad akṣiptaṃ ca kṣiptākṣiptaṃ
'phangs pa dang ma 'phangs pa dang stobs chen po dang stobs chung ngus 'phangs pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de ni 'phangs pa dang ma 'phangs pa yin pas 'phangs pa dang ma 'phangs pa'o /
balidurbalābhyāṃ kṣiptaṃ balidurbalakṣiptaṃ /
kṣiptākṣiptaṃ ca tad balidurbalakṣiptaṃ ca kṣiptākṣiptabalidurbalakṣiptaṃ /
kiṃ tat /
vajrādi /
ādigrahaṇena lohapāsāṇāder grahaṇaṃ
stobs chen po dang stobs chung ngu dag gis 'phangs pa ni stobs chen po dang stobs chung ngus 'phangs pa'o /
de ni 'phangs pa dang ma 'phangs pa yang yin la stobs chen po dang stobs chung ngus 'phangs pa yang yin pas 'phangs pa dang ma 'phangs pa dang stobs chen po dang stobs chung ngus 'phangs pa'o /
de ci zhe na /
rdo rje la sogs pa ste /
sogs pa smos pas ni lcags dang rdo la sogs pa bsdu'o /
apare punar evaṃ vigrahaṃ kurvanti gzhan dag ni 'di ltar tshig rnam par sbyor bar byed de /
kṣiptaś cākṣiptaś ca kṣiptākṣiptau 'phangs pa dang ma 'phangs pa ni 'phangs pa dang ma 'phangs pa dag yin no /
balidurbalābhyāṃ kṣiptau balidurbalakṣiptau /
kṣiptasyaivāyaṃ dvidhābhedaḥ /
kṣiptākśiptau ca balidurbalakṣiptau ca kṣiptākṣiptabalidurbalakṣiptaṃ /
vajrādir asya vajrādiḥ
stobs chen po dang stobs chung ngu dag gis 'phangs pa dag ni stobs chen po dang stobs chung ngus 'phangs pa dag ste /
rnam pa 'di gnyis ni 'phangs pa'i bye brag yin no /
'di la rdo rje la 'phangs pa dang ma 'phangs pa dang stobs chen po dang stobs chung ngus 'phangs pa dang yod pas na rdo rje la sogs pa 'phangs pa dang ma 'phangs pa dang stobs chen po dang stobs chung ngus 'phangs pa'o /
asmin vijrahe vajrādi viśeṣaṇaṃ /
kṣiptākṣiptabalidurbalakṣiptaṃ viśeṣyaṃ /
tasya vajrāder evaṃvidhasya yathāsaṃbhavaṃ cirāśutarapātaḥ
tshig rnam par sbyar ba 'di la rdo rje la sogs pa khyad par yin la 'phangs pa dang ma 'phangs pa dang stobs chen po chen po dang stobs chung ngus 'phangs pa ni khyad par gyi gzhi yin no /
kṣiptasya ciraṃpātaḥ /
akṣiptasya cirataraḥ pātaḥ /
durbalakṣiptasyāśupātaḥ /
balikṣiptasyāśutaraḥ pātaḥ /
tasya kālaḥ /
kālasya bhedaḥ
de lta bu'i rdo rje la sogs pa de ci rigs par bul ba dang myur ba dang ches bul pa dang ches myur bar ltung ba ste 'phangs pa ni bul bar ltung ngo /
ma 'phangs pa ni ches bu la bar ltung ngo /
stobs chung ngus 'phangs pa ni myur bar ltung ngo /
stobs chen pos 'phangs pa ni ches myur bar ltung ngo /
cirāśutarapātakālabhedāt /
tadbhūtānāṃ vajrādimahābhūtānāṃ /
pariṇāmaviśeṣaḥ kṣiptasyānyathāpariṇāmo yena ciraṃpātaḥ /
evaṃ yāvad balikṣiptasyānyathāpariṇāmo yenāśutaraḥ pātaḥ /
tasya pariṇāmaviśeṣasya siddhiḥ
de'i dus te de'i bye brag go /
bul ba dang myur ba dang ches bul ba dang myur bar ltung ba'i dus kyi bye brag las de'i 'byung ba rnams kyi ste rdo rje la sogs pa'i 'byung ba rnams kyi yongs su gyur pa'i bye brag ste 'phangs pa'i yongs su gyur pa yang gang gis na bul bar ltung ba ste /
gzhan du yin la de bzhin du stobs chen pos 'phangs pa'i yongs su gyur pa yang gang gis na ches myur bar ltung ba'i bar du gzhan du yin no /
tasyāḥ pariṇāmaviśeṣasiddheḥ na te nirviśeṣā bhavantīty adhikṛtaṃ /
antimasya tarhīti vistaraḥ
yongs su gyur pa'i bye brag de 'grub ste yongs su gyur pa'i bye brag 'grub pa de'i phyir de dag khyad par med pa ma yin no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
śabdasyārciṣaś ca dīpāder yo 'ntyaḥ kṣaṇaḥ saṃtānoparatikāle /
nirupadhiśeṣanirvāṇakāle vārhataḥ /
tasya ṣaḍāyatanasya uttarakṣaṇābhāvāt sthitir nāsti
'o na ni sgra dang me lce'i skad cig ma tha ma zhes bya bar rgyas par 'byung ba ni sgra dang mar me la sogs pa'i rgyun 'jig pa'i dus kyi skad cig ma tha ma gang yin pa dang dgra bcom pa phung po lhag ma med pa'i mya ngan las 'da' ba'i tshe skye mched la skad cig ma phyi ma med pa'i phyir gnas pa med do /
sthiter abhāvāt sthityanyathātvaṃ nāstīti avyāpinī lakṣaṇavyavasthā prāpnoti /
yeyam uktā tasyā visadṛśatvam sthityanyathātvam iti
gnas pa med pa'i phyir gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid med pas de'i mi 'dra ba nyid ni gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid do zhes bshad pa gang yin pa'i mtshan nyid rnam par bzhag pa ma khyab pa can du 'gyur ro zhe na /
yasyāsti sthitiḥ /
tasyāvaśyam anyathātvaṃ bhavati /
yasya nāsti sthitiḥ /
tasya nāsti sthityanyathātvam ity uktaṃ bhavati /
saṃbhavaṃ hi praty evam uktaṃ sūtre trīṇīmāni saṃskṛtalakṣaṇānīti
gang la gnas pa yod pa de la ni gdon mi za bar gzhan du 'gyur ba nyid kyang yod la gang la gnas pa med pa de la ni gzhan du 'gyur ba nyid kyang med do zhes bshad pa yin te /
mdo las ni srid pa'i phyir 'di skad du gsum po 'di dag ni 'dus byas kyi mtshan nyid do zhes bshad par zad do /
tasmād aṃtyaśabdārciḥkṣaṇaprabhṛtīnām utpādavyayāv eva dve lakṣane iti abhiprīyete /
tadanyeṣāṃ tu sthityanyathātvam apīti
de lta bas na sgra dang me lce'i skad cig ma tha ma la sogs pa la ni mtshan nyid skye ba dang 'jig pa gnyis kho nar yod par 'dod la /
de las gzhan pa dag la ni gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid kyang yod do /
apara āha /
(Abhidh-k-vy 177) aṃtyānām api śabdārciḥkṣaṇaprabhṛtīnāṃ sthitir asti yat svāvasthānaṃ /
tasyāś cānyathātvaṃ pūrvakṣaṇāpekṣam iti /
teṣām api trīṇi saṃskṛtalakṣaṇāni vyavasthāpyaṃta iti /
katham idānīṃ sa eva dharṃo lakṣyaḥ
gzhan dag na re ni sgra dang me lce'i skad cig ma tha ma la sogs pa la yang rang gnas pa gang yin pa'i gnas pa yod la /
de'i gzhan du 'gyur ba nyid ni skad cig ma snga ma la ltos pa yin pas de dag la yang mtshan nyid gsum rnam par gzhag go zhes zer ro /
tasyaiva ca lakṣaṇam iti /
lakṣyalakṣaṇayor jalabalākāvat anyatvaṃ paśyaṃtaś codayaṃti /
tad vyabhicārayaṃtaḥ sautrāṃtikā āhuḥ
de ni ji ltar mtshan nyid kyi gzhi'i chos de nyid kyi mtshan nyid du zhes bya ba ni mtshan nyid kyi gzhi dang mtshan nyid dag ni chu dang chu skyar bzhin du gzhan nyid yin par mthong nas rgol bar byed pa yin no /
mdo sde pa rnams kyis de 'khrul bar bstan pa'i phyir /
kathaṃ tāvan mahāpuruṣalakṣaṇānītyādi re zhig ji ltar na skyes bu chen po'i mtshan rnams zhes bya ba la sogs pa smos te /
mahāpuruṣalakṣaṇāni mahāpuruṣasaṃgṛhītatvān nāto 'nyāni skyes bu chen po'i mtshan rnams ni skyes bu chen pos bsdus pa'i phyir te de las gzhan pa ma yin no /
brūyān na mahāpuruṣalakṣaṇamātraṃ mahāpuruṣaḥ skyes bu chen po ni skyes bu chen po'i mtshan tsam ma yin gyi /
dharmamātraṃ tv abhūtvā bhavati bhūtvā ca na bhavatīti adṛṣṭāṃta eṣaḥ chos tsam ni ma byung ba las 'byung ba byung nas kyang med par 'gyur bar 'di ni dper mi rung ngo zhes smra na 'di la bdag smra bar bya'o /
atra brūmaḥ /
samam evaitat /
yathā hi mahāpuruṣalakṣaṇāni mahāpuruṣākhyāni mahāpuruṣalakṣaṇākhyāni ca bhavaṃti /
evaṃ saṃskṛto dharmaḥ saṃskṛtaṃ coyate saṃskṛtalakṣaṇaṃ ca
'di ni mtshungs pa nyid de /
ji ltar skyes bu chen po'i mtshan rnams la skyes bu chen po zhes kyang bya skyes bu chen po'i mtshan zhes kyang bya ba de bzhin du 'dus byas kyi chos la yang 'dus byas zhes kyang bya la 'dus byas kyi mtshan nyid ces kyang bya ste /
utpādādilakṣaṇena hy avasthāviśeṣeṇa sa dharmo lakṣyate chos de ni skye ba la sogs pa'i mtshan nyid gnas skabs kyi khyad par gyis mtshon par byed do /
yadā ca pravāhalakṣaṇavyavasthā kriyate /
tadā samudāyibhiḥ samudāyo laṣyate
gang gi tshe rgyun la mtshan nyid rnam par 'jog par byed pa de'i tshe ni spyis spyi mtshon par byed de /
yathā mahāpuruṣasaṃjñaḥ samudāyo mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samudāyibhir iti dper na skyes bu chen po zhes bya ba spyi skyes bu chen po'i mtshan spyis mtshon par byed pa bzhin no /
etena sāsnādīni lakṣaṇāni vyākhyātāni /
kūṭhinyādīni ceti vistaraḥ
'dis ni lkog shal la sogs pa'i mtshan nyid dag kyang rnam par bshang pa yin no /
ubhayasiddho 'yaṃ dṛṣṭāṃtaḥ pravacanasiddhatvāt /
kaṭhinalakṣaṇo hi pṛthivīdhātur ucyate
sra ba nyid la sogs pa dag kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dpe 'di ni 'di'i gsung rab las grags pa yin pa'i phyir gnyi ga la grub pa yin te /
na ca pṛthivīdhātor anyat kāṭhinyam /
evaṃ sarvatra yojyaṃ
sa'i khams ni sra ba'i mtshan nyid can yin no zhes bya ba mod kyi sra ba nyid sa'i khams las gzhan pa ni ma yin no /
sa eva hi pṛthivīdhātuḥ kaṭhinalakṣyamāṇaḥ kaṭhinalakṣaṇa ucyate /
etad eva saṃskṛtam abhūtvābhavadbhūtvācābhavallakṣyamāṇaṃ saṃskṛtalakṣaṇam ucyate /
lakṣyata iti lakṣaṇam iti kṛtvā /
na ca tat tasmād anyat
de bzhin du thams cad la'ang sbyar bar bya'o /
sa'i khams de sra ba'i mtshon par byed pa na sra ba'i mtshan nyid ces bya ba de bzhin du 'dus byas de nyid ma byung ba las 'byung ba'i byung nas kyang med pas mtshon par byed pa na mtshon par byed pas mtshan nyid ces bya ba yin pa'i phyir 'dus byas kyi mtshan nyid ces bya mod kyi de las gzhan pa ni ma yin no /
yathā cordhvagamaneneti vistaraḥ /
ksaṇikavādino vaibhāṣikasya dhūmasyordhvagamanaṃ nānyad asti /
sa evordhvadeśāṃtareṣu niraṃtaram utpadyamāna ūrdhvagamanākhyāṃ labhate
ji ltar gyen du 'gro ba las zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bye brag tu smra ba skad cig mar smra ba'i ltar na du ba'i gyen du 'gro ba gzhan yod pa ma yin te /
de nyid gyen du yul gzhan dag tu 'byung ba na gyen du 'gro ba zhes bya ba'i ming 'thob bo /
tad ūrdhvagamanaṃ tato bhinnam iva lakṣyate /
na ca dhūmasya ūrdhvagamanatvam anyad iṣyate
gyen du 'gro ba de ni de dang tha dad pa ltar snang yang du ba'i gyen du 'gro ba nyid ni gzhan yin par yang mi 'dod do /
na ca tat tasmād anyat /
na ca tad ūrdhvagamanaṃ tasmād dhūmāt anyat
de ni du ba'i de las kyang mi gzhan pa ltar zhes bya ba ni gyen du 'gro ba de ni du ba las gzhan pa yang ma yin pa ltar ro /
sa evātra nyāya iti /
evam utpādo vināśo 'nyathātvaṃ ca tato bhinnam iva lakṣyate
'dir yang tshul de nyid yin no zhes bya ba ni de bzhin de skye ba dang 'jig pa dang gzhan du 'gyur ba nyid de tha dad par snang mod kyi 'dus byas gzhan yang ma yin no /
na ca saṃskṛtasya saṃskṛtam anyad bhavatīti /
na ca saṃskṛtānāṃ rūpādīnāṃ tāvat saṃskṛtatvaṃ lakṣyate gṛhṇatāpi svabhāvaṃ gṛhṇatāpi rūpādīnāṃ svabhāvaṃ
'dus byas gzugs la sogs pa ji srid du rang gi ngo bo gzung yang ji srid du med pa dang phyis med pa mi shes pa ste gzugs la sogs pa de dag gi skye ba snga ma med pa mi shes pa'o /
yāvat prāgabhāvo na jñāyate /
yāvat teṣāṃ rūpādīnāṃ prāgutpattyabhāvo na jñāyate /
paścāc ca /
kim /
abhāvaḥ /
prāgabhāvaś ca pradhvansābhāvaś ca yāvan na jñāyate /
saṃtateś ca viśeṣo yāvan na jñāyate iti vartate /
tasmān na tenaiva tal lakṣitaṃ bhavati
phyis ci zhe na /
med par te ji srid du med pa dang zhig nas med pa mi shes pa'o /
rgyun gyi bye brag ji srid du mi shes pa zhes bya bar sbyar ro /
de lta bas na de nyid kyis de mtshon pa yang ma yin zhes bya ba ni 'dus byas de nyid kyis 'dus byas de nyid mtshon par byed pa yang ma yin no /
'o na ci zhe na /
na tenaiva saṃskṛtatvena saṃskṛtatvaṃ lakṣyate snga na med pa la sogs pas 'dus byas nyid mtshon par byed do /
kiṃ tarhi /
prāgabhāvādibhis tat saṃskṛtatvaṃ lakṣyate /
yadi hi rūpādīnāṃ svabhāvaṃ gṛhṇan saṃskṛtam iti gṛhṇīyāt prāgabhāvaṃ paścādabhāvaṃ ca saṃtateś ca viśeṣaṃ ajñātvā tenaiva tal lakṣitaṃ syāt /
na tv evaṃ jānīta iti na tenaiva tal lakṣitaṃ bhavati /
na ca tebhyo 'pi rūpādibhyo dravyāṃtarāṇy eva jātyādīni vidyaṃte
gal te gzugs la sogs pa'i rang gi ngo bo bzung ba na 'dus byas so zhes bya bar 'dzin par gyur na ni snga na med pa dang phyis med pa dang rgyun gyi bye brag ma shes pa kho nar de shes par 'gyur ba zhig na de ltar yang mi shes te /
de lta bas na de nyid kyis de mtshon pa yang ma yin no /
gzugs la sogs pa de dag las skye ba la sogs pa rdzas gzhan nyid du yod pa yang ma yin te /
(Abhidh-k-vy 178) /
jātir ādiḥ pravāhasyeti vistareṇa vacanāt
rgyun gyi dang po skye ba yin /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba'i phyir ro /
eṣāṃ sahabhūtatvāt jātyādīnāṃ samānakālotpādatvāt /
na /
kāritrakālabhedād iti /
naitad evaṃ
de dag ni lhan cig 'byung ba'i phyir zhes bya ba ni skye ba la sogs pa dus mnyam du skye ba'i phyir ro /
kasmāt /
kāritrakālabhedāt /
puruṣakārakālabhedād ity arthaḥ
bya ba'i dus tha dad pa'i phyir ro zhes bya ba ni de lta ma yin no /
tat pratipādayann āha ci'i phyi'i zhe na /
anāgatā hi jātiḥ kāritraṃ karotīti vistaraḥ bya ba'i dus tha dad pa'i phyir te rtsal gyi dus tha dad pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
kim anāgataṃ dravyato 'sti nāstīti /
anāgatam eva tāvad dravyato nāstīti pratipādayiṣyate /
kuto 'nāgatā jātiḥ kāritraṃ karotīty abhiprāyaḥ
de bstan pa'i phyir skye ba ma 'ongs pa ni bya ba byed de zhes bya ba la sogs pa smos so /
ci ma 'ongs pa rdzas su yod dam med ces bya ba re zhig ma 'ongs pa nyid med do zhes bya bar sgrub par 'gyur na skye ba ma 'ongs pa bya ba byed do zhes bya ba lta ga la yod snyam du bsams pa yin no /
saty api tu tasminn iti /
saty api tu dravyato 'nāgate jātir anāgatāvasthāyāṃ kāritraṃ kurvatī katham anāgatā sidhyati
de yod du chug na yang zhes bya ba ni rdzas su yod du chug na yang skye ba ma 'ongs pa de pa 'ongs pa'i gnas skabs na bya ba byed na go /
aprāptakāritraṃ hi anāgatam iti siddhāṃtaḥ /
sa virudhyeta /
tasmāt tad vaktavyaṃ
ji ltar ma 'ongs par 'grub par 'gyur te ma 'ongs pa ni bya ba mi byed pa yin no zhes bya ba'i 'grub pa'i mtha' de dang 'gal bar 'gyur ro /
kathaṃ vartamānā sidhyatīti /
uparatakāritro 'tīta iṣyate /
jātiś cānāgataiva /
uparatakāritre hi vartamānāvasthāyām evātītā prāpnotīti na vartamānā bhaved iti vartamānalaṣaṇaṃ vaktavyam iti
de lta bas na de ni brjod par mi bya'o /
ji ltar na da ltar 'grub par 'gyur zhes bya ba ni bya ba zhig pa ni 'das pa yin par 'dod la skye ba yang ma 'ongs pa nyid na bya ba zhig pas da lta'i gnas skabs na 'das pa kho nar 'gyur gyi da ltar yin par ni mi 'gyur ro /
aparisamāptakāritro vartamāna iti cet /
atīto 'py vartamānaḥ syāt
de lta bas na da lta'i mtshan nyid kyang brjod par bya dgos te gal te bya ba yongs su rdzogs pa ni da lta yin no zhe na /
atītasyāpi hi phaladānakāritram iṣyate /
yadaivaṃ hy enaṃ sthitir iti vistaraḥ /
sthitijarāvināśavṛttayo hy anyonyavipratiṣiddhāḥ
'das pa yang da lta yin par 'gyur te 'das pa la 'bras bu 'byin pa'i bya ba yod par 'dod de /
'di gang gi tsheg na gnas par byed pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gnas pa dang rga ba dang 'jig pa'i bya ba dag ni phan tshun 'gal ba yin te /
na hi sa eva dharmas tiṣṭhati ca jīryati ca vinaśyati ceti yukto vyavasthāpayituṃ chos de gnas pa yang yin la 'jig pa yang yin no zhes bya bar rnam par gzhag par rigs pa ni ma yin no /
tasya kṣaṇikatvaṃ bādhyata iti /
prathamaṃ sthitiḥ sthāpayati
skad cig ma nyid la gnod par 'gyur ro zhes bya ba ni dang po ni gnas pas gnas par byed la /
tato jarā jarayati /
tato 'nityatā vināśayati /
kṣaṇatrayāvasthānāt /
kṣaṇikatvaṃ bādhyata iti /
eṣa eva hi naḥ kṣaṇa iti
de'i 'og tu ni rga bas rgas par byed /
de'i 'og tu ni mi rtag pa nyid kyis 'jig par byed pas skad cig ma gsum du gnas pa'i phyir skad cig ma nyid la gnod par 'gyur ro /
kāryaparisamāptilakṣaṇo na tūtpattyanaṃtaravināśalakṣaṇa ity arthaḥ /
evam apīti vistaraḥ
kho bo cag gi skad cig ma ni 'di kho na yin no zhes bya ba ni nus pa yongs su rdzogs pa'i mtshan nyid yin gyi skyes ma thag tu 'jig pa'i mtshan nyid ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
sahotpannānāṃ krameṇa kāritraṃ na yujyate /
kuta etat /
sthitis tāvat sthāpayati /
na tu tasmin kāle jarā jarayati nāpy anityatā vināśayatīti /
punaḥ kenābalīyastvaṃ paścāt kenābalīyastvaṃ yad enāṃ yasmād enāṃ sthitiṃ saha dharmeṇa yasyāsau sthitiḥ
de lta na yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lhan cig 'byung ba rnams rim gyis byed par mi rung na re zhig gnas pas gnas par byed kyi de'i tshe rga bas kyang rgas par mi byed la mi rtag pa nyid kyis kyang 'jig par mi byed do zhes bya ba 'di ga las /
phyis ci'i phyir stobs dang mi ldan pa nyid du 'gyur zhes bya ba ni phyis gang gis na stobs dang mi ldan pa nyid du gyur na gang gi phyir na gnas pa 'di chos dang lhan cig gang la gnas pa yod pa'i chos de dang lhan cig mi rtag pa nyid kyis 'joms par byed /
tena dharmeṇa sahānityatā nihaṃti /
kṛtakṛtyā punaḥ kartuṃ notsahate jātivad iti
bya ba byas pas yang mi nus te skye ba bzhin no zhes bya ba ni ji ltar skye bas bya ba byas zin to /
yathā jātiḥ kṛtakṛtyā janyaṃ janayitvā parikṣīṇaśaktir na punar janayati bskyed par bya ba bskyed nas nus pa thad na yang skyed par mi byed pa de bzhin du gnas pas kyang gnas par mi byed do /
tathā sthitir api tadvad eva na punaḥ sthāpayatīti /
na hi śakyam iti vistaraḥ /
na vartamānatām ānītaṃ janyaṃ punar ānetuṃ śakyate 'navasthāprasaṃgāt /
śakyaṃ tu khalu sthityā sthāpyam atyaṃtaṃ sthāpayituṃ
skye bas bskyed par bya ba da lta nyid du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni thug pa med par thal bar 'gyur ba'i phyir skyed par bya ba da lta nyid du khyer te 'ongs pa ni yang bskyed par mi nus kyi /
gnas pa ni gnas par bya ba ye gnas par bya bar nus te gnas pa ni 'jig pa'i bgegs byed pa'i mtshan nyid yin pa'i phyir ro /
sthiter vināśapratibandhalakṣaṇatvāt /
te eva jarānityate iti /
te eva jarānityate pratibandhaḥ
rga ba dang mi rtag pa nyid de dag kho na yin no zhes bya ba ni rga ba dang mi rtag pa nyid de dag kho na bgegs byed pa yin no /
yena sthitiḥ sthāpyam atyaṃtaṃ sthāpayituṃ na śaknoti /
jarā hi sthitiṃ durbalīkaroti durbalām anityatā nihaṃtīti
de na gnas par bya ba ye gnas par bya bar mi nus te rga bas ni gnas pa nyam chung ngur byed la mi rtag pa nyid kyis ni nyam dmas pa 'joms par byed do /
ācārya āha /
yadīti sarvaṃ /
yadi hi te jarānityate balīyasyau syātāṃ pūrvam eva syātāṃ sthitikāritrakāle /
yataḥ sā sthitir na labhate kāritraṃ kartuṃ /
nivṛttakāritrāyām iti vistaraḥ /
yadā nivṛttakāritrā sthitiḥ /
tadā te 'pi jarānityate na tiṣṭhataḥ /
sa cāpi dharmaḥ /
sthitikāritrād dhi teṣāṃ sthitiḥ kalpate
slob dpon gyis smras pa /
gal te rga ba dang mi rtag pa nyid de dag stobs dang ldan pa zhig yin na ni sngon po kho na ste /
gnas par bya ba byed pa'i tshe de dag gis gnas pa de bya ba byed du mi ster ba yin par 'gyur ro /
gnas pa'i bya ba log na yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi tshe gnas pa'i bya ba log pa de'i tshe rga ba dang mi rtag pa nyid de dag kyang mi gnas la chos de yang mi gnas te gnas pa'i bya bas de rnams gnas par brtags pa yin no /
(Abhidh-k-vy 179) tasmāt te 'pi na tiṣṭhataḥ /
katham atiṣṭhantyau jarānityate kutra vā dharmiṇy atiṣṭhati kāritraṃ kartum utsahiṣyete
de lta bas na de rnams kyang med na rga ba dang mi rtag pa nyid mi gnas pa dag gis ji ltar ram chos mi gnas pa gang la bya ba byed par nus par 'gyur /
kiṃ vā punas tābhyāṃ jarānityatābhyāṃ kartavyaṃ /
sthitisāmarthyād dhi sa dharma utpannamātro na vinaṣṭo 'bhūt
yang na rga ba dang mi rtag pa nyid de dag gis ci zhig bya ste gnas pa'i mthus chos skyes pa tsam des zhig par 'gyur ba yin la de gnas par bya ba zhig pa des yal bar btang ste /
sa tayā uparatakāritrayā sthityāpy upekṣyamāṇo 'sthāpyamāno dhruvaṃ na sthāsyatīti /
ayam evāsya vināśo yad idam anavasthānaṃ
gnas par mi byed na ni gdon mi za bar mi gnas pas mi gnas pa yin pa 'di nyid 'di'i 'jig pa yin na rga ba dang mi rtag pa nyid dag gis ci zhig bya snyam du bsams pa yin no /
kiṃ punar jarānityatābhyāṃ kāryam ity abhiprāyaḥ /
na ca tasmād eva tasyānyaprakāratā yujyata iti
de nyid las de'i rnam pa gzhan nyid du ni rung ba ma yin no zhes bya ba ni gal te de nyid yin na ni 'di gzhan ma yin no /
yadi sa eva nāsāv anyathā gzhan yin na ni 'o na de nyid ma yin no /
athānyathā na sa eva /
yayor hi anyathātvaṃ
gang dag gzhan nyid yin pa de dag ni gzhan yin par mthong ste /
tayor anyatvaṃ dṛṣṭaṃ tadyathā devadattayajñadattayoḥ /
yo 'py āha nikāyāṃtarīya iti āryasaṃmatīyaḥ
dper na lha sbyin dang mchod sbyin dag lta bu'o /
gang yang sde pa gzhan na re zhes bya ba ni 'phags pa mang pos bkur ba'i sde pa ste /
sa ghaṭāder mudgarādikṛto vināśa iti manyate kālāṃtarāvasthāyi hi tasya rūpaṃ de ni bum pa la sogs pa ni 'jig pa ni thob pa la sogs pas byas pa yin par sems so /
de ltar na gzugs ni dus gzhan gyi bar du gnas pa yin la /
cittacaittānāṃ tu kṣaṇikatvaṃ /
ata ucyate /
cittacaittānāṃ ca kṣaṇikatvābhyupagamāt tadanityatāyāś cittacaittānityatāyā vināśakāraṇānapekṣatvāt svayaṃ vinaśvaratvāt sthityanityate kāritraṃ yugapat kuryātāṃ /
ata ekasya cittasya caittasya vā yugapatsthitivinaṣṭatā anyonyaviruddho 'pi saṃprasajyate /
evam etat sūtraṃ sunītam iti
sems dang sems las byung ba rnams ni skad cig ma nyid yin no /
bam po bcu drug pa /
de'i phyir bshad pa /
sems dang sems las byung ba rnams skad cig ma nyid du khas blangs pas de dag ni mi rtag pa nyid sems dang sems las byung ba'i mi rtag pa nyid 'jig pa'i rgyu la mi ltos pa'i phyir rang gi ngang gis 'jig pa'i phyir gnas pa dang mi rtag pa nyid dag cig car bya ba byed par 'gyur ro /
de'i phyir sems sam sems las byung ba gcig la cig car du gnas pa dang 'jig pa nyid phan tshun 'gal ba nyid du yang thal bar 'gyur ro /
yad etat trīṇīmāni bhikṣavaḥ saṃskṛtasya saṃskṛtalakṣaṇānīti /
(II /
47cd) sati sāmagrye bhāvāt
de lta na mdo de legs par drangs pa yin no zhes bya ba ni dge slong dag gsum po 'di dag ni 'dus byas kyi mtshan nyid do zhes 'byung ba gang yin pa'o /
asati cābhāvād iti /
sati hetupratyayānāṃ sāmagrye bhāvāt janyasya /
asati cābhāvāt /
na jāteḥ
tshogs pa yod na ni 'byung la med na ni mi 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba ni rgyu dang rkyen rnams tshogs pa yod na ni bskyed par bya ba 'byung la med na ni mi 'byung ba'i phyir ro /
skye ba ni ma yin no /
kiṃ /
sāmarthyaṃ paśyāma ity adhikṛtaṃ
ci zhe na /
mthu ma yin par blta bar bya zhes bya bar skabs dang sbyar te /
na hi hetupratyayasāmagrye 'pi taj janyaṃ kadācid bhavati kadācin na bhavati rgyu dang rkyen tshogs kyang bskyed par bya ba de res 'ga' yod la res 'ga' med pa ni ma yin no /
atra bhadaṃtānaṃtavarmā āha /
yathā cakṣur na vinā ālokādibhiś cakṣurvijñānaṃ janayati
'di la btsun ba go cha mtha' yas na re dper na mig snang ba la sogs pa med par mig gi rnam par shes pa skyed par mi byed mod kyi /
na cātas tadutpattau na kāraṇaṃ /
evaṃ jātir na vinā hetupratyayair dharmaṃ janayati /
na cātas tadutpattau na kāraṇam iti
de'i phyir de skye ba'i rgyu ma yin pa yang ma yin pa de bzhin du skye ba yang rgyu dang rkyen dag med par chos skyed par mi byed mod kyi de'i phyir de skye ba'i rgyu ma yin pa yang ma yin no zhes zer te /
'di la smras pa 'di ni mi smra'o /
atrocyate /
asamānam etat /
cakṣur hi dṛṣtasāmarthyam satsv ālokādiṣu andhānandhayoś cakṣurvijñānasyānutpattyutpattidarśanāt /
na tv evaṃ jātir iti
snang ba la sogs pa yod du zin kyang long ba dang long ba ma yin pa dag gi mig gi rnam par shes pa skye ba dang mi skye ba snang ba'i phyir mig gi nus pa ni mthong gi skye ba ni de lta ma yin no /
sūkṣmā api hi dharmaprakṛtaya iti /
tadyathā sparśādīnāṃ caitasikānāṃ prakṛtayaḥ svabhāvā duḥparicchedyatvāt sūkṣmāh /
asty etad evaṃ
chos kyi rang bzhin phra mo dag ces bya ba ni dper na sems las byung ba reg pa la sogs pa yongs su bcad par dka' ba'i phyir rang bzhin ngo bo nyid phra ba dag yin pa bzhin no /
adṛśyamāno 'pi kaścid dharmaḥ kāritreṇa nirdhāryate /
na tv evaṃ jātiḥ kāritreṇa nirdhāryate
de lta bu ni yod bden na chos kha cig ni mi snang yang byed pa'i sgo nas nges par 'dzin par 'gyur gyi skye ba ni de ltar byed pa'i sgo nas nges par zin par mi 'gyur ro /
sparśasya hi kāritraṃ bhagavataivanirdhāritaṃ reg pa ni bcom ldan 'das nyid kyis nges par bzung ste /
yaḥ kaścid vedanāskaṃdhaḥ saṃjñāskaṃdhaḥ saṃskāraskaṃdhaḥ /
sarvas sa sparśaṃ pratītyeti vistaraḥ
gang cung zad tshor ba'i phung po dang 'du shes kyi phung po dang 'du byed kyi phung po gang yin pa de thams cad ni reg pa la brten nas zhes bya ba rgyas par gsungs pa yin no /
jātam ity eva tu na syāt asatyāṃ jātāv iti /
svalakṣaṇāpekṣā rūpe rūpabuddhiḥ /
na tu jātam iti svalakṣaṇāpekṣā jātabuddhiḥ /
vedanādiṣv api bhāvāt /
tasmād arthāṃtarabhūtajātidravyāpekṣeyaṃ jātabuddhir iti nirdhāryate
skye ba zhig med na skyes zhes bya ba dang zhes bya ba ni gzugs la gzugs kyi blo ni rang gi mtshan nyid la ltos pa yin gyi skye ba'o snyam pa'i skye ba'i blo ni rang gi mtshan nyid la ltos pa ma yin te /
tshor ba la sogs pa la yang yod pa'i phyir ro /
de lta bas na skye ba'i blo ni skye ba'i rdzas don gzhan du gyur pa zhig la ltos pa yin par nges par bzung ngo /
ṣaṣṭhīvacanaṃ ca na syāt rūpasyotpāda iti /
vaiyadhikaraṇye hi ṣaṣṭhīnirdeśo na sāmānādhikaraṇye
gzugs kyi skye ba zhes bya ba drug pa'i tshig tu yang mi 'gyur zhes bya ba ni drug par ston pa ni gzhi mi mthun par sbyar ba yin gyi /
tenāha /
yathā rūpasya rūpam iti
gzhi mthun par sbyar ba ni ma yin no /
vaidharmadṛṣṭāṃta eṣaḥ /
yathā rūpaṃ rūpād ananyad iti kṛtvā ṣaṣṭhīnirdeśo na bhavati (Abhidh-k-vy 180) rūpasya rūpam iti /
tathā rūpasyotpāda iti na syāt /
tasmāj jātinimitto 'yaṃ ṣaṣṭhīnirdeśa iti gamyate
de'i phyir dper na gzugs kyi gzugs zhes mi bya ba bzhin no zhes bya ba smos so /
'di ni chos mi mthun pa'i dpe yin te /
ji ltar gzugs ni gzugs las gzhan ma yin pa'i phyir gzugs kyi gzugs zhes drug pa ston par mi 'gyur ba de bzhin du gzugs kyi skye ba zhes bya bar yang mi 'gyur ba zhig na'o /
evaṃ yāvad anityatā yathāyogaṃ vaktavyeti de lta bas na drug pa bstan pa 'di ni skye ba'i rgyu mtshan can yin par shes so /
sthitam eva tu na syāt asatyāṃ sthitau /
ṣaṣṭhīvacanaṃ ca rūpasya sthitir iti yathā rūpasya rūpam iti
de bzhin du mi rtag pa nyid kyi bar du ci rigs par brjod par bya'o zhes bya ba ni gnas pa zhig med na gnas pa nyid dang gzugs kyi gnas pa zhes bya ba drug pa'i tshig tu yang mi 'gyur te /
jīrṇam ity eva tu na syāt asatyāṃ jarāyāṃ dper na gzugs kyi gzugs zhes bya ba bzhin no /
ṣaṣṭhīvacanaṃ ca rūpasya jareti yathā rūpasya rūpam iti rga ba zhig med na rgas pa nyid dang gzugs kyi rga ba zhes bya ba drug pa'i tshig tu yang mi 'gyur te /
tathā vinaṣṭam ity eva tu na syāt asatyām anityatāyāṃ /
ṣaṣṭhīvacanaṃ ca rūpasya vināśa iti yathā rūpasya rūpam iti
dper na gzugs kyi gzugs zhes bya ba bzhin no /
de bzhin du mi rtag pa nyid cig med na 'jig pa nyid dang gzugs kyi 'jig pa zhes bya ba drug pa'i tshig tu yang mi 'gyur te /
tena tarhīti vistaraḥ /
yadi jātamityevamādibuddhisiddhyarthaṃ ṣaṣṭhīvidhānārthaṃ ca jātyādayaḥ kalpyaṃte anātmatvam apy eṣṭvyaṃ
dper na gzugs kyi gzugs zhes bya ba bzhin no zhes bya ba yin no /
'o na ni des na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te skyes pa zhes bya ba de lta bu la sogs pa'i blo grub par bya ba'i phyir skye ba la sogs par brtag na /
bdag med pa nyid cig kyang 'dod par bya dgos te /
na hi nirnimittā anātmabuddhir bhavitum arhati bdag med pa'i blo rgyu med pa yin par 'os pa ni ma yin no /
athānātmatvaṃ prajñaptisad iṣyate 'on te bdag med pa nyid ni btags par yod la /
tannimittānātmabuddhiḥ /
jātyādy api prajñaptisad eṣṭavyaṃ /
tannimittā ca jātyādibuddhir iti /
sādhanaṃ cātra /
prajñaptisat jātyādi /
dravyasad apekṣya gṛhyamāṇatvād
bdag med pa'i blo yang de'i rgyu mtshan can yin par 'dod na ni /
skye ba la sogs pa yang btags pa'i yod pa yin la skye ba la sogs pa'i blo yang de'i rgyu mtshan can yin par 'dod par bya dgos so /
'di la sgrub pa ni skye ba la sogs pa ni btags pa'i yod pa ma yin na ste /
anātmatvavad iti /
sattādayo 'pīti /
ādiśabdena dravyatvarūpaghaṭatvādi gṛhyate /
ekaṃ rūpaṃ dve rūpe mahad aṇu pṛthak saṃyuktaṃ vibhaktaṃ param aparaṃ sadrūpam iti
rjes su yod pa la ltos te gzung bar bya ba yin pa'i phyir bdag med pa nyid bzhin no zhes bya ba yin no /
gzugs gcig dang gzugs gnyis dang chen po dang chung ngu dang tha dad pa dang ldan pa dang rnam par phye ba dang gzhan dang gzhan ma yin pa dang gzugs yod pa zhes bya ba dang de bzhin du 'di ni rdzas so /
tathā dravyam etad rūpam idaṃ ghaṭo 'yam ity evamādibuddhisiddhārthaṃ saṃkhyādayo 'pi vaiśeṣikaparikalpitā abhyupagaṃtavyāḥ 'di ni gzugs so /
'di ni bum pa'o zhes bya ba de lta bu la sogs pa'i blo 'grub par bya ba'i phyir dang drug par bya ba'i phyir bye brag pas kun brtags pa grangs la sogs pa dang gzugs kyi ldan pa yang khas blangs dgos so /
ṣaṣthīvidhānārthaṃ ca rūpasya saṃyoga iti /
saṃyogagrahaṇam udāharaṇamātraṃ /
rūpasya vibhāgaḥ paratvāparatvam ityevamādy api yojyaṃ
yod pa la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras rdzas nyid dang gzugs nyid dang bum pa nyid la sogs pa bsdu'o /
ldan pa smos pa ni dper brjod pa tsam du zad de gzugs kyi tha dad pa dang gzhan nyid dang gzhan ma yin pa nyid ces bya ba de lta bu la sogs pa la yang sbyar bar bya'o /
eṣā ca ṣaṣṭhī kathaṃ kalpyate rūpasya svabhāva iti /
na hi vaibhāṣikāṇāṃ rūpād anyo rūpasya svabhāva iṣṭaḥ
gzugs kyi rang bzhin zhes bya ba'i drug pa 'di yang ji ltar brtag ces bya ba ni bye brag tu smra ba khyed gzugs las gzugs kyi rang bzhin gzhan yin par mi 'dod pas so /
jātam iti /
jātam eva na vinaṣṭam ity abhūtvābhāvajñāpanārthaṃ kriyate prajñaptiḥ /
bahuvikalpa iti /
bahubhedo rūpavedanādibhedāt /
tasya viśeṣaṇārthaṃ rūpasyotpāda iti na vedanādīnām utpāda iti viśeṣaṇārthaṃ ṣaṣṭhīṃ kurvaṃti
skye ba zhes bya ba ni ma byung ba las byung ba kho na shes par bya ba'i don du skye ba kho na gdags pa mdzad pa yin gyi zhig pa zhes bya ba ni ma yin no /
rnam pa mang du yod pa zhes bya ba ni bye brag mang du yod pa ste /
gzugs dang tshor ba la sogs pa tha dad pa'i phyir ro /
de bye brag tu bya ba'i phyir te gzugs kyi skye ba yin gyi tshor ba la sogs pa'i skye ba ni ma yin no zhes bye brag tu bya ba'i phyir drug par mdzad do /
mānyaḥ pratyāyi rūpasaṃjñaka evotpādo na vedanādisaṃjñaka iti gzhan du ni shes par mi 'gyur bar bya ba ni gzugs zhes bya ba kho na skye ba'i tshor ba zhes bya ba la sogs pa ni ma yin pa'o /
dṛṣṭāṃtaṃ kathayaṃti /
candanasya gandhādayaḥ śilāputrakasya śarīram iti
des tsan dan gyi dri la sogs pa dang mchi gu'i lus zhes bya ba bzhin no zhes bya ba smos te /
anarthāṃtarabhāve 'pi ṣaṣṭhīnirdeśaḥ kriyate don gzhan ma yin yang drug par ston par byed do /
gandhādisamūhamātraṃ hi candanam iti bauddhasiddhāntaḥ sangs rgyas pa'i grub pa'i mtha' ni tsan dan gyi dri la sogs pa 'dus pa tsam yin no zhes bya ba yin no /
vaiśeṣikasiddhāntāpekṣayā tu asiddhaś candana ity aparo dṛṣṭānta upanyasyate /
śilāputrakasya śarīram iti /
śilāputrakaśarīrayor vaiśeṣikāṇām api siddhānte nārthāntarabhāvo bhavati ca ṣaṣṭhīnirdeśaḥ
bye brag pa'i grub pa'i mtha' la ltos na dpe tsan dan ma grub pas dpe gzhan mchi gu'i lus zhes bya ba nye bar 'god de /
mchi gu dang lus gnyis ni bye brag pa rnams kyi grub pa'i mthas kyang don gzhan ma yin mod kyi /
arthāntaraparikalpakṛto hi tathā nirdeśaḥ /
evaṃ sthityādayo 'pi yathāyogaṃ veditavyā iti /
tasmāt prajñaptimātram evedaṃ pravāhāvasthānajñāpanārthaṃ kriyate sthitam iti
drug par ston par yang 'gyur te de ltar ston pa de ni don gzhan du kun brtags pas byas pa yin no /
de bzhin du gnas pa la sogs pa la yang ci rigs par rig par bya'o zhes bya ba ni de lta bas na gnas pa zhes bya ba 'di ni rgyun gyis gnas pa shes par bya ba'i don du btags pa tsam kho na mdzad pa yin no /
sā ca pravāhāvasthānalakṣaṇā sthitir bahuvikalpā /
tasyā viśeṣaṇārthaṃ rūpasya sthitir iti ṣaṣṭhīṃ kurvanti
rgyun gyis gnas pa'i mtshan nyid kyi gnas pa de yang rnam pa mang du yod pas de bye brag tu bya ba'i phyir gzugs kyi gnas pa zhes drug par mdzad de /
yathā rūpasaṃjñakaiva sthitiḥ pratīyeta mānyā pratyāyīti /
tathā prajñaptimātram evaitat pūrvaparaviśeṣajñāpanārthaṃ (Abhidh-k-vy 181) kriyate jīrṇam iti
ci nas kyang gzugs zhes bya ba kho na gnas par shes par bya'i gzhan du ni shes par mi 'gyur bar bya ba yin te zhes bya pa dang rgas pa zhes bya ba 'di ni snga phyi'i khyad par shes par bya ba'i don gdags pa tsam mdzad pa yin no /
sā ca pūrvāparaviśeṣalakṣaṇā jarā bahuvikalpā /
tasyā viśeṣaṇārthaṃ rūpasya jareti ṣaṣṭhīṃ kurvanti
snga phyi'i khyad par kyi [*gyi] mtshan nyid kyi rga ba de yang rnam pa mang du yod pas de bye brag tu bya ba'i phyir gzugs kyi rang bzhin zhes drug par mdzad de ci nas kyang gzugs zhes bya ba kho na rga bar shes par bya'i /
yathā rūpasaṃjñakaiva jarā pratīyeta mānyā pratyāyīti /
tathā prajñaptimātram evaitat pravāhanivṛttijñapanārthaṃ kriyate vinaṣṭam iti
gzhan du ni shes par mi 'gyur bar bya ba yin te zhes bya ba dang de bzhin du zhig pa zhes bya ba 'di ni rgyun ldog pa shes par bya ba'i don du btags pa tsam mdzad pa yin no /
sa ca pravāhanivṛttilakṣaṇo vināśo bahuvikalpaḥ /
tasya viśeṣaṇārthaṃ rūpasya vināśa iti ṣaṣṭhīṃ kurvanti
rgyun log pa'i mtshan nyid kyi 'jig pa de yang rnam pa mang du yod pas de bye brag tu bya ba'i phyir gzugs kyi 'jig pa zhes drug par mdzad de ci nas kyang gzugs zhes bya ba kho na 'jig par shes par bya'i /
yathā rūpasaṃjñaka eva vināśaḥ pratīyeta mānyaḥ pratyāyīti gzhan du ni shes par mi 'gyur bar bya ba yin te zhes bya ba yin te /
sarvatra ca dṛṣṭāntadvayaṃ vaktavyaṃ /
tadyathā candanasya gandhādayaḥ śilāputrakasya śarīram iti /
yathā ca dharmatayeti
thams cad du yang dper ni tsan dan gyi dri la sogs pa dang mchi gu'i lus zhes bya ba bzhin no zhes bya ba dpe gnyis kyang brjod par bya'o /
yang ji ltar chos nyid kyis zhes bya ba la /
dharmatā dharmaprakrtiḥ dharmasvabhāvo dharmaśailīty arthaḥ /
dharmatā dharmaprakṛtir iti kuta etat
chos nyid ni chos kyi rang bzhin te chos kyi ngo bo nyid dang chos kyi ngang tshul can zhes bya ba'i tha tshig go /
chos nyid chos kyi rang bzhin yin no zhes bya ba 'di ga las she na /
cakṣuḥ samṛddhe śūnyaṃ nityena dhruveṇa śāśvatena avipariṇāmadharmeṇa ātmanātmīyena ca mig ni chos nyid kyis rtag pa dang brtan pa dang ther zug dang mi 'gyur ba'i chos can dang bdag dang bdag gis stong ngo /
tat kasya hetoḥ de ci'i phyir zhe na /
prakṛtir asyaiṣeti /
yathā ca dharmatayā na sarvaṃ jātimad iṣyate ākāśādi /
tathā dharmatayā na sarvaṃ jāyata ity eṣṭavyam
'di ni 'di'i rang bzhin yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ngo /
ji ltar chos nyid kyi nam mkha' la sogs pa thams cad skye ba dang ldan par mi 'dod pa de ltar thams cad mi skye'o zhes bya ba kho nar 'dod par bya ste /
na hy atra kiṃcit kārāṇam asti /
yat saṃskṛtam eva jātimad bhavati nāsaṃskṛtam iti anyatra dharmatāyāḥ
'dus byas kho na skye ba dang ldan pa yin gyi 'dus ma byas ni ma yin no zhes bya ba gang yin pa 'di la ni chos nyid ma gtogs pa gtan tshig cung zad kyang med do /
evam asatyām api jātau saṃskṛtam evotpadyate /
nāsaṃskṛtam iti /
yathā ca tulyajātimatāṃ keṣāṃcid rūpavedanādīnāṃ tadanye pratyayās tebhyo rūpotpattipratyayebhyo 'nye vedanādyutpattipratyayās tadanye /
te tadanye pratyayās tadanyasyotpādane na samarthā bhavanti
de ltar na skye ba med kyang 'dus byas kho na skye bar 'gyur gyi 'dus ma byas ni ma yin no /
yang ji ltar skye ba dang ldan par mtshungs pa las zhes bya ba gang dag ce na /
gzugs dang tshor ba la sogs pa'o /
de dag las gzhan pa'i rkyen rnams zhes bya ba ni tshor ba la sogs pa skyed pa'i rkyen rnams ni gzugs skye ba'i rkyen de dag las gzhan pa yin te de dag las gzhan pa'i rkyen de rnams kyis ni de dag las gzhan pa bskyed par nus pa ma yin no /
tebhyo vedanādibhyo 'nyat tadanyat /
kiṃ tad
tshor ba la sogs pa de dag las gzhan pa ni /
de dag las gzhan pa'o /
de ci zhe na /
rūpaṃ /
tasya /
tadanyasya te vedanādipratyayā utpādane yathā na samarthā bhavanti /
evam asaṃskṛtasyākāśāder utpādane sarve 'pi rūpavedanādipratyayā na samarthāḥ syur iti
gzugs te ji ltar de dag las gzhan pa de tshor ba la sogs pa'i rkyen rnams kyis bskyed par nus pa ma yin pa de bzhin du gzugs dang tshor ba la sogs pa'i rkyen thams cad kyis kyang nam mkha' la sogs pa 'dus ma byas bskyed par mi nus par 'gyur ro /
pūrvaṃ svabhāvaniyamenoktam idānīṃ śaktiniyameneti snga ma ni rang gi ngo bo nges pa'i sgo nas bshad pa yin no /
na hi dūṣakāḥ santīti vistaraḥ 'di ni nus pa nges pa'i sgo nas bshad pa yin no /
yathā na mṛgāḥ santīti yavā nopyaṃte upyanta evety arthaḥ /
dvau pratiṣeḍhau prakṛtam arthaṃ gamayataḥ /
yathā na makṣikāḥ patantīti modakā na bhakṣyante
sun 'byin par byed pa dag yod ces te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dper na ri dags dag yod ces te nas mi rmo ba ma yin gyi rmo ba kho na'o zhes bya ba'i tha tshig ste /
dgag pa gnyis kyi don rnams ma go bar 'gyur ba lta bu dang dper na sbrang bu dag yod ces te /
la du mi bza' ba ma yin no /
'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
bhakṣyanta eva /
tathā na dūṣakās santīti āgamo 'bhidharmaśāstrāṇy apāsyante
bza' ba kho na yin pa de bzhin du sun 'byin pa dag yod ces te /
lung chos mngon pa'i bstan bcos dag dor du ni mi rung ngo /
tasmād doṣeṣu pratividhātavyaṃ de lta bas na skyon rnams la yang lan gdab par bya ste /
doṣeṣu paravyavasthāpiteṣu parihāraḥ kartavyaḥ /
siddhāntaś cānusartavyo na parityājya ity abhiprāyaḥ
pha rol pos rnam par gzhag pa'i skyon rnams la yang lan gdab par bya la grub pa'i mtha'i rjes su 'brang bar yang bya ste /
yongs su mi dor bar bya'o snyam du bsams pa yin no /
(II /
48ab) nāmakāyādayaḥ saṃjñāvākyākṣarasamuktaya iti
ming gi tshogs la sogs pa ni /
ming dang ngag dang yi ge'i tshogs /
saṃjñāsamuktayo nāmakāyāḥ /
vākyasamuktayaḥ padakāyāḥ /
akṣarasamuktayo vyaṃjanakāyāḥ /
saṃjñākaraṇam iti lokabhāṣeyaṃ /
saṃjñākaraṇaṃ nāmadheyam iti paryāyaḥ /
tathā hi loke vaktāro bhavanti
zhes bya ba ni ming gi tshogs ni ming gi tshogs so /
ngag gi tshogs ni tshig gi tshogs so /
yi ge'i tshogs ni yi ge'i tshogs so /
ming byed pa zhes bya ba 'di ni 'jig rten gyi skad yin no /
devadatta ity asya saṃjñākaraṇam iti /
saṃjñāyāḥ karaṇaṃ saṃjñākaraṇaṃ
ming byed pa dang ming 'dogs pha zhes bya ba ni rnam grangs yin te 'di ltar 'jig rten na smra ba po 'di'i ming lha sbyin zhes bya bar 'dogs so zhes zer ro /
yena saṃjñā caitasiko dharmaḥ kriyate janyate ming gi byed pa ni ming byed pa ste gang gis na sems las byung ba'i chos 'du shes byed cing skyed pa'o /
saṃjñaiva vā karaṇaṃ saṃjñākaraṇaṃ /
saṃjñāgrahaṇaṃ cānyakaraṇanivṛttyarthaṃ /
karaṇagrahaṇaṃ caitasikaviśeṣaṇārthaṃ (Abhidh-k-vy 182) /
yadi hi saṃjñā nāmety ucyeta caitasiko 'pi saṃbhāvyeta
yang na ming nyid byed pas na ming byed pa ste ming smos pa ni gzhan byed pa bzlog pa'i phyir ro /
byed pa smos pa ni sems las byung ba las khyad par du bya ba'i phyir te gal te ming ni ming ste zhes brjod na ni sems las byung ba yin par yang sems las byung bar 'gyur ro /
ming byed pa ni ming ste gzugs dang sgra dang zhes bya ba la sogs pa lta bu'o /
tat punaḥ saṃjñākaraṇaṃ nāma rūpaṃ śabdo raso gandho vety evamādi ngag ni tshig ste zhes bya ba ni 'dis go bar 'gyur zhing rtogs par gyur pas na tshig go /
vākyaṃ padam iti /
padyate gamyate 'neneti
de'i phyir ji tsam gyis 'don pa yongs su rdzogs pa ste zhes bya bar smos so /
padaṃ tu suptiṅantaṃ padaṃ gṛhyate /
tenāha /
yāvatārthaparisamāptis tadyathā /
anityā bata saṃskārā iti evamādīti /
ādiśabdena /
utpādavyayadharmiṇaḥ /
utpadya hi nirudhyante
kye ma 'du byed rnams mi rtag /
ces bya ba de lta bu la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni /
skye zhing 'jig pa'i chos can yin /
skyes nas 'gag par 'gyur ba ste /
teṣāṃ vyupaśamaḥ sukham ity evamādi de dag nye bar zhi ba bde /
zhes bya ba de lta bu la sogs pa bsdu'o /
asyā gāthāyā evam arthaṃ vyācakṣate tshigs su bcad pa 'di'i don ni 'di skad du /
anityā bata saṃskārā iti pratijñā kye ma 'du byed rnams mi rtag /
ces bya ba ni dam bca' ba yin no /
utpādavyayadhārmiṇa iti hetuḥ skye zhing 'jig pa'i chos can yin /
yasmād utpādavyayadharmavantas tasmād anityā iti paricchidyante /
utpadya hi nirudhyanta iti dṛṣṭāntaḥ
zhes bya ba ni gtan tshigs yin te gang gi phyir skye ba dang 'jig pa'i chos dang ldan pa de'i phyir rtag pa dag go zhes bya bar yongs su chod par 'gyur ro /
skyes nas 'gag par 'gyur ba ste /
zhes bya ba ni dpe ste /
ya utpadyante nirudhyante ca te anityāḥ gang dag skye ba de dag ni 'gag par 'gyur te /
tadyathā ghaṭādayaḥ /
tathā ca saṃskārā iti
dper na bum pa la sogs pa lta bu'o /
'dus byas rnams kyang de dang 'dra'o zhes 'chad do /
apare punar vyācakṣate gzhan dag na re 'di ni de dag /
asiddhahetusādhanārtham etad iti skye zhing 'jig pa'i chos can yin /
katham etad gamyate zhes bya ba 'di ji ltar shes she na /
utpādavyayadharmiṇas ta iti yasmād ete utpadya nirudhyamānā dṛṣtā iti /
apare varṇayanti /
anityā bata saṃskārā utpādavyayadharmiṇa iti paryāyadvayam etad ucyate
'di ltar skyes nas 'gag par 'gyur ba mthong ba'i phyir ro zhes gtan tshigs ma grub pa sgrub par byed pa yin no zhes zer ro /
gzhan dag na re /
kye ma 'du byed rnams mi rtag /
skye zhing 'jig pa'i chos can yin /
zhes bya ba 'di gnyis ni rnam grangs su brjod pa yin no /
ci'i phyir zhe na /
kasmād ity āha /
yasmād /
utpadya nirudhyanta iti hetuvacanaṃ
smras pa /
'di ltar /
skyes nas 'gag par 'gyur ba ste /
zhes bya ba ni gtan tshigs smos pa yin no zhes zer ro /
teṣāṃ vyupaśamaḥ sukhaṃ ye hy anityās te duḥkhā atas de dag nye bar zhi ba bde /
zhes bya ba ni gang dag mi rtag pa de dag ni sdug bsngal ba yin te /
teṣāṃ vyupaśamaḥ sukham iti vineyajanaṃ niyojayati /
yena kriyāguṇakālasaṃbandhaviśeṣā gamyante
de'i phyir /
de dag nye bar zhi ba bde /
zhes gdul ba'i skye bo sbyor bar mdzad pa yin no /
sāvyayakārakaviśeṣaṇaṃ vākyam iti vākyavido vadanti /
tadyathā pacati paṭhati gacchatīti kṛṣṇo gauro rakta iti pacati pakṣyati apākṣīd iti kriyāguṇakālānāṃ saṃbandhaviśeṣā gamyante
gang gis na bya ba dang yon tan dang dus kyi 'brel pa'i khyad par rtogs par 'gyur ba'o zhes bya ba ni dper na 'chad do 'don to 'gro'o zhes bya ba lta bu dang nag po'i dkar sham po'o dmar po'o zhes bya ba lta bu dang 'tshed ngo 'tshed par 'gyur ro btsos so zhes bya ba lta bur bya ba dang yon tan dang dus rnams kyi 'brel ba'i khyad par rtogs par 'gyur ba de ni tshig yin te /
tat padaṃ /
tathā hi sāmānyavartamānānāṃ padānāṃ yad viśeṣe 'vasthānaṃ sa vākyārtha ity āhuḥ
'di ltar tshig spyi la 'dug pa rnams /
khyad par la 'jog pa gang yin pa de ni ngag gi don yin no zhes zer ro /
tad evaṃ svalakṣaṇābhidyotakaṃ nāma kriyādisaṃbandhaviśeṣābhidyotakaṃ padam ity uktaṃ bhavati de ltar na ming ni rang gi mtshan nyid rjod par byed pa yin la /
tshig ni bya ba la sogs pa'i 'brel pa'i khyad par rjod par byed pa yin no zhes bshad pa yin no /
vyaṃjanam akṣaram iti varṇa ity arthaḥ yi ge ni yi ge ste zhes bya ba ni yi ge yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
na tu hal eva acām api vyaṃjanakatveneṣṭatvāt /
(Abhidh-k-vy 183) /
nanu cākṣarāṇy api lipyavayavānāṃ nāmānīti
yi ge rnams kyang yig 'bru'i yan lag dag gi ming ma yin nam zhes bya ba ni yig 'bru ni mi la sogs pas glegs bu la sogs pa la bris pa yin no /
lipayo manuṣyādibhiḥ pattrādiṣu ye likhitāḥ /
teṣām akṣarāṇi nāmāni /
rūpanāmagrahaṇe rūpapratītivad vyaṃjanagrahaṇe lipipratītiḥ
de dag gi ming ni yi ge rnams yin te /
gzugs kyi ming smos na /
gzugs rtogs pa bzhin du yi ge smos na yi ge 'bru rtogs par 'gyur ro /
ato vyaṃjanam api lipyavayavānāṃ nāma bhavatīti lakṣaṇasāṃkaryaṃ de'i phyir yi ge rnams kyang yig 'bru'i yan lag dag gi ming yin par 'gyur bas mtshan nyid 'chol pa yin no /
tataś ca yad abhipretaṃ nāmno vyatiriktam anyad eva vyaṃjanam akṣaram iti des na yi ge ni yi ge ste zhes ming la ma gtogs pa gzhan nyid du 'dod pa gang yin pa ste mi 'thad do /
tan nopapadyate /
na vai lipyavayavānām iti vistaraḥ /
viparītam etad iti vyācaṣṭe
yig 'bru'i yan lag rnams go bar bya ba'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di ni log par smras pa yin no zhes bya ba yin te /
yat tu vyaṃjanagrahaṇe lipipratītir iti /
tat pratyāyyapratyāyakabhāvena saṃketitatvāt /
na tu tannāmabhāvāt
yi ge smos na yig 'bru rtogs par 'gyur ro zhes bya ba gang yin pa de ni rtogs par bya ba dang rtogs par byed pa'i dngos por sgro btags pa yin pa'i phyir yin gyi de dag gi ming yin pa'i phyir ma yin no /
samuktir iti uca samavāya ity etasya dhātoḥ ktini samuktir iti etad rūpaṃ bhavati /
yo 'rthaḥ samavāya iti
mang po'i don gang yin pa'o zhes bya ba de ni tshogs zhes bya ba'i don yin te spyi yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
so 'rthaḥ samuktir iti /
samavāya ity arthaḥ
de dag kyang ngag gi rang bzhin yin pa'i phyir zhes bya ba ni mdo sde pa'i tshig yin no /
nanu ca te iti sautrāntikavacanaṃ /
naite vāksvabhāvā iti vistareṇa vaibhāṣikavacanaṃ
de ngag ni ngag gi rang bzhin ma yin te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bye brag tu smra ba'i tshig go /
na ca ghoṣamātreṇeti /
nānakṣarātmakena ghoṣeṇārtho 'vagamyate
sgra tsam gyis ni don dag go bar mi 'gyur ro zhes bya ba ni yi ge'i bdag nyid ma yin pa'i sgras ni don ngag go bar mi 'gyur ro /
kiṃ tarhi /
vāṅ nāmni pravartate /
tan nāmātmarūpatām iva vāca āpādayad arthatvaṃ dyotayati /
tāṃ vācam upādāya padārthaṃ dyotayati /
pratyāyayatīty arthaḥ /
sautrāntika āha /
na vai ghoṣamātraṃ vāg iti vistaraḥ
'o na ci zhe na /
ngag gi ming la 'jug pa la ming des ni dag bdag gi ngo bo bzhin du byed pa na don rjod par byed do rtogs par byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
mdo sde pas sgra tsam kho na ngag ma yin gyi zhes bya ba rgyas par smos te /
na vayaṃ ghoṣamātraṃ vāg iti varṇayāmaḥ /
kaścid eva tu ghoṣo varṇātmakaḥ /
saiva vāk /
yo 'rtheṣu kṛtāvadhiḥ kṛtamaryādaḥ
kho bo cag kyang ngag sgra tsam yin no zhes ni mi brjod kyi yi ge'i bdag nyid kyi sgra la la don dag la mtshams bcad cing tshig gis gzung ba gang yin pa de kho na ngag yin no /
etena saṃketāpekṣaḥ śabdo 'rthaṃ pratyāyayati /
na yaḥ kaścic chabda iti darśayati
'dis ni brda la ltos pa'i sgras ni don go bar byed kyi sgra'o cog gis ni ma yin no zhes bya bar ston par byed pa yin no /
kṛtasaṃketaḥ śabdo 'rthaṃ pratyāyayatīti /
tac caitacchabdamātrāt pratītapadārthakāt sidhyatīti /
tac caitadarthadyotanaṃ nāmarahitāc chabdāj jātyādyabhidheyapadārthakāt sidhyatīty ayam asyārtha iti
brdar btags pa'i sgras don go bar 'gyur pa'i phyir de ni don go bar byed pa'i sgra tsam kho nas 'grub par 'gyur bas de ni don de rjod par byed pa yin no /
'di'i don ni ming med pa'i sgra brjod par bya ba'i don can gyis kyang 'grub bo zhes bya ba 'di yin no /
yady utpādayatīti vistaraḥ /
vāci satyāṃ sa cittaviprayukta utpadyata itīṣyate tenāśaṃkyate yady utpādayatīti
gal te skyed par byed na ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ngag yod na sems dang ldan pa ma yin pa de skyed par byed do zhes bya bar 'dod na /
evaṃ cet sarvaṃ ghoṣamātraṃ vṛṣabhādigarjitam api nāmotpādayiṣyati des na gal te skyed par byed na ni zhes bya ba'i rtogs pa 'di slong bar byed de /
ghoṣasvabhāvā vāg iti kṛtvā /
brūyās tvaṃ viśiṣṭa eva ghoṣo yo varṇātmakaḥ saṃbhāvitaḥ
gal te de lta yin na ni khyu mchog la sogs pa la yod pa yang rung sgra tsam thams cad kyis ming bskyed par 'gyur te ngag ni sgra'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
sa eva nāmotpādayatīti /
atrocyate /
yādṛśo vā ghoṣaviśeṣa iṣyate nāmna utpādakaḥ
'on te khyod sgra khyad par can yi ge'i bdag nyid du 'dod pa gang yin pa de kho nas ming skyed par byed do zhes smra na /
sa evārthasya dyotako bhaviṣyati /
na tu sa cittaviprayukta ity abhiprāyaḥ /
atha prakāśayatīti vistaraḥ
'on te sgra'i khyad par de lta bu zhig ming skyed par byed pa yin par 'dod na ni de nyid don rjod par byed pa yin par 'gyur gyi sems dang mi ldan pa de ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
ghoṣeṇotpadyamānena sa cittaviprayukta utpadyate /
sa taṃ prakāśayaty arthadyotanāyeti yadīṣyate /
atrocyate /
sarvaṃ ghoṣamātraṃ nāma prakāśayiṣyatīti pūrvavad vācyaṃ /
na khalv api śabdānāṃ sāmagryam astīti /
yad anekākṣaraṃ nāma /
tadutpattiparikalpo 'nekaśabdāpekṣaḥ /
tenaivaṃ vicāryate /
ihoccaritapradhvansinaḥ śabdāḥ /
tasmād eṣāṃ yugapadavasthānaṃ nāsti /
ekasya ca dravyasato dharmasya bhāgaśaḥ khaṇḍaśa utpādo na yukto yathā ghaṭapaṭādeḥ prajñaptisataḥ kalpyata iti katham utpādayantī vāṅ nāmotpādayet
'on te gsal bar byed pa yin no zhe na ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te sgra skye bas don brjod par bya ba'i phyir sems dang ldan pa ma yin pa de skyed par byed cing des de gsal bar byed do zhes bya bar 'dod na 'dir sgra tsam thams cad kyis gsal bar byed par 'gyur ro zhes bya ba snga ma bzhin du brjod par bya'o /
yang sgra rnams la tshogs pa med la zhes bya ba ni yi ge du ma'i ming gang yin pa de skye bar rtog pa ni sgra du ma la ltos pa yin pas de'i phyir 'di ltar dpyod par byed de /
'di sgra rnams ni brjod nas 'jig pa yin no /
de lta bas na 'di dag la cig car gnas pa med do /
rdzas su yod pa'i chos gcig la ji ltar bum pa la sogs pa btags pa'i yod pa la btags pa lta bur cha shas kyis dum bur skye ba yang rigs pa ma yin na skyed par byed pa na ji ltar gang gis ming skyed par byed de /
yadā tad utpādayati /
tadā (Abhidh-k-vy 184) kathaṃ sā tad utpādayatīti vākyārthaḥ
tshig gi don ni gang gi tshe skyed par byed pa de'i tshe ji ltar skyed par byed ces bya ba yin no /
vartamānā hi vāṅ nāmotpādayanty utpādayet /
na ca sarve vācchabdakṣanā yugapadvartamānā bhavanti
da lta'i ngag gis ming skyed par byed na sgra'i mtshan nyid kyi ngag thams cad cig car du da ltar yin par ni med de /
yadā hi rūpam iti raśabdo vartamāno bhavati /
tadā ūkārapakārākārā anāgatā bhavanti
gzugs zhes bya ba la gang gi tsher zhes bya ba'i sgra da lta yin pa de'i tshe a'u zhes bya ba dang pa zhes bya ba dang aa zhes bya ba dag ma 'ongs pa yin no /
yadā ūkāro vartamāno bhavati /
tadā raśabdo 'tītaḥ /
pakārākārāv anāgatāu /
evaṃ pakārākārāv api kramaśo yadā vartamānau bhavataḥ /
tadetare na vartamānā iti
gang gi tshe a'u zhes bya ba da ltar yin pa de'i tshe ra zhes bya ba'i sgra ni 'das pa yin la /
pa zhes bya ba dang aa zhes bya ba dag ni ma 'ongs pa yin no /
de bzhin du pa zhes bya ba dang ra zhes bya ba dag kyang gang gi tshe rim gyis da ltar yin pa de'i tshe de las gzhan pa dag 'das pa'am /
evam sā vāṅ nāma naivotpādayet ma 'ongs pa yin na ji ltar ngag des ming skyed par byed /
brūyās tvaṃ vartamāno raśabdas tasya rūpanāmnaḥ pūrvaṃ bhāgam utpādyati /
ūśabdo 'pi vartamāno dvitīyaṃ bhāgam evaṃ yāvad akāraśabdas tasya caturthabhāgam utpādayatīti /
tad ayuktam /
ekasya dharmasya bhāgaśa utpādasaṃbhavād iti /
uktam etat /
kathaṃ tāvad atītāpekṣaḥ paścimo vijñaptikṣaṇa utpādayaty avijñaptim iti /
prātimokṣasaṃvarasamādāne kāyavāgvijñaptayaḥ pravartante /
tāsāṃ nāsti sāmagryaṃ /
atha cātītakāyavāgvijñaptikṣaṇāpekṣaḥ paścimo vijñaptikṣaṇaḥ prātimokṣasaṃvarasaṃgṛhītām avijñaptim utpādayati /
evam atītaśabdakṣaṇāpekṣaḥ paścimo vācchabdakṣaṇo nāmotpādayatīti
khyod da ltar gyi ra zhes bya bas ni gzugs kyi ming de'i tshe snga ma skyed par byed do /
da ltar gyi a'u zhes bya ba'i sgras kyang cha gnyis pa skyed par byed do /
de bzhin du aa zhes bya ba'i sgras kyang de'i cha bzhi pa'i bar skyed par byed do zhes smra na /
chos gcig la cha shas kyi skye ba mi srid pa'i phyir de ni rigs pa ma yin te /
de ni bshad zin to /
re zhig ji ltar na 'das pa la ltos pa'i rnam par rig byed kyi skad cig ma tha mas rnam par rig byed ma yin pa skyed par byed ces bya ba ni so sor thar pa'i sdom pa yang dag par len pa na lus kyi rnam par rig byed dang ngag gi rnam par rig byed de dag tshogs pa med mod kyi 'on kyang lus dang ngag gi rnam par rig byed kyi skad cig ma 'das pa la ltos pa'i rnam par rig byed kyi skad cig ma thams so sor thar pas bsdus pa'i rnam par rig byed ma yin pa skyed par byed do /
evaṃ tarhīti vistaraḥ /
paścimaśabda eva nāmna utpādāt yo 'pi tam evaikaṃ śṛṇoti yo 'pi paścimam evaikaṃ śabdaṃ śṛṇoti rūpam iti
de bzhin du sgra'i skad cig ma 'das pa la ltos pa'i sgra'i skad cig ma thams cad kyang lus dang ming skyed par byed do zhe'o /
de lta na 'o na ni sgra tha ma kho nas zhes bya ba rgyas par smos te /
so 'py arthaṃ pratipadyeta /
so 'pi rūpanāmārthaṃ gṛhṇīyāt /
tannāmotpatteḥ /
na caivaṃ pratipadyate /
tasmād ayuktam etat /
athāpy evaṃ kalpyetīti vistaraḥ /
kṣaṇapratibhāsā varṇavāg vyaṃjanam api tatpratibhāsam iti pakṣāntaram upanyasyate
sgra tha mas mi skyed pa'i phyir gang gis de gcig kho na thos pa ste /
gang gis sgra tha ma gcig kho na thos pa des kyang don go bar 'gyur te de'i ming skyes pa'i phyir des kyang gzugs kyi ming gis don 'dzin par 'gyur ba zhig na de ltar go ba ni ma yin no /
de lta bas na 'di ni rigs pa ma yin no /
'on te 'di snyam du rtog par byed na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ngag kyang yi ge'i skad cig mar snang ba yin la yi ge yang der snang ba yin pas /
vāg vyaṃjanaṃ janayati /
vyaṃjanaṃ tu nāma janayatīti /
atrāpi sa eva prasaṃgo vyaṃjanānāṃ sāmagryābhāvāt
ngag gis ni yi ge skyed par byed la yi ges ni ming skyed par byed do zhes bya ba phyogs gzhan nye bar 'god par byed pa yin no /
'di la yang skyon de nyid yod de yi ge rnams la tshogs pa med pa'i phyir ro /
kathaṃ /
na khalu vyaṃjanānāṃ sāmagryam asti /
na caikasya dharmasya bhāgaśa utpādo yukta iti katham utpādayad vyaṃjanaṃ nāmotpādayet
ji lta zhe na /
yang yi ge rnams ni tshogs pa med la chos gcig la cha shas kyis skye ba yang rigs pa ma yin na skyed par byed pa na ji ltar yi ges ming skyed par byed /
kathaṃ tāvad atītāpekṣaḥ paścimo vijñaptikṣaṇa utpādayaty avijñaptim re zhig ji ltar na 'das pa la ltos pa'i rnam par rig byed kyi skad cig ma tha mas rnam par rig byed ma yin pa skyed par byed /
evaṃ tarhi paścima eva vyaṃjane nāmna utpādāt yo 'pi tam evaikaṃ paścimaṃ vyaṃjanotpādakaṃ śabdaṃ śṛṇoti /
yo vā tad evaikaṃ paścimaṃ vyaṃjanaṃ śṛṇoti /
so 'py arthaṃ pratipadyeta
de lta na 'o na ni yi ge tha ma kho nas ming skyed par byed pa'i phyir gang gis yi ge skyed par byed pa'i sgra tha ma de gcig kho na thos pa'am gang gis yi ge de gcig kho na thos pa des kyang go bar 'gyur ro /
eṣa eva tu prasaṃgo nāmnaḥ prakāśatve vāca iti /
na khalv api śabdānāṃ sāmagryam asti /
na caikasya dharmasya bhāgaśaḥ prakāśo yukta iti kathaṃ prakāśayantī vāk nāma prakāsayet /
kathaṃ tāvad atītāpekṣaḥ paścimo vijñaptikṣaṇaḥ prakāśayaty avijñaptiṃ
ngag ming gsal bar byed pa yin na skyon de nyid yod do zhes bya ba ni sgra rnams ni tshogs pa med la chos gcig la cha shas kyis gsal bar yang rigs pa ma yin na gsal bar byed pa na ji ltar ngag gis ming gsal bar byed /
re zhig ji ltar na 'das pa la ltos pa'i rnam par rig byed kyi skad cig ma tha mas rnam par rig byed ma yin pa skyed par byed /
evaṃ tarhi paścima eva śabde nāmnaḥ prakāśād yo 'pi tam evaikaṃ śabdaṃ śṛṇoti /
so 'py arthaṃ pratipadyeta /
athāpy evaṃ kalpyeta /
vāg vyaṃjanaṃ prakāśayati /
vyaṃjanaṃ tu nāmeti /
atrāpi sa eva prasaṃgo vyaṃjanānāṃ sāmagryabhāvāt
de ltar na 'o na ni sgra tha ma kho nas ming gsal bar byed pa'i phyir gang gis de gcig kho na thos pa des kyang don go bar 'gyur ro /
'on te 'di snyam du ngag gis na yi ge gsal bar byed la yi ges ni ming gsal bar byed do snyam du rtog par byed na de la yang skyon de nyid yod de yi ge rnams tshogs pa med pa'i phyir ro /
yasya tarhi śabdamātraṃ nāmānekākṣaraṃ ca nāma bhavati na ca śabdānāṃ (Abhidh-k-vy 185) sāmagryam asti /
tasya kathaṃ nāmārthaṃ pratyāyayati /
sarvākṣarasmṛtyanantaratvāt arthapratipatteḥ /
ata eva ca nāntarīyakanyāyena prathamākṣaraśravaṇakāla eva śeṣākṣarānusmṛtibalena kaścid arthaṃ pratipadyata eveti
'o na gang gi ltar na ming ni sgra tsam yin zhing ming yi ge du ma yang yin la /
yi ge rnams tshogs pa yang med pa de'i ltar ji ltar ming gi don rjod par byed ce na /
don ni yi ge thams cad dran pa'i rjes la go ba'i phyir ro /
de nyid kyi phyir med na med pa'i phyir kha cig gis ni yi ge dang po thos pa'i tshe nyid na yi ge lhag ma rnams dran pa'i stobs kyis don go bar 'gyur ba kho na'o /
vyaṃjanasyāpi vāṅ naivotpādikā na prakāśikā yujyata iti /
pūrvaṃ śabdasyotpādyaṃ śabdasya vyaṃgyaṃ vā vyaṃjanam abhyupagamya doṣa udgrāhitaḥ
ngag ni yi ge skyed par byed pa yin par yang mi rung la gsal bar byed pa yin par yang mi rung ngo zhes bya ba ni gong du ni yi ge sgras bskyed par bya ba dang sgras gsal bar bya ba yin pa ltar khas blangs nas nyes par brjod pa yin no /
idānīṃ śabdavyatiriktānupalabdheḥ utpādyavyaṃgyatvam api tasya nāstīti tad eva unmūlayati /
na tu śabdānāṃ sāmagryabhāvād iti
da ni sgra la ma gtogs pa mi dmigs pa'i phyir de la bskyed par bya ba dang gsal bar bya ba nyid kyang med do zhes de nyid du drungs nas 'byin par byed pa yin gyi sgra rnams ni tshogs pa med pa'i phyir zhes bya ba'i skyon brjod par bya ba ni ma yin te /
dośo vaktavyaḥ /
na hy anekaśabdāpekṣā vyaṃjanapratipattiḥ /
api ca ghoṣasvabhāvatvād vācaḥ sarvaṃ ghoṣamātraṃ vyaṃjanam utpādayiṣyati prakāśayiṣyati vā
sgra du ma la ltos nas yi ge go ba ni ma yin no /
'on kyang ngag ni yi ge'i ngo bo nyid yin pa'i phyir sgra tsam thams cad kyis kyang yi ge skyed par 'gyur ro /
yādṛśo vā ghoṣaviśeṣa iṣyate vyaṃjanasyotpādakaḥ prakāśako vā 'on te sgra'i khyad par de lta bu zhig yi ge skyed par byed pa 'am gsal bar byed pa yin no zhe na /
sa eva vyaṃjanārthaṃ kariṣyatīti de nyid kyis yi ge'i don byed par 'gyur ro /
athāpy arthasahajaṃ nāma jātyādivad iṣyeteti vistaraḥ /
atha sahaje nāmni kalpyamāne vācotpādyaṃ prakāśyaṃ vā nāmety evamādighoṣaprasaṃgo na bhaviṣyatīti matvā pakṣāntaram idaṃ vikalpyate
'on te ming don dang lhan cig skyes pa yin te skye ba la sogs pa bzhin no zhes bya bar 'dod na ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ming don dang lhan cig skye bar brtags na ming ni ngag gis bskyed par bya ba'am /
gsal bar bya ba zhes bya ba de lta bu la sogs pa'i nyes par thal bar mi 'gyur ro snyam du bsams nas phyogs gzhan 'di rnam par rtog par byed pa yin no /
yathā jātyādīni lakṣaṇāni arthasahajāny eveṣyante nātītānāgatasyārthasya vartamānāni bhavanti /
evam eva yadi nāmeṣyate /
atītānāgatasyārthasya vartamānaṃ nāma na syāt /
tataś cātītānāgatārthavyavahāro na śakyeta kartuṃ /
na hy atītānāgataṃ nāmārthaṃ dyotayitum arhati
ji ltar skye ba la sogs pa mtshan nyid rnams don dang lhan cig skye ba kho nar 'dod pas don 'das pa dang ma 'ongs pa'i da ltar ngag yin par mi 'gyur ba ltar gal te ming yang de dang 'dra bar 'dod na ni don 'das pa dang ma 'ongs pa'i ming da ltar yin par mi 'gyur te des na don 'das pa dang ma 'ongs pa tha snyad gdags par mi nus so /
'das pa dang ma 'ongs pa'i ming gis don brjod par ni 'os pa ma yin te /
dper na 'das pa dang ma 'ongs pa'i ngag gis ming skyed pa 'am gsal bar byed par 'os pa ma yin pa bzhin no /
yathātītānāgatā vāṅ nāma notpādayituṃ vyaṃjayituṃ cārhati ming mang po zhig yod pa nyid yin na lhan cig skyes pa'i ming yongs su chod par yang mi 'gyur ro /
nāmabahutve ca na sahajaṃ nāma paricchidyeta /
asaṃskṛtānāṃ cānutpattimattvāt sahajanāma na syād iti aniṣṭir eveyaṃ na kartavyaiveyam iṣṭir ity abhiprāyaḥ
'dus ma byas rnams mi skye ba dang ldan pa'i phyir ming lhan cig skye bar mi 'gyur bas 'di ni ming 'dod pa nyid do /
'di ni 'dod par mi bya ba kho na'o snyam du bsams pa yin no /
nāmasaṃniśritā gātheti /
gāthā vākyaṃ /
sā nānāni saṃniśritā nāmasūtpanneṣu bhāvāt /
tasmāt santi nāmāni vākyaṃ ceti vacanāvakāśo 'stīty āha
tshigs bcad mid la brten pa ste /
zhes bya ba ni tshigs su bcad pa ni ngag yin la de ni ming la brten pa yin te ming dag byung na de yod pa'i phyir ro /
de lta bas na ming rnams dang tshig yod do zhes smra ba'i skabs yod pas /
tatrārtheṣu kṛtāvadhiḥ śabdo nāmeti vistaraḥ der yang don rnams la mtshams bcad pa'i sgra ni ming yin la zhes bya ba rgyas par smos te /
arthakṛtāvadhiśabdasvabhāvānāṃ nāmnāṃ racanāviśeṣo gāthā don la mtshams bcad pa'i sgra'i ngo bo nyid kyi ming rnams bkod pa'i khyad par yang tshigs su bcad pa yin te /
vinyāsaviśeṣa ity arthaḥ bsdebs pa'i khyad par can zhes bya ba'i tha tshig go /
paṃktivad iti /
yathā paṃktiḥ pipīlīkādīnāṃ racanāviśeṣo na tato dravyāntaram upapadyate
phreng ba lta bu zhes bya ba ni dper na grog ma la sogs pa sbrengs pa'i khyad par gyi phreng ba de las rdzas gzhan 'byung ba ma yin pa de dang 'dra'o /
tadvat /
ekakālavartināṃ pakṣipipīlikādīnāṃ racanāviśeṣaḥ paṃktir ity ucyate /
kramavartināṃ tu śabdānāṃ na racanāviśeṣaḥ tena vaiṣamyam iti vacanāvakāśam abhisamīkṣya dvitīyo dṛṣṭānta upanyasyate
phreng ba ni grog ma la sogs pa dus gcig na yod pa rnams sbrengs pa'i khyad par la bya la bkod pa'i khyad par ni sgra rim gyis 'byung ba rnams yin te /
des na mi mtshungs so zhes smra ba'i skabs la brtags nas /
cittānupūrvyavac cetī /
yathānukramavartibhyaś cittebhyo nānyad ānupūrvyam asti /
tadvat /
apārthikā tatprakḷptir iti /
nisprayojanā nāmapadayor arthāntaraparikalpanety arthaḥ
dpe gnyis pa sems kyi rim pa bzhin no zhes bya ba nye bar bkod de ji ltar sems rim gyis 'byung ba dag las rim pa gzhan yod pa ma yin pa de dang 'dra'o /
rtog pa don med pa yin no zhes bya ba ni ming dang tshig don gzhan du rtog pa dgos pa med do zhes bya ba'i tha tshig go /
na hi sarve dharmās tarkagamyā iti /
kecid eva tarkagamyā na sarve
chos thams cad rtog ge'i spyod yul ma yin pas zhes bya ba ni kha cig kho na rtog ge'i spyod yul yin gyi thams cad ni ma yin te /
ye hi tathāgatajñānagocarapatitā eva /
na te tarkagamyā ity abhiprāyaḥ
gang dag de bzhin gshegs pa'i ye shes kyi spyod yul du gtogs pa kho na yin pa de dag rtog ge'i spyod yul ma yin no snyam du bsams pa yin no /
(II /
48cd) cittaviprayuktaprabhedavivakṣayā idam upanyasyate /
atha kiṃ pratisaṃyuktā iti vistaraḥ
sems dang mi ldan pa'i khyad par brjod par 'dod nas /
yang ci ming gi tshogs pa la sogs pa 'di dag ldan pa 'am zhes bya ba rgyas par smos te /
kasmin dhātau pratisaṃyuktāḥ kiṃ pratisaṃyuktāḥ ci gang dang ldan pa ni khams gang dang ldan pa'o /
(Abhidh-k-vy 186) sattvākhyā asattvākhyā iti kiṃ iti /
kāmarūpāptasattvākhyā niṣyandāvyākṛtā iti
sems can du ston pa dang /
sems can du ston pa ma yin pa zhes bya ba ni ci zhes bya ba yin no /
'dod dang gzugs gtogs sems can ston /
kāmarūpāptā eva sattvākhyā eva niṣyandā evāvyākṛtā eva cety avadhāraṇaṃ rgyu mthun lung bstan min zhes bya ba ni 'dod pa dang gzugs su gtogs pa kho na'o /
sems can du ston pa kho na'o /
te tv anabhilāpyā iti /
te tv ārūpyāptā nāmakāyādayo 'kathyā vācas tatrābhāvāt /
kathaṃ te santīti gamyaṃte
rgyu mthun pa kho na'o zhes bya bar gzung ba yin no /
de dag ni brjod par bya ba ma yin no zhes bya ba ni gzugs med par gtogs pa'i ming gi tshogs la sogs pa de dag ni brjod par bya ba ma yin pa yin te /
yadā te nābhilapyante /
tasmāt kāmarūpāptā eva nārūpyāptā iti vaibhāṣikāḥ /
sattvākhyā eva ca sattvaprayatnābhinirvṛttavarṇādisvabhāvatvāt /
yaś ca dyotayati /
sa taiḥ samanvāgata iti /
kutaḥ /
punar iyam āśaṃkā
de na tshig med pa'i phyir ro /
bye brag tu smra ba rnams na re gang gi tshe de dag mi brjod na de dag yod do zhes bya bar yang ji ltar shes /
de lta bas na 'dod pa dang gzugs su gtogs pa kho na yin gyi gzugs med par gtogs pa ni ma yin no zhes zer ro /
sems can du ston pa kho na yin te sems can gyi rtsol ba las byung ba'i yi ge la sogs pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
gang zhig rjod par byed pa de de dag dang ldan zhes bya ba 'di ci zhig tu the tshom za bar gyur zhe na /
anyonyasya taiḥ samanvāgamaḥ syād iti /
asyedaṃ nāmeti vyapadeśāt
'di'i ming ni 'di'o zhes tha snyad 'dogs pa'i phyir brjod par bya ba dang ldan par 'gyur ro snyam mo /
yathā cakṣurindriyeṇa draṣṭaiva samanvāgato na dṛśyaḥ sattvaḥ /
tathā dyotayitaiva taiḥ samanvāgato na dyotyaḥ
dper na mig gi dbang po dang ni lta bar byed pa kho na dang ldan gyi blta bar bya ba'i sems can dang ni ma yin pa de bzhin du brjod par byed pa kho na dang ldan gyi brjod par bya ba dang ni ma yin no /
naiṣyandikāḥ sabhāgahetujanitatvāt /
na vipākajā icchātaḥ pravṛtteḥ /
naupacayikā arūpiṇāṃ cayābhāvād iti /
anivṛtāvyākṛtāś ca /
na kuśalā nākuśalāḥ
skal ba mnyam pa'i rgyus bskyed pa'i phyir rgyu mthun pa las byung ba kho na yin gyi 'dod dgu na 'byung ba'i phyir rnam par smin pa las skyes pa yang ma yin la gzugs can ma yin pa rnams la bsags pa med pa'i phyir rgyas pa las byung ba yang ma yin no /
ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag yin gyi dge ba dang mi dge ba dag ni ma yin no /
kasmāt /
samucchinnakuśalamūlakāmavītarāgāṇām api tatsamanvāgamaprasaṃgāt
ci'i phyir zhe na /
dge ba'i rtsa ba kun du chad pa dang 'dod chags dang bral ba rnams kyang de dag dang mi ldan par thal bar 'gyur te /
itarathā hi yadā samucchinnakuśalamūlaḥ kuśalān dharmān dyotayati /
tadāsya kuśaladharmasamanvāgamaḥ syāt
de lta ma yin no /
gang gi tshe dge ba'i rtsa ba kun du chad pa zhig dge ba'i chos rnams rjod par byed pa de'i tshe 'di dge ba'i chos dang ldan par 'gyur la /
evaṃ kāmavītarāgasyāpy akuśaladharmadyotane yojyaṃ de bzhin du 'dod chags dang bral ba mi dge ba'i chos rjod par byed pa la yang sbyar bar bya'o /
tasmād anivṛtāvyākṛtā eva /
anivṛtāvyākṛtānāṃ kuśalākuśalair avirodhāt /
(II /
49) tathā sabhāgateti
de lta bas na ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag kho na yin te ma bsgribs la lung du ma bstan pa rnams ni dge ba dang mi dge ba dag dang mi 'gal ba'i phyir ro /
tathāśabdena sattvākhyanaiṣyandikāvyākṛtatvam eva sabhāgatāyā atidiśyate /
tridhātvāptāyā apavādarūpeṇa vakṣyamāṇatvāt /
sā tv iti /
tuśabdo viśeṣaṇārthaḥ /
nāmakāyādibhyo hi sabhāgatā viśiṣyate /
katham ity āha
de bzhin skal ba mnyam zhes bya ba la de bzhin zhes bya ba'i sgras ni skal ba mnyam pa sems can du ston pa dang rgyu mthun pa las byung ba dang lung du ma bstan pa nyid yin pa kho na mthun par sgre bar byed pa yin te de'i khams su gtogs pa ni dmigs kyis sel ba'i tshul gyis 'chad par 'gyur ba'i phyir ro /
de ni zhes bya ba la /
ni zhes bya ba'i sgra ni khyad par du bya ba'i don yin te ming gi tshogs la sogs pa las skal ba mnyam pa khyad par du byed pa yin no /
ji ltar zhe na /
vipākāpīti /
vipākajāpīty arthaḥ /
na kevalam iyaṃ naiṣyandikī /
kiṃ tarhi /
vipākajāpīti /
na tv aupacayikī tathaiva cayābhāvāt /
āptayo dvidheti dvidhāśabdena naiṣyaṃdikavipākajatvaprabhedāv eva prāptīnām ucyete /
prabhedāntarasyoktatvāt /
lakṣaṇānām api jātyādīnāṃ tāv eva prabhedāv evam eva vaktavyau
rnam par smin pa'ang yin zhes bya ba smos te /
rnam par smin pa las skyes pa yang yin zhes bya ba'i tha tshig go /
'di ni rgyu mthun pa las byung ba yin pa 'ba' zhig tu ma zad do /
'o na ci zhe na /
rnam par smin pa las skyes pa yang yin no zhes bya ba yin no /
rgyas pa las byung ba ni ma yin te de bzhin du bsags pa med pa'i phyir ro /
thob rnam gnyis zhes bya ba la rnam gnyis zhes bya ba'i sgras ni thob pa rnams kyi rab tu dbye ba rgyu mthun pa las byung ba dang rnam par smin pa las skyes pa nyid kho na brjod pa yin te /
rab tu dbye ba gzhan ni bshad zin pa'i phyir ro /
skye ba la sogs pa mtshan nyid rnams kyi rab tu dbye ba yang de bzhin du de gnyis kho na brjod par bya ba yin no /
asamanvāgamo 'prāptiḥ /
sānivṛtāvyākṛtāpi na vipākajā /
na hi vipākasyāpy asamanvāgamo vipāko bhavitum arhati
mi ldan pa ni ma thob pa yin te de ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa yin yang rnam par smin pa las skyes pa ni ma yin te /
rnam par smin pa'i mi ldan pa yang rnam par smin pa yin par 'os pa ma yin no /
tathā hy akuśalasya kuśalasāsravasya ca vipāka iṣyate rnam par smin pa ni 'di lta ste mi dge ba dang dge ba zag pa dang bcas pa'i yin par 'dod na /
na cānayor aprāptir vipāko bhavitum arhati 'di gnyis kyis ma thob pa ni rnam par smin pa yin par 'os pa ma yin te /
yo hi buddhipūrvakaś cetanātmakas tatsaṃprayuktasamuttho vā dharmaḥ /
sa vipākahetuḥ /
na cāsamanvāgama (Abhidh-k-vy 187) evaṃ buddhipūrvakakarṃakṛta iti ato na vipākajaḥ
blo sngon du btang ba sems pa'i bdag nyid dang de dang mtshungs par ldan pa'i chos gang yin pa de rnam par smin pa'i rgyu yin na mi ldan pa ni de ltar blo sngon du btang ba'i las kyis byas pa ma yin pas de'i phyir rnam par smin pa las skyes pa ma yin no /
śeṣam eṣāṃ vaktavyam uktam iti /
eṣāṃ prāptilakṣaṇasamāpattyasamanvāgamānāṃ vaktavyaṃ vyākhyātavyam uktaṃ vyākhyātam ity arthaḥ
'di dag gi brjod par bya ba lhag ma bshad zin ces bya ba ni thob pa dang mtshan nyid dang snyoms par 'jug pa dang mi ldan pa 'di dag gi brjod par bya ba ste rnam par bshad par bya ba bshad zin te rnam par bshad zin to zhes bya ba'i tha tshig go /
kiṃ punas tac cheṣam iti lhag ma de yang gang zhe na /
dhātvāptatā sattvāsattvākhyatā kuśalākuśalavyākṛtatā ca /
kathaṃ punas tad uktaṃ
khams su gtogs pa nyid dang sems can dang sems can du ston pa ma yin pa nyid dang dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa nyid do /
de ji ltar bshad zin ce na /
prāptes tāvad dhātvāptatoktā re zhig thob pa'i khams su gtogs pa nyid ni /
svadhātukā tadāptānām iti vacanāt /
sattvākhyatoktā samanvāgamavacanāt /
na hy asattvasaṃkhyātena saṃskṛtena santi samanvāgamāḥ /
prāptyaprāptī svasaṃtānapatitānām iti vacanāt
der gtogs rnams kyi rang khams pa /
zhes 'byung ba'i phyir bshad zin to /
sems can du ston pa nyid ni ldan pa zhes 'byung ba'i phyir bshad zin te /
thob dang ma thob rang rgyud du /
gtogs pa rnams kyi zhes 'byung ba'i phyir sems can du ba grang ba ma yin pa'i 'dus byas dang ni ldan pa med de /
kathaṃ kuśalākuśalāvyākṛtatoktā /
śubhādīnāṃ śubhādiketi vacanāt /
lakṣaṇānām api traidhātukapratisaṃyuktatoktā
ji ltar dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa nyid bshad zin ce na /
dge la sogs kyi dge la sogs /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
mtshan nyid rnams kyi yang khams gsum pa dang ldan pa nyid yin par /
sarvaṃ saṃskṛtalakṣaṇair iti vacanāt thams cad 'dus byas mtshan nyid dang /
zhes 'byung ba'i phyir bshad zin to /
sattvāsattvākhyatāpy ata evoktā sems can du ston pa nyid kyang de nyid kyi phyir bshad zin te /
sarvasaṃskṛtasahabhūtvāt /
ata eva ca kuśalākuśalāvyākṛtatāpy uktā
'dus byas thams cad dang lhan cig skye ba'i phyir ro /
de nyid kyi phyir dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa nyid kyang bshad zin te /
caittā dvau saṃvarau teṣāṃ cetaso lakṣaṇāni ca /
cittānuvartinaḥ kālaphalādiśubhatādibhir iti vacanāt
sems las byung dang sdom gnyis dang /
sems dang de dag gi mtshan nyid /
sems kyi rjes 'brang dus dang ni /
'bras sogs dge la sogs pas so /
asaṃjñisamāpatte rūpadhātvāptatoktā /
dhyāne 'ntya iti vacanāt /
kuśalatāpi /
śubheti vacanāt /
sattvākhyatāpy ata /
evopapadyavedyaiveti vacanāt /
nirodhasamāpatter apy ārūpyadhātvāptatoktā
zhes 'byung ba'i phyir ro /
'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa ni gzugs kyi khams su gtogs pa nyid yin par /
bsam gtan tha mar zhes 'byung ba'i phyir bshad zin to /
sems can ston pa nyid kyang de nyid kyi phyir bshad zin te /
skyes nas myong 'gyur nyid ces 'byung ba'i phyir ro /
'gog pa'i snyoms par 'jug pa'i yang gzugs med pa'i khams su gtogs pa nyid yin par /
bhavāgrajeti vacanāt /
kuśalatāpi /
śubheti vacanāt /
sattvākhyatāpi ata eva /
kuśalasaṃskṛtatvāt /
asamanvāgamasya tridhātvāptatoktā /
kāmādyāptāmalānāṃ ceti vacanāt
srid rtse skyes zhes 'byung ba'i phyir bshad zin to /
dge ba nyid kyang dge ba zhes 'byung ba'i phyir bshad zin to /
sems can du ston pa nyid kyang de nyid kyi phyir bshad zin te /
dge ba 'dus byas yin pa'i phyir ro /
mi ldan pa ni khams gsum du gtogs pa nyid yin par /
'dod sogs gtogs dang dri med kyi'ang /
zhes 'byung ba'i phyir bshad zin to /
sattvākhyatā samanvāgamavacanāt /
avyākṛtatāpy uktā /
akliṣṭāvyākṛtāprāptir (Abhidh-k-vy 188) iti vacanāt
sems can du ston pa nyid ni ldan pa zhes 'byung ba'i phyir bshad zin to /
lung du ma bstan pa nyid kyang ma bsgribs lung ma bstan zhes 'byung ba'i phyir bshad zin to /
śeṣayoś cāsaṃjñikajīvitayoḥ /
kiṃ /
vaktavyam uktam iti vartate
lhag ma 'du shes med pa pa dang srog gi dbang po dag ci zhe na /
brjod par bya ba bshad zin to zhes sbyar bar bya ste /
āsaṃjñikasya rūpāptasattvākhyavipākāvyākṛtatoktā /
vipākas te bṛhatphalā iti vacanāt /
jīvitasya tridhātvāptatoktā /
āyur jīvitam iti vacanāt
'du shes med pa pa'i gzugs su gtogs pa dang sems can du ston pa dang rnam par smin pa dang lung du ma bstan pa nyid yin par bshad zin to /
rnam smin de 'bras che zhes 'byung ba'i phyir ro /
srog gi dbang po'i ni /
khams gsum du gtogs pa nyid yin par /
srog ni tshe yin zhes 'byung ba'i phyir bshad zin te /
āyuṣaś ca traidhātukatvāt tshe ni khams gsum pa yin pa'i phyir ro /
sattvākhyatāpy uktā /
vipāko jīvitam iti sūtrāt /
vipāko hi sattvākhya eva /
vipāko 'vyākṛto dharmaḥ sattvākhyo vyākṛtodbhava iti vacanāt
sems can du ston pa nyid kyang mdo las /
srog ni rnam smin zhes 'byung ba'i phyir bshad zin te /
rnam smin lung du ma bstan chos /
sems can zhes bya lung bstan byung /
zhes 'byung ba'i phyir rnam par smin pa ni sems can du ston pa kho na yin no /
ata evāsyānivṛtāvyākṛtatāpy ukteti /
ācāryeṇa tu yad darśanaṃ vaktavyam uktaṃ
de nyid kyi phyir 'di'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa nyid kyang bshad zin pa yin no /
tad vivṛtaṃ /
kathaṃ prāptādīnāṃ sattvākhyatoktā /
samanvāgamavacanād ityādi /
(II /
50) ka ime hetavaḥ ke ca pratyayā iti
slob dpon gyis ni brjod par bya ba bshad zin pa go dka' ba gang yin pa de ji ltar thob pa rnams kyi sems can du ston pa nyid bshad zin ce na /
ldan pa zhes bshad zin pa'i phyir ro zhes bya ba la sogs pas rnams par phye ba yin no /
hetūnāṃ pratyayānāṃ ca kaḥ prativiśeṣaḥ /
na kaścid ity āha /
tathā hy uktaṃ bhagavatā
rgyu rnams ni gang rkyen rnams ni gang zhes bya ba rgyu rnams dang rkyen rnams la khyad par ci zhig yod ce na /
smras pa /
cung zad kyang med de /
dvau hetū dvau pratyayau samyagdṛṣṭer utpādāya 'di ltar bcom ldan 'das kyis rgyu gnyis dang rkyen gnyis ni yang dag pa'i lta ba skyed par byed pa yin no /
katamau dvau /
parataś ca ghoṣo 'dhyātmaṃ ca yoniśomanaskāra iti
gnyis gang zhe na /
gzhan gyi sgra dang nang gi tshul bzhin yid la byed pa'o zhes gsungs so /
hetuḥ pratyayo nidānaṃ kāraṇaṃ nimittaṃ liṃgaṃ upaniṣad iti paryāyāḥ rgyu dang rkyen dang gzhi dang byed rgyu dang rgyu mtshan dang rtags rgyu dang 'bras gnas zhes bya ba ni rnam grangs dag yin no /
upaniṣacchabdas tu kadācid upāṃśau kadācit prāmukhya iti 'bras gnas zhes bya ba'i sgra ni /
res 'ga' ni shu bu la yod la /
tadyathāpi sūryopaniṣado devā iti /
upāṃśuprayoga upaniṣatprayoga iti /
yadi prativiśeṣo nāsti kim arthaṃ hetūnāṃ pratyayānāṃ ca pṛthagnirdeśaḥ
res 'ga' ni sogs pa nyid la yang yod de /
dper na nyi ma la sogs pa'i lha zhes bya ba dang shu bu'i sbyor ba ni 'bras gnas kyi sbyor ba yin no zhes bya ba lta bu'o /
gal te so sor khyad par med na ci'i phyir rgyu rnams dang rkyen rnams so sor bstan zhe na /
anyenārthaviśeṣeṇa hetunirdeśo 'nyena pratyayanirdeśaḥ /
hetunirdeśe hi avighnabhāvasahabhūtvasadṛśatvādir arthaviśeṣa uktaḥ /
pratyayanirdeśe tu hetusamanantaratvādibhir aparo 'rthaviśeṣa ukta iti
rgyu yang don gyi khyad par gzhan du bstan la rkyen yang gzhan du bstan pa yin te /
rgyu bstan pa la ni bgegs mi byed pa'i ngo bo dang lhan cig 'byung ba nyid dang 'dra ba nyid la sogs pa'i don gyi khyad par du bshad pa yin la /
rkyen bstan pa la ni mtshungs pa de ma thag pa nyid la sogs pa don gyi khyad par gzhan du bshad pa yin no /
atha katamasmin sūtre ṣaḍ ḍhetava uktāḥ /
sarvo hy abhidharmaḥ sūtrārthaḥ sūtranikaṣaḥ sūtravyākhyānam iti
yang chos mngon pa thams cad ni mdo'i don dang mdo gtan la 'bebs pa dang mdo rnam par 'chad pa yin na rgyu drug po mdog las bshad ce na /
aṃtarhitaṃ tat sūtram iti vaibhāṣikāḥ bye brag tu smra ba rnams na re mdo de ni nub ste /
tathā hi ekottarikāgama ā śatād dharmanirdeśa āsīt /
idānīṃ tv ā daśakād dṛśyaṃta iti kathayanti
'di ltar gcig las 'phros pa'i lung chos rgya'i bar du bstan par gyur pa las da lta bcu'i bar ston par snang ngo zhes brjod do /
api tu saṃti pratiniyatahetuvācakāni sūtrāṇi /
tāny udāhariṣyāmaḥ /
cakṣuḥ pratītya rūpāṇi cotpadyate cakṣurvijñānam iti kāraṇahetuḥ /
jananāvighnabhāvena hy eṣa vyavasthāpyate
'on kyang so sor nges pa'i rgyu ston par byed pa'i mdo dag dmigs pas de dag dper brjod par bya ste /
mig dang gzugs rnams la brten nas mig gi rnam par shes pa skye'o zhes bya ba ni byed rgyu'i rgyu yin te 'di'i ni skye ba la bgegs mi byed pa'i ngo bor gzhag go /
imāni trīṇi mārgāṃgāni samyagdṛṣṭim anuparivartante lam gyi yan lag gsum po 'di dag ni yang dag pa'i lta ba'i rjes su 'brang ba yin te /
taiḥ saha jātā vedanā saṃjñā cetanā ceti sahabhūhetuḥ /
anyonyānuparivartanaikakṛtyārthena hy eṣa vyavasthāpyate
lhan cig skye ba'i tshor ba dang 'du shes dang sems pa'o zhes bya ba ni lhan cig 'byung ba'i rgyu yin te 'di ni phan tshun rjes su 'brang ba dang bya ba gcig pa'i don gyi rnam par gzhag go /
samanvāgato 'yaṃ pudgalaḥ kuśalair api dharmair akuśalair api yāvad asti cāsyāṇusahagataṃ kuśalamūlam asamucchinnaṃ yato 'sya kuśalamūlād anyat kuśalamūlam utpatsyate (Abhidh-k-vy 189) skyes bu gang zag 'di ni chos dge ba rnams dang yang ldan la mi dge ba rnams dang yang ldan zhes bya ba nas 'di la dge ba'i rtsa ba kun du ma chad pa gang las 'di'i dge ba'i rtsa ba las dge ba'i rtsa ba gzhan skye bar 'gyur ba chung ngu dang lhan cig gyur pa yod na /
evam ayaṃ pudgala āyatyāṃ viśuddhidharmā bhaviṣyatīti sabhāgahetuḥ /
eṣa hy atītapratyutpannānāṃ dharmāṇāṃ svaphalanirvartanārthena vyavasthāpyate /
iyam ucyate darśanamūlikā śraddhāvetyajñānasaṃprayuktā
de lta na skyes bu gang zag 'di phyis rnam par dag pa'i chos can du 'gyur ro zhes 'byung ba ni skal ba mnyam pa'i rgyu yin te /
'dir ni 'das pa dang da ltar byung ba'i chos rnams kyi 'bras bu 'dra ba 'grub pa'i don gyis rnam par gzhag go /
rtogs nas shes pa dang mtshungs par ldan pa 'di ni mthong ba'i gzhi can gyi dang po'o /
yad vijānāti /
tat prajānātīti saṃprayuktakahetuḥ
gang rnam par shes pa de ni rab tu shes so zhes bya ba ni mtshungs par ldan pa'i rgyu yin te /
ekālaṃbanakṛtyārthena hy eṣa vyavasthāpyate 'di ni dmigs pa gcig dang bya ba gcig pa'i don gyis rnam par gzhag go /
mithyādṛṣṭeḥ puruṣapudgalasya yac ca kāyakarma taddṛṣṭer yac ca vākkarma yā cetanā yaḥ praṇidhiḥ ye ca saṃskārās tadanvayāḥ /
sarve 'py ete dharmā aniṣṭatvāya saṃvartante 'kāntatvāyāpriyatvāyāmanaāpatvāya
skyes bu gang zag log par lta ba can gyi lus kyi las gang yin pa dang de'i lta ba can gyi ngag gi las gang yin pa dang sems pa gang yin pa dang smon pa gang yin pa de dag dang rjes su mthun pa'i 'du byed gang yin pa'i chos de dag thams cad kyang mi 'dod par 'gyur ba dang mi sdug par 'gyur ba dang mi dga' ba nyid du 'gyur ba dang yid du mi 'ong ba nyid du 'gyur bar byed pa yin no /
tat kasya hetoḥ de ci'i phyir zhe na /
dṛṣṭir hy asya pāpikā yad uta mithyādṛṣṭir iti sarvatragahetuḥ 'di'i lta ba 'di lta ste log par lta ba ni sdig pa can yin no zhes 'byung ba ni kun du 'gro ba'i rgyu yin te /
eṣa hi sabhāgavisabhāgakliṣṭadharmaprabaṃdhajanakārthena vyavasthāpyate 'di ni skal ba mnyam pa dang skal ba mi mnyam pa'i nyon mongs pa can gyi chos kyi rgyun skyed par byed pa'i don gyis rnam par gzhag go /
iha kṛtasya karmaṇaḥ kuśalasya sāsravasya bhāvanāmayasya tatrotpannā vipākaṃ pratisaṃvedayante 'di ni las mi dge ba dang dge ba zag pa dang bcas pa dang bsgoms pa las byung ba'i rnam par smin pa der skyes pa rnams kyis so sor yang dag par myong bar 'gyur ro /
saṃcetanīyasya karmaṇaḥ kṛtasyopacitasya vipāka iti vipākahetuḥ ched du bsams pa'i las byas shing bsags pa'i rnam par smin pa zhes 'byung ba ni rnam par smin pa'i rgyu yin te /
eṣa hi visadṛśaphalākṣepakatvena vyavasthāpyate 'di ni 'bras bu mi 'dra ba 'phen par byed pa nyid kyis rnam par gzhag go /
ity ata ete ṣaḍ ḍhetavaḥ sūtrata eva prasiddhā iti /
ṣaḍvidho hetur iṣyate vaibhāṣikair ity abhiprāyaḥ
de'i phyir rgyu drug po 'di dag ni mdo kho na las grags pa yin pas bye brag tu smra ba rnams /
rgyu ni rnam pa drug tu 'dod /
ces bya bar bsams pa yin no /
rang las gzhan pa byed pa'i rgyu /
(II /
51a) svato 'nya iti ātmano 'nya ity arthaḥ
zhes bya ba ni bdag nyid las gzhan pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
svātmani vṛttivirodhāt svātmā na hetuḥ /
sarvadharmāḥ saṃskṛtāsaṃskṛtāḥ kāraṇahetur iti /
kāraṇam eva hetuḥ kāraṇahetuḥ /
yo hetur viśeṣasaṃjñayā nocyate sāmānyaṃ hetubhāvaṃ parigṛhyocyate
rang gi mtshan nyid la byed pa 'gal ba'i phyir rang gi bdag nyid ni rgyu ma yin no /
'dus byas kyi chos thams cad ni byed pa'i rgyu yin zhes bya ba ni byed pa nyid rgyu yin pas na byed pa'i rgyu ste rgyu gang zhig khyad par gyi ming gis ma brjod la rgyu'i ngo bo spyi bzung nas brjod pa de ni byed pa'i rgyu yin no /
sa kāraṇahetuḥ /
anyeṣu hi viśeṣasaṃjñānirukteṣu hetuṣu yo na viśeṣitaḥ kāraṇaṃ ca /
tasya tad viśeṣaṇaṃ bhavati
gang zhig khyad par gyi ming dag gis bshad pa'i rgyu gzhan dag tu ni khyad par du ma byas la rgyu ni yin pa de nyid de'i khyad par yin te /
yathā rūpāyatanam uktam iti /
utpādaṃ praty avighnabhāvāvasthānād iti /
yasmād utpādaṃ praty utpattimatāṃ svato 'nye dharmā avighnabhāvenāvatiṣṭhante /
tasmāt kāraṇahetur ity ucyate
dper na gzugs kyi skye mched du bshad pa lta bu yin no /
skye ba la bgegs mi byed pa'i ngo bor gnas pa'i phyir ro zhes bya ba ni gang gi phyir skye ba dang ldan pa rnams skye ba la rang las gzhan pa'i chos rnams bgegs mi byed pa'i ngo bor gnas pa de'i phyir byed pa'i rgyu zhes bya ba yin no /
nanu ca ye 'syājānata iti vistaraḥ /
jñānaṃ cen nodayanty ete /
udapatsyanta āsravās ta iti vistaro lṛṅy arthaḥ /
tenāha /
asyājānataḥ anutpannadarśanabhāvanāmārgapudgalasya ye darśanabhāvanāmārgavadhyā rāgādaya āsravā udapatsyaṃta /
jānata utpannadarśanadarśanabhāvanāmārgasya pudgalasyāsya tadvadhyās te rāgādayo notpadyante
zag pa gang dag mi shes pa de la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te shes na zag pa skyes pa de dag skye bar mi 'gyur ba zhig na zhes bya ba la sogs pa yin no /
mthong ba dang bsgom pa'i lam ma skyes pa'i gang zag mi shes pa la ni mthong ba dang bsgom pa'i lam gyis gzhom par bya ba'i zag pa 'dod chags la sogs pa gang dag yin pa de dag skyes la /
mthong ba dang bsgom pa'i lam skyes pa'i gang zag shes pa la ni de dag gis gzhom par bya ba 'dod chags la sogs pa mi skye'o /
tataḥ kim ity āha des na cir 'gyur zhe na /
jñānam eṣāṃ vighnam utpattau karoti darśanabhāvanāmārgasaṃgṛhītaṃ smras pa /
de dag skye ba la yang mthong ba dang bsgom pa'i lam gyis bsdus pa'i shes pa bgegs byed do /
sūryaprabhā ca jyotiṣāṃ darśanasya vighnam utpattau karotīty adhikṛtaṃ skar ma rnams mthong ba la yang nyi ma'i 'od mthong ba skye ba la bgegs byed do zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
evaṃ sati kathaṃ svabhāvavarjyāḥ sarvadharmāḥ saṃskṛtasya kāraṇahetur bhavaṃti de lta yin na ji ltar rang gi ngo bo la gtogs pa chos thams cad 'dus byas kyi byed pa'i rgyu yin te /
yasmād āsravotpattau na jñānaṃ kāraṇahetuḥ /
jyotirdarśanotpattau ca sūryaprabhā
'di ltar zag pa skye ba la yang shes pa byed pa'i rgyu la yin la skar ma mthong ba skye ba la yang nyi ma'i 'od byed pa'i rgyu yin no /
evaṃ hi vaktavyaṃ syāt /
āsravotpattau svabhāvajñānavarjyāḥ sarvadharmāḥ kāraṇahetuḥ
'di skad du zag pa skye ba la yang rang gi ngo bo dang shes pa ma gtogs pa chos thams cad 'dus byas kyi byed pa'i rgyu yin la /
(Abhidh-k-vy 190) jyotirdarśanotpattau ca svabhāvasūryaprabhāvarjyāḥ sarvadharmāḥ kāraṇahetur iti skar ma mthong ba skye ba la yang rang gi ngo bo dang nyi ma'i 'od ma gtogs pa chos thams cad byed pa'i rgyu yin no zhes brjod dgos par 'gyur ro /
utpadyamānasyāvighnabhāvāvasthānād iti /
samagreṣu hetupratyayeṣu anantarabhāvī dharma utpadyamāna ucyate
skye ba la bgegs mi byed pa'i ngo bor gnas pa'i phyir zhes bya ba ni rkyen rnams tshogs na mjug thogs su 'byung ba'i chos la skye ba zhes bya ste /
tasyotpadyamānasyotpādaṃ prati sarvadharmā evāvighnabhāvenāvatiṣṭhaṃte /
na sarvasyety avagaṃtavyaṃ
skye ba de skye ba la chos thams cad bgegs mi byed pa'i ngo bor gnas pa kho na yin gyi thams cad kyi ni ma yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
jñāne punaḥ sati ta āsravā notpadyamānā bhavaṃti shes pa yod na ni zag pa de dag skye bar yang mi 'gyur te /
prāptyādyabhāvena pratyayasāmagryabhāvāt /
jyotirdarśanam api pratyayavaikalyād eva notpadyamānam iti yojyaṃ
thob pa la sogs pa med pas rkyen tshogs pa med pa'i phyir ro /
skar ma mthong ba yang rkyen tshogs pa med pa kho nas mi skye ba yin no zhes bya bar sbyor ro /
atas tadavastham idaṃ svabhāvavarjyāḥ sarvadharmāḥ saṃskṛtasya kāraṇahetur bhavaṃtīti de'i phyir rang gi ngo bo ma gtogs pa chos thams cad ni 'dus byas kyi byed pa'i rgyu yin no zhes bya ba ni so na 'dug pa yin no /
tadyathānupadrotāraṃ bhojakam iti vistaraḥ /
anupadravakaraṃ grāmapatim abhisaṃdhāya manuṣyā brūyuḥ
dper na spyod par byed pa mi 'tshe ba'i dbang du byas nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mi rnams grong gi bdag po mi 'tshe ba la bsams nas bdag cag ni rje bos bde bar byas so zhes smra ba lta bu yin no /
svāminā smaḥ sukhitā iti /
kasmāt ta evaṃ vaktāro bhavanti /
yasmād asāv upadravakaraṇe samartha upadravaṃ na karoti
ci'i phyir de dag de skad ces zer bar 'gyur zhe na /
'di ltar de ni 'tshe bar byed nus pa las 'tshe bar mi byed pas /
tadyathā nirvāṇasyānutpattidharmāṇāṃ ca /
kiṃ /
kathaṃ hetubhāvaḥ sarvotpattau
dper na chos thams cad skye ba la mya ngan las 'das pa dang mi skye ba'i chos can rnams zhes bya ba ci zhe na /
ji ltar na rgyu'i dngos po yin zhes bya bar sbyar ro /
nārakādīnāṃ ca nārakatiryagyonyādikānām ārūpyaskaṃdhotpattau kathaṃ hetubhāvaḥ dmyal ba la sogs pa dag lta bu zhes bya ba ni dmyal ba dang dud 'gro'i skye gnas la sogs pa gzugs med pa'i phung po skye ba la ji ltar rgyu'i dngos po yin /
nārakādigrahaṇaṃ manuṣyādīnāṃ kadācid bhavet upadeśādinety abhiprāyaḥ dmyal ba la sogs pa smos pa ni res 'ga' lung 'bogs pa la sogs pas rgyur 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
asaṃto 'pi hi eva iti /
asaṃto 'pi hy ete nirvāṇādayas tathaiva
de dag med du zin kyang zhes bya ba ni mya ngan las 'das pa la sogs pa de dag med du zin kyang /
yathā saṃto vidyamānā vighnaṃ kartum asamarthāḥ syuḥ /
ato 'satāṃ satāṃ caiṣām nirvāṇādīnāṃ vighnakaraṇe nirviśiṣṭatvaṃ
ji ltar yod cing med pa ma yin pa de kho na bzhin du bgegs byed mi nus par 'gyur ro /
de'i phyir mya ngan las 'das pa la sogs pa 'di dag yod dam med kyang rung /
asattulyās ta ity arthaḥ /
asamarthe 'pīti vistaraḥ
bgegs mi byed pa nyid la khyad par med pa nyid de dag med par mtshungs so zhes bya ba'i tha tshig go /
upadravaṃ kartum asamarthe 'pi bhojake grāmīṇās tathā vaktāro bhavanti /
svāminā smaḥ sukhitā iti /
sa evātra dṛṣṭānto yaḥ prāktanaḥ
spyod par byed par mi nus pa bzhin du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni spyod par byed pa 'tshe bar byed mi nus bzhin du yang grong mi rnams bdag cag ni rdze bos bde ba byas so zhes de skad nga smra bar 'gyur te /
'dir dpe ni gong du bshad pa gang yin pa de nyid yin no /
ato 'nenaiva dṛṣṭāṃtena vighnayitum asamarthānām api nirvāṇādīnām avighnabhāvāvasthānāt kāraṇahetubhāvaḥ siddhaḥ de'i phyir dpe 'di kho nas mya ngan las 'das pa la sogs pa bgegs byed par mi nus pa rnams kyang bgegs mi byed pa'i ngo bor gnas pa'i phyir byed pa'i rgyu'i dngos por grub pa yin no /
kasmāt punar asattulyānāṃ nirvāṇādīnāṃ kāraṇahetutvam iṣyate /
na punar asatāṃ śaśaviṣāṇādīnāṃ
yang med par mtshungs pa las ci'i phyir mya ngan las 'das pa la sogs pa ni byed pa'i rgyu nyid yin par 'dod la med pa ri bong gi rva la sogs pa ma yin zhe na /
med pa'i dpe med pa'i phyir te /
asaddṛṣṭāṃtābhāvāt /
na hy asantaṃ bhojakam adhikṛtya grāmīṇā bhavaṃti vaktāraḥ /
svāminā smaḥ sukhitā iti
spyod par byed pa med pa'i dbang du byas nas grong mi rnams bdag cag ni rje bos bde bar byas so zhes smras pa'am /
na vā śaśaviṣāṇena smaḥ sukhitā iti /
acodyam etat /
sāmānyena eva nirdeśaḥ iti
bdag cag ni ri bong gi rvas bde bar byas so zhes smra bar 'gyur ba ni med pas 'di ni klan kar mi rung ngo /
yaś ca pradhānaḥ kāraṇahetur yaś cāpradhānaḥ sarvam adhikṛtyoktaṃ 'di ni spyir bstan pa yin zhes bya ba ni byed rgyu'i gtso bo gang yin pa dang gtso bo ma yin pa thams cad kyi dbang du byas nas /
svato 'nye kāraṇahetur iti rang las gzhan pa byed rgyu'i rgyu /
yo hi pradhāno janakaḥ /
sa kāraṇahetuḥ /
sa sutarām avighnabhāvenāvatiṣṭhate na kevalam itaraḥ
zhes bshad pa yin gyi gtso bo skyed par byed pa'i byed rgyu'i rgyu gang yin pa de ni shin tu yang bgegs mi byed pa'i ngo bor gnas pa yin gyi cig shos 'ba' zhig yin pa ma yin no /
āhāraḥ śarīrasyotpādane 'pi samartha ity adhikṛtaṃ lus las zas zhes bya ba ni bskyed par bya ba la nus zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
āhārasamudayāt kāyasamudaya iti vacanāt /
rasādipariṇāmayogāt /
bījādayo '; ṃkurādīnām iti
zas kun 'byung pas lus kun du 'byung ba'i phyir ro zhes 'byung ba'i phyir te ro la sogs pa 'gyur ba dang ldan pa'i phyir ro /
bījāṃkuranālagaṇḍaprasavādīnāṃ utpādane samarthā ity evaṃ /
yas tv evaṃ codayatīti vistaraḥ /
kāraṇe sati kāryeṇa bhavitavyam iti matvā codayati /
kasmān na sarvasyotpādo yugapad bhavati
myu gu la sogs pa la sa bon la sogs pa bzhin zhes bya ba ni sa bon dang myu gu dang 'dab ma dang sdong bu la sogs pa ni myu gu dang 'dab ma dang sdong bu dang yal ga la sogs pa bskyed par bya ba la nus pa kho na'o /
gang zhig 'di skad du rgol bar byed pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni byed rgyu'i yod na 'bras bu 'byung bar 'gyur ro snyam du bsams nas /
yathā ca prāṇātipātakārakaḥ prāṇātipātabhāg bhavati /
tathā sarve 'pi kasmān na tadbhājo bhavaṃtīti
ci'i phyir thams cad cig car skye bar mi 'gyur ji ltar srog gcod par byed pa srog gcod pa la brten pa de bzhin du thams cad kyang de la brten par ci'i phyir mi 'gyur zhes rgol bar byed pa yin no /
(Abhidh-k-vy 191) na kārakabhāveneti /
na mukhyavṛttyāsya kāraṇatvam iti darśayati
byed pa po'i ngo bos ma yin no zhes bya ba ni 'di'i dngos su byed pas byed rgyu nyid yin pa ni ma yin no zhes ston par byed pa yin no /
tena sarvasya tāvad yugapad utpādo na prāpnoti /
pratyayasāmagryabhāvenānutpādyamānatvāt /
prāṇātipātayogaś ca na bhavaty akārakatvāt /
yas tu kārakaḥ /
sa prāṇātipātabhāg eva bhavati /
manovijñānam utpadyate kuśalākuśalam iti
re zhig thams cad cig car skye bar yang mi 'gyur te rkyen tshogs pa med pas mi skye ba'i phyir ro /
bam po bcu bdun pa /
byed pa po ma yin pa'i phyir srog gcod pa dang ldan pa yang ma yin te byed pa po gang yin pa de ni srog gcod pa dang ldan pa kho na yin no /
kuśalaṃ manovijñanam iti nirvāṇālaṃbanatvāt /
nirvāṇālaṃbanāt kuśalād akuśalād vā manovijñānam utpadyate /
tataś cakṣurvijñānam iti /
evaṃ paraṃparayā tasyāpi nirvāṇasya pratyayībhāvād asti sāmarthyaṃ /
kva /
cakṣurvijñāna ity adhikṛtaṃ
yid kyi rnam par shes pa dge ba dang mi dge ba skye la zhes bya ba ni mya ngan las 'das pa la dmigs pa'i yid kyi rnam par shes pa dge ba dang mi dge ba'i yid kyi rnam par shes pa skye la de las kyang mig gi rnam par shes pa skye ste /
brgyud pa'i sgo nas mya ngan las 'das pa de yang mig gi rnam par shes pa'i rkyen du gyur pa'i phyir nus pa yod do zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
evam anyasyāpi pratipattavyam iti /
nārakādīnām apy ārūpyaskaṃdhotpattau sāmarthyaṃ /
katham /
amī bata nārakapretādayaḥ paramaduḥkhitā iti nārakādyālaṃbanaṃ manovijñānaṃ kuśalam utpadyate
de bzhin du gzhan la yang rtogs par bya ste zhes bya ba ni dmyal ba la sogs pa yang gzugs med pa'i phung po skye ba la nus pa yod do /
ji lta zhe na /
kye ma dmyal ba pa dang yi dags la sogs pa 'di dag ni shin tu sdug bsngal lo zhes dmyal ba la sogs pa la dmigs pa'i yid kyi rnam par shes pa dge ba skye'o /
yataḥ krameṇa śīle vyavasthitasya bhāvanāyāṃ prayogāt ārūpyasamāpattir upapattiś copayadyata de nas rim gyis tshul khrims la rnam par gnas pa bsgom pa la sbyor ba'i sgo nas gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa dang skye ba 'thad par 'gyur ro /
iti /
(II /
51b-d) sahabhūr ye mithaḥphalā iti /
hetur iti vartate /
sahabhūr hetus te dharmā bhavaṃti
lhan cig 'byung gang phan tshun 'bras /
zhes bya ba ni rgyu zhes bya bar sbyar te lhan cig 'byung ba'i rgyu ni chos gang dag phan tshun 'bras bu yin pa'i chos de dag yin te /
ye dharmā mithaḥphalā ye parasparaphalā ity arthaḥ gang dag gcig la gcig 'bras bu yin par bya zhes bya ba'i tha tshig go /
sahabhūhetuḥ sahabhuva iti noktaṃ /
kasmāt /
saṃti hi dharmāḥ kecit sahabhuvo na tu sahabhūhetuḥ
lhan cig 'byung ba'i rgyu ni lhan cig 'byung ba dag yin no zhes ni ma bshad do /
ci'i phyir zhe na /
chos kha cig lhan cig 'byung ba yod kyang lhan cig 'byung ba'i rgyu ma yin te /
tadyathā nīlādyupādāyarūpaṃ bhūtaiḥ sahabhūr bhavati dper na sngon po la sogs pa rgyur byas pa'i gzugs 'byung ba dag dang lhan cig 'byung mod kyi /
na cānyonyaṃ sahabhūhetuḥ /
ato /
mithaḥphalā ity arthaparigrahaḥ /
idaṃ ca sāvaśeṣaṃ lakṣaṇaṃ
phan tshun lhan cig 'byung ba'i rgyu ni ma yin pa lta bu'o /
de'i phyir phan tshun 'bras zhes bya ba'i don smos pa yin no /
mtshan nyid 'di yang lhag ma dang bcas pa yin te /
ato vakṣyati /
vināpi cānyonyaphalatvena dharmo 'nulakṣaṇānāṃ sababhūhetuḥ /
na tāni tasyety upasaṃkhyātavyam iti /
upasaṃkhyānakaraṇaṃ ca mahāśāstratāpradarśanārthaṃ
de'i phyir 'og nas phan tshun 'bras bu nyid med bzhin du chos ni mthun pa'i mtshan nyid rnams kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu yin la de dag ni de'i ma yin pas kha bskang bar bya'o zhes 'chad par 'gyur ro /
kha bskang bar bya ba yang bstan bcos chen po nyid yin par rab tu bstan pa'i phyir te /
sopasaṃkhyānaṃ hi vyākaraṇādi mahāśāstram dṛśyate /
bhūtavad iti /
tadyathārthe vatipratyayaḥ /
evaṃ ca kṛtvā sarvam eva saṃskṛtaṃ sahabhūhetur yathāyogam iti /
yasmāt saṃskṛtalakṣaṇāni lakṣyasya sahabhūhetuḥ /
so 'pi teṣām
brda phrad pa la sogs pa'i bstan bcos chen po dag kha skong ba dang bcas par snang ngo /
'byung ba bzhin zhes bya ba'i rkyen ni dper na zhes bya ba'i don yin no /
de ltar na 'dus byas thams cad ni ci rigs par lhan cig 'byung ba'i rgyu nyid yin no zhes bya ba ni gang gi phyir 'dus byas kyi mtshan nyid rnams kyang mtshan gzhi'i lhan cig 'byung ba'i rgyu yin la de yang de dag gi yin pa de'i phyir ci rigs par 'dus byas thams cad ni lhan cig 'byung ba'i rgyu yin te /
ato yathāyogaṃ yathāsaṃbhavaṃ sarvaṃ saṃskṛtaṃ sahabhūhetuḥ saṃskṛtasya lakṣaṇavattvāt /
lakṣyalakṣayoś ca sahabhūhetutvāt
'dus byas kyang mtshan nyid dang ldan pa'i phyir la mtshan gzhi dang mtshan nyid dag kyang lhan cig 'byung ba'i rgyu yin pa'i phyir ro /
na tu sarvaṃ sarvasya /
anyalakṣaṇair asahabhūhetutvād iti yathāyogagrahaṇaṃ
mtshan nyid gzhan dag dang lhan cig 'byung ba'i rgyu yin pa'i phyir thams cad ni thams cad kyi ma yin pas ci rigs par zhes bya bar smos so /
(II /
52a-c) teṣāṃ ca ye jātyādayaś cittasya ceti /
teṣāṃ ca cittasaṃprayuktānāṃ cetanādīnāṃ dhyānasaṃvarasyānāsravasaṃvarasya ye jātyādayaś catvāro dharmāś cittānuparivartina ucyante /
(Abhidh-k-vy 192) /
(II /
52d) kālaphalādiśubhatādibhir iti /
kālena ca phalādibhiś ca śubhatādibhiś ceti
de dag dang sems kyi skye ba la sogs pa gang dag yin pa zhes bya ba ni sems dang mtshungs par ldan pa sems pa la sogs pa dang bsam gtan gyi sdom pa dang gang zag pa med pa'i sdom pa de dag gi chos skye ba la sogs pa gang yin pa dang sems kyi skye ba la sogs pa gang dag yin pa'i chos de dag ni sems kyi rjes su 'jug pa zhes bya'o /
dus dang ni /
'bras sogs dge la sogs pas so /
zhes bya ba ni dus dang 'bras bu la sogs pa dang dge ba la sogs pas yin pas dus dang ni /
kālaphalādisubhatādibhiḥ /
kālatas tāvad iti vistaraḥ /
cittena sahaite ekotpādā ekasthitaya ekanirodhāś ca
'bras sogs dge la sogs pas so /
re zhig dus las ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di dag ni sems dang lhan cig skye ba gcig pa dang gnas pa gcig pa dang 'gag pa gcig pa yin no /
tadbhāvaḥ /
tayaikotpādasthitinirodhatayeti /
ekam adhvānaṃ patitā ekādhvapatitāḥ
de'i ngo bor te skye ba dang gnas pa dang 'gag pa gcig pa nyid de dang ngo /
dus gcig tu gtogs pas na /
tadbhāvaḥ /
tenaikādhvapatitatvena caturtheneti /
kālataś cittam anuparivartante /
ekaphalatayaikavipākatayaikaniṣyaṃdatayā ca cittam anuparivartante /
phalam iha puruṣakāraphalaṃ visaṃyogaphalaṃ ca
dus gcig tu gtogs pa'o /
de'i ngo bo ste bzhi pa dus gcig tu gtogs pa nyid des na dus kyi sgo nas sems kyi rjes su 'jug pa yin no /
'bras bu gcig pa nyid dang rnam par smin pa gcig pa nyid dang rgyu mthun pa gcig pa nyid kyis sems kyi rjes su 'jug pa yin no /
'dir 'bras bu ni skyes bu byed pa'i 'bras bu dang 'bral ba'i 'bras bu yin te /
vipākaphalaniṣyaṃdayoḥ pṛthaggṛhītatvāt /
adhipatiphalaṃ tu sarvasādhāraṇatvāt /
na gaṇyate /
ayaṃ caikaśabdaḥ saṃkhyāne sādhāraṇe vā ekaphalatayetyādi
rnam par smin pa dang rgyu mthun pa'i 'bras bu ni logs shig tu smos zin pa'i phyir ro /
bdag po'i 'bras bu ni thams cad dang thun mong yin pas ma smos so /
'bras bu gcig pa nyid dang zhes bya ba la sogs pa'i gcig ces bya ba'i sgra 'di ni grangs sam thun mong ba yin no /
pūrvakas tv ekaśabdaḥ sahārthe cittena sahotpādasthitinirodhatayety arthaḥ /
na hy atra saṃkhyānārthaḥ saṃbhavati
gcig ces bya ba'i sgra snga ma ni lhan cig pa'i don yin te /
sems dang lhan cig skye ba dang gnas pa dang 'gag pa nyid ces bya ba'i tha tshig go /
'di la grangs kyi don ni mi srid de /
na hi yaś cittasyotpādaḥ /
sa eva cittānuparivartināṃ /
yo vā teṣāṃ /
sa cittasyeti /
evaṃ daśabhiḥ kāraṇair iti /
kālataś caturbhir ekotpādatayaikasthititayaikanirodhatayaikādhvapatitatvena ceti
sems kyi skye ba gang yin pa de nyid rjes su 'jug pa rnams kyi yin pa'am de dag gi gang yin pa de nyid sems kyi yin pa ni med do /
de ltar na rgyu bcus zhes bya ba ni dus kyi sgo nas bzhi ste /
skye ba gcig pa nyid dang gnas pa gcig pa nyid dang 'gag pa gcig pa dang dus gcig tu gtogs pa nyid kyis so /
nanu caikotpādasthitinirodhatayeti etenaiva ekādhvapatitam uktaṃ skye ba dang gnas pa dang 'gag pa gcig pa nyid kyis zhes bya ba 'di kho nas dus gcig tu gtogs pa 'di bshad pa ma yin nam zhe na /
na sarvam uktaṃ thams cad ni bshad pa ma yin te /
anutpattikadharmiṇi hi citte te cittānuparivartina ekādhvapatitā bhavaṃti /
naikotpādanirodhā iti /
tasmād ekādhvapatitatvaṃ caturthaṃ kāraṇaṃ ucyate /
ekaphalavipākaniṣyaṃdatayeti tribhiḥ /
kuśalākuśalāvyākṛtatayā ceti punas tribhir iti daśabhiḥ
mi skye ba'i chos can gyi sems la sems kyi rjes su 'jug pa rnams dus gcig tu gtogs pa yin mod kyi de dag skye ba dang gnas pa dang 'gag pa gcig pa ni ma yin no /
de lta bas na rgyu bzhi pa dus gcig tu gtogs pa nyid brjod pa yin no /
'bras bu dang rnam par smin pa dang rgyu mthun pa gcig pa nyid kyis zhes bya ba gsum dang dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa nyid kyis zhes bya ba yang gsum ste bcus so /
paryāyavṛttiṃ jātiṃ vā praty evam uktaṃ daśabhir iti /
na hy ekatra citte daśa kāraṇāni bhavaṃti
rnam grangs kyi tshul lam rigs kyi dbang du byas nas 'di skad du bcus zhes bshad kyi sems gcig la rgyu bcu yod pa ni ma yin no /
na hi kuśale cetasi akuśalāvyākṛte kāraṇe bhavataḥ dge ba'i sems la rgyu mi dge ba'am lung du ma bstan pa dag yod pa'ang ma yin la /
na cākuśalāvyākṛte citte anutpattidharmiṇi mi dge ba dang lung du ma bstan pa'i sems dang mi skye ba'i chos can la yang ma yin no /
avyākṛte citte anutpattidharmiṇi ekādhvapatitatvena ekaphalaniṣyaṃdatābhyāṃ avyākṛtatvena ceti caturbhiḥ /
utpattidharmiṇi tv ebhir eva caturbhir ekotpādasthitinirodhatābhiś ceti saptabhiḥ
lung du ma bstan pa'i sems mi skye ba'i chos can la ni dus gcig tu gtogs pa nyid dang 'bras bu dang rgyu mthun pa gcig nyid dag dang lung du ma bstan pa nyid dang bzhis so /
skye ba'i chos can la ni bzhi po de dag nyid dang skye ba dang gnas pa dang 'gag pa gcig pa nyid dag dang bdun gyis so /
anāsrave 'py evaṃ /
avyākṛtatāṃ tu kevalam apanīya kuśalatā prakṣeptavyā
zag pa med pa la yang de dang 'dra ste /
lung du ma bstan pa nyid 'ba' zhig phyung la dge ba nyid kyis bstan par zad do /
akuśale tu kuśalasāsrave cānutpattikadharmiṇi akuśalatayā kuśalatayā ca yathāvastu ekādhvapatitatvena ekaphalavipākaniṣyandatābhis ceti paṃcabhiḥ /
utpattidharmiṇi tu tasminn ebhir eva paṃcabhir ekotpādasthitinirodhatābhiś cety aṣṭābhiḥ
mi dge ba dang dge ba zag pa dang bcas pa mi skye ba'i chos can la ni gzhi ji lta ba bzhin du mi dge ba nyid la sogs pa dang dus gcig tu gtogs pa nyid dang 'bras bu dang rnam par smin pa dang rgyu mthun pa gcig pa nyid dag dang lngas so /
de dag skye ba'i chos can la ni lnga po de dag nyid dang skye ba dang gnas pa dang 'gag pa gcig pa nyid dang brgyad kyis so /
sarvālpaṃ cittam iti /
sarvebhyo yad alpaparivāraṃ cittaṃ
sems nang na nyung ba ni zhes bya ba ni thams cad pas 'khor nyung ba'i sems gang yin pa de ni nang na nyung ba zhes bya'o /
tat sarvālpam ity ucyate /
tat punaḥ katamat /
dvitīyadhyānāt prabhṛti ūrdhvam anivṛtāvyākṛtaṃ cittaṃ
de yang gang zhe na /
bsam gtan gnyis pa yan chad kyi sems ma bsgribs la lung du ma bstan pa yin te /
tatra vitarkavicārau na staḥ /
na cāpi kuśalādimahābhūmikāḥ /
kevalamahābhūmikā eva daśa bhavanti
de la ni rtog pa dang dpyod pa dag kyang med la dge ba'i sa mang po la sogs pa yang med kyi /
sa mang po pa bcu kho na yod par zad do /
tallakṣaṇānām iti /
daśamahābhūmikalakṣaṇānāṃ /
na tadanulakṣaṇānāṃ viprakṛṣṭatvāt
de dag gi mtshan nyid ces bya ba ni sa mang po pa'i mtshan nyid rnams te /
de dag gi mthun pa'i mtshan nyid rnams ni thag ring ba'i phyir ro /
svānulakṣaṇānāṃ tu bhavati (Abhidh-k-vy 193) saṃnikṛṣṭatvāt rang gi mthun pa'i mtshan nyid rnams kyi ni yin te nye ba'i phyir ro /
ata āha /
aṣṭānāṃ ca svalakṣaṇānulakṣaṇānām iti
de'i phyir rang gi mtshan nyid dang mthun pa'i mtshan nyid brgyad kyi yin no zhes bya ba smos so /
svāny anulakṣaṇāni sthāpayitveti /
lakṣaṇeṣu anulakṣaṇānāṃ vyāpāraḥ
rang gi mthun pa'i mtshan nyid ma gtogs pa rnams so zhes bya ba ni mthun pa'i mtshan nyid rnams ni mtshan nyid dag la byed pa yin te /
na viśiṣte ca citte /
nyūnāni tāni /
rājāyate hi cittaṃ lakṣaṇānulakṣaṇānām /
atas cittam anulakṣaṇānāṃ sahabhūhetuḥ /
na tu tāni cittasya
sems ni khyad par du 'phags pa yin la de dag ni dman pa yin pas so /
sems ni mtshan nyid dang mthun pa'i mtshan nyid rnams kyi rgyal po lta bu yin te de'i phyir mthun pa'i mtshan nyid rnams kyi sems kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu yin gyi de dag ni sems kyi ma yin no /
lakṣaṇānāṃ tu citte 'sti vyāpāra iti tāni cittasya sahabhūhetur bhavanti /
caturdaśety apara iti
mtshan nyid rnams ni sems la byed pa yod pas de dag ni sems kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu yin no /
yathānulakṣaṇānāṃ nāsti dharme vyāpāraḥ /
kiṃ tarhi /
dharmasya lakṣaṇeṣu /
ato na teṣāṃ hetubhāvo dharma iṣyate
gzhan dag na re bcu bzhi pa yin te zhes bya ba la gzhan dag gi bsam pa ni dper na mthun pa'i mtshan nyid rnams chos la byed pa med do /
'o na ci zhe na /
tathā saṃprayukteṣv eva tallakṣaṇānāṃ vyāpāraḥ /
na citta iti na tāni cittasya sahabhūhetuḥ /
cittaṃ tu teṣāṃ rājakalpam iti sahabhūhetur bhavatīty apareṣām abhiprāyaḥ
chos kyi mtshan nyid dag la yin te /
de'i phyir de dag chos kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu yin par mi 'dod pa de bzhin du de dag gi mtshan nyid rnams kyang mtshungs par ldan pa dag kho na la byed pa yin gyi sems la ni ma yin pas de dag sems kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu ma yin gyi sems ni de dag gi rgyal po lta bu yin pas lhan cig 'byung ba'i rgyu yin no snyam pa yin no /
prakaraṇagrantho hy evaṃ virudhyeta daśānāṃ mahābhūmikānāṃ yāni catvāriṃśal lakṣaṇāni /
tāni yadi cittasya sahabhūhetur neṣyeran
gal te sa mang po pa bcu'i mtshan nyid bzhi bcu pa gang dag yin pa de dag sems kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu yin par mi 'dod na de lta na rab tu byed pa'i gzhung dang 'gal bar 'gyur te /
yasmāt prakaraṇeṣūktaṃ /
catvāry āryasatyāni duḥkhasatyaṃ yāvan mārgasatyaṃ /
eṣāṃ kati satkāyadṛṣṭihetukāni na satkāyadṛṣṭer hetuḥ
'di ltar rab tu byed pa las ni /
'phags pa'i bden pa bzhi po sdug bsngal gyi bden pa nas lam gyi bden pa'i bar 'di dag las 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu ma yin pa ni du /
kati satkāyadṛṣṭer hetur na saktkāyadṛṣṭihetukāni 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can ma yin pa ni du /
kati satkāyadṛṣṭihetukāni satkāyadṛṣṭeś ca hetuḥ /
kati naiva satkāyadṛṣṭihetukāni na satkāyadṛṣṭer hetuḥ iti praśne kṛte visarjanaṃ karoti
'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu gang yin pa ni du /
'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang ma yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang ma yin pa ni du zhes dri ba byas pa dang lan btab pa /
dve naiva satkāyadṛṣṭihetuke na satkāyadṛṣṭer hetuḥ /
nirodhasatyaṃ mārgasatyaṃ ca
'gog pa'i bden pa dang lam gyi bden pa gnyis ni 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang ma yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang ma yin no /
dvayor bhedaḥ /
duḥkhasamudayasatyayor vibhaṃgaḥ /
katham iti /
duḥkhasatyaṃ syāt satkāyadṛṣṭihetukaṃ na satkāyadṛṣṭer hetuḥ
gnyis la ni bye brag yod de /
sdug bsngal ba dang kun 'byung ba'i bden pa dag la ni rnam par dbye ba yod do /
ji lta zhe na /
syāt satkāyadṛṣṭihetukaṃ satkāyadṛṣṭeś ca hetuḥ /
syān naiva satkāyadṛṣṭihetukaṃ na satkāyaḍṛṣṭer hetur iti trikoṭikaṃ /
dvitīyā koṭir nāsti
sdug bsngal gyi bden pa la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu ma yin pa yang yod /
'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang yin pa yang yod /
tatra satkāyadṛṣṭihetukaṃ na satkāyadṛṣṭer hetuḥ /
atītapratyutpannān duḥkhadarśanaprahātavyān anuśayāṃs tatsaṃprayuktaṃ ca duḥkhasatyaṃ sthāpayitvā /
atītapratyutpannān samudayadarśanaprahātavyān sarvatragān anuśayān tatsaṃprayuktaṃ ca duḥkhasatyaṃ sthāpayitvā /
anāgataṃ ca satkāyadṛṣṭisaṃprayuktaṃ duḥkhasatyaṃ sthāpayitvā /
satkāyadṛṣṭes tatsaṃprayuktānāṃ ca dharmāṇāṃ jātiṃ jarāṃ sthitim anityatāṃ ca sthāpayitvā yat tad anyat kliṣṭaṃ duḥkhasatyaṃ /
satkāyadṛṣṭihetukaṃ satkāyadṛṣṭeś ca hetur yad etat sthāpitam iti /
naiva satkāyahetukaṃ na satkāyadṛṣṭer hetur akliṣṭaṃ duḥkhasatyaṃ
'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang ma yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang ma yin pa yang yod pas mu gsum pa yin te /
mu gnyis pa ni med do /
de la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu ma yin pa ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba'i phra rgyas pa dang da ltar byung ba rnams dang de dag mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa ma gtogs pa dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i phra rgyas kun du 'gro ba 'das pa dang da ltar byung ba rnams dang de dag dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa ma gtogs pa dang 'jig tshogs la lta ba dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa ma 'ongs pa ma gtogs pa dang 'jig tshogs la lta ba dang de dang mtshungs par ldan pa'i chos rnams kyi skye ba dang rga ba dang gnas pa dang mi rtag pa nyid dam ma gtogs pa de dag las gzhan pa'i sdug bsngal gyi bden pa nyon mongs pa can gang yin pa'o /
'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang yin pa ni ma gtogs pa gang yin pa'o /
'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang ma yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang ma yin pa ni sdug bsngal gyi bden pa nyon mongs pa can ma yin pa'o /
sdug bsngal gyi bden pa ji lta bar kun 'byung ba'i bden pa yang de dang 'dra'o zhes bshad de /
rab tu byed pa'i gzhung yin no /
yathā duḥkhasatyaṃ evaṃ samudayasatyam iti prakaraṇagranthaḥ /
tasyārthaṃ vivṛṇmahe /
ye 'tītapratyutpannā duḥkhadarśanaprahātavyā daśānuśayāḥ satkāyadṛṣṭyādayaḥ
de'i don rnam par dbye ba'i phyir smras pa /
sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba'i phra rgyas 'jig tshogs la lta ba la sogs pa bcu po 'das pa dang da ltar byung ba gang dag yin pa de dag kyang ma gtogs pa yin la /
te sthāpitāḥ /
tair daśabhir anuśayaiḥ saṃprayuktaṃ duḥkhasatyaṃ vedanādikaṃ sthāpitaṃ
phra rgyas bcu po de dag dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa tshor ba la sogs pa yang ma gtogs pa yin no /
'dir ma gtogs pa ma yin pa gang zhig yin zhe na /
kim atrāsthāpitaṃ /
eta evānāgatā daśānuśayās tatsaṃprayuktaṃ ca vedanādikaṃ duḥkhasatyaṃ varjayitvānāgatasatkāyadṛṣṭisaṃprayuktaṃ duḥkhasatyaṃ /
tad dhi (Abhidh-k-vy 194) sthāpayiṣyate /
anāgataṃ ca satkāyadṛṣṭisaṃprayuktaṃ duḥkhasatyaṃ sthāpayitveti vacanāt
phra rgyas par de dag nyid ma 'ongs pa dang de dag dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa tshor ba la sogs pa'o /
'jig tshogs la lta ba dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa ma 'ongs pa ma 'ongs pa yin te /
de ni 'jig tshogs la lta ba dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa ma 'ongs pa ma gtogs pa dang zhes 'byung ba'i phyir ma gtogs par 'jog par 'gyur ro /
tatprāptijātyādayaś cāsthāpitā varjayitvā satkāyadṛṣṭes tatsaṃprayuktānāṃ ca dharmāṇāṃ jātyādīn de dag gi thob pa dang skye ba la sogs pa ma gtogs pa ma yin pas mi brtsal lo /
'jig tshogs la lta ba dang de dang mtshungs par ldan pa'i chos rnams kyi skye ba la sogs pa ni ma gtogs pa yin te /
te hi sthāpayiṣyante /
satkāyadṛṣṭes tatsaṃprayuktānāṃ ca dharmāṇāṃ jātiṃ jarāṃ sthitim anityatāṃ ca sthāpayitveti vacanāt
de dag ni 'jig tshogs la lta ba dang de dang mtshungs par ldan pa'i chos rnams kyi skye ba dang rga ba dang gnas pa dang mi rtag pa nyid dag ma gtogs pa zhes 'byung ba'i phyir ma gtogs par 'jog par 'gyur ro /
tad evaṃ tāvad anāgato 'nuśayas tatsaṃprayuktaṃ ca sthāpitād anyat de lta bas na re zhig phra rgyas ma 'ongs pa dang de dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa ma gtogs pa las gzhan pa ni /
tad anyat kliṣṭam ity ucyate satkāyadṛṣṭihetukam /
satkāyadṛṣṭihetur asyeti satkāyadṛṣṭihetukaṃ
de dag las gzhan pa'i sdug bsngal gyi bden pa nyon mongs pa can zhes bya ba ste /
de ni 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin no /
'di la rgyu 'jig tshogs la lta ba yod pas na 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin te /
sabhāgahetunā sarvatragahetunā cātītapratyutpannasatkāyadṛṣṭihetukatvāt skal pa mnyam pa'i rgyu dang kun du 'gro ba'i rgyus 'das pa dang da ltar byung ba'i 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin pa'i phyir ro /
na tu satkāyadṛṣṭer hetuḥ na hy anāgato dharmaḥ sabhāgahetuḥ sarvatragahetur vā vyavasthāpyate 'jig tshogs la lta ba'i rgyu ni ma yin te /
chos ma 'ongs pa skal ba mnyam pa'i rgyu'am kun du 'gro ba'i rgyur rnam par gzhag pa ni med do /
na ca sahabhūhetuḥ saṃprayuktakahetur vātra saṃbhavati 'di la lhan cig 'byung ba'i phyir rgyu'am mtshungs par ldan pa'i rgyu yang mi srid de /
na hi satkāyadṛṣṭiḥ satkāyadṛṣṭyā saha bhavati saṃprayujyate vā tshogs pa gcig la 'jig tshogs la lta ba gnyis med pa'i phyir ro /
ekasmiṃ kalāpe dvitīyasatkāyadṛṣṭyabhāvāt /
na cāpy antagrāhadṛṣṭyādibhiḥ saha bhavati saṃprayujyate vā
'jig tshogs la lta ba dang 'jig tshogs la lta ba lhan cig 'byung ba'am mtshungs par ldan pa ni med do /
mthar 'dzin par lta ba la sogs pa dang lhan cig 'byung ba'am mtshungs par ldan pa yang ma yin te /
pṛthakkalāpatvāt /
viprayuktās teṣām atītapratyutpannānāṃ duḥkhadarśanaheyānāṃ prāptayo jātyādayaś cāsthāpitāḥ
tshogs pa tha dad pa'i phyir ro /
'di dag gi ldan pa ma yin pa thob pa dag dang skye ba la sogs pa yang ma gtogs pa ma yin pa yin no /
te sthāpitakād anye kliṣṭāś ca /
te 'pi sarvatragahetunā pūrvotpannasatkāyadṛṣṭihetukā /
na tu te satkāyadṛṣṭer hetuḥ
de dag ni ma gtogs pa las gzhan pa yang yin la nyon mongs pa can yang yin te /
de dag kyang kun du 'gro ba'i rgyus sngar skyes pa'i 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin gyi 'jig tshogs la lta ba'i rgyu ni ma yin no /
kasmāt /
prāptayas tāvad vṛkṣaprapāṭikāvat svasarvatragebhyo bahir avasthitatvān na sarvatragā vyavasthāpyante
ci'i phyir zhe na /
re zhig thob pa rnams ni shing ljon pa'i phyi shun dang 'dra bar de kun du 'gro ba dag gi phyir rol na 'dug pa yin pa'i phyir kun du 'gro ba yin par rnam par mi gzhag go /
sarvatragatvābhāvāc ca na satkāyadṛṣṭeḥ sarvatragahetuḥ kun du 'gro ba med pa'i phyir 'jig tshogs la lta ba'i kun du 'gro ba'i rgyu ni ma yin no /
sarvatragajātyādayo 'py yady api sarvatragā iṣṭāḥ kun du 'gro ba skye ba la sogs pa ni grub pa'i mtha' las /
de dag dang ni lhan cig gang /
prāptivarjyāḥ sahabhuvo ye 'py ebhis te 'pi sarvagā iti siddhāntavacanāt 'byung de 'ang kun 'gro thob ma gtogs /
zhes 'byung ba'i phyir kun du 'gro ba yin bar ni 'dod mod kyi /
na tu te cittacaittavat paścimānāṃ cittacaittānāṃ sarvatragahetuḥ de dag sems dang sems las byung ba bzhin du sems dang sems las byung ba ma 'ongs pa rnams kyi kun du 'gro ba'i rgyu ni ma yin te /
svalakṣyavyāpāraparatvena aprādhānye sati cittacaittāntareṣu sarvatragapuruṣakārābhāvāt rang gi mtshan gzhi la byed pa lhur len pa nyid kyis gtso bo ma yin pas sems dang sems las byung ba gzhan la kun du 'gro ba'i skyes bu'i byed pa med pa'i phyir ro /
sarvatragavyavasthānaṃ tu teṣāṃ jātyādīnāṃ svasaṃtānasarvatragahetutvāt skye ba la sogs pa de dag kun du 'gro bar rnam par gzhag pa ni rang gi rgyud kyi kun du 'gro ba'i rgyu yin pa'i phyir ro /
tasmān na te satkāyadṛṣṭer hetur iti śāstrārtho lakṣyate de lta bas na bstan bcos kyi don ni de dag 'jig tshogs la lta ba'i rgyu ma yin no zhes bya bar snang ngo /
sabhāgahetus tarhi kasmān na bhavati 'o na skal ba mnyam pa'i rgyu go ci ste ma yin zhe na /
sabhāgahetuvyavasthā hi puruṣakārāpekṣayāpi skal ba mnyam pa'i rgyur rnam par gzhag pa yang skyes bu byed pa la ltos pa yin te /
yasya hi dharmasya janane yaḥ puruṣakāravān dharmaḥ /
sa tasya sabhāgahetuḥ
chos gang zhig skyed pa la skyes bu byed pa dang ldan pa de ni de'i skal ba mnyam pa'i rgyu yin te /
idam eva ca jñāpakaṃ yatheṣṭaṃ sabhāgahetuvyavastheti skal ba mnyam pa'i rgyu ji ltar 'dod par rnam par 'jog pa'i khungs ni 'di kho na yin no /
vibhāṣāyām apy evam uktaṃ bye brag tu bshad pa las kyang 'di skad du /
cakṣuś ca cakṣuṣaḥ sabhāgahetur devadattacakṣuṣo devadattacakṣuḥ sabhāgahetuḥ mig ni mig gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
lha sbyin gyi mig ni lha sbyin gyi mig gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin te /
dakṣiṇaṃ dakṣiṇasya vāmaṃ vāmasya yāvac cakṣurdravyaṃ cakṣurdravyāntarasya g yas pa ni g yas pa'i yin la /
g yon pa ni g yon pa'i yin pa nas mig gi rdzas ni mig gi rdzas gzhan gyi bar du yin la /
bāhyeṣv api yavo yavasya śāliḥ śāler iti /
yadi hi sarvacakṣuḥ sarvasya cakṣuṣaḥ sabhāgahetur iṣyetāvyākṛtatvaṃ tulyam iti kṛtvā naivaṃ viśeṣaṇam ucyeta
phyi rol gyi dag la yang nas ni nas kyi yin la s'a l'a ni s'a lu'i bar du yin no zhes bshad de /
gal te lung du ma bstan pa nyid du mtshungs pa'i phyir mig thams cad mig thams cad bkyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin par 'dod na ni nge skad du khyad par du bshad par yang mi 'gyur ro /
tasmān na te satkāyadṛṣṭeḥ sabhāgahetur ity avagantavyaṃ de lta bas na de dag ni 'jig tshogs pa lta ba'i rgyu ma yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
apare tv āhuḥ /
sāvaśeṣam etad bhāṣyaṃ
gzhan dag na re rnam par bshad pa 'di ni lhag ma dang bcas pa yin no /
tasmāt sajātyādikās te 'nuśayās tatsaṃprayuktāś ca dharmāḥ (Abhidh-k-vy 195) sthāpitā veditavyā de lta bas na ma gtogs pa ni phra rgyas de dag skye ba la sogs pa dang bcas pa dang de dag dang mtshungs par ldan pa'i chos rnams yin par rig par bya ste /
ye hi dharmasya tatsaṃprayuktānāṃ ca jātyādayaḥ sahabhūhetur bhavanti /
taiḥ sārdhaṃ te dharmāḥ pūrvotpannāḥ sarvatragahetuḥ sabhāgahetur vā bhavanto bhavanti /
prāptivarjyāḥ sahabhuvo ye 'py ebhis ta 'pi sarvagā iti siddhāntāt
grub pa'i mtha' las /
de dag dang ni lhan cig gang /
'byung de'ang kun 'gro thob ma gtogs /
zhes 'byung ba'i phyir chos sngar skyes ba de dag kun du 'gro ba'i rgyu'am skal ba mnyam pa'i rgyur 'gyur ba na chos dang de dag dang mtshungs par ldan pa rnams kyi skye ba la sogs pa lhan cig 'byung ba'i rgyur 'gyur ba gang dag yin pa de dag dang bcas te 'gyur ro /
ata evoktaṃ /
satkāyasaṃprayuktānāṃ ca dharmāṇāṃ jātiṃ jarāṃ sthitim anityatāṃ ca sthāpayitveti
de nyid kyi phyir 'jig chogs la lta ba dang de dang mtshungs par ldan pa'i chos rnams kyi skye ba dang rga ba dang gnas pa dang mi rtag pa nyid dag ma gtogs pa zhes 'byung ngo /
tasmāj jātyādayo 'pi kecit sthāpitāḥ /
ato 'nyad asthāpitam ity avagantavyaṃ /
yuktir iha draṣṭavyā /
yato yuktiḥ /
tato 'vagantavyaṃ /
samudayadarśanaprahātavyā api ye sarvatragā atītapratyutpannās tatsaṃprayuktaṃ ca duḥkhasatyaṃ vedanādikaṃ
de lta bas na skye ba la sogs pa yang kha cig ni ma gtogs pa yin la /
de las gzhan pa ni ma gtogs pa ma yin pa yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
rigs pa ni 'dir gang gi phyir rigs pa yin pa de'i phyir yin pa'i khong du chud par bya bar blta ba yin no /
kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba dag kyang kun du 'gro ba 'das pa dang da ltar byung ba gang dag yin pa dang de dag dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa tshor ba la sogs pa ni ma gtogs pa yin no /
tat sthāpitaṃ /
kim anyat samudayadarśanaprahātavyam asthāpitaṃ
kun 'byung ba mthong pas spang bar bya ba ma gtogs pa ma yin pa gzhan gang zhig yin zhe na /
ye sarvatragā anāgatās tatsaṃprayuktaṃ ca duḥkhasatyaṃ vedanādikaṃ kun du 'gro ba ma 'ongs pa gang dag yin pa dang de dag dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa tshor ba la sogs pa ste /
tad asthāpitaṃ /
ye 'py asarvatragā rāgādayas traiyadhvikā api
de ni ma gtogs pa ma yin pa yin no /
'dod chags la sogs pa kun du 'gro ba ma yin pa dus gsum pa yang rung ste /
yāś ca teṣāṃ sarveṣāṃ prāptayaḥ /
na te sthāpitāḥ
gang dag yin pa dang de dag thams cad kyi thob pa gang dag yin pa de dag kyang ma gtogs pa ma yin pa yin no /
jātyādayas tv ekasmiṃ pakṣe naiva sthāpitāḥ skye ba la sogs pa ni phyogs gcig gi ltar na ni ma gtogs pa ma yin pa nyid do /
pakṣāntare tu kecit sthāpitāḥ phyogs cig shos kyi ltar na ni kha cig ni ma gtogs pa yin no /
kecin na sthāpitāḥ kha cig ni ma gtogs pa ma yin no /
tad etat sarvam asthāpitaṃ samudayadarśanaprahātavyaṃ sarvatragahetunā satkāyadṛṣṭihetukaṃ bhavati kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba ma gtogs pa ma yin pa 'di thams cad ni kun du 'gro ba'i rgyus 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin te /
pūrvotpannasatkāyadṛṣṭihetukatvāt /
na tu satkāyadṛṣṭer hetuḥ
sngar skyes pa'i 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin pa'i phyir ro /
'jig tshogs la lta ba'i rgyu ni ma yin te /
sarvatragāṇāṃ tatsahabhuvāṃ cānāgatatvenāsarvatragahetutvāt /
asarvatragāṇāṃ ca rāgādīnāṃ tatsahabhuvāṃ ca vedanādīnāṃ jātyādīnāṃ caikasmin pakṣe sarvaprāptīnāṃ cāsarvatragatvāt /
nirodhamārgadarśanaprahātavyā bhāvanāprahātavyāś ca kliṣṭā anuśayatatsaṃprayuktatatsamutthajātyādisvabhāvā asthāpitāḥ
kun du 'gro ba rnams dang de dag dang lhan cig 'byung ba rnams ni ma 'ongs pa yin pa nyid kyis kun du 'gro ba'i rgyu ma yin pa'i phyir ro /
kun du 'gro ba ma yin pa 'dod chags la sogs pa ni de dag dang lhan cig 'byung ba tshor ba la sogs pa dang phyogs gcig gi ltar gyi skye ba la sogs pa dang thob pa thams cad ni kun du 'gro ba ma yin pa'i phyir ro /
'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba dang bsgom pas spang bar bya ba nyon mongs pa can phra rgyas dang de dang mtshungs par ldan pa dang des kun nas bslang ba skye ba la sogs pa'i ngo bo nyid dag kyang ma gtogs pa ma yin pa yin te /
te sarvatragahetunā satkāyadṛṣṭihetukāḥ de dag ni kun du 'gro ba'i rgyus 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin no /
na tu te satkāyadṛṣṭer hetuḥ de dag 'jig tshogs la lta ba'i rgyu ni ma yin te /
sarvatragahetutvāsaṃbhavād itarahetvayogāc ca /
satkāyadṛṣṭihetukaṃ satkāyadṛṣṭeś ca hetur yad etat sthāpitam iti /
ye 'tītapratyutpannā duḥkhadarśanaprahātavyā daśānuśayās tatsaṃprayuktaṃ ca duḥkhasatyaṃ yac ca pakṣāntare jātyādikaṃ /
tat sabhāgahetunā sarvatragahetunā ca pūrvasatkāyadṛṣṭihetukaṃ
de kun du 'gro ba'i rgyu nyid yin par mi srid pa'i phyir dang rgyu gzhan yin par mi rung ba'i phyir ro /
'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu gang yin pa ni ma gtogs pa gang yin pa'o zhes bya ba ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba'i rgyu phra rgyas 'das pa dang da ltar byung ba bcu po gang yin pa de dag dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa dang phyogs cig shos kyi ltar gyi skye ba la sogs pa gang yin pa de dag ni skal ba mnyam pa'i rgyu dang kun du 'gro ba'i rgyus sngar skyes pa'i 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin no /
ye ca satkāyadṛṣṭijātyādayas tatsaṃprayuktajātyādayaś ca /
te sahabhūhetunā pūrvoktābhyāṃ ca hetubhyāṃ taddhetukāḥ
'jig tshogs la lta ba'i skye ba la sogs pa dang de dang mtshungs par ldan pa'i skye ba la sogs pa gang dag yin pa de dag ni lhan cig 'byung ba'i rgyu dang sngar bshad pa'i rgyu dag gis de'i rgyu can yin no /
ye punaḥ satkāyadṛṣṭisaṃprayuktāḥ /
te saṃprayuktahetunā ca pūrvoktaiś ca hetubhis taddhetukāḥ
'jig tshogs la lta ba dang mtshungs par ldan pa gang dag yin pa de dag ni mtshungs par ldan pa'i rgyu dang sngar bshad pa'i rgyu rnams kyis de'i rgyu can yin no /
satkāyadṛṣṭeś ca tathaiva hetuḥ de dag kyang de bzhin du 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yin no /
ye 'py atītapratyutpannāḥ samudayadarśanaprahātavyāḥ sarvatragās tatsahabhuvaś ca vedanādayo jātyādayaś ca pakṣāntare /
te sarvatragahetunaiva satkāyadṛṣṭihetukāḥ /
satkāyadṛṣṭeś ca hetuḥ /
pūrvotpannā hi satkāyadṛṣṭis teṣāṃ hetuḥ /
te ca pūrvotpannāḥ satkāyadṛṣṭer iti /
asaṃkliṣṭaṃ tu duḥkhasatyaṃ kuśalam anivṛtāvyākṛtaṃ ca na satkāyadṛṣṭihetukaṃ na ca satkāyadṛṣṭer hetuḥ
kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba kun du 'gro ba 'das pa dang da ltar byung ba de dag dang mtshungs par ldan pa tshor ba la sogs pa dang phyogs cig shos kyi ltar gyi skye ba la sogs pa gang dag yin pa de dag ni kun du 'gro ba'i rgyu kho nas 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang yin te de dag gi rgyu yang 'jig tshogs la lta ba sngar skyes pa yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang de dag sngar skyes pa yin no /
sdug bsngal gyi bden pa nyon mongs pa can ma yin pa de dge ba dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa ni 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang ma yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang ma yin te /
rgyu rnam pa lnga char mi srid pa'i phyir ro /
'dir ni skyed par byed pa'i rgyu'i dbang du bya ba yin gyi thun mong yin pa'i phyir byed rgyu'i rgyu ni ma yin no /
paṃcavidhahetutvasambhavāt /
janako (Abhidh-k-vy 196) hy atra hetur adhikriyate /
na kāraṇahetuḥ /
sādhāraṇatvāt /
vipākahetoś cehāyogaḥ /
satkāyadṛṣṭer nivṛtāvyākṛtatvenāvipākatvāt /
tatra yad etad uktaṃ satkāyadṛṣṭes tatsaṃprayuktānāṃ ca dharmāṇāṃ jātiṃ jarāṃ sthitim anityatāṃ ca sthāpayitveti tad virudhyeta
rnam par smin pa'i rgyu yang rung ba ma yin te /
'jig tshogs la lta ba ni bsgribs la lung du ma bstan pa nyid kyis rnam par smin pa med pa'i phyir ro /
de la 'jig tshogs la lta ba dang de dang mtshungs par ldan pa'i chos rnams kyi skye ba dang rga ba dang gnas pa dang mi rtag pa nyid dag ma gtogs pa zhes bshad pa gang yin pa de dang 'gal bar 'gyur te /
yadi hi satkāyadṛṣtisaṃprayuktadharmajātyādayo na sahabhūhetur bhaveyuḥ /
na te sthāpyeran /
ye hi sthāpitāḥ /
te satkāyadṛṣṭihetukāḥ /
satkāyadṛṣṭeś ca hetur iti
gal te 'jig tshogs la lta ba dang mtshungs par ldan pa'i skye ba la sogs pa lhan cig 'byung ba'i rgyu yin par mi 'gyur na ni de dag ma gtogs par 'jog par yang mi 'gyur ro /
gang dag ma gtogs pa de dag ni 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang yin la /
'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang yin no /
ye tarhi tatsaṃprayuktānām ity etan na paṭhanti /
teṣāṃ kathaṃ prakaraṇagrantho virudhyetety adhyāhāryaṃ
'o na ni gang dag de dang mtshungs par ldan pa'i chos rnams kyi zhes de skad du mi 'don pa de dag gi ltar na rab tu byed pa'i gzhung ji ltar 'gal bar 'gyur zhes khong nas drang bar bya'o /
te hi satkāyadṛṣṭer jātiṃ jarāṃ sthitim anityatāṃ ca sthāpayitvety evaṃ paṭhanti de dag ni 'jig tshogs la lta ba'i skye ba dang rga ba dang gnas pa dang mi rtag pa nyid dag ma gtogs pa zhes de skad du 'don te /
tatsaṃprayukteṣv eva tallakṣaṇāni vyāpriyante /
na satkāyadṛṣṭau /
atas tāni tasyā na sahabhūhetur iti teṣām evaṃvādinām abhiprāyaḥ
de skad du smra ba de dag gi bsam pa ni de dag gi mtshan nyid rnams ni de dang mtshungs par ldan pa dag kho na la byed kyi /
'jig tshogs la lta ba la ni ma yin te /
de'i phyir de dag na de'i lhan cig 'byung ba'i rgyu ma yin no snyam pa 'di yin no /
tair apy etat paṭhitavyam iti /
evam apāṭhe doṣa ity atas tair etat paraṃ paṭhitavyaṃ /
tatsaṃprayuktānāṃ ceti /
tatsaṃprayuktā hi satkāyadṛṣṭer ātmakalpā ekālambanakṛtyādyarthatvāt
de dag gis kyang de skad du gdon par bya zhes bya ba ni de skad du ma bton na nyes te /
de'i phyir de dang mtshungs par ldan pa rnams kyi zhes bya ba 'di gdon dgos te /
'jig tshogs la lta ba ni de dang mtshungs par ldan pa rnams kyi bdag nyid lta bur don dmigs pa dang bya ba gcig pa'i phyir ro /
tasmād yathā teṣu tatsaṃprayukteṣv etāni lakṣaṇāni sahabhūhetuḥ /
tathā satkāyadṛṣṭāv apīti vaibhāṣikābhiprāyaḥ
de lta bas na bye brag tu smra ba rnams kyi bsam pa ni ji ltar mtshan nyid de dag de dang mtshungs par ldan pa de rnams kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu yin pa de bzhin du 'jig tshogs la lta ba'i yang yin no snyam pa yin no /
arthato vaivaṃ boddhavyam iti /
satkāyadṛṣṭigrahaṇena satkāyadṛṣṭisaṃprayuktānām api grahaṇam adhikārānuvṛtter vā tair evaṃ boddhavyaṃ
yang na don gyis de ltar go bar bya'o zhes bya ba ni kha che ba rnams na re 'jig tshogs la lta ba smos pas 'jig tshogs la lta ba dang mtshungs par ldan pa rnams kyang smos pa'am skabs kyi tshul gyis na de dag gis de dang mtshungs par ldan pa rnams kyi zhes bya ba de ltar go bar bya'o zhes zer gyi /
tatsaṃprayuktānāṃ ceti /
kāśmīrā na bahirdeśakā iti darśayati /
sahabhv api tad iti
nyi 'og pa dag ni ma yin no zhes ston par byed pa yin no /
de ni lhan cig 'byung ba yang yin no zhes bya ba ni sems pa la sogs pa yin te /
caittādi /
cittasya hi caittās tāni ca lakṣaṇāni sahabhūhetuḥ sahabhūni ca tāni bhavanti
sems pa la sogs pa dang mtshan nyid rnams ni sems kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu yang yin la de dag ni lhan cig 'byung ba yang yin no /
dharmasyānulakṣaṇānīti vistaraḥ /
dharmasya jātijātyādīni sahabhūni
chos kyi mthun pa'i mtshan nyid rnams zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni chos kyi skye ba'i skye ba la sogs pa ni lhan cig 'byung ba yin gyi /
na sahabhūhetunā hetur viprakṛṣṭatvāt bskal pa'i phyir lhan cig 'byung pa'i rgyus rgyu ni ma yin te /
jātyādiṣu hi teṣāṃ vyāpāro na dharme de dag ni skye ba la sogs pa la byed kyi chos la ni ma yin no /
tāni cānyonyaṃ tāni cānulakṣaṇāni anyonyaṃ sahabhūni jātyādiṣu vyāpārāt de dag phan tshun dang zhes bya ba ni mthun pa'i mtshan nyid de dag skye ba la sogs pa la byed pa'i phyir phan tshun lhan cig 'byung ba yin gyi /
na sahabhūhetunā hetuḥ lhan cig 'byung ba'i rgyus rgyu ni ma yin no /
dharmas tu teṣāṃ sahabhūhetur bhavati chos ni gtso bo yin pa'i phyir de dag gi lhan cig 'byung ba'i rgyu yin te /
prādhānyāt /
sa hi rājeva yātrāyāṃ sabhṛtyaḥ tad bhṛtyavargaṃ sarvaṃ svakalāpam ākarṣann iva pravartate
de ni rgyal po dmag la chas pa rang gi 'khor bran dang bcas pa thams cad khrid par byed pa de bzhin du 'jug go /
cittānuparivartyanulakṣanāni ceti /
cittānuparivartināṃ caittadhyānānāsravasaṃvarāṇām teṣāṃ ca lakṣaṇānām anulakṣaṇāni ca tathaiva cittasya sahabhūni
sems kyi rjes su 'jug pa'i mthun pa'i mtshan nyid rnams dang zhes bya ba ni bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dag gi mthun pa'i mtshan nyid rnams kyang de kho na bzhin du sems kyi lhan cig 'byung ba yin gyi lhan cig 'byung ba'i rgyus rgyu ni ma yin no /
na tu sahabhūhetunā hetuḥ /
evaśabdo 'rthapradarśanārthaḥ /
tāni cānyonyam anuparivartyanulakṣaṇāni sahabhūni
nyid ces bya ba'i sgra ni don rab tu bstan pa'i phyir ro /
de dag phan tshun dang zhes bya ba ni rjes su 'brang ba'i mthun pa'i mtshan nyid rnams lhan cig 'byung ba yin gyi lhan cig 'byung ba'i rgyus rgyu ni ma yin no /
na tu sahabhūhetunā hetuḥ /
sapratighaṃ copādāyarūpam anyonyam aṣṭadravyakādiṣu paramāṇuṣu rūpaśabdagandharasaspraṣṭavyātmakaṃ sahabhūḥ
rgyur byas pa'i gzugs thogs pa dang bcas pa phan tshun dang zhes bya ba ni rdul phra rab rdzas brgyad la sogs pa la gzugs dang dri dang ro dang reg bya'i mtshan nyid ni phan tshun lhan cig 'byung ba yin gyi lhan cig 'byung ba'i rgyus rgyu ni ma yin no /
na tu sahabhūhetunā hetuḥ /
sapratighagrahaṇam apratighanirāsārthaṃ /
apratighaṃ hi dhyānānāsravaṃ saṃvararūpaṃ saptavidhavijñaptisvabhāvaṃ parasparaṃ sahabhūḥ
thogs pa dang bcas pa smos pa ni thogs pa med pas bstsal ba'i phyir te /
thogs pa med pa rnam par rig byed ma yin pa'i ngo bo nyid bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa rnam pa bdun lta bu ni phan tshun lhan cig 'byung ba yang yin la lhan cig 'byung ba'i rgyus rgyu yang yin no /
sahabhūhetunā ca hetur iti /
sarvaṃ ca bhūtair iti
thams cad 'byung ba dag dang lta bu'o zhes bya ba ni rgyur byas pa'i gzugs thogs pa dang bcas pa'am /
sapratighaṃ cāpratighaṃ copādāyarūpaṃ yathāsvabhūtaiḥ sahabhūḥ /
na tu sahabhūhetunā hetuḥ
thogs pa med pa yang rung bdag nyid ji lta ba bzhin du 'byung ba rnams dang lhan cig 'byung ba yin gyi lhan cig 'byung ba'i rgyus rgyu ni ma yin no /
prāptayaś ca sahajāḥ (Abhidh-k-vy 197) prāptimato dharmasya sahotpāde 'pi na sahabhūhetuḥ pūrvaṃpaścātkālajāt prāptīnāṃ thob pa dang ldan pa'i chos kyi thob pa lhan cig skyes pa rnams kyang lhan cig skye mod kyi lhan cig 'byung ba yin gyi lhan cig 'byung ba'i rgyus rgyu ni ma yin no /
asahabhūtvād eva sahabhūhetutvāprasaṃga iti /
sahaja iti viśeṣaṇaṃ /
kasmād ity āha /
anekaphalavipākaniṣyandatvād iti /
yasmāt tāsāṃ prāptimatā saha naikaṃ phalaṃ puruṣakāraphalaṃ vṛkṣaprapāṭikāvat pṛthaksrotatvāt /
nāpy ekaṃ vipākaphalaṃ /
nākṣepike samāpattī acitte prāptayo na ca iti vacanāt
thob pa sngar dang phyis skye ba rnams la ni lhan cig 'byung ba nyid mi srid pa'i phyir lhan cig 'byung ba'i rgyu nyid du thal ba med pas lhan cig skyes pa zhes khyad par du byas pa yin no /
ci'i phyir zhe na /
'bras bu dang rnam par smin pa dang rgyu mthun pa du ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
'di ltar de dag ni shing ljon pa'i phyi shun bzhin du rgyu mthun pa tha dad pa'i phyir thob pa dang ldan pa dang lhan cig skyes bu byed pa'i 'bras bu gcig pa yang ma yin la /
sems med snyoms par 'jug pa dag /
'phen byed ma yin thob pa'ang min /
zhes 'byung ba'i phyir rnam par smin pa'i 'bras bu gcig pa yang ma yin no /
na cāpy ekaniṣyandaphalaṃ prāptīnāṃ hi prātaya eva niṣyandaphalaṃ pṛthaksaṃtānatvāt rgyu mthun pa'i 'bras bu gcig pa yang ma yin te /
rgyu tha dad pa'i phyir thob pa rnams kyi rgyu mthun pa'i 'bras bu ni rgyu mthun pa kho na yin no /
cittānuparivartinām evaikaṃ phalaṃ vipākaniṣyandaphalaṃ ceṣyate /
na prāptīnāṃ /
na tāś cittaiḥ sahacariṣṇavaḥ sahacaraṇaśīlāḥ /
sarvam apy etat syād iti /
yat tāvat sahabhūhetunā hetur iti vistareṇa yad uktaṃ /
bījādīnām iti /
ādiśabdenāṃkuranālakāṇḍādīnāṃ grahaṇaṃ /
eṣa nyāyo na dṛṣṭa iti
sems kyi rjes su 'jug pa rnams kho na dang 'bras bu dang rnam par smin pa dang rgyu mthun pa'i 'bras bu gcig par 'dod kyi thob pa rnams dang ni ma yin no /
de dag ni sems dang lhan cig spyod pa'i ngang tshul can te lhan cig spyod par ngang tshul can te lhan cig spyod par byed pa'i tshul can yang ma yin no /
de thams cad kyang rung mod kyi zhes bya ba ni re zhig gang lhan cig 'byung pa'i rgyus rgyu yin par de ni lhan cig 'byung ba yang yin no zhes bya ba rgyas par bshad pa gang yin pa'o /
sa bon la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni myu gu dang sdong bu dang 'dab ma la sogs pa bsdu'o /
sahotpannayor hetuphalabhāvalakṣaṇo nyāyo na dṛṣṭaḥ /
pūrvaṃ hi bījaṃ paścād aṃkuraḥ
tshul 'di mi snang zhes bya ba ni lhan cig 'byung ba dag gi rgyu dang 'bras bu'i dngos po'i mtshan nyid kyi tshul mi snang ba ste /
pūrvam abhighātaḥ paścāc chabda iti sa bon snga la myu gu 'phyi ba dang bsnun pa snga la sgra 'phyi ba'i phyir ro /
tadyathā pradīpaprabhayor aṃkurachāyayoś ca dper na mar me dang 'od dag dang myu gu dang grib ma dag lta bu yin no zhes bya ba ci zhe na /
kiṃ /
hetuphalabhāva iti vartate
rgyu dang 'bras bu'i dngos po zhes bya bar sbyar te /
pradīpaḥ saprabha evotpadyate mar me yang 'od dang bcas par 'byung gi /
na niṣprabhaḥ /
aṃkurasyātape utpadyamānasyaiva chāyā bhavati
'od med par ma yin la myu gu yang nyin par skye ba nyid na grib ma 'byung mod kyi /
atha ca pradīpaḥ prabhāyāḥ sahotpannāyā hetur bhavati chāyāyāś cāṃkuraḥ /
tadvat /
saṃpradhāryaṃ tāvad iti vistaraḥ /
asiddho dṛṣṭānta iti parasyābhiprāyaḥ
'on kyang mar me yang 'od kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu yin la /
myu gu yang grib ma'i yin pa de dang 'dra'o /
re zhig dpyad par bya'o zhes rgyas par 'byung ba la pha rol pa'i bsam pa ni dpe 'di ma grub po snyam pa yin no /
yasmāt pūrvotpannaiva vartisnehādikā sāmagrī saprabhasya pradīpasyotpattau hetuḥ tshogs pa sngar byung ba mar dang snying po la sogs pa kho na mar me 'od dang bcas pa 'byung ba'i rgyu yin te /
pradīpasya prabhāyāś ca saiva sāmagrī hetuḥ mar me dang 'od kyi rgyu ni tshogs pa de kho na yin gyi 'od kyi rgyu mar me yin par ni mi 'dod do /
na tu pradīpaḥ prabhāyā hetur iṣyate /
evaṃ sacchāyasyāṃkurasyotpattau pūrvotpannaiva sāmagrī bījātapādikā vācyā
de bzhin du myu gu grib ma dang bcas par skye ba la /
yang tshogs pa sngar byung ba sa bon dang nyi ma la sogs pa kho na brjod par bya'o /
niyamata iti /
yasya dharmasya bhāve yasya dharmasya bhāvo niyamena na yadṛcchayā
nges par zhes bya ba ni gang zhig yod na chos gang zhig nges par yod pa yin gyi ma nges pa ni ma yin pa'o /
sa hetuḥ /
itaro hetumān kāryadharma ity arthaḥ
de ni rgyu yin zhing cig shos ni rgyu dang ldan pa yin te /
sahabhuvāṃ ca dharmāṇāṃ /
tadyathā bhūtānāṃ caturṇāṃ cittacaittānuparivartināṃ lakṣyalakṣaṇānāṃ caikasya bhāve sarveṣāṃ bhāva ekasya cābhāve sarveṣām abhāva iti yukto hetuphalabhāvaḥ
'bras bu'i chos yin zhes bya ba'i tha tshig go /
lhan cig 'byung ba'i chos dper na 'byung ba bzhi dang sems dang sems kyi rjes su 'jug pa rnams dang mtshan gzhi dang mtshan nyid rnams kyang gcig yod na thams cad yod la gcig med na yang thams cad med pas rgyu dang 'bras bu'i dngos po rigs pa yin no /
syāt tāvat sahotpannānām iti vistaraḥ /
sahotpannānāṃ hetuphalabhāva iṣyate /
tadyathā cakṣuḥ sahotpannam api cakṣurvijñānena tadutpattau hetur bhavati
re zhig lhan cig 'byung ba rnams ni rung na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lhan cig 'byung ba rnams la ni rgyu dang 'bras bu'i dngos por 'dod de /
dper na mig ni mig ge rnam par shes pa dang lhan cig skye yang de skye ba'i rgyur 'gyur ba lta bu yin na /
parasparaṃ tu kathaṃ /
na hi cakṣurvijñānaṃ tasya cakṣuṣo hetur bhavatīti /
āha /
ata eva kāraṇād bhāvābhāvayos tadvattvād ity arthaḥ
phan tshun du go ji ltar rung ste mig gi rnam par shes pa ni mig de'i rgyu yin no zhe na smras pa /
yod dam med na de dag dang ldan pa'i gtan tshigs de nyid kyi phyir ro /
yod pa dang med pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig ste /
caittādīnāṃ bhāve cittasya bhāvād abhāve cābhāvāt te 'pi cittasya hetavo bhavantīti /
evaṃ tarhīti vistaraḥ
sems pa la sogs pa yod na sems yod pa'i phyir dang med na yang med pa'i phyir la /
de dag kyang sems kyi rgyu yin no zhes bya ba yin no /
yady ekasya bhāve sarveṣāṃ bhāvaḥ sarveṣāṃ cābhāva ekasyety ato 'nyonyaṃ hetuphalabhāvaḥ /
(Abhidh-k-vy 198) /
kāme 'ṣṭadravyaka ity avinābhāvino 'pi rūparasagandhaspraṣṭavyasvabhāvasyopādāyarūpasyānyonyam eṣa prasaṃgaḥ /
anyonyasahabhūhetuprasaṃga ity arthaḥ
de lta na 'o na ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te gcig yod na thams cad yod la thams cad yod na yang gcig yod pas de'i phyir phan tshun rgyu dang 'bras bu'i dngos po yin na ni /
'dod na dbang po med pa yi /
phra rab rdul phran rdzas brgyad do /
zhes 'byung bas rgyur byas pa'i gzugs med na mi 'byung ba gzugs dang ro dang dri dang reg bya'i ngo bo nyid kyang phan tshun der thal bar 'gyur te phan tshun lhan cig 'byung ba'i rgyu nyid du thal bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
bhūtaiś ca sārdham upādāyarūpasya sahabhūhetutvaprasaṃgaḥ /
cittānulakṣaṇādīnāṃ ceti /
ādiśabdena cittānuparivartyanulakṣaṇānāṃ ca /
cittādibhir iti /
atrāpy ādiśabdena cittānuparivartyanulakṣaṇānāṃ ca
'byung ba rnams dang yang rgyur byas pa'i gzugs dang lhan cig lhan cig 'byung ba'i rgyu nyid du thal bar 'gyur ro /
sems kyi mthun pa'i mtshan nyid la sogs pa yang zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni sems kyi rjes su 'jug pa'i mthun pa'i mtshan nyid rnams kyang bsdu'o /
cittādibhir iti /
atrāpy ādiśabdena cittānuparivartibhiś cānyonyahetuprasaṃgaḥ
sems la sogs pa dang zhes bya ba 'dir yang sogs pa zhes bya ba'i sgras ni sems kyi rjes su 'jug pa dag dang yang phan tshun rgyu nyid du thal bar 'gyur bar bstan to /
tenaiva cādiśabdena prāptibhiḥ sahajābhiḥ prāptimatām eṣa prasaṃga iti vaktavyaṃ sogs pa zhes bya ba'i sgra 'di nyid kyis thob pa lhan cig skyes pa rnams dang thob pa dang ldan par yang der thal bar 'gyur ro zhes brjod par bya'o /
tridaṇḍānyonyabalāvasthānavad iti /
anyonyabalenāvasthānam anyonyabalāvasthānaṃ /
tridaṇdasyānyonyabalāvasthānaṃ tridaṇḍānyonyabalāvasthānaṃ /
tadvat /
yathā tridanḍasya daṇḍatrayasyānyonyabalenāvasthānaṃ
dbyu gu gsum phan tshun stobs kyis gnas pa bzhin du zhes bya ba la /
phan tshun stobs kyis gnas pa ni gcig gi mthus gcig gnas pa ste /
dbyu gu gsum phan tshun stobs kyis gnas pa bzhin du'o /
ji ltar dbyu gu gsum ste /
evaṃ sahabhuvāṃ cittacaittādīnāṃ hetuphalabhāvaḥ sidhyati /
mīmāṃsyaṃ tāvad etad iti vistaraḥ /
parīkṣyam etat /
na siddho 'yaṃ dṛṣṭānta ity abhiprāyaḥ
dbyu gu gsum phan tshun stobs kyis gnas pa de bzhin du lhan cig 'byung ba sems dang sems las byung ba rnams rgyu dang 'bras bu'i dngos por grub par 'gyur ro /
re zhig ci 'dir dpyad par bya'o zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di yongs su brtag par bya ba ste /
dpe 'di ma grub bo snyam du bsams pa yin no /
sahotpannās trayo daṇḍās teṣāṃ balaṃ dbyu gu gsum lhan cig 'byung ba de dag gi stobs te /
tena sahotpannabalena kim eṣāṃ daṇḍānām avasthānaṃ lhan cig 'byung ba'i stobs des dbyu gu rnams gnas sam /
āhosvitpūrvasāmagrīvaśāt tathotpādaḥ /
āhosvid yathaivaiṣām avasthitaḥ pūrvabhūtabhautikasamudāyalakṣaṇasāmagrīvaśāt sahabhāvaḥ /
tathaiva paścād api parasparāśritānām utpāda iti
'on te tshogs pa snga ma'i dbang gis de ltar 'byung /
'on te ji ltar sngon 'byung ba dang 'byung ba las gyur pa'i spyi'i mtshan nyid kyi tshogs pa'i dbang gis lhan cig gnas pa de kho na bzhin du phyis kyang phan tshun brten pa rnams 'byung ba yin /
anyad api ca tatra kiṃcid bhavati nānyonyabalam eveti darśayati de la gzhan yang cung zad yod do zhes bya ba ni phan tshun gyi stobs kho nar ma zad do zhes ston par byed do /
kiṃ tad ity āha de ci'i phyir zhe na smras pa /
sūtrakaṃ daṇḍatrayaṃ niveśitaṃ srad bu ste dbyu gu gsum gyi chings ma yin no /
śaṃkuko vā kīlako vety arthaḥ gzer bu ni phur bu zhes bya ba'i tha tshig go /
pṛthivī vā dhārikādhastāt rten par byad pas ni 'og nas so /
eṣām api nāmeti /
eṣām api sahabhuvām anye 'pi sabhāgasarvatragavipākakāraṇahetavaḥ sūtrakādisthānīyā bhavantīti siddhaḥ sahabhūhetuḥ
de dag la yang zhes bya ba ni lhan cig 'byung ba de dag la yang skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba dang rnam par smin pa dang byed rgyu'i rgyu srad bu la sogs pa lta bu gzhan dag kyang yod pas lhan cig 'byung ba'i rgyu nyid grub po /
nyon mongs pa rnams ni nyon mongs pa can rnams kyi yin no zhes bya ba la /
(II /
53, 54ab) kliṣṭāḥ kliṣṭānām iti /
kliṣṭā akuśalā nivṛtāvyākṛtāś ca kliṣṭatvasāmānyena sabhāgahetutvam eṣāṃ /
tenākuśalā akuśalānāṃ sabhāgahetuḥ /
nivṛtāvyākṛtā nivṛtāvyākṛtānāṃ /
akuśalā nivṛtāvyākṛtānāṃ /
nivṛtāvyākṛtāś cākuśalānāṃ sabhāgahetur iti darśitaṃ bhavati, avyākṛtā avyākṛtānām iti
nyon mongs pa can ni mi dge ba dang bsgribs la lung du ma bstan pa rnams yin te /
de dag ni nyon mongs pa can nyid du spyir skal ba mnyam pa'i rgyu nyid yin no /
des na mi dge ba rnams kyang mi dge ba rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin zhing bsgribs la lung du ma bstan pa rnams kyang bsgribs la lung du ma bstan pa rnams kyi yin la /
mi dge ba rnams bsgribs la lung du ma bstan pa rnams kyi yang yin zhing bsgribs la lung du ma bstan pa rnams kyang mi dge ba rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no zhes bstan par 'gyur ro /
lung du ma bstan pa rnams ni lung du ma bstan pa rnams kyi yin no zhes bya ba ni ma bsgrigs la lung du ma bstan pa rnams kyi yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
anivṛtāvyākṛtā anivṛtāvyākṛtānām ity arthaḥ /
rūpam avyākṛtam avyākṛto rūpaskandhaḥ paṃcānāṃ skandhānāṃ sabhāgahetuḥ /
catvāras tu skandhā vedanādayo na rūpasya sabhāgahetur viśiṣṭatvāt
lung du ma bstan pa'i gzugs te /
lung du ma bstan pa'i gzugs kyi phung po ni phung po lnga po dag gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin la tshor ba la sogs pa phung po bzhi ni khyad par du 'phags pa'i phyir gzugs kyi skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin te /
na hi viśiṣṭo nyūnasya sabhāgahetur iṣyate /
samaviśiṣṭayor iti vacanāt
mnyam dang khyad par can gyi yin /
zhes 'byung ba dman pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu khyad par can yin par ni mi 'dod do /
kuśalākuśalaṃ tu rūpam ābhisaṃskārikatvāt samaṃ viśiṣṭaṃ ceti catvāras tasya sabhāgahetur bhavanti dge ba dang mi dge ba'i gzugs ni mngon par bya ba las byung ba'i phyir mnyam pa dang khyad par can yang yin pas /
de'i skal ba mnyam pa'i rgyu ni bzhi po yin no /
kalalaṃ kalalādīnām iti /
paṃcagarbhāvasthāḥ kalalārbudapeśīghanapraśākhāvasthāḥ paṃca jātāvasthāḥ bālakumārayuvamadhyavṛddhāvasthā ity ete daśa daśānām avasthānāṃ sabhāgahetuḥ
nur nur po ni nur nur po la sogs pa zhes bya ba ni mngal na gnas pa'i gnas skabs lnga po nur nur po dang mer mer po dang nar nar po dang mkhrang 'gyur dang rka lag 'gyus pa'i gnas skabs dag dang skyes pa'i gnas skabs lnga po byis pa dang gzhon nu dang lang tsho dang dar la babs pa dang rgas pa'i gnas skabs dag ste /
de ltar bcu po de dag ni gnas skabs bcu po de dag ni skal ba mnyam pa'i rgyu yin te /
kalalaṃ kalalāntarasya yāvad (Abhidh-k-vy 199) vārddhasya nur nur po ni nur nur po gzhan gyi yin pa nas rgas pa'i par gyi yin no /
arbudam arbudasya yāvad vārddhasya mer mer po ni mer mer po gzhan gyi yin pa nas rgas pa'i bar gyi yin no /
evaṃ yāvad vārddhaṃ vārddhasyaiva de bzhin du rgas pa ni rgas pa kho na'i bar du yin no /
ekaikāpahrāsena ekaikāparihāreṇaikasmin nikāyasabhāge vaktavyaṃ ris mthun pa cig la ni re re phyi nas te re re bor nas brjod par bya'o /
anyeṣu samānajātīyeṣu nikāyasabhāgeṣu yadā manuṣyajanmano manuṣyajanmaivotpadyate ris mthun pa rnam pa mthun pa gzhan dag tu ste /
gang gi tshe mi'i skye ba nas mi'i skye ba kho nar skye ba de'i tshe ni /
tadā daśāpy avasthā daśānām apy avasthānāṃ /
vṛddhāvasthāpi yāvad avasthāntarāṇāṃ
gnas skabs bcu char yang gnas skabs bcu po dag gi yin te rgas pa'i gnas skabs kyang gnas skabs gzhan bcu char gyi bar du yin no /
sā hi vṛddhāvasthā kṣaṇāntare tajjanmavṛddhāvasthāyāḥ rgas pa'i gnas skabs de ni skad cig ma bzhin du ni tshe 'di'i rgas pa'i gnas skabs kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
sabhāgahetuḥ /
aṃtyā tu janmāntarakalalādīnāṃ daśānām apy avasthānāṃ sabhāgahetur ity avagantavyaṃ
'di'i tha ma ni tshe rabs gzhan gyi nur nur po la sogs pa gnas skabs bcu char gyi'ang skal ba mnyam pa'i rgyu yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
bāhyeṣv api yavo yavasyeti vistaraḥ /
yavo yavasya sabhāgahetur na śāleḥ /
śāliḥ śāler eva na yavasyety anena tulye 'py avyākṛtatve svasaṃtāna eva sabhāgahetutvaṃ /
nānyasaṃtāne jananaśaktyabhāvād iti darśayati
phyi'i dag la yang nas ni nas kyi yin la zhes bya bar rgyas par 'byung ba ni nas ni nas kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin gyi s'a lu'i ma yin la /
s'a lu yang s'a lu kho na'i yin gyi nas kyi ni ma yin no /
de lta na 'dis ni lung du ma bstan pa nyid du mtshungs kyang rang gi rgyud kho na'i skal ba mnyam pa'i rgyu nyid yin gyi skyed pa'i mthu med pa'i phyir rgyud gzhan gyi ni ma yin no zhes ston par byed do /
atītāni mahābhūtāni anāgatānāṃ mahābhūtānāṃ hetur adhipatir iti /
hetupratyayo 'dhipatipratyayaś cety arthaḥ
'das pa'i 'byung ba chen po rnams ni ma 'ongs pa'i 'byung ba chen po rnams kyi rgyu dang bdag po yin no zhes 'byung ba ni rgyu'i rkyen dang bdag po'i rkyen no zhes bya ba'i tha tshig ste /
ayugapadbhāvān na sahabhūhetuḥ /
ata evācittacaittatvāc ca na saṃprayuktakahetuḥ /
asarvatragatvān na sarvatragahetuḥ
cig car 'byung ba med pa'i phyir lhan cig 'byung ba'i rgyu yang ma yin no /
de nyid kyi phyir dang sems dang sems las byung ba ma yin pa'i phyir mtshungs par ldan pa'i rgyu yang ma yin no /
kun du 'gro ba ma yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu yang ma yin no /
avyākṛtatvān na vipākahetuḥ /
pāriśeṣyāt sabhāgahetur evety avagamyate
lung du ma bstan pa yin pa'i phyir rna par smin pa'i rgyu yang ma yin pas shugs kyis na skal ba mnyam pa'i rgyu kho na yin no zhes bya bar shes so /
yadi sadṛśāḥ sadṛśānāṃ sabhāgahetuḥ /
evaṃ paścādutpanno 'pi pūrvotpannasya sabhāgahetuḥ prāpnoti
gal te 'dra ba rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin na /
de lta na phyis skyes pa yang sngar skyes pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu yin par 'gyur zhing /
sahotpanno 'pi sahotpannasya /
anutpanno 'py anutpannasyety ata āha
lhan cig skyes pa yang lhan cig skyes pa'i yin par 'gyur la /
ma skyes pa yang ma skyes pa'i yin par 'gyur ro zhe na /
te 'pi na sarve /
kiṃ tarhi /
agrajāḥ /
agre jātā atītāḥ pratyutpannā vā sabhāgahetuḥ /
anāgatā na sabhāgahetur ity arthād uktaṃ bhavati
de'i phyir smras pa /
de dag kyang thams cad ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
sngar skyes rnams /
sngar skyes pa 'das pa dang da ltar byung ba skal ba mnyam pa'i rgyu yin pas shugs kyis nam 'ongs pa ni skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin no zhes bshad par 'gyur ro /
evam atītāny atītapratyutpannānām iti /
pūrvotpannāny atītāni paścādutpannātītānām iti vibhajyavyākhyaṃ
de ltar na 'das pa rnams ni 'das pa dang da ltar byung ba rnams kyi yin no zhes bya ba ni 'das pa sngar skyes pa rnams ni 'das pa phyis skyes pa rnams kyi yin no zhes rnam par phye ste bshad par bya'o /
atītapratyutpannāny anāgatānāṃ sabhāgahetuḥ 'das pa dang da ltar byung ba rnams ni ma 'ongs pa rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin gyi /
na tu anāgatāny anāgatānām ity uktam /
ato gamyate nāsty anāgataḥ sabhāgahetur iti
ma 'ongs pa rnams ma 'ongs pa rnams kyi yin no zhes ni ma bshad pas de'i phyir skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa med do zhes bya bar khong du chud do /
na kadācid iti /
na kadācin na hetur ity adhikṛtaṃ
nam yang ma yin no zhes bya ba ni nam yang rgyu ma yin pa ma yin no zhes bya bar skabs dang sbyar te /
hetur evety arthaḥ /
tasmād asty anāgataḥ sabhāgahetur ity abhiprāyaḥ
rgyu yin pa kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
de lta bas na skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa yod do snyam du bsams pa yin no /
sahabhv iti vistaraḥ /
sahabhūsaṃprayuktakavipākahetuṣv abhisaṃdhir abhiprāyaḥ
lhan cig 'byung ba dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba la lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa dang rnam par smin pa'i rgyu dag las dgongs pa ni thugs la dgongs pa ste /
tena vacanaṃ /
tasmāt sahabhūsaṃprayuktakavipāka hetvabhisaṃdhivacanād adoṣo na kadācin na hetur iti vacane /
bāhuliko hy eṣa nirdeśa iṣyate
des gsungs pa yin no /
lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa dang rnam par smin pa'i rgyu dag las dgongs nas gsungs pa de'i phyir nam yang rgyu ma yin pa ma yin no zhes gsungs pa la nyes pa med de bstan pa 'di ni phal che'i dbang du mdzad par bzhed do /
caramām avasthām abhisaṃdhāyeti /
antyām anāgatāvasthām abhipretyety arthaḥ
tha ma'i gnas skabs de las dgongs nas zhes bya ba ni ma 'ongs pa tha ma'i gnas skabs de las dgongs nas zhes bya ba'i tha tshig ste /
adhvatraye 'pi hetur bhavatīti tasyābhiprāyaḥ de'i bsam pa ni dus gsum char na yang rgyu yin no snyam pa yin no /
tasyāyam aparihāra iti vistaraḥ de yi de ni lan du mi rung ste /
tasya vādino 'yam aparihāraḥ /
kasmāt /
yasmāt sa dharma utpadyamānāvasthāyāḥ pūrvaṃ sabhāgahetur abhūtvā paścād bhavati
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni smra ba de'i lan du mi rung ba'o /
ci'i phyir zhe na /
'di ltar chos de skye ba'i gnas skabs kyi sngon rol na skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin pa las phyis yin pas te /
na nityaṃ sabhāgahetur ity arthaḥ rtag tu skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin pas so zhes bya ba'i tha tshig go /
bhavīnām anāgatāvasthānām ekā caramāvasthā sabhāgahetutve niyatībhūtā ma 'ongs pa'i gnas skabs mang po zhig yod pa las tha ma'i gnas skabs gcig gis skal ba mnyam pa'i rgyu nyid du nges par gyur pa yin na /
tadanyā bahvyas tatrāniyatībhūtāḥ santi de na de las gzhan pa nges par ma gyur pa yang mang mo zhig yod do /
tatra ca sāmānyenoktaṃ na hetur iti de las ni nam yang rgyu ma yin pa ma yin no zhes spyir gsungs te /
evaṃ kṛtvāyam aparihāraḥ /
ekāsyām (Abhidh-k-vy 200) api hy avasthāyāṃ sa na sabhāgahetur iti śakyam evaṃ vaktuṃ syāt
de lta bas na de ni lan du mi rung ngo /
de lta na ni gnas skabs 'di na yang skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin no zhes de skad du brjod par nus so /
yo dharmo yasya dharmasya samanantara iti /
samanantarapratyaya ity arthaḥ
chos gang zhig chos gang gi mtshungs pa de ma thag pa yin pa zhes bya ba ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen zhes bya ba'i tha tshig go /
śakyam anayā kalpanayeti /
sa dharma utpadyamānāvasthāyāṃ samanantarapratyayatve niyatībhūto bhavati
yongs su rtog pa 'dis brjod par nus zhes bya ba ni chos de skye ba'i tshe'i gnas skabs na mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen nyid du nges par gyur pa yin te /
ataḥ śakyaṃ tāṃ caramāvasthām abhisaṃdhāyety anayā kalpanayā vaktuṃ syān na kadācin na samanantara iti /
kasmād evam āha
de'i phyir tha ma'i gnas skabs de las dgongs nas zhes bya ba'i yongs su rtog pa 'dis nam yang mtshungs pa de ma thag pa ma yin pa ma yin no zhes brjod par nus pa'o /
yadi sa dharmo notpanno bhavatīti /
yadi sa dharmo 'nāgato bhavati nāsau samanantarapratyayo bhavatīty arthaḥ
ci'i phyir 'di skad du gal te chos de ma skyes par gyur na'o zhes gsungs zhes bya ba ni gal te chos de ma 'ongs pa yin na de mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen du mi rung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
caramāvasthāvādy āha /
dvimukhasaṃdarśanārtham iti vistaraḥ /
yathā tatra yo dharmo yasya dharmasya hetuḥ /
kadācit sa dharmas tasya dharmasya na hetuḥ /
āha /
na kadācid iti /
tathehāpi kartavyaṃ /
yo dharmo yasya dharmasya samanantaraḥ /
kadācit sa dharmas tasya dharmasya na samanantara iti
tha ma'i gnas skabs smra ba de nyid kyis sgo gnyis su bstan par bya ba'i phyir ro zhes bya ba rgyas par smras te /
der ji lta ba ste chos gang zhig chos gang gi rgyu yin pa de res 'ga' zhig chos de'i rgyu ma yin pa yin nam zhe na smras pa nam yang ma yin no zhes 'byung ba de bzhin 'dir yang chos gang zhig chos gang gis mtshungs pa de ma thag pa yin pa'i chos de res 'ga' zhig chos de'i mtshungs pa de ma thag pa'i ma yin pa yin nam zhe na /
smras pa /
āha /
na kadācid iti kartavyaṃ
nam yang ma yin no zhes brjod par bya la /
(yadi sa dharmo notpanno bhavatīti) yathā ceha tathā tatreti /
kathaṃ /
yo dharmo yasya dharmasya samanantaraḥ
'dir ji lta ba ste chos gang zhig chos gang gis mtshungs pa de ma thag pa yin pa'i chos de res 'ga' zhig chos de'i mtshungs pa de ma thag pa ma yin nam zhe na /
smras pa /
kadācit sa dharmas tasya dharmasya na samanantaraḥ /
āha /
yadi sa dharmo notpanno bhavatīti
gal te chos de ma skyes par gyur na'o zhes bya ba de lta bu bzhin du der yang chos gang zhig chos gang gi rgyu yin pa'i chos de res 'ga' zhig chos de'i rgyu ma yin pa yin nam zhe na /
evaṃ tatra kartavyaṃ /
kathaṃ /
yo dharmo yasya dharmasya hetuḥ /
kadācit sa dharmas tasya dharmasya na hetuḥ /
āha /
yadi sa dharmo notpanno bhavatīti /
yadi sa dharmo 'nāgato bhavati nāsau hetupratyayo bhavatīty arthaḥ /
atrācārya āha /
evaṃ sati ko guṇa iti vistaraḥ /
iti dvimukhasaṃdarśanena kaścid guṇo labhyate
smras pa /
gal te chos de ma skyes par gyur na'o zhes brjod par bya ba yin te /
gal te chos de ma 'ongs pa yin na de'i rgyu'i rkyen du mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
'dir slob dpon gyis de lta yin na yon tan ci zhig 'thob par 'gyur zhes bya ba rgyas par smos te /
de ltar sgo gnyis su bstan pa la yon tan ci yang mi thob bo /
naiva hy utpadyamānāvasthāyāṃ sa dharmo hetuḥ samanantaro vā mukhyavṛttyā bhavatīty akauśalam evātra śāstrakārasyaivaṃ saṃbhāvyate /
kvacit sāvakāśaṃ bruvataḥ /
kvacin niravakāśaṃ /
sāvakāśaṃ tāvad yad idam uktaṃ /
yo dharmo yasya dharmasya hetuḥ /
kadācit sa dharmas tasya dharmasya na hetuḥ
chos de ni skye ba'i tshe'i gnas skabs na dngos kyi tshul du rgyu'am mtshungs pa de ma thag pa ma yin pa nyid pas de lta na 'di bstan bcos byed pa kha cig tu glags dang bcas par smra zhing kha cig tu glags med par smra ba mi mkhas pa kho nar yid ches par 'gyur te re zhig glags dang bcas pa ni chos gang zhig chos gang gi rgyu yin pa'i chos de res 'ga' zhig chos de'i rgyu ma yin pa yin nam zhe na smras pa /
nam yang ma yin no zhes gang bshad pa de yin no /
āha /
na kadācid iti /
kathaṃ na kadācin na hetur ity evam uktvā punar varṇayati /
caramāvasthāyāṃ sabhāgahetur iti
ji lta zhe na /
nam yang rgyu ma yin pa ma yin no zhes de skad du smras pa yang tha ma'i gnas skabs na skal ba mnyam pa'i rgyu yin no zhes rjod par byed pas so /
niravakāśaṃ yadi sa dharmo notpanno bhavati na samanantaraḥ /
utpannas tu samanantara iti
glags med pa ni gal te chos de ma skyes par gyur na mtshungs pa de ma thag pa ma yin la skyes pa ni mtshungs pa de ma thag pa yin no zhes bya ba yin no /
ayam atrābhiprāyārtha aikāntikam arthaṃ vyavasthāpya punar anyathākarotīti 'dir dgongs pa'i don ni don gcig tu nges par rnam par bzhag nas yang gzhan du 'chad do snyam pa yin no /
tasmāt pūrvaka evaiṣa parihāraḥ sādhur iti /
sahabhūsaṃprayuktakavipākahetvabhisaṃdhivacanād adoṣa iti
de lta bas na 'dir lan snga ma kho na legs pa yin no zhes bya ba ni lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa dang rnam par smin pa'i rgyu las dgongs nas gsungs pa'i phyir de ni nyes pa med do zhes bya ba yin no /
yat tarhīdam uktam iti vistaraḥ /
kuta etad āyātaṃ
'o na gang 'di skad du gsungs so zhes bya ba rgyas par 'byung ba 'di ci'i phyir zhe na /
anāgato naiva sabhāgahetur ity uktaṃ skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa med pa kho na'o zhes bshad do /
tad yadi anāgato naiva sabhāgahetuḥ kasmād anāgatā satkāyadṛṣṭiḥ sthāpitā de la gal te skal ba mnyam par rgyu ma 'ongs pa med pa zhig yin no /
ci'i phyir 'jig tshogs la lta ba ma 'ongs pa ma gtogs par bshad /
yad dhi sthāpitaṃ /
tat satkāyadṛṣṭihetuṃ satkāyadṛṣṭeś ca hetur iti vyākhyātaṃ /
tatra katham anāgatā satkāyadṛṣṭiḥ satkāyadṛṣṭer hetuḥ
ma gtogs pa gang yin pa de ni 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang yin no zhes bshad do /
de la 'jig tshogs la lta ba ma 'ongs pa ji ltar 'jig tshogs la lta ba'i rgyu ma yin zhe na /
na tāvat sahabhūhetuḥ saṃprayuktakahetur vā saṃbhavaty asahabhūtvāt re zhig lhan cig mi 'byung ba'i phyir lhan cig 'byung ba'i rgyu dang mtshungs par ldan pa'i rgyu ni ma yin no /
na vipākahetur avyākṛtatvāt /
na kāraṇahetuḥ sādhāraṇatvenāgaṇyamānatvāt /
(Abhidh-k-vy 201) pāriśeṣyāt sabhāgahetuḥ sarvatragahetur vā bhavatīti bhavet
lung du ma bstan pa yin pa'i phyir rnam par smin pa'i rgyu yang ma yin no /
thun mong pa nyid kyis mi bgrang ba'i phyir byed rgyu'i rgyu yang ma yin pas rgyu zhig yin na shugs kyis na skal ba mnyam pa'i rgyu'am kun du 'gro ba'i rgyu yin par 'gyur ro /
iha ca sabhāgahetur eva sarvatragahetuḥ /
ato yady anāgatā satkāyadṛṣṭiḥ satkāyadṛṣṭer na sabhāgahetuḥ kasmād asau tṛtīyakoṭyarthaṃ sthāpiteti
'dir ni kun du 'gro ba'i rgyu dang skal ba mnyam pa'i rgyu kho na yin no /
de'i phyir gal te 'jig tshogs la lta ba ma 'ongs pa 'jig tshogs la lta ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin na ci'i phyir 'di mu gsum pa'i don du ma gtogs par bshad ce na /
vaibhāṣika āha /
anāgatasatkāyadṛṣṭisaṃprayuktakaṃ duḥkhasatyaṃ sthāpayitvety evam etad kartavyam iti
bye brag tu smra bas de ni 'di skad du 'jig tshogs la lta ba ma 'ongs pa dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa ma gtogs pa zhes brjod par bya zhes bya ba smras te /
satkāyadṛṣṭisaṃprayuktakam eva sthāpayitavyaṃ 'jig tshogs la lta ba dang mtshungs par ldan pa kho na ma gtogs par bya ba yin gyi /
na tu satkāyadṛṣṭiḥ 'jig tshogs la lta ba ni ma yin no /
tad dhi vedanādikaṃ sahabhūhetunā saṃprayuktakahetuuā vā satkāyadṛṣṭihetukam satkāyadṛṣṭeś ca hetuḥ /
na sabhāgahetunā /
vinaṣṭako hy ayam anāgatāṃ satkāyadṛṣṭim iti pāṭhaḥ
tshor ba la sogs pa de ni lhan cig 'byung ba'i rgyu dang mtshungs par ldan pa'i rgyus 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang yin gyi skal ba mnyam pa'i rgyus ni ma yin no /
'jig tshogs la lta ba ma 'ongs pa dang zhes 'byung ba 'di ni nyams pa yin te /
paścātpadasthena tacchabdena saha na patḥitavyaḥ /
saṃprayuktaduḥkhasatyaviśeṣaṇārthaṃ tu samasyaitat padadvayaṃ paṭhitavyaṃ /
anāgatasatkāyadṛṣṭisaṃprayuktakam iti /
arthato vaivaṃ boddhavyaṃ yady evaṃ na kriyate pāṭhaḥ
tshig 'og ma la yod pa de zhes bya ba'i sgra dang lhan cig gdon par mi bya'i mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa'i khyad par du bya ba'i phyir 'jig tshogs la lta ba ma 'ongs pa dang mtshungs par ldan pa zhes tshig 'di gnyis bsdus te gdon par bya'o /
yang na don gyis na de ltar go bar bya'o zhes bya ba ni gal te de skad du 'don par mi byed na /
bhāṣyākṣepanirvṛttaḥ pāṭho na tantram ity abhiprāyaḥ bshad pa las 'byung ba dang mthun par 'don pa ni brtsan pa ma yin no snyam du bsams pa yin no /
prajñaptibhāṣyaṃ kathaṃ nīyate sarvadharmāś catuṣke niyatā iti /
hetau niyatā yasya dharmasya yo dharmo hetuḥ /
sa dharmas tasya dharmasya na kadācin na hetuḥ /
triṣv api kāleṣu hetur ity arthaḥ
'o na btags pa'i bshad pa chos thams cad ni bzhi tshan du nges pa yin te zhes gsungs pa 'di ji ltar drang zhes bya ba la klan ka ba'i bsam pa ni rgyur nges pa ni chos gang zhig chos gang gi rgyu yin pa'i chos de ni nam yang chos de'i rgyu ma yin pa ma yin te /
dus gsum char na yang rgyu yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
evaṃ phale niyatā yasya dharmasya yo dharmaḥ phalaṃ puruṣakārādi yojyaṃ /
evam āśraye niyatā yasya dharmasya cakṣurvijñānāder yo dharma āśrayaś cakṣurādir iti yojyaṃ /
evam ālambane niyatā yasya dharmasya cakṣurvijñānāder yo dharma ālambanaṃ rūpādir iti yojyaṃ /
tena dharmāṇāṃ hetau niyatatvāt triṣv api kāleṣu sabhāgahetur bhavatīti codakābhiprāyaḥ
de bzhin du 'bras bur nges pa ni chos gang zhig chos gang gi 'bras bu yin pa ste rgyu mthun pa la sogs par sbyar ro /
de bzhin du rten du nges pa ni mig la sogs pa'i chos gang zhig mig gi rnam par shes pa la sogs pa chos gang gi rten yin pa zhes bya bar sbyar ro /
de bzhin du dmigs par nges pa ni gzugs la sogs pa chos gang zhig mig gi rnam par shes pa la sogs pa chos gang gi dmigs pa yin pa zhes bya bar sbyar te /
des na chos rnams rgyur nges pa'i phyir dus gsum char yang skal ba mnyam pa'i rgyu yin no snyam pa yin no /
sarvahetvanabhisaṃdher adoṣa iti darśayan vaibhāṣika āha /
hetur atra saṃprayuktakahetuḥ sahabhūhetuś ca na sabhāgahetuḥ sarvatragahetur vā /
anāgatāvasthāyām avyavasthāpitatvāt /
na vipākahetuḥ /
anāniṃjyasya karmaṇah kasyacid gatyantare 'pi vipākādānāt
bye brag tu smra bas lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu las dgongs pa'i phyir nyes pa med do zhes bstan pa'i phyir smras pa /
'dir rgyu ni mtshungs par ldan pa'i rgyu dang lhan cig 'byung ba'i rgyu yin gyi skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba'i rgyu dag ni ma yin te /
ma 'ongs pa'i gnas skabs su rnam par ma bzhag pa'i phyir ro /
rnam par smin pa'i rgyu yang ma yin te /
mi g yo ba ma yin pa'i las kha cig tshe rabs gzhan du yang rnam par smin pa mi 'byin pa'i phyir ro /
phalaṃ puruśakāraphalaṃ adhipatiphalaṃ ca 'bras bu ni skyes bu byed pa'i 'bras bu dang bdag po'i 'bras bu yin te /
tayoḥ sahabhūsaṃprayuktakahetvoḥ phalatvāt /
vaibhāsikāṇām etan matam
de gnyis ni lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu dag gi 'bras bu yin pa'i phyir ro /
anāgataṃ vidyamānam utpadyata iti /
tasmād ayaṃ prasaṃjayati
bye brag tu smra ba rnams kyi gzhung lugs ni ma 'ongs pa yod bzhin du skye'o zhes bya ba 'di yin te /
nanu caivaṃ sati sabhāgahetur abhūtvā anāgatāvasthāyāṃ hetur bhavati vartamānāvasthāyām iti prāptaṃ prasaktam ity arthaḥ de lta bas na 'di skad du de na ma 'ongs pa'i gnas skabs na skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin pa las da ltar gyi gnas skabs na rgyu yin par gyur pa ma yin nam zhes thal bar sgrub ste /
iṣyata evāvasthāṃ prati na dravyam iti gyur zhes bya ba ni thal bar gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
iṣyata eva sabhāgahetoḥ sabhāgahetutvāvasthā pūrvaṃ nāsīd idānīṃ bhavatīti /
na tu dravyasvalakṣaṇaṃ pūrvaṃ nāsīd idānīṃ bhavatīti
gnas skabs la ni 'dod pa kho na yin gyi rdzas la ni ma yin no zhes bya ba ni skal ba mnyam pa'i rgyu nyid kyi gnas skabs ni sngon ma byung ba las dbyung ngo zhes bya ba kho nar 'dod kyi rdzas kyi rang gi mtshan nyid ni sngon ma byung ba las dbyung ngo zhes bya bar ma yin no /
avasthāphalaṃ hi sāmagryaṃ na dravyaphalam iti /
hetupratyayasāmagryā vartamānāvasthāphalaṃ na dravyaṃ /
yasmād anāgato 'pi sa dharmo dravyato 'sti
tshogs pa ni gnas skabs kyi 'bras bu can yin gyi rdzas kyi 'bras bu can ma yin no zhes bya ba ni rgyu dang rkyen tshogs pa ni da ltar gyi gnas skabs kyi 'bras bu can yin gyi rdzas kyi ni ma yin te 'di ltar chos de ni ma 'ongs pa yin yang rdzas su yod la da ltar byung ba ni ma yin no /
na punaḥ pratyutpanna eveti /
codaka āha /
kiṃ punaḥ syād iti vistaraḥ
klan ka pas cir 'gyur zhe na zhes bya ba rgyas par smras pa dang bye brag tu smra bas bstan bcos las de smos par 'gyur ro zhes bya ba smos so /
vaibhāṣika āha /
śāstre tasya grahaṇaṃ syād iti /
tasyānāgatasya sabhāgahetoḥ /
na cāsti grahaṇaṃ
skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa de smos pa yang med de bstan bcos de las dge ba'i rtsa ba ma 'ongs pa rnams ni dge ba'i rtsa ba ma 'ongs pa rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no zhes ni ma bshad do /
na hi tatra śāstre uktaṃ /
anāgatāni kuśalamūlāni anāgatānāṃ kuśalamūlānāṃ (Abhidh-k-vy 202) sabhāgahetur iti /
codaka āha /
ya eva hīti vistaraḥ /
codakasyāyam abhiprāyaḥ /
yady apy anāgato 'sti sabhāgahetur na tv asau phaladānagrahaṇakriyāyāṃ samarthaḥ /
ya eva hi phaladānagrahaṇakriyāsamarthaḥ phalākṣepakriyāsamarthaś ca /
tasyaiva sabhāgahetoḥ atītasya vartamānasya ca grahaṇāt
klan ka pas 'bras bu smin pa dang 'dzin par byed nus pa gang yin pa zhes bya ba rgyas par smos te /
klan ka ba'i bsam pa ni skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa yod mod kyi de ni 'bras bu smin pa dang 'dzin par byed nus pa ma yin gyi /
skal ba mnyam pa'i rgyu 'das pa dang da ltar byung ba gang yin pa 'bras bu smin par byed nus pa dang 'bras bu 'phen par byed nus pa de kho na smos pa'i phyir ro /
adoṣo 'nāgatasya sabhāgahetor agrahaṇaṃ skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa smos pa la nyes pa med de /
tasya phaladānagrahaṇakriyāyām asāmarthyāt de la 'bras bu smin pa dang 'dzin par byed pa'i mthu med pa'i phyir ro /
tasmād asty anāgataḥ sabhāgahetuḥ /
atha ca śāstre nokta iti /
vaibhāṣika āha /
naitad astīti vistaraḥ /
naitad yujyate /
niṣyandaphalena hi saphalaḥ sabhāgahetuḥ /
sabhāgasarvatragayor niṣyandaḥ /
niṣyando hetusadṛśa iti vacanāt
de lta bas na skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa yod mod kyi 'on kyang bstan bcos las ma bshad do snyam pa yin no /
bye brag tu smra bas de ni ma yin te zhes bya ba rgyas par smos te /
de ni rung ba ma yin te /
rgyu mthun skal mnyam kun 'gro ba'i /
zhes 'byung ba'i phyir dang rgyu mthun rgyu dang 'dra ba'o /
zhes 'byung ba'i phyir skal ba mnyam pa'i rgyu ni rgyu mthun pa'i 'bras bu dang bcas pa yin na /
tac cānāgatasyāyuktaṃ /
tan niṣyandaphalam ayuktaṃ /
kasmāt /
pūrvapaścimatābhāvāt /
anāgatāvasthāyām idaṃ pūrvam idaṃ paścimam iti na paricchidyate viprakīrṇatvāt
de yang ma 'ongs pa la rigs pa ma yin te /
rgyu mthun pa'i 'bras bu de rigs pa ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
snga phyi med pa'i phyir te /
ma 'ongs pas gnas skabs na ni 'di ni snga ma'o /
'di ni phyi ma'o zhes bya bar yongs su mi chod de /
na cāsati pūrvāparabhāve sadṛśaḥ sadṛśasya niṣyando yujyate 'chol bar 'dug pa'i phyir ro /
snga phyi med na ni 'dra ba'i rgyu mthun pa dang 'dra ba yin par yang mi rung ngo /
atha matam /
utpannam atītaṃ vartamānaṃ vā anāgatasya niṣyanda iti
'on te skyes pa 'das pa dang da ltar byung ba ma 'ongs pa'i rgyu mthun par 'dod do zhe na /
ata āha /
na cotpannam anāgatasya niṣyando yujyata iti
de'i phyir byung zin pa yang ma 'ongs pa'i rgyu mthun par mi rung ste zhes bya ba smos te /
yathātītaṃ vartamānasya niṣyando na bhavati /
tathānāgatasyāpy utpanno na niṣyando bhavitum arhati
dper na da ltar gyi rgyu mthun pa 'das pa ma yin pa de bzhin du byung zin pa yang ma 'ongs pa'i rgyu mthun pa yin par 'os pa ma yin no /
kasmād ity āha de ci'i phyir zhe na /
mā bhūd dhetoḥ pūrvaṃ phalam iti doṣāṭ /
vipākaphalasya pūrvaṃ saha cāyogād iti /
mā bhūd dhetoḥ pūrvaṃ phalam iti pūrvam ayogaḥ /
saha cāyogo 'nāgatāvasthāyāṃ
rgyu bas 'bras bu snga na ni mi rung bas zhes bya ba smos te /
skyon du 'gyur ba'i phyir ro /
rnam par smin pa'i 'bras bu snga ba dang lhan cig pa mi rung ba'i phyir la zhes bya ba ni rgyu bas 'bras bu snga na mi rung bas snga pa yang mi rung ngo /
ma 'ongs pa'i gnas skabs na lhan cig pa yang mi rung ste /
na hi pratyutpannāvasthāyāṃ sahabhūhetor iva vipākahetoḥ sahotpannaṃ phalam upalabhyate de ltar byung ba'i gnas skabs na lhan cig 'byung ba'i rgyu bzhin du rnam par smin pa'i rgyu'i 'bras bu lhan cig 'byung ba mi dmigs so /
tasmāt /
anāgate cādhvani pūrvapaścimatābhāvāt /
viprakīrṇatvād anāgatasyādhvano na pūrvaṃ vipākahetuḥ paścād vipākaphalaṃ yujyate /
tasmāc ca sabhāgahetuvad vipākahetur apy anāgato na prāpnoti
bam po bco brgyad pa /
de lta bas na ma 'ongs pa'i dus la yang snga phyi med pa'i phyir te ma 'ongs pa'i dus 'chol bar 'dug pa'i phyir rnam par smin pa'i rgyu snga la rnam par smin pa'i 'bras bu 'phyi bar rung ba ma yin no /
de'i phyir yang skal ba mnyam pa'i rgyu bzhin du rnam par smin pa'i rgyu yang ma 'ongs pa yin par mi 'gyur ro /
vaibhāṣika āha /
naitad asti yad uktaṃ vipākahetur apy evam iti /
na cānyonyaniṣyandatā yuktimatīti
bye brag tu smra bas de ni ma yin te zhes bya ba smos te /
de lta na rnam par smin pa'i rgyu yang zhes smras pa gang yin pa'o /
yasya yaḥ sabhāgahetuḥ sadṛśo dharmaḥ /
tasya sa eva dharmas tadānīṃ eva kathaṃ niṣyando yokṣyate
phan tshun rgyu mthun pa nyid du ni rigs pa dang ldan pa ma yin no zhes bya ba ni chos 'dra ba gang zhig gang gis skal ba mnyam pa'i rgyu yin pa'i chos de nyid de kho na'i tshe de'i rgyu mthun pa yin par ji ltar rung ste /
na hi putraḥ svasyaiva pitus tadānīm eva pitā bhavatīti /
na tv evaṃ vipākahetuḥ /
kim /
anyonyahetuphalatā na paurvāparyeṇa vinā saṃprasajyate prāpnoti /
kasmāt bhinnalakṣaṇatvād dhetuphalayoḥ /
hetor anyal lakṣaṇaṃ svabhāva ity arthaḥ
bu rang gi pha nyid kyi pha de kho na'i tshe mi 'gyur ro /
rnam par smin pa'i rgyu ni de ltar thal bar mi 'gyur te zhes bya ba ci zhe na /
snga phyi med bzhin du yang phan tshun rgyu dang 'bras bu nyid du thal bar mi 'gyur te 'thob par mi 'gyur ro /
de ci'i phyir zhe na /
rgyu dang 'bras bu dag mtshan nyid tha dad pa'i phyir te /
rnam smin rgyu ni mi dge dang /
dge ba zag bcas rnams kho na /
zhes bya ba dang rnam smin lung du ma bstan chos /
zhes 'byung ba'i phyir rgyu'i mtshan nyid kyang gzhan no /
akuśalatā kuśalasāsravatā vā tasya lakṣaṇaṃ /
phalasya cānyal lakṣaṇam anivṛtavyākṛtatvaṃ
ngo bo nyid ces bya ba'i tha tshig ste /
de'i mtshan nyid ni mi dge ba nyid dang dge ba zag pa dang bcas pa nyid yin no /
vipākahetur aśubhāḥ kuśalāś caiva sāsravāḥ /
vipāko 'vyākṛto dharma (Abhidh-k-vy 203)
'bras bu'i mtshan nyid kyang gzhan te ma bsgribs la lung du ma bstan pa nyid yin no /
iti vacanāt /
tasmād iti vistaraḥ /
avasthāvyavasthita eva sabhāgahetuḥ /
avasthāyāṃ vyavasthitaḥ /
atītāvasthaḥ pratyutpannāvasthaś ca sabhāgahetur nānāgatāvasthaḥ
de lta bas na zhes bya ba rgyas par 'byung ba gnas skabs kyis rnam par gnas pa ni gnas skabs las rnam par gnas pa ste /
skal ba mnyam pa'i rgyu ni 'das pa'i gnas skabs pa dang da ltar byung ba'i gnas skabs pa yin gyi ma 'ongs pa'i gnas skabs pa ni ma yin no /
lakṣaṇavyavasthitas tu vipākahetuḥ rnam par smin pa'i rgyu ni mtshan nyid las rnam par gnas pa yin te /
lakṣaṇena vyavasthitas triṣv api kāleṣu yathoktalakṣaṇa ity anāgato 'pi vipākahetur na vāryate na pratiṣidhyate /
idam iha vicāryate
mtshan nyid kyi rnam par gnas pa yin no /
dus gsum char du yang mtshan nyid ji skad bshad pa bzhin yin pas rnam par smin pa'i rgyu ni ma 'ongs pa'i gnas skabs mi dgag go /
'dir 'di dpyad par bya ste /
kim anāgate 'dhvani sadṛśā dharmā viprakīrṇā iti na śakyate paricchetuṃ ayaṃ hetur idam idam asya niṣyandaphalam iti /
ato nānāgataḥ sabhāgahetur vyavasthāpyate /
āhosvit yo dharmo yasya dharmasya sabhāgahetur bhavet
ci ma 'ongs pa'i dus na chos 'dra ba rnams 'chol bar 'dug pas 'di ni rgyu'o /
'di'i rgyu mthun pa'i 'bras bu'o /
zhes bya bar yongs su gcad mi nus te /
de'i phyir skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa rnam par mi gzhag gam /
sa dharmas tasya hetupratyayavaśān niṣyandaphalaṃ bhaved iti /
ato 'nāgatas sabhāgahetur na vyavasthāpyate
'on te chos gang zhig gang gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin pa'i chos de rgyu dang rkyen gyi dbang gis de'i rgyu mthun pa'i 'bras bu yin par yang 'gyur bas de'i phyir skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa rnam par ma bzhag ce na /
naitad vyākhyānakārair vicāritaṃ 'di rnam par bshad pa byed pa rnams kyis ni ma dpyad do /
mama tu pūrvaka evāyaṃ pakṣaḥ pratibhātīti /
kim eṣa niyama iti /
kiṃ svabhūmika evety avadhāryate /
nānyathāpy astīty abhiprāyaḥ
bdag ni phyogs snga ma 'di kho na ltar yin no snyam byed do /
ci de ltar nges sam zhe na zhes bya ba ni ci rang gi sa pa kho na'o zhes nges par bzung ba zhig yin nam 'on te de lta ma yin pa yang yod snyam du bsams pa yin no /
anyonyaṃ navabhūmis tu mārga iti /
tuśabdo viśeṣaṇe /
mārga iti mārgasatyaṃ vivakṣitaṃ /
sāsravān mārgasatyaṃ viśiṣyate
sa dgu'i lam ni phan tshun du /
zhes bya ba la /
ni zhes bya ba'i sgra ni khyad par du bya ba yin te /
lam zhes bya ba lam gyi bden pa yin par brjod par 'dod pas zag pa dang bcas pa las lam gyi bden pa khyad par du shes pa yin no /
sāsravo hi dharmaḥ svabhūmika eva sabhāgahetuḥ zag pa dang bcas pa'i chos kyi skal ba mnyam pa'i rgyu ni rang gi sa pa kho na yin gyi /
nānyabhūmikaḥ mārgas tv anyabhūmiko 'pi sabhāgahetuḥ /
iha bhūmigrahaṇe sāravānāsravagrahaṇaṃ
gzhan gyi sa pa ni ma yin la /
lam gyi skal ba mnyam pa'i rgyu ni gzhan gyi sa pa yang yin no /
dhātugrahaṇe tu sāsravasyaivety ata āha /
yat sāsravāṇāṃ mārgasya ca tulye bhūmibhede mārga eva navabhūmiko 'nyonyaṃ sabhāgahetur na sāsrava iti /
kuta ity āha
sa smos na ni zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa yang gzung gi khams mos na ni zag pa bcas pa kho na gzung ste /
de'i phyir 'di ni sa de dag tu glo bur du 'ongs pa yin la /
āgantuko hy asau tāsu bhūmiṣu na taddhātupatitaḥ /
tadbhūmikābhis tṛṣṇābhir asvīkṛtatvād iti /
na hi kāmarūpārūpya(navabhūmisaṃniśrayādhigamyatvāt navabhūmiko na tadbhūmisaṃgṛhītatvāt) caryas tṛṣṇāḥ sāsravān ivānāsravān dharmān svīkurvanti
sa de pa'i sred pa dag gis bdag gir ma byas pa'i phyir khams de dag tu gtogs pa ma yin zhes bya ba smos te /
zag pa med pa'i chos rnams ni zag pa dang bcas pa 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sred pa dag gis bdag gir mi byed do /
yadā tarhi nirvāṇaṃ mārgaṃ vābhilaṣati kuśalo 'sau dharmacchandaḥ 'o na gang gi tshe mya ngan las 'das pa dang lam mngon par 'dod pa de'i tshe ji lta bu zhe na /
de ni chos la 'dun pa dge ba yin te /
na rāgaḥ /
tasya varjyatvād iti vacanāt
'dod chags min te spang bya'i phyir /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
samānajātīyasyety anāsravajātīyasya /
evaṃ tarhi sarvaḥ sarvasya sabhāgahetuḥ prāpnoti /
ata āha /
samaviśiṣṭayor iti /
anyonya- grahaṇaṃ tarhi kim arthaṃ
rigs mthun pa'i zhes bya ba ni zag pa med pa'i rigs kyi'o /
de lta na 'o na ni thams cad kyang thams cad kyi skal ba mnyam pa'i rgyur 'gyur ro zhe na /
de'i phyir /
mnyam dang khyad par can gyi yin /
zhes bya ba smos so /
'o na ci'i phyir phan tshun du zhes smos she na /
ūrdhvabhūmikādharabhūmikayor anyonyam ity evam arthaṃ sa gong ma pa dang sa 'og ma pa dag phan tshun du zhes de skad du bya ba'i phyir te /
ūrdhvabhūmiko 'py adharabhūmikayoḥ samaviśiṣṭayoḥ sabhāgahetur bhavati sa gong ma pa yang sa 'og ma pa dag gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin la /
adharabhūmiko 'py ūrdhvabhūmikayor iti sa 'og ma pa yang sa gong ma pa dag gi yin no /
tadyatheti vistaraḥ /
duḥkhe dharmajñānakśāntis tasyā evānāgatāyāḥ sameti kṛtvā sabhāgahetuḥ /
viśiṣṭasya ca duḥkhe dharmajñānasya duḥkhe 'nbvayajñānakṣānter yāvad anutpādajñānasya (Abhidh-k-vy 204)
'di lta ste zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa ni mnyam pa yin pas zag pa med pa de nyid ma 'ongs pa dang sdug bsngal la chos shes pa dang sdug bsngal la rjes su shes pa'i bzod pa dang mi skye ba shes pa'i bar khyad par can gyi rgyu yin no /
na tu nyūnasya dman pa'i ni ma yin te /
na hi duḥkhe dharmajñānam anāgatāyāḥ duḥkhe dharmajñānakṣānteḥ sabhāgahetur bhavati sdug bsngal la chos shes pa ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa ma 'ongs pa'i skal ba mnyam pa'i rgyur mi 'gyur ro /
darśanabhāvanāśaikṣamārgās tridvyekeṣām iti /
darśanamārgo darśanamārgāntarasya bhāvanāmārgasyāśaikṣamārgasya ca sabhāgahetur iti trayāṇāṃ /
bhāvanāmārga bhāvanāmārgāntarasyāśaikṣamārgasya ca sabhāgahetuḥ
mthong ba dang bsgom pa dang mi slob pa'i lam rnams ni gsum dang gnyis dang gcig dag gi yin no zhes bya ba ni mthong ba'i lam ni mthong ba'i lam gzhan dang bsgom pa'i lam dang mi slob pa'i lam gyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin pas gsum gyi yin no /
bsgom pa'i lam ni bsgom pa'i lam gzhan dang mi slob pa'i lam gyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin gyi /
na darśanamārgasyeti dvayoḥ /
aśaikṣamārgo 'śaikṣamārgāntarasya na darśanamārgabhāvanāmārgayor ity ekasya sabhāgahetuḥ /
tatrāpīti /
tatra darśanamārgādiṣu mṛdvindriyamārgo darśanamārgasvabhāvo mṛdutīkṣṇendriyamārgasya tatsvabhāvasyaiva /
tikṣṇendriyamārgas tīkṣṇdriyamārgasyaiva /
na mṛdvindriyamārgasya nyūnatvāt /
evaṃ bhāvanāmārgo 'śaikṣamārgaś ca vaktavyaḥ
mthong ba'i lam gyi ni ma yin pas gnyis kyi yin no /
mi slob pa'i lam ni mi slob pa'i lam gzhan gyi yin gyi mthong ba dang bsgom pa'i lam dag gi ni ma yin pas gcig gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
de la yang zhes bya ba ni mthong ba'i lam la sogs pa'i de la yang dbang po rtul po'i lam mthong ba'i lam gyi ngo bo nyid ni dbang po rtul po dang rnon po'i lam /
de'i ngo bo nyid kho na'i rgyu yin la dbang po rnon po'i lam ni dbang po rnon po'i lam kho na'i yin gyi dman pa'i phyir dbang po rtul po'i lam gyi ni ma yin no /
de bzhin du bsgom pa'i lam dang mi slob pa'i lam la yang brjod par bya ste /
tad darśayann āha /
tadyatheti vistaraḥ /
ekasyāpi mṛdvindriyasya pudgalasya ṣaṇmārgāḥ santi
de bstan pa'i phyir 'di lta ste zhes bya ba rgyas par smos so /
gang zag dbang po rtul po gcig la yang lam drug car yod la rang bzhin gyis dbang po rnon po la ni gsum yod de /
prakṛtitīkṣṇendriyasya trayaḥ /
tatra śraddhānusārimārgaḥ śraddhānusārimārgāntarasyātmīyasya sabhāgahetuḥ /
dharmānusārimārgasya cātmīyasyānāgatāvasthasya śraddhādhimuktadṛṣṭiprāptasamayavimuktāsamayavimuktamārgāṇāṃ cātmīyāṇāṃ yathāyogam utpattyanutpattidharmāṇāṃ ceti ṣaṇṇāṃ sabhāgahetuḥ
de la dad pas rjes su 'brang ba'i lam ni bdag nyid kyang dad pas rjes su 'brang ba'i lam gzhan dang bdag nyid kyi chos kyi rjes su 'brang ba'i lam ma 'ongs pa'i gnas skabs dang bdag nyid kyang dad pas mos pa dang mthong bas thob pa dang dus kyi rnam par grol ba dang dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i lam skye ba dang mi skye ba'i chos can rnams kyi ci rigs par skal ba mnyam pa mnyam pa'i rgyu yin pas drug gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
śraddhādhimuktamārgaḥ śraddhādhimuktamārgāntarasya dṛṣṭiprāptasamayavimuktāsamayavimuktamārgāṇāṃ cāpareṣām api trayāṇām iti caturṇāṃ sabhāgahetuḥ dad pas mos pa'i lam ni dad pas mos pa'i lam gzhan dang mthong bas thob pa dang dus kyi rnam par grol ba dang dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i lam gzhan gsum gyi yin pas gzhi'i skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
samayavimuktamārgaḥ samayavimuktamārgāntarasyāsamayavimuktamārgasya ceti dvayoḥ sabhāgahetuḥ /
na tu śraddhādhimuktamārgaḥ śraddhānusāridharmānusārimārgayor hetuḥ pūrvakālīnatvāt darśanamārgasya
dus kyi rnam par grol ba'i lam ni dus kyi rnam par grol ba'i lam gzhan dang dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i yin pas gnyis kyi skal pa mnyam pa'i rgyu yin no /
dad pas mos pa'i lam ni dad pas rjes su 'brang ba dang chos kyi rjes su 'brang ba'i lam dag gi rgyu ma yin te /
bhāvanāmārgasya ca viśiṣṭatvāt /
evam anyatrāpi yojyaṃ /
dharmānusārimārgaḥ dharmānusārimārgāntarasya dṛṣṭiprāptāsamayavimuktamārgayoś ceti trayāṇāṃ sabhāgahetuḥ
mthong ba'i lam dus snga ba'i phyir dang bsgom pa'i lam yang khyad par can yin pa'i phyir ro /
de bzhin du gzhan la yang sbyar par bya'o /
chos kyi rjes su 'brang ba'i lam ni chos kyi rjes su 'brang ba'i lam gzhan dang mthong bas thob pa dang dus dang mi sbyor ba rnam par grol ba'i lam rnams kyi yin pas gsum gyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
dṛṣṭiprāptamārgo dṛṣṭiprāptamārgāntarasyāsamayavimuktamārgasya ceti dvayoḥ mthong bas thob pa'i lam ni mthong bas thob pa'i lam gzhan dang dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i lam gyi yin pas gnyis kyi yin no /
asamayavimuktamārgo 'samayavimuktamārgāntarasyaivety ekasya sabhāgahetuḥ dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i lam ni dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i lam gzhan kho na'i yin pas /
gcig gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
na tu dhamānusārimārgaḥ śraddhānusārimārgasya sabhāgahetuḥ chos kyi rjes su 'brang ba'i lam ni dad pas rjes su 'brang ba'i lam gyi skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin te /
dharmānusārimārgasyendriyato viśiṣtatvāt /
nāpi śraddhādhimuktamārgasyendriyato viśiṣṭatvāt /
nāpi samayavimuktamārgasyendriyato viśiṣṭatvāt
chos kyi rjes su 'brang ba'i lam ni dbang po'i sgo nas khyad par can yin pa'i phyir ro /
dad pas mos pa'i lam gyi yang ma yin te /
dbang po'i sgo nas khyad par can yin pa'i phyir ro /
samayavimuktamārgas tarhīndriyato viśiṣṭasya dṛṣṭiprāptamārgasya sabhāgahetuḥ prāpnoti /
na prāpnoti
'o na ni dus kyi rnam par grol ba'i lam mthong bas thob pa dbang po'i sgo nas rgyu ma yin te dbang po'i sgo nas khyad par du 'phags pa'i skal pa mnyam pa'i rgyu yin par 'gyur ro zhe na /
aśaikṣamārgasaṃgṛhītatvāt /
na hi pūrvakālīnaṃ phalaṃ paścātkālīno hetur iti
mi slob pa'i lam gyis bsdus pa yin pa'i phyir mi 'gyur te /
'bras bu dus sngar byung la rgyu dus phyis byung ba ni ma yin no /
dṛṣṭiprāptamārgaḥ punaḥ samayavimuktamārgasya na sabhāgahetur indriyato nyūnatvāt mthong bas thob pa'i lam yang dus kyi rnam par grol ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin te /
kathaṃ punar iti vistaraḥ dbang po'i sgo nas khyad par can yin pa'i phyir ro /
kathaṃ punar ūrdhvabkūmikasya dvitīyadhyānāt prabhṛti yāvad ākiṃcanyāyatanabhūmikasya darśanamārgasya bhāvanāmārgasya vā aśaikṣamārgasya vā yathāyogam adhobhūmiko mārgo vijñānānamtyāyatanāt (Abhidh-k-vy 205) prabhṛti yāvad anāgamyabhūmiko yathāyogaṃ darśanamārgo bhāvanāmārgo vā aśaikṣamārgo vā samo vā viśiṣṭo vā bhavati /
kathaṃcana bhavitavyaṃ /
hīnatvād adharāyā bhūmeḥ
yang ji ltar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sa gong ma pa bsam gtan gnyis pa nas bzung ste /
ci yang med pa'i skye mched kyi bar gyi sa pa'i mthong ba'i lam mam /
bsgom pa'i lam mam /
mi slob pa'i lam ni ci rigs par sa 'og ma'i lam rnam shes mtha' yas skye mched nas bzung ste /
mi lcogs pa med pa'i bar gyi sa pa'i mthong ba'i lam mam /
bsgom pa'i lam mam /
mi slob pa'i lam dang ji ltar rigs par mnyam pa'am khyad par can yin ji ltar na yin par mi 'gyur zhe na /
indriyato hetūpacayataś ca sa 'og ma ni dman pa'i phyir ro /
indriyatas tāvat samo bhavati viśiṣṭo vā dbang po dang rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas te zhes bya ba la /
darśanamārge śraddhānusārimārgaś caturthadhyānabhūmiko 'dharabhūmikasya tasyaiva śraddhānusārimārgasya samaḥ /
ubhayor mṛdvindriyatvāt /
tasyaivādharabhūmiko dharmānusārimārgo viśiṣṭaḥ
re zhig mthong ba'i lam la dbang po'i sgo nas lam mnyam pa'am khyad par can yin pa ni bsam gtan bzhi pa'i dad pas rjes su 'brang ba'i lam dang sa 'og ma'i dad pas rjes su 'brang ba'i lam de nyid mnyam pa yin te gnyi ga yang dbang po rtul po yin pa'i phyir ro /
de nyid pas chos kyi rjes su 'brang ba'i lam sa 'og ma pa khyad par du 'phags pa yin te /
tīkṣṇendriyatvāt /
tathā dharmānusārimārgaś caturthadhyānabhūmiko 'dharabhūmikasya dharmānusārimārgasya samaḥ
dbang po rnon po'i phyir ro /
de bzhin du chos kyi rjes su 'brang ba'i lam bsam gtan bzhi pa'i sa pa ni chos kyi rjes su 'brang ba'i lam sa 'og ma pa dang mnyam pa yin no /
evam etāv eva śraddhānusāridharmānusārimārgau caturthadhyānabhūmikāv adharabhūmikayor bhāvanāśaikṣamārgayoḥ pratyekaṃ bhūmīndriyabhedabhinnayoḥ samau vā viśiṣṭau veti saṃbhavato yojyau /
tathā bhāvanāmārge ākiṃcanyāyatanabhūmikasya śraddhādhimuktamārgasyādharabhūmikaḥ śraddhādhimuktamārgaḥ samaḥ
de bzhin du dad pas rjes su 'brang ba dang chos kyi rjes su 'brang ba'i lam bsam gtan bzhi pa'i sa pa de dag nyid sa 'og ma pa'i bsgom pa dang mi slob pa'i lam so sor sa dang dbang po'i bye brag gis tha dad pa dag dang ci rigs par mnyam pa'am khyad par can yin par sbyar bar bya'o /
de bzhin du bsgom pa'i lam la yang ci yang med pa'i skye mched kyi sa pa'i dad pas mos pa'i lam ni sa 'og ma pa'i dad pas mos pa'i lam dang mnyam pa yin te /
ubhayor mṛdvindriyatvāt /
tasyaivādharabhūmiko dṛṣṭiprāptamārgo viśiṣṭaḥ
gnyi ga yang dbang po rtul po yin pa'i phyir ro /
de nyid pas sa 'og ma pa'i mthong bas thos pa'i lam khyad par du 'phags pa yin te /
tīkṣṇendriyatvāt /
tathā tasyaiva samayavimuktamārgo 'dharabhūmikaḥ samaḥ
dbang po rno ba'i phyir ro /
de bzhin du de nyid sa 'og ma pa'i dus kyi rnam par grol ba'i lam dang ni mnyam pa yin te /
ubhayor mṛdvindriyatvāt /
tasyaivāsamayavimuktamārgo 'dharabhūmiko viśiṣṭaḥ
gnyi ga yang dbang po rtul po yin pa'i phyir ro /
de nyid pas sa 'og ma pa'i dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i lam khyad par can yin te /
tīkṣṇendriyatvāt /
evam aśaikṣamārge ākiṃcanyāyatanabhūmikasyāśaikṣamārgasyādharabhūmikaḥ samo viśiṣṭo veti yathāyogaṃ yojyam /
anayā diśā sarvabhūmayo yojyāḥ kathaṃ hetūpacayataḥ
dbang po rno ba'i phyir ro /
de bzhin du mi slob pa'i lam la yang ci yang med pa'i skye mched kyi mi slob pa'i lam ni ci rigs par sa 'og ma pa dang mnyam pa'am khyad par yin par sbyar bar bya ste phyogs 'dis sa thams cad sbyar bar bya'o /
ūrdhvabhūmikasyādharabhūmiko mārgaḥ samo viśiṣṭo vā bhavatīty ata idam ucyate /
tatra darśanādimārgāṇām iti vistaraḥ
rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas ji ltar sa gong ma pa'i sa 'og ma'i lam dang mnyam pa'am khyad par can yin zhe na /
de'i phyir da la rgyus shin tu rgyas par byas pa ni mthong ba'i lam la sogs pa dang zhes bya ba 'di rgyas par smos so /
ādigrahaṇena bhāvanāśaikṣamārgopasaṃgrahaḥ /
ūrdhvabhūmikāyā duḥkhe dharmajñānakṣānteḥ adhobhūmikaṃ duḥkhe dharmajñānaṃ hetūpacayato viśiṣṭaṃ bhavati
sogs pa zhes bya ba smos pas ni bsgom pa dang mi slob pa'i lam nye bar bsdus te /
sa gong ma pa'i sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa bas ni sa 'og ma pa'i sdug bsngal la chos shes pa'i rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas khyad par can yin no /
duḥkhe dharmajñānād apy ūrdhvabhūmikād adharabhūmikā duḥkhe 'nvayajñānakṣāntir yāvad ūrdhvabhūmikān mārge dharmajñānād adharabhūmikā mārge 'nvayajñānakṣāntir hetūpacayato viśiṣṭā bhavati sa 'og ma pa'i sdug bsngal la chos shes pa bas kyang sa 'og ma pa'i sdug bsngal la rjes su shes pa'i bzod pa'i rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas khyad par can yin pa nas sa gong ma pa'i lam la chos shes pa bas kyang sa 'og ma pa'i lam la rjes su shes pa'i bzod pa'i bar du rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas khyad par can yin te /
ekaikādhikasabhāgahetūpacitatvāt /
darśanamārgād ūrdhvabhūmikād adhobhūmiko bhāvanāmārgo hetūpacayato viśiṣṭo bhavati
skal ba mnyam pa'i rgyu lhag pa re res rgyas par byas pa'i phyir ro /
sa gong ma pa'i mthong ba'i lam pas ni sa 'og ma pa'i bsgom pa'i lam rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas khyad par can yin te /
darśanamārgo hi darśanamārgahetūpacito bhāvanāmārgas tu darśanabhāvanāmārgahetūpacitaḥ mthong ba'i lam ni mthong ba'i lam gyi rgyus rgyas par byas pa yin la /
bsgom pa'i lam ni mthong ba'i lam dang bsgom pa'i lam gyi rgyus rgyas par byas pa yin no /
ūrdhvabhūmikābhyāṃ darśanabhāvanāmārgābhyām adharabhūmiko 'śaikṣamārgo hetūpacayato viśiṣṭo bhavati sa gong ma pa'i mthong ba'i lam dang bsgom pa'i lam dag pas kyang sa 'og ma pa'i mi slob pa'i lam rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas khyad par can yin te /
darśanabhāvanāmārgahetūpacitatvāt /
ūrdhvabhūmikasya darśanamārgasyādhobhūmiko darśanamārgo hetūpacayataḥ samānakṣaṇāpekṣayā samo bhavati /
evaṃ bhāvanāmārgasya bhāvanāmārgo 'śaikṣamārgasyāśaikṣamārga iti
mthong ba dang bsgom pa dang mi slob pa'i lam gyi rgyus rgyas par byas pa'i phyir ro /
sa gong ma pa'i mthong ba'i lam dang sa 'og ma pa'i mthong ba'i lam du ni skad cig ma mthun pa la ltos na rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas mnyam pa yin te /
bsgom pa'i lam dang bsgom pa'i lam du dang mi slob pa'i lam dang mi slob pa'i lam du yang de dang 'dra'o /
tad evaṃ kaścid indriyataḥ samo bhavati hetūpacayato viśiṣṭaḥ saty apy adharabhūmikatve de ltar na kha cig sa 'og ma pa nyid yin yang dbang po'i sgo nas mnyam pa yin la rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas khyad par can yin te /
tadyathā prathamadhyānabhūmikāc chraddhānusārimārgād adharabhūmikau śraddhādhimuktasamayavimuktamārgau dper na bsam gtan dang po'i sa pa'i dad pas rjes su 'brang ba'i lam pas sa 'og ma pa'i dad pas mos pa dang dus kyis rnam par grol ba'i lam dag lta bu'o /
kaścid dhetūpacayataḥ samo bhavati indriyato viśiṣṭaḥ kha cig ni dbang po dang rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas khyad par can yin te /
tadyathā (Abhidh-k-vy 206) caturthadhyānabhūmikāc chraddhānusāryādimārgād adhobhūmikadharmānusāryādimārgaḥ samānakṣaṇāpekṣayā /
kaścid indriyato hetūpacayataś ca viśiṣṭaḥ /
tadyathā caturthadhyānabhūmikāc chraddhānusārimārgād adharabhūmikau dṛṣṭiprāptasamayavimuktamārgau /
mṛdumṛdvādīnāṃ cottarottare hetūpacitatarā iti
dper na bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i dad pas rjes su 'brang ba'i lam pas sa 'og ma pa'i mthong bas thob pa dang dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i lam dag lta bu'o /
chung ngu'i chung ngu la sogs pa gong nas gong du'o zhes bya ba ni mthong ba'i lam ma gtogs te /
de la chung ngu'i chung ngu la sogs pa mi srid pa'i phyir ro /
darśanamārgavarjyāḥ /
tasmin mṛdumṛdvādyasaṃbhavāt /
tatra mṛdumṛdoḥ prakārād ūrdhvabhūmikād adharabhūmiko 'pi mṛdumadhyo yāvad adhimātramadhyād adhimātrādhimātraḥ samānāsamānakṣaṇāpekṣayā hetūpacayataḥ samo viśiṣṭo vā bhavati
de la sa gong ma pa'i rnam pa chung ngu'i chung ngu bas sa 'og ma pa'i chung ngu'i 'bring po nas chen po'i 'bring po bas chen po'i chen po'i bar du skad cig ma 'dra ba dang mi 'dra ba la ltos nas rgyus rgyas pa byas pa'i sgo nas mnyam pa'am khyad par can yin te /
ekaikādhikaprakārahetūpacitatvāt /
yad uktaṃ śraddhānusārimārgaḥ ṣaṇṇāṃ sabhāgahetur iti kathaṃ śraddhānusārimārgo dharmānusārimārgasya sabhāgahetur bhavati
khyad par can ni rgyu'i rnam pa lhag ma re res rgyas par byas pa'i phyir ro /
dad pas rjes su 'brang ba'i la ma ni drug gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no zhes gang bshad pa ji ltar na dad pas rjes su 'brang ba'i lam chos kyi rjes su 'brang ba'i lam gyi skal pa mnyam pa'i rgyu yin te /
na hi tayor ekasaṃtāne saṃmukhībhāvo 'sti de gnyis rgyud gcig lam mngon du 'gyur ba ni med do zhe na /
tenāha /
yady apy ekasaṃtāne śraddhādharmānusārimārgayor asaṃbhavaḥ /
utpannas tv anāgatasya hetur iti
de'i phyir rgyud gcig la dad pas rjes su 'brang ba dang chos kyi rjes su 'brang ba'i lam dag mi srid mod kyi byung ba ni ma 'ongs pa'i rgyu yin no zhes bya ba smos so /
asaṃbhavo hy atrāsaṃmukhībhāvaḥ mi srid pa ni 'dir mngon du mi 'gyur ba la bya'o /
na tv abhāvaḥ med pa la ni ma yin te /
santi hi mṛdvindriyāṇāṃ mṛdvindriyamārgavad ātmīyās tīkṣṇendriyamārgā api dbang po rtul po rnams la yang dbang po rtul po'i lam bzhin du bdag nyid kyi dbang po rnon po'i lam dag kyang yod do /
dṛṣṭiprāptasamayavimuktamārgās tu tatsaṃtāne saṃmukhībhaveyur api yadīndriyasaṃcāraḥ kriyeta mthong bas thob pa dang dus kyi rnam par grol ba'i lam dag ni gal te dbang po 'pho bar byed na /
de'i rgyud la mngon du 'gyur yang srid do /
tasmād utpannaḥ śraddhānusārimārgo 'nutpattidharmiṇo dharmānusārimārgasya śraddhādhimuktadṛṣṭiprāptasamayavimuktāsamayavimuktamārgāṇāṃ ca yathāyogam anāgatānām utpattidharmāṇām anutpattidharmāṇāṃ vā samaviśiṣṭānāṃ sabhāgahetur iti de lta bas na dad pas rjes su 'brang ba'i lam byung ba ni chos kyi rjes su 'brang ba'i lam mi skye ba'i chos can dang dad pas mos pa dang mthong bas thob pa dang dus kyi rnam par grol ba dang dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i lam ma 'ongs pa skye ba'i chos can nam mi skye ba'i chos can mnyam pa dang khyad par can rnams kyi ci rigs par skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
ācāryavasumitras tv āha /
utpannaḥ śraddhānusārimārgo 'nutpannasya dharmānusārimārgasya dṛṣṭiprāptamārgasya vā hetur yadā śraddhānusāryādaya indriyāṇi saṃcaranto dharmānusārimārgādīn saṃmukhīkurvanti
slob dpon dbyig bshes na de ni gang gi tshe dad pas rjes su 'brang ba la sogs pa'i dbang po 'pho bar byed cing chos kyi rjes su 'brang ba'i lam la sogs pa mngon du byed pa na dad pas rjes su 'brang ba'i lam byung ba chos kyi rjes su 'brang ba'i lam ma byung ba dang mthong bas thob pa'i lam gyi rgyu yin no zhes zer te /
tad ayuktaṃ /
na hi śraddhānusārīndriyāṇi saṃcarati
de ni dad pas rjes su 'brang ba'i dbang po rnams 'pho ba med pas rigs pa ma yin gyi /
śraddhādhimuktādayas tu saṃcareyuḥ dad pas mos pa la sogs pa ni 'pho bar 'gyur ro /
prāyogikā iti /
prayogena nirvṛttāḥ prāyogikāḥ /
prāyogikagrahaṇam upapattipratilaṃbhikanirāsārthaṃ /
kāmāvacarāḥ śrutamayā iti /
ye buddhavacanaśrutena niryātāḥ
sbyor ba las bzhes bya ba las sbyor bas grub pa ni sbyor ba las byung ba dag ste /
sbyor ba las byung ba dag pa ni /
skyes nas thob pa can bsal ba'i phyir ro /
'dod pa na spyod pa'i thos pa las byung ba rnams zhes bya ba ni sangs rgyas kyi bka' thos pa las nges par byung ba gang dag yin pa de dag ni thos pa las byung ba'o /
te śrutamayāḥ /
cintāmayāś cintāmayānām iti /
cintāmayānām eva na śrutamayānāṃ
bsams pa las byung ba rnams ni bsams pa las byung ba rnams kyi yin te zhes bya ba ni bsams pa las byung ba rnams kho na'i yin gyi /
tayor eva samaviśiṣṭayor iti vacanāt /
bhāvanāmayabhāvād iti /
kāmadhātor asamāhitatvāt bhāvanāmayā na santi /
cintāmayābhāvād iti /
yadā hi cintayitum ārabhante
mnyam dang khyad par can gyi yin /
sbyor byung de gnyis kho na'i yin /
zhes 'byung ba'i phyir thos pa las byung ba rnams kyi ni ma yin no /
bsgoms pa las byung ba ni med pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'dod pa'i khams mnyam par gzhag pa ma yin pa'i phyir bsgoms pa las byung ba dag med do /
bsams pa las byung ba ni med pa'i phyir ro zhes bya ba la /
tadaiṣāṃ samādhir evopatiṣṭhata iti cintāmayābhāvakāraṇaṃ /
teṣām apīti /
śrutamayādīnāṃ /
mṛdumṛdavaḥ sarveṣām iti
bsams pa las byung ba med pa'i gtan tshigs ni gang gi tshe de dag sems par rtsol ba de kho na'i tshe de dag gi ting nge 'dzin nyid nye bar gnas par 'gyur ro zhes bya ba yin no /
de dag kyang zhes bya ba ni thos pa las byung ba la sogs pa'o /
mṛdumṛdavo mṛdumṛdvantarāṇāṃ samānāṃ mṛdumadhyādīnāṃ cānyeṣām aṣṭānāṃ viśiṣṭānām iti sarveṣāṃ sabhāgahetuḥ /
mṛdumadhyā aṣṭānāṃ mṛdumṛduprakāram apāsyate 'sya nyūnatvāt
chung ngu'i chung ngu dag ni thams cad kyi yin la zhes bya ba ni chung ngu'i chung ngu dag ni mnyam pa chung ngu'i chung ngu gzhan dag dang khyad par can chung ngu'i 'bring po la sogs pa gzhan brgyad kyi yang yin pas thams cad kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
(Abhidh-k-vy 207) eṣā nītir iti /
tadyathā mṛdvadhimātrāḥ saptānāṃ madhyamṛdavaḥ saṇṇāṃ yāvad adhimātrādhimātrā adhimātrādhimātrāntarāṇāṃ ekarūpāṇāṃ sabhāgahetur iti
chung ngu'i 'bring po dag ni brgyad kyi yin te zhes bya ba ni rnam pa chung ngu'i chung ngu dor te de ni dman pa'i phyir ro /
lugs ni de lta'o zhes bya ba ni 'di lta ste chung ngu'i chen po ni bdun gyi yin la /
pūrvān pūrvān apāsya teṣāṃ teṣāṃ nyūnatvāt 'bring po'i chung ngu ni drug gi yin pa nas /
upapattipratilaṃbhikās tu kuśalā iti /
upapattyā pratilaṃbha upapattipratilaṃbhaḥ /
sa eśām astīty upapattipratilaṃbhikāḥ /
ata iniṭhanāv iti ṭhan
chen po'i chen po ni ngo bo gcig pa chen po'i chen po gzhan dag gi skal ba mnyam pa'i rgyu'i bar du yin pa ste /
de dang de dag ni dman pa yin pa'i phyir snga ma snga ma rnams ni dor bar bya'o /
skyes nas thob pa can gyi dge ba'i chos rnams zhes bya ba la skye bas thob pa ni skyes nas thob pa'o /
sarve te nava prakārāḥ parasparaṃ sabhāgahetuḥ de 'di dag la yod pas skyes nas thob pa can dag go /
mṛdumṛdūnāṃ yāvad adhimātrādhimātrāṇām eva /
adhimātrādhimātrā mṛdumṛdūnāṃ yāvad adhimātrādhimātrāṇāṃ sabhāgahetuḥ /
na samaviśiṣṭānām eva /
anābhisaṃskārikatvāt /
ābhisaṃskārikasya hi sabhāgahetor nyūnaṃ phalaṃ neṣyate /
nānābhisaṃskārikasya /
kliṣṭā apy evam iti
rnam pa dgu po thams cad phan tshun du skal ba mnyam pa'i rgyu yin te zhes bya ba ni chung ngu'i chung ngu rnams nas chen po'i chen po rnams kho na'i bar gyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin la chen po'i chen po ni chung ngu'i chung ngu rnams nas chen po'i chen po rnams kyi bar gyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
mngon par 'du byed pa las byung ba ma yin pa'i phyir mnyam pa dang khyad par can dag kho na'i ni ma yin te /
skal ba mnyam pa'i rgyu mngon par 'du byed pa'i las byung ba'i 'bras bu ni dman pa yin par mi 'dod kyi mngon par 'du byed pa med pa las byung ba'i ni ma yin no /
sarve navaprakārāḥ parasparaṃ sabhāgahetur aprāyatnikatvāt /
pūrvotpannāḥ sarve samānabhūmikānāṃ paścādvartināṃ sarveṣāṃ sabhāgahetuḥ
nyon mongs pa can rnams kyang de dang 'dra'o zhes bya ba ni brtsal ba las byung ba ma yin pa'i phyir rnam pa dgu po thams cad phan tshun du skal ba mnyam pa'i rgyu yin pas sngar byung ba thams cad kyang rang gi sa pa phyis 'byung ba thams cad kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin te /
nātra samaviśiṣṭate apekṣyete 'di la mnyam pa dang khyad par can nyid la ltos pa ni med do /
te yathākramaṃ catustridvyekeṣāṃ sabhāgahetur iti /
vipākajā vipākājādīnāṃ caturṇāṃ sabhāgahetuḥ /
airyāpathikā airyāpathikādīnāṃ eva trayāṇāṃ /
va vipākajānāṃ /
teṣām anābhisaṃskārikatvena nyūnatvāt
de dag ni go rims bzhin du bzhi dang gsum dang gnyis dang gcig dag gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no zhes bya ba la rnam par smin pa las skyes pa ni rnam par smin pa las skyes pa la sogs pa bzhi'i skal pa mnyam pa'i rgyu yin no /
spyod lam pa dag ni sprul pa ni spyod lam pa la sogs pa gsum kho na'i yin gyi rnam par smin pa las skyes pa rnams kyi ni ma yin te /
de dag ni mngon par 'du byed pa las byung ba ma yin pa nyid kyis dman pa'i phyir ro /
śailpasthānikā dvayoḥ śailpasthānikanairmāṇikayoḥ /
nairmāṇikā nairmāṇikānām eva
bzo'i gnas pa dag ni gnyis kyi yin no /
sprul pa dag ni sprul pa rnams kho na'i yin gyi gong ma rnams kyi ni ma yin te /
na pūrveṣām /
uttareṣām uttareṣām ābhisaṃskārikatvāt /
nirmāṇacittam api kāmāvacaraṃ caturdhyānaphalam iti /
caturṇāṃ dhyānānāṃ phalaṃ prathamadvitīyatṛtīyacaturthadhyānaphalam iti catuṣprakāraṃ kāmāvacaraṃ nirmāṇacittaṃ
snga ma snga ma dag ni chos mngon par 'du byed pa med pa las byung ba yin pa'i phyir ro /
sprul pa'i sems bsam gtan bzhi'i 'bras bu 'dod pa na spyod pa yang yin te zhes bya ba ni bsam gtan bzhi po dag gi 'bras bu ste /
sprul pa'i sems 'dod pa na spyod pa ni bsam gtan dang po dang gnyis pa dang gsum pa dang bzhi pa'i 'bras bu yin pas rnam pa bzhi'o /
tad yathākramaṃ catustridvyekeṣāṃ ca sabhāgahetur iti vartate de yang go rims bzhin du bzhi dang gsum dang gnyis dang gcig dag gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no zhes bya bar sbyar te /
prathamadhyānaphalaṃ caturṇāṃ prathamadvitīyatṛtīyacaturthadhyānaphalānāṃ sabhāgahetuḥ /
dvitīyadhyānaphalaṃ trayāṇāṃ dvitīyatṛtīyacaturthadhyānaphalānāṃ /
tṛtīyadhyānaphalaṃ dvayos tṛtīyacaturthadhyānaphalayoḥ
bsam gtan dang po'i 'bras bu ni bsam gtan dang po dang gnyis pa dang gsum pa dang bzhi pa'i 'bras bu'i ste /
bzhi'i skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
bsam gtan gnyis pa'i 'bras bu ni bsam gtan gnyis pa dang gsum pa dang bzhi pa'i 'bras bu'i ste /
gsum gyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
bsam gtan gsum pa'i 'bras bu ni bsam gtan gsum pa dang bzhi pa'i 'bras bu'i ste gnyis kyi yin no /
caturthadhyānaphalaṃ ekasya caturthadhyānaphalāntarasyaiva sabhāgahetuḥ bsam gtan bzhi pa'i 'bras bu ni bsam gtan bzhi pa'i 'bras bu gzhan kho na'i ste /
gcig gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
kā punar atra yuktir yayaivaṃ niyama iti tāṃ yuktiṃ nirdikṣur āha /
nottaradhyānaphalaṃ adharadhyānaphalasyeti vistaraḥ /
na caturthadhyānaphalaṃ kāmāvacaraṃ nirmāṇacittaṃ prathamadhyānaphalasya kāmāvacarasya nirmāṇacittasya yāvat tṛtīyadhyānadhyānaphalasya kāmāvacarasya nirmāṇacittasya sabhāgahetuḥ
'dir gang gis de ltar nges pa'i rigs pa ci zhig yod ce na /
rigs pa de bstan par 'dod nas bsam gtan gong ma'i 'bras bu ni bsam gtan 'og ma'i 'bras bu'i ma yin no zhes bya ba rgyas par smos te /
sprul pa'i sems 'dod pa na spyod pa bsam gtan bzhi pa'i 'bras bu ni sprul pa'i sems 'dod pa na spyod pa bsam gtan dang po'i 'bras bu nas sprul pa'i sems 'dod pa na spyod pa bsam gtan gsum pa'i 'bras bu'i bar gyi skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin no /
kasmād ity āha /
na hy ābhisaṃskārikasya mahāyatnasādhyasya sabhāgahetor hīyamānam amahāyatnasādhyaṃ phalaṃ bhavati
ci'i phyir zhe na /
smras pa /
skal ba mnyam pa'i rgyu mngon par 'du byed pa can te /
'bad pa chen pos bsgrub par bya ba'i 'bras bu ni de ltar 'bad pa chen pos bsgrub par bya ba ma yin pa dman pa ma yin te /
yādṛśena hi yatnaviśeṣeṇa prathamaṃ dhyānaṃ yāvat tṛtīyaṃ dhyānaṃ niṣpādyate /
na tādṛśenaiva caturthaṃ dhyānaṃ niṣpādyate
'bad pa'i khyad par ji lta bus bsam gtan dang po nas bsam gtan gsum pa'i bar sgrub par byed pa de lta bu kho nas sgrub par byed pa ni ma yin no /
kiṃ tarhi /
utkṛṣṭatareṇa yatnaviśeṣeṇa niṣpādyate
'o na ci zhe na /
'bad pa'i khyad par ches mchog tu gyur pas sgrub par byed do /
tasmāt phalam asyotkṛṣṭatareṇaiva yatnaviśeṣeṇa niṣpādyate ity avagamyate /
tena adharadhyānaphalaṃ uttaradhyānaphalasya sabhāgahetuḥ /
na tūttaradhyānaphalaṃ adharadhyānaphalasya (Abhidh-k-vy 208) /
yathā ca caturthadhyānaphalaṃ yojitaṃ /
evaṃ tṛtīyadvitīyadhyānaphalam api yojyaṃ
de lta bas na 'bras bu yang 'bad pa'i khyad par mchog tu gyur pas sgrub par byed do zhes bya bar khong du chud par bya'o /
bsam gtan 'og ma'i 'bras bu ni bsam gtan gong ma'i 'bras bu'i skal ba mnyam pa'i rgyu yin gyi bsam gtan gong ma'i 'bras bu ni bsam gtan 'og ma'i 'bras bu'i ma yin no /
bsam gtan bzhi pa'i 'bras bu sbyar ba ji lta bar bsam gtan gsum pa dang gnyis pa'i 'bras bu yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
ata evāhur iti /
yasmād ābhisaṃskārikasya sabhāgahetor hīyamānaṃ phalaṃ na bhavati
de nyid kyi phyir gsungs so zhes bya ba ni gang gi phyir skal ba mnyam pa'i rgyu mngon par 'du byed pa can gyi 'bras bu dman pa ma yin pa de'i phyir gsungs so zhes bya ba'i tha tshig go /
tasmād āhur ity arthaḥ ci zhig gsungs she na /
kim āhur ity āhuḥ /
syād utpanna iti vistaraḥ
zag pa med pa skyes pa zag pa med pa ma skyes pa'i rgyu ma yin pa yod dam zhes bya ba rgyas par smos te /
duḥkhe dharmajñānam anāsravam utpannam anutpattidharmāṇām anāsravāṇāṃ duḥkhe dharmajñānakṣāntināṃ na hetuḥ zag pa med pa sdug bsngal la chos shes pa skyes pa ni zag pa med pa sdug bsngal la chos shes pa'i bzod ba mi skye ba'i chos can rnams kyi rgyu ma yin pa lta bu ste /
duḥkhe dharmajñānakṣāntibhyo duḥkhe dharmajñānasyābhisaṃskārikatvena viśiṣṭatvāt sdug bsngal la chos shes pa ni mngon par 'du byed pa can nyid kyis sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dag pas khyad par du 'phags pa'i phyir ro /
evaṃ hi tad viśiṣṭaṃ /
yat kleśavisaṃyogaprāptyā saha utpadyate
'di ltar nyon mongs pa'i bral ba'i thob pa dang lhan cig la skye ba gang yin pa de ni khyad par du 'phags pa yin no /
viśiṣṭaṃ ca nyūnasya na hetuḥ khyad par can thams cad kyang dman pa'i rgyu ma yin pa lta bu ste /
tadyathārhattvāt parihīṇasya aśaikṣo mārgaḥ pūrvotpannaḥ sakṛdāgāmyanāgāmimārgayoḥ paścādutpadyamānayor na sabhāgahetuḥ dper na dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pa'i mi slob pa'i lam skyes pa ni lan cig phyir 'ong ba dang phyir mi 'ong ba'i lam phyis skye ba dag gi skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin pa lta bu'o /
syād ekasaṃtānaniyataḥ pūrvapratilabdha iti vistaraḥ /
anāgatā duḥkhe dharmajñānakṣāntayaḥ prathama eva kṣaṇe pratilabdhā ekasaṃtānagatāḥ
rgyud gcig la nges pa'i zag pa med pa'i chos sngon thob pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rgyud gcig tu gtogs pa'i sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa ma 'ongs pa skad cig ma dang po kho na la thob pa de dag ni ma skyes pa la chos shes pa skad cig ma gnyis pa la skyes pa'i rgyu ma yin te /
duḥkhe dharmajñānaṃ dvītiyakṣaṇotpannaṃ /
tasya tā na hetuḥ /
yasmān na pūrvataraṃ phalaṃ
'di ltar 'bras bu snga ba ni med do /
'di la ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dag pas sdug bsngal la chos shes pa chos snga ste /
pūrvataraṃ hi duḥkhe dharmajñānaṃ duḥkhe dharmajñānakṣāntibhyaḥ de ni skyes zin pa'i phyir la de dag ni ma skyes pa'i phyir ro /
tasyotpannatvāt /
tāsāṃ cānutpannatvāt /
anāgato vā dharmaḥ yasmān na sabhāgahetuḥ /
anāgatā duḥkhe dharmajñānakṣāntayaḥ aparimitāḥ pratilabdhā eva na tūtpannāḥ
yang na 'di ltar skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa med pa'i yang phyir ro /
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa ma 'ongs pa dpag tu med pa zhig thob pa kho na yin gyi skyes pa ni ma yin no /
syāt pūrvotpanna iti vistaraḥ /
pūrvaṃ pratilabdhamātro dharmaḥ pṛṣṭo na tūtpannaḥ anutpannaś ca na sabhāgahetur bhavatīti /
idānīṃ pūrvotpanno 'pi kim asti na sabhāgahetur iti atiśayarūpeṇa pṛcchyate
zag pa med pa'i chos sngar skyes pa zhes bya ba gyis par 'byung ba ni gang du ma skyes pa ni skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin no zhes thob pa tsam gyi chos shig dris par zad gyi [*kyi] chos skyes pa ni ma yin no /
da ni ci skyes pa yang skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin pa yod dam zhes khyad par gyi ngo bor 'bri ba yin no /
adhimātro nyūnasyeti /
viśiṣṭo nyūnasyety arthaḥ /
tadyathottaraphalaparihīṇasya arhattvaphalaparihīṇasyānāgāmiphalaparihīṇasya /
vā adharaphalasaṃmukhībhāve 'nāgāmiphalasaṃmukhībhāve sakṛdāgāmiphalasaṃmukhībhāve vā /
yo 'rhattvamārgo 'dhimātraḥ pūrvotpannaḥ /
sa paścādutpannasyānāgāmiphalasya sakṛdāgāmiphalasya vā na sabhāgahetuḥ
chen po chung ngu'i lta bu ste zhes bya ba ni khyad par can dman pa'i lta ba zhes bya ba'i tha tshig go /
'di lta ste 'bras bu gong ma las yongs su nyams pa ste dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu las yongs su nyams pa'am /
phyir mi 'ong ba'i 'bras bu las yongs su nyams pa 'bras bu 'og ma mngon du byed pa'i tshe ste phyir mi 'ong ba'i 'bras bu mngon du byed pa'am lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu mngon du byed pa'i tshe dgra bcom pa nyid gyi [*kyi] lam chen po'i chen po sngar skyes pa gang yin pa de ni phyir mi 'ong ba'i 'bras bu'am lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu phyis skyes pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin te /
dman pa'i phyir ro /
nyūnatvāt /
evam anāgāmiphalaparihīṇasya yo 'nāgāmiphalamārgaḥ /
sa pūrvotpannaḥ paścādutpannasya sakṛdāgāmiphalasya na sabhāgahetuḥ
de bzhin du phyir mi 'ong ba'i 'bras bu las yongs su nyams pa'i phyir mi 'ong ba'i 'bras bu'i lam sngar skyes pa gang yin pa de ni lan cig phyir mi 'ong ba'i 'bras bu phyis skyes pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin te /
nyūnatvāt /
duḥkhe dharmajñānaprāptiś ceti vistaraḥ /
duḥkhe dharmajñānaprāptir yā pūrvotpannā /
sā uttarakṣaṇasahotpannānāṃ uttaraiḥ kṣaṇair duḥkhe 'nvayajñānakṣāntikṣaṇādibhir ā mārge 'nvayajñānakṣānteḥ sahotpannānāṃ duḥkhe dharmajñānakṣāntiprāptīnāṃ na sabhāgahetuḥ
de dman pa'i phyir ro /
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa thob pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sdug bsngal la chos shes pa'i thob pa sngar skyes pa gang yin pa de ni skad cig ma phyi ma dang lhan cig skyes pa ste skad cig ma phyi ma sdug bsngal la chos su shes pa'i bzod pa'i mtshan nyid la sogs pa lam la rjes su shes pa'i bzod pa'i bar dag dang lhan cig skyes pa sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i thob pa rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin no /
kiṃ kāraṇaṃ /
tāsāṃ nyūnatvāt /
tasyāś ca viśiṣṭatvāt
ci'i phyir zhe na /
de dag ni dman pa'i phyir la de ni khyad par can yin pa'i phyir ro /
kathaṃ punas tāsāṃ nyūnatvaṃ tasyāś ca viśiṣṭatvaṃ yang ji ltar na de dag ni dman pa nyid yin la de ni khyad par can nyid yin zhe na /
duḥkhe dharmajñānakṣānter duḥkhe dharmajñānaṃ viśiṣṭaṃ tadvadhyakleśaprāpter vimuktatvāt /
hetūpacitataratvāc ca /
tasmād dhetūpacitatarābhyo 'pi duḥkhe dharmajñānakṣāniprāptibhyo duḥkhe dharmajñānaprāptir viśiṣṭā tāś ca nyūnās tatprāptitvāt
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa bas ni sdug bsngal la chos shes pa khyad par can yin te /
des gzhom par bya ba'i nyon mongs pa'i thob pa las rnam par grol ba'i phyir dang rgyus shin tu rgyas par byas pa'i phyir ro /
de lta bas na sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i thob pa rgyus shin tu rgyas par byas pa dag pas kyang sdug bsngal la chos shes pa'i thob pa'i khyad par can yin no /
de dag ni dman pa yin te de'i thob pa yin pa'i phyir ro /
kiṃ ca prathamakṣaṇotpannāyā duḥkhe dharmajñānakṣāntiprāpter duḥkhe dharmajñānaprāptis tasmād eva hetudvayād (Abhidh-k-vy 209) viśiṣṭā /
nyūnā ca sā duḥkhe dharmajñānakṣāntiprāptiḥ /
atas tatpūrvikā apy anyā uttarakṣaṇasahotpannā duḥkhe dharmajñānakṣāntiprāptayo hetūpacitataratve 'pi nyūnā eveti
gzhan yang rgyu gnyis po de nyid kyi phyir sdug bsngal la chos shes pa'i thob pa ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i thob pa skad cig ma dang po la skyes pa bas khyad par can yin la sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i thob pa de ni dman pa yin no /
de'i phyir de sngon du 'gro ba skad cig ma phyi ma dang lhan cig skyes pa sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i thob pa gzhan dag kyang rgyus shin tu rgyas par byas pa yin yang dman pa kho na yin no /
tasmān na sā tāsāṃ sabhāgahetur iti /
(II /
54cd) saṃprayuktakahetus tu cittacaittā iti
de lta bas na de dag gi skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin no /
mtshungs ldan rgyu ni sems dag dang sems byung zhes bya ba la /
tuśabdo 'vadhāraṇe bhinnakramaś ca ni zhes bya ba'i sgra ni nges par gzung ba'am /
cittacaittā eva saṃprayuktakahetur iti /
evaṃ satīti vistaraḥ /
yadi cittacaittā eva saṃprayuktasahetur ity etāvad ucyate bhinnakālajā api bhinnakālajaiḥ saha bhinnasaṃtānajā api ca bhinnasaṃtānajaiḥ saha saṃprayuktakahetuḥ saṃprasajyate /
na hi te kālasaṃtānabhinnā na cittacaittā bhavanti /
ekākārālambanās tarhīti /
yadi cittacaittā ekākārā ekanīlādyākārā ekālambanāś ca ekanīlādyālambanā evaṃ te saṃprayuktakahetur nānyatheti
mtshungs par ldan pa'i rgyu ni sems dang sems las byung ba dag kho na yin no zhes rim pa gzhan du sbyar ba yin no /
de lta na ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te mtshungs par ldan pa'i rgyu ni sems dang sems las byung ba kho na yin no /
zhes de tsam zhig brjod na ni dus tha dad las skyes pa rnams kyang dus tha dad pa las tha dad pa las skyes pa dag dang lhan cig mtshungs par ldan pa'i rgyur thal ba 'gyur la /
rgyu tha dad pa las skyes pa rnams kyang rgyu tha dad pa las skyes pa dag dang lhan cig mtshungs par ldan pa'i rgyur thal bar 'gyur te /
dus dang rgyud kyis tha dad pa da dag sems dang sems las byung ba ma yin no /
'o na ni rnam pa dang dmigs pa gcig pa dag yin no zhes bya ba ni gal te sems dang sems las byung ba dag rnam pa gcig pa ste /
sngon po la sogs pa'i rnam pa gcig pa can dang dmigs pa gcig pa ste /
sngon po la sogs pa'i dmigs pa gcig pa yin na /
de lta na de dag na mtshungs par ldan pa'i rgyu yin gyi gzhan du ni ma yin no /
evaṃ bhinnakālajatvaṃ bhinnasaṃtānajatvaṃ ca vyāvartitaṃ bhavatīty abhiprāyaḥ de ltar na dus tha dad pa las skyes pa nyid dang rgyud tha dad pa las skyes pa nyid bzlog par 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
evam api sa eva prasaṃgaḥ /
bhinnakālasaṃtānajānāṃ anyonyaṃ saṃprayuktakahetutvaprasaṃga iti arthaḥ /
saṃbhavati hi bhinnakālasaṃtānajānām api cittacaittānām ekākārālambanatvaṃ
de lta na yang de nyid du thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni dus dang rgyud tha dad pa las skyes pa rnams phan tshun mtshungs par ldan pa'i rgyu nyid du thal bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
sems dang sems las byung ba dus dang rgyud tha dad pa las skyes pa rnams la yang rnam pa dang dmigs pa gcig pa nyid ni srid do /
bhinnasaṃtānajānām api prasaṃga iti /
bhinnakālajatvam ekaṃ parikṛtaṃ
rgyud tha dad pa las skyes pa rnams la yang thal bar 'gyur te zhes bya ba ni dus tha dad pa las skyes pa nyid gcig pu bstsal bar zad kyi /
navacandrādīni hi paśyatāṃ bahūnāṃ ekākārālambanāś cittacaittā vartante mang po zla ba tshes pa la sogs pa la lta ba dag ni sems dang sems las byung ba rnam pa dang dmigs pa gcig pa rnams 'byung ngo /
samāśrayā iti /
samaḥ abhinna āśraya eṣām iti /
samāśrayāḥ /
tulyārthe samaśabdagrahaṇe hi jātitulyatvāt sa eva prasaṃgaḥ syāt
rten mtshungs pa can rnams so zhes bya ba ni 'di dag la rten mtshungs shing tha mi dad pa yod pas na rten mtshungs pa dag ste /
mtshungs pa zhes bya ba'i sgra 'dra ba'i don yin par bzung na ni rigs 'dra ba'i phyir de nyid du thal bar 'gyur ro /
anyonyaphalārtheneti vistaraḥ /
yathā sahasārthikānāṃ parasparabalena mārgaprayāṇaṃ /
evaṃ cittaṃ caittasya phalaṃ
phan tshun 'bras bu'i don gyis na zhes bya ba ni ji ltar na 'gron pa rnams phan tshun gyi stobs kyis lhan cig lam du 'gro ba de bzhin du sems kyang sems las byung ba'i 'bras bu yin la /
caitto 'pi cittasyety anyonyaphalam iti tenārthena sahabhūhetuḥ sems las byung ba yang sems kyi yin pas na phan tshun du 'bras bu yin pa'i phyir don 'dis lhan cig 'byung ba'i rgyu yin no /
paṃcabhir iti vistaraḥ /
paṃcabhis samatābhiḥ /
āśrayālambanākārakāladravyasamatābhir ity arthaḥ
mtshungs pa lngas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mtshungs pa lnga po rten dang dmigs pa dang rnam pa dang dus dang rdzas mtshungs pa dag gis zhes bya ba'i tha tshig go /
samaprayogārthena samapravṛttyarthena saṃprayuktakahetuḥ mtshungs par ldan pa'i don gyis na zhes bya ba ni mtshungs par 'jug pa'i don gyis na mtshungs par ldan pa'i rgyu yin te /
yathā teṣām eva sārthikānām anyonyabalena mārgaṃ gacchatāṃ samo 'nnapānasnānaśayanādiparibhogakriyāyāṃ prayogaḥ /
tadvat samaprayogatvam eṣām anyonyaṃ bhavati
ji ltar phan tshun stobs kyis lam du 'gro ba'i 'gron pa de dag nyid zas dang skom dang khrus dang mal cha dang stan la sogs pa yongs su spyad pa'i bya ba la 'dra bar sbyor ba de bzhin du 'di dag kyang phan tshun mtshungs par ldan pa nyid yin no /
ata evāha /
ekenāpi hi vinā na sarve saṃprayujyanta iti
de nyid kyi phyir gcig med na yang thams cad mtshungs par ldan pas zhes bya ba smos so /
(II /
55ab) pūrvasarvagā iti /
pūrve ca te sarvagāś ca sarvapūrvagāḥ
kun 'gro lnga zhes bya ba ni de dag kun du 'gro ba yang yin la snga ma yang yin pas kun 'gro snga ma yin te /
pūrvotpannāḥ sarvagā ity arthaḥ kun du 'gro ba sngar skyes pa rnams zhes bya ba'i tha tshig go /
svabhūmikāḥ pūrvotpannā atītāḥ pratyutpannā vā sarvatragā anuśayāḥ kliṣṭānāṃ kleśasvabhāvasaṃprayuktasamutthānāṃ paścimānāṃ paścādatītapratyutpannānāṃ anāgatānāṃ ca sarvatragahetuḥ rang gi sa pa'i kun du 'gro ba'i chos sngar skyes pa rnams zhes bya ba ni phra rgyas kun du 'gro ba 'das pa dang da ltar byung ba rnams te /
nyon mongs pa can nyon mongs pa'i ngo bo nyid dang mtshungs par ldan pa dang kun nas bslang ba phyi ma 'das pa dang da ltar byung ba phyi ma rnams dang ma 'ongs pa rnams kyi kun du 'gro ba'i rgyu yin no /
vyākhyāsyāma iti /
(Abhidh-k-vy 210) /
sarvatragā duḥkhahetudṛggheyā dṛṣṭayas tathā
bshad par bya'o zhes bya ba ni mdzod kyi gnas lnga pa las /
sdug bsngal rgyu mthong spang bya ba /
vimatiḥ saha tābhiś ca yāvidyāveṇikī ca yety atra paṃcame kośasthāne nirdekṣyāmaḥ lta dang de bzhin the tshom dang /
gang de lhan cig ma 'dres pa'i /
ma rig gang yin kun du 'gro /
zhes bya ba 'dir bstan par bya ba yin /
kliṣṭadharmasāmānyakāraṇatveneti vistaraḥ /
yasmād ayaṃ sarvatragahetuḥ kliṣṭānām eva sāmānyena paṃcanikāyānām api bhavati /
sabhāgahetus tu kliṣṭānāṃ cākliṣṭānāṃ ca /
tasmāt pṛthag vyavasthāpyate /
kathaṃ kliṣṭadharmasāmānyakāraṇatvam asyeti pratipādayann āha /
nikāyāntarīyāṇām api hetutvād iti /
eṣāṃ hi prabhāveneti /
eṣāṃ hi sarvatragāṇāṃ prabhāvena anyanaikāyikā anyanikāyabhavāḥ kleśā rāgādaya upajāyante
nyon mongs pa can gyi chos kyi thun mong gi rgyu nyid yin pas na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir 'di ni nyon mongs pa can dag kho na'i rigs lnga char gyi yang kun du 'gro ba'i rgyu yin la skal ba mnyam pa'i rgyu ni nyon mongs pa can rnams kyi yang yin nyon mongs pa can ma yin pa rnams kyi yang yin pa de'i phyir logs shig tu rnam par gzhag go /
'di ji ltar nyon mongs pa can gyi chos kyi thun mong gi rgyu nyid yin zhes bya ba bstan pa'i phyir ris gzhan dag gi yang rgyu yin pa'i phyir te zhes bya ba smos te /
de dag gi mthus ni zhes bya ba ni kun du 'gro ba de dag gi mthus ris gzhan pa'i nyon mongs pa 'dod chags la sogs pa skye bar 'gyur ro /
ke punas te /
duḥkhadarśanaprahātavyasya sarvatragahetoḥ samudayanirodhamārgadarśanabhāvanāprahātavyā nikāyāntarīyā bhavanti /
samudayadarśanaprahātavyasya sarvatragahetor duḥkhanirodhamārgadarśanabhāvanāprahātavyā nikāyāntarīyā bhavanti
de dag kyang gang zhe na /
kun du 'gro ba'i rgyu sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba'i ris gzhan ni kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba dag yin no /
kun du 'gro bas kun 'byung mthong bas spang bar bya ba'i ris gzhan ni sdug bsngal dang 'gog pa dang lam mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba dag yin no /
sarvān kleśanikāyān gacchanti bhajante ālambane /
sarveṣāṃ vā kleśanikāyānāṃ hetubhāvaṃ gacchantīti sarvatragāḥ
nyon mongs pa'i ris thams cad du 'gro zhing dmigs pa'am nyon mongs pa'i ris thams cad kyi rgyu'i dngos por 'gyur bas na kun du 'gro ba dag yin no /
ata evoktaṃ /
satkāyadṛṣṭimūlakāḥ sarvakleśāḥ satkāyadṛṣṭiprabhavāḥ satkāyadṛṣṭisamudayā iti
de nyid kyi phyir nyon mongs pa thams cad ni 'jig tshogs la lta ba'i rtsa ba can yin no /
'jig tshogs la lta ba las rab tu skye ba dang 'jig tshogs la lta ba las kun 'byung ba yin no zhes gsungs te /
ātmagrāhadvāreṇa rāgamānapratighādisamudācārāt /
kim āryapudgalasyāpīti /
sarvatragā āryapudgalasya sarva eva prahīṇā darśanaprahātavyatvāt /
rāgādayaś ca śaikṣānāṃ samudācaranti
bdag tu 'dzin pa'i sgo nas 'dod chags dang nga rgyal dang khong khro ba la sogs pa kun 'byung ba'i phyir ro /
ji 'phags pa'i gang zag gi nyon mongs pa can gyi chos rnams kyang zhes bya ba ni 'phags pa'i gang zag gi kun du 'gro ba rnams ni mthong bas spang bar bya ba yin pa'i phyir thams cad spang pa kho na yin la 'dod chags la sogs pa ni slob pa rnams kun du spyod de /
te rāgādayas teṣāṃ na sarvatragahetukā iti manyamāna evaṃ pṛcchati /
kliṣṭā dharmā iti
de dag gi 'dod chags la sogs pa de dag ni kun du 'gro ba'i rgyu can ma yin no snyam du sems shing de skad du 'dri ba yin no /
aviśeṣitatvāt pṛthagjanāryasaṃtānajā iti gamyate /
yaś ca darśanaprahātavyānāṃ dharmāṇāṃ vipāka iti
nyon mongs pa can gyi chos rnams zhes bya ba ni bye brag tu ma phye ba'i phyir so so'i skye bo dang 'phags pa'i rgyud las skyes pa rnams zhes bya bar shes so /
arthaparisamāptyartham etad uktaṃ /
naitad udāharaṇaṃ /
avyākṛtāḥ saṃskṛtā dharmā iti
mthong bas spang bar bya ba'i chos rnams kyi rnam par smin pa gang yin pa'o zhes bya ba 'di ni don yongs su rdzogs par bya ba'i phyir smos pa yin gyi 'di dper brjod pa ni ma yin no /
nivṛtāvyākṛtā anivṛtāvyākṛtāś ca gṛhyante /
nivṛtāvyākṛtāḥ kāmadhātau satkāyāntagrāhadṛṣṭitatsaṃprayuktasamutthā dharmā rūpārūpyāvacarās ca kliṣṭā dharmāḥ /
saṃskṛtagrahaṇaṃ ākāśāpratisaṃkhyānirodhanirāsārthaṃ /
paramavyākṛte dhruve iti tayor avyākṛtatvāt /
tatra kāmāvacarāḥ kliṣṭā dharmā yathāyogaṃ sabhāgasarvatragasahabhūsaṃprayuktakahetubhūtais tair eva satkāyadṛṣṭyādibhir avyākṛtahetukāḥ
lung du ma bstan pa'i chos 'dus byas rnams zhes bya ba ni bsgribs la lung du ma bstan pa dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa rnams bzung ste bsgribs la lung du ma bstan pa dag ni 'dod pa'i khams kyi 'jig tshogs la lta ba dang mthar 'dzin par lta ba dang de dag dang mtshungs par ldan pa dang kun nas bslang ba'i chos rnams dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can gyi chos rnams so /
'dus byas smos pa ni nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa bstsal ba'i phyir te /
yang dag lung ma bstan bstan dag /
ces 'byung bas de gnyis lung du ma bstan pa yin pa'i phyir ro /
de la 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can gyi chos rnams ni ci rigs par 'jig tshogs la lta ba la sogs pa de dag nyid skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba dang lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyur gyur pa dag gis lung du ma bstan pa'i rgyu can yin gyi /
nānyai rāgādibhiḥ /
ūrdhvabhūmikās tv anyair apīti sugamam etat
gzhan dag gis ni ma yin no /
sa gong ma pa rnams ni gzhan dag gis kyang yin no zhes bya ba der ni go sla'o /
anivṛtāvyākṛtāḥ sabhāgahetunānivṛtāvyākṛtahetukāḥ /
akuśalāḥ kāmāvacarā rāgādayaḥ /
te ca sarvatragahetunā satkāyadṛṣṭyādihetukāḥ /
idam atrodāharaṇaṃ /
akuśalāś ceti hy aviśeṣitatvāt darśanaprahātavyā bhāvanāprahātavyāś ca gṛhyante /
idam atra dvitīyajñāpakaṃ
ma bsgribs la lung du ma bstan pa rnams ni skal ba mnyam pa'i rgyus bsgribs la lung du ma bstan pa'i rgyu can yin no /
mi dge ba rnams ni 'dod pa na spyod pa'i 'dod chags la sogs pa yin no /
de dag kyang kun du 'gro ba'i rgyus 'jig tshogs la lta ba la sogs pa'i rgyu can yin te 'dir dper brjod pa ni 'di yin no /
mi dge ba rnams so zhes khyad par du ma byas par 'byung ba'i phyir mthong bas spang bar bya ba dang bsgom pas spang par bya ba rnams 'byung ste /
'di ni 'dir khungs gnyis pa yin no /
yat tad anyat kliṣṭaṃ duḥkhaṃ satyam iti tṛtīyaṃ jñāpakaṃ de dag las gzhan pa sdug bsngal gyi bden pa nyon mongs pa can gang yin pa'o zhes bya ba ni khungs gsum pa yin te /
tadanyad dhi kliṣṭaṃ duḥkhasatyaṃ darśanaprahātavyaṃ bhāvanāprahātavyaṃ ca aviśeṣitatvāt gṛhyate de dag las gzhan pa sdug bsngal gyi bden pa nyon mongs pa can ni bye brag tu ma phye ba'i phyir mthong bas spang bar bya ba dang bsgom pas spang bar bya ba rnams gzung ste /
sarvatragahetunā (Abhidh-k-vy 211) hi bhāvanāprahātavyaṃ pṛthagjanānām ivāryāṇām api satkāyadṛṣṭihetukaṃ na satkāyadṛṣṭer hetur iti vyākhyātam etat so so'i skye bo rnams kyi bzhin du 'phags pa rnams kyi bsgom pas spang bar bya ba yang kun du 'gro ba'i 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin gyi 'jig tshogs la lta ba'i rgyu ni ma yin no zhes de ni bshad zin to /
idaṃ tarhi prajñaptibhāṣyam iti /
yady akuśalā avyākṛtahetukā api bhavanti na kevalam akuśalahetukāḥ prajñaptibhāṣyaṃ kathaṃ nīyate
'o na btags pa'i bshad pa ni zhes bya ba ni gal te mi dge ba lung du ma bstan pa'i rgyu can dag kyang yin gyi mi dge ba'i rgyu can 'ba' zhig ni ma yin na /
btags pa'i bshad pa yod de /
syāt /
āryapudgalaḥ kāmavairāgyāt parihīyamāṇo yas tatprathamataḥ kliṣṭāṃ cetanāṃ saṃmukhīkarotīti
'phags pa'i gang zag 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa de las dang por nyon mongs pa can gyi sems pa mngon du byed pa gang yin pa'o zhes bya ba ji ltar drang /
kāmavairāgyaparihāṇikāle hi sā āryapudgalasya cetanā sahabhūhetunā ca saṃprayuktakahetunā ca akuśalahetukaiva /
nāvyākṛtahetukā satkāyāntagrāhadṛṣṭyoḥ prahīṇatvāt /
iti prajñaptibhāṣyārtho lakṣyata iti /
anenābhiprāyeṇa codayati /
vaibhāṣika āha /
aprahīṇaṃ hetum etat saṃdhāyoktam iti
btags pa'i bshad pa'i don ni 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa'i che ni 'phags pa'i gang zag gi sems pa lhan cig 'byung ba'i rgyu dang mtshungs par ldan pa'i rgyus mi dge ba'i rgyu can kho na yin gyi lung du ma bstan pa'i rgyu can ni ma yin te 'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba dag spangs pa'i phyir ro zhes bya ba yin par 'gyur ro snyam pa'i bsam pa 'dis rgol bar byed do /
bye brag tu smra bas de ni rgyu ma spangs pa la dgongs nas gsungs pa yin gyi zhes bya ba smos te btags pa'i bshad pa 'di ni lhan cig 'byung ba'i rgyu dang mtshungs par ldan pa'i rgyu las dgongs shing thugs la dgongs nas gsungs pa yin te /
aprahīṇaṃ sahabhūhetuṃ saṃprayuktakahetuṃ ca saṃdhāya abhipretya etat prajñaptibhāṣyam uktaṃ /
darśanaprahātavyo hi satkāyadṛṣṭyādikaḥ tasyāś cetanāyā hetuḥ
sems pa de'i rgyu mthong bas spang bar bya ba 'jig tshogs la lta ba la sogs pa ni mthong ba'i lam gyis spangs zin pa'i phyir btags pa'i bshad pa las ma gsungs so /
prahīṇatvāt darśanamārgeṇa noktaḥ prajñaptibhāṣya iti /
(II /
55cd) akuśalāḥ kuśalasāsravāś ceti
mi dge ba rnams dang dge ba'i chos zag pa dang bcas pa rnams zhes bya ba ni mi dge ba rnams ni zag pa dang bcas pa kho na yin pas bye brag tu ma byas so /
akuśalā avaśyaṃ sāsravā eveti na viśeṣyante /
kuśalās tu dviprakārāḥ sāsravā anāsravāś ceti /
ato viśeṣyante /
ye sāsravāḥ kuśalāḥ /
te vipākahetur nānāsravā iti /
vipākadharmatvād iti /
vipaktiprakṛtitvād ity arthaḥ /
durbalatvāt pūtibījavad iti vistaraḥ
dge ba dag ni rnam pa gnyis te /
zag pa dang bcas pa dag kyang yin zag pa med pa dag kyang yin pas de'i phyir dge ba zag pa dang bcas pa gang dag yin pa de dag rnam par smin pa'i rgyu yin gyi zag pa med pa dag ni ma yin no zhes bye brag tu byed do /
rnam par smin pa'i chos can yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni rnam par smin pa'i rang bzhin yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
yathā pūtīni bījāni abhiṣyanditāny api durbalatvān nāṃkurotpattihetur bhavati /
evam avyākṛtā dharmās tṛṣṇābhiṣyanditā api na vipākotpattihetur bhavanti durbalatvāt
stobs chung ba'i phyir te sa bon rul ba bzhin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ltar sa bon rul ba dag stobs chung ba'i phyir mngon par brlan kyang myu gu skye ba'i rgyur mi 'gyur ba de bzhin du lung du ma bstan pa'i chos rnams sred par mngon par brlan kyang rnam par smin pa skye ba'i rgyur mi 'gyur te stobs chug ba'i phyir ro /
anāsravā balavanto 'pi tṛṣṇānabhiṣyanditatvād vipākaṃ na nirvartayaṃti zag pa med pa rnams ni stobs dang ldan yang sred pas mngon par ma brlan pa'i phyir rnam par smin pa 'grub par mi byed do /
yathādbhir anabhiṣyanditavāc chuṣkāṇi balavaṃty api sārabījāni nāṃkuraṃ nirvartayaṃti dper na sa bon grung po skam po rnams chu dag gis ma brlan pa'i phyir myu gu 'grub par mi byed pa de dang 'dra'o /
tadvat /
pūrveṣāṃ svaśaktivaikalyam apareṣāṃ sahakārikāraṇāntaravaikalyaṃ
snga ma dag ni rang gi mthu med pa yin no /
gzhan dag ni lhan cig byed pa'i rgyu gzhan med pa yin no /
kiṃpratisaṃyuktam iti /
kasmiṃ pratisaṃyuktam /
kiṃpratisaṃyuktaṃ vipākam apratisaṃyuktāḥ kāmādiṣv apratisaṃyuktā anāsravā abhinirvartayeṣu
gang dang ldan pa zhes bya ba ni khams gang dang ldan pa ste /
ldan pa ma yin pa 'dod pa la sogs pa dang ldan pa ma yin pa zag pa med pa rnams gang dang ldan pa'i rnam par smin pa zhig mngon par 'grub par byed par 'gyur /
pratisaṃyuktena vipākena bhavitavyaṃ /
nāpratisaṃyuktena /
kāmadhātvādipratisaṃyuktadharmasvabhāvatvāt /
śeṣās tv iti vistarah
rnam par smin pa ni ldan pa yin par 'gyur gyi mi ldan pa ni ma yin te /
'dod pa'i khams la sogs pa dang ldan pa'i chos kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
akuśalāḥ kuśalasāsravāś ca śeṣā ubhayavidhatvāt ubhayaprakāratvāt balavadabhiṣyaṃditaprakāratvād ity arthaḥ /
nirvartayaṃti vipākaṃ yathā sārāṇy abhiṣyaṃditāni bījāny aṃkuraṃ
lhag ma rnams ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lhag ma mi dge ba rnams dang dge ba zag pa dang bcas pa rnams ni rnam pa gnyi ga yin zhing rnam pa gnyis yin pa'i phyir te /
stobs dang ldan pa dang mngon par brlan pa'i rnam pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba tha tshig go /
tadvat /
vipākasya hetur iti vistaraḥ
de dag ni rnam par smin pa 'grub par byed de /
yadi vipāka iti bhāvasādhano ghañ /
vipaktir vipāka iti tatra ṣaṣṭhīsamāsaḥ /
vipākasya hetur iti /
atha vipacyate svayam iti karmasādhano ghañ /
tatra karmasādhano vipāka eva hetur vipākahetur iti /
kiṃ cātaḥ kaś cāto doṣaḥ /
yadi vipākasya hetur iti bhāvasādhanaparigrahaḥ /
vipākajaṃ cakṣur ity etan na prāpnoti
dper na sa bon grung po mngon par brlan pa rnams kyis myu gu mngon par 'grub par byed pa dang 'dra'o /
rnam par smin pa'i rgyu zhig ces bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te rnam par smin pa zhes bya ba rnam par smin pas na rnam par smin pa'o zhes bya bar ngo bor bsgrub na ni rnam par smin pa'i rgyu zhes drug par bsdu ba yin no /
'on te bdag nyid rnam par smin par 'gyur bas zhes las su sgrub na ni de la rnam par smin pa nyid rgyu yin pas rnam par smin pa'i rgyu'o zhes las kyi gzhir bya ba yin no /
des na cir 'gyur zhes bya ba ni des des na nyes pa cir 'gyur zhes bya ba yin no /
gal te rnam par smin pa'i rgyu zhes bya bar ngo bo sgrub par bzung na ni mig rnam par smin pa las skyes pa yin no zhes bya bar der mi 'gyur te /
na hi cakṣur vipakter jātaṃ mig ni rnam par smin pa las skyes pa ma yin no /
kiṃ tarhi /
vipaktihetoḥ karmaṇa ity arghaḥ
'o na ci zhe na /
rnam par smin pa'i rgyu las las zhes bya ba'i tha tshig ste /
na hi vipāko hetuh /
atha vipāka eva (Abhidh-k-vy 212) hetur iti karmasādhanaparigrahaḥ
rnam par smin pa ni rgyu ma yin no /
'on te rnam par smin pa nyid rgyu yin pas zhes las su sgrub par gzung na ni /
sidhyate tad vipākajaṃ cakṣur iti /
karmaiva hi [Tib /
199] vipāko vipacyata iti kṛtvā /
kiṃ tu karmaṇo vipāka ity etan na prāpnoti
las kyang rnam par smin par 'gyur bas rnam par smin pa yin pa'i phyir mig rnam par smin pa las skyes pa yin no zhes bya ba 'di ni 'grub mod kyi /
'on kyang las kyi rnam par smin pa zhes bya ba der ni mi 'gyur te /
rnam par smin pa ni las kho na la bya'i /
vipāko hi karmaivocyate na vipaktiḥ /
karmaṇo vipāka iti cātra bhāvasādhanārtha iṣṭe na karmasādhanārtha iti
rnam par smin pa ni ma yin la /
las kyi rnam par smin pa zhes bya ba 'dir ni ngo bo sgrub pa'i don du bzhed kyi las su sgrub pa ni ma yin no /
tasmāt karmaṇo vipāka ity etan na prāpnoti de lta bas na las kyi rnam par smin pa zhes bya ba der mi 'gyur ro /
ubhayathāpi yoga ity uktaṃ prāg iti /
vipākajaupacayikāḥ /
paṃcādhyātmam iti atroktaṃ vipākahetor jātā vipākajāḥ
gnyis ka ltar yang rung ngo zhes sngar bshad zin to zhes bya ba ni /
rnam par smin pa las skyes pa dang rgyas las byung ba nang gi lnga /
zhes bya ba der bshad zin te /
der rnam par smin pa'i rgyu las skyes pa ni rnam par smin pa las skyes pa ste /
madhyapadalopād gorathavad iti bhāvasādhanaparigrahaḥ /
phalakālaprāptaṃ vā karma vipāka ity ucyate
bar gyi tshig mi mngon par byas pa'i phyir ba lang gi shing rta zhes bya ba lta bu'o zhes bya ba ni ngo bo bsgrub par gzung ba yin no /
yang na 'bras bu'i dus su phyin pa'i las ni rnam par smin pa zhes bya ste /
vipacyata iti kṛtvā rnam par smin par 'gyur ba'i phyir ro /
tasmāj jātā vipākajā iti karmasādhanaparigrahaḥ de las skyes pa ni rnam par smin pa las skyes pa rnams so zhes bya ba ni las su sgrub par gzung ba yin no /
phalaṃ tu vipaktir eveti vipākaḥ /
phalavivakṣyāyāṃ bhāvasādhana evaṃ parigṛhyata ity arthaḥ /
tasmād vipākajaṃ cakṣur iti madhyapadalopāt karmasādhanaparigrahād vā sidhyati
'bras bu ni rnam par smin pa kho na yin pas rnam par smin pa'o zhes bya ba ni 'bras bu yin par brjod par 'dod na ni ngo bo sgrub pa kho nar yongs su gzung zhes bya ba'i tha tshig go /
de lta bas na mig ni rnam par smin pa las skyes pa yin no zhes bya ba yang bar gyi tshig mi mngon par byas te /
karmaṇo vipāka iti ca sidhyati /
bhāvasādhanaparigrahāt /
vivakṣitapūrvikā hi śabdapratipattir iti
ngo bo sgrub par smin pa'i sgo nas kyang grub la las kyi rnam par smin pa zhes bya ba yang ngo sgrub pa smos pa'i sgo nas 'grub par 'gyur te /
sgras rtogs pa ni brjod par 'dod pa sngon du 'gro ba yin pa'i phyir ro /
visadṛśaḥ pāko vipāka iti mi 'dra bar smin pa ni rnam par smin pa'o zhes /
hetor visadṛśaṃ phalam ity arthaḥ bya ba ni rgyu dang mi 'dra ba'i 'bras bu zhes bya ba'i tha tshig go /
hetur hi vyākṛta eva /
phalaṃ tu avyākṛtam eveti
rgyu ni lung du bstan pa kho na yin la 'bras bu ni lung du ma bstan pa kho na yin te /
sahabhūhetvādīnāṃ tu sadṛśa eva pāka iti viśeṣaṇaṃ lhan cig 'byung ba'i rgyu la sogs pa'i smin pa ni 'dra ba kho na yin pas khyad par du byas pa yin ni /
abhidharmaśāstra evaṃ vyutpādyate tenedaṃ praty ādiśyate bstan bcos chos mngon pa las 'di skad du rnam par 'chad pas de'i phyir 'di skad du /
ekaskaṃdhako vipākahetur ekaphala iti vistaraḥ rnam par smin pa'i rgyu phung po gcig la zhes bya ba rgyas par 'god par byed de /
iha prāptayo vṛkṣaprapāṭikāvac cittādibhyaḥ pṛthag avasthitāḥ /
tāsāṃ paripūrakanyāyena pṛthak phalaṃ varṇyate
'di la thob pa dag ni shing ljon pa'i phyi shun bzhin du sems pa la sogs pa las tha dad par gnas pas de dag gi 'bras bu yang yongs su rdzogs par byed pa yin pa'i tshul du logs shig tu brjod do /
ekaḥ skaṃdho 'syety ekaskaṃdhako vipākahetuḥ /
(kāyavākkarma tajjātyādayaś ca /
vākkarmaṇo rūpaskaṃdhasaṃgṛhītatvāt /
) yatra skaṃdhe prāptayaḥ /
tatraiva ca tajjātyādaya ity ekaskaṃdhakaḥ /
yad eva ca prāptīnāṃ phalaṃ tad eva tajjātyādīnām iti /
sādhāraṇaphalatvāt ekaphalaḥ /
dviskaṃdhaka ekaphalo vipākahetuḥ
'di la phung po gcig yod pas na rnam par smin pa'i rgyu phung po gcig pa ste /
phung po gang la thob pa dag yod pa de nyid de la de dag gis skye ba la sogs pa yang yod pas phung po gcig pa yin no /
thob pa dag gi 'bras bu gang yin pa de nyid de dag gi skye ba la sogs pa'i yang yin pas 'bras bu thun mong ba'i phyir 'bras bu gcig pa can yin no /
kāyavākkarma tajjātyādayaś ca /
kāyavākkarmaṇo rūpaskaṃdhasaṃgṛhītatvāt tajjātyādīnāṃ ca caṃskāraskaṃdhasaṃgṛhītatvāt dviskaṃdhakaḥ
rnam par smin pa'i rgyu phung po gnyis la 'bras bu gcig pa can ni lus dang ngag gi las dang de dag gi skye ba la sogs pa ste lus dang ngag gi las dag ni gzugs kyi phung por bsdus pa'i phyir la /
ekaphalaś ca /
teṣām apṛthakphalatvāt /
catuḥskaṃdhaka ekaphalaḥ kuśalākuśalāś cittacaittā iti /
te saha jātyādibhir iti
de dag gi skye ba la sogs pa ni 'du byed kyi phung por bsdus pa'i phyir phung po gnyis yin no /
de dag gi 'bras bu tha mi dad pa'i phyir 'bras bu gcig pa can yang yin no /
teṣāṃ cittacaittānāṃ yathāyogaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānaskaṃdhasaṃgṛhītatvāt /
jātyādīnaṃ ca saṃskāraskaṃdhasaṃgṛhītatvāc catuḥskaṃdhako vipākahetur ekaphalaḥ sādhāraṇaphalatvāt /
na hi cittasyānyat phalam anyac caittādīnām iti asamāhitatvāt
phung po gzhi la 'bras bu gcig pa can ni sems dang sems las byung ba dge ba dang mi dge ba skye ba la sogs pa dang bcas pa dag ste sems dang sems las byung ba de dag ni ci rigs par tshor ba dang 'du shes dang 'du byed dang rnam par shes pa'i phung pas bsdus pa'i phyir la skye ba la sogs pa ni 'du byed kyi phung pos bsdus pa'i phyir rnam par smin pa'i rgyu phung po bzhi yin no /
'bras bu thun mong ba'i phyir 'bras bu gcig pa can yin te /
sems kyang 'bras bu yang gzhan la sems las byung ba rnams kyi yang gzhan pa ni ma yin no /
kāmadhātau paṃcaskaṃdhako vipākahetur nāsti /
na hy atra rūpaskaṃdhasaṃgṛhītaṃ kāyavākkarma cittacaittair ekaphalaṃ bhavati /
pṛthakkalāpatvāt /
triskaṃdhakas tu triṣv api dhātuṣu nāsti cittacaittānām avaśyam ekaphalatvāt /
yathāyogaṃ catuḥskaṃdhasvabhāvatvāt /
(Abhidh-k-vy 213) rūpadhātāv ekaskaṃdhaka iti vistaraḥ /
prāptiḥ saha jātyādibhiḥ saṃskāraskaṃdhasaṃgṛhītety ekaskaṃdhakaḥ
'dod pa'i khams na mnyam par gzhag pa med pa'i phyir rnam par smin pa'i rgyu phung po lnga la 'bras bu gcig pa ni med do /
'di na gzugs kyi phung pos sdug bsngal lus dang ngag gi las ni sems dang sems las byung ba dag dang 'bras bu gcig par mi 'gyur te /
tshogs pa tha dad pa'i phyir ro /
phung po gsum pa can ni khams gsum char na yang med de /
sems dang sems las byung ba rnams ni gdon mi za bar 'bras bu gcig pa'i phyir dang ci rigs par phung po bzhi'i ngo bo nyid yin pa'i yang phyir ro /
gzugs kyi khams na rnam par smin pa'i rgyu phung po gcig la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni thob pa skye ba la sogs pa dang bcas pa ni 'du byed kyi phung pos bsdus pa'i phyir phung po gcig yin no /
tathaiva sādhāraṇaphalatvāt ekaphalaḥ /
asaṃjñisamāpattir api saha jātyādibhiḥ tathaiva vaktavyā
de bzhin du 'bras bu thun mong pa'i phyir 'bras bu gcig pa can yang yin no /
'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa skye ba la sogs pa dang bcas pa yang de dang 'dra ba kho nar brjod par bya'o /
vijñapte rūpaskaṃdhasaṃgṛhītatvāt /
jātyādīnāṃ ca saṃskāraskaṃdhasvabhāvatvāt
rnam par rig byed ni gzugs kyis bsdus pa'i phyir la skye ba la sogs pa ni 'du byed kyi phung po'i ngo bo nyid yin pa'i phyir phung po gnyis pa yin no /
dviskaṃdhaka ekaphalaḥ pūrvavat 'bras bu gcig pa can ni snga ma bzhin no /
kuśale cetasy asamāhite 'nuparivartirūpaṃ nāstīti rūpaskaṃdhavarjitavedanādiskaṃdhasaṃgṛhītatvāt catuḥskaṃdhakaḥ dge ba'i sems mnyam par ma bzhag pa la ni rjes su 'jug pa'i gzugs med pas gzugs kyi phung po ma gtogs pa tshor ba la sogs pa'i phung pos bsdus pa'i phyir phung po bzhi pa yin no /
paṃcaskaṃdhakaḥ samāhite cetasi phung po lnga pa ni sems mnyam par bzhag pa na ste /
anuparivartirūpasya cittādibhir ekavartitvāt rjes su 'jug pa'i gzugs ni sems la sogs pa dang gcig tu 'byung ba'i phyir ro /
ārūpyadhātāv iti vistaraḥ /
tatra sarvam eva rūpaṃ nāstīty ekaskaṃdhakaś catuḥskaṃdhakaś ca vipākahetuḥ
gzugs med pa'i khams na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de na gzugs thams cad med pa nyid pas rnam par smin pa'i rgyu phung po gcig pa dang phung po bzhi pa yin te /
prāptir iti /
tatra saha svajātyādibhir ekaskaṃdhakaḥ pūrvavat /
nirodhasamāpattir api saha svajātyādibhir ekaskaṃdhako vipākahetur ekaphala iti sugamaṃ
de la thob pa skye ba la sogs pa dang bcas pa ni phung po gcig yin te /
snga ma bzhin no /
'gog pa'i snyoms par 'jug pa skye ba la sogs pa dang bcas pa yang rnam par smin pa'i rgyu phung po gcig pa yin no /
asti karmeti vistaraḥ /
yasya jīvitendriyaṃ vipākaḥ /
tasya karmaṇo 'vaśyaṃ tajjīvitendriyaṃ tajjātyādayaś ca viprayuktā vipākaḥ /
tac caitat sarvaṃ dharmāyatanasaṃgṛhītam ity ekam āyatanaṃ vipāko vipacyate /
yasya manaāyatanaṃ /
tasya dve manodharmāyatane
'bras bu gcig pa can yin no zhes bya ba ni go bar sla'o /
las kyang yod de zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi rnam par smin pa ni srog gi dbang po yin pa las de'i rnam par smin pa ni gdon mi za bar srog gi dbang po de dang de'i skye ba la sogs pa ldan pa ma yin pa rnams yin la /
de thams cad kyang chos kyi skye mched kyis bsdus pa'i phyir rnam par smin pa skye mched gcig rnam par smin par 'gyur ro /
gang gi yid kyi skye mched yin pa de'i ni gnyis te /
tasya hi manaāyatanasya kalāpe avaśyaṃ vedanādayaḥ sahabhuvo jātyādayaś ca vipākarūpā bhavaṃti yid dang chos kyi skye mched dag go zhes bya ba ni yid kyi skye mched de'i tshogs pa la ni gdon mi za bar tshor ba la sogs pa dang skye ba la sogs pa lhan cig 'byung ba rnam par smin pa'i ngo bor 'gyur la /
vedanādijātyādayo dharmāyatanasaṃgṛhītā iti te dve manodharmāyatane vipāko vipacyate /
evaṃ yasya spraṣṭavyāyatanam iti
tshor ba la sogs pa dang skye ba la sogs pa yang chos kyi skye mched kyis bsdus pa'i phyir rnam par smin pa yid dang chos kyi skye mched dang de gnyis rnam par smin par 'gyur ro /
tasya spraṣṭavyasyāvaśyaṃ jātyādayas saṃtīti dharmāyatanam api vipacyate /
na kevalaṃ spraṣṭavyāyatanam iti dve āyatane tasya vipacyete /
yasya kāyāyatanaṃ tasya tṛīṇi /
tad eva kāyāyatanaṃ spraṣṭavyāyatanaṃ ca tadāśrayabhūtacatuṣkaṃ /
tasyāvaśyaṃ bhūtacatuṣkāśritatvāt /
tasya ca jātyādibhir bhavitavyam iti dharmāyatanam api tatra tṛtīyaṃ vipacyate /
evam iti vistaraḥ
gang gi reg bya'i skye mched yin pa yang de dang 'dra'o zhes bya ba ni reg bya'i skye mched de la gdon mi za bar skye ba la sogs pa yang yod pa'i phyir chos kyi skye mched kyang rnam par smin par 'gyur gyi reg bya'i skye mched 'ba' zhig pa ni ma yin pas de'i skye mched gnyis rnam par smin par 'gyur ro /
gang gi lus kyi skye mched yin pa de'i ni gsum ste lus kyi skye mched de nyid dang de ni gdon mi za bar 'byung ba bzhi tshan la brten pa'i phyir de'i rten reg bya'i skye mched 'byung ba bzhi tshan dad de'i skye ba la sogs pa yang yod pas de la gsum pa chos kyi skye mched kyang rnam par smin par 'gyur ro /
evaṃ yasya rūpagaṃdharasāyatanānām anyatamad vipākaḥ /
tasya trīṇy āyatanāni vipākaḥ /
tad evāyatanaṃ rūpādīnām anyatamat spraṣṭavyāyatanaṃ ca tadāśrayabhūtasvabhāvaṃ dharmāyatanaṃ ca tajjātyādisvabhāvam iti /
yasya cakṣurāyatanaṃ /
tasya catvāri /
tad eva cakṣuḥ kāyāyatanaṃ cāvaśyaṃ cakṣuḥkāyapratibaddhavṛttivāt
de dang 'dra'o zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi rnam par smin pa gzugs dang dri dang ro'i skye mched rnams las gang yang rung ba zhig yin pa de'i rnam par smin pa yang de bzhin du skye mched gsum po yin te /
gzugs la sogs pa gang yang rung ba'i skye mched de nyid dang de'i rten 'byung ba'i ngo bo nyid reg bya'i skye mched dang de'i skye ba la sogs pa'i ngo bo nyid chos kyi skye mched do /
gang gi mig gi skye mched yin pa de ni bzhi ste /
mig de nyid dang mig kyang gdon mi za bar lus la rag lus te /
spraṣṭavyadharmāyatane ca pūrvavat /
evaṃ yasyeti vistaraḥ
'byung ba'i phyir lus kyi skye mched dang snga ma bzhin du reg bya dang chos kyi skye mched dag go /
evaṃ yasya śrotrādīnām anyatamad vipākaḥ /
tasyāpi catvāry āyatanāni vipākaḥ /
tad eva śrotrādīnām anyatamad āyatanaṃ kāyaspraṣṭavyadharmāyatanāni ca pūrvavat /
asti tat karmeti vistaraḥ /
paṃca yāvad ekādaśāyatanānīti saṃbhavataḥ
gang gi rna ba dang sna dang lce'i skye mched dag yin pa yang de dang 'dra'o zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi rnam par smin pa rna ba la sogs pa gang yang rung ba zhig yin pa de'i rnam par smin pa yang de dang 'dra bar skye mched bzhi yin te /
rnam pa la sogs pa gang yang rung ba'i skye mched de nyid dang snga ma bzhin du lus dang reg bya dang chos kyi skye mched dag go /
las de yang yod de zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni skye mched lnga nas bcu gcig gi bar zhes ci rigs par sbyar ro /
na tu dvādaśāyatanāni vipākaḥ /
śabdāyatanasyāvipākasvabhāvatvāt /
atrācāryavasumitro vyākhyāpayati /
asti karma yasyaikam eva dharmāyatanaṃ vipāko vipacyata iti nopapadyate
rnam par smin pa skye mched bcu gnyis pa ni med de /
sgra'i skye mched rnam par smin pa'i ngo bo nyid med pa'i phyir ro /
'di la slob dpon dbyig bshes na re gang gi rnam par smin pa chos kyi skye mched gcig kho na smin par 'gyur ba'i las kyang yod de zhes bya ba mi 'thad do /
kiṃ kāraṇaṃ /
ākṣepakakarmaphalatvāj (Abhidh-k-vy 214) jīviteṃdriyasya
ci'i phyir zhe na /
srog gi dbang po ni 'phen par byed pa'i las kyi 'bras bu yin pa'i phyir ro /
yadi tāvat kāmadhātau jīvitaṃ vipāko vipacyate /
karmaṇas tatrāvaśyaṃ kāyajīviteṃdriye bhavataḥ kalalādyavasthāsu anutpanne ṣaḍāyatane
re zhig gal te 'dod pa'i khams na las kyi rnam par smin par 'gyur na gdon mi za bar skye mched drug ma dod pa nur nur po la sogs pa'i gnas skabs na ni lus dang srog gi dbang po dag yod do /
utpanne tu ṣaḍāyatane saptabhir āyatanair bhavitavyaṃ /
cakṣurādibhiḥ ṣaḍbhir manaāyatanena ceti /
rūpadhātāv api saptabhir ārūpyadhātāv api manodharmaāyatanābhyām avaśyaṃ bhavitavyaṃ
skye mched drug don nas ni mig la sogs pa drug dang yid kyi skye mched bdun yod par 'gyur ro /
gzugs kyi khams na yang bdun to /
gzugs med pa'i khams na yang yid dang chos kyi skye mched dag gdon mi za bar yod par 'gyur te /
sakalajanmākṣepakaphalatvāj jīviteṃdriyasya /
ko vātra dhātur abhipreta iti brūmaḥ
srog gi dbang po ni skye ba thams cad 'phen par byed pa'i 'bras bu yin pa'i phyir ro /
ārūpyadhātuḥ /
nanu ca tatrākṣepakakarmaphalatvāj jīviteṃdriyasya avaśyaṃ manaāyatanenāpi bhavitavyaṃ /
na ca jīviteṃdriyam eva vipāko vipacyate /
vedanāprabhāvitatvād vipākasyeti /
vedanayā 'pi tatra bhavitavyam iti
yang na 'dir khams gang las bsams zhes smras so /
gzugs med pa'i khams yin no /
de na yang srog gi dbang po ni 'phen par byed pa'i las kyi 'bras bu yin pa'i phyir gdon mi za bar yid kyi skye mched kyang yod par 'gyur la rnam par smin pa ni tshor bas rab tu phye pa'i phyir rnam par smin pa srog gi dbang po kho na rnam par smin par 'gyur ba yang ma yin pas de ni tshor ba la sogs pa yang yod par 'gyur ro zhe na /
atrocyate /
kṣaṇotpattim etat saṃdhāyoktaṃ /
yasmiṃ kṣaṇe ārūpyopapannasya vipākajaṃ cittaṃ na samudācarati /
tasmin kṣaṇe jīviteṃdriyam eva vipāko vipacyate /
vipākasya jīviteṃdriyasyaivotpādān manaāyatanasya cāsamudācārād iti kim arthaṃ tatsamudācāre manaāyatanam aparaṃ na bhavatīti tasya dve manodharmāyatane iti
bam po bcu dgu pa /
'dir smras pa /
'di ni skad cig ma skye ba las bsams nas bshad pa yin te /
skad cig ma gang la gzugs med par skyes pa'i sems rnam par smin pa las skyes pa kun du mi 'byung ba'i skad cig ma de la rnam par smin pa srog gi dbang po kho na 'byung ba'i phyir dang yid kyi skye mched ni kun du mi 'byung ba'i phyir rnam par smin par srog gi dbang po kho na rnam par smin par 'gyur na ci'i phyir de kun du 'byung ba'i tshe gzhan yid kyi skye mched kyang yod pas de'i rnam par smin pa yid dang chos kyi skye mched gnyis yin zhes rnam par 'chad par byed /
tad idaṃ vicāryate 'di dpyad par bya ste /
bhavaty evaṃ cāksepakasya karmaṇo jīviteṃdriyaṃ vipāka iti /
jīviteṃdriye ca vipacyamāne manaāyatanādīny api vipacyaṃte
srog gi dbang po ni 'phen par byed pa'i las kyi rnam par smin pa yin no zhes bya ba 'di ni yin na srog gi dbang po rnam par smin pa'i tshe yid kyi skye mched la sogs pa yang rnam par smin par 'gyur gyi /
nāyatanāṃtaravipākaḥ pratiṣidhyate /
vipākahetur iha ciṃtyate /
asti tat karma yasyaikam eva dharmāyatanaṃ vipacyate /
nānyad āyatanam ity etāvad vivakṣitaṃ
skye mched gzhan rnam par smin pa yin pa ni mi 'gog go /
'dir ni rnam par smin pa'i rgyu bsam pa yin te gang gi chos kyi skye mched gcig kho na rnam par smin par 'gyur gyi skye mched gzhan ni ma yin pa'i las de yang yod de zhes bya ba 'di tsam zhig brjod par 'dod par zad do /
atha mataṃ jīviteṃdriyākṣepakasyaiva karmaṇo manaāyatanādīny api vipacyaṃte srog gi dbang po 'phen par byed pa'i las nyid la yid kyi skye mched la sogs pa yang rnam par smin par 'gyur gyi skye mched gcig kho na ni ma yin no zhe na /
naikam āyatanam iti 'di la smra bar bya ste /
atra brūmaḥ /
tasyaiva karmaṇo 'nye 'pi manaāyatanādayas tatra vartamānā vipāko na punar anyasya karmaṇa iti /
kiṃ kṛto 'yaṃ niyamaḥ
de la yid la sogs pa gzhan dag yod pa yang las de kho na'i rnam par smin pa yin gyi las gzhan gyi ni ma yin no zhes bya ba'i nges pa 'di cis byas /
asti hi saṃbhavo yad ekasya karmaṇo nikāyasabhāgo vipākaḥ ris mthun pa yang las gcig gi rnam par smin pa yin la /
srog gi dbang po yang gzhan gyi yin /
'nyasya jīviteṃdriyaṃ /
anyasyaiva ca manaāyatanādīni iti
yid kyi skye mched la sogs pa yang gzhan kho na'i yin no zhes bya ba'i srid pa gang yin pa ni yod do /
brūyās tvaṃ yathā yasya cakṣurāyatanaṃ /
tasya cakṣuḥkāyaspraṣṭavyadharmāyatanānīti vacane yasya cakṣurāyatanaṃ vipākaḥ /
tasya kāyāyatanam āvaśyakatvāt /
evaṃ manaāyatanādīny api tasyaiva karmaṇo vipāka iti
gal te khyod ji ltar gang gis mig gi skye mched yin pa de ni mig dang lus dang reg bya dang chos kyi skye mched rnams so zhes bya ba'i skabs su gang gi rnam par smin pa mig gi skye mched yin pa de'i ni gdon mi za ba yin pa'i phyir lus kyi skye mched kyang yin pa de bzhin du yid kyi skye mched la sogs pa yang las de kho na'i rnam par smin pa yin no zhes bya bar 'gyur na /
de ni ma yin te /
'ga' zhig ni 'ga' zhig kho na la rag las te 'byung ba'i phyir te /
tan na /
kvacid eva kasyacit pratibaddhavṛttitvāt /
na hi vinā kāyeṃdriyeṇa cakṣuriṃdriyaprādurbhāvo 'sti
mig gi dbang po ni lus kyi dbang po med par 'byung ba med kyi srog gi dbang po ni rnam par smin pa'i yid med kyang 'byung ba yod pas 'di ni mi mtshungs so /
asaty api tu vipāke manasi jīviteṃdriyaprādurbhāvo 'stīti asamam etat /
ācāryasaṃghabhadras tv āha
slob dpon 'dus bzang na re gang gi rnam par smin pa chos kyi skye mched kho na rnam par smin par 'gyur ba'i las kyang yod de /
asti karma yasya dharmāyatanam eva vipāko vipacyate /
yasya jīviteṃdriyaṃ /
yasya cakṣurāyatanaṃ /
tasya paṃca /
cakṣuḥkāyarūpaspraṣṭavyadharmāyatanāni /
evaṃ yāvaj jihvāyatanaṃ
gang gi srog gi dbang po yin pa'o /
gang gi mig gi skye mched yin pa de'i ni lnga ste /
mig dang lus dang gzugs dang reg bya dang chos kyi skye mched rnams so /
lce'i skye mched kyi bar du yang de dang 'dra'o /
yasya kāyāyatanaṃ /
tasya catvāraḥ /
kāyarūpaspraṣṭavyadharmāyanānīti /
rūpāvinābhāvitvāt rūpāyatanam api tasyaiva cakṣurnirvartakasya (Abhidh-k-vy 215) karmaṇo vipāka iti samayāntaram icchati
gang gi lus kyi skye mched yin pa de'i ni bzhi ste /
lus dang gzugs dang reg bya dang chos kyi skye mched rnams so zhes zer te /
gzugs med na mi 'byung ba yin pa'i phyir gzugs kyi skye mched kyang mig sgrub par byed pa'i las de nyid kyi rnam par smin pa yin no zhes gzhung lugs gzhan zhig 'dod par byed do /
ayaṃ tv ācāryo na rūpāyatanam avaśyaṃ tasyaiva karmaṇo vipāka ity aparaṃ pakṣam avalaṃbate slob dpon 'di ni gzugs kyi skye mched las de kho na'i rnam par smin pa yin par nges pa med do zhes bya ba phyogs gzhan gang gi lus kyi skye mched yin pa de'i ni gsum mo /
yasya kāyāyatanaṃ /
tasya trīṇi /
yasya cakṣurāyatanaṃ /
tasya catvārīti /
na hy anyonyamavinābhāvino jīvitanikāyasabhāgādīny āvaśyakam ekasyaiva karmaṇo vipāka ity abhiprāyaḥ /
tāv etau pakṣau vibhāṣyakārair likhitau
gang gi mig gi skye mched yin pa de'i ni bzhi'o zhes bya ba'i rjes su 'brang ste /
srog gi dbang po dang ris mthun pa la sogs pa phan tshun med na mi 'byung ba rnams gdon mi za bar las gcig kho na'i rnam par smin pa yin pa ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
tayor yo yasmai rocate /
sa tena parigṛhyate /
ity alaṃ prasaṃgena /
atha kathaṃ kasyacit karmaṇa ekam āyatanaṃ vipāko vipacyate /
kasyacid yāvad ekādaśety ata āha
rnam par bshad pa byed pa rnams kyis phyogs de gnyis bris pa la de dag gang zhig gang la dad pa de des yongs su bzung bar zad de /
zhar la 'ongs pas chog go /
yang ji ltar na las kha cig gi rnam par smin pa ni skye mched gcig rnam par smin par gyur pa nas kha cig gi ni bcu gcig gi bar yin zhe na /
vicitrāvicitraphalatvāt karmaṇo bāhyabījavad iti vistaraḥ de'i phyir las kyi 'bras bu sna tshogs dang sna tshogs ma yin pa'i phyir zhes bya ba rgyas par smos so /
padmadāḍimanyagrodhādīnāṃ bījāni vicitraphalāni padma dang bal po se'u dang shing n+ya gro dha la /
mūlāṃkuranālapattrakeśarākiṃjalkakarṇikāraiś ca rūpyaṃ hi padmabījādīnāṃ /
anekaskaṃdhaśākhāviṭapapattrapallavāṃkurapuṣpaphalasamṛddhāś ca nyagrodhādayaḥ pādapā jaladharāyamāṇā dṛśyaṃte
sogs pa dag gi sa bon te padma la sogs pa'i sa bon ni 'bras bu rtsa ba dang myu gu dang sdong bu dang 'dab ma dang ze ba dang ze 'bru dang snying po sna tshogs pa yin la /
shing n+ya gro dha la sogs pa yang yal ga'i mdo dang yal ga dang 'dab ma dang mgo lcog dang myu gu dang me tog dang 'bras bu du ma phun sum tshogs pa sprin lta bur snang ngo /
kha cig ni 'bras bu sna tshogs pa ma yin te /
kānicid avicitraphalāni /
tadyathā yavagodhūmādīnāṃ bījāni
'di lta ste nas dang gro la sogs pa'i sa bon dag lta bu'o /
ekarūpaphalatvāt /
bījadharmataiṣā /
ekadhvikasya karmaṇo 'tītasya traiyadhviko vipāko vipacyate atītapratyutpannānāgataḥ /
na tu dvaiyadhvikasyāpy atītasya pratyutpannasya caikādhviko 'nāgataḥ
'bras bu ngo bo gcig pa'i phyir te 'di ni sa bon gyi chos nyid yin no /
las dus gcig pa'i ste 'das pa'i rnam par smin pa dus gsum pa ste 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba rnam par smin par ni 'gyur gyi las dus gnyis pa yang ste 'das pa dang da ltar byung ba'i yang dus gcig pa ste ma 'ongs pa ni ma yin no /
na tu viparyayād iti /
bahukṣaṇikasya karmaṇa ekakṣaṇikaḥ
bzlog pa ni ma yin no zhes bya ba ni las skad cig ma mang po'i skad cig ma gcig pa ste /
mā bhūd atinyūnaṃ hetoḥ phalam iti vartate rgyu bas 'bras bu ha cang nyung bar 'gyur du 'ong ba'i phyir ro zhes bya bar sbyar ro /
na ca karmaṇā saha vipāko vipacyate rnam par smin pa ni las dang lhan cig tu rnam par smin pa yang ma yin te /
sahotpanne sahabhūsaṃprayuktakahetvor vyāpārāt /
vipākahetoś ca visadṛśapākāpekṣatvāt
lhan cig skyes pa ni lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu dag bya ba byed pa'i phyir la rnam par smin pa'i rgyu ni mi 'dra bar smin pa la ltos pa'i phyir ro /
nāpy anaṃtaraṃ vipāko vipacyate /
kiṃ kāraṇaṃ /
samanaṃtarapratyayaākṛṣṭatvāt samanaṃtarakṣaṇasya /
yasmāt samanaṃtarakṣaṇaḥ samanaṃtarapratyayabalenākṛṣṭo na vipākahetubalena
rnam par smin pa mjug thogs su rnam par smin pa yang ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
mjug thogs kyi skad cig ma ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyis drangs pa'i phyir te /
'di ltar mjug thogs kyi skad cig ma ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyi stobs kyis drangs pa yin gyi mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen 'di rnam par smin pa'i rgyu yin yang /
yady apy asau samanaṃtarapratyayo vipākahetuḥ itthaṃ caitad eva rnam par smin pa'i rgyu'i stobs kyis drangs pa ni ma yin no /
'di ni de lta bu kho na yin te /
yasmāt samanaṃtarakṣaṇo vipākahetoḥ samanaṃtarapratyayāt kadācit kuṣalaḥ kadācid akuśalaḥ kadācid avyākṛtaḥ 'di ltar mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen rnam par smin pa'i rgyu las mjug thogs kyi skad cig ma res 'ga' ni dge ba res 'ga' ni mi dge ba res 'ga' ni lung du ma bstan par 'byung ngo /
anyathā hi avyākṛta eva syāt /
atha vā samanaṃtarakṣaṇasya avipākasvabhāvasya samanaṃtarapratyayākṛṣṭatvād ity abhiprāyaḥ /
pravāhāpekṣo hi vipākahetuḥ cittacaittādipravāhe sati atikrāṃte vipākahetur vipākaṃ dadyāt /
dharmataiṣety abhiprāyaḥ /
(II /
56ab) uktam eṣām arthato 'dhvaniyama iti /
arthata ukto na śabdata ity arthaḥ /
dvividhaṃ hi vacanaṃ svaśabdābhitaṃ arthoktaṃ ca
de lta ma yin no lung du ma bstan pa kho nar 'gyur ro /
rnam pa gcig tu mjug thogs kyi skad cig ma rnam par smin pa'i ngo bo nyid ma yin pa mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyis drangs pa'i phyir ro /
rnam par smin pa'i ngo bo nyid ni ma yin te /
mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyis ma drangs pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
rnam par smin pa'i rgyu las 'bras bu smin pa ni rgyun la ltos pa yin no zhes bya ba ni sems dang sems las byung ba'i rgyun yod na rnam par smin pa'i rgyu 'das pas rnam par smin pa'i 'bras bu 'byin par 'gyur te /
'di ni chos nyid yin no snyam du bsams pa'o /
'di dag gi dus nges pa don gyis ni bshad mod kyi zhes bya ba ni don gyis bshad kyi rang gi sgras ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
brjod pa ni rnam pa gnyis te /
rang gi sgras bstan pa dang don gyis bshad pa'o /
ji lta zhe na /
kathaṃ /
sabhāgahetuḥ sadṛśāḥ svanikāyabhuvo 'grajāḥ
skal mnyam rgyu ni 'dra ba'o /
rang ris sa pa'o sngar skyes rnams /
tathā /
sarvatragākhyaḥ kliṣṭānāṃ svabhūmau pūrvasarvagā
zhes bya ba dang de bzhin du /
kun 'gro zhes bya nyon mongs can /
rnams kyi rang sar kun 'gro lnga /
(Abhidh-k-vy 216) /
iti vacanāt /
sabhāgasarvatragahetū atītapratyutpannāv eva sto nānāgatau
zhes 'byung ba'i phyir skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba'i rgyu dag ni 'das pa dang da ltar byung ba dag kho na yod kyi ma 'ongs pa dag ni med do /
aviśeṣavacanād eva sahabhūsaṃprayuktakavipākahetavas traiyadhvikā ity arthata uktāḥ lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa dang rnam par smin pa'i rgyu dag ni khyad par ma smos pa nyid kyi phyir don gyis na dus gsum pa yin no zhes bshad pa yin no /
sabhāgasarvatragahetū eva hi pūrvotpannau skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba'i rgyu dag kho na sngar skyes pa yin la /
pūrvotpannāv eva ca tāv ity avadhāraṇāt /
parasparaphalatvavacanāt /
ciṃtādyakuśalādisvābhāvyāc caiṣām anadhvapatitatvaṃ vyāvartitaṃ
sngar skyes pa kho na yang de dag yin no zhes nges par gzung ba'i phyir dang phan tshun du 'bras bu nyid yin par 'byung ba'i phyir dang sems la sogs pa dang mi dge ba la sogs pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir 'di rnams dus su ma gtogs pa nyid bzlog pa yin no /
sūtryata iti /
sūtraṃ sūtrī vā kriyate sūtryate
mdor bya ste zhes bya ba ni bsdus te /
mdor bya ba 'am mdor ma byas pa mdor bya ba yin no /
uktaṃ cātra kāraṇam iti /
katham uktaṃ /
niṣyaṃdaphalena hi saphalaḥ sabhāgahetuḥ
'dir gtan tshigs ni bshad zin to zhes bya ba ji ltar bshad ce na /
skal ba mnyam pa'i rgyu ni rgyu mthun pa'i 'bras bus 'bras bu dang bcas pa yin na /
tac cānāgatasyāyuktaṃ pūrvapaścimatābhāvād iti evamādi de yang ma 'ongs pa la rigs pa ma yin te /
snga phyi med pa'i phyir ro zhes bya ba de lta bu la sogs pa yin te /
yac caitat kāraṇam uktaṃ sabhāgahetoḥ /
sarvatragahetor apy uktarūpaṃ veditavyaṃ
skal ba mnyam pa'i rgyu'i gtan tshigs bshad pa gang yin pa de ni kun du 'gro ba'i rgyu'i gtan tshigs bshad pa'i ngo bo yin par yang rig par bya'o /
sabhāgahetukalpo hi sarvatragahetuḥ kun du 'gro ba'i rgyu ni skal ba mnyam pa'i rgyu dang 'dra ste /
sabhāgahetur hi kliṣṭaḥ kliṣṭānāṃ /
sarvatragahetur api kliṣṭaḥ kliṣṭānām eva /
kliṣṭadharmasāmānyakāraṇatvena tv ayaṃ sabhāgahetuḥ pṛthag vyavasthāpyata ity uktam etat
skal ba mnyam pa'i rgyu ni nyon mongs pa can rnams kyi rgyu nyon mongs pa can yin no /
kun du 'gro ba'i rgyu yang nyon mongs pa can rnams kyi rgyu nyon mongs pa can kho na yin la /
'di ni nyon mongs pa can gyi chos spyi'i rgyu yin pa nyid kyis skal ba mnyam pa'i rgyu las logs shig tu rnam par bzhag go zhes de ni bshad zin to /
sabhāgahetuvad eva cāyaṃ nānāgataḥ /
niṣyaṃdaphalena ca saphala iti /
tadvad evāsya vārttā /
tryadhvakās traya iti
'di ni skal ba mnyam pa'i rgyu kho na bzhin du ma 'ongs pa yang med la rgyu mthun pa'i 'bras bus 'bras bu dang bcas pa yang yin pas 'di'i tshul ni de kho na dang 'dra'o /
gsum po dag ni dus gsum pa zhes bya ba ni dus gsum pa kho na gsum yin la /
tryadhvakā eva trayas traya eva tryadhvakā iti avadhāraṇāt gsum kho na yang dus gsum pa yin no zhes nges par gzung ba'i phyir byed rgyu'i rgyu ni de lta ma yin par 'gyur ro /
kāraṇahetur anyathā bhavati ji ltar de lta ma yin zhe na /
kathaṃ cānyathā /
sarvādhvagaś cadhvavinirmuktaś ceti /
svato 'nye hi svabhāvavarjyāḥ sarvadharmāḥ kāraṇahetur iti
byed rgyu'i rgyu ni dus nges pa ma bstan pas dus thams cad pa dang dus dang bral bar yang rig par bya'o zhes bya ba smos te /
rang las gzhan pa rang gi ngo bo ma gtogs pa chos thams cad ni byed rgyu'i rgyu yin no /
ata evam eva bhavati nānyathā de'i phyir na de ltar 'gyur gyi gzhan du ni ma yin no /
(II /
56cd) hetuḥ phalam iti anyonyāpekṣayaitat dvayam ity ataḥ pṛcchati /
kiṃ punas tat phalaṃ yasyaitaddhetavaḥ iti
rgyu dang 'bras bu zhes bya ba 'di gnyis ni phan tshun ltos pa yin pas de'i rgyu de dag gang gi yin pa'i 'bras bu de gang zhe na zhes 'dri'o /
saṃskṛtasavisaṃyogaṃ phalam iti 'dus byas bral bcas 'bras bu yin /
ākāśāpratisaṃkhyānirodhavarjyāḥ sarvadharmāḥ phalam ity uktaṃ bhavati /
evaṃ tarhīti vistaraḥ /
phalatvād asaṃskṛtasya phalam asaṃskṛtam iti kṛtvā hetunā svato 'nyenāsya bhavitavyaṃ
zhes bya ba ni nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa ma gtogs pa chos thams cad 'bras bu yin no zhes bshad par 'gyur ro /
de lta na 'o na ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dus ma byas 'bras bu yin pa'i phyir te /
yasya hetos tad asaṃskṛta phalaṃ /
hetutvāc cāsaṃskṛtasya svato 'nyenāsya phalena bhavitavyaṃ /
yasya phalasya tad asaṃskṛtaṃ hetuḥ /
nsaṃskṛtasya te hetuphale /
asaṃskṛtaṃ pratisaṃkhyānirodhalakṣaṇaṃ visaṃyogaphalaṃ bhavati
'dus ma byas 'bras bu yin pas na 'di'i bdag nyid las gzhan pa 'dus ma byas de gang gi 'bras bu yin pa'i rgyu gzhan zhig kyang yod par 'gyur la 'dus ma byas rgyu yin pa'i phyir 'di'i bdag nyid las gzhan pa 'dus ma byas de gang gi rgyu yin pa'i 'bras bu gzhan zhig kyang yod par 'gyur ro zhe na /
'dus ma byas la rgyu dang 'bras bu de dag med de /
bral pa'i 'bras bu ni 'dus ma byas so sor brtags pas 'gog ba'i mtshan nyid yin no /
de la ni rgyu gzhan med de /
na ca tasya hetur ajanyatvāt bskyed par bya ba ma yin pa'i phyir ro /
hetuś ca bhavati saṃskṛtotpādāvighnabhāvāvasthānāt /
na ca tasya phalaṃ vyavasthāpyate
rgyu ni yin te /
'dus byas skye ba la bgegs mi byed pa'i ngo bor gnas pa'i phyir ro /
de la 'bras bu rnam par gzhag pa yang med de /
phalapratigrahaṇadānāsamarthatvāc ca /
ata eva ca ṣaḍvidhahetvasaṃbhavād iti vistaraḥ
'bras bu 'dzin pa dang dmigs pa'i mthu med pa'i phyir ro /
de nyid kyi phyir rgyu rnam pa drug mi srid pa'i phyir dang zhes bya ba rgyas par smos so /
na sahabhūhetur asya saṃprayuktakahetur vā saṃbhavati 'di la lhan cig 'byung ba'i rgyu dang mtshungs par ldan pa'i rgyu ni mi srid do /
tena kasyacid dharmasyāsahabhavatvāt /
asaṃprayogāc ca /
na sabhāgahetur asya kaścid bhavati /
asaṃskṛtasyāsadṛśatvāt /
samānabhūmitvāyogāc ca /
ata eva cāsya na sarvatragahetuḥ
de dang chos 'ga' yang lhan cig mi 'byung ba'i phyir dang mtshungs par mi ldan pa'i phyir ro /
'di la skal ba mnyam pa'i rgyu yang 'ga' yang med de /
'dus byas dang mi 'dra ba'i phyir dang sa mtshungs pa nyid du mi rung ba'i phyir ro /
asya cākliṣṭatvāt /
(Abhidh-k-vy 217) na cāsya vipākahetuḥ
de nyid kyi phyir dang de nyon mongs pa can ma yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu yang med de /
asaṃskṛtasyāvipākasvabhāvatvāt /
vipāko hi sattvasaṃkhyāto dhātupatito dharmaḥ
rnam par smin pa'i ngo bo nyid ma yin pa'i phyir 'di la rnam par smin pa'i rgyu yang med de /
rnam par smin pa'i chos ni sems can du bgrang ba dang khams su gtogs pa yin no /
anutpādyatvād eva cāsyaite hetavo na bhavaṃti bskyed par bya ba ma yin pa kho na'i phyir yang de la rgyu 'di dag med do /
anutpādyatvād eva cāsya kāraṇahetur na bhavati bskyed par bya ba ma yin pa nyid kyi phyir 'di la byed rgyu'i rgyu yang med de /
ata evocyate /
kasmān mārgo visaṃyogasya kāraṇahetur neṣyate
de nyid kyi phyir /
ci'i phyir lam 'bral ba'i byed rgyu'i rgyur mi 'dod ce na /
yasmāt sa utpādāvighnabhāvena vyavasthāpitaḥ /
na cāsaṃskṛtam utpattimad iti
'di ltar de ni skye ba la bgegs mi byed pa'i ngo bor rnam par gzhag pa yin na 'dus ma byas ni skye ba dang ldan pa ma yin no zhes bya ba smos so /
anadhvapatitatvāc cāsya hetavo na bhavanti dus su ma gtogs pa'i phyir yang 'di la rgyu dag med de /
adhvapatitasya hi dharmasya hetur vyavasthāpyate /
evaṃ ṣaḍvidhahetvasaṃbhavān nāsaṃskṛtasya hetuḥ /
paṃcavidhaphalāsaṃbhavāc ca nāsaṃskṛtasya phalaṃ
rgyu ni dus su gtogs pa'i chos kyi yin par rnam par gzhag go /
de ltar na rgyu rnam pa drug mi srid pa'i phyir 'dus ma byas la rgyu med do /
'bras bu rnam pa lnga mi srid pa'i phyir 'dus ma byas la 'bras bu yang med do /
kasmāt /
sāmānyatas tāvad adhvavinirmuktasya phalapratigrahaṇadānāsamarthatvāt
ci'i phyir zhe na /
re zhig spyir dus las rnam par grol ba la 'bras bu 'dzin pa dang smin pa'i mthu med pa'i phyir te /
tathā hy uktaṃ /
vartamānāḥ phalaṃ paṃca gṛhṇanti /
dvau prayacchataḥ /
ity evamādi /
kiṃ ca na tāvad adhipatiphalaṃ bhavati
'di skad du /
lnga po da ltar 'bras bu dag /
'dzin te gnyis ni 'byin par byed /
ces bya ba de lta bu la sogs pa 'byung ba yin no /
tad dhi sahotpannaṃ paścādutpannaṃ ceṣyate gzhan yang re zhig bdag po'i 'bras bu ni med de de ni /
sngon 'byung ma yin 'dus byas ni /
apūrvaḥ saṃskṛtasyaiva saṃskṛto 'dhipateḥ phalam iti 'dus byas kho na'i bdag po'i 'bras /
zhes 'byung bas lhan cig skyes pa dang phyis byung ba yin na /
tac cānutpattimad iti nāsya sahajaṃ paścājjātaṃ vā phalaṃ bhavati de yang skye ba dang ldan pa ma yin pas 'di la 'bras bu lhan cig skyes pa dang phyis skyes pa med do /
anutpattimattvād eva /
na ca niṣyandaphalam
skye ba dang ldan pa ma yin pa nyid kyi phyir rgyu mthun pa'i 'bras bu yang med do /
utpattimato hi sadṛśo dharma utpattimān niṣyandaphalam rgyu mthun pa'i 'bras bu ni skye ba dang ldan pa dang 'dra ba'i chos skye ba dang ldan pa yin no /
ata eva ca na puruṣakāraphalaṃ asaṃskṛtasya puruṣakārābhāvāt da nyid kyi phyir dang skyes bu'i byed pa med pa'i phyir 'dus ma byas la skyes bu byed pa'i 'bras bu yang med de /
yasya hi balena ya utpadyate prāpyate vā /
sa tasya puruṣakāraphalaṃ
gang gi mthus gang zhig skye ba'am 'thob pa de ni de'i skyes bu'i byed pa'i 'bras bu yin no /
ata eva ca na visaṃyogaphalaṃ de nyid kyi phyir na bral ba'i 'bras bu yang med de /
mārgasyaiva hi balena visaṃyogaḥ prāpyaḥ bral ba ni lam gyi stobs kho nas 'thob na lam de yang 'dus byas yin no /
na cāsaṃskṛto mārga iti /
na cāpi vipākaphalaṃ /
vipākahetuvaidharmyāt /
sāsravo hi vipākahetuḥ /
na cāsaṃskṛtaṃ sāsravam iti
rnam par smin pa'i rgyu dang chos mi mthun pa'i phyir rnam par smin pa'i 'bras bu yang med de /
rnam par smin pa'i 'bras bu rgyu ni zag pa dang bcas pa yin na /
'dus ma byas ni zag pa dang bcas pa yang ma yin no /
atha vā paṃcavidhahetuvaidharmyāt paṃcavidhaphalāsaṃbhava iti nāsaṃskṛtasya phalaṃ sambhavati rnam pa cig tu na rgyu rnam pa lnga dang chos mi mthun pa'i phyir 'bras bu rnam pa lnga mi srid pas 'dus ma byas la 'bras bu mi srid do /
yad mārgo visaṃyogasya kāraṇahetur neṣyate kasyedānīṃ tat phalaṃ gal te lam 'bral ba'i byed rgyu'i rgyu yin par mi 'dod na /
da ni de gang gi 'bras bu yin te /
hetumatā hi phalena bhavitavyaṃ kathaṃ vā kena vā prakāreṇa tat phalaṃ 'bras bu ni rgyu dang ldan par 'gyur dgos so /
yang na ji ltar de rnam pa gang gis na 'bras bu yin zhe na /
āha /
yat tāvad uktaṃ kasyedānīṃ tat phalam iti mārgasya /
yad apy uktaṃ kathaṃ vā tat phalam iti phalaṃ tadbalena mārgabalena prāpter ity arthaḥ
smras pa /
re zhig de gang gi 'bras bu yin zhes gang smras pa de ni lam gyi yin no /
de ji ltar 'bras bu yin zhes gang smras pa ni de'i stobs kyis 'thob pa'i phyir 'bras bu yin te lam gyi stobs kyis 'thob pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
atha vaivaṃ padasaṃbandhaḥ yang na tshig 'di ltar sbyar te /
kasya tat phalam iti /
mārgasya tat phalaṃ /
katham vā tat phalam iti
de gang gi 'bras bu yin zhe na lam gyi 'bras bu yin no /
de ji ltar na 'bras bu yin zhe na /
tadbalena prāpter iti de'i stobs kyis 'thob pa'i phyir ro zhes bya'o /
prāptir eva tarhi mārgasya phalaṃ prāpnoti /
tasyām eva prāptau tasya mārgasya sāmarthyāt na visaṃyogaḥ
'o na ni lam de thob pa de kho na la nus pa'i phyir thob pa kho na lam gyi 'bras bu yin gyi bral ba ni ma yin no /
kiṃ /
mārgasya phalam ity adhikṛtaṃ
ci zhe na /
lam gyi 'bras bu zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
tatrāsāmarthyād iti /
evaṃ tatra visaṃyoge mārgasyāsāmarthyād ity arthaḥ /
tasmān na ca tāvad asya mārgaḥ kathaṃcid api hetuḥ
de la nus pa med pa'i phyir zhes bya ba yin te /
lam ni bral ba la nus pa med pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
de lta bas na re zhig lam ni ji ltar yang 'di'i rgyu ma yin te /
ṣaṇṇāṃ hetūnām anyatamo 'pi hetur asya mārgo na bhavati lam ni 'di'i rgyur rgyu drug po dag las gang yang ma yin no /
phalaṃ cāsya visaṃyogaḥ bral ba ni 'di'i 'bras bu yin te /
prāpyaṃ phalaṃ na janyam ity abhiprāyaḥ thob par bya ba'i 'bras bu yin gyi bskyed par bya ba ni ma yin no snyam du bsams pa'o /
paṃcavidho hi hetur iti kecid icchaṃti /
kārako jñāpako vyaṃjako dhvaṃsakaḥ prāpakaś ceti
kha cig ni byed pa po dang shes par byed pa dang gsal bar byed pa dang 'jig par byed pa dang 'thob par byed pa zhes bya ba'i rgyu rnam pa lngar 'dod de /
kārako hetur bījam aṃkurasya byed pa po'i rgyu ni myu gu'i sa bon lta bu'o /
jñāpako dhūmo (Abhidh-k-vy 218) 'gneḥ shes par byed pa ni me'i du ba lta bu'o /
vyaṃjako dīpo ghaṭasya /
dhvaṃsako mudgaro ghaṭasya /
prāpako ratho deśāṃtaraprāpaṇīyasyeti
gsal bar byed pa ni bum pa'i mar me lta bu'o /
'jig par byed pa ni bum pa'i tho ba lta bu'o /
tad evaṃ mārgaḥ prāpako 'sya /
na janako hetuḥ
thob par byed pa ni yul gzhan du phyin par bya ba'i shin rta lta bu'o zhes zer ro /
prāpyaṃ ca visaṃyogaphalaṃ na janyam iti darśitaṃ bhavati /
athāsaty adhipatiphala iti vistaraḥ
de ltar na lam ni 'di thob par byed pa yin gyi skyed par byed pa'i rgyu ni ma yin la bral ba'i 'bras bu yang thob par bya ba yin gyi bskyed par bya ba ni ma yin no zhes bstan par 'gyur ro /
asaṃskṛtasya yadi phalaṃ syāt adhipatiphalaṃ syāt /
tasya kāraṇahetutvena vyavasthāpanāt /
nāsaṃskṛtasya te iti vacanāt tad apy asya nivāritam iti paricchinne codakaḥ pṛcchati
yang ba dag po'i 'bras bu yang med na go zhes bya ba rnas par 'byung ba ni gal te 'dus ma byas la 'bras bu zhig yod par gyur na de ni byed rgyu'i rgyu nyid du rnam par gzhag pa'i phyir bdag po'i 'bras bu yin par 'gyur grang na /
'dus ma byas la de dag med /
ces 'byung ba'i phyir 'di la de yang bzlog ste bkag pa dang rgol bar byed pa /
athāsaty adhipatiphale katham asaṃskṛtaṃ kāraṇahetuḥ /
utpattyanāvaraṇabhāvena kāraṇahetuḥ
yang na bdag po'i 'bras bu yang med na go ji ltar na 'dus ma byas byed rgyu'i rgyu yin zhes 'dri bar byed do /
utpattyanāvaraṇabhāvavacanāt /
saṃskṛtam eva pratīdam asaṃskṛtam kāraṇahetur vyavasthāpyate /
nāsaṃskṛtaṃ pratīti darśitaṃ bhavati
skye ba la mi sgrib ba'i dngos pos byed rgyu'i rgyu yin te skye ba la mi sgrib pa'i dngos ngo zhes smos pa'i phyir 'dus ma byas 'di ni 'dus byas kho na'i byed rgyu'i rgyur rnam par gzhag gi 'dus ma byas kyi ni ma yin no zhes bstan pa yin no /
kasmād asya saṃskṛtavat phalaṃ na vyavasthāpyata ity ata āha ci'i phyir 'dus byas bzhin du 'di'i 'bras bu rnam par mi gzhag ce na /
na cāsya phalam asti /
adhvavinirmuktasya phalapratigrahaṇadānāsamarthatvād iti
de'i phyir /
dus las grol ba la 'bras bu 'dzin pa dang smin pa'i mthu med pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
adhvasaṃgṛhītasyaiva hi dharmasya phalapratigrahaṇadānasāmarthyam asti nānyasya dus kyis bsdus pa'i chos kho na la 'bras bu 'dzin pa dang smin pa'i mthu yod kyi gzhan la ni med de /
vakṣyati hi /
vartamānāḥ phalaṃ paṃca gṛhṇanti dvau prayacchata iti
lnga po da ltar 'bras bu dag /
'dzin te gnyis ni 'byin par byed /
uktaṃ tu paryāyeṇa hetur iti /
paryāyeṇoktaṃ na svaśabdenety arthaḥ
ces 'chad par 'gyur ro /
rnam grangs kyis gsungs so zhes bya ba ni sgra gzhan gyis bshad kyi /
te 'py anityā iti /
te 'py anityā evety avadhāraṇād arthān na nityo hetur ity uktaṃ bhavati
rang gi sgras ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de dag kyang mi rtag pa yin na zhes bya ba ni de dag kyang mi rtag pa kho na'o zhes nges par gzung ba'i phyir rtag pa ni rgyu ma yin no /
ālaṃbanapratyayo 'pīti /
yathā hetavo 'trānityā uktāḥ /
evaṃ pratyayā apy anityā evoktāḥ ye hetavo ye pratyayā iti vacanāt
dmigs pa'i rkyen du yang mi 'gyur ro zhes bya ba ni rgyu gang dag yin pa dang rkyen gang dag yin pa zhes 'byung ba'i phyir ji ltar de las rgyu dag mi rtag par bshad pa de bzhin du rkyen dag kyang mi rtag pa kho nar bshad pa yin no /
tasmād asaṃskṛtam ālaṃbanapratyayo na prāpnoti de lta bas na 'dus ma byas dmigs pa'i rkyen du yang mi 'gyur ro /
utpādāyety avadhāraṇād iti /
ye hetavo ye pratyayā rūpasyotpādāya
skyed pa'i zhes bkar ba'i phyir zhes bya ba ni gzugs skyed pa'i rgyu gang dag yin pa dang rkyen gang dag yin pa de dag kyang mi rtag pa yin gyi /
te 'py anityāḥ /
na tu ye 'nutpādāya
skyed par mi byed pa'i gang dag yin pa ni ma yin no /
dvividhā hi pratyayāḥ rkyen ni rnam pa gnyis te /
janakāś cājanakāś ca /
ālambanapratyayaś cājanakaḥ ālambanamātratvāt /
ālambanapratyayo hi nirudhyamāne dharme kāritraṃ karoti /
vartamānaiś cittacaittair grahaṇāt /
nirudhyamāne kāritraṃ dvau hetū kuruta iti vacanāt
skyed par byed pa dag dang skyed par byed pa ma yin pa dag yin la /
dmigs pa'i rkyen ni skyed par byed pa ma yin pa dag ste /
dmigs ba tsam yin pa'i phyir ro /
dmigs pa'i rkyen ni da ltar gyi sems dang sems las byung ba rnams kyis 'dzin pa'i phyir chos 'gag pa la bya ba byed do /
gnyis po dag ni 'gag pa la bya ba byed ces 'byung ba'i phyir ro /
nanu ca hetavo 'pīti vistaraḥ /
hetur api janakaś cājanakaś ca
rgyu rnams kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rgyu yang skyed par byed pa dang skyed par byed pa ma yin pa yin te /
tasmād asaṃskṛtasyānāvaraṇabhāvamātreṇājanakasyāpikāraṇahetutvāpratiṣedhaḥ /
ukta ālambanapratyayaḥ sūtra iti /
catasraḥ pratyayatā ity atra sūtre
de lta bas na 'dus ma byas skyed par byed pa ma yin pa yang mi sgrib pa'i dngos po tsam gyis byed pa'i rgyu nyid du mi dgag pa ma yin nam /
mdo las dmigs pa'i rkyen yin par gsungs kyi zhes bya ba ni rkyen ni bzhi ste zhes bya ba'i mdo 'di las so /
na tu pratiṣiddhaḥ /
dharmatāyā avirodhān na doṣa ity abhiprāyaḥ
bkag pa ni med do zhes bya ba ni chos nyid dang mi 'gal ba'i phyir nyes pa med do snyam du bsams pa yin no /
sūtrāṇi ca bahūny antarhitāni /
mūlasaṃgītibhraṃśāt /
atrācāryo na nirbaṃdhaṃ karoti
mdo rnams kyang phal cher nub na zhes bya ba ni yang dag par bsdus pa'i bzhi po nyams pa'i phyir ro /
'di la slob dpon ni chos nyid dang 'gal ba med pas 'bad pa med de /
dharmatāvirodho nāstīti /
kiṃ tu asaṃskṛtam eva vicāryate 'sti vā na veti
'on kyang 'dus ma byas nyid yod pa zhig yin nam /
'on te med ces dpyod par ni byed do /
sarvam evāsaṃskṛtam iti /
na kevalaṃ pratisaṃkhyānirodhaḥ
'dus ma byas thams cad kyang zhes bya ba ni so sor brtags pas 'gog pa 'ba' zhig tu ma zad do /
rūpavedanādivad iti /
ādiśabdena saṃjñādīnāṃ grahaṇaṃ /
yathā rūpād vedanābhāvāntaraṃ vedanāyāś ca saṃjñā yāvat saṃskārebhyo vijñānaṃ /
tathā na rūpādibhyaḥ paṃcabhyo (Abhidh-k-vy 219) 'saṃskṛtaṃ bhāvāntaram asti /
ato nāsaṃskṛtaṃ dravyam iti sautrāntikāḥ
gzugs dang tshor ba la sogs pa bzhin du zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni sgra dang 'du shes dang mig la sogs pa bsdus te /
mdo sde pa rnams na re ji ltar gzugs las tshor ba yang dngos po gzhan yin pa dang tshor ba las kyang 'du shes dngos po gzhan yin pa nas 'du byed rnams kyi bar las rnam par shes pa dngos po gzhan yin pa de bzhin nyid du 'dus ma byas ni gzugs la sogs pa lnga las dngos po gzhan du yod pa ma yin no /
de'i phyir 'dus ma byas ni rdzas su med do zhes zer ro /
spraṣṭavyābhāvamātram iti /
sapratighadravyābhāvamātram ity arthaḥ
reg bya med pa tsam zhes bya ba ni thogs pa dang bcas pa'i rdzas med pa zhes bya ba'i tha tshig go /
avindanta ity alabhamānāḥ /
utpannānuśayajanmanirodhe utpannānām anuśayānāṃ janmanaś ca nirodhe pratisaṃkhyābalena prajñābalena anyasyānuśayasya janmanaś ca anutpādaḥ pratisaṃkhyānirodhaḥ
ma rnyed na zhes bya ba ni ma rnyed pa na'o /
phra rgyas dang skye pa skyes pa 'gags nas so sor brtags pa'i stobs te /
shes rab kyi stobs kyis phra rgyas dang skye ba gzhan mi skye ba ni so sor brtags pas 'gog pa yin /
tad evaṃ anuśayanirodhaḥ samudayasatya nirodho janmanirodho duḥkhasatyanirodha ity uktaṃ bhavati de ltar na phra rgyas 'gog pa ni kun 'byung ba'i bden pa 'gog pa yin no /
skye ba 'gog pa ni sdug bsngal gyi bden pa 'gog pa yin no zhes bshad par 'gyur ro /
sopadhiśeṣanirupadhiśeṣanirvāṇavyavasthāpanārthaṃ cobhayanirodhavacanaṃ /
sautrāntikanayena ke '; nuśayāḥ /
kathaṃ ca teṣāṃ janmanaś ca pratisaṃkhyābalena nirodhaḥ
phung po lhag ma dang bcas pa dang phung po'i lhag ma med pa'i mya ngan las 'das pa rnam par gzhag pa'i phyir yang gnyi ga smos pa yin no /
mdo sde pa'i lugs kyi phra rgyas ni gang dag yin /
de dag kyang skye ba ni so sor brtags pa'i stobs kyis ji ltar 'gog ce na /
aṣṭānavater anuśayānāṃ vāsanā 'nuśayaḥ /
yasya cānuśayasya yaḥ pratipakṣo mārgaḥ pratisaṃkhyā /
tena saha prathame kṣaṇe so 'nuśaya utpadyate
phra rgyas ni phra rgyas dgu bcu rtsa brgyad kyi bag chags yin te /
skad cig ma dang po la ni phra rgyas gang gi gnyen po so sor brtags pa'i lam gang yin pa de dang phra rgyas de lhan cig tu skye'o /
tadbalād dvitīyādiṣu kṣaṇeṣu tasya nirodhaḥ skad cig ma gnyis pa la sogs pa la ni de'i stobs kyis de 'gog go /
tadbalād eva ca paunarbhavikasya janmanaḥ apratisaṃdhiko nirodhaḥ de'i stobs kho nas yang srid pa'i skye ba nyid mtshams sbyor bar mi byed pa'i 'gog pa yang yin no /
tadyathā nikāyasabhāgaśeṣasyeti vistaraḥ /
nikāyasabhāgo manuṣyatvādilakṣaṇaḥ /
ātmabhāvo vā paṃcaskandhalakṣaṇaḥ
dper na bar ma dor 'chi ba'i ris mthun pa lhag ma lta bu'o zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
ris mthun pa'i mi la sogs pa'i mtshan nyid dam /
phung po lnga'i mtshan nyid kyi bdag gi ngo bo yin no /
tasya śeṣas tallakṣaṇa evotpadyamānaḥ de'i lhag ma ni de'i mtshan nyid kho nar skye ba ste /
tasya nikāyasabhāgaśeṣayāntarāmaraṇe āyuṣyaparisamāpta eva pratyayavaikalyād yo 'nutpādaḥ /
so 'pratisaṃkhyānirodhaḥ /
pratyayavaikalyaṃ punar aṃtyānāṃ skaṃdhānāṃ maraṇabhavākhyānāṃ nikāyasabhāgasaṃbandhane yad asāmarthyaṃ upakaraṇādipratyayāsāmagryāt
bar ma dor 'chi ba'i ris mthun pa lhag ma de yongs su ma rdzogs pa kho nar rkyen ma tshang bas mi skye ba gang yin pa de ni so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa yin no /
rkyen ma tshang ba ni yo byad la sogs pa'i rkyen ma tshogs pas phung po'i tha ma 'chi ba zhes bya ba rnams ris mthun pa mtshams sbyor bar mi nus pa gang yin pa'o /
ato 'sau pratisaṃkhyānirodha iti /
sopadhiśeṣo nirvāṇadhātuḥ /
duḥkhasyānutpāda iti nirvupadhiśeṣaḥ
de'i phyir de ni so sor brtags pas 'gog pa yin no zhes bya ba ni phung po'i lhag ma dang bcas pa'i mya ngan las 'das pa'i dbyings yin no /
so 'pi tu duḥkhasyānutpādaḥ /
yo 'pratisaṃkhyānirodha ity uktaḥ
sdug bsngal mi skye ba zhes bya ba ni phung po'i lhag ma med pa yin no /
nāntareṇa pratisaṃkhyāṃ sidhyati /
utpattikāraṇānuśayavaikalyasya pratisaṃkhyānakṛtatvāt /
ataḥ pratisaṃkhyānirodha evāsau
so sor brtags pa ma yin pas 'gog par bshad pa gang yin pa sdug bsngal mi skye ba de yang skye ba'i rgyu phra rgyas ma tshang ba ni so sor brtags pas byas pa'i phyir so sor brtags pa med par mi 'grub ste /
svarasaṃ nirodhād iti /
svātmanā nirodhān na prajñāsāmarthyenety arthaḥ /
avinaṣṭe tadabhāvād iti /
avinaṣṭe tasmiṃ anuśaye tasyāpratisaṃkhyānirodhasyābhāvāt
de'i phyir de ni so sor brtags pas 'gog pa kho na yin no /
rang gi ngang gis 'gag pa'i phyir ro zhas bya ba ni bdag nyid kyis 'gag pa'i phyir gyi shes rab kyi mthus ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ma zhig na de med pa'i phyir ro zhes bya ba ni phra rgyas de ma zhig na so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa med pa'i phyir ro /
akṛtotpattipratibandhānām iti /
akṛte utpattau pratibandha eṣām iti akṛtotpattipratibandhāḥ
skye ba la gags [*gegs?] ma byas pa can zhes bya ba ni 'di dag la skye ba la gags [*gegs?] ma byas pa yod pas skye ba la gags [*gegs?] ma byas pa can dag ste /
teṣāṃ /
ya utpattipratibandhabhāvaḥ /
etad atra pratisaṃkhyāyāḥ sāmarthyaṃ
de dag skye ba la gags [*gegs?] byed pa'i dngos po gang yin pa de ni 'di la so sor brtags pa'i mthu yin no /
yadi tarhy anutpāda eveti vistaraḥ /
prahāṇaṃ hi nirvāṇam abhipretaṃ /
anāgatasyaiva cānutpāda iti yadi nirvāṇam ucyate /
atītapratyutpannasyotpannatvāt nāsty anutpāda iti katham idam uktaṃ sūtre
gal te mi skye ba kho na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni spangs pa ni mya ngan las 'das pa yin par 'dod do /
gal te mi skye ba la mya ngan las 'das pa zhes bya bar gyur na mi skye ba ni ma 'ongs pa kho na yin gyi 'das pa dang da ltar byung ba ni skyes zin pa'i phyir mi skye ba med na ji ltar mdo las /
atītānāgatapratyutpannasya duḥkhasya prahāṇāya saṃvartante iti tat sūtrapadaṃ kathaṃ nīyate 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba'i sdug bsngal spang bar 'gyur ro zhes bshad /
mdo'i tshig de ni ji ltar drang /
yasya punar dravyāntaraṃ nirvāṇaṃ /
tasyātītapratyutpannayor api tadāsevanādibhir nirvāṇaṃ prāpyata iti sunītam idaṃ sūtraṃ bhavatīti /
tadālambanakleśaprahāṇād iti /
atītapratyutpannaduḥkhālambanakleśaprahāṇād ity arthaḥ
gang gi ltar na mya ngan las 'das pa rdzas gzhan yin pa de'i ltar na ni de dag kun du bsten pa la sogs pas 'das pa dang da ltar byung ba dag gi mya ngan las 'das pa yang 'thob par 'gyur bas mdo'i tshig 'di legs par drangs pa yin no /
de la dmigs pa'i nyon mongs pa spangs pas zhes bya ba ni sdug bsngal la dmigs pa'i nyon mongs pa spangs pas zhes bya ba'i tha tshig go /
yo rūpe chandarāga iti /
chando 'nāgate 'rthe prārthanā
gzugs la 'dun pa dang 'dod chags gang yin pa zhes bya ba la 'dun pa ni ma 'ongs pa la don du gnyer ba'o /
rāgas tu prāpte 'rthe 'dhyavasānaṃ 'dod chags ni thob pa'i don la lhag par zhen pa'o /
vistareṇa yāvad vijñānam iti /
yo vedanāyāṃ saṃjñāyāṃ saṃskāreṣu vijñāne (Abhidh-k-vy 220)( chandarāgaḥ
rgyas par rnam par shes pa'i bar du gsungs te zhes bya ba ni tshor ba dang 'du shes dang 'du byed dag dang rnam par shes pa la 'dun pa dang 'dod chags gang yin pa de spongs shig /
taṃ prajahīta /
chandarāge prahīṇe evaṃ vas tad vijñānaṃ prahīṇaṃ bhaviṣyate
'dun pa dang 'dod chags spangs na khyed kyis rnam par shes pa de lta bu de yang spangs par 'gyur ro zhes bya ba yin no /
evaṃ triyadhvikasyāpi duḥkhasyeti /
chandarāgaprahāṇam eva rūpādiduḥkhaprahāṇaṃ
de ltar na dus gsum pa'i sdug bsngal yang zhes bya ba ni 'dun pa dang 'dod chags spangs pa kho na gzugs la sogs pa sdug bsngal spangs pa yin la /
tasya cānāgatasya chandarāgasyānutpādo bhavati 'dun pa dang 'dod chags ma 'ongs pa de yang mi skye bar 'gyur te /
atas triyadhvikasyāpi duḥkhasya prahāṇaṃ yujyata iti darśayati /
eṣa eva naya iti
de'i phyir dus gsum pa'i sdug bsngal yang spang bar rung ngo zhes ston par byed do /
yady atītānāgatapratyutpannasya kleśasya prahāṇāyeti pāṭhaḥ /
tatrāpy eṣa eva naya iti /
yaḥ kleśe rāge dveṣe vā chandarāgaḥ /
taṃ prajahīteti vistaraḥ /
tadālambanakleśaprahāṇād api kleśasya prahāṇaṃ /
na svabhāvata eveti traiyadhvikasyāpi kleśasya prahāṇaṃ yujyate ity arthaḥ
der yang tshul ni 'di kho na yin no zhes bya ba ni gal te 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba'i nyon mongs pa spang bar 'gyur ro zhes 'byung ba der yang tshul ni nyon mongs pa 'dod chags sam zhe sdang la 'dun pa dang 'dod chags gang yin pa de spongs shig ces bya ba rgyas par sbyar ba 'di kho na yin te /
de la dmigs pa'i nyon mongs pa spangs pas kyang nyon mongs pa spangs pa yin gyi /
rang gi ngo bos ni ma yin pa nyid pas dus gsum pa'i nyon mongs pa yang spangs par rung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
atha veti vistaraḥ /
pūrvajanmani bhavaḥ paurvajanmikaḥ
yang na dgongs pa ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
tshe rabs snga ma pa ni tshe rabs snga ma la yod pa yin no /
ihajanmani bhava aihajanmikaḥ tshe 'di pa ni tshe 'di la yod pa yin te /
tad evam aikakṣaṇikaḥ kleśaḥ paryudasto bhavati de ltar na nyon mongs pa skad cig ma gcig pa bstsal pa yin no /
katham etat pratyetavyaṃ 'di ji ltar rtogs par bya zhe na /
paurvajanmikaḥ sarvakleśaḥ sambadhyate aihajanmikaś ca tshe rabs snga ma dang tshe 'di pa'i nyon mongs pa thams cad sbyar gyi skad cig ma gcig ni ma yin no /
na punar aikakṣaṇika ity ata āha /
yathā tṛṣṇā vicariteṣv iti vistaraḥ
de'i phyir dper na sred pa rnam par spyad pa dag la zhes bya ba rgyas par smos te /
anyatrāpy evaṃ darśanāt evaṃ pratyetavyaṃ gzhan dag la yang de lta bu mthong bas de lta bu yin par khong du chud par bya'o /
aṣṭādaśa tṛṣṇāvicaritāni katham atīte 'dhvani ekasmiṃ kṣaṇe yojyaṃta iti ato 'tītaṃ janmādhikṛtyoktaṃ 'das pa'i dus kyi skad cig ma gcig la sred pa rnam par spyad pa bco brgyad ji ltar rung ste /
de'i phyir 'das pa'i tshe rabs kyi dbang du mdzad nas gsungs pa yin no /
aṣṭādaśa tṛṣṇāvicaritāni /
asmīti bhikṣavaḥ satīttham asmīti bhavati
sred par rnam par spyad pa bco brgyad ni dge slong dag bdag go snyam du 'dzin pa yod na /
evam asmīti anyathāsmīti sad asmīti asad asmīti bhavati /
bhaviṣyāmīty asya bhavati /
na bhaviṣyāmītthaṃ bhaviṣyāmi evaṃ bhaviṣyāmi anyathā bhaviṣyāmīty asya bhavati /
syām ity asya bhavati /
itthaṃ syām evaṃ syāṃ anyathā syām ity asya bhavati /
api syām ity asya bhavati /
apītthaṃ syām apy evaṃ syām apy anyathā syām ity asya bhavati /
evaṃ yāvat pratyutpannaṃ /
tathehāpi paurvajanmikaḥ kṛtsnaḥ kleśapravāhaḥ ajhajanmikaś ca saṃbadhyate naikakṣaṇika iti /
tad evaṃ prasādhyatābhiprāyaṃ bravīti /
tena ca kleśadvayeneti vistaraḥ /
paurvajanmikenaihajanmikena ceti kleśadvayenāsyāṃ saṃtatau pratyutpannāyāṃ bījabhāvo vāsanālakṣaṇaṃ sāmarthyam āhito 'nāgate 'syotpattaye /
tasya bījabhāvasya prahāṇāt tad api kleśadvayaṃ prahīṇaṃ bhavati
bdag ni 'di lta bu zhig yin no snyam du sems par 'gyur zhing bdag ni de 'di lta zhig yin no snyam pa dang bdag ni yod pa yin no snyam pa dang bdag ni med pa yin no snyam pa dang bdag ni gzhan du yin no snyam du sems par yang 'gyur ro /
'di 'byung bar 'gyur ro snyam du sems par 'gyur zhing 'di 'byung bar mi 'gyur ro snyam pa dang 'di lta bur 'byung bar 'gyur ro snyam pa dang de lta bur 'byung bar 'gyur ro snyam pa dang gzhan du 'byung bar 'gyur ro snyam du sems par yang 'gyur ro /
'di 'byung bar 'gyur snyam du sems par 'gyur zhing /
'di lta bur 'byung bar 'gyur ram snyam pa dang de lta bur 'byung bar 'gyur ram snyam pa dang gzhan du 'byung bar 'gyur ram snyam du sems par yang 'gyur ro /
'di 'byung bar 'gyur ram mi 'gyur zhig gu snyam du sems par 'gyur zhing de ltar 'byung bar 'gyur ram mi 'gyur zhig gu snyam pa dang 'di lta bur 'byung bar 'gyur ram mi 'gyur zhig gu snyam pa dang gzhan du 'byung bar 'gyur ram mi 'gyur zhig gu snyam du sems par yang 'gyur ro zhes bya ba yin te /
da ltar byung ba'i bar du yang de dang 'dra'o /
de bzhin du 'dir yang tshe rabs snga ma pa dang tshe rabs 'di pa'i nyon mongs pa'i rgyun mtha' dag sbyar gyi skad cig ma gcig ni ma yin no /
de ltar rab tu bsgrubs nas 'dod pa bstan par bya ba'i phyir nyon mongs pa gnyis po des zhes bya ba rgyas par smos te /
tshe rabs snga ma pa dang tshe 'di pa zhes bya ba'i nyon mongs pa gnyis kyis da ltar byung ba'i rgyu dang 'di la ma 'ongs pa bskyed pa'i phyir sa bon gyi dngos po ste bag chags kyi mtshan nyid kyi nus pa bzhag la /
sa bon gyi dngos po de spangs pas nyon mongs pa gnyis po de yang spangs pa yin te /
yathā vipākakṣayād vipākopabhogāt karma kṣīṇaṃ bhavatīty upacaryate /
tadvat /
anāgatasya tarhi kathaṃ prahāṇaṃ vyavasthāpyate
dper na rnam par smin pa zad pas rnam par smin pa nye bar spyad nas las zad par 'gyur ba nye bar 'dogs pa de dang 'dra'o /
'o na ma 'ongs pa spangs pa ji ltar rnam par gzhag /
na hi tena saṃtatau bījabhāva āhito yasya prahāṇāt prahāṇaṃ bhaved ity ata āha /
anāgatasya punar duḥkhasya kleśasya vā bījabhāvād atyantam anutpḍaḥ prahāṇam iti /
bījabhāvaś ca pratisaṃkhyābalena bhavati /
na hi niruddhe 'tīte nirodhābhimukhe ca pratyutpanne yatnaḥ pratipakṣotpādane yatnaḥ sārthakaḥ saprayojanam ity arthaḥ
des gang zhig spangs pas de spang bar 'gyur ba rgyun la sa bon gyi dngos po bzhag pa ni med do zhe na /
de'i phyir ma 'ongs pa'i sdug bsngal lam nyon mongs pa ni sa bon med pa'i phyir gtan du mi skye ba spangs pa yin no zhes bya ba smos te /
sa bon med pa yang so sor brtags pa'i stobs kyis 'gyur ro /
'das pa 'gags zin pa dang da ltar byung ba 'gags pa la mngon dum phyogs pa la ni 'bad pa ste /
gnyen po bskyed pa'i 'bad pa don dang bcas pa ste /
virāgas teṣām agra iti /
rāgakṣayo virāgaḥ pratisaṃkhyānirodha ity arthaḥ /
katham asatām asann agro bhavitum arhatīti
dgos pa dang bcas par mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
de dag gi mchog ni 'dod chags dang bral ba zhes bya ba la 'dod chags dang bral ba ni 'dod chags zad pa ste /
so sor brtags pas 'gog pa zhes bya ba'i tha tshig go /
katham asatām ākāśādīnām asaṃskṛtānām asann asaṃskṛto virāgo 'gro bhavitum arhatīti /
asyottaraṃ bravīti /
abhāvo 'pi kaścid iti vistaraḥ
ji ltar na med pa rnams kyi mchog med pa yin par 'os zhes bya ba ni ji ltar na nam mkha' la sogs pa 'dus ma byas med pa rnams kyi mchog 'dod chags dang bral ba 'dus ma byas med pa yin par 'os zhes bya ba yin no /
'di'i lan gdab pa'i phyir med pa yang kha cig ces bya ba rgyas par smos so /
dvitīyasya ceti /
dvitīyasya samudayasatyasyānaṃtaraṃ /
(Abhidh-k-vy 221) dṛṣṭaṃ svayaṃ prajñayā uddiṣṭaṃ parebhyo deśanayā trayāṇāṃ pūraṇaṃ tṛtīyaṃ bhavati
gnyis pa'i zhes bya ba ni gnyis pa'i kun 'byung ba'i bden pa'i 'og tu rang gi shes rab kyis mthong ba dang gzhan dag la bstan pa'i sgo nas bstan pa ste gsum du kha skong ba ni gsum pa yin no /
kiṃ syād iti /
ko dośaḥ syād ity arthaḥ
cir 'gyur zhes bya ba ni nyes pa cer 'gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
kiṃ ca punaḥ syād iti /
ko guṇaḥ syād ity arthaḥ
ci zhig tu yang 'gyur zhes bya ba ni yon tan ci zhig tu 'gyur zhes bya ba'i don to /
kiṃ ca punaḥ syād iti guṇaparipraśna āha /
vaibhāṣikapakṣaḥ pālitaḥ syād iti
ci zhig tu yang 'gyur zhes yon tan yongs su dris pa dang bye brag tu smra ba'i phyogs bskyab par 'gyur ro zhes bya ba smos so /
yat tūktaṃ kiṃ syāt ko doṣaḥ syād iti atrocyate /
abhūtaṃ tu parikalpitaṃ syād iti
cir 'gyur zhes bya ba nyes pa cir 'gyur zhes smras pa gang yin pa de la yang dag pa ma yin pa kun du brtags par 'gyur ro zhes bya ba smras te /
doṣaḥ syād ity arthaḥ nyes par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
rūpavedanādivad iti /
pratyakṣataḥ /
cakṣurādivad iti /
karmato numānata ity arthaḥ /
asakṛdvyākhyātam etat /
vastuna iti /
rāgādivastunaḥ /
hetuphalādibhāvasaṃbhavād iti /
ādiśabdena svasvāmyavayavāvayavisambandhādayo gṛhyante
gzugs dang tshor ba la sogs pa bzhin du zhes bya ba ni mngon sum gyi sgo nas so /
mig la sogs pa bzhin du zhes bya ba ni las kyi sgo nas so /
rjes su dpag pa'i sgo nas zhes bya ba'i tha tshig go /
'di ni lan du ma zhig bshad zin to /
dngos po zhes bya ba ni 'dod chags la sogs pa'i dngos po'o /
rgyu dang 'bras bu la sogs pa'i dngos po mi srid pa'i phyir zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni bdag dang bdag po dang yan lag dang yan lag can gyi 'brel pa la sogs pa bsdus te /
na hi vastuno nirodhe hetuḥ phalam avayavāvayavītyevamādi dngos po 'gags pa ni rgyu dang 'bras bu dang yan lag dang yan lag can zhes bya ba de lta bu la sogs pa ma yin no /
tasyaitarhi prāptiniyama iti vistaraḥ /
tasya nirodhasya yo 'yaṃ prāter niyamaḥ
'o na de thob par nges pa'i rgyu gang zhig yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'gog pa 'di kho na'i thob pa yin gyi /
asyaiva nirodhasya prāptir nānyasyeti tasmiṃ prāptiniyame ko hetuḥ gzhan gyi ni ma yin no zhes 'gog pa de thob par nges pa gang yin pa ste nges par thob pa de'i rgyu gang zhig yin /
na hi nirodhasya prāptyā sardhaṃ kaścit saṃbandho 'sti hetuphalādibhāvāsaṃbhavāt 'gog pa ni thob pa dang lhan cig 'brel pa ci yang med de /
rgyu dang 'bras bu la sogs pa'i 'brel pa mi srid pa'i phyir ro /
dṛṣtadharmanirvāṇaprāpta iti /
sopadhiśeṣanirvāṇastha ity arthaḥ /
yady abhāvaḥ katham asya prāptiḥ syāt
mthong ba'i chos la mya ngan las 'das pa thob pa zhes bya ba ni phung po'i lhag ma dang bcas pa'i mya ngan las 'das pa la gnas pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
gal te 'di'i dngos po med pa yin na ji ltar thob par rung /
pratipakṣalābheneti vistaraḥ /
āryamārgalābhena kleśasya punarbhavasya cotpāde 'tyantaviruddhasyāśrayasya lābhāt prāptaṃ nirvāṇam ity ucyate /
abhāvamātratvam iti /
mātraśabdo dravyāntaratvanivṛttyarthaḥ /
yat khalv asyeti vistaraḥ
gnyen po thob pas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'phags pa'i lam thob pas nyon mongs pa dang yang srid pa'i skye ba dang shin tu 'gal ba'i rten thob pa'i phyir mya ngan las 'das pa thob pa zhes bya'o /
dngos po med pa tsam nyid du /
zhes bya ba la tsam zhes bya ba'i sgra ni rdzas gzhan nyid yin pa bzlog pa yin pa'i phyir ro /
'di skad du sdug bsngal 'di zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
prahāṇaṃ yāvad aprādurbhāva iti paryāyaśabdā ete spangs pa zhes bya ba nas 'byung ba med pa zhes bya ba'i bar 'di dag ni rnam grangs kyi sgra yin no /
aprādurbhāva ity etat sphuṭam ity udāharaṇam uktaṃ 'byung ba med pa zhes bya ba 'di ni gsal bas dper brjod par bshad pa yin te /
nāsmiṃ prādurbhāva ity ato 'prādurbhāvā ity adhikaraṇasādhanam iti darśayanti /
na tu aprādurbhūtir aprādurbhāva iti bhāvasādhanam ity arthaḥ
'dir 'byung bar mi 'gyur bas de'i phyir 'byung ba med pa'o zhes bya ba ni gzhir bsgrub pa yin no zhes ston par byed kyi mi 'byung bas na 'byung ba med pa'o zhes bya bar ngo bo sgrub pa ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
yata eva tatprāptiḥ parikalpyate yato mārgāt prahāṇaḥ prāptaḥ parikalpyate /
tasmiṃ sati mārge prāpte vā duḥkhasyeṣyatām aprādurbhāvaḥ
gang kho nas de 'thob par yongs su rtog pa zhes bya ba ni lam gang gis spangs pa 'thob par yongs su rtog pa'i lam de yod dam thob na sdug bsngal mi 'byung bar 'dod par gyis shig /
kim anyena nirvāṇena parikalpitena gzhan mya ngan las 'das pa yongs su brtags pas ci zhig bya ba yin no /
vimokṣas tasya cetasa iti /
nirupadhiśeṣanirvāṇakāle bhagavataḥ /
yathāvastu yathālambanaṃ /
saṃyogasya vastu yatra kleśena saṃyujyate
de'i sems kyi rnam par thar zhes bya ba ni bcom ldan 'das kyi phung po'i lhag ma med pa'i mya ngan las 'das pa'i tshe'i yin no /
dngos po ji lta ba bzhin ni dmigs pa ji lta ba bzhin no /
ldan pa'i dngos po ni gang la nyon mongs pa dang ldan par 'gyur ba'o /
sa vastukā dharmā iti sahetukāḥ /
parigrahavastu parigṛhyata iti parigrahaḥ /
sa eva vastu parigrahavastu
dngos po dang bcas pa'i chos rnams zhes bya ba ni rgyu dang bcas pa rnams so /
yongs su gzung ba'i dngos po ni yongs su gzung bar bya ba yin pas na yongs su gzung ba'o /
(II /
57) ante 'bhihitatvād iti /
kārikāyā ante vipākahetuḥ paṭhitaḥ
tha mar bstan pa'i phyir zhes bya ba ni tshig le'ur byas pa'i mjug nas rnam par smin pa'i rgyu 'byung ste /
tasya vipākaphalam eva de'i 'bras bu ni rnam par smin pa kho na yin no /
pūrvaḥ kāraṇahetuḥ ślokādau paṭhitatvāt /
tasy- /
ādhipajaṃ phalaṃ /
adhipatir adhipaḥ /
tasmāj jātaṃ adhipajaṃ adhipatiphalam ity arthaḥ
byed rgyu'i rgyu ni tshigs su bcad pa'i dang po nas 'byung ba'i phyir dang po yin te /
de'i 'bras bu ni bdag skyes yin no /
bdag ni bdag po yin no /
de las skyes pa ni bdag skyes te bdag po'i 'bras bu zhes bya ba'i tha tshig go /
kha cig ni /
pūrvasyādhipatam iti kecit paṭhanti bdag po'i 'bras bu dang po'i yin zhes bya bar 'don te /
adhipater idaṃ phalaṃ ādhipatam iti 'bras bu 'di bdag po'i yin pas na bdag po'i'o /
ādhipatyam iti tu prāpnoti 'o na ni dbang byed pa zhes bya bar 'gyur ro /
dityadityādityapatyuttarapadāṇ ṇya ity apavādāt /
(Abhidh-k-vy 222) athāpavādaviṣaye 'py utsargasamāveśa iti bhavet
'on te dmigs kyis bstsal ba'i yul la yang spyir bstan par sbyar ro zhes bya bar 'gyur na ni de lta bu'i ngo bor yang 'gyur ro /
bhavec ca tadrūpaṃ /
etad evādhipatyam iti /
yad anāvaraṇabhāvamātrāvasthānaṃ /
aṃgībhāvo 'pi vāstīti /
pradhānabhāvo 'pi janakabhāvo 'pīty arthaḥ
de nyid dbang byed pa yin no zhes bya ba ni mi sgrib pa'i dngos po tsam du gnas pa gang yin pa'o /
skyed pa'i dngos po yang yod ces bya ba ni gtso bo'i dngos po yang ste skyed par byed pa'i dngos po yang zhes bya ba'i tha tshig go /
tad anena dvividhasyāpi kāraṇahetoḥ kārakasya vādhyupekṣakasya vādhipatiphalam astīti darśitaṃ bhavati anyatrāsaṃskṛtāṭ de lta bas na 'dis ni byed rgyu'i rgyu byed pa po dang btang snyoms su 'jug pa rnam pa gnyi ga la yang bdag po'i 'bras bu yod do zhes bstan par 'gyur ro /
'dus ma byas ni ma gtogs te 'di ltar /
yasmād vakṣyati /
apūrvaḥ saṃskṛtasyaiva saṃskṛto 'dhipateḥ phalam /
iti /
daśānām āyatanānām iti
sngon byung ma yin 'dus byas ni /
'dus byas kho na'i bdag po'i 'bras /
zhes 'chad par 'gyur ro /
cakṣūrūpāyatanayor yāvat kāyaspraṣṭavyāya /
tanayoḥ /
cakṣuḥ pratītya rūpāṇi cotpadyate cakṣurvijñānaṃ yāvat kāyaṃ pratītya spraṣṭavyāni cotpadyate kāyavijñānam iti vacanāt /
kāraṇahetur eva cāyaṃ
skye mched bcu zhes bya ba ni mig dang gzugs kyi skye mched dag nas /
lus dang reg bya'i skye mched dag gi bar yin te /
mig dang gzugs rnams la brten te mig gi rnam par shes pa skye'o zhes bya ba nas lus dang reg bya rnams la brten te lus kyi rnam par shes pa skye'o zhes bya ba'i bar 'byung ba'i phyir ro /
'di yang byed rgyu'i rgyu kho na yin te /
na hi cakṣurādīny āyatanāni cakṣurvijñānādīnāṃ sahabhūhetvādayaḥ /
paṃca hetavaḥ saṃbhavaṃti
mig la sogs pa'i skye mched rnams ni mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i lhan cig 'byung ba'i rgyu la sogs pa rgyu lnga po dag yin par ni mi srid do /
manaāyatanaṃ tu manovijñānasya sabhāgahetvādi saṃbhavati /
dharmāyatanam api sahabhūsaṃprayuktakahetvādi saṃbhavatīti na kāraṇahetur evety avadhāryate /
tasmād daśānām ity uktaṃ na dvādaśānām iti
yid kyi skye mched ni yid kyi rnam par shes pa'i skal pa mnyam pa'i rgyu la sogs pa yin par srid la chos kyi skye mched kyang lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu la sogs pa yin par srid pas byed rgyu'i rgyu kho na yin no zhes nges par ma bzung ngo /
de lta bas na skye mched bcu zhes bshad kyi /
bhājanaloke ca karmaṇāṃ /
kim /
aṃgībhāvo 'sti kāraṇahetor ity adhikṛtaṃ /
bhājanaloko hi kuśalākuśalakarmajanito 'py avyākṛto 'pi na vipākaphalam iṣyate
skye mched bcu gnyis zhes ni ma bshad do /
snod kyi 'jig rten la las rnams lta bu'o zhes bya ba ci zhe na /
byed rgyu'i rgyu la bskyed pa'i dngos po yang yod ces bya bar skabs dang sbyar ro /
snod kyi 'jig rten ni las dge ba dang mi dge bas bskyed pa lung du ma bstan pa yin yang rnam par smin pa yin par mi 'dod de /
sattvākhyo vipāka iti lakṣaṇāt /
tasmāt kāraṇahetor etad adhipatiphalaṃ
rnam par smin pa ni sems can zhes bya ba yin par mtshan nyid las 'byung ba'i phyir ro /
de lta bas na bdag po'i 'bras bu 'di ni byed rgyu'i rgyu yin no /
śrotrādīnām api na kevalaṃ cakṣuṣo 'sti mig 'ba' zhig la yod pa ma yin gyi /
rna ba la sogs pa yang yod do /
kiṃ /
cakṣurvijñānasyotpattau pāraṃparyeṇādhipatyaṃ /
na sākṣāt yathā cakṣuṣaḥ
ci zhe na /
mig gi rnam par shes pa bskyed pa la brgyud pas dbang byed pa ste mig lta bur mngon sum du ma yin no /
kathaṃ jñāyata iti āha ji ltar shes she na smras pa /
śrutvā draṣṭukāmatotpatteḥ /
draṣṭukāmatāyāṃ ca cakṣurvijñānam utpadyata ity abhiprāyaḥ
thos na lta bar 'dod par 'byung ba'i phyir te /
lta bar 'dod pa rnams la mig gi rnam par shes pa skye'o snyam du bsams pa yin no /
evamādi yojyam iti /
ghrātvā draṣṭukāmatotpatter ity ādi yojyaṃ /
sabhāgasarvatragayor niṣyandaḥ phalam iti vartate
de lta bu la sogs par sbyar bar bya'o zhes bya ba ni bsnams nas lta bar 'dod na 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba de lta bu la sogs pa sbyar bar bya ba yin no /
rgyu mthun skal mnyam kun 'gro ba'i /
zhes bya ba ni 'bras bu zhes bya bar sbyar ro /
sabhāgasarvatragahetvor eva niṣyandaphalam ity avadhāryate rgyu mthun pa'i 'bras bu ni skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba'i rgyu dag kho na'i yin no zhes bya bar nges par gsungs te /
puruṣakāraphalam api hi tayor anantaraṃ saṃbhavati de gnyis kyi mjug thogs su 'byung ba ni skyes bu byed pa'i 'bras bu yang yin no /
pauruṣaṃ dvayor iti /
puruṣakāraphalam eva sahabhūsaṃprayuktakahetvor ity avadhāraṇaṃ
skyes bu ni gnyis kyis yin zhes bya ba ni skyes bu byed pa'i 'bras bu kho na lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu dag gi yin no zhes bya bar nges par gzung ngo /
puruṣakārasya phalaṃ paurusaṃ skyes bu'i 'bras bu ni skyes bu pa'o /
puruṣakāraphalam ity arthaḥ /
puruṣabhāvāvyatirekāt puruṣakāraḥ puruṣabhāvān na vyatiriktaḥ
skyes bu byed pa'i 'bras bu zhes bya ba'i tha tshig ste /
skyes bu byed pa ni skyes bu'i dngos po dang tha mi dad pa'i phyir ro /
puruṣakarmaiva hi puruṣakāro na puruṣād anyaḥ skyes bu'i dngos po dang tha mi dad pa'i phyir skyes bu'i las nyid skyes bu byed pa yin la /
na hi karma karmavadbhyo 'nyad iṣyate bauddhaiḥ /
tasmāt puruṣakārasya yat phalaṃ
skyes bu las gzhan pa ni ma yin te /
sangs rgyas pa dag ni las dang ldan pa dag las /
las gzhan yin par mi 'dod do /
tat puruṣasyaiveti pauruṣam ity ucyate /
yasya dharmasya yat kāritram iti /
yasya dharmasya yat karma yā kriyā /
sā tasya puruṣakāra ity arthaḥ /
nanu cāntarvyāpārapuruṣābhāve dharmamātraṃ puruṣa iti ato dharmakāra iti prāpnoti
de lta bas na skyes bu byed pa'i 'bras bu gang yin pa de ni skyes bu kho na'i yin pas skyes bu pa zhes bshad do /
chos gang gi byed pa gang yin pa zhes bya ba ni chos gang gi las te bya ba gang yin pa de ni de'i skyes bu byed pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
nang gi byed pa'i skyes bu med pa'i phyir skyes bu zhes bya ba ni chos tsam du zad pas de'i phyir chos byed pa zhes bya bar 'gyur gyi skyes bu byed pa zhes bya bar ni mi 'gyur ba ma yin nam zhe na /
na puruṣakāra ity ata āha /
puruṣakāra iva hi puruṣakāraḥ
de'i phyir skyes bu'i byed pa lta bu ni skyes bu byed pa ste zhes bya ba smos te /
yathā loke kalpitasya puruṣasya puruṣakāraḥ /
(Abhidh-k-vy 223) evaṃ dharmasyāpīti puruṣakāra iva puruṣakāraḥ
'jig rten na brtags pa'i skyes bu'i skyes bu byed pa ji lta bar chos kyi yang de dang 'dra bas skyes bu'i byed pa lta bur skyes bu byed pa yin no /
dṛṣṭāntaṃ kathayati /
kākajaṃghā oṣadhir ityādi
dpe bstan pa'i phyir sman bya rog rkang zhes bya ba la sogs pa smos te /
kākajaṃghākārā oṣadhiḥ kākajaṃghety ucyate /
mattahastīva yo dṛṣṭaḥ śūro vā /
sa manuṣyo mattahastīti /
kim anyeṣām iti
sman bya rog gi rkang pa lta bu la bya rog rkang zhes bya ba dang mi gang zhig glang po che myos pa lta bu'am dpa' bor mthong ba de la glang po che myos pa zhes bya ba bzhin no /
ci gzhan dag la yang zhes bya ba ni rgyu dag la'o /
hetūnāṃ /
anyeṣām apy astīti /
sabhāgasarvatragakāraṇahetūnāṃ /
anyatra vipākahetoḥ /
kasmād ity āha
rnam par smin pa'i rgyu ma gtogs pa gzhan dag la yang yod de zhes bya ba ni skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba dang byed rgyu'i rgyu dag la'o /
ci'i phyir zhe na /
yasmāt sahotpannaṃ samanantarotpannam vā puruṣakāraphalam iti 'di ltar skyes bu byed pa'i 'bras bu ni lhan cig 'byung ba'am de ma thag tu 'byung ba yin zhes bya ba smos te /
sahabhūsaṃprayuktakahetvor hi sahotpannaṃ phalam uktaṃ lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu dag gi 'bras bu lhan cig 'byung bar bshad la /
tac ca puruṣakāraphalam eva de yang skyes bu byed pa'i 'bras bu kho na yin te /
na hy anyat phalaṃ sahotpannam asti 'bras bu gzhan lhan cig 'byung ba ni med do /
sabhāgasarvatragahetvor anaṃtarotpannam eva puruṣakāraphalaṃ skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba'i rgyu dag gi ni de ma thag tu 'byung ba kho na skyes bu byed pa'i 'bras bu yin no /
kāraṇahetos tūbhayathā /
kiṃ punar niṣyandaphalād adhipatiphalād vānyat puruṣakāraphalaṃ
byed rgyu'i rgyu ni gnyi ga yin no /
yang ci skyes bu byed pa'i 'bras bu rgyu mthun pa'i 'bras bu dang bdag po'i 'bras bu las gzhan pa zhig yin nam zhe na /
smras pa ma yin te /
nety ucyate /
tad eva hi phalaṃ tattan nāma labhate /
tathā hi taddhetusadṛśotpatter niṣyandaphalaṃ
'bras bu de kho na de dang de'i ming 'thob bo /
'di ltar de ni rgyu dang 'dra bar 'byung ba'i phyir rgyu mthun pa'i 'bras bu yang yin no /
de'i stobs kyis 'byung ba'i phyir skyes bu byed pa'i 'bras bu yang yin no /
tadbalenotpatteḥ puruṣakāraphalaṃ /
avighnabhāvāvasthānenotpatteś cādhipatiphalam iti
bgegs mi byed pa'i dngos por gnas pas 'byung ba'i phyir bdag po'i 'bras bu yang yin no /
na caiva vipākaḥ /
kiṃ /
sahotpanno vā samanantarotpanno vety adhikṛtaṃ
rnam par smin pa ni de lta ma yin no zhes bya ba ci zhe na /
lhan cig 'byung ba'am de ma thag tu byung ba zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
(II /
58, 59) vipāko 'vyākṛto dharma iti vistaraḥ /
avyākṛta eva /
sattvākhya eva /
vyākṛtodbhava evety avadhāraṇaṃ
rnam smin lung du ma bstan chos /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lung du ma bstan pa kho na dang sems can zhes bya ba kho na dang lung du bstan pa las byung ba kho na'o zhes bya bar nges par gzung ste /
avyākṛta iti anivṛtāvyākṛto vivakṣitaḥ /
sattva iti ākhyā yasya
lung du ma bstan zhes bya ba ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa yin par brjod par 'dod pa yin no /
gang la sems can zhes brjod pa yod pa de ni /
sa /
sattvākhyaḥ /
sattvasaṃtānaja ity arthaḥ
sems can brjod pa ste sems can gyi rgyun las skyes pa zhes bya ba'i tha tshig go /
vyākṛtād udbhavatīti /
vyākṛtodbhavaḥ /
aupacayikanaiṣyandikau tu na vyākṛtād udbhavataḥ
lung du ma bstan pa las phyis byung ba ni lung bstan phyis byung ba ste /
rgyas pa las byung ba dang rgyu mthun pa dag ni lung du bstan pa las byung ba ma yin no /
nanu ca indriyamahābhūtopacayo dhyānaviśeṣasamāpannasya bhavati /
asāv api vyākṛtād udbhavati /
sa vipākaḥ prāpnoti /
nirmāṇacittaṃ cāpi /
tathaiva samādhicittasaṃbhūtatvāt /
naiṣa doṣaḥ /
vyākṛtodbhava ity ucchabda uttarakālārthaḥ /
vyākṛtāt kuśalād akuśalād vā ya uttarakālam eva bhavati na yugapan nāpy anantaraṃ
bsam gtan gyi khyad par la snyoms par zhugs pa'i dbang po'i 'byung ba chen po rgyas par 'byung ba de yang lung du bstan pa las byung bas de rnam par smin pa yin par 'gyur la /
sprul pa'i sems kyang ting nge 'dzin gyi sems las byung ba'i phyir de dang 'dra ba kho nar 'gyur ba yin nam zhe na /
de ni nyes pa med de lung bstan phyis byung zhes bya ba la phyis zhes bya ba'i sgra ni dus phyi ma'i don yin pas lung du bstan pa dge ba dang mi dge ba las dus phyis kho na 'byung gi cig car yang ma yin la de ma thag tu yang ma yin pa gang yin pa de la rnam par smin pa zhes bya'o /
sa vipāka iti /
samādhijas tūpacayaḥ samādhinā saha cānantaraṃ ca bhavati
ting nge 'dzin las skyes pa'i rgyas pa ni ting nge 'dzin dang lhan cig tu yang 'byung la de ma thag tu yang 'byung ngo /
nirmāṇacittaṃ tv anaṃtaram eva ca bhavati sprul pa'i sems ni de ma thag pa kho nar 'byung ngo /
vipākaś ca samānabhūmika evābhipreta ity etac cobhayaṃ bhinnabhūmikam (Abhidh-k-vy 224) api bhavatīti na vipākasya prasaṃgaḥ rnam par smin pa ni sa mtshungs pa kho na yin par 'dod la /
de gnyis ni sa tha dad pa yang yin pas rnam par smin pa yin par thal ba med do /
niṣyando hetusadṛśa iti rgyu mthun rgyu dang 'dra ba'o /
kuśalakliṣṭānivṛtavyākṛtasādṛśyam adhikṛtya /
yady evaṃ kuśalasāsravasya hetor anāsravaṃ niṣyandaphalaṃ prāpnoti kuśalasādṛṣyāt
zhes bya ba ni dge ba dang nyon mongs pa can dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa dang 'dra ba'i dbang du byas pa yin no /
gal te de lta na dge bar 'dra ba'i phyir zag pa med pa yang rgyu dge ba zag pa dang bcas pa'i rgyu mthun pa'i 'bras bur 'gyur ro zhe na ma yin te /
na /
nikāyasādṛśyābhāvāt /
samānanikāyo hi sabhāgahetur iṣyate
ris mi mthun pa'i phyir ro /
skal ba mnyam pa'i rgyu ni ris mthun pa yin par 'dod kyi thams cad ni ma yin no /
na sarvaḥ /
bhūmitaḥ kliṣṭatayā cāsya sādṛśyam iti /
asya sarvatragahetoḥ sādṛśyaṃ bhūmitaḥ kliṣṭatayā ca
de ni sa dang po nyon mongs pa can las 'dra ba yin gyi zhes bya ba ni kun du 'gro ba'i rgyu ni sa dang nyon mongs pa can las 'dra ba yin pa'o /
gang dang lhan cig ce na /
'bras bu dang ngo /
kena saha ji lta zhe na /
svaphalena /
katham iti /
bhūmitas tāvat sarvatragahetuḥ kāmāvacaro yāvad bhāvāgrikaḥ /
tatphalam api kāmāvacaraṃ yāvad bhāvāgrikam iti
re zhig sa las ni kun du 'gro ba'i rgyu yang 'dod pa na spyod pa nas srid pa'i rtse mo'i bar yin la /
de'i 'bras bu yang 'dod pa na spyod pa nas srid pa'i rtse mo pa'i bar yin no /
kliṣṭatayā ca sarvatragahetur api kliṣṭaḥ /
tatphalam api kliṣṭaṃ
nyon mongs pa can las ni kun du 'gro ba'i rgyu yang nyon mongs pa can yin la /
de'i 'bras bu yang nyon mongs pa can yin no /
na tu prakārataḥ sādṛśyaṃ yathā sabhāgahetoḥ /
yasya tu prakārato 'pi sādṛśyaṃ
skal ba mnyam pa'i rgyu ji lta bar rnam pa las kyang de dang 'dra ba ni ma yin no /
yasya sarvatragahetoḥ svaphalena saha prakārato 'pi sādṛśyaṃ /
sa sarvatragahetur abhyupagamyate eva sabhāgahetur iti
gang zhig rnam pa las kyang 'dra ba zhes bya ba ni kun du 'gro ba'i rgyu gang zhig rang gi 'bras bu de rnam pa las kyang 'dra ba'i kun du 'gro ba'i rgyu de ni skal ba mnyam pa'i rgyu yin zhes bya bar khas len pa nyid do /
bhūmikliṣṭatvasādṛśyād dhi sarvatragahetur bhavati sa dang nyon mongs pa can nyid du 'dra ba'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu yin la /
sabhāgahetuś ca sa bhavati prakārato 'pi sādṛśyāt de rnam pa'i sgo nas kyang 'dra ba'i phyir skal ba mnyam pa'i rgyu yang yin no /
ata eva catuṣkoṭikaḥ kriyate /
ubhayasvabhāvatayā tṛtīyakoṭisaṃbhavāt /
prathamā koṭir asarvatragaḥ sabhāgahetur iti
de nyid kyi phyir gnyi ga'i ngo bo nyid yin pa nyid kyis mu gsum pa srid pa'i phyir mu bzhir bya'o /
mu dang po ni skal ba mnyam pa'i rgyu kun du 'gro ba ma yin pa'o zhes bya ba ni skal ba mnyam pa'i rgyu 'dod chags la sogs pa ste /
rāgādikaḥ sabhāgahetuḥ /
sa hi sabhāgahetur eva svanaikāyikasya kleśasya /
na tu sarvatragahetur asarvatragasvabhāvatvāt
de ni rang gi ris kyi nyon mongs pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu kho na yin gyi kun du 'gro ba'i ngo bo nyid ma yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu ni ma yin no /
dvitīyānyanaikāyikaḥ sarvatragahetur iti /
satkāyadṛṣṭyādikaḥ sarvatragaḥ /
sa hi sarvatragahetur eva sarvatragasvabhāvatvāt /
anyanaikāyikakliṣṭahetutvāc ca /
na sabhāgahetuḥ /
anyanaikāyike kliṣṭe sabhāgahetutvābhāvāt
gnyis pa ni ris gzhan pa'i kun du 'gro ba'i rgyu'o zhes bya ba ni kun du 'gro ba'i rgyu 'jig tshogs la lta ba la sogs pa yin te /
de ni kun du 'gro ba'i ngo bo nyid yin pa'i phyir dang ris gzhan gyi nyon mongs pa can gyi rgyu yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu kho na yin gyi ris gzhan gyi nyon mongs pa can gyi skal ba mnyam pa'i rgyu nyid yin pa med pa'i phyir skal ba mnyam pa'i rgyu ni ma yin no /
tṛtīyā ekanaikāyikaḥ sarvatragahetur iti /
satkāyadṛṣṭyādikaḥ sarvatragaḥ /
sa hi ekanaikāyikasya kleśasya sabhāgahetuḥ
gsum pa ni ris gcig pa'i kun du 'gro ba'i rgyu'o zhes bya ba ni kun du 'gro ba'i rgyu 'jig tshogs la lta ba la sogs pa yin te /
ekanaikāyikakliṣṭasādṛśyāt /
sarvatragahetuś ca saḥ /
tasya sarvatragatvād ekanaikāyikakliṣṭahetutvayogena sarvatragahetutvayogāc ca /
caturthī etān ākārān sthāpayitveti /
trikoṭyuktāṃ dharmaprakārāṃ varjayitvety arthaḥ
de ni ris gcig pa'i nyon mongs pa can dang 'dra ba'i phyir ris gcig pa'i nyon mongs pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu yin la /
de ni ris gcig pa'i nyon mongs pa can gyi rgyu nyid yin pa'i tshul gyis de'i kun du 'gro ba'i rgyu yin pa'i phyir dang kun du 'gro ba'i rgyu nyid dang ldan pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu yang yin no /
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni mu gsum bshad pa'i chos kyi rnam pa dag ma gtogs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
tadyathā kliṣṭā dharmāḥ kuśalānāṃ na sabhāgahetur asādṛśyāt 'di lta ste nyon mongs pa can gyi chos dag ni dge ba rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin te /
mi 'dra ba'i phyir ro /
na sarvatragahetuḥ /
ata eva kuśalānāṃ cākliṣṭatvāt
de nyid kyi phyir dang dge ba rnams ni nyon mongs pa can ma yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu yang ma yin te /
evaṃ kuśalāḥ kliṣṭānāṃ yojyaṃ /
kliṣṭā api kliṣṭānāṃ na sabhāgahetuḥ /
nāpi sarvatragahetur bhavanti
de bzhin du dge ba rnams nyon mongs pa can dag gi ma yin pa yang sbyar bar bya'o /
nyon mongs pa can dag kyang nyon mongs can rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yang ma yin la /
kun du 'gro ba'i rgyu yang ma yin te /
'di lta ste /
tadyathā rāgādayo 'nyanaikāyikānāṃ kliṣṭānāṃ na sabhāgahetur anyanaikāyikatvāt 'dod chags la sogs pa ni ris gzhan pa yin pa'i phyir ris gzhan pa'i nyon mongs pa can rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yang ma yin la /
na sarvatragahetur asarvatragatvād rāgādīnām iti 'dod chags la sogs pa kun du 'gro ba ma yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu yang ma yin no /
sarvatragā api dharmāḥ kliṣṭānām ekanaikāyikānām api na sabhāgahetur na sarvatragahetuḥ kun du 'gro ba'i chos dag kyang ris gcig pa'i nyon mongs pa can rnams kyi yang skal ba mnyam pa'i rgyu yang ma yin la /
thams cad du 'gro ba'i rgyu yang ma yin te /
yady anāgatās te bhavantīti yojyaṃ gal te de dag ma 'ongs pa yin na zhes bya bar sbyar ro /
visaṃyogaḥ kṣayo dhiyeti bral ba'i blo yis zad pa'o /
dhiyā prāpyamāṇo nirodho visaṃyogaphalam ity arthaḥ zhes bya ba ni blos thob par bya ba'i 'gog pa ni bral ba'i 'bras bu yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
teneti /
tena kāraṇena /
yasmāt kṣayo nirodho dhīḥ prajñā /
tena kāraṇena pratisaṃkhyānirodho visaṃyogaphalam ity uktaṃ bhavatīty ācaṣṭe
des na zhes bya ba ni rgyu des na ste /
gang gi phyir zad pa ni 'gog pa yin la blo de ni shes rab yin pa'i rgyu des ni so sor brtags pas 'gog pa ni bral ba'i 'bras bu yin no zhes bshad par 'gyur ro zhes ston te /
(Abhidh-k-vy 225) /
yadbalāj jāyate iti vistaraḥ /
yasya balaṃ yadbalam iti ṣaṣṭhīsamāsaḥ
gang gi stobs kyis gang skye ba /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi stobs ni /
yasya balāj jāyate /
yat saṃskṛtaṃ /
tat phalaṃ tasya /
puruṣakārajaṃ puruṣakārāj jātaṃ puruṣakārajaṃ puruṣakāraphalam ity arthaḥ
gang gis stobs so zhes drug par tshig bsdus te /
gang gi stobs kyis 'dus byas gang skye ba'i 'bras bu de ni de'i skyes bu byed pa las skyes pa yin no /
skyes bu byed pa las skyes pa ni skyes bu byed pa las skyes pa ste /
skyes bu byed pa'i 'bras bu zhes bya ba'i tha tshig go /
udāharaṇaṃ kathayati /
tadyathā adharabhūmikasya kāmāvacarasya prathamadhyānabhūmikasya vā tatprayogacittasya uparibhūmikaḥ prathamadhyānabhūmiko dvitīyadhyānabūmiko vā samādhiḥ /
phalaṃ puruṣakārajam ity adhikṛtaṃ /
sāsravasya dharmasya anāsravaḥ /
dhyānacittasya nirmāṇacittaṃ tad eva phalaṃ bhavati
dper brjod pa ston par byed de /
dper nas 'og ma pa 'dod pa na spyod pa de'i sbyor ba'i sems kyi 'bras bu sa gong ma pa bsam gtan dang po'i sa pa 'am bsam gtan gnyis pa'i sa pa'i ting nge 'dzin lta bu ste skyes bu byed pa las skyes pa zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
zag pa dang bcas pa'i zag pa med pa dang bsam gtan gyi sems can sems kyi sprul pa'i sems kyang 'bras bu de kho na yin no /
ādiśabdenānyad api /
tadyathā kāmāvacarān maraṇacittād rūpāvacaraḥ prathamo 'ntarābhavakṣaṇa ity evamādi vijātīyodāharaṇaṃ niṣyandaphalavivecanārthaṃ
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni gzhan yang dper na 'dod pa na spyod pa'i 'chi ba'i sems las gzugs na spyod pa'i srid pa bar ma'i skad cig ma dang po lta bu'o zhes bya ba de lta bu la sogs pa bsdu'o /
ris mi mthun pa dper brjod pa ni rgyu mthun pa'i 'bras bu bstsal ba'i phyir te /
adharabhūmikasya hi prayogacittasya uparibhūmikaḥ samādhir na niṣyandaphalaṃ /
bhinnabhūmikaṃ hi na hetusadṛśaṃ
sa tha dad pa ni rgyu dang 'dra ba ma yin pas sa gong ma pa'i ting nge 'dzin kyang sa 'og ma pa'i sbyor ba'i sems kyi rgyu mthun pa'i 'bras bu ma yin la /
nāpi sāsravasya anāsravam iti vaktavyaṃ zag pa med pa yang zag pa dang bcas pa'i ma yin no zhes brjod par bya'o /
na tu sarvaṃ niṣyandaphalaṃ puruṣakāraphalaṃ bhavati yad dhi yasya balāj jāyate sadṛśaṃ samānabhūmikaṃ anaṃtaraṃ ca bhavati rgyu mthun pa'i 'bras bu thams cad skyes bu byed pa'i 'bras bu yin pa ni ma yin te /
gang zhig gang gi stobs kyis skye zhing 'dra ba dang sa mtshungs pa dang de ma thag pa yin pa de ni de'i skyes bu byed pa'i 'bras bu yang yin la /
tat tasya puruṣakāraphalaṃ niṣyandaphalaṃ ca bhavati /
catuḥkoṭikaṃ cātra bhavati /
asti puruṣakāraphalam eva na niṣyandaphalaṃ
rgyu mthun pa'i 'bras bu yang yin no /
'di la mu bzhi par yang 'gyur te /
skyes bu byed pa'i 'bras bu kho na yin la rgyu mthun pa'i 'bras bu ma yin pa yang yod de /
ji skad bshad pa lta bu'o /
yathodāhṛtaṃ /
asti niṣyandaphalam eva na puruṣakāraphalaṃ
rgyu mthun pa'i 'bras bu kho na yin la /
skyes bu byed pa'i 'bras bu ma yin pa yang yod de /
sabhāgasarvatragahetvor vyavahitaṃ phalaṃ skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba'i rgyu dag gi 'bras bu bar du chod pa lta bu'o /
asty ubhayaṃ /
samanantarotpannaṃ sabhāgasarvatragahetvoḥ phalam
gnyi ga yin pa yang yod de /
skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba'i rgyu dag gi 'bras bu de ma thag tu 'byung ba lta bu'o /
asti nobhayaṃ /
tadyathā vipākahetor vipākaphalaṃ
gnyi ga ma yin pa yang yod de /
dper na rnam par smin pa'i rgyu'i 'bras bu rnam par smin pa lta bu'o /
pratisaṃkhyānirodho 'pi puruṣakāraphalam iṣyate so sor brtags pas 'gog pa yang skyes bu byed pa'i 'bras bu yin par ni 'dod mod kyi /
na cāsau hetubalāj jāyate nityatvād ity ataḥ kārikāyām anuktaṃ tad upasaṃcaṣṭe rtag pa'i phyir 'di rgyu'i stobs kyis skye ba ni ma yin te /
de'i phyir tshig le'ur byas pa las ma bshad do /
pratisaṃkhyānirodhas tu yadbalāt prāpyata iti vaktavayam iti de nye bar sbyar ba'i phyir so sor brtags pas 'gog pa ni gang gi stobs kyis 'thob pa zhes brjod par bya'o zhes bya ba smos ste /
pratisaṃkhyābalena hi pratisaṃkhyānirodhaḥ prāpyate so sor brtags pas 'gog pa ni so sor brtags pa'i stobs kyis 'thob ste /
tasmāt sa pratisaṃkhyāyāḥ puruṣakāraphalaṃ bhavati de lta bas na so sor brtags pa'i 'gog pa skyes bu byed pa'i 'bras bu yin no /
apūrva iti vistaraḥ /
apūrvaḥ pūrvotpannād anyaḥ /
kaḥ punar asau
sngon byung ba ma yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
sngon byung ma yin pa ni sngar byung ba las gzhan pa'o /
sahotpannaḥ paścādutpannaś ca de gang zhe na lhan cig 'byung ba dang phyis 'byung ba ste /
na hi pūrvaṃ phalaṃ paścād dhetur bhavati 'bras bu snga la rgyu 'phyi ba ni med do /
saṃskṛta eva dharmo 'dhipatiphalaṃ nāsaṃskṛtaḥ 'dus byas kyi chos kho na bdag po'i 'bras bu yin gyi /
'dus ma byas ni ma yin no /
saṃskṛtasyaiva nāsaṃskṛtasya /
phalapratigrahaṇadānāsamarthatvāt /
sarvasyeti /
janakasyāvighnabhāvāvasthāyinaś ca /
kartuḥ puruṣakāraphalam iti
'dus byas kho na'i yin gyi 'dus ma byas kyi ni ma yin te /
'bras bu 'dzin pa dang smin pa'i mthu med pa'i phyir ro /
thams cad kyi zhes bya ba ni skyed par byed pa dang bgegs mi byed pa'i dngos por gnas pa'i yang ngo /
skyes bu byed pa'i 'bras bu ni byed pa po'i yin no zhes bya ba ni /
yadbalāj jāyate yat tat phalaṃ puruṣakārajam (Abhidh-k-vy 226) gang gi stobs kyi gang skye ba'i /
'bras de skyes bu byed las skye /
iti vacanāt /
akartur apy adhipatiphalam iti /
apūrvaḥ saṃskṛtasyaiva saṃskṛto 'dhipateḥ phalam iti vacanāt
zhes 'byung ba'i phyir ro /
bdag po'i 'bras bu ni byed pa po ma yin pa'i yang yin te zhes bya ba ni /
sngon byung ma yin 'dus byas ni /
anyeṣām adhipatiphalam eveti /
aśilpinām avighnabhāvāvasthāyināṃ tacchilpam adhipatiphalam eva na puruṣakāraphalaṃ /
tad evaṃ catuḥkoṭikaṃ bhavati /
asti puruṣakāraphalam eva nādhipatiphalaṃ /
tadyathā visaṃyogaphalaṃ /
asty adhipatiphalam eva na puruṣakāraphalaṃ
'dus byas kho na'i bdag po'i 'bras /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
gzhan dag gi ni bdag po'i 'bras bu kho na yin no zhes bya ba ni bzo de bzo bo ma yin pa bgegs mi byed pa'i dngos por gnas pa rnams kyi ni bdag po'i 'bras bu kho na yin gyi skyes bu byed pa'i 'bras bu ni ma yin no /
de ltar na mu bzhi par 'gyur te skyes bu byed pa'i 'bras bu kho na yin la bdag po'i 'bras bu ma yin pa yang yod de /
dper na bral ba'i 'bras bu lta bu'o /
bdag po'i 'bras bu kho na yin la /
skyes bu byed pa'i 'bras bu ma yin pa yang yod de /
rgyu yal bar 'dug pa'i 'bras bu dang 'bras bu bar du chod pa lta bu'o /
udāsīnasya hetor vyavahitaṃ ca phalaṃ /
asty ubhayaṃ /
sahotpannaṃ anantarotpannaṃ ca kārakasya hetoḥ
gnyi ga yin pa yang yod do /
rgyu byed pa po'i lhan cig 'byung ba dang de ma thag tu byung ba lta bu'o /
asti nobhayaṃ /
tadyathā ākāśam apratisaṃkhyānirodhaś ceti /
(II /
60) vartamānāḥ phalaṃ paṃceti /
vartamānā eva phalaṃ
gnyi ga ma yin pa yang yod de /
dper na nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa lta bu'o /
lnga po da ltar 'bras bu 'dzin /
zhes bya ba ni da ltar gyi dag kho na 'bras bu 'dzin to zhes bya bar nges par bzung ba yin no /
gṛhṇantīty avadhāraṇaṃ 'dzin zhes bya ba ni 'phen par byed pa ste /
pratigṛhṇantīti /
ākṣipanti hetubhāvenāvatiṣṭhanta ity arthaḥ
sa bon gyi dngos por nye bar gnas pa zhes bya ba'i tha tshig go /
kāraṇahetur apy evam iti /
vartamāna eva phalaṃ pratigṛhṇāti natīto nānāgato vā
byed rgyu'i rgyu yang de dang 'dra mod kyi zhes bya ba ni da ltar gyi kho na 'bras bu 'dzin gyi 'das pa yang ma yin la /
ma 'ongs pa yang ma yin mod kyi /
sa tu nāvaśyaṃ saphala iti nocyate de ni 'bras bu dang bcas par ma nges pas ma brjod do /
hy asaṃskṛtaṃ kāraṇahetur iṣyate /
na cāsya phalam asti
'di ltar 'dus ma byas kyang byed rgyu'i rgyu yin par 'dod mod kyi 'di la 'bras bu ni med la /
anāgataś ca kāraṇahetuḥ /
na ca pūrvam utpadyamānena dharmeṇa saphalaḥ
ma 'ongs pa yang byed rgyu'i rgyu yin mod kyi sngar byung ba'i chos kyi 'bras bu dang bcas pa ni ma yin no /
dvau prayacchata iti /
vartamānāv adhikṛtaṃ /
sahabhūsaṃprayuktakahetū vartamānāv eva phalaṃ prayacchataḥ
gnyis pa ni 'byin par byed ces bya ba ni da ltar gyi dag ces bya bar skabs dang sbyar te /
lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu dag ni da ltar kho na 'bras bu 'byin par byed do /
yuktaṃ tāvad yad atītāv iti /
niṣyandaphalena saphalāv etāv uktau
re zhig gang 'das pa dag ni rigs na zhes bya ba ni 'di gnyis ni /
rgyu mthun skal mnyam kun 'gro ba'i /
sabhāgasarvatragayor niṣyanda iti vacanāt zhes 'byung ba'i phyir rgyu mthun pa'i 'bras bus 'bras bu dang bcas pa dag tu bshad na /
atha kathaṃ vartamānau niṣyandaphalaṃ prayacchataḥ /
na hi tayor vartamānāvasthāyāṃ niṣyando dṛśyate ity ata āha
da ltar gyi dag go rgyu mthun pa'i 'bras bu ji ltar 'byin te da ltar gyi gnas skabs na ni de gnyis kyi rgyu mthun pa'i 'bras bu mi snang ngo zhe na /
smras pa /
samanantaranirvartanāt /
kiṃ /
phalaṃ prayacchata ity adhikṛtaṃ /
tau cāpy atītau bhavata iti
mjug thogs su bsgrub pa'i phyir te /
ci zhe na /
'bras bu 'byin pa zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
hetuphalayor asamavadhānāt /
na punas tad eva datta iti
de dag kyang 'das pa yin zhes bya ba ni rgyu dang 'bras bu dag 'grogs pa med pa'i phyir ro /
na punas tad eva phalaṃ prayacchata ity arthaḥ /
datta iti hy ākhyātapadaṃ dvivacanāntaṃ
yang de nyid mi 'byin to zhes bya ba ni de ltar gyi gnas skabs kho nar phyung zin pa'i phyir yang 'bras bu de nyid 'byin par ni mi byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
vartamānāvasthāyām eva dattatvāt /
na hi vartamānatām ānītaṃ punar ānetuṃ śakyate /
yadā ca tāv atītau phalaṃ prayacchataḥ /
tadaiva tat svaphalaṃ prayacchataḥ
da ltar nyid du khyer te 'ongs zin pa ni yang bskur bar mi nus so /
gang gi tshe de gnyis 'das pas 'bras bu 'byin par byed pa na yang de kho na'i tshe rang gi 'bras bu de 'byin par byed de skye ba'i gnas skabs kho nar 'bras bu sgrub par byed kyi /
utpadyamānāvasthāyām eva hi phalaṃ nirvartate nānyadā /
kevalaṃ tu vyavahitam tat phalam ity avagantavyaṃ
gzhan du ni ma yin la /
'bras bu de ni bsgribs pa 'ba' zhig tu zad do zhes bya bar khong du chud par bya'o /
kuśalamūlāni samucchindan yāḥ prāptīḥ sarvapaścād vijahātīti dge ba'i rtsa ba kun du gcod pas thams cad kyi tha mar 'dor ba'i thob pa gang dag yin pa'o zhes bya ba 'di la /
iha kuśalamūlāni krameṇa samucchidyante dge ba'i rtsa ba rnams ni rim gyis kun du 'chad do /
kathaṃ /
mithyādṛṣṭir navaprakārā /
mṛdumṛdvī yāvad adhimātrādhimātrā /
kuśalamūlāny api nava prakārāṇi tadviparyayeṇa mṛdumṛdvyā mithyādṛṣṭyādhimātrādhimātrāṇi kuśalamūlāni samucchidyante yāvad adhimātrādhimātrayā (Abhidh-k-vy 227) mithyādṛṣṭyā mṛdumṛdūni kuśalamūlāni samucchidyante
ji lta zhe na /
log par lta ba ni chung ngu'i chung ngu nas chen po'i chen po'i bar rnam pa dgu yin la /
dge ba'i rtsa ba dag kyang rnam pa dgu yin no /
bam po nyi shu pa /
de la bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa bzhin du bzlog ste /
log par lta ba chung ngu'i chung ngus ni dge ba'i rtsa ba chen po'i chen po rnams kun du 'chad par 'gyur ba nas log par lta ba chen po'i chen po nas dge ba'i rtsa ba chung ngu'i chung ngu rnams kun du 'chad pa'i bar du 'gyur ro /
bhāvanāheyakleśavat /
tatrāṃtyāvasthāyāṃ mṛdumṛdūni kuśalamūlāni na samudācaraṃti /
prāptayas tu teṣāṃ mṛdumṛdūnāṃ samudācaranti
de la tha ma'i gnas skabs na dge ba'i rtsa ba chung ngu'i chung ngu rnams ni kun du mi 'byung gi de dag gi thob pa chung ngu'i chung ngu dag ni kun du 'byung ngo /
tāḥ sarvapaścimakās tadā vijahāti /
tāsāṃ prāptīnāṃ prāptīr nirodhayatīty arthaḥ
de'i tshe thams cad kyi tha ma de dag 'dor ba ni thob pa de dag gi thob pa 'gag pa zhes bya ba'i tha tshig go /
tāḥ prāptayo 'ntyavasthāḥ kuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ pratigṛhṇāti /
phalaparigrahaṃ karoti /
na dadāti svaniṣyandaphalaṃ
dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu tha ma'i gnas skabs kyi thob pa de dag ni 'bras bu 'dzin par byed cing 'bras bu yongs su 'dzin par byed kyi bskyed par bya ba'i dge ba'i rtsa ba skad cig ma gzhan med pa'i phyir rang gi rgyu mthun pa'i 'bras bu 'byin par ni mi byed do /
kuśalasya kṣaṇāntarasya janyasyābhāvāt /
dvitīyā koṭih /
dadāti na pratigṛhṇātīti /
kuśalamūlāni pratisaṃdadhāno yāḥ sarvaprathamaṃ pratilabhate /
yāḥ prāptīḥ sarvapūrvaṃ pratilabhate
mu gnyis pa ni 'byin par byed la 'dzin par mi byed pa zhes bya ba yin te /
dge ba'i rtsa ba dag gi nying mtshams sbyor bas thams cad kyi dang por 'thob pa gang dag yin pa ni thams cad kyi sngon du 'thob pa gang dag yin pa'o /
tāḥ kuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ dadātīti /
prāptiṃ svaniṣyandaṃ janayati
dge ba'i rtsa ba skal ba mnyam pa'i rgyu de dag ni 'bras bu 'byin par byed cing rang dang rgyu mthun pa'i 'thob pa skyed par byed kyi /
na tu pratigṛhṇāti pūrvam eva pratigṛhītatvāt /
ayaṃ tu sāvadyo dvitīyakoṭinirdeśaḥ /
kuśalamūlapratisaṃdhānakāle hi navaprakārāṇām api kuśalamūlānāṃ prāptayo 'tītānāgatapratyutpannāḥ samaṃ pratilabhyaṃte
sngar nyid bzung zin pa'i phyir 'dzin par ni mi byed do /
mu gnyis pa bstan pa 'di ni skyon dang bcas pa yin te /
dge ba'i rtsa ba'i nying mtshams sbyor ba'i tshe ni dge ba'i rtsa ba rnam pa dgu char gyi yang 'thob pa 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba dag mnyam du 'thob par 'gyur la /
tāsāṃ yā atītāḥ prāptayaḥ /
sa kuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ dadāti na pratigṛhṇāti pratigṛhītatvād iti yuktam etat
de dag las dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu 'das pa'i thob pa gang dag yin pa de ni 'bras bu 'byin par byed kyi bzung zin pa'i phyir 'dzin par ni mi byed do zhes bya ba 'di rigs na /
yās tu vartamānās tathaiva pratilabdhāḥ prāptayaḥ /
sa kuśalaḥ sabhāgahetuḥ katham avadhāryate /
phalaṃ dadāty eva na pratigṛhṇātīti /
sa hi pratigṛhṇāti ca dadāti ceti /
evam aviśeṣitatvāt sāvadyo 'yaṃ dvitīyakoṭinirdeśaḥ /
tasmād ācarya āha
dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu da ltar gyi thob pa de dang 'dra ba kho nar thob pa gang dag yin pa de dag ji ltar 'bras bu 'byin par byed pa kho na yin gyi 'dzin par byed pa ni ma yin no zhes bya bar dmigs kyis bsal bar 'gyur te /
de ni 'dzin par byed pa yang yin la 'byin par byed pa yang yin no /
de ltar na khyad par du ma byas pa'i mu gnyis pa bstan pa 'di ni skyon dang bcas pa yin no /
evaṃ tu vaktavyaṃ syāt /
tā eva pratisaṃdadhānasyeti /
tā eva prāptayaḥ kuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ dadāty eva svaniṣyandaphaladānāt
de lta bas na slob dpon gyis 'di skad du de dag nyid kyis nying mtshams sbyor bar byed pa'i zhes brjod par bya ba ni yin no zhes bya ba smos te /
dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu thob pa de dag ni rang dang rgyu mthun pa'i 'bras bu 'byin pa'i phyir 'bras bu 'byin par byed pa kho na yin gyi /
na pratigṛhṇāti pūrvapratigṛhītatvāt sngar bzung zin pa'i phyir 'dzin par byed pa ni ma yin no /
tṛtīyā koṭiḥ /
phalaṃ pratigṛhṇāti dadāti ceti /
asamucchinnakuśalamūlasya śeṣāsv avasthāsv iti /
dve avasthe hitvā /
yasyām avasthāyāṃ kuśalamūlāni samucchindan yāḥ prāptīḥ sarvapaścād vijahāti /
yasyāṃ cāvasthāyāṃ kuśalamūlāni pratisaṃdadhāno yāḥ sarvaprathamaṃ pratilabhate
mu gsum pa ni 'bras bu 'dzin par byed pa yang yin la 'byin par byed pa yang yin pa ste /
dge ba'i rtsa ba kun du ma 'chad pa'i gnas skabs lhag ma rnams su'o zhes bya ba ni gnas skabs gang du dge ba'i rtsa ba rnams kun du gcod pas thob pa gang dag thams cad kyi tha mar 'dor ba dang gnas skabs gang du dge ba'i rtsa ba rnams kyi nying mtshams sbyor bas thob pa gang dag thams cad kyi dang por 'thob pa'i gnas skabs gnyis ma gtogs pa'o /
yathāsmadādīnāṃ kuśalāḥ prāptayaḥ phalaṃ pratigṛhṇanti dadati ceti dper na bdag cag la sogs pa'i dge ba'i thob pa dag lta bu ste /
'bras bu 'dzin par yang byed la 'byin par byed pa yang yin no /
visabhāgakṣaṇāntarāvyavahita iti vaktavyaṃ /
na vaktavyaṃ /
visabhāgakṣaṇāntaravyavadhāne 'pi prāptilakṣaṇasya sabhāgahetoḥ phalapratigrahaṇadānasaṃbhavāt
skal ba mi mnyam pa'i skad cig ma gzhan gyis bar du ma chod pa zhes brjod par bya dgos so zhe na /
brjod par bya mi dgos te /
thob pa'i mtshan nyid kyi skal ba mnyam pa'i rgyu la ni skal ba mi mnyam pa'i skad cig ma gzhan gyis bar du chod kyang 'bras bu 'dzin pa dang 'byin pa yang srid pa'i phyir ro /
caturthy etān ākārān sthāpayitvā bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa ste /
tadyathā ūrdhvabhūmeḥ parihīṇasya ūrdhvabhūmikānāṃ kuśalānāṃ yāḥ prāptayaḥ /
tāḥ kuśalaḥ sabhāgahetur na phalaṃ pratigṛhṇāti /
pūrvaṃ pratigṛhītatvāt /
na dadāti /
tadbhūmiparihīṇasya tadbhūmikānāṃ kuśalamūlānāṃ dharmāṇāṃ prāptyabhāvāt /
evaṃ samucchinnakuśalamūlavasthāyām api vaktavyaṃ
dper na sa gong ma las yongs su nyams pa'i dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu sa gong ma pa'i dge ba'i rtsa ba rnams kyi thob pa gang dag yin pa de dag ni sngon bzung zin pa'i phyir 'bras bu 'dzin par yang mi byed la /
sa de las yongs su nyams pa la sa de pa'i dge ba'i chos rnams kyi thob pa med pa'i phyir 'byin par byed pa yang ma yin te /
atrācāryasaṃghabhadra āha /
naitad yujyate yad uktam /
evaṃ tu vaktavyaṃ syāt
de bzhin du dge ba'i rtsa ba kun du chad pa'i gnas skabs la yang brjod par bya'o /
tā eva pratisaṃdadhānasyeti /
kasmāt /
na hi yās tāḥ sarvapaścādvihīnāḥ /
tāsām eva tan niṣyandaphalaṃ
'di la slob dpon 'dus bzangs na re 'di skad du de dag nyid kyis nying mtshams sbyor bar byed pa'i zhes brjod par bya ba ni yin no zhes gang smras pa de ni rung ba ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
yāḥ pratisaṃdadhānaḥ sarvaprathamaṃ (Abhidh-k-vy 228) pratilabhata iti /
pūrvaniruddhasyāpi hi tatprāptisaṃtānasya sa niṣyanda iti /
ataḥ kathaṃ phalagrahaṇāt kṛtsna eva tatsabhāgahetur gṛhītaḥ syād iti tadartham evedam ucyate /
tasmād yathānyāsa eva sādhv iti
nying mtshams sbyor bar byed pas thams cad kyi dang por thob pa gang dag yin pa de dag ni thams cad kyi tha mar bor pa gang dag yin pa de dag kho na'i rgyu mthun pa'i 'bras bu yin par ma zad kyi de ni de'i thob pa'i rgyu sngon rol du 'gags pa'i yang rgyu mthun pa yin no /
de'i phyir 'di ni ci nas kyang 'bras bu yin par smos pas zad par de'i skal ba mnyam pa'i rgyur bsdus pa nyid du 'gyur snyam du de kho na'i phyir brjod pa yin no /
de lta bas na ji ltar bkod pa nyid legs pa yin no zhes zer ro /
tad eva ubhayatrāpi pāṭhadoṣa udgrāhite kataraḥ pāṭhaḥ śreyān iti /
atrābhidharmapāṭha eva śreyān iti paśyāmaḥ
de ltar gnyi ga la yang tshig gi skyon brjod na /
tshig gang zhig bzang zhe na /
'dir ni chos mngon pa las byung ba kho na bzang ngo zhes bya bar blta'o /
nanu coktam /
aviśeṣitatvāt kuśalapratisaṃdhānakāle pratilabdhā vartamānāḥ prāptayaḥ phalaṃ dadati pratigṛhṇanty api /
nanu dadaty eva na pratigṛhṇantīti doṣa iti /
naiṣa doṣaḥ /
kuśalamūlāni pratisaṃdadhāna iti kuśalamūlaprāptyutpadyamānāvasthāyām etad ucyate na vartamānāvasthāyāṃ tatra ca na kāścid api kuśalamūlaprāptayo vartamānā bhavaṃti /
tāḥ kathaṃ phalaṃ pratigṛhṇanti dadati ceti śakyate vaktuṃ
dge ba'i nying mtshams sbyor ba'i chos thob pa da ltar gyi thob pa dag 'bras bu 'byin par yang byed la 'dzin par yang byed kyi /
'byin par byed pa kho na yin la 'dzin par byed pa ma yin pa ni ma yin pas khyad par du ma byas pa'i phyir nyes so zhes bshad pa ma yin nam zhe na /
de ni nyes pa med de /
dge ba'i rtsa ba dag gi nying mtshams sbyor bas zhes bya ba 'di ni dge ba'i rtsa ba thob pa skye bar chas pa'i gnas skabs kho nar brjod pa yin gyi da ltar gyi gnas skabs su ni ma yin no /
de na ni da ltar gyi dge ba'i rtsa ba'i thob pa dag 'ga' yang med na ji ltar de dag 'bras bu 'dzin par byed pa yang yin la 'byin par byed pa yang yin zhes brjod par nus /
atītās tu svasaṃtāne kuśalamūlaprāptayaḥ sarvā api sabhāgahetubhūtāḥ svaniṣyandaphalaṃ tadānīṃ dadaty eva /
samanantaranirvartananyāyena /
na pratigṛhṇanti /
pūrvaṃ pratigṛhītatvāt /
ity anayā yuktyābhidharmapāṭham eva samarthayāmaḥ /
nanu caivam aviśeṣite pāṭhe anāgatānāṃ kuśalamūlaprāptīnāṃ dvitīyakoṭitvavacanaprasaṃgaḥ
rang gi rgyud la dge ba'i rtsa ba'i thob pa skal ba mnyam pa'i rgyur gyur pa 'das pa dag ni thams cad kyang de'i tshe de ma thag tu sgrub pa'i tshul gyis rang dang rgyu mthun pa'i 'bras bu 'byin par byed pa kho na yin gyi sngon bzung zin pa'i phyir 'dzin par byed pa ni ma yin no /
de lta bas na rigs pa 'dis chos mngon pa las 'byung ba kho na gzhung gzugs par bya'o /
de ltar tshig bye phrag tu ma phye na dge ba'i thob pa ma 'ongs pa rnams mu gnyis pa nyid du brjod par thal par 'gyur te /
tā api hi tadānīm atītaprāptivat prāpyante de dag kyang de'i tshe 'das pa'i thob pa bzhin du 'thob par 'gyur ba ma yin nam zhe na /
naiṣa doṣaḥ /
anāgatānāṃ sabhāgahetutvābhāvāt sabhāgahetoś cehādhikṛtatvāt
de ni nyes pa med de ma 'ongs pa rnams la skal ba mnyam pa'i rgyu nyid med pa'i phyir la 'dir ni skal ba mnyam pa'i rgyu'i dbang du byas pa yin pa'i phyir ro /
evam api na prāptaya eva vaktavyāḥ /
yā eva sarvaprathamaṃ pratilabhata iti /
evaṃ tu vaktavyaṃ syāt /
yān sarvaprathamaṃ pratilabhata iti
de ltar na yang thams cad kyi dang por 'thob pa gang dag yin pa ste zhes thob pa dag nyi tshe brjod par mi bya'i 'di skad du gang dag thams cad kyi dang por 'thob pa ste zhes brjod par bya ba yin no /
dge ba'i chos gang dag ces bya ba'i tha tshig ste /
yān kuśalān dharmān ity arthaḥ /
cittacaittā api hi kuśalapratisaṃdhāne prathamataḥ pratilabhyante
dge ba'i nying mtshams sbyor ba nas sems dang sems las byung ba rnams kyang dang po nyid du thob par 'gyur gyi /
na kevalaṃ tatprāptayaḥ de'i thob pa dag 'ba' zhig ni ma yin no zhe na /
asty etat /
kiṃ tu prāptīnām eva kuśalapratisaṃdhāne āvaśyakatvād evaṃ vacanaṃ
de ni yin mod kyi 'on kyang dge ba'i nying mtshams sbyor ba na thob pa rnams kho na gdon mi za ba'i phyir de skad brjod pa yin te /
kuśalaprāptayo hi samyagdṛṣṭyā vicikitsayāpi vā kuśalapratisaṃdhāne 'vaśyam utpadyante /
cittacaittās tu vicikitsayā kuśalapratisaṃdhāne na tāvad utpadyanta iti prāptaya evotpadyanta iti varṇayamti
dge ba'i thob pa dag ni yang dag pa'i lta ba'am the tshom gyis kyang rung dge ba'i nyid mtshams sbyor ba na gdon mi za bar skye bar 'gyur gyi sems dang sems las byung ba rnams ni the tshom gyis dge ba'i nyid mtshams sbyor ba na re zhig 'byung bar mi 'gyur bas thob pa dag kho na brjod pa yin no zhes rjod par byed do /
akuśalasyeti vistaraḥ /
akuśalo 'pi sabhāgahetuś catuṣkoṭikaḥ /
asty akuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ pratigṛhṇāti na dadātīti vistareṇa
mi dge ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mi dge ba'i skal pa mnyam pa'i rgyu yang mi dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu 'bras bu 'dzin par byed la 'byin par byed pa ma yin pa yang yod do zhes bya ba rgyas par mu bzhi par sbyar te /
prathamā koṭiḥ /
kāmavairāgyam anuprāpnuvan yāḥ prāptīḥ sarvapaścād vijahāti
mu dang po ni 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba thob pa dang ldan pas thams cad kyi tha mar 'dor ba'i thob pa gang dag yin pa ste /
tā akuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ pratigṛhṇāti na dadāti mi dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu de dag ni 'bras bu 'dzin par byed pa yin gyi 'byin par byed pa ni ma yin no /
kathaṃ kṛtvā /
iha kleśo navaprakāraḥ /
mārgo 'pi navaprakāraḥ
ji lta zhe na /
'di la nyon mongs pa yang rnam pa dgu yod pa la lam yang rnam pa dgu yod do /
tatra mṛdumṛdunā mārgeṇādhimātrādhimātraḥ kleśaprakāraḥ prahīyate /
yāvad adhimātrādhimātreṇa mṛdumṛduḥ prahīyate
de la lam chung ngu'i chung ngus ni nyon mongs pa'i rnam pa chen po'i chen po spong bar 'gyur ba nas chen po'i chen pos ni chung ngu'i chung ngu'i bar du spong bar 'gyur zhing de rnams kyi thob pa dag kyang de dang 'dra ba kho nar spong bar 'gyur ro /
tatprāptayo 'pi tathaiva prahīyante /
kāmavairāgyam anuprāpnuvan yā mṛdumṛdūnām akuśalānāṃ prāptīḥ sarvapaścād vijahāti
des na 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba thob pa dang ldan pa thams cad kyi tha mar 'dor ba mi dge ba chung ngu'i chung ngu'i thob pa gang dag yin pa mi dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu de dag ni 'bras bu 'dzin par byed pa dag yin gyi /
tā akuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ pratigṛhṇāti na dadāti mi dge ba'i thob pa'i skad cig ma gzhan med pa'i phyir 'byin par byed pa ni ma yin no /
akuśalaprāptikṣaṇāntarābhāvāt /
dvitīyā /
kāmavairāgyāt parihīyamāṇo yāḥ sarvaprathamaṃ pratilabhate akuśalānāṃ prāptīḥ /
tā akuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ dadāti na pratigṛhṇāti pūrvavad vaktavyaṃ
gnyis pa ni 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa thams cad kyi dang por mi dge ba rnams kyi thob pa 'thob pa gang dag yin pa ste mi dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu de dag ni 'bras bu 'byin par byed pa yin gyi 'dzin par byed pa ni ma yin te /
snga ma bzhin du brjod par bya'o /
(Abhidh-k-vy 229) /
atrācāryo bravīti /
evaṃ tu vaktavyaṃ syāt /
ta eva parihīyamāṇasyeti
'dir slob dpon 'di skad du de dag nyid kyis yongs su nyams pa'i zhes brjod par bya ba yin no zhes 'chad par byed de /
tā eva yāḥ kāmavairāgyam anuprāpnuvan prāptīḥ sarvapaścād vijahātīti 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba thob pa dang ldan pas thams cad kyi tha mar 'dod pas gang dag yin pa de dag kho nas zhes bya ba yin no /
tā hi pratigṛhītatvāt na pratigṛhṇanti /
dadaty eva tu kevalaṃ phalaṃ /
pūrvapāṭhe tu dvitīyā koṭir na saṃbhavati yathoktaṃ prāk
de dag ni bzung zin pa'i phyir 'dzin par byed pa ni ma yin gyi 'byin par byed pa nyid yin pa 'ba' zhig tu zad do /
tshig snga ma la ni mu gnyis pa mi srid de ji skad sngar bshad pa yin no /
atrācāryasaṃghabhadras tathaiva pratyācaṣṭe /
naitad yujyata iti /
pūrveṇa samānam etat
'di la slob dpon 'dus bzangs na re de ni rung ba ma yin no zhes de kho na bzhin du phyir rgol bar byed de thams cad ni gong ma dang 'dra bar sbyar bar bya'o /
sarvaṃ prapaṃcayitavyaṃ /
tṛtīyā /
kāmavītarāgasya śeṣāsv avasthāsv iti /
dve avasthe hitvā /
ete eva yathokte prathamadvitīyāvasthe śeṣāsv avasthāsu
gsum pa ni 'dod pa'i 'dod chags dang ma bral ba'i gnas skabs lhag ma rnams su'o zhes bya ba ni gnas skabs dang po dang gnyis pa ji skad bshad pa'i gnas skabs gnyis po de dag kho na ma gtogs pa'i gnas skabs rnams su'o /
dper na bdag cag gi mi dge ba rnams kyi thob pa dag lta bu ste /
yathāsmākaṃ /
yā akuśalānāṃ prāptayaḥ /
tā akuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ pratigṛhṇāti dadāti ca
mi dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu de dag ni 'bras bu 'dzin par byed pa yang yin la 'byin par byed pa yang yin no /
caturthī /
etān ākārān yathoktān sthāpayitvā
bzhi pa ni ji skad bshad pa'i rnam pa de dag ma gtogs pa ste /
tadyathā kāmavītarāgasyaparihāṇadharmaṇo yā akuśalānāṃ prāptayaḥ /
so 'kuśalaḥ sabhāgahetur na phalaṃ pratigṛhṇāti
dper na 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba yongs su mi nyams pa'i chos can gyi mi dge ba rnams kyi thob pa gang yin pa lta bu ste /
pūrvaṃ pratigṛhītatvāt /
na dadāti /
tasya prāptyabhāvāt /
evaṃ nivṛtāvyākṛtasyāpīti vistaraḥ /
evaṃ nivṛtāvyākṛtasyāpi catuḥkoṭikavidhānam
mi dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu de ni sngon bzung zin pa'i phyir 'bras bu 'dzin par byed pa yang ma yin la de la de'i thob pa med pa'i phyir 'byin par byed pa yang ma yin no /
arhattvaprāptito 'rhattvaparihāṇitaś ca yathāyogaṃ yojyaṃ /
asti nivṛtāvyākṛtaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ pratigṛhṇāti na dadātīti vistaraḥ /
prathamā koṭiḥ /
arhattvaṃ prāpnuvan yāḥ prāptīh sarvapaścād vijahāti /
sa nivṛtāvyākṛtaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ pratigṛhṇāti na dadāti /
kliṣṭakṣaṇāntarābhāvāt /
dvitīyā /
arhattvāt parihīyamāṇo yāḥ sarvaprathamaṃ pratilabhate
bsgribs la lung du ma bstan pa'i yang de bzhin du zhes bya ba brgyas par 'byung ba ni lung du ma bstan pa yang de bzhin du bsgribs la lung du ma bstan pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu 'bras bu 'dzin par byed la 'byin par byed pa ma yin pa yang yod de zhes bya ba rgyas par mu bzhi par bya ba yin te dgra bcom pa nyid thob pa dang dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pa las ci rigs par sbyar bar bya'o /
mu dang po ni dgra bcom pa nyid thob pa dang ldan pas thams cad kyi tha mar 'dor ba'i thob pa gang dag yin pa ste /
bsgribs la lung du ma bstan pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu de ni 'bras bu 'dzin par byed pa yin gyi nyon mongs pa can gyi skad cig ma gzhan med pa'i phyir 'byin par byed pa ni ma yin no /
gnyis pa ni dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pa thams cad kyi dang por 'thob pa gang yin pa'o /
evaṃ tu vaktavyaṃ syāt /
tā eva parihīyamāṇasyeti
'di skad du de dag nyid kyis yongs su nyams pa'i zhes brjod par bya ba ni yin no /
evaṃ hi phaladānam evaikam upapāditaṃ bhavati de lta na 'bras bu 'byin pa gcig pu kho na yin par bstan par 'gyur ro /
pūrvapāṭhasamarthanam api tenaivānukrameṇa vaktavyaṃ tshig snga ma la gzhung gzugs pa yang rim pa de nyid kyis brjod par bya'o /
tṛtīyā /
bhavāgravītarāgasya śeṣāsv avasthāsu
gsum pa ni srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang ma bral ba'i gnas skabs lhag ma dag tu'o /
caturthī /
etān ākārān sthāpayitvā
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa ste /
tadyathā arhattvaṃ prāptasya yās tridhātukyo nivṛtāvyākṛtānāṃ prāptayaḥ yathāsaṃbhavaṃ dper na dgra bcom pa nyid thob pa'i bsgribs la lung du ma bstan pa'i thob pa gang dag yin pa ste /
sa nivṛtāvyākṛtaḥ sabhāgahetur na phalaṃ pratigṛhṇāti /
pratigṛhītatvāt /
na dadāti
bsgribs la lung du ma bstan pa'i skal pa mnyam pa'i rgyu de ni ci rigs par bzung zin pa'i phyir 'bras bu 'dzin par byed pa yang ma yin la spangs zin pa'i phyir 'byin par byed pa yang ma yin no /
prahīṇatvāt /
anivṛtāvyākṛtasya paścātpādaka iti
ma bsgribs la lung du ma bstan pa ni tshig phyi ma dang sbyor ba ste zhes bya ba la /
paścātpādakalakṣaṇaṃ vyākhyātam iti na punar ucyate tshig phyi ma dang sbyor ba'i mtshan nyid ni bshad zin pas yang mi bshad do /
yo 'nivṛtāvyākṛtaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ pratigṛhṇāti dadāty api saḥ ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu gang zhig 'bras bu 'dzin par byed pa 'byin par byed pa yang yin nam zhe na /
smras pa /
āha /
yas tāvad dadāti pratigṛhṇāty api saḥ
re zhig 'byin pa gang yin pa de ni 'dzin pa yang yin te /
anivṛtāvyākṛtasya ā parinirvāṇāt saṃnihitatvāt ma bsgribs la lung du ma bstan pa ni yongs su mya ngan las 'das kyi bar du nye ba yin pa'i phyir ro /
syāt pratigṛhṇāti na dadāti 'dzin la mi 'byin pa yang yod de /
arhataś caramāḥ skandhāḥ sarvopadhiniḥsargeṇānivṛtāvyākṛtaniṣyandābhāvāt /
sālambananiyamena tu kṣaṇaśa iti /
pūrvam anālambanānāṃ sambhavato niyama uktaḥ sālambananiyamena tu cittacaittānām eva sabhāgahetutvam ucyate kṣaṇaśaḥ kṣaṇāntarāpekṣayā /
na tu paryādāya vicchedata ity arthaḥ /
kuśalacittānantaram iti vistaraḥ
dgra bcom pa'i phung po tha ma rnams te phung po thams cad nges par spangs pas ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i rgyu mthun pa med pa'i phyir ro /
dmigs pa dang bcas pa'i nges pas ni skad cig re re la ste zhes bya ba ni sngar ni ci rigs par dmigs pa med pa rnams kyi nges par bshad pa yin no /
dmigs pa dang bcas pa'i nges pas ni sems dang sems las byung ba rnams kho na'i skal ba mnyam pa'i rgyu nyid bshad do /
skad cig re re la ste zhes bya ba ni skad cig ma gzhan la ltos nas yin gyi yongs su gtugs te chad pa'i sgo nas ni ma yin no /
dge ba'i sems kyi mjug thogs su /
yadā kuśalcittānantaraṃ kliṣṭam avyākṛtaṃ vā cittaṃ saṃmukhīkaroti /
tadā tat kuśalaṃ cittaṃ phalaṃ pratigṛhṇāti yatas tatsaṃtānapatitaṃ vyavahitam anāgataṃ kuśalaṃ phalaṃ bhaviṣyati
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi tshe dge ba'i sems kyi mjug thogs su nyon mongs pa can nam lung du ma bstan pa'i sems mngon du byed pa de'i tshe dge ba'i sems de gang las de'i rgyud du gtogs pa'i 'bras bu dge ba ma 'ongs pa bar du chod par 'byung bar 'gyur ba'am mi skye ba'i chos can gyi 'bras bu 'dzin par byed pa yin no /
anutpattidharmi vā /
na dadāti /
yasmād (Abhidh-k-vy 230) asyānantaraṃ kuśalam eva nāsti /
sadṛśena hi phalena saphalaḥ sabhāgahetur iṣyate
'byin par byed pa ni ma yin te /
'di ltar de'i mjug thogs su dge ba 'byung ba med la skal ba mnyam pa'i rgyu ni 'bras bu 'dra bas 'bras bu dang bcas par 'dod do /
dvitīyā /
viparyayād iti /
yadā kliṣṭānivṛtāvyākṛtacittānantaraṃ kuśalaṃ cittaṃ saṃmukhīkaroti /
tadā yena kuśalena cittena tat kuśalaṃ cittaṃ phalatvena pratigṛhītam āsīt /
tad dadāti na tat pratigṛhṇāti
gnyis pa ni bzlog pa'o zhes bya ba ni gang gi tshe nyon mongs pa can dang bsgribs la lung du ma bstan pa'i sems kyi mjug thogs su dge ba'i sems mngon du byed pa de'i tshe dge ba'i sems de sngon dge ba'i sems gang gis 'bras bu nyid du bzung ba de'i 'byin par byed pa yin gyi sngon bzung zin pa'i phyir de 'dzin par byed pa ni ma yin no /
pūrvaṃ pratigṛhītatvāt /
tṛtīyā /
kuśalacittānantaraṃ kuśalam eveti /
saṃmukhīkarotīty adhikṛtaṃ /
tat pūrvakaṃ kuśalaṃ cittaṃ dvitīyaṃ cittaṃ phalatvena pratigṛhṇāti dadāti ca
gsum pa ni dge ba'i sems kyi mjug thogs su dge ba kho na'o zhes bya ba ni mngon du byed pa'o zhes bya bar skabs dang sbyar te /
dge ba'i sems snga ma de ni dge ba'i sems gnyis pa 'bras bu nyid du 'dzin par byed pa yang yin la /
samanantaranirvartanāt /
caturthī /
etān ākārān sthāpayitveti
de ma thag tu sgrub pa'i phyir 'byin par byed pa yang yin no /
yadā kliṣṭāvyākṛtacittānantaraṃ kliṣṭam avyākṛtaṃ vā cittaṃ saṃmukhīkaroti /
tadāsau sālambanaḥ kuśalaḥ sabhāgahetur na phalaṃ pratigṛhṇāti /
pratigṛhītatvāt /
na dadāti /
kliṣṭāvyākṛtacittasaṃmukhībhāvāt /
evam akuśalādayo 'pi yojyā iti
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni gang gi tshe nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa'i sems kyi mjug thogs su nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa'i sems mngon du byed pa de'i tshe dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu dmigs pa dang bcas pa 'di bzung zin pa'i phyir 'bras bu 'dzin par byed pa yang ma yin la /
nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa'i sems mngon du byed pa'i phyir 'byin par byed pa yang ma yin no /
asti sālaṃbano 'kuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ pratigṛhṇāti na dadāti catuḥkoṭikaḥ /
prathamā koṭiḥ /
akuśalānaṃtaraṃ kuśalam anivṛtāvyākṛtaṃ vā cittaṃ saṃmukhīkaroti
mi dge ba la sogs pa yang de bzhin du sbyar bar bya'o zhes bya ba ni mi dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu dmigs pa dang bcas pa 'bras bu 'dzin par byed la 'byin par mi byed pa yang yod de zhes bya ba mu bzhi'o /
mu dang po ni mi dge ba'i mjug thogs su dge ba'am lung du ma bstan pa'i sems mngon du mi byed pa'o /
dvitīyā /
viparyayāt /
tṛtīyā /
'kuśalānantaraṃ akuśalam eva
gnyis pa ni bzlog pa'o /
gsum pa ni mi dge ba'i sems kyi mjug thogs su mi dge ba kho na'o /
caturthī etān ākārān sthāpayitvā bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o /
ādiśabdena nivṛtāvyākṛtaḥ anivṛtāvyākṛtaś ca sabhāgahetur yojyaḥ /
nivṛtasya tāvat prathamā koṭiḥ /
nivṛtāvyākṛtacittānantaraṃ kuśalaṃ anivṛtāvyākṛtaṃ vā cittaṃ sammukhīkaroti
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni bsgribs la lung du ma bstan pa dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu sbyar bar bya ba yin te /
re zhig bsgribs pa'i mu dang po ni bsgribs la lung du ma bstan pa'i sems kyi mjug thogs su dge ba'am ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i sems mngon du byed pa'o /
dvitīyā /
viparyayāt /
tṛtīyā /
nivṛtāvyākṛtacittānantaraṃ nivṛtāvyākṛtam eva
gnyis pa ni bzlog pa'o /
gsum pa ni bsgribs la lung du ma bstan pa'i mjug thogs su bsgribs la lung du ma bstan pa kho na yin no /
caturthī /
etān ākārān sthāpayitvā
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o /
anivṛtasya prathamā koṭiḥ /
anivṛtāvyākṛtānantaraṃ kuśalaṃ kliṣṭaṃ vā cittaṃ saṃmukhīkaroti
ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i mu dang po ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i mjug thogs su dge ba'am nyon mongs pa can gyi sems mngon du byed pa'o /
dvitīya /
viparyayāt /
tṛtīyā /
anivṛtāvyākṛtānantaraṃ anivṛtāvyākṛtam eva
gnyis pa ni bzlog pa'o /
gsum pa ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i mjug thogs su ma bsgribs la lung du ma bstan pa kho na yin no /
caturthī /
etān ākārān sthāpayitvā
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o /
tasya bījabhāvopagamanād iti /
tasya phalasya hetubhāvopagamanād ity upamā sautrāntikaprakriyaiṣā
de'i sa bon gyi dngos por nye bar 'gro ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'bras bu de'i sa bon gyi dngos por nye bar 'gro ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
kvacit pustake nāsty evaṃpāṭhaḥ 'di ni mdo sde pa'i lugs yin te /
yathā jalamaṇḍalam iti vistaraḥ glegs bam kha cig las ni 'di skad du 'byung ba med do /
'di lta ste /
yatheti dṛṣṭāntapradarśanaṃ /
jalamaṇḍalaṃ vāyamaṇḍalasya pratiṣthāphalaṃ
rlung gi dkyil 'khor gyi chu'i dkyil 'khor lta bu zhes bya ba ni 'bras bu de'i 'di lta ste zhes bya ba ni dper rab tu bstan pa yin te /
yāvacchabdena jalamaṇḍalasya kāṃcanamayī pṛthivī rlung gi dkyil 'khor gyi rten gyi 'bras bu ni chu'i dkyil 'khor yin no /
kāṃcanamayyāḥ pṛthivyās tathā sasyauṣadhiprabhṛtayaḥ pratiṣṭhāphalam ity adhikāraḥ /
aśubhāyāḥ smṛtyupasthānāny ārabhya yāvād anutpādajñānaṃ
bar du'o zhes bya ba'i sgras ni chu'i dkyil 'khor gyi gser gyi sa gzhi dang gser gyi sa gzhi'i rtsva dang 'bru dang sman la sogs pa ste /
rten gyi 'bras bu yin no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
mi sdug pa'i ni dran pa nye bar gzhag pa rnams nas bzung ste /
mi skye ba shes pa'i bar lta bu ste /
evam anyasyāpy ānāpānasmṛtyādeḥ /
prayogasya phalaṃ yojyaṃ
de bzhin du sbyor ba gzhan dbugs rngub pa dang 'byung ba dran pa la sogs pa'i 'bras bu yang sbyar bar bya'o /
sāmagryāḥ phalaṃ sāmagrīphalaṃ tshogs pa'i 'bras bu ni tshogs pa'i 'bras bu'o /
cakṣurādīnām iti /
ādiśabdena cakṣūrūpālokamanaskārāṇāṃ grahaṇaṃ
mig la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mig dang gzugs dang snang ba dang yid la byed pa rnams bsdus te /
evaṃ bhāvanāyāḥ phalaṃ bhāvanāphalam iti samāsaḥ de bzhin du bsgoms pa'i 'bras bu ni bsgoms pa'i 'bras bu'o zhes bya bar tshig bsdu'o /
etat tu sarvam iti vistaraḥ /
etac caturvidhaṃ phalaṃ puruṣakārādhipatiphalayor antarbhūtaṃ
'di thams cad ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'bras bu rnam pa bzhi po 'di ni /
skyes bu byed pa dang bdag po'i 'bras bu dag gi khongs su 'dus pa yin te /
pratiṣṭhāphalaṃ /
adhipatiphalāntarbhūtaṃ
rten gyi 'bras bu ni bdag po'i 'bras bu'i nang du 'dus so /
prayogaphalādipuruṣakārādhipatiphalayoḥ /
(II /
61, 62ab) kliṣṭā iti vistaraḥ /
kleśatatsaṃprayuktatatsamutthāḥ kliṣṭāḥ /
vipākahetujātā vipākajāḥ /
duḥkhe dharmajñānakṣāntitatsahabhuvaḥ prathamānāsravāḥ
sbyor ba'i 'bras bu la sogs pa ni skyes bu byed pa dang bdag po'i 'bras bu dag gi nang du 'dus so /
chos nyon mongs pa can rnams dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba la nyon mongs pa can ni nyon mongs pa de dang mtshungs par ldan pa dang des kun nas bslang ba dag yin no /
rnam par smin pa las skyes pa ni rnam par smin pa'i rgyu las skyes pa dag yin no /
zag pa med pa'i dang po ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang de dang lhan cig 'byung ba dag yin no /
(Abhidh-k-vy 231) tebhyaś ca śeṣāḥ kliṣṭādibhyas tribhyaḥ de dag gi lhag ma rnams zhes bya ba ni nyon mongs pa can la sogs pa gsum po dag gi ste /
vipākavarjyā avyākṛtā airyāpathikaśailpasthānikanairmāṇikāḥ rnam par smin pa las ma gtogs pa'i lung du ma bstan pa spyod lam pa dang bzo'i gnas pa dang sprul pa dag go /
prathamānāsravakṣaṇavarjyāś ca kuśalā iti zag pa med pa'i skad cig ma dang po ma gtogs pa'i dge ba rnams so zhes bya ba la /
kuśalagrahaṇena sāsravānāsravā gṛhyante dge ba zhes bya ba smos pas ni zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa dag gzung ste /
tatra duḥkhe dharmajñānakalāpādayaḥ sarva eva śaikṣāśaikṣamārgā laukikāś ca kuśalāḥ śeṣā ity avagantavyaṃ śeṣāś cātra tṛtīyo rāśiḥ kriyate de la lhag ma ni sdug bsngal la chos shes pa'i tshogs la sogs pa slob pa dang mi slob pa'i lam thams cad dang 'jig rten pa'i dge ba rnams kho na yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
lhag ma yang 'dir phung po gsum par bya ste /
tenāha /
ta ete caturvidhā dharmāḥ
des na chos rnam pa bzhi po de dag ni /
kliṣṭā vipākajāḥ śeṣāḥ prathamāryā yathākramaṃ /
vipākaṃ sarvagaṃ hitvā tau sabhāgaṃ ca śeṣajā iti
nyon mongs can dang rnam smin skyes /
lhag dang dang po 'phags rim bzhin /
rnam smin kun 'gro de gnyis dang /
skal mnyam ma gtogs lhag las skyes /
zhes bya ba smos te /
vipākam iti vipākahetuṃ rnam smin zhes bya ba ni rnam par smin pa'i rgyu'o /
kliṣtā dharmā vipākahetuṃ hitvā śeṣebhyaḥ paṃcabhyaḥ kāraṇasahabhūsabhāgasaṃprayuktakasarvatragebhyo yathāsaṃbhavaṃ jāyante chos nyon mongs pa can rnams ni rnam par smin pa'i rgyu ma gtogs pa lhag ma lnga po byed rgyu dang lhan cig 'byung ba dang skal ba mnyam pa dang mtshungs par ldan pa dang kun du 'gro ba dag las ci rigs par skye ste /
svabhāvavarjyāt sarvadharmalakṣaṇāt kāraṇahetoḥ /
svakalāpacittādilakṣaṇāt sahabhūhetoḥ /
pūrvotpannasvasaṃtānakliṣṭalakṣaṇāt sabhāgahetoḥ /
svakalāpacittalakṣaṇāt saṃprayuktakahetoḥ /
yasmāt te cittacaittasvabhāvāḥ pūrvotpannasatkāyadṛṣṭyādilakṣaṇāt sarvatragahetor jāyante
rang gi ngo bo ma gtogs pa chos thams cad kyi mtshan nyid kyi byed rgyu'i rgyu dang rang gi tshogs kyi sems la sogs pa'i mtshan nyid kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu dang rang gi rgyud kyi nyon mongs pa can sngar byung ba'i mtshan nyid kyi skal ba mnyam pa'i rgyu dang 'di ltar de dag sems dang sems las byung ba'i ngo bo nyid yin pas rang gi tshogs kyi sems dang sems las byung ba'i mtshan nyid kyi mtshungs par ldan pa'i rgyu dang 'jig tshogs la lta ba la sogs pa sngar byung ba'i mtshan nyid kyi kun du 'gro ba'i rgyu las skye bar 'gyur ro /
na tu vipākahetoḥ /
vipākaphalena hi saphalo vipākahetuḥ
rnam par smin pa'i rgyu las ni ma yin te /
rnam par smin pa'i rgyu ni rnam par smin pa'i 'bras bus 'bras bu dang bcas pa yin na /
na ca kliṣṭā dharmā vipākasvabhāvā iti te na tato jāyante chos nyon mongs pa can rnams ni rnam par smin pa'i ngo bo nyid ma yin pas de dag de las mi skye'o /
vipākajāḥ sarvatragahetuṃ hitvā śeṣebhyaḥ paṃcabhya eva hetubhyo jāyante rnam par smin pa las skyes pa rnams ni kun du 'gro ba'i rgyu ma gtogs pa rgyu dag lhag ma lnga po kho na las skye'o /
na tu sarvatragahetoḥ /
vipākajānām akliṣṭatvāt /
sarvatragākhyaḥ kliṣṭānām iti hi sarvatragahetulakṣaṇaṃ
rnam par smin pa rnams nyon mongs pa can ma yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu las ni ma yin te /
kun du 'gro ba'i rgyu'i mtshan nyid ni /
kun 'gro zhes bya ba nyon mongs can /
yady api mithyādṛṣṭyādibhyaḥ sarvatragebhyo vipākajā jāyante /
na tu sarvatragahetor iti kṛtvā tato jāyante
rnams kyi zhes bya ba bzhin no /
rnam par smin pa las skyes pa dag log par lta ba la sogs pa kun du 'gro ba las skye bar 'gyur mod kyi kun du 'gro ba'i rgyu yin pa'i phyir de las skye ba ni ma yin no /
kiṃ tarhi /
vipākahetor iti /
śeṣā iti vistaraḥ
'o na ci zhe na /
rnam par smin pa'i rgyu yin no /
śeṣāṇām avipākasvabhāvatvāt /
na vipākahetur asti /
akliṣṭasvabhāvatvāc ca na sarvatragahetur asti /
atas tau vipākasarvatragahetū varjayitvā śeṣebhyaś caturbhyo jāyante
chos lhag ma rnams ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lhag ma rnams la rnam par smin pa'i ngo bo nyid med pa'i phyir rnam par smin pa'i rgyu yang med la nyon mongs pa can gyi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu yang med do /
de'i phyir rnam par smin pa dang kun du 'gro ba'i rgyu de dag ma gtogs pa lhag ma bzhi las skye ste /
pūrvavad vyākhyānaṃ /
prathamānāsravāḥ tau vipākasarvatragahetū pūrvoktau
snga ma bzhin du bshad par bya'o /
zag pa med pa'i dang po rnams ni rnam par smin pa dang kun du 'gro ba'i rgyu ste /
caśabdenānukṛṣṭau sabhāgahetuṃ ca hitvā śeṣebhyaḥ kāraṇasahabhūsaṃprayuktakahetubhyo yathāsaṃbhavaṃ jāyante dang zhes bya ba'i sgras drangs pa de dag dang skal pa mnyam pa'i rgyu ma gtogs pa lhag ma byed rgyu dang lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu dag las ci rigs par skye'o /
anāsravāṇām avipākasvabhāvatvāt na vipākahetur asti zag pa med pa rnams la rnam par smin pa'i ngo bo nyid med pa'i phyir rnam par smin pa'i rgyu med do /
akliṣṭatvāt na sarvatragahetuḥ /
mārgasya pūrvamanutpāditatvāt na sabhāgahetur asti
nyon mongs pa can ma yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu yang med do /
lam ni sngon ma bskyed pa'i phyir skal ba mnyam pa'i rgyu yang med do /
na hi sāsravā agradharmā anāsravasya kalāpasya sabhāgahetur yujyate zag pa dang bcas pa chos kyi mchog ni zag pa med pa'i tshogs kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin par rung ba ma yin no /
de lta bas na de dag las mi skye'o /
tasmān na tebhyo jāyante sems dang sems las byung ba yin /
zhes bya ba la /
cittacaittā iti /
saṃprayuktakahetusaṃbhavārthaṃ cittacaittagrahaṇaṃ /
prāptijātyādayaś ca cittaviprayuktāḥ /
anāsravasaṃvaraś ca rūpisvabhāvo 'nāsraveṣu veditavyaḥ
sems dang sems las byung pa zhes bya ba ni smos pa ni mtshungs par ldan pa'i rgyu yod par bstan pa'i phyir ro /
zag pa med pa'i sems dang ldan pa ma yin pa la thob pa la sogs pa dang sdom pa gzugs can gyi ngo bo nyid kyang zag pa med pa dag tu rig par bya ste /
te cittaviprayuktā rūpiṇaś ca cittacaittebhyo 'nye kliṣtādayaḥ kliṣṭavipākajaśeṣaprathamānāsravasaṃgṛhītāḥ tathaivotpadyante yathā cittacaittāḥ sems dang sems las byung ba dag las gzhan pa sems dang ldan pa ma yin pa dang gzugs can nyon mongs pa can la sogs pa nyon mongs pa can dang rnam par smin pa las skyes pa dang zag pa med pa'i dang po de dag kyang sems dang sems las byung ba rnams ji lta ba de kho na bzhin du skye'o /
kevalaṃ tu saṃprayuktakahetunaikena varjitāḥ mtshungs par ldan pa'i rgyu gcig pu ma gtogs pa 'ba' zhig tu zad do /
teṣām asaṃprayuktakasvabhāvatvāt na saṃprayuktakahetor jāyante de dag mtshungs par ldan pa'i ngo bo nyid ma yin pa'i phyir mtshungs par ldan pa'i rgyu las ni skye bar mi 'gyur ro /
katham iti /
kliṣṭā cittaviprayuktarūpiṇo (Abhidh-k-vy 232) vipākasaṃprayuktakahetū hitvā śeṣebhyaś caturbhyo hetubhyo jāyante
ji lta zhe na /
sems dang ldan pa ma yin pa dang gzugs can nyon mongs pa can rnams ni rnam par smin pa dang mtshungs par ldan pa'i rgyu dag ma gtogs pa rgyu lhag ma bzhi las skye'o /
vipākajā api saṃprayuktakasarvatragahetū hitvā śeṣebhyaś caturbhya eva rnam par smin pa las skyes pa yang kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu dag ma gtogs par lhag ma bzhi kho na las skye'o /
śeṣā vipākasarvatragasaṃprayuktakahetūn hitvā śeṣebhyas tribhyaḥ /
prathamānāsravā vipākasarvatragahetū sabhāgahetuṃ ca saṃprayuktakahetuṃ ca hitvā śeṣābhyāṃ hetubhyāṃ jāyaṃta iti
lhag ma rnams ni rnam par smin pa dang kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu rnams ma gtogs pa lhag ma gsum las so /
zag pa med pa'i dang pa ni rnam par smin pa dang kun du 'gro ba'i rgyu dag dang skal ba mnyam pa'i rgyu dang mtshungs par ldan pa'i rgyu ma gtogs pa lhag ma rgyu gnyis las skye'o /
ekahetusaṃbhūto nāstīti /
kāraṇasahabhūhetvor avaśyam avinābhāvāt
rgyu gcig las byung ba'i chos ni med do zhes bya ba ni rgyu dang lhan cig 'byung ba'i rgyu dag gdon mi za bar med na mi 'byung ba yin pa'i phyir ro /
(II /
62cd, 63) janasya janaikā jātir na hetupratyayair vinety
skye ba bskyed bya skyed byed pa /
rgyu dang rkyen dag med par min /
uktaṃ /
ato hetuvistaravacanānantaraṃ pṛcchati pratyayāḥ katama iti
zhes bshad pas de'i phyir rgyu rgyas par bshad pa'i 'og tu rkyen rnams gang zhe na zhes 'dri bar byed do /
pratyayajātiḥ pratyayateti /
pratyayaprakāra ity arthaḥ
rkyen du 'dra ba ni rkyen nyid do zhes bya ba ni rkyen gyi rnam pa zhes bya ba'i tha tshig ste ba lang nyid lta bu yin no /
gotāvat /
cittacaittā iti vistaraḥ /
cittacaittā eva /
samanantara ity avadhāraṇaṃ
sems dang sems byung ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems las byung ba rnams kho na mtshungs par de ma thag pa yin no zhes bya bar nges par gzung ba yin no /
acarama- grahaṇaṃ sottarāṇāṃ samanantaratvāt /
utpanna- grahaṇaṃ anāgatanirāsārthaṃ
skyes zhes smos pa ni ma 'ongs pa brtsal ba'i phyir ro /
tha ma pa yin zhes smos pa ni phyi ma dang bcas pa rnams mtshungs pa de ma thag pa yin pa'i phyir ro /
samaś cāyam anantaraś ca pratyaya iti samanantarapratyaya iti /
samānārthe saṃśabdaḥ /
kāmāvacarasya rūpasyeti /
avijñaptirūpasya kadācit kāmāvacaraṃ avijñaptirūpaṃ rūpāvacaraṃ cāvijñaptirūpam utpadyate sāsravadhyānasaṃmukhībhāve gṛhītasamvarasya
rkyen 'di mtshungs pa yang yin la de ma thag pa yang yin pas mtshungs pa de thag pa'i rkyen to zhes bya ba ni mtshungs pa zhes bya ba'i sgra ni 'dra ba'i don yin no /
'dod pa na spyod pa'i gzugs kyi zhes bya ba ni rnam par rig byed ma yin pa'o /
res 'ga' ni 'dod pa spyod pa'i rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs dang gzugs na spyod pa'i rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs 'byung ste /
kadācit kāmāvacaraṃ cānāsravaṃ cānāsravadhyānasaṃmukhībhāve zag pa dang bcas pa'i bsam gtan mngon du gyur pa na'o res 'ga' ni 'dod pa na spyod pa dang zag pa med pa 'byung ste /
na tu kāmāvacaracittānantaraṃ kadācit kāmāvacaraṃ rūpāvacaraṃ ca yugapac cittam utpadyate /
kāmāvacaraṃ ca anāsravaṃ cety ākulo rūpasaṃmukhībhāvaḥ
zag pa med pa'i bsam gtan mngon du gyur pa na'o /
'dod pa na spyod pa'i sems kyi mjug thogs su 'dod pa na spyod pa dang gzugs na spyod pa dang zag pa med pa'i sems cig car ni nam yang mi 'byung bas gzugs sngon du 'gyur ba 'chol ba yin no /
dvitīyotpatter iti /
dvitīyaupacayikotpatteḥ /
yadā hi bhuktvā svapiti dhyānam vā samāpadyate /
tadāhāraja aupacayikaḥ svapnajaś ca samādhijo vā aupacayika utpadyate
gnyis pa 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba ni rgyas pa las 'byung ba gnyis pa 'byung ba'i phyir te /
gang gi tshe zas zos nas nyal ba 'am bsam gtan la snyoms par 'jug pa de'i tshe zas las skyes pa'i rgyas pa las byung ba dang gnyid las skyes pa 'am /
ting nge 'dzin las skyes pa'i rgyas pa las byung ba 'byung ngo /
alpabahutarotpatter iti btsun pa ni mdo sde pa'i gnas brtan zhig yin no /
kiṃ /
rūpaṃ na samanantarapratyaya iti prakṛtaṃ
chos mang ba dang nyung ngu 'byung ba'i phyir te zhes bya ba ci zhe na /
bhadantaḥ sthaviraḥ sautrāntikaḥ /
kuśalākuśalāvyākṛteṣu citteṣv iti /
savitarkavicāritvāt /
kuśale kāmacetasi /
dvāviṃśatiś caitaśikāh /
kaukṛtyam adhikaṃ kvacit
gzugs ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ma yin zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa'i sems dag dang zhes bya ba ni /
'dod pa'i dge ba'i sems la ni /
rtog dang dpyod dang bcas pa'i phyir /
sems las byung ba nyi shu gnyis /
āveṇike tv akuśale dṛṣtiyukte ca viṃśatiḥ la la dag tu 'gyod pas bsnan /
mi dge ba ni ma 'dres dang /
kleśaiś caturbhiḥ krodhādyaiḥ kaukṛtyenaikaviṃśatiḥ lha dang ldan na 'ang nyi shu 'byung /
nyon mongs bzhi dang khro sogs dang /
nivṛte 'ṣṭādaśānyatra dvādaśāvyākṛte matā (Abhidh-k-vy 233) 'gyod pa dang ni nyi shu gcig /
bsgribs la bco brgyad lung ma bstan /
gzhan la bcu gnyis dag tu 'dod /
ity anena krameṇa kadācid bahubhyaś caittebhyas trayoviṃśater ekaviṃśatir aṣṭādaśa dvādaśa vālpe caittā utpadyante ces bya ba'i rim pa 'dis res 'ga' ni sems las byung ba mang po nyi shu rtsa gsum las sems las byung ba nyung ngu nyi shu rtsa gcig gam bco brgyad dam bcu gnyis 'byung la res 'ga' ni nyung ngu las mang po 'byung ste bzlog pa yin no /
kadācid alpād bahavo viparyayāt /
savitarkavicārādau ca samādhitraye asti savitarkaḥ savicāraḥ samādhiḥ asti avitarko vicāramātraḥ
rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa la sogs pa'i ting nge 'dzin gsum la zhes bya ba ni /
rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa la sogs pa'i ting nge 'dzin kyang yod la /
rtog pa med la dpyod pa tsam yang yod /
asty avitarko 'vicāra iti /
etasmiṃ samādhitraye caittānām alpabahutarotpattiḥ /
ataś ca cittacaittā api na samanantarapratyayāḥ syur iti
rtog pa yang med dpyod pa yang med pa yang yod pas ting nge 'dzin 'di gsum la sems las byung ba ches mang ba dang nyung ngu 'byung ste /
de'i phyir sems dang sems las byung ba dag kyang mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ma yin par 'gyur zhe na /
asti jātyaṃtaraṃ prati na svajātim iti /
asty alpabahutarotpattir jātyantaraṃ prati na svajātiṃ
rigs gzhan la ni yod kyi rang gi rigs la ni med de zhes bya ba ni rigs gzhan la ni ches mang pa dang nyung ngu 'byung ba yod kyi rang gi rigs la med do /
vitarkavicārādīnāṃ hi kvacic citte jātyantarabhūtānāṃ satāṃ vṛttir avṛttiś ca bhavati sems 'ga' la rtog pa dang dpyod pa la sogs pa'i rigs tha dad pa yin par 'gyur ba rnams 'byung ba dang mi 'byung bar yang 'gyur gyi /
na kadācid bahutarā vedaneti nam yang tshor ba tshes mang ba ni ma yin te /
na hi kadācid vedanaikasmiṃś citte ekā kvacid aparasmiṃ dve tisro veti sems gcig la res 'ga' ni tshor ba gcig gzhan 'ga' la ni gsum mam gnyis zhes bya ba ni med do /
rūpasya tu svajātiṃ praty alpabahutarotpattiḥ /
kiṃ punaḥ svajāter eveti /
kiṃ vedanā vedanāyā eva samanantaraprutyayaḥ /
anekavedanotpattāv asāmarthyāt /
evaṃ saṃjñādayaḥ /
na parajāteḥ /
na vedanā saṃjñādīnāṃ
gzugs ni rang gi rigs la yang ches mang ba dang nyung ngu 'byung ngo /
yang ci rang gi rigs kho na'i zhes bya ba ni ci gang gis na sems las byung ba la sogs pa ches mang ba dang nyung ngu 'byung ba yongs su spangs par 'gyur ba tshor ba yang tshor ba du ma bskyed par mi nus pa'i phyir tshor ba kho na'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen yin la 'du shes la sogs pa yang de dang 'dra ba yin gyi rigs gzhan gyi ma yin te /
yataś caittānām alpabahutarotpattir na parigṛhītā bhavet tshor ba ni 'dus shes la sogs pa'i ma yin pa zhig yin nam zhe na zhes bya ba yin no /
sāṃtānasabāgikās tv iti vistaraḥ /
cittaṃ cittāntarasya samanantarapratyayaḥ /
na vedanāyāḥ /
vedanā vedanāntarasya /
na cittasyeti /
saṃtānasabhāgaḥ sabhāgahetur ity arthaḥ /
saṃtānasabhāgena dīvyanti vyavaharanti vā sāṃtānasabhāgikāḥ kecid ābhidharmikāḥ
rgyud 'dra ba pa dag ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems kyang sems gzhan gyi mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen yin gyi /
tshor ba'i ma yin la tshor ba gang tshor ba gzhan gyi yin gyi sems kyi ma yin bas skal ba mnyam pa'i rgyu ni rgyud 'dra ba yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
rgyud 'dra bas rtsen ba 'am tha snyad 'dogs pa na rgyud 'dra ba pa dag ste /
yadi saṃtānaḥ saṃtānāntarasya sabhāgahetuḥ /
akliṣṭānantaraṃ yadā kliṣṭam utpadyate /
kathaṃ tatra samanantarapratyayavyavastheti
chos mngon pa pa kha cig yin no /
gal te rgyud gcig rgyud gzhan gyi skal pa mnyam pa'i rgyu yin na gang gi tshe nyon mongs pa can ma yin pa'i mjug thogs su nyon mongs pa can 'byung ba de la ji ltar mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen du rnam par bzhag ce na /
ata āha /
yadā tu akliṣṭānantaram iti vistaraḥ /
tasya kleśasya paścādutpannasya pūrvaniruddhakleśaḥ kṣaṇāntaravyavahitaḥ samanantarapratyaya iti vyavasthāpayaṃti
de'i phyir gang gi tshe nyon mongs pa can ma yin pa'i mjug thogs su zhes bya ba rgyas par smos te /
nyon mongs pa ba phyis byung ba de'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ni sngon 'gags pa'i nyon mongs pa skad cig ma gzhan gyis bar du chod pa yin par rnam par 'jog ste /
tulyajātīyena cittāntareṇāyavadhānāt /
akliṣṭena vyavadhānaṃ tv avyavadhānam eva
rigs mthun pa'i sems gzhan gyis bar du ma chod pa'i phyir ro /
nyon mongs pa can ma yin bas par du chod pa ni bar du chod pa ma yin pa kho na ste /
atulyajātīyatvāt /
tadyathā nirodhasamāpatticittaṃ vyutthānacittasya
rigs mi mthun pa yin pa'i phyir ro /
dper na ldang ba'i sems kyis 'gog pa la snyoms par 'jug pa'i sems lta bu ste /
cittāntareṇāvyavadhānāt /
samāpattidravyeṇa vyavahitam api samanantarapratyayo vyavasthāpyate
sems gzhan gyis bar du ma chod pa'i phyir snyoms par 'jug pa'i rdzas kyis bar du chod kyang mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen du rnam par gzhag pa de dang 'dra'o /
tadvat /
traidhātukapratisaṃyuktānāṃ yugapatsaṃmukhībhāvād iti /
kāmadhātvavītarāgasyāryasya kāmāvacaryāḥ prāpter anantaraṃ traidhātukāpratisaṃyuktānāṃ prāptaya utpadyante
khams gsum pa dang ldan pa ma yin pa rnams cig car mngon du 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'phags pa 'dod pa'i khams kyi 'dod chags dang ma bral ba'i 'dod pa na spyod pa'i thob pa'i mjug thogs su khams gsum pa dang ldan pa ma yin pa rnams kyi thob pa dag 'byung ste /
traidhātukaiḥ kleśaiḥ samanvāgatatvāt khams gsum pa'i nyon mongs pa dang ldan pa'i phyir ro /
evaṃ tajjātyādayo 'py utpadyante de dag gi skye ba la sogs pa yang de dang 'dra bar 'byung ste /
ity evaṃ vyākulasammukhībhāvāt viprayuktā api saṃskārāḥ prāptijātyādayo na samanantarapratyayaḥ /
kasmād anāgata iti vistaraḥ /
utpannāḥ samanaṃtara /
iti atītapratyutpannā eva samanantarapratyaya iti pūrvam uktaṃ /
ata evaṃ pṛcchati
de ltar na 'chol bar mngon du 'gyur ba'i phyir ldan pa ma yin pa'i 'du byed thob pa la sogs pa yang mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ma yin no /
ci'i phyir ma 'ongs pa mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen du mi 'dod ce na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gong du /
sems dang sems byung skyes pa rnams /
tha ma min mtshungs de ma thag /
ces bshad pas 'das pa dang da ltar byung ba dag kho na mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen yin par bshad de /
de'i phyir de skad du 'dri'o /
vyākulatvād iti /
vyākulatvād anāgato neṣyate samanantarapratyayaḥ
'chol ba yin pa'i phyir te zhes bya ba ni ma 'ongs pa'i dus ni 'chol bar 'dug pa'i phyir mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen yin par mi 'dod do /
vyākulatvaṃ punar anāgatasyādhvanaḥ pūrvottarābhāvāt ma 'ongs pa'i dus 'chol bar 'dug pa nyid ni snga phyi med pa'i phyir te /
pūrvottaratāyā abhāvāt /
(Abhidh-k-vy 234) vartamāno hi anāgatāt pūrvo vartamānād atīta iti śakyate vaktuṃ /
pūrvottarakālayogāt /
na tv anāgatasya pūrvapaścimatāsti /
ata eva ca vartamāno vartamānasya na samanantarapratyaya iṣyate
snga ma dang phyi ma nyid med pa'i phyir ro /
dus snga ma dang phyi ma dang ldan pa'i phyir da ltar gyi bas sngar zhes brjod par ni nus na /
ma 'ongs pa la ni snga ma dang phyi ma nyid med do /
de nyid kyi phyir da ltar gyi yang da ltar gyi mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen du mi 'dod de /
pūrvapaścimatāyā abhāvāt tulyavartamānasya na samanantarapratyaya iṣyate /
pūrvapaścimatāyā abhāvāt tulyakālatvāt /
atītasāṃpratānumānād iti /
atītena ca sāṃpratena cānumānāt
snga ma dang phyi ma nyid med pa'i phyir ro /
'das pa dang da ltar gyi las rjes su dpag pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'das pa dang da ltar gyi las rjes su dpag pa'i phyir te /
atītenānumānam iti darśayann āha /
atītaṃ kilādhvānaṃ paśyatīti vistaraḥ
'das pa las rjes su dpag pa zhes bya ba bstan pa'i phyir 'das pa'i dus gzigs zhes bya ba rgyas par smos so /
sāṃpratenānumānam iti darśayann āha /
idaṃ cāpi saṃpraty evaṃjātīyakam iti vistaraḥ
da ltar gyi las rjes su dpag pa zhes bya ba bstan pa'i phyir ma 'ongs da ltar ba'i las 'di yang de lta bu yin pas zhes bya ba rgyas par smos so /
aparāntaṃ na jānīyād iti /
sarvavittvam asya hīyeteti abhiprāyaḥ
phyi ma'i mtha' mi mkhyen par 'gyur ro zhes bya ba ni 'di'i thams cad mkhyen pa nyid nyams par 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
phalacihnabhūtaḥ phalaliṃgabhūtaḥ /
na sākṣātkārī na sākṣāddarśī
'bras bu'i rtags su gyur pa ni 'bras bu'i mtshan mar gyur pa'o /
anāgato neṣyate samanaṃtarapratyayo vyākulatvāt pūrvapaścimatāyā 'bhāvād ity ukte 'yam āha /
kasmād agradharmānantaram iti vistaraḥ
mngon sum du mdzad pa ni ma yin no zhes bya ba ni mngon sum du gzigs pa ma yin pa'o /
snga ma dang phyi ma nyid med pas 'chol bar 'dug pa'i phyir ma 'ongs pa ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen du mi 'dod do zhes bshad pa dang ci'i phyir chos kyi mchog gi mjug thogs su zhes bya ba 'di rgyas par smos so /
tasya vaibhāṣikaḥ parihāram āha /
yasya yatpratibaddha utpāda iti vistaraḥ /
yasya dharmasya duḥkhe dharmajñānakṣāntyāder yasmiṃ dharme laukikāgradharmādau pratibaddha utpādaḥ /
sa tasyānantaram utpadyate
de la bye brag tu smra bas lan gdab pa'i phyir gang zhig gang la rag lus te skye ba zhes bya ba rgyas par smras te /
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i chos gang zhig 'jig rten pa'i chos kyi mchog gang la rag las te skye ba de ni de'i mjug thogs su skye'o /
tadyathā bījādīnām aṃkurādayaḥ /
aṃkurasya hi bīje pratibaddha utpādaḥ /
tasmāt tadanantaram utpadyate /
evaṃ kāṇḍādīnāṃ aṃkurādiṣu /
vināpi samanantarapratyayenāsaty api samanantarapratyaye /
apiśabdāt sati samanantarapratyaye sutarām utpadyata ity abhiprāyaḥ /
tasmān nāsti ca kramaniyamāvasthānaṃ tadvat samanantarotpattiniyamaś ca bhavatīti vākyārthaḥ
dper na mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen med bzhin du sa bon la sogs pa'i myu gu la sogs pa bzhin te myu gu ni sa bon la rag las te skye ba yin pas de'i mjug thogs su skye la sdong bu la sogs pa yang myu gu la sogs pa la de dang 'dra'o /
mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen med bzhin du yang zhes bya ba ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen med par yang ngo /
yang zhes bya ba'i sgras ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen yod na lta ha cang yang skye bar 'gyur snyam du bsams pa yin no /
de lta bas na tshig gi don ni go rims des par gnas pa yang med la de dang 'dra bar mjug thogs su skye bar nges par yang 'gyur ro zhes bya ba yin no /
kasmād arhataś caramā iti /
acaramā iti vacanād ayaṃ praśna āgataḥ /
anyacittasambandhād iti /
yasmāt tadanantaraṃ anyacittaṃ na sambadhnanti
ci'i phyir dgra bcom pa'i sems dang sems las byung ba tha ma rnams zhes bya ba'i 'dri ba 'di ni tha ma ma yin zhes bshad pas byung ba yin no /
sems gzhan dang 'brel ba med pa'i phyir ro zhes bya ba 'di ltar mjug thogs su sems gzhan dang 'brel ba med pas so /
āśrayabhāvaprabhāvitaṃ mana iti /
yathā cakṣur utpannaṃ cakṣurvijñānāśrayabhāvenāvasthitaṃ yadi kāraṇāntaravaikalyāc cakṣurvijñānaṃ notpadyate na tatra cakṣur aparādhyate
yid ni rten gyi dngos pos rab tu phye ba yin zhes bya ba ni dper na mig skyes pa mig gi rnam par shes pa'i rten gyi dngos por gnas pa gal te rgyu gzhan ma tshang ba mig gi rnam par shes pa mi skye yang de la mig gis ma lan pa de bzhin du dgra bcom pa'i sems tha ma yang rkyen gyi dngos por gnas la rgyu gzhan ma tshang bas ni rnam par shes pa mi skye bar zad de des lan pa ni ma yin no /
evam arhato 'pi caramaṃ cittaṃ āśrayabhāvenāvasthitaṃ /
kāraṇāntaravaikalyāt tu vijñānāntaraṃ notpadyate iti na tad aparādhyate /
tad dhi na kāritraprabhāvitaṃ na jananapuruṣakāraprabhāvitam ity arthaḥ /
yadi hi taj jananaprabhāvitaṃ syāt jāyamāna eva sati kārye tan manaḥ syāt /
na caivam /
ato 'saty api janye tan mano bhavaty eva
de ni byed pas rab tu phye ba ma yin te /
skyed par byed pa'i skyes bu'i byed pas rab tu phye ba ni ma yin no zhes pa'i tha tshig go /
gal te de skyed par byed pas rab tu phye ba yin par gyur na ni de 'bras bu skye ba kho na yin na yid yin par 'gyur ba zhig na de lta yang ma yin te /
de'i phyir de ni bskyed par bya ba med kyang yid yin pa kho na'o /
kāritraprabhāvitas tu samanantarapratyayaḥ saty eva janye samanantarapratyayo bhavati mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ni byed pas rab tu phye ba yin te /
bskyed par bya ba yod pa kho na yin na mtshungs pa yin pa de ma thag pa'i rkyen yin gyi med na ni ma yin no /
nāsati /
tena yo dharmaḥ phalaṃ pratigṛhītaḥ tena samanaṃtarapratyayena yo dharmaḥ phalaṃ pratigṛhīto jāyatām etad iti /
sa sarvair api dharmair abuddhimadbhiḥ sarvaprāṇibhir vā saṃcintyakāribhir na śakyaḥ pratibanddhuṃ yathā notpadyeta motpādīti
des chos gang 'bras bur bzung ba ste /
mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen des chos gang zhig 'di bskyed par bya'o zhes 'bras bur gzung ba de ni chos blo dang mi ldan pa thams cad dam srog chags ched du bsams shing byed pa thams cad kyis kyang ji ltar mi skye bar 'gyur ba ste de mi skye bar bya'o zhes dgag par mi nus so /
ye dharmāś cittasamanantarā iti vistaraḥ /
samanaṃtarapratyayacittajanitāś (Abhidh-k-vy 235) cittasamanantarāḥ /
cittasya samāś ca te 'nantarāś ca te iti cittasamanantarāḥ
chos gang dag sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can de dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni sems kyi mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyis bskyed pa ni sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can dag yin te /
de dag ni sems dang mtshungs pa yang yin la de ma thag pa yang yin pas /
atha vā cittaṃ samanaṃtaraṃ sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yin no /
samanaṃtarapratyaya eṣām iti cittasamanantarāḥ /
kṣaṇāntarāvyavahitāt tu cittaniraṃtarāḥ /
te punaś cittasamanantarāḥ cittacaittā dve ca samāpattī asaṃjñinirodhasamāpattī /
nāsaṃjñikaṃ cittasamanantaraṃ śāstre paṭhitaṃ karmasāmarthyotpatteḥ
rnam pa gcig tu na 'di dag la mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen sems kyi mtshungs pa de ma thag pa yod pas sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yin te /
sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can ni skad cig ma gzhan gyis bar du ma chod pa dag yin no /
sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can de dag kyang sems dang sems las byung ba rnams dang snyoms par 'jug pa gnyis po 'du shes med pa dang 'gog pa'i snyoms par 'jug pa dag yin gyi /
'du shes med pa ni las kyi mthus skye ba'i phyir bstan bcos las sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yin par mi 'byung ngo /
prathamā koṭir iti vistaraḥ /
samāpattivyutthānacittaṃ samāpattipraveśacittajanitam /
ataś cittasamanantaraṃ na cittaniraṃtaraṃ /
samāpattikṣaṇavyavahitatvāt /
dvitīyādayaś ca samāpattikṣaṇāḥ /
prathamakṣaṇavarjyā ity arthaḥ /
cittasamanaṃtarāḥ /
tatpratyayajanitatvāt /
na cittanirantarāḥ /
yathāyogaṃ prathamādikṣaṇavyavahitatvāt
mu dang po zhes bya ba rgyas par 'byung ba la snyoms par 'jug pa las ldang ba'i sems ni snyoms par 'jug pa la 'jug pa'i sems kyis bskyed pa yin te /
de'i phyir sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yin gyi snyoms par 'jug pa'i skad cig mas bar du chod pa'i phyir sems kyi de ma thag pa can ni ma yin no /
snyoms par 'jug pa'i skad cig ma gnyis pa la sogs pa ni skad cig ma dang po ma gtogs pa dag ces bya ba'i tha tshig go /
rkyen des bskyed pa'i phyir sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yin gyi ci rigs par skad cig ma dang po la sogs pas bar du chod pa'i phyir sems kyi de ma thag pa can ni ma yin no /
dvitīyā /
prathamasya samāpattikṣaṇasya jātyādayaḥ cittanirantarāḥ
mu gnyis pa ni snyoms par 'jug pa'i skad cig ma dang po'i skye ba la sogs pa ste /
kṣaṇāntaravyavahitatvāt /
na tu cittasamanantarāḥ /
acittasamanantarasvabhāvatvāt /
cittacaittā eva hi saha samāpattidvayena cittasamanantarā iṣṭāḥ
skad cig ma gzhan gyis par du ma chod pa'i phyir sems kyi de ma thag pa can yin gyi sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can gyi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can ni ma yin te /
sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can ni sems dang sems las byung ba rnams dang snyoms par 'jug pa gnyis kho na yin par 'dod do /
sacittikāvasthāyāṃ ca jātyādayaḥ /
teṣām aviśeṣitatvāt sarveṣāṃ cittacaittādīnāṃ jātyādayaḥ
sems dang bcas pa'i gnas skabs kyi skye ba la sogs pa ni de dag khyad par du ma byas pa'i phyir sems dang sems las byung ba thams cad kyi skye ba la sogs pa yin no /
ādigrahaṇena ca sarva eva viprayuktā gṛhyante samāpattidvayaṃ varjayitvā sogs pa zhes bya ba smos pas ni snyoms par 'jug pa gnyis ma gtogs pa dang ldan pa ma yin pa thams cad bsdu ba kho na ste /
te ca tathaiva cittaniraṃtarā na cittasamanantarāḥ /
pūrvavad vyākhyānaṃ
de dag kyang de dang 'dra ba nyid du sems kyi de ma thag pa can yin gyi sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can ni ma yin te snga ma bzhin du bshad par bya'o /
sacittikāvastheti /
yadā cittāc cittāṃtaram utpadyate /
tadā paścimāś cittacaittāḥ pūrvakeṇa cittena cittasamanaṃtarāś cittaniraṃtarāś ca bhavaṃti
sems dang bcas pa'i gnas skabs dag go zhes bya ba ni gang gi tshe sems kyi mjug thogs su sems 'byung ba de'i tshe sems dang sems las byung ba phyi ma rnams sems snga mas sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yang yin la /
caturthī /
dvitīyādīnāṃ samāpattikṣaṇānāṃ vyutthānacittasya ca jātyādayaḥ na cittasamanantarāḥ
sems kyi de ma thag pa can yang ma yin no /
mu bzhi pa ni snyoms par 'jug pa'i skad cig ma gnyis pa la sogs pa dang ldan pa'i sems kyi skye ba la sogs pa ste /
acittasamanantarasvabhāvatvāt /
na cittaniraṃtarāḥ /
prathamādisamāpattikṣaṇavyavahitatvāt /
ye tṛtīyacaturthyau te prathamadvitīye iti vistaraḥ /
prathamā koṭiḥ /
prathamasamāpattikṣaṇaḥ sacittikā cāvasthā /
te hi cittasamanaṃtarāḥ samanaṃtarapratyayajanitatvāt /
na samāpattiniraṃtarāḥ /
prathamasamāpattikṣaṇasya sarvasamāpattikṣaṇabhāvena na tanniraṃtaratvābhāvāt
sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can gyi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yang ma yin la /
snyoms par 'jug pa'i skad cig ma dang po la sogs pas bar du chod pa'i phyir sems kyi de ma thag pa can yang ma yin no /
gsum pa dang bzhi pa gang dag yin pa de dag ni dang po dang gnyis pa dag go zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
mu dang po ni snyoms par 'jug pa'i skad cig ma dang po dang sems dang bcas pa'i gnas skabs rnams te de dag ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyis bskyed pa'i phyir sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yin gyi snyoms par 'jug pa'i de ma thag pa can ni ma yin te /
snyoms par 'jug pa'i skad cig ma dang po la snyoms par 'jug pa'i skad cig ma snga ma med pas de'i de ma thag pa can gyi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir la /
sacittikāvasthāyāṃ ca samāpattyabhāvāt /
dvitīyā /
dvitīyādīnāṃ samāpattikṣaṇānāṃ jātyādayo vyutthānacittasya ca
sems dang bcas pa'i gnas skabs na yang snyoms par 'jug pa med pa'i phyir ro /
gnyis pa ni snyoms par 'jug pa'i skad cig ma gnyis pa la sogs pa dang ldang ba'i sems kyi skye ba la sogs pa ste /
ime dharmāḥ samāpattiniraṃtara na cittasamanantarāḥ /
tṛtīyā /
accittikāyāḥ samāpatter vyutthānacittaṃ dvitīyādayaś ca samāpattikṣaṇāḥ
chos 'di dag ni snyoms par 'jug pa'i de ma thag pa can yin gyi sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can ni ma yin no /
gsum pa ni sems med pa'i snyoms par 'jug pa las ldang pa'i sems dang snyoms par 'jug pa'i skad cig ma gnyis pa la sogs pa ste /
ete cittasamanantarāḥ samāpattinirantarāś ca /
caturthī /
prathamasya samāpattikṣaṇasya sacittikāyāṃ cāvasthāyāṃ jātyādayaḥ /
ime dharmā na cittasamanantarā na samāpattinirantarāḥ /
acittasamanantarasvabhāvatvāt /
pūrvasamāpattikṣaṇabhāvāc ca /
sasaṃprayogasya sacaitasikasya /
tathālakṣaṇatvād iti /
ālambyalakṣaṇatvāt /
āyatanadravyakṣaṇaniyameneti /
āyatanaṃ ca dravyaṃ ca kṣaṇaś ca teṣāṃ niyamaḥ /
tenaiva /
te cittacaittāḥ svasminsvasmin ālambane niyatāḥ
'di dag ni sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yang yin la snyoms par 'jug pa'i de ma thag pa can yang yin no /
bzhi pa ni snyoms par 'jug pa'i skad cig ma dang po dang sems dang bcas pa'i gnas skabs kyi skye ba la sogs pa ste /
chos 'di dag ni sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yang ma yin la snyoms par 'jug pa'i de ma thag pa can yang ma yin te /
sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can gyi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir dang snyoms par 'jug pa'i skad cig ma snga ma med pa'i phyir ro /
mtshungs par ldan pa dang bcas pa'i zhes bya ba ni sems las byung ba dang bcas pa'i 'o /
de lta bu'i mtshan nyid yin pa'i phyir zhes bya ba ni dmigs par bya ba'i mtshan nyid yin par phyir ro /
skye mched dang rdzas dang skad cig ma nges pas zhes bya ba ni skye mched dang rdzas dang skad cig ma yin te de dag nges pa'o /
des na sems dang sems las byung ba 'di dag rang gis dmigs pa la nges pa yin no /
yathā tāvac cakṣurvijñānaṃ sasaṃprayogaṃ rūpāyatane ālambane niyataṃ na śabdāyatanādau /
(Abhidh-k-vy 236) evam āyatananiyamena
dper na re zhig mig gi rnam par shes pa mtshungs par ldan pa dang bcas pa ni dmigs pa gzugs kyi skye mched la nges kyi sgra'i skye mched la sogs pa la ni ma yin te /
skye mched nges pa ni de lta bu yin no /
tatrāpy āyatane dravyaniyamena nīlarūpe nīlarūpagrāhakam eva cakṣurvijñānaṃ sasaṃprayogaṃ niyataṃ /
nānyatra pītādau /
evaṃ dravyaniyamena /
tatrāpi nīlarūpe ālambane yo nīlarūpakṣaṇo yasyālambanaṃ /
sa tasyaiva /
nānyasya /
ity evaṃ kṣaṇaniyamena
skye mched de la yang rdzas nges pas ni gzugs sngon po la mig gi rnam par shes pa mtshungs par ldan pa dang bcas pa sngon po 'dzin par byed pa yin par nges kyi ser po la sogs pa gzhan la ni ma yin no /
dmigs pa gzugs sngon po de la yang gzugs sngon po'i skad cig ma gang zhig gang gi dmigs pa yin pa de ni de kho na'i yin gyi gzhan gyi ni ma yin te /
skad cig ma nges bas ni de lta bu yin no /
evaṃ śabdāyatanādiṣv api śrotrādivijñānaṃ sasaṃprayogaṃ yojyaṃ /
kim āśryaniyamenāpīti /
kiṃ cakṣurādyāśrayaniyamenāpy ete cittacaittā niyatāḥ /
om ity āha
de bzhin du sgra la sogs pa la yang rna bal sogs pa'i rnam par shes pa mtshungs par ldan pa dang bcas pa la sogs pa sbyar bar bya'o /
ci rten nges pas kyang nges pa zhig yin nam zhes bya ba ni ci sems dang sems las byung ba 'di dag mig la sogs pa'i rten nges pas kyang nges pa zhig yin nam zhes bya ba yin no /
evam ity arthaḥ /
ālambanapratyayo 'pi sarvadharmā iti manovijñānāpekṣayā /
adhiko 'yaṃ pratyaya ity adhipatipratyaya iti
smras pa /
de bzhin de de lta lta yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
rkyen 'di ni lhag pa yin pas bdag po'i rkyen to zhes bya ba ni rgyu'i rkyen la sogs pa bas te /
hetupratyayādibhyaḥ /
hetupratyayo hi paraṃ paṃca hetavaḥ
rgyu'i rkyen ni po zos nas rgyu sngar zad la dmigs pa'i rkyen kyang lhan cig 'byung ba rnams ma yin pas lhag pa ma yin no /
ālambanapratyayo hi sahabhuvāṃ na saṃbhavatīti nādhikaḥ dmigs pa'i rkyen yang chos thams cad yid la zhes bya ba ni yid kyi rnam par shes pa la ltos nas so /
adhikasya vā pratyaya iti /
pūrvam adhikaḥ patir adhipatiḥ
yang lhag pa'i rkyen yin te zhes bya ba gong du ni bdag po lhag pa ni bdag po'i rkyen yin no zhes tshig bsdus pa yin no /
sa pratyaya iti samāsaḥ /
idānīm adhikasya bhūyasaḥ patir adhipatiḥ /
sa pratyaya ity adhipatipratyaya iti samāsaḥ /
katham ity āha /
sarva iti vistaraḥ
da ni lhag pa'i ste /
mang po'i bdag po ste /
de rkyen yin pas bdag po'i rkyen no zhes bya bar tshig bsdu'o /
ji lta zhe na /
thams cad ces bya ba rgyas par smos so /
sarvaḥ saṃskṛtāsaṃskṛtaḥ sarvasya saṃskṛtasya svabhāvavarjyasya sālambanasyānālambanasya ca pratyayo 'dhipatipratyayaḥ 'dus byas dang 'dus ma byas thams cad rang gi ngo bo ma gtogs pa'i 'dus byas dmigs pa dang bcas pa dang dmigs pa med pa thams cad kyi rkyen yin pas bdag po'i rkyen yin no /
ālambanapratyayas tu sālambanasyaiva nānālambanasya dmigs pa'i rkyen ni dmigs pa dang bcas pa kho na'i yin gyi dmigs pa med pa'i ni ma yin no /
prathame vigrahe pratyayasyādhikyaṃ darśitaṃ tshig rnam par sbyar ba dang po la ni rkyen lhag par bstan pa yin no /
dvitīye pratyayavataḥ /
(II /
64) nirudhyamāne kāritram iti /
nirudhyamāna evety avadhāraṇaṃ
gnyis pa la ni rkyen dang ldan pa'o /
'gag pa la bya ba byed do zhes bya ba ni 'gag pa kho na la zhes nges par gzung ba yin te /
mithaḥphalatvāt samāśrayatvāc ca sahabhūsaṃprayutakahetvor yathākramaṃ /
trayo jāyamāna iti
phan tshun 'bras bu yin pa'i phyir dang rten mtshungs pa'i phyir lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyud dag dang go rims bzhin no /
jāyamāna evety avadhāraṇaṃ /
tato 'nyau tu pratyayau tadviparyayād iti
gsum po ni skye ba la'o zhes bya ba ni skye ba kho na la zhes nges par gzung ba yin no /
samanantarapratyayaḥ pūrvoktas taṃ paścāduktaṃ kāritrakālaniyamam āśrayate /
jāyamāne kāritraṃ karotīty arthaḥ
de las gzhan pa'i rkyen de dag las bzlog pa yin zhes bya ba ni phyis bshad pa'i byed pa'i dus nges pa ni sngar bshad pa'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen de dang sbyar te skye ba la bya ba byed do zhes bya ba'i don yin la /
paścādukta ālambanapratyayaḥ pūrvoktaṃ kāritrakālaniyamam āśrayate sngar bshad pa'i byed pa'i dus nges pa ni phyis bshad pa'i dmigs pa'i rkyen dang sbyar te /
nirudhyamāne kāritraṃ karotīty arthaḥ 'gag pa la bya ba byed do zhes bya ba'i don to /
evaṃ tau /
viparyayāt kāritraṃ kurutaḥ
de ltar na de dag ni bzlog ste bya ba byed pa yin no /
tenāha /
samanantarapratyayo jāyamāne kāritraṃ karoty avakāśadānāt
de'i phyir mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ni skabs 'byed pa'i phyir skye ba la bya ba byed do /
ālambanapratyayo nirudhyamāne /
vartamānaiś cittacaittair vartamānagrahaṇād iti
dmigs pa'i rkyen ni da ltar gyi sems dang sems las byung ba rnams kyis 'dzin pa'i phyir 'gag pa la bya ba byed do zhes bya ba smos te /
grahaṇārthena hy ālambanapratyayo vyavasthāpyate /
na cātītanāgatāś cittacaittā grāhyam arthaṃ gṛhṇantīti
dmigs pa'i rkyen ni 'dzin pa'i don gyi rnam par gzhag na sems dang sems las byung ba 'das pa dang ma 'ongs pa dag ni gzung bar bya ba'i don 'dzin par byed pa yang ma yin no /
etad evāsya kāritram iti /
yad anāvaraṇabhāvena sarvasyām avasthāyām avasthānaṃ etad evāsyādhipatipratyayasya kāritram iti sugamatvān nādhipatipratyayasya kāritrakālaniyamaḥ sūcita ity abhiprāyaḥ
'di'i bya ba 'di nyid yin no zhes bya ba ni bdag po'i rkyen 'di'i bya ba ni gnas skabs thams cad du mi sgrib pa'i dngos por 'dug pa gang yin pa de nyid yin no zhes bya bar go sla bas bdag po'i rkyen gyi byed pa'i dus nges pa mdor ma byas so snyam du bsams pa yin no /
(Abhidh-k-vy 237) /
(65) dvividho hetur iti /
saṃprayuktakasarvatragavipākahetūnām asaṃbhavāt /
samānabhūmikāḥ kuśalā dharmā iti
rgyu rnam pa gnyis te zhes bya ba ni mtshungs par ldan pa dang kun du 'gro ba dang rnam par smin pa'i rgyu rnams mi srid pa'i phyir ro /
sa mtshungs pa'i dge ba'i chos zhes bya ba ni gang dag gi stobs kyis snyoms par 'jug pa de gnyis 'byung ba ste /
nirodhasamāpatter bhāvāgrikāḥ kuśalā dharmāḥ sabhāgahetur hetupratyayaḥ 'gog pa'i snyoms par 'jug pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu'i rkyen ni srid pa'i rtse mo ba'i chos dge ba rnams yin no /
asaṃjñisamāpatter api caturthadhyānabhūmikāḥ /
yeṣāṃ balena te samāpattī bhavataḥ /
samanantarapratyayaḥ sasaṃprayogaṃ samāpatticittam iti /
sarveṣāṃ nirodhasamāpattikṣaṇānām asaṃjñisamāpattikṣaṇānāṃ ca cittāntareṇāvyavadhānāt
'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa ni bsam gtan bzhi pa'i sa dag yin no /
mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ni snyoms par 'jug pa'i sems mtshungs par ldan pa dang bcas pa'o zhes bya ba ni 'gog pa'i snyoms par 'jug pa'i skad cig ma thams cad sems gzhan gyis bar du ma chod pa'i phyir ro /
pūrvavad iti /
svabhāvavarjyāḥ sarvadharmāḥ /
cittābhisaṃskārajatvād iti /
cittābhogajatvād ity arthaḥ
snga ma bzhin no zhes bya ba ni rang gi ngo bo ma gtogs pa chos thams cad do /
sems kyi mngon par 'du byed pa las skye ba'i phyir ro zhes bya ba ni sems kyi rtsol ba las skye ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
cittotpattivibandhanāt na samanaṃtarapratyaya iti /
samanantarapratyayasya cittotpattihetutvāt /
dvābhyām anye tv iti
sems skye ba la bgegs byed pa'i phyir mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ni ma yin no zhes bya ba ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ni sems skye ba'i rgyu yin pa'i phyir ro /
gzhan ni gnyis po dag las skye /
tuśabdo 'vadhāraṇe bhinnakramaś ca /
dvābhyām eva hetvadhipatipratyayābhyām anye vai cittacaittasamāpattidvayavinirmuktā dharmā jāyante /
īśvarapuruṣapradhānādikam iti /
ādiśabdena kālasvabhāvaparamāṇvādi gṛhyate /
nanu cāta eveti
zhes bya ba la ni zhes bya ba'i sgra ni nges par gzung ba dang rim pa gzhan du sbyar ba yin te /
sems dang sems las byung ba dang snyoms par 'jug pa gnyis ma gtogs pa chos gzhan dag ni rgyu dang bdag po'i rkyen gnyis kho na las skye'o /
dbang phyug dang skyes bu dang gtso bo la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni dus dang rang bzhin dang rdul phra rab la sogs pa bsdu'o /
yadi veśvara ekaṃ kāraṇaṃ puruṣa iti vātra pakṣe ko hetur iti hetur mṛgyate /
īśvaravyatiriktaṃ hetuṃ kṛtvā tatsiddher iti abhyupagataṃ bhavati
de nyid kyis zhes bya ba la tshig gi don bsdus pa ni gal te rgyu gcig pu dbang phyug gam skyes bu ni med do zhes bya ba'i phyogs 'di la gtan tshigs ci yod ces gtan tshigs tshol bar byed na dbang phyug las ma gtogs pa'i gtan tshigs byas pas de 'grub pas na khas blangs par 'gyur ro /
tadabhyupagamāc caikam īśvaraḥ puruṣa iti vā kāraṇaṃ sarvasya jagata iti asya vādasya vyudāsaḥ parityāgaḥ prāpnotīti piṇḍena vākyarthaḥ /
neśvarādeḥ kramādibhir iti
de khas blangs pa'i phyir 'gro ba thams cad kyi rgyu gcig pu dbang phyug gam skyes bu yin no zhes smra ba 'di bstsal ba yin te /
yongs su spangs par 'gyur ro zhes bya ba yin no /
dbang phyug sogs min rim sogs phyir /
neśvarāder bhāvā jāyante /
kasmāt /
kramādibhiḥ /
ādigrahaṇena deśakālādīnāṃ grahaṇaṃ
zhes bya ba ni dngos po rnams ni dbang phyug la sogs pa la mi skye'o /
ci'i phyir zhe na /
rim sogs phyir te sogs pa zhes bya ba smos pas ni yul dad dus la sogs pa bsdu'o /
atha vānekakāraṇatvānavasthāprasaṃgād anyapuruṣakālanihnavādīnāṃ grahaṇaṃ yang na rgyu du ma nyid dang thug pa med par thal ba dang skyes bu'i byed pa gzhan bsnyon par smra ba rnams bsdu'o /
yadi hy ekam eveti vistaraḥ gal te dbang phyug gam gzhan yang rung ste /
yadi hy ekam eva kāraṇam īśvaraḥ syāt mahādevo vā vāsudevo vā anyad vā puruṣādi vety arthaḥ /
yugapat sarveṇa jagatā bhavitavyaṃ kāraṇasya sadbhāvāt
rgyu gcig pu kho na zhig yin na zhes bya ba rgyas par smos pa ni gal te lha chen po'am nor lha'am skyes bu la sogs pa gzhan yang rung rgyu gcig pu kho na zhig yin na rgyu yod pa'i phyir 'gro ba thams cad cig car du 'byung bar 'gyur te /
na hy etad iṣṭaṃ /
sati kāraṇe kāryaṃ na bhavatīti
rgyu yod na 'bras bu mi 'byung ngo zhes bya ba 'di ni mi 'dod do /
dṛśyate ca bhāvānāṃ kalalādīnām aṃkurādīnāṃ ca kramasaṃbhavaḥ /
tasmāt svakāraṇaparaṃparānirvṛtta iti neśvarādikāraṇam iti gamyate /
īśvarādyekakāraṇaṃ jagad iti hi pratijānānasya svakāraṇakramotpāditvādilakṣaṇena dharmaviśeṣeṇa tasya sāpakṣālatvaṃ pakṣasyopalakṣyate
nur nur po la sogs pa dang myu gu la sogs pa'i dngos po rnams ni rim gyis 'byung bar yang snang ste /
de lta bas na rang gi rgyu brgyud pas mngon par 'grub pa yin gyi dbang phyug la sogs pa'i rgyu can ni ma yin no zhes bya bar shes so /
'gro ba ni dbang phyug la sogs pa'i rgyu gcig pu can yin no zhes khas che ba de'i phyogs ni rang gi rgyus rim gyis skye ba nyid la sogs pa'i mtshan nyid kyi chos kyi khyad par gyis na skyon dang bcas pa nyid du mngon no /
sa tarhi chandavaśād iti /
sa kramabheda icchāvaśād īśvarasya syāt /
katham ity āha
de ni dbang phyug gi 'dod pa'i dbang gis yin no zhes bya ba ni rim gyis khyad par de ni dbang phyug gi 'dod pa'i dbang gis yin no /
ji ltar zhe na /
ayam idānīṃ bhāva utpadyatāṃ yāvad ayaṃ paścād utpadyatām iti 'di ni da ltar skye bar gyur cig ces bya ba nas 'di ni phyis skye bar gyur cig ces bya ba'i bar smos te /
evaṃ kramasaṃbhavaś ca bhāvānāṃ īśvaraś ca kāraṇam iti īśvarakāraṇikābhiprāyaḥ rgyu dbang phyug tu smra ba'i bsam pa ni de ltar na dngos po rnams rim gyis kyang 'byung la dbang phyug gi rgyu can yang yin no snyam pa yin no /
chandabhedād iti vistaraḥ /
īśvaracchandabhedāc caikakāraṇatvābhyupagamāc ca prākpakṣavirodhād dharmasvarūpaviparyayaḥ pakṣasyotpadyate
'o na ni 'dod pa tha dad pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dbang phyug gi 'dod pa yang tha dad pa'i phyir la rgyu gcig pa nyid du yang khas blangs pa'i phyir phyogs snga ma dang 'gal bas phyogs kyi chos kyi rang gi ngo bo las bzlog par gyur par 'gyur ro /
sa cāpīti vistaraḥ bam po nyi shu gcig pa /
sa cāpi chandabhedo yugapat syāt /
taddhetoś chandabhedahetor īśvarasyābhinnatvād ekatvād ity arthaḥ /
(Abhidh-k-vy 238) tataś ca eva sa pūrvokto dośo yugapat syād iti
'dod pa tha dad pa de dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dod pa tha dad pa de yang de'i rgyu ste /
'dod pa tha dad pa de'i rgyu dbang phyug la tha dad pa med pa'i phyir cig car 'byung bar 'gyur te gcig pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i phyir cig car 'byung bar 'gyur ro zhes pa nyes pa gong du bshad pa de nyid du 'gyur ro /
atha manyase /
anyad api kāraṇāntaraṃ bhinnaṃ tadutpattau īśvaro 'pekṣata ity ata idam ucyate /
kāraṇāntarabhedāpekṣaṇe ce ti vistaraḥ
'on te dbang phyug ni de bskyed par bya ba la rgyu'i khyad par tha dad pa gzhan la yang ltos so snyam du sems na de'i phyir 'on te rgyu gzhan la ltos na ni zhes bya ba 'di rgyas par smos te /
neśvara eva kāraṇam ity abhyupagame sa eva doṣaḥ /
teṣām api ceti vistaraḥ /
teṣām api ca kārṇāntarāṇāṃ kramotpattāv iṣyamāṇāyāṃ kāraṇāntarabhedānām api punaḥ kāraṇāntarabhedāpekṣaṇād anavasthāprasaṃgaḥ /
teṣām api kāraṇāntarabhedāpekṣaṇaṃ teṣām api kāraṇāntarabhedāpekṣaṇam ity aparyavasānaprasaṃgaḥ syāt
rgyu dbang phyug kho na yin par ma zad do zhes bya bar khas blangs na nyes pa de nyid du 'gyur ro /
de dag kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rgyu'i bye brag de dag kyang rim gyis skye bar 'dod na rgyu gzhan gyi bye brag rnams kyang yang rgyu gzhan gyi bye brag la ltos pa'i phyir thug pa med par thal bar 'gyur te /
de dag kyang rgyu gzhan gyi bye brag la ltos la de dag kyang rgyu gzhan gyi bye brag la ltos pas mtha' thug pa med par thal bar 'gyur ro /
śākyaputrīyam eva nyāyam iti /
anādiḥ saṃsāra iti śākyaputrīyaṃ nyāyaṃ nātikrāntaḥ syāt
sh'a kya'i sras po'i lugs kho na zhes bya ba ni sh'a kya'i sras po'i lugs 'khor ba thog ma med pa zhes bya ba 'di las ma 'das par 'gyur ro /
yaugapadye 'pīti vistaraḥ /
athāpi syāt /
yaugapadye 'pīśvarachandānāṃ na jagato yaugapadyaṃ
cig car yin du zin kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ste dbang phyug gi 'dod pa rnams cig car yin yang 'gro ba ni cig car ma yin no /
kasmāt /
yathāchandaṃ utpādāt /
yaś chandaḥ ayam idānīm utpadyatām iti /
tasya tasmāc chandād idānīm evotpattiḥ
ci'i phyir zhe na /
'dod pa ji lta bar skye ba'i phyir te /
'dod pa gang gis 'di ni da ltar skye bar gyur cig snyam pa de ni 'dod pa de las da ltar kho na skye la /
yaḥ paścād utpadyatām iti /
tasya tasmāt paścād utpattiḥ
gang gis phyis skye bar gyur cig snyam pa de ni de las phyis skye'o /
idaṃ ca paścāt paścāttaram evaṃprakāram iti tasya tasmāt paścāttaraṃ tathaivotpattir iti 'di ni ches phyis rnam pa 'di lta bur gyur cig snyam pa de ni de las ches phyis de kho na lta bur skye bar 'gyur ro snyam du sems na /
tac ca na de ni ma yin te /
teṣāṃ paścād viśeṣābhāvāt de dag la phyis khyad par med pa'i phyir ro /
teṣāṃ chandānāṃ paścān na kaścid viśeṣa iti 'dod pa de dag la phyis khyad par 'ga' yang med de /
yathaiva pūrvaṃ nārabhante /
tathā paścād api nārabheran
ji ltar sngon rtsom par mi byed pa de kho na bzhin du phyis kyang rtsom par mi 'gyur ba'am /
yathā vā paścād ārabhante /
tathā pūrvam apīti
ji ltar phyis rtsom par mi byed pa lta bur sngon yang de dang 'dra'o /
atha vā eka evotpādayitā netara iti tesāṃ viśeṣābhāvaḥ rnam pa gcig tu na skyed par byed pa gcig kho nar zad kyi gzhan ni med pas de dag la khyad par med do /
ataḥ prāptam eva bhāvānām īśvaracchandānām iva yaugapadyaṃ de'i phyir dbang phyug gi 'dod pa dag bzhin du dngos po rnams cig car du 'byung bar 'gyur pa nyid do /
kāraṇāntarāpekṣatve vā chandaviśeṣāṇāṃ pūrvavad dośaḥ 'on te 'dod pa'i khyad par rnam pa rgyu gzhan la ltos pa nyid yin na ni nyes pa snga ma bzhin no /
na tasyām īśvaraḥ syād iti /
na tasyāṃ prītau īśvaraḥ syād vinopāyena tatkāraṇaśakteḥ
de la dbang phyug ma yin par 'gyur te zhes bya ba ni thabs med par de byed par mi nus pa'i phyir dga' ba de la dbang phyug ma yin par 'gyur te /
etad īśvarasyeśvaratvaṃ /
yad asau kāraṇāntarānapekṣaḥ kuryāt /
tathaiva cānyasminn iti
dbang phyug gi dbang phyug nyid ni 'di'i rgyu gzhan la mi ltos par byed par 'gyur ba gang yin pa 'di yin no /
yathā prītāv anīśvaraḥ /
evam anyasminn api trailokye neśvara ity anumīyate /
yadi ceśvara iti vistaraḥ /
narakādiṣu prajāṃ sṛṣṭvā bahubhiś cetibhir upasṛṣṭāṃ
gzhan la'ang de kho na dang 'dra'o zhes bya ba ni ji ltar dga' ba la dbang phyug ma yin pa de bzhin du gzhan 'jig rten gsum char la yang dbang phyug ma yin no zhes bya bar rjes su dpag pa'o /
gal te yang dbang phyug ces bya ba rgyas par 'byung ba ni dmyal ba la sogs par skye dgu phyung na ste /
bahubhir anekaiḥ prakārair ītibhir upasargai rogādibhir upasṛṣtām upadrutāṃ prajāṃ sṛṣṭvā yadi prīyeta namo 'stu tasmai ity utprāsavacanam etat gal te skye dgu gnod pa mang po dang 'bral ba ste /
nad la sogs pa gnod pa rnam pa mang po du ma dag dang 'brel zhing gtses pa rnams phyung nas dga' bar 'gyur na de la phyag 'tshal lo zhes bya ba'i tha tshig 'di ni bsting ba yin no /
sugītaś ceti vistaraḥ gang phyir ma lus sreg pa dang /
sūktaś cāyaṃ tam ārabhya tam īśvaram adhikṛtya ślokaḥ śatarudrīye vyāsena /
yan nirdahatītyādi /
yasmān nirdahati tasmād /
rudra ity evaṃ sarvatra /
anyeṣām iti /
bījādīnāṃ aṃkurādiṣu pratyakṣaḥ puruṣakāro nihnutaḥ syāt
zhes bya ba la sogs pa ni gang gi phyir ma lus par sreg par byed pa de'i phyir drag po zhes bya ste /
thams cad la yang de dang 'dra'o /
don gzhan dag gi zhes bya ba ni myu gu la sogs pa la sa bon la sogs pa'i skyes bu'i byed pa mngon sum du ni snyoms par 'gyur ro /
kāraṇebhyo 'nyasya vyāpāradarśanād iti /
cakṣūrūpālokamanaskārādibhyaś ca eakṣurvijñānādyutpattau bījakṣetrodakādibhyaś cāṃkurādyutpattau anyasya vyāpārānupalabdheḥ
rgyu rnams las gzhan gyi byed pa mi snang ba'i phyir ro zhes bya ba ni mig dang gzugs dang snang ba dang yid la byed pa las mig gi rnam par shes pa la sogs pa skye ba dang /
sa bon dang zhing dang chu la sogs pa las myu gu la sogs pa skye ba la gzhan gyi byed pa mi dmigs pa'i phyir te /
yathā hi cakṣurādīnāṃ cakṣurvijñānādyutpattau bījādīnāṃ cāṃkurādyutpattau vyāpāro dṛśyate /
tadbhāve (Abhidh-k-vy 239) bhāvāt tadabhāve cābhāvāt /
na tathā cakṣurādibhāve bījādibhāve ca īśvarasyābhāve cakṣurvijñānāṃkurādyabhāvo dṛṣṭaḥ
ji ltar de dag yod na yod pa'i phyir la de dag med na yang med pa'i phyir mig gi rnam par shes pa la sogs pa skye ba mig la sogs pa dang myu gu la sogs pa skye ba la sa bon la sogs pa'i byed pa snang ba de lta bur mig la sogs pa yang yod /
sa bon la sogs pa yang yod kyang gang gis na de yang de dag skye ba la byed pa yin par rtogs par 'gyur ba dbang phyug med na mig gi rnam par shes pa la sogs pa dang myu gu la sogs pa med pa dang yang de yod na yod pa'ang ma mthong ngo /
punaś ca tadbhāve bhāvaḥ /
yatas tasyāpi tadutpattau vyāpāro gamyate
de'i phyir de byed pa ma mthong bas rgyu rnams dang bcas pa'i dbang phyug la rgyur rtog par byed pa rnams ni gus par smra ba 'ba' zhig tu zad par 'gyur ro /
atas tadvyāpāradarśanāt saha kāraṇair īśvaraṃ kāraṇaṃ kalpayatāṃ kevalo bhaktivādaḥ syāt /
kiṃ ca sahakāriṣu ceti vistaraḥ
gzhan yang lhan cig byed pa'i rgyu dang po rnams la yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dbang phyug ni lhan cig byed pa dang po gang dag yin pa de dag la dbang phyug de'i dbang phyug med par 'gyur te /
yāni sahakārīṇy anyāni tasyeśvarasya de dag ni 'bras bu skyed pa la rang gi mthus bya ba byed do /
kiṃ teṣv īśvaro neśvaraḥ syāt /
tāni hi kāryotpattau svasāmarthyena vyāpriyaṃte
lhan cig byed pa dang po ma yin pa rnams la dbang phyug yin pas dang po zhes bya ba smos so /
anyeṣu tu sahakāriṣv īśvaraḥ syād iti anyagrahaṇaṃ /
ādisarga īśvarahetukaḥ /
tathā hi pratyakṣapuruṣakāranihnavo na syāt
dang po byung ba dbang phyug gi rgyu las byung ba yin te /
de ltar na skyes bu byed pa mngon sum yang bsnyon par mi 'gyur la /
kāraṇebhyo 'nyasya vyāpārādarśane cādośo jagataś ceśvaraḥ kāraṇam iti /
tasyāpy anyakāraṇānapekṣatvāt /
tasyāpy ādisargasyānyakāraṇānapekṣatvāt /
īśvara evaikaḥ /
kāraṇaṃ nānyad iti /
īśvavavad anāditvaprasaṃgaḥ /
aniṣṭaṃ caitat tasmān neśvaraḥ kāraṇaṃ
rgyu dag las gzhan gyi byed pa ma mthong yang 'gro ba'i rgyu dbang phyug yin no zhes bya ba yang nyes pa med do zhe na /
de yang rgyu gzhan la mi ltos pa'i phyir te /
dang po byung ba de yang rgyu gzhan la mi ltos pa'i phyir rgyu dbang phyug gcig pu kho nar zad kyi gzhan ni med pas dbang phyug bzhin du thog ma med pa nyid du thal bar 'gyur ba zhig na de ni mi 'dod do /
de lta bas na dbang phyug ni rgyu ma yin no /
evaṃ pradhāne 'pi yathāgogaṃ yojyam iti /
pradhānam acetanaṃ /
tasmāt tatra chandavikalpanāṃ hitvā śeṣapratiṣedhavidhānaṃ yojyaṃ
de bzhin du gtso bo la yang ci rigs par brjod par bya'o zhes bya ba la gtso bo ni sems pa med pa yin no /
de lta bas na de la 'dod pa rnam par gzhag pa ma gtogs pa lhag ma dgag pa'i tshul brjod par bya ba yin te /
yady ekam eva kāraṇaṃ pradhānaṃ syāt /
yugapat sarveṇa jagatā bhavitavyaṃ syāt
gal te rgyu gtso bo gcig pu kho na zhig yin na 'gro ba thams cad cig car du 'byung bar 'gyur ba zhig na /
dṛśyate ca bhāvānāṃ kramasaṃbhavaḥ dang po rnams ni rim gyis 'byung bar yang snang ngo /
kāraṇāntarabhedāpekṣaṇe vā na pradhānam eva kāraṇaṃ syāt 'on te rgyu gzhan la ltos na ni gtso bo gcig bu kho na rgyu ma yin par 'gyur ro /
teṣām api kramotpattau kāraṇāntarabhedāpekṣanād anavasthāprasaṃgaḥ syād iti vistaraḥ de dag kyang rim gyis skye ba la rgyu gzhan gyi bye brag la ltos pa'i phyir thug pa med par thal bar 'gyur bas zhes bya ba rgyas par sbyar bar bya'o /
evaṃ khalv api jagataḥ kāraṇaṃ parigṛhṇatā anyeṣām arthānāṃ pratyakṣaḥ puruṣakāro nihnutaḥ syāt yang 'gro ba'i rgyu gcig pu yongs su bzung bas don gzhan dag gi skyes bu byed pa mngon sum ni bsnyon par 'gyur ro /
sahāpi ca kāraṇaiḥ kāraṇaṃ pradhānaṃ kalpayatām kevalo bhaktivādaḥ syāt /
kāraṇebhyo 'nyasya vyāpāradarśanāt
rgyu rnams dang bcas pa'i gtso bo la yang rgyur rtog pa rnams ni gus par smra ba 'ba' zhig tu zad de rgyu rnams las gzhan gyi byed pa mi snang ba'i phyir ro /
sahakāriṣu cānyeṣu kāraṇeṣu tatpradhānam apradhānaṃ syāt gtso bo de lhan cig byed pa'i rgyu dang po rnams la yang gtso bo ma yin par 'gyur ro /
athādisargaḥ pradhānahetukaḥ /
tasyāpi mahadādyutpādasvabhāvasyādisargasyādyalakṣaṇatvāt pradhānavat anāditvaprasaṃgaḥ
'on te dang po byung ba gtso bo'i rgyu las byung ba yin no zhe na /
dang po 'byung ba chen po la sogs pa 'byung ba'i ngo bo nyid de yang dang po mi dmigs pa'i phyir gtso bo bzhin du thog ma med pa nyid du thal bar 'gyur ro /
nityaṃ hi pradhānaṃ pradhānaṃ ca mahataḥ kāraṇam iti pūrvapradhānaṃ pascān mahān iti na sidhyati /
prasavadharmi ca pradhānam iti tena nityaṃ pravartitavyaṃ kāraṇāntaranirapekṣatvāt
gtso bo ni rtag pa yin la chen po'i rgyu yang gtso bo yin pas gtso bo ni snga la chen po ni 'phyi'o zhes bya bar yang mi 'grub po /
gtso bo skyed par byed pa'i chos can yin pas rgyu gzhan la mi ltos pa'i phyir des rtag tu 'jug par yang bya dgos so /
na hi prakāśaḥ prakāśyam arthaṃ prakāśya punar na prakāśayatīti snang ba ni gsal bar bya ba'i don gsal bar byas nas yang gsal bar mi byed pa ma yin te /
svabhāvo hi kṛtārthatāṃ nopekṣate ngo bo nyid ni don byas pa la ltos pa med do /
akṛtabuddhayaḥ paramārthaśāstrair asaṃskṛtabuddhaya ity arthaḥ /
(II /
66) dvidhā bhūtāni taddhetur iti
blo ma sbyangs pa rnams ni don dam pa'i bstan bcos dag gis blo ma sbyangs pa rnams zhes bya ba'i tha tshig go /
pūrvotpannāni bhūtāni paścādutpannānāṃ svāsaṃtānikānāṃ sabhāgahetur avinirbhāgavartīni sahabhūhetuḥ de'i rgyu 'byung ba rnam pa gnyis zhes bya ba ni 'byung ba sngar byung ba rnams ni rang gi rgyu phyis 'byung ba rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
bhūtānuvidhāyitvād iti /
bhautikaṃ bhūtāny anuvidhatte /
tadvikāre vikārāt /
ācāryādiniśrayavad iti /
yathābhikṣur ācāryam āśrayate /
ādiśabdena upādhyāyaṃ ca niśrayate /
tadvat /
bhūtāni bhautikaṃ niśrayate /
evam eṣām iti vistaraḥ /
janmahetutvam eṣāṃ bhūtānām ākhyātaṃ tu bhautikasya tebhya utpatteḥ
tha dad du mi 'jug pa rnams ni lhan cig 'byung ba'i rgyu yin no /
'byung ba'i rjes su mthun par byed pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'byung ba las gyur pa ni 'byung ba rnams kyi rjes su mthun par byed pa yin te /
de dag gyur na 'gyur ba'i phyir ro /
slob dpon la sogs pa la brten pa bzhin no zhes bya ba ni dper na dge slong slob dpon la brten pa bzhin no /
sogs pa zhes bya ba'i sgra ni mkhan po la yang brten pa yin te /
de dang 'dra bar 'byung ba las gyur pa yang 'byung ba rnams la brten to /
de ltar ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba la 'byung ba de dag skye ba'i rgyu nyid du bstan pa ni de dag las 'byung ba las gyur pa skye ba'i phyir ro /
vikārahetutvaṃ tadanuvidhāyitvāt /
ādhārahetutvaṃ (Abhidh-k-vy 240) ādhārabhāvāt
'gyur ba'i rgyu nyid du ni de'i rjes su mthun par byed pa'i phyir ro /
rten gyi rgyu nyid ni rten du gyur pa yin pa'i phyir ro /
sthitihetutvam anucchedahetutvāt /
vṛddhihetutvam upabṛmhaṇahetutvād iti
gnas pa'i rgyu nyid ni rgyun mi 'chad pa'i rgyu yin pa'i phyir ro /
'phel ba'i rgyu nyid ni 'phel bar byed pa'i rgyu yin pa'i phyir ro /
aviśeṣavartitvād iti avighnabhāvavasthānenānyeṣām api hetutvād ity arthaḥ bye brag med par 'jug pa'i phyir zhes bya ba ni bgegs mi byed pa'i dngos por gnas pas gzhan dag gi yang rgyu yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
anyonyaṃ cittānuparivartikāyavākkarneti /
kāyakarma cittānuparivarti dhyānānāsravasaṃvarasaṃgṛhītaṃ trividhaṃ prāṇātipātādattādānakāmamithyācāraviratibhedena
lus dang ngag gi las sems kyi rjes su 'jug pa phan tshun du yin gyi zhes bya ba lus kyi las sems kyi rjes su 'jug pa ni bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pas bsdus pa srog gcod pa dang ma byin par len pa dang 'dod pas log par g yem pa spong ba'i bye brag gis rnam pa gsum mo /
vākkarmāpi cittānuparivarti dhyānānāsravasaṃvarasaṃgṛhītam eva caturvidhaṃ /
mṛṣāvādapaiśunyapāruṣyasaṃbhinnapralāpaviratibhedena /
tad evaṃ saptavidhaṃ kāyavākkarmānyonyaṃ sahabhūhetuḥ
ngag gi las kyang bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pas bsdus pa kho na brdzun du smra ba dang phra ma dang tshig rtsub po dang tshig 'khyal pa spong ba'i bye brag gis rnam pa bzhi'o /
lus dang ngag gi las rnam pa bdun po de ni phan tshun du lhan cig 'byung ba'i rgyu yin te /
prāṇatipātaviratir upādāyarūpaṃ itareṣāṃ ṣaṇṇāṃ sahabhūhetuḥ /
tāny api ṣaṭ tasya sahabhūhetur iti sarvaṃ yojyaṃ
rgyur byas pa'i gzugs srog gcod pa spong pa yang gzhan drug gi lhan cig 'byung ba'i rgyu yin la drug po de dag kyang de'i lhan cig 'byung pa'i rgyu yin no zhes bya ba lta bur thams cad sbyar bar bya'o /
nānyad iti /
cakṣurādikaṃ sarvam upādāyarūpaṃ prātimokṣasaṃvarādisaṃgṛhītam api yāvan nānyonyaṃ sahabhūhetuḥ pṛthakkalāpatvāt /
sabhāgasyeti /
kuśalaṃ kuśalasya svāsaṃtānikasya kliṣṭaṃ kliṣṭasyetyādi
gzhan ni ma yin no zhes bya ba ni rgyur byas pa'i gzugs mig la sogs pa thams cad dang so sor thar ba'i sdom pa la sogs pas bsdus pa'i bar yang phan tshun lhan cig 'byung ba'i rgyu ma yin te /
tshogs pa tha dad pa'i phyir ro /
skal ba mnyam pa'i rgyu yin no zhes bya ba ni dge ba yang rang gi rgyud kyi dge ba yin la /
nyon mongs pa can yang nyon mongs pa can gyi yin no zhes bya ba la sogs pa yin no /
yasya kāyavākkarmaṇa iti /
vijñaptyavijñaptisvabhāvasya samāhitasyāsamāhitasya vā yathāyogaṃ
lus dang ngag gi las gang gi zhes bya ba ni rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa'i ngo bo nyid mnyam par bzhag pa dang mnyam par ma bzhag pa'i ste ci rigs par sbyar bar bya'o /
ekadhaiva tad iti /
vipākahetur evaika ity avadhāraṇaṃ
de rnams gcig ces bya ba ni rnam par smin pa'i rgyu gcig pu kho na yin no zhes bya bar nges par gzung ba yin te /
kāraṇahetos tathaivāgaṇyamānatvāt /
pṛthakkalāpatvād iti sahabhūhetvādyayogāt /
(II /
67) rūpadhātāv akuśalaṃ nāstīti
byed rgyu'i rgyu ni de kho na bzhin du mi bgrang ba'i phyir ro /
tshogs pa tha dad pa la sogs pa'i phyir yang lhan cig 'byung ba'i rgyu la sogs par mi rung ba'i phyir ro /
sa viviktaṃ kāmair viviktaṃ pāpakair akuśalair dharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharatīti vacanāt /
tatra rūpadhātāv akuśalaṃ nāsti
gzugs kyi khams na mi dge ba med kyi zhes bya ba ni de 'dod pa dag las dben pa sdig pa mi dge ba'i chos rnams las dben pa rtog pa dang bcas pa dpyod pa dang bcas pa dben pa las skyes pa'i dga' ba dang bde can bsam gtan dang po rdzogs par byas te gnas so zhes 'byung ba'i phyir ro /
akuśalavivekād dhi yaj jātaṃ śubhaṃ /
tad vivekam ity ucyate /
yathā ca hetuḥ /
tathā phalam iti
de la gzugs kyi khams na mi dge ba med pas mi dge bas dpen pa las skyes pa dge ba gang yin pa de ni dben pa las skyes pa zhes bya'o /
tatropapattāv api nāsty akuśalam iti gamyate /
rūpārūpyadhātau sarva eva kleśopakleśāv avipākatvān nivṛtā eva nākuśalāḥ /
(II /
68-71) anantaram iti paścād vakṣyata iti kārikānte /
tad iha saṃbandhanīyaṃ /
samāpattikāle kuśalam iti /
kāmāvacaraprāyogikakuśalacittānantaraṃ prathamadhyānabhūmikaṃ sāmantakīyaṃ maulīyaṃ vā cittam utpadyate
rgyu ji lta bar 'bras bu yang de dang 'dra bas der skyes pa la yang mi dge ba med do zhes bya bar mngon no /
mjug thogs su zhes 'og nas 'chad de zhes bya ba ni tshig le'ur byas pa'i mjug nas te de 'dir sbyar bar bya'o /
snyoms par 'jug pa'i tshe dge ba zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i sems dge ba sbyor ba las byung ba'i mjug thogs su bsam gtan dang po'i sa'i sems nyer bsdogs pa'am /
pratisaṃdhikāle nivṛtam iti dngos gzhi pa 'byung ngo /
kāmāvacaropapattipratilambhikamaraṇacittānantaraṃ rūpāvacaraṃ nivṛtāvyākṛtaṃ cittam utpadyate pratisaṃdhikāle /
upapattibhavaḥ kliṣṭaḥ sarvakleśaiḥ svabhūmikair iti vacanāt
nyid mtshams sbyor ba'i tshe bsgribs pa'o zhes bya ba ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe 'dod pa na spyod pa'i sems skye bas thob pa 'chi ba'i mjug thogs su gzugs na spyod pa'i sems bsgribs la lung du ma bstan pa 'byung ste /
skye ba'i srid pa nyon mongs can /
rang gi sa pa'i nyon mongs kun /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
upapattir atrāntarābhavopapattir abhipretā skye ba ni 'dir srid pa par mar skye ba yin par bsams pa ste /
evam antarābhavapratisaṃdhir api kliṣṭo veditavyaḥ /
catasṛbhir dūratābhir dūra iti
de lta bas na srid pa bar mar nyid mtshams sbyor ba yang nyon mongs pa can yin par rig par bya'o /
tatreyam āśrayadūratā /
yad ārūpyāvacareṇa āśrayeṇa kāmāvacaraḥ kaścid api dharmo na saṃmukhīkriyate /
yathā rūpāvacareṇāśrayeṇa kāmāvacaraṃ nirmāṇacittaṃ saṃmukhīkriyata iti
ring ba nyid bzhis ring ba yin te zhes bya ba de la rten ring ba nyid ni gzugs na spyod pa'i rten gyis 'dod pa na spyod pa'i sprul ba'i sems mngon du byed pa ji lta bar gzugs med pa na spyod pa'i rten gyis 'dod pa na spyod pa'i chos 'ga' yang mngon du mi byed pa gang yin pa 'di yin te ring ba nyid 'dis na 'dod pa'i khams nas gzugs med pa'i khams dag ring ba yin no /
anayāśrayadūratayā kāmadhātor ārūpyā dūre bhavaṃti /
ākāradūratā /
yad ārūpyāvacareṇa cittena kāmadhātur nākāryate
rnam pa ring ba nyid ni gzugs na spyod pas rags pa zhes bya ba la sogs pa rnam pa dag tu ji lta bar gzugs med pa na spyod pa'i sems kyis 'dod pa'i khams rnam par mi byed pa gang yin pa'o /
yathā rūpāvacareṇa audārika ityādibhir ākāraiḥ /
ālambanadūratā /
yad ārūpyāvacareṇa (Abhidh-k-vy 241) cittena na kāmadhātur ālambyate
dmigs pa ring ba nyid ni gzugs na spyod pas ji lta bar gzugs med pa na spyod pa'i sems kyis 'dod pa'i khams la mi dmigs pa gang yin pa'o /
gzugs med dngos gzhi'i dge ba ni /
yathā rūpāvacareṇa /
nanu ca rūpadhātur api nārūpyāvacareṇa cittenālaṃbyate /
na maulāḥ kuṣalārūpyāḥ sāsravādharagocarā iti vacanāt
zag bcas 'og ma spyod yul min /
zhes 'byung ba'i phyir gzugs med pa na spyod pa'i sems kyis gzugs kyi khams kyang mi dmigs pa ma yin nam /
tat katham idam ucyate kāmadhātor evārūpyā dūrata iti ji ltar 'dod pa'i khams kho na nas gzugs med pa'i khams dag ring ba yin no zhes bya ba 'di brjod ce na /
satyaṃ na maulārūpyāvacareṇa cittena rūpadhātur adhyālaṃbyate /
kiṃ tu ākāśānaṃtyāyatanasāmantakacittena audārikādyākāraiś caturthadhyānam ālaṃbyata iti
gzugs med pa na spyod pa dngos gzhi'i sems kyis gzugs kyi khams la mi dmigs pa ni bden mod kyi 'on kyang nam mkha' mtha' yas skye mched kyi nyer bsdogs kyi sems kyi bsam gtan bzhi pa la rags pa la sogs pa'i rnam par dmigs te /
ato na kāmadhātor iva rūpadhātor ārūpyā dūre vyavasthāpyaṃte de'i phyir 'dod pa'i khams nas lta bur gzugs kyi khams nas gzugs med pa'i khams dag ring bar rnam par mi gzhag go /
pratipakṣadūratā /
yad ārūpyā na kāmadhātoḥ pratipakṣaḥ /
yathā rūpadhātuḥ /
ity evam āśrayālambanākārapratipakṣadūratābhir api kāmadhātor ārūpyā dūre bhavaṃti /
tasmān na kāmāvacarakuśalānantaraṃ ārūpyāvacaraṃ kuśalam utpadyate /
śaikṣam aśaikṣaṃ ceti /
kāmāvacaraprāyogikakuśalacittānantaraṃ samāpattikāle labdhapūrvaṃ śaikṣam utpadyate
gnyen po ring ba nyid ni gzugs kyi khams kyi ji lta bar gzugs med pa'i khams dag 'dod pa'i khams kyi gnyen po ma yin pa gang yin pa ste /
de ltar na rten dang rnam pa dang dmigs pa dang gnyen po ring ba nyid dag gis kyang 'dod pa'i khams nas gzugs med pa'i khams dag ring ba yin no /
de lta bas na 'dod pa na spyod pa'i dge ba'i mjug thogs su gzugs med pa na spyod pa'i dge ba mi 'byung ngo /
slob pa dang mi slob pa'o zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa'i tshe 'dod pa na spyod pa'i dge ba sbyor ba las byung ba'i mjug thogs su slob pa sngon thob pa 'byung ste /
tathaiva cāśaikṣaṃ mi slob pa yang de kho na dang 'dra'o /
kliṣṭasamāpattyutpīḍitasyeti /
kliṣṭayā samāpattyā utpīḍitasya yogino 'dharāyāḥ kuśalāyā bhūmeḥ saṃśrayaṇān nivṛtāvyākṛtād api kuśalaṃ cittam utpadyate
snyon mongs pa can gyi snyoms par 'jug pas gzir ba zhes bya ba ni rnal 'byor ba nyon mongs pa can gyi snyoms par 'jug pas gzir ba ni nyis na sa 'og ma'i dge ba yang sla'i /
varam adharāpi kuśalā bhūmir nordhvā kliṣṭeti /
sarvebhyo rūpārūpyacittebhya iti /
kuśalāvyākṛtacittasya maraṇasaṃbhavāt /
tasmāc catvārīti /
tasmād akuśalāc catvāri svabhūmikāny eva
gong ma'i nyon mongs pa ni ma yin no snyam nas sa 'og ma'i dge ba la brten pa'i phyir bsgribs la lung du ma bstan pa las kyang dge ba'i sems 'byung ngo /
gzugs dang gzugs med pa'i sems thams cad kyi zhes bya ba ni dge ba dang lung du ma bstan pa'i sems la 'chi ba srid pa'i phyir ro /
de las bzhi ste zhes bya ba ni mi dge ba las rang gi sa pa bzhi kho na ste /
akuśalasyordhvabhūmikuśalaprayogatvāsaṃbhavād aprahāṇāc cordhvabhūmyupapatticittānutpādāt mi dge ba ni sa gong ma pa'i dge ba'i sbyor ba nyid yin par mi srid pa'i phyir dang de ma spangs par sa gong mar skye ba'i sems mi 'byung ba'i phyir /
kuśalaṃ nirmāṇacittād anantaram iti /
nirmāṇād vyutthānakāle /
tasmād anantaram ekādaśeti /
pratisaṃdhisamāpattitadvyutthānanirmāṇapraveśakāleṣv ekādaśacittotpattisaṃbhavaḥ /
kathaṃ /
svabhūmikāni trīṇi kāmāvacarāṇi ca
sprul pa'i sems kyi mjug thogs su dge ba zhes bya ba ni sprul pa las ldang ba'i tshe'o /
de'i mjug thogs su sems bcu gcig kho na 'byung ste zhes bya ba ni nying mtshams sbyor ba dang snyoms par 'jug pa dang de las ldang ba dang sprul pa la 'jug pa'i tshe dag na sems bcu gcig 'byung ba srid do /
ji ltar zhe na rang gi sa pa gsum dang 'dod pa na spyod pa rnams te /
vyutthānakāle kuśalaṃ /
pratisaṃdhikāle kliṣṭadvayaṃ /
anivṛtāvyākṛtaṃ ca nirmāṇacittaṃ /
ārūpyāvacaraṃ /
ca nivṛtāvyākṛtaṃ pratisaṃdhikāle
ldang ba'i tshe dge ba dang nying mtshams sbyor ba'i tshe nyon mongs pa can gnyis dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa sprul ba'i sems dang gzugs med pa na spyod pa nyid mtshams sbyor ba'i tshe bsgribs la lung du ma bstan pa dang snyoms par 'jug pa'i tshe dge ba dang slob pa dang mi slob pa dag go /
kuśalaṃ ca samāpattikāle /
śaikṣam aśaikṣaṃ ceti
gzugs med pa na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa ni gdon mi za bar mi 'byung ste /
na tv ārūpyāvacaram anivṛtāvyākṛtam /
avaśyākliṣṭatvāt /
samāpattyādyayogāc ca /
na hi tat prayogalabhyaṃ yathā rūpāvacaraṃ kāmāvacaraṃ ca nirmāṇacittaṃ
nyon mongs pa can ma yin pa'i phyir dang snyoms par 'jug pa la sogs par mi rung ba'i phyir ro /
de ni gzugs na spyod pa dang 'dod pa na spyod pa'i sprul ba'i sems ji lta bar sbyor bas thob par bya ba yang ma yin no /
kāmāvacaraṃ ca kliṣṭadvayaṃ ārūpyāvacaraṃ cānivṛtāvyākṛtaṃ hitveti /
na kāmāvacarāt kliṣṭadvayāt rūpāvacaraṃ kuśalam utpadyate
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can gnyis dang gzugs med pa na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa ma gtogs so zhes bya ba ni gzugs na spyod pa'i dge ba ni 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can gnyis las mi 'byung ste /
tasya kliṣṭadvayasya tatprayogānarhatvāt nyon mongs pa can gnyis po de ni de'i sbyor ba yin par 'os pa ma yin pa'i phyir ro /
ata eva ca nārūpyāvacarād anivṛtāvyākṛtāt tad utpadyate /
kuśalena ca pratisaṃdhibandhābhāvāt
de nyid kyi phyir dang dge bas nying mtshams spyor ba med pa'i phyir de ni gzugs med pa na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa las kyang mi 'byung ngo /
kāmāvacaraṃ kliṣtadvayaṃ śaikṣāśaikṣe ca sthāpayitveti /
na kāmāvacarāt kliṣṭadvayād rūpāvacaraṃ nivṛtāvyākṛtam utpadyate
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can gnyis dang slob pa dang mi slob pa ma gtogs so zhes bya ba ni gzugs na spod pa'i bsgribs la lung du ma bstan pa ni 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can gnyis la yang mi 'byung ste /
tadaprahāṇe rūpadhātau pratisaṃdhibandhābhāvena nivṛtāvyākṛtacittasaṃbhavāt de dag ma spangs par gzugs kyi khams su nying mtshams spyod pa med pas bsgribs la lung du ma bstan pa'i sems mi srid pa'i phyir ro /
na śaikṣāśaikṣābhyāṃ /
tatastyena kliṣṭena vyutthānāsaṃbhavāt
slob pa dang mi slob pa dag las kyang ma yin te /
de na yod pa'i nyon mongs pa can gyis ldan ba mi srid pa'i phyir ro /
kāmāvacarāṇi (Abhidh-k-vy 242) ceti 'dod pa na spyod pa'i zhes bya ba ni gsum zhes bya bar skabs dang sbyar te /
trīṇīty adhikṛtaṃ /
pratisaṃdhikāle kliṣṭadvayaṃ kliṣṭasamādhyutpīḍitasya ca kuśalaṃ
nyid mtshams sbyor ba'i tshe /
nyon mongs can gnyis dang nyon mongs pa can gyi ting nge 'dzin gyis gzir ba la dge ba'o /
kāmāvacare ca kliṣṭe ārūpyāvacaraṃ ceti /
pratisaṃdhikāle /
adharadhātukāni ca kliṣṭāni pratisaṃdhikāle
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can dag dang gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can no zhes bya ba ni nying mtshams sbyor ba'i tshe'o /
ārūpyāvacarāt kuśalān naveti /
svabhūmikāni trīṇi /
rūpāvacaraṃ kuśalaṃ tatsamāpattivyutthānakāle pratilomasamāpattau ca /
adharabhūmikāni ca kliṣṭāni pratisaṃdhikāle /
śaikṣam aśaikṣaṃ ca
sa 'og ma pa'i nyon mongs pa can rnams zhes bya ba ni nying mtshams sbyor ba'i tshe'o /
gzugs med pa na spyod pa'i dge ba'i sems las ni sems dgu 'byung ste zhes bya ba ni rang gis pa gsum dang de'i snyoms par 'jug pa las ldan ba'i tshe dang lugs dang mi mthun par snyoms par 'jug pa'i tshe gzugs na spyod pa'i dge ba dang nying mtshams sbyor ba'i tshe sa 'og ma pa'i nyon mongs pa can rnams dang slob pa dang mi slob pa'o /
kāmāvacaraṃ kuśalaṃ kāmarūpāvacarānivṛtāvyākṛte hitveti /
na kāmāvacareṇa kuśalena tatsamāpatter vyutthānaṃ saṃbhavati ativiprakṛṣṭatvāt
'dod pa na spyod pa'i dge ba dang 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag ma gtogs so zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i dge bas de'i snyoms par 'jug pa las ldang mi srid de shin tu bskal ba'i phyir ro /
ata eva ca nānivṛtāvyākṛtenāpi apaṭutvāt de nyid kyi phyir dang mi gsal ba'i phyi ma bsgribs la lung du ma bstan pas kyang ma yin no /
ata eva ca na rūpāvacareṇānivṛtāvyākṛtena vyutthānaṃ de nyid kyi phyir gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pas kyang ldang ba ma yin no /
na caibhiḥ pratisaṃdhibandho 'stīti naiṣām ata utpattiḥ 'di rnams kyi nying mtshams sbyor ba'am /
med pas 'di rnams ni de las mi 'byung ngo /
tatṣaṇṇām anaṃtaram iti vartate /
rūpāvacarāt kuśalād iti
de drug gi zhes bya ba ni mjug thogs su zhes bya ba skabs dang sbyar ro /
samāpattikāle /
śaikṣāśaikṣābhyāṃ ceti
gzugs na spyod pa'i dge ba zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa'i tshe'o /
vyutthānakāle /
rūpāvacaraṃ kuśalam iti
slob ba dang mi slob pa dag las so zhes bya ba ni ldang ba'i tshe'o /
kliṣṭasamādhyutpīḍitasya /
nivṛtaṃ cetyādi
gzugs na spyod pa'i dge ba zhes bya ba ni nyon mongs pa can gyi ting nge 'dzin gyis gzir ba la'o /
pratisaṃdhikāle /
kāmarūpāvacarāṇi kliṣtāni śaikṣāśaikṣe ca hitveti
bsgribs pa dang zhes bya ba la sogs pa ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe'o /
adhobhūmyavītarāgasya tena pratisaṃdher abhāvāt /
śaikṣāśaikṣābhyāṃ ca tena vyutthānāsaṃbhavān na tebhyas tadutpattiḥ /
tāny eva catvāry aśaikṣaṃ ceti /
trīṇi traidhātukāni kuśalāni vyutthānakāle /
śaikṣaṃ ca pravāhe /
vajropamānantaraṃ kṣayajñānam iti aśaikṣaṃ ceti /
paṃca paṃcakād ata evānantaroktād iti /
traidhātukebhyaḥ kuśalebhyaḥ samāpattikāle
'dod pa dang gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa can dang slob pa dang mi slob pa dag ma gtogs so zhes bya ba ni des sa 'og ma pa las 'dod chags dang ma bral ba dang nyid mtshams sbyor pa med pa'i phyir la slob pa dang mi slob pa dag las kyang ldang bar mi srid pa'i phyir de ni de dag las mi 'byung ngo /
bzhi po de dag nyid dang mi slob pa'o zhes bya ba ni ldang ba'i tshe khams gsum pa'i dge ba dag dang rgyun gyi tshe slob pa dang rdo rje lta bu'i mjug thogs su zad pa shes pa yin pas mi slob pa ste lnga'o /
bshad ma thag pa'i lnga po de dag nyid las so zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa'i tshe khams gsum pa'i dge ba rnams dang rdo rje lta bu'i mjug thogs su 'byung ba dang rgyun gyi tshe'o /
de las sems ni bzhi'o zhes bya ba ni slob pa ma gtogs pa ste /
mi slob pa las ni slob pa mi 'byung ngo /
vajropamānantarotpattau pravāhe ceti yongs su nyams pa'i tshe ji ltar mi 'byung zhe na /
tasmāc catvārīti /
śaikṣaṃ hitvā /
na hy aśaikṣāt śaikṣam utpadyate /
parihāṇikāle kathaṃ notpadyate /
kleśotpādavyavahitatvāt /
vyutthitasyaiva parihāṇeś ca
nyon mongs pa 'byung bas bar du chod pa'i phyir ro /
skyes nas thob pa dang sbyor ba las byung ba zhes bya ba la skyes nas thob pa ni 'dod pa dang gzugs kyi khams dag tu srid pa bar mar nyid mtshams sbyor ba'i tshe gang gis thob pa dang po nyid du skye ba'i yin no /
(II /
72, 73) prāyogikaṃ copapattilābhikaṃ ceti /
prāyogikaṃ yat prayogāl labhyate
gzugs med pa'i khams su ni skye ba'i srid pa'i tshe gang gis thob pa skye ba yin no /
śrutacintābhāvanāmayaṃ triṣu dhātuṣu yathāsaṃbhavaṃ /
upapattilābhikaṃ kāmarūpadhātvor antarābhavapratisaṃdhikṣaṇe prathamato yasya prāptir utpadyate
sbyor ba las byung ba ni gang zhig sbyor bas 'thob pa ste /
khams gsum dag tu thos pa dang bsams pa dang bsgoms pa las byung ba ci rigs par sbyar ro /
ārūpyadhātau copapattibhave yasya prāptir utpadyate /
vipākajam airyāpathikaṃ śailpasthānikaṃ nirmāṇacittaṃ ceti
rnam par smin pa las skyes pa dang spyod lam pa dang bzo'i gnas dang sprul pa'i sems zhes bya ba 'di dag ni rgyu dang las kyi bye brag gis tha dad pa yin te /
hetukarmabhedād ayaṃ bhedaḥ /
vipākahetor jātaṃ vipākajaṃ
rnam par smin pa'i rgyu las skyes pa ni rnam par smin pa las skyes pa'o /
īryāpatheṣu śayanāsanasthiticaṃkramaṇeṣu bhavaṃ airyāpathikaṃ /
śilpasthāneṣu bhavaṃ śailpasthānikaṃ
spyod lam nyal ba dang 'dug pa dang 'greng ba dang 'gro ba dag las 'byung ba ni spyod lam pa yin no /
nirmāṇe cittaṃ nirmāṇacittaṃ bzo'i gnas dag la 'byung ba ni bzo'i gnas pa yin no /
nirmite nirmāṇe vā bhavaṃ nairmitaṃ nairmāṇikam iti vā /
tad evocyate /
punar viṃśatir bhavantīti /
katham ity āha
sprul pa'i phyir sems pa ni sprul pa'i sems so /
yang na sprul pa'am sprul par bya ba la 'byung bas na sprul pa pa de de nyid la bya'o /
ṣoḍhā kuśalam anivṛtāvyākṛtaṃ ca saptadhā bhittveti /
triṣu dhātuṣu prāyogikopapattipratilaṃbhikabhedena kuśalaṃ ṣoḍhā bhittvā
nyi shur 'gyur ro zhes bya ba ni ji ltar zhe na dge ba drug dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa bdun du phye nas zhes bya ba smos te /
kāmarūpadhātvoś cānivṛtāvyākṛte saptadhā bhittvā /
kāmadhātau vipākajairyāpathikaśailpasthānikanairmāṇikabhedena /
rūpadhātau ca vipākajairyāpathikanairmāṇikabhedeneti /
tāny etāni trayodaśa śeṣāṇi ca saptābhinnāny eva
khams gsum dag tu sbyor ba las byung ba dang skyes nas thob pa'i ngo bor dge ba rnam pa drug tu phye ba dang 'dod pa'i khams su rnam par smin pa las skyes pa dang spyod lam pa dang bzo'i gnas pa dang sprul pa'i bye brag dang gzugs kyi khams su rnam par smin pa las skyes pa dang spyod lam pa dang sprul pa'i bye brag gis 'dod pa dang gzugs kyi khams gnyis kyis ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag rnam pa bdun du phye nas te /
bcu gsum po de dag dang lhag ma ma phye ba bdun kho na ste /
tadyathā (Abhidh-k-vy 243) kāmāvacaram akuśalaṃ nivṛtāvyākṛtaṃ ca /
rūpāvacaraṃ nivṛtāvyākṛtam eva ārūpyāvacaraṃ nivṛtāvykṛtam anivṛtāvyākṛtaṃ ca
'di lta ste 'dod pa na spyod pa'i mi dge ba dang bsgribs la lung du ma bstan pa dang gzugs na spyod pa'i bsgribs la lung du ma bstan pa dang gzugs med pa na spyod pa'i bsgribs la lung du ma bstan pa dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa dang slob pa dang mi slob pa ste de ltar sems nyi shur 'gyur ro /
śaikṣam aśaikṣaṃ ceti viṃśati cittāni bhavaṃti /
īryāpathādyadhāvād iti
spyod lam la sogs pa med pa'i phyir zhes bya ba ni gzugs med pa'i khams na spyod lam pa dang bzo'i gnas dang sprul pa med pa'i phyir gsum po 'di dag med de /
īryāpathaśilpasthānanirmāṇābhāvāt /
etāni trīṇy ārūpyadhātau na saṃti /
ālambanabhūtasya rūpasyābhāvāt /
rūpagandharasaspraṣṭavyāny eṣām ālambanam iti /
tatra śayyāsanarūpādayaḥ svaśarīrāvayavarūpādayaś cairyāpathikasyālambanaṃ
dmigs par gyur pa'i gzugs med pa'i phyir ro /
de dag gi dmigs pa ni gzugs dang dri dang ro dang reg bya rnams yin no zhes bya ba de la spyod lam pa'i dmigs pa ni mal cha dang stan gyi gzugs la sogs pa dang rang gi lus kyi yan lag gi gzugs la sogs pa yin no /
śailpasthānikasya śilpasthānarūpādayaḥ nairmāṇikasya nirmāṇarūpādayaḥ /
śailpasthānikasya tu śabdo 'pīti
bzo'i gnas pa ni bzo'i gnas kyi gzugs la sogs pa yin no /
sprul pa pa'i ni sprul pa'i gzugs la sogs pa yin no /
bzo'i gnas pa ni sgra yang yin no zhes bya ba la /
ni zhes bya ba'i sgra ni khyad par du bya ba yin no /
tuśabdo viśeṣaṇe apiśabdena rūpādayaḥ /
śabdo 'py asyālambanaṃ /
śilpopadeśaśabdam ālambya manovijñānena śilpaṃ śikṣate iti
yang zhes bya ba'i sgras ni gzugs la sogs pa bsdu'o /
'di'i dmigs pa ni sgra yang yin te /
yid kyi rnam par shes pas bzo'i lung gi sgra la dmigs nas bzo slob pas so /
vipākajasyāvacanāt sarve 'pi rūpādaya ālambanam ity avagantavyaṃ /
manovijñānāny eveti /
manovijñānasvabhāvāny airyāpathikādīni trīṇi
rnam par smin pa'i dmigs pa ni ma smos pa'i phyir gzugs la sogs pa thams cad kyang yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
yid kyi rnam par shes pa dag kho na yin no zhes bya ba ni spyod lam pa la sogs pa gsum ni yid kyi rnam par shes pa kho na yin te /
vikalpābhisaṃskaraṇe pravṛttatvāt /
vipākajam avacanāt ṣaḍvijñānasvabhāvam iti jñāpitaṃ bhavati
rnam par rtog pa'i mngon par 'du byed pas 'byung ba'i phyir ro /
rnam par smin pa las skyes pa ni ma smos pa'i phyir rnam par shes pa drug car gyi ngo bo nyid yin no zhes bstan par 'gyur ro /
paṃca tu vijñānakāyam airyāpathikaśailpasthānikayoḥ prāyogikā iti /
tatprayogāvasthāyāṃ bhavatvāt prāyogikāḥ /
yasmāt te dṛṣṭvā yāvat spṛsṭvotpadyaṃta iti
spyod lam pa dang bzo'i gnas pa dag gi sbyor ba pa ni rnam par shes pa'i tshogs lnga yin no zhes bya ba de la sbyor ba'i gnas skabs na yod pa'i phyir sbyor ba pa dag ste /
'di ltar de dag ni mthong ba dang reg pa'i bar las skye'o /
vipākasya prayogo nāsti /
karmasāmarthyena svarasavāhitvāt /
airyāpathikābhinirhṛtam iti vistaraḥ /
airyāpathikena manovijñānenābhinirhṛtam utpāditaṃ manovijñānam asti dvādaśāyatanālambanaṃ /
cakṣurāyatanālambanaṃ yāvad dharmāyatanālaṃbanam anivṛtāvyākṛtasvabhāvam ity apare
rnam par smin pa las skyes pa la ni sbyor ba med de /
las kyi mthus rang gi ngang gis 'byung ba'i phyir ro /
bzo'i gnas pas mngon par bsgrub pa'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzhan dag na re bzo'i gnas pa'i yid kyi rnam par shes pas mngon par bsgrubs shing bskyed pa'i yid kyi rnam par shes pa skye mched bcu gnyis la dmigs pa ste /
mig gi skye mched la dmigs pa nas chos kyi skye mched kyi bar la dmigs pa la lung du ma bstan pa nyid kyang yod do zhes zer ro /
tad evaṃ pradarśayaṃti /
anyad apy anivṛtāvyākṛtam asti yad airyāpathikādiṣu nāntarbhavatīti
de ltar na spyod lam pa la sogs pa'i nang du ma gtogs pa gang yin pa ma bsgribs la lung du ma bstan pa gzhan yang yod do zhes rab tu ston par byed pa yin te /
ittham eva ca pratipattavyaṃ de kho na ltar yid par yang rtogs par bya'o /
anyathā hi yad vakṣyati /
kāyākṣiśrotravijñānaṃ vijñaptyutthāpakaṃ ca yat
de lta ma yin na /
gnyis pa sogs na lus mig dang rna ba'i rnam shes rnam rig slong /
dvitīyādau tad ādyāptam akliṣṭāvyākṛtaṃ ca tat gang yin de ni dang por rtogs /
de lung ma bstan nyon mongs min /
svabhūmikena nirmāṇaṃ bhāṣaṇaṃ tv adhareṇa cetyādi zhes bya ba dang de bzhin du /
rang gi sa pas sprul par byed /
'og ma yis ni smrar 'jug go /
tāni vijñānāni eṣāṃ caturṇāṃ katamena saṃgṛhītāni zhes bya ba la sogs pa gang 'chad par 'gyur ba rnam par shes pa de dag bzhi po 'di dag gang gis bsdus /
na tāvad vipākajāni /
ūrdhvopapannānām adharabhūmikavipākāsaṃbhavāt /
nairyāpathikādīni /
īryāpathādyabhāvāt /
ajñānādivāsanācittaṃ ca kva praveśayitavyaṃ bhadantānantavarmaṇā 'pi vibhāṣāvyākhyāna uktam
re zhig rnam par smin pa las skyes pa dag ni ma yin te /
gong mar skyes pa rnams kyi rnam par smin pa'i ngo bo nyid sa 'og ma pa ma yin pa'i phyir ro /
spyod lam pa la sogs pa yang ma yin te /
spyod lam pa la sogs pa med pa'i phyir ro /
mi shes pa la sogs pa'i bag chags can gyi sems yin par yang mi gzhug go /
'di ni btsun pa go cha mtha' yas kyis kyang rnam par bshad pa'i bshad pa las /
etac catuṣṭayavyatiriktāny avyākṛtāni vijñānāni santīti bzhi po dag las ma gtogs par rnam par shes pa lung du ma bstan pa gzhan dag kyang yod do zhes bshad de /
sāvaśeṣam etad bhāṣyam ity avagantavyaṃ bshad pa 'di ni lhag ma dang bcas pa yin par khong du chud par bya'o /
anyatrābhijñāphalād iti /
kāmāvacaraṃ nirmāṇacittaṃ rūpāvacaraprāyogikānantaram evotpadyate /
na kāmāvacaraprāyogikānantaraṃ /
rūpāvacaraṃ prāyogikaṃ śaikṣam aśaikṣaṃ ceti
mngon par shes pa'i 'bras bu ma gtogs pa zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i sems ni gzugs na spyod pa'i sbyor ba'i mjug thogs kho nar 'byung gi 'dod pa na spyod pa'i sbyor ba'i mjug thogs su ni ma yin no /
gzugs na spyod pa'i sbyor ba las byung ba dang slob pa dang mi slob pa'o zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa'i tshe'i'o /
samāpattikāle /
svebhyaḥ kuśalakliṣṭebhya iti
rang gi dge ba dang nyon mongs pa can dag ces bya ba ni rang gi dge ba dang nyan mangs pa can dag ste /
svābhyāṃ kuśalābhyāṃ kliṣṭābhyāṃ ca sbyor ba'i tshe ni nyon mongs pa can med pa'i phyir la /
prayogakāle kliṣṭāsadbhāvāt /
kleśaparikhinnasya ca prāyogikotpatteḥ
nyon mongs pas yongs su skyo ba la ni sbyor ba las byung ba skye ba'i phyir ro /
nānivṛtāvyākṛtebhyaḥ durbalānabhisaṃskāritvāt /
rūpāvacarābhyāṃ prāyogikakliṣṭābhyām iti
ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag las ni ma yin te /
stobs chung ba dang mngon par 'du byed pa can ma yin pa'i phyir ro /
prāyogikāt kliṣṭāt /
śaikṣāśaikṣābhyāṃ (Abhidh-k-vy 244) ca vyutthānakāle /
kliṣṭāt kliṣṭasamādhyutpīḍitasya /
rūpārūpyāvacare ca kliṣṭe iti
gzugs na spyod pa'i sbyor ba las byung ba dang nyon mongs pa can dag ces bya ba la sogs pa dag ni sbyor ba las byung ba dang slob pa dang mi slob pa'i dag las ni ldang ba'i tshe'o /
nyon mongs pa can las ni nyon mongs pa can gyi ting nge 'dzin gyis gzir ba la'o /
pratisaṃdhikāle /
saṃbhavati hy upapattipratilaṃbhikacittasya maraṇaṃ
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can dag ces bya ba ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe skyes nas thob pa'i sems la ni 'chi ba srid do /
pūrvavad iti /
anyatrābhijñāphalād ity arthaḥ
snga ma bzhin du zhes bya ba ni mngon par shes pa'i 'bras bu ma gtogs pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
tad dhi rūpāvacaraprāyogikānantaram evety uktaṃ /
rūpāvacarābhyāṃ ceti vistareṇa pūrvavad vyākhyānaṃ /
akuśalanivṛtāvyākṛtānantaram iti /
akuśalānantaraṃ nivṛtāvyākṛtānantaraṃ ceti vibhaktavyaṃ /
tulyatvād dhi tad yugapadvacanaṃ
de ni gzugs na spyod pa'i sbyor ba'i mjug thogs kho nar 'byung bar bshad do /
gzugs na spyod pa'i sbyor ba las byung ba dang nyon mongs pa can dag ces bya ba ni sbyor ba las byung ba dang nyon mongs pa can las zhes bya ba yin te /
rgyas par snga ma bzhin du bshad par bya'o /
mi dge ba dang bsgribs la lung du ma bstan pa'i mjug thogs su zhes bya ba ni mi dge ba'i mjug thogs dang bsgribs la lung du ma bstan pa'i mjug thogs su zhes brjod par bya ba yin te /
de dag ni 'dra ba'i phyir cig car du bshad do /
rūpāvacarebhyaś caturbhyaḥ /
anyatra prāyogikābhijñāphalābhyām iti
sbyor ba las byung ba dang mngon par shes pa'i 'bras bu la gnas pa la /
pratisaṃdhikāle /
prāyogike 'bhijñāphale ca sthitasya nāsti maraṇam /
atas tābhyāṃ tat kliṣṭadvayaṃ notpadyate /
śeṣeṣu tu sthitasyāsti maraṇaṃ /
atas tebhyas tat kliṣṭadvayam utpadyate
'chi ba med pas de'i phyir de dag las nyon mongs pa can de gnyis mi 'byung ngo /
lhag ma la gnas pa la ni 'che ba yod de /
de'i phyir nyid mtshams sbyor ba'i tshe de rnams las nyon mongs pa can de gnyis 'byung ngo /
pratisaṃdhikāle /
evam anyatrāpy anyatra prāyogikād iti vyākhyeyaṃ
sbyor ba las byung ba ma gtogs pa zhes bya ba yang de dang 'dra bar bshad par bya'o /
ṣaḍ anyatra prāyogikābhijñāphalābhyām iti /
durbalānabhisaṃskārakatvāt /
anayor anantaraṃ prāyogikaṃ notpadyate
sbyor ba las byung ba dang mngon par shes pa'i 'bras bu dag ma gtogs pa drug ces bya ba ni stobs chung ba dang mngon par 'du byed pa can ma yin pa'i phyir 'di dag gi mjug thogs su sbyor ba las byung ba yang mi 'byung la /
rūpāvacaraprāyogikānantarotpatteś ca na tābhyām abhijñāphalotpattiḥ gzugs na spyod pa'i sbyor ba'i mjug thogs su 'byung ba'i phyir de dag las mngon par shes pa'i 'bras bu yang mi 'byung ngo /
rūpārūpyāvacare ca kliṣṭe iti /
pratisaṃdhikāle /
śailpasthānikānantaraṃ ṣaḍ iti /
tatrasthasya maraṇāsaṃbhavāt airyāpathikavipākajavad iha rūpārūpyāvacarakliṣṭayor asaṃbhavaḥ
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can dag ces bya ba ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe'o /
bzo'i gnas pa'i mjug thogs su ni drug ste zhes bya ba ni de la gnas pa la spyod lam pa dang rnam par smin pa las skyes pa lta bur 'chi ba mi srid pas 'di la gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can dag mi srid do /
svaṃ cābhijñāphalam eveti /
pravāhakāle /
rūpāvacaraṃ ca prāyogikam iti /
tadvyutthāne /
na hy apraviśya dhyānaṃ abhijñāphalād vyutthānam astīti
mngon par shes pa'i 'bras bu rang nyid ces bya ba ni rgyun gyi tshe'o /
gzugs na spyod pa'i sbyor ba las byung ba zhes bya ba ni de las ldang ba'i tshe ste /
bsam gtan la ma zhugs par ni mngon par shes pa'i 'bras bu las ldang ba med do /
tadapy asmād eva dvayād iti /
tad abhijñāphalaṃ pravāhe tatpraveśakāle ca
de yang de gnyis kho na las so zhes bya ba ni rgyun gyi tshe dang de la 'jug pa'i tshe mngon par shes pa'i 'bras bu de'o /
kāmāvacarakuśale iti /
vyutthānakāle /
asti hi saṃbhava upapattipratilaṃbhikenāpi samāpattivyutthānaṃ paṭutvāt
'dod pa spyod pa'i dge ba dag ces bya ba ni ldang ba'i tshe ste gsal ba'i phyir skyes nas thob pas kyang snyoms par 'jug pa las ldang ba srid pa yod pas de'i phyir dge ba gnyis ka yang smos pa yin no /
ato dvayor api kuśalayor grahaṇaṃ /
abhijñāphalaṃ ceti /
kāmāvacaraṃ nirmāṇacittaṃ /
ārūpyāvacaraṃ prāyogikaṃ śaikṣāśaikṣaṃ ca samāpattikāle
mngon par shes pa'i 'bras bu zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i sprul pa'i sems so /
gzugs med pa na spyod pa'i sbyor ba las byung ba dang slob pa dang mi slob pa ni snyoms par 'jug pa'i tshe'o /
anyatrairyāpathikavipākajābhyām iti /
tayor durbalānabhisaṃskārikatvāt /
prāyogikakliṣṭābhyām iti
spyod lam pa dang rnam par smin pa las skyes pa dag ma gtogs pa zhes bya ba ni stobs chung ba dang mngon par 'du byed pa can ma yin pa'i phyir ro /
vyutthānakliṣṭasamāpattyutpīḍitakālayoḥ /
kāmāvacare kliṣṭe iti pratisaṃdhikāle
sbyor ba las byung ba dang nyon mongs pa can dag ces bya ba ni ldang ba dang nyon mongs pa can gyi snyoms par 'dug pas gzir ba'i tshe dag na'o /
anyatrābhijñāphalād iti /
nirmāṇacittasya prāyogikānantarotpatteḥ /
ārūpyāvacaraṃ kliṣtam iti /
pratisaṃdhikāle /
kuśalakliṣṭānīti /
kuśale ca kliṣṭe ca kuśalakliṣṭānīti samāsaḥ /
kuśalādharabhūmikāśrayaṇāt kuśale /
kliṣṭe tu pratisaṃdhikāle
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can dag ces bya ba ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe'o /
mngon par shes pa'i 'bras bu ma gtogs pa zhes bya ba ni sprul pa'i sems ni sbyor ba pa'i mjug thogs su 'byung ba'i phyir ro /
gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can zhes bya ba ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe'o /
dge ba dang nyon mongs pa can bzhi zhes bya ba ni dge ba dag dang nyon mongs pa can dag ni dge ba dang nyon mongs pa can rnams so zhes bya bar tshig bsdu ste /
dge ba dag ni sa 'og ma pa'i dge ba la brten pa'i phyir ro /
kāmāvacarebhya iti vistaraḥ /
pratisaṃdhikāle /
prāyogikaśailpasthānikābhijñāphaleṣu mṛtyur nāstīti na tebhyaḥ /
kāmāvacare kliṣṭe iti /
pratisaṃdhikāle /
ārūpyāvacaram api kliṣṭam asminn eva svaṃ prāyogikaṃ ato notpadyate /
airyāpathikasya durbalānabhisaṃskāritvena prayogānarhatvāt
mi dge ba dag ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe'o /
'dod pa na spyod pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de rnams las nyid mtshams sbyor ba'i tshe'o /
sbyor ba las byung ba dang bzo'i gnas pa dang mngon par shes pa'i 'bras bu dag las gnas pa la ni 'chi ba med pas de rnams las ni ma yin no /
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can dag ces bya ba ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe ste /
gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can yang 'di nyid kyi tshe na'o /
rang gi sbyor ba las byung ba yang 'di las mi 'byung ste /
spyod lam pa ni stobs chung ba dang mngon par 'du byed pa can ma yin pa nyid kyis sbyor ba yin par mi 'os pa'i phyir ro /
evaṃ vipākajam iti /
yathairyāpathikam uktaṃ /
tathedaṃ vipākajānantaraṃ sapta yāvad anyatrābhijñāphalād iti /
tāv eva granthārthau /
abhijñāphalānantaraṃ dve sve iti /
vyutthāne pravāhe ca /
tad apy ābhyām eveti /
praveśe pravāhe ca /
(Abhidh-k-vy 245) rūpāvacaraṃ prāyogikam iti /
vyutthānakāle /
evaṃ śaikṣam aśaikṣaṃ svāni catvārīti /
kuśalaṃ bhavatīti sphuṭaṃ /
kliṣṭaṃ āsvādanākāle /
'nivṛtāvyākṛtaṃ tu vyutthānakāle
rnam par smin pa las skyes pa yang de dang 'dra bar brjod par bya'o zhes bya ba ni spyod lam bshad pa ji lta bar 'di yang de dang 'dra ste /
rnam par smin pa las skyes pa'i mjug thogs su ni bdun te zhes bya ba nas mngon par shes pa'i 'bras bu ma gtogs pa zhes bya ba'i bar tshig gi don de dag kho na yin no /
mngon par shes pa'i 'bras bu mjug thogs su ni gnyis te /
rang gi sbyor ba las byung ba dang mngon par shes pa'i 'bras bu dag kho na'i zhes bya ba ni ldang ba'i tshe dang rgyun gyi tshe'o /
de yang de dag kho na las so zhes bya ba ni 'jug pa'i tshe dang rgyun gyi tshe'o /
gzugs na spyod pa'i sbyor ba las byung ba zhes bya ba ni ldang ba'i tshe na ste /
slob pa dang mi slob pa yang de dang 'dra'o /
rang gi bzhi zhes bya ba la dge ba ni 'byung ngo zhes bya bar gsal lo /
nyon mongs pa can ni ro myang ba'i tshe'o /
rūpāvacarāt prāyogikād iti ma bsgribs la lung du ma bstan pa ni ldang ba'i tshe'o /
samāpattikāle /
anyatra vipākajād iti
gzugs na spyod pa'i sbyor ba las byung ba zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa'i tshe'o /
durbalānabhisaṃskāravāhitvād iti kāraṇaṃ vakṣyate /
śaikṣāśaikṣābhyāṃ ceti
rnam par smin pa las skyes pa ma gtogs zhes bya ba ni stobs chung ba dang mngon par 'du byed pa med par 'jug pa'i phyir zhes gtan tshigs 'chad par 'gyur ro /
samāpattikāle /
adharadhātukāni ca kliṣṭānīti
slob pa dang mi slob pa dag las so zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa'i tshe'o /
rūpāvacarakāmāvacarāṇi pratisaṃdhikāle /
prāyogikakliṣṭe iti /
prāyogikaṃ kliṣṭasamādhyutpīḍanāt /
kliṣtaṃ pratisaṃdhikāle /
kāmāvacare 'pi kliṣṭe pratisaṃdhikāla eva
sa 'og ma pa'i nyon mongs pa can dag go zhes bya ba ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe 'dod pa dang gzugs na spyod pa dag go /
gzugs na spyod pa'i sbyor ba las byung ba dang nyon mongs pa can dag ces bya ba la sbyor ba las byung ba'i nyon mongs pa can gyi ting nge 'dzin gyis gzir ba'i phyir ro /
kāmāvacararūpāvacarebhya iti vistaraḥ /
taccittasthamaraṇasaṃbhavāt /
anyatra prāyogikād iti /
vipākajānantaraṃ prāyogikānutpatteḥ /
adharāṇi trīṇi kliṣṭānīti /
dvidhātukāni pratisaṃdhikāle /
kāmāvacaram utpattilābhikam iti
nyon mongs pa can ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe'o /
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can dag kyang nyid mtshams sbyor ba'i tshe'o /
'dod pa dang gzugs na spyod pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems de rnams la gnas pa la 'chi ba srid pa'i phyir ro /
sbyor ba las byung ba ma gtogs pa zhes bya ba ni rnam par smin pa las skyes pa'i mjug thogs su sbyor ba las byung ba mi 'gyur ba'i phyir ro /
'og ma'i nyon mongs pa can gsum po zhes bya ba ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe khams gnyis po dag go /
paṭutvād etac chaikṣād vyutthānacittaṃ saṃbhavati /
paṭutvād iti kāraṇaṃ vakṣyati
'dod pa na spyod pa'i skye gnas thob pa zhes bya ba ni 'di ni gsal ba'i phyir slob pa las ldang ba'i sems yin pa srid de gsal ba'i phyir zhes gtan tshigs 'chad par 'gyur ro /
na tu tathā rūpārūpyāvacare upapattilābhike paṭunī iti na te saṃbhavataḥ gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i skyes nas thob pa dag ni de ltar gsal ba ma yin pas de dag ni mi 'byung ngo /
śaikṣaṃ pravāhe aśaikṣaṃ ca vajropamānantaraṃ slob pa ni rgyun gyi tshe'o /
mi slob pa ni rdo rje lta bu'i mjug thogs su'o /
śaikṣam ekaṃ hitveti /
aśaikṣāc chaikṣaṃ notpadyate
slob pa gcig pu ma gtogs pa zhes bya ba ni mi slob pa las slob pa mi 'byung ste /
tasmād aśaikṣānaṃtaraṃ paṃca /
na tu ṣaṭ yathā śaikṣāt
de lta bas na mi slob pa'i mjug thogs su lnga yin gyi drug ni ma yin no /
slob pa las ji lta ba bzhin te /
tāni ca paṃca śaikṣavad vaktavyāni de dag ni slob pa bzhin du lnga yin par brjod par bya'o /
atra viṃśaticittānāṃ samanantarapratyayasya asūtritasya sūtrarūpāḥ saṃgrahaślokāḥ 'dir sems nyi shu'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen mdor ma byas pa'i mdo lta bu'i bsdus pa'i tshigs su bcad pa dag ni /
prāyogikāc chubhāt kāme daśāṣṭabhyas tad anyathaḥ 'dod dge sbyor byung ba las bcu gcig /
de brgyad las dge gzhan las ni /
śubhān navaikādaśatas tat sapta kliṣṭataḥ pṛthak dgu ste de ni bcu gcig las /
nyon mongs pa can las bdun te /
caturdaśabhyaś te 'ṣṭāv airyāpathikavipākajāt de dag so sor bcu bzhi las /
spyod lam rnam smin skyes las brgyad /
te tu saptataḥ ṣaṭ śailpasthānikāt tat tu saptataḥ de dag bdun las bzo'i gnas las /
drug ste de ni bdun las so /
nairmitād dve dvayoś caitad rūpe prāyogikāc chubāt sprul pa las gnyis de gnyis las /
gzugs na sbyor byung dge ba las /
dvādaśaitat tu daśataḥ śubhād aṣṭāv ayatnajāt bcu gnyis de ni bcu las so /
ma 'bad byung dge las brgyad de /
tat paṃcabhyo nava kliṣṭāt tad ekādaśataḥ punaḥ lnga las nyon mongs can la dgu /
de ni bcu gcig las yin te /
vipākajairyāpathikāt sapta tat paṃcato dvayaṃ spyod lam rnam smin skyes las bdun /
gnyis po de ni lnga las so /
dve abhijñāphalāc cittād dvābhyām eva tathaiva tat mngon shes 'bras las sems gnyis te /
de bzhin de ni gnyis nyid las /
ārūpye yātnikāt sapta kuśalāt ṣaḍbhya eva tat gzugs med 'bad byung dge las bdun /
de ni drug po kho na las /
ayātnikāc chubhāt sapta caturbhyas tat punaḥ smṛtaṃ ma 'bad byung ba'i dge las bdun /
de bzhin las gzhan brgyad pa ni /
kliṣṭād aṣṭau daśabhyas tat ṣaṭ cittāni vipākajāt nyon mongs can las de bcu las /
rnam smin skyes las rnam drug ste /
caturbhyas tat tu ṣaṭ śaikṣāc caturbhyaḥ punar eva tat bzhi las slob pa las drug go /
de ni bzhi po kho na las /
aśaikṣāt paṃca tad api paṃcabhyaḥ samanaṃtaraṃ mi slob pa la lnga de yang /
lnga po dag gi mjug thogs su /
īryāpathaśilpābhisaṃskaraṇapravṛttatvāt /
na punar ebhyaḥ prāyogikam utpadyata ity adhikṛtaṃ
spyod lam dang bzo mngon par 'du bya ba la zhugs pa'i phyir zhes bya ba ni de dag las sbyor ba las byung ba mi 'byung ngo zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
ato 'saṃbhavād airyāpathikaśailpasthānikānantaraṃ (Abhidh-k-vy 246) prāyogikaṃ notpadyate 'dir ci rigs par spyod lam pa dang bzo'i gnas pa'i mjug thogs su sbyor ba las byung ba mi 'byung ste /
tad anyābhisaṃskaraṇapravṛttatvād ity abhiprāyaḥ de dag ni gzhan mngon par 'du bya ba la zhugs pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
yasmād airyāpathikam īryāpathābhisaṃskaraṇe pravṛttaṃ 'di ltar spyod lam pa ni spyod lam mngon par 'du bya ba la zhugs pa yin te /
gamanādyākāratvāt /
śailpasthānikaṃ ca ślipābhisaṃskaraṇe pravṛttam /
idaṃ evaṃ karomīdam evaṃ karomītīty evamākārapravṛttatvāt
'gro ba la sogs pa'i rnam pa can yin pa'i phyir ro /
bzo'i gnas pa yang bzo mngon par 'du bya ba la zhugs pa yin te /
'di kho na bya'o snyam pa de lta bu'i rnam pa can du zhugs pa'i phyir ro /
durbalānabhisaṃskāravāhitvāc ca vipākajānantaraṃ prāyogikaṃ notpadyate /
tad dhi vipākajam avyākṛtatvād durbalaṃ /
pūrvakarmākṣepāt /
ayatnena ca pravṛtter anabhisaṃkāravāhīti
stobs chung ba dang mngon par 'du bya ba med par 'jug pa'i phyir ro zhes bya ba ni rnam par smin pa las skyes pa'i mjug thogs su sbyor ba las byung ba mi 'byung ba yin te /
rnam par smin pa las skyes pa de ni lung du ma bstan pa'i phyir stobs chung ba yang yin la /
sngon gyi las kyis 'phangs pa'i phyir dang 'bad pa med par 'byung ba'i phyir mngon par 'du bya ba med par 'jug pa yang yin no /
atha vā īryāpathaśilpābhisaṃskaraṇapravṛttatvāt /
airyāpathikaśailpasthānikānantaraṃ na prāyogikam utpadyate
rnam pa gcig tu na spyod lam dang bzo mngon par 'du bya ba la zhugs pa'i phyir spyod lam pa dang bzo'i gnas pa'i mjug thogs su sbyor ba las byung ba mi 'byung ngo /
durbalānabhisaṃskāravāhitvāc ca airyāpathikaśailpasthānikavipākajānantaraṃ prāyogikaṃ notpadyate stobs chung ba dang mngon par 'du bya ba med par 'jug pa'i phyir spyod lam pa dang bzo'i nas pa dang rnam par smin pa las skyes pa'i mjug thogs su sbyor ba las byung ba mi 'byung ste /
sarveṣām avyākṛtatvena durbalatvāt thams cad kyi lung du ma bstan pa nyid kyis stobs chung ba'i phyir ro /
anabhisaṃskāravāhitvāc ca vipākajasyaivaikasya airyāpathikaśailpasthānikayor api vā prāyogikābhisaṃskārābhāvāt mngon par 'du bya ba med par 'jug pa'i phyir ni rnam par smin pas skyes pa gcig kho na'i mjug thogs su mi 'byung ba yin no /
yang na spyod lam pa dang bzo'i gnas pa dag la yang sbyor ba las byung ba mngon par 'du bya ba med pa'i phyir te /
anyavyāpāraparatvamātrād dhi tayor abhisaṃskaraṇapravṛttatvam uktaṃ /
atha vāyam evāsya vākyasyābhisaṃbandhaḥ
de gnyis ni gzhan la byed par zad pa nyid tsam gyi phyir mngon par 'du bya ba la zhugs pa nyid ces bshad pa yin no /
des na tshig 'di'i sbyar ba ni 'di yin te /
īryāpathaśilpābhisaṃskaraṇapravṛttatvāt /
durbalānabhisaṃskāravāhitvāc caitāni vipākajairyāpathikaśailpasthānikāni na prayogikānukūlāni /
ato na tadanantaraṃ prāyogikam utpadyata iti saṃbandhanīyaṃ
rnam par smin pa las skyes pa dang spyod lam pa dang bzo'i gnas pa de dag ni spyod lam dang bzo mngon par 'du bya ba la zhugs pa'i phyir dang stobs chung ba dang mngon par 'du bya ba med par 'jug pa'i phyir sbyor ba las byung ba'i rjes su mthun pa ma yin te /
de'i phyir de rnams kyi mjug thogs su sbyor ba las byung ba mi 'byung ngo zhes bya bar sbyar ba yin no /
niṣkramaṇacittaṃ tu anabhisaṃskāravāhīti /
prāyogikacittapravāhād yad anyac cittaṃ
'byung ba'i sems ni mngon par 'du bya ba med par 'jug pas zhes bya ba la sbyor ba las byung ba'i sems kyi rgyun las gzhan pa'i sems gang yin pa de ni 'byung ba'i sems yin la /
tan niṣkramaṇacittaṃ /
tena hy asau yogī tataḥ pravāhān niṣkrāmati tadavatāratvāt
des ni rnal 'byor ba 'di rgyu de las 'byung bar byed do /
de'i mjug yin pa'i phyir ro /
niṣkramaṇacittam anbhisaṃskāravāhi anābhogavāhīti yukto 'sya niṣkramaṇacittasya vipākajādīnām anyatamasvabhāvasya prāyogikacittānantaram utpādaḥ 'byung ba'i sems ni mngon par 'du bya ba med par 'jug cing lhun gyis grub par 'jug pas /
'byung ba'i sems rnam par smin pa las skyes pa la sogs pa gang yang rung ba'i ngo bo nyid de ni sbyor ba las byung ba'i sems kyi mjug thogs su 'byung bar rigs so /
evaṃ tarhīti /
yadi na prāyogikānukūlānīti vipākajādibhyo 'nantaraṃ prāyogikaṃ notpadyate
de lta na'o na ni zhes bya ba ni gal te sbyor ba las byung ba'i rjes su mthun pa ma yin pas rnam par smin pa las skyes pa la sogs pa'i mjug thogs su sbyor ba las byung ba mi 'byung na /
evaṃ tarhi kliṣṭebhyo 'pi prāyogikaṃ notpadyate viguṇatvāt de lta na 'o na ni nyon mongs pa can dag las kyang sbyor ba las byung ba 'byung bar mi 'gyur te mi mthun pa'i phyir ro /
viguṇo hi kliṣṭo dharmaḥ kuśalasya nānukūla ity arthaḥ tadvirodhitvāt /
tathāpīti vistaraḥ /
yady api tad viguṇaṃ tathāpi kleśasamudācāraparikhinnasya yoginaḥ tatparijñānāt kleśasamudācāraparijñānād yuktaḥ prāyogikasaṃmukhībhāvaḥ /
tatparijñānam eva hi prāyogikaṃ cittam iti /
paṭutvād iti /
kāmāvacaram utpattipratilaṃbhikaṃ paṭu tac chaikṣādibhyo vyutthānacittaṃ saṃbhavati /
ata eva ca kliṣṭasamādhyutpīḍitasya tadāśrayaṇaṃ bhavati
nyon mongs pa can gyi chos ni mi mthun pa yin te /
de dang 'gal ba'i phyir dge ba dang mthun pa ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
'on kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de dang mi mthun mod kyis /
'on kyang nyon mongs pa kun du 'byung bas yongs su skyo ba'i rnal 'byor ba la ni de yongs su shes pa las te /
nyon mongs pa kun du 'byung ba yongs su shes pa las sbyor ba las byung ba mngon du 'gyur bar rigs te /
de yongs su shes pa nyid sbyor ba las byung ba'i sems yin pas so /
gsal ba'i phyir zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i skyes nas thob pa ni gsal ba yin pas de ni slob pa la sogs pa las ldang ba'i sems yin pa srid do /
de nyid kyi phyir nyon mongs pa can gyi ting nge 'dzin gyis gzir ba yang de la brten par 'gyur ro /
anabhisaṃskāravāhitvāt tu tasya tasmāc chaikṣādīni notpadyante de ni mngon par 'du bya ba med par 'byung ba'i phyir de las ni slob pa la sogs pa de dag mi 'byung ngo /
rūpāvacaraṃ tūpapattipratilaṃbhikaṃ na kāmāvacaravat paṭu gzugs na spyod pa'i skyes nas thob pa ni 'dod pa na spyod pa bzhin du gsal ba ma yin te /
tasmāt kliṣṭasamādhyutpīḍitasya tadāśrayaṇaṃ na bhavati /
prāyogikam evāśrīyate /
anyonyānantaraṃ cittānām utpādaḥ
de lta bas na nyon mongs pa can gyi ting nge 'dzin gyis gzir ba de la brten par mi 'gyur gyi /
sbyor ba las byung ba kho na rten par byed do /
tāni ca manaskāravaśād utpadyaṃta iti ato manaskāropakṣepaḥ /
trayo manaskārā iti vistaraḥ
sems rnams phan tshun gyi mjug thogs su 'byung la de dag kyang yid la byed pa'i dbang gis 'byung bar 'gyur bas de'i phyir yid la byed pa ni gsum ste zhes bya ba rgyas par yid la byed pa nye bar 'god pa yin no /
svalakṣaṇasya manasikaraṇaṃ svalakṣaṇamanaskāraḥ rang gi mtshan nyid yid la byed pa ni rang gi mtshan nyid yid la byed pa ste /
tadyathā rūpaṇālakṣaṇaṃ rūpam ity evamādi /
ādiśabdenānubhavanalaksaṇā vedaneti evamādi /
anityatvādimanasikaraṇaṃ sāmānyalakṣaṇamanaskāraḥ (Abhidh-k-vy 247) ṣoḍaśākārasaṃprayuktaḥ
dper na gzugs ni gnod par byar rung ba'i mtshan nyid can yin no snyam pa de lta bu la sogs pa'o /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni tshor ba ni myong ba'i mtshan nyid can no zhes bya ba de lta bu la sogs pa bsdu'o /
spyi'i mtshan nyid yid la byed pas ni mi rtag pa nyid la sogs pa yid la byed pa ste /
anityato yāvan nairyāṇikata iti /
adhimuktyā na bhūtārthe manasikaraṇaṃ adhimuktimanaskāraḥ /
aśubhāyāṃ yāvat kṛtsnāyatanādiṣu
mi rtag pa nyid nas nges par 'byin par byed pa'i bar rnam pa bcu drug dang ldan pa yin no /
mos pa'i sgo nas yid la byed kyi yang dag pa'i don gyi sgo nas ma yin pa ni mos pa yid la byed pa ste mi sdug pa nas zad par gyi skye mched la sogs pa'i bar dag la'o /
ādiśabdena ṛddhyādīnām abhinirhāre lagutvādyadhimokṣo gṛhyate sogs pa zhes bya ba'i sgras ni rdzu 'phrul la sogs pa mngon par bsgrubs pa la yang ba nyid du mos pa la sogs pa bsdu ste /
tadyathā maharddhiko mahānubhāvaḥ parīttāṃ pṛthivīsaṃjñām apy adhitiṣṭhati /
apramāṇām api saṃjñāṃ
dper na rdzu 'phrul che ba dang mthu che ba ni sa'i 'du shes chung ngur yang byin gyis rlog cing 'du shes tshad med par yang byin gyis rlob la /
sa ākāṃkṣan pṛthivīṃ calayatīti vistaraḥ de 'dod na sa g yo bar yang byed do zhes bya ba rgyas par 'byung ba lta bu yin no /
aśubhayā sahagataṃ sambaddhaṃ aśubhāsahagataṃ /
etad uktaṃ bhavati
mi sdug pa dang lhan cig pa zhes bya ba ni mi sdug pa dang lhan cig cing 'brel pa ni mi sdug pa dang lhan cig pa ste /
aśubhāmanaskārānantaraṃ smṛtisaṃbodhyaṃgaṃ bhāvayati janayati utpādayatīti 'di skad du mi sdug pa yid la byed pa'i mjug thogs su dran pa yang dag byang chub kyi yan lag sgom par byed cing thob par byed do zhes bshad pa yin no /
samṛtisaṃbodhyaṃgaṃ hy āryamārga iti asty adhimuktimanaskārānantaraṃ āryamārgotpāda iti darśayati /
āha /
yadi sāmānyamanaskārānāntaram eva nādhimuktimanaskārānaṃtaram āryamārgaṃ saṃmukhīkaroti
dran pa yang dag byang chub kyi yan lag ni 'phags pa'i lam yin pas mos pa yid la byed pa'i mjug thogs su 'phags pa'i lam 'byung ba yod do zhes bstan pa'i phyir bshad pa yin no /
gal te spyi'i mtshan nyid yid la byed pa'i mjug thogs kho nar 'phags pa'i lam mngon du byed kyi mos pa yid la byed pa'i mjug thogs su ni ma yi na /
idaṃ kathaṃ nīyate /
aśubhāsahagataṃ smṛtisaṃbodhyaṃgaṃ bhāvayatīti
mi sdug pa dang lhan cig pa'i dran pa yang dag byang chub kyi yan lag sgom par byed do zhes bya ba 'di ji ltar drang zhe na /
ata idam ucyate /
aśubhayā tu cittaṃ damayitveti vistaraḥ
de phyir mi sdug pas sems btul nas zhes bya ba 'di rgyas par smos te /
prāyogāvasthāyām aśubhayā cittaṃ damayitvā yāvad avasāne sāmānyamanaskārānantaram āryamārgaṃ saṃmukhīkartoi /
ato na sūtravirodha iti
sbyor ba'i gnas skabs na sems kyi ji srid tha mar spyi yid la byed pa'i mjug thogs su 'phags pa'i lam mngon du byed par 'gyur ba'i bar du btul nas te /
āryamārgānantaram apīti vistaraḥ de'i phyir mdo dang 'gal ba med do /
na kevalaṃ sāmānyamanaskārānantaraṃ āryamārgaṃ saṃmukhīkaroti /
āryamārgānantaram api sāmānyamanaskāram eva saṃmukhīkarotīty apare
'phags pa'i lam gyi mjug thogs su yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzhan dag na re spyi yid la byed pa'i mjug thogs su 'phags pa'i lam mngon du byed pa 'ba' zhig tu ma zad kyi 'phags pa'i lam gyi mjug thogs su yang spyi yid la byed pa kho na mngon du byed do zhes zer ro /
syāt tāvad iti vistaraḥ /
anāyamyādīti /
ādiśabdenānāgamyaprathamadhyānadhyānāntaratribhūmisaṃniśrayeṇa niyāmāvakrāntau tanmārgānantaraṃ trimārgānantaraṃ kāmāvacaraṃ sāmānyamanaskāraṃ śrutamayaṃ cintāmayaṃ vā saṃmukhīkuryāt saṃnikṛṣṭatvāt /
atha dvitīyādidhyānasaṃniśrayeṇa dvitīyatṛtīyacaturthadhyānasaṃniśrayeṇa niyāmāvakrāntau katham āryamārgānantaraṃ kathaṃ sāmānyamanaskāraṃ saṃmukhīkaroti /
na hi kāmāvacaraḥ śakyaḥ saṃmukhīkartum iti vākyaśeṣaḥ
re zhig mi lcogs pa med pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
mi lcogs pa med pa la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mi lcogs pa med pa dang bsam gtan dang po dang bsam gtan khyad par can gyis gsum la brten nas nges pa la 'jug na ni nye ba'i phyir lam de rnams kyi mjug thogs su 'dod pa na spyod pa'i spyi yid la byed pa thos pa las byung ba'am bsams pa las byung ba mngon du byed par 'gyur na /
gal te bsam gtan gnyis pa la sogs pa la brten nas te /
bsam gtan gnyis pa dang gsum pa dang bzhi pa la brten nas nges pa la 'jug na go ji ltar te /
ji ltar 'phags pa'i lam gyi mjug thogs su spyi yid la byed pa mngon du byed par 'gyur na 'dod pa na spyod pa ni mi nus so zhes bya ba ni mngon du bya bar zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
kasmāt /
prathamadhyānavyavahitatvenātiviprakṛṣṭatvāt /
brūyās tvaṃ dvitīyādidhyānabhūmikam eva saṃmukhīkarotīti /
ata āha /
na ca tadbhūmikaḥ pratilabdho 'nyatra nirvedhabhāgīyād iti /
dvitīyadhyānādibhūmiko 'nāgamyādibhūmiko vānāsravo mārgo 'nyatra nirvedhabhāgīyān na pratilabdha āsīt
ci'i phyir zhe na /
bsam gtan dang pos bar du chod pa nyid kyis shin tu bskal ba'i phyir ro /
khyod bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i sa pa kho na mngon du byed par 'gyur ro zhes smra bar 'gyur na de'i phyir nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa ma gtogs par de dag gi sa pa yang ma thob po zhes bya bar smos te /
nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa ma gtogs pa bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i sa pa'am /
anākārapatitas tu laukiko mārgaḥ pratilabdha āsīt mi lcogs pa med pa la sogs pa'i sa pa'i zag pa med pa ni sngon ma thob po /
na tu saḥ /
tasmād āryasya vyutthānārthaṃ rocate /
nirvedhabhāgīyaṃ tarhi sāmānyamanaskāraṃ saṃmukhīkariṣyatīti
'jig rten pa'i lam rnam pa can du ma gtogs pa ni sngon thob mod kyi de ni 'phags pa'i de las ldang bar byed pa yin par mi 'dod do /
'o na ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa'i spyi yid la byed pa mngon du byed par 'gyur ro zhe na /
ata āha /
na cāryo nirvedhabhāgīyam iti vistaraḥ
de'i phyir 'phags pa ni yang nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa zhes bya ba rgyas par smos so /
kim artham iti cet gal te ci'i phyir snyam du sems na /
ata āha /
na hi prāptaphalasya tatprayogasaṃmukhībhāvo yukta iti
de'i phyir 'bras bu thob zin thob zin pa de'i sbyor ba mngon du byed pa ni rigs pa yin no zhes bya ba rgyas par smos te /
prayogasya kṛtārthatvān nihīnatvāc ca nirvedhabhāgīyāni cāryamārgasya prayoga iti sbyor ba ni don byas zin pa'i phyir dang dman pa'i phyir la /
nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa dag kyang 'phags pa'i lam gyi sbyor ba yin no /
anyo 'py asya tajjātīya iti /
yaḥ satyālambanatvān nirvedhabhāgīyajātīyaḥ sāmānyamanaskāro bhāvanāṃ gacchati
des ni de dang 'dra ba'i spyi'i yid la byed pa gzhan yang zhes bya ba ni bden pa la dmigs pa'i phyir nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa dang 'dra ba'i spyi yid la byed pa gang zhig 'thob par 'gyur ba ste /
anāsravamārgotpattikāle prāpyate ity arthaḥ zag pa med pa'i lam skye ba'i tshe thob par 'gyur ba zhes bya ba'i tha tshig go /
kathaṃ /
śāntaṃ nirvāṇam iti sāmānyamanaskāraḥ sarvanirvāṇālambanatvāt
ji ltar zhe na /
mya ngan las 'das pa ni zhi ba'o snyam pa ni mya ngan las 'das pa las thams cad la dmigs pa'i phyir spyi yid la byed pa yin no /
(Abhidh-k-vy 248) tat saṃmukhīkariṣyatīti /
sarvasaṃskārā anityā iti vā sarvadharmā anātmāna iti vā śāntaṃ nirvāṇam iti vāryamārgānantaraṃ saṃmukhīkariṣyatīti
de mngon du byed par 'gyur ro zhes bya ba ni 'phags pa'i lam gyi mjug thogs su 'du byed thams cad ni mi rtag pa'o snyam pa'am chos thams cad ni bdag med pa'o snyam pa'am mya ngan las 'das pa ni zhi ba'o snyam pa mngon du byed par 'gyur ro /
tad etan na varṇayanti de skad du ni mi brjod do /
kasmāt eṣāṃ tajjātīyānāṃ sāmānyamanaskārāṇāṃ nirvedhabhāgīyapratibaddhabhāvanatvāt ci'i phyir zhe na /
de dang 'dra ba'i spyi yid la byed pa 'di dag ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa la rag las nas 'thob pa'i phyir te /
na kilaiṣām anāsravamārgapratibaddhābhāveneti 'di dag zag pa med pa'i lam du rag lus te 'thob pa ni ma yin no zhes grag go /
anāgamyaṃ niśrityeti vistaraḥ /
tadbhūmikam iti /
anāgamyabhūmikaṃ /
tadbhūmikaṃ bhāvāgrikaṃ veti /
ākiṃcanyāyatanabhūmikaṃ bhāvāgrikaṃ vā yadi bhavāgropapanno bhavati
mi lcogs pa med pa la brten nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba la de'i sa pa zhes bya ba ni mi lcogs pa med pa'i sa pa'o /
de'i sa pa'am srid pa'i rtse mo pa yin no zhes bya ba ni ci yang med pa'i skye mched kyi sa pa'am srid pa'i rtse mo pa ste /
gal te srid pa'i rtse mor skyes pa zhig yin na'o /
śeṣāsu bhūmiṣu svabhūmikam eva vyutthānacittaṃ sa lhag ma rnams su ni ldang ba'i sems rang gi sa pa kho na yin gyi gzhan gyis pa ni ma yin te /
nānyabhūmikaṃ /
anyabhūmikasya prayogasādhyatvāt /
svabhūmikam anabhisaṃskāreṇa bhavatīti
gzhan gyi sa pa ni sbyor bas bsgrub par bya ba yin pa'i phyir la /
rang gi sa pa ni mngon par 'du bya ba med par 'byung bas so /
prayogapratibaddhatvād iti /
kasya /
āryamārgasya /
mārgānantaraṃ tūpapattipratilaṃbhikasyāpi kāmāvacarasya saṃmukhībhāva ity adhikṛtaṃ
sbyor ba la rag lus pa'i phyir ro zhes bya ba ci zhe na /
'phags pa'i lam mo /
lam gyi mjug thogs su ni 'dod pa na spyod pa'i skyes nas thob pa yang mngon du 'gyur ro zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
khams gsum pa yi nyon mongs can /
(II /
74) kliṣṭe tridhātuke lābhaḥ ṣaṇṇāṃ ṣaṇṇāṃ dvayor iti
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni grangs bzhin du bstan pa yin te /
yathāsaṃkhyena nirdeśaḥ /
kāmāvacare kliṣte ṣaṇṇāṃ cittānāṃ lābhaḥ
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can la ni sems drug rnyed de so sor rnyed do zhes bya ba'i tha tshig go /
pratilaṃbha ity arthaḥ gzugs na spyod pa la yang drug go /
rūpāvacare ṣaṇṇāṃ /
ārūpyāvacare dvayor iti /
tenāha /
kāmāvacare hi kliṣṭa iti vistaraḥ
gzugs med pa na spyod pa la ni gnyis so /
de'i phyir 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can zhes bya ba rgyas par smos te /
tair asamanvāgatasyeti /
taiḥ ṣaḍbhiś cittair asamanvāgatasya pudgalasya
sems drug po 'di dag dang mi ldan pa zhes bya ba ni sems drug po 'di dag dang mi ldan pa'i gang zag go /
ji lta zhe na /
kathaṃ /
iha kuśalapratisaṃdhānaṃ samyagdṛṣṭyā vā vicikitsayā vā
'di na dge ba'i rtsa ba'i nyid mtshams sbyor ba ni yang dag pa'i lta ba'am the tshom gyis yin te /
tad yadi vicikitsayā pratisaṃdhatte de gal te the tshom gyis nying mtshams sbyor bar byed na /
tatra vicikitsāsaṃprayukte kliṣṭe citte saṃmukhībhūte yadā rūpadhātor ārūpyadhātor vā kāmadhātuṃ pratyāgacchati /
tadāsyāntarābhavapratisaṃdhicitte 'vaśyakliṣṭe tasya kuśalasya lābhas tenāsamanvāgatasyeti
de la the tshom dang mtshungs par ldan pa'i nyon mongs pa can gyi sems mngon du gyur pa dang gang gi tshe gzugs kyi khams dang gzugs med pa'i khams nas 'dod pa'i khams su slar ldog pa de'i tshe 'di'i srid pa bar ma nyid mtshams sbyor ba'i nyon mongs pa can gyi sems la gdon mi za bar dge ba de rnyed pa yin no /
akuśalanivṛtāvyākṛtayor iti vistaraḥ /
akuśalaṃ ca nivṛtāvyākṛtaṃ ca kāmāvacaram eva adhikārād rūpāvacarasya ca nivṛtasya pṛthakpāṭhāt
mi dge ba dang bsgribs la lung du ma bstan pa dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni skabs yin pa'i phyir dang gzugs na spyod pa'i bsgribs la lung du ma bstan pa yang logs shig nas 'byung ba'i phyir 'dod pa na spyod pa'i mi dge ba dang bsgribs la lung du ma bstan pa dag kho na yin te /
tayor akuśalanivṛtāvyākṛtayo rūpāvacarasya kliṣtasya mi dge ba dang bsgribs la lung du ma bstan pa de dag dang gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa can te /
kiṃ /
lābha iti prakṛtaṃ /
kathaṃ lābha ity āha
ci zhe na /
rnyed ces bya bar skabs dang sbyar ro /
dhātupratyāgamanāt parihāṇitaś ceti /
yadā rūpadhātor ārūpyadhātor vā kāmadhātuṃ pratyāgacchati
ji ltar rnyed ce na khams su slar ldog pa dang yongs su nyams pa las zhes bya ba smos te /
gang gi tshe gzugs kyi khams sam /
tadāsyāṃtarābhavapratisaṃdhicitte 'vaśyaṃ kliṣṭe 'kuśalanivṛtāvyākṛtayor anyatarasmiṃ saṃmukhībhūte tayor akuśalanivṛtāvyākṛtayor lābho bhavati pūrvavihīnatvāt tenāsamanvāgatasya /
parihāṇitaś ca /
yadā ca kāmavairāgyāt parihīyate
gzugs med pa'i khams nas 'dod pa'i khams su slar ldog pa de'i tshe 'di srid pa bar mar nyid mtshams sbyor ba nyon mongs pa can gyi sems mi dge ba dang bsgribs la lung du ma bstan pa dag las gang yang rung ba zhig tu mngon du gyur pa na gdon mi za bar sngon rnam par nyams pa'i phyir de dag dang mi ldan pa las mi dge ba dang bsgribs la lung du ma bstan pa de dag rnyed par 'gyur ro /
tadāsya kliṣṭe parihāṇicitte saṃmukhībhūte tayoḥ kliṣṭayor lābhas tenāsamanvāgatasya /
rūpāvacarasya ca kliṣṭasya dhātupratyāgamanāt
yongs su nyams pa las gang gi tshe 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa de'i tshe 'di la yongs su nyams pa'i sems nyon mongs pa can mngon du gyur na de dag dang mi ldan pa las nyon mongs pa can de dag rnyed pa yin no /
yadārūpyadhātoḥ kāmadhātuṃ pratyāgacchati /
tadāsyāntarābhavapratisaṃdhicitte 'vaśyaṃ kliṣṭe rūpāvacarasya kliṣṭasya pūrvavihīnasya lābho bhavati tenāsamanvāgatasya
khams su slar ldog pa las gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa can ni gang gi tshe gzugs med pa'i khams nas 'dod pa'i khams su slar ldog pa de'i tshe 'di'i srid pa bar mar nyid mtshams sbyor ba'i nyon mongs pa can gyi sems la gdon mi za bar de dang mi ldan pa las gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa can sngon nyams pa rnyed par 'gyur ro /
parihāṇitaś ca /
yadā rūpavairāgyāt parihīyate kāmāvacareṇa cittena /
tadāsya vairāgyatyaktasya rūpāvacarasya kliṣṭasya lābho bhavati tenāsamanvāgatasya
yongs su nyams pa las ni gang gi tshe 'dod pa na spyod pa'i sems kyis gzugs kyi 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa de'i tshe de dang mi ldan pa las gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa can rnyed par 'gyur ro /
(Abhidh-k-vy 249) ārūpyāvacarasya kliṣṭasya parihāṇitaḥ /
yadā kāmāvacareṇa cittenārūpyavairāgyāt parihīyate /
tadāsyārūpyāvacarasya kliṣṭasya lābho bhavati tenāsamanvāgatasya /
śaikṣasya ca parihāṇita ity adhikṛtaṃ
yongs su nyams pa las gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can ni gang gi tshe 'dod pa na spyod pa'i sems kyis gzugs med pa'i 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa de'i tshe 'di de dang mi ldan pa las gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can rnyed par 'gyur ro /
slob pa yang yongs su nyams pa las zhes bya ba skabs dang sbyar te /
yadā kāmāvacareṇa cittenārhattvāt parihīyate /
tadāsya śaikṣacittasya lābho bhavati tenāsmanvāgatasya
gang gi tshe 'dod pa na spyod pa'i sems kyis dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pa de'i tshe 'di de dang mi ldan pa las slob pa'i sems rnyed par 'gyur ro /
evaṃ tāvat kāmāvacare kliṣṭe citte saṃmukhībhūte ṣaṇṇāṃ cittānāṃ lābha uktas tair asamanvāgatasya de ltar na re zhig 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can gyi sems mngon du gyur na de dag dang mi ldan pa las sems drug rnyed par bshad pa yin no /
rūpāvacare kliṣte citte saṃmukhībhūte ṣaṇṇāṃ lābhaḥ tair asamanvāgatasya /
rūpāvacarāṇām iti vistaraḥ
gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa can gyi sems mngon du gyur na yang de dag dang mi ldan pa las drug rnyed do /
yadārūpyadhāto rūpadhātuṃ pratyāgacchati /
tadāsya rūpāvacarāntarābhavapratisaṃdhicitte 'vaśyaṃ kliṣṭe rūpāvacarāṇāṃ trayāṇāṃ kuśalasyopapattipratilaṃbhikasya kliṣṭasyānivṛtāvyākṛtasya ca
gzugs na spyod pa gsum zhes bya ba rgyas par 'byung ba zhes bya ba ni gang gi tshe gzugs med pa'i khams nas gzugs kyi khams su slar ldog pa de'i tshe 'di gzugs na spyod pa'i srid pa bar mar nyid mtshams sbyor ba'i nyon mongs pa can gyi sems la gdon mi za bar gzugs na spyod pa gsum ste /
nirmāṇacittasyāgrajaprāptisadbhāvāt /
kāmāvacarasya cānivṛtāvyākṛtasya nirmāṇacittasyaiva /
ārūpyāvacarasya kliṣṭasya śaikṣasya ca lābhaḥ /
parihāṇito rūpāvacareṇa cittenārhattvāt parihīyamāṇasya tadasamanvāgatasya /
evaṃ rūpāvacare 'pi kliṣṭe ṣaṇṇāṃ lābha uktaḥ
skyes nas thob pa'i dge ba dang nyon mongs pa can dang thob pa sngar skye ba yod pa'i phyir ma bsgribs la lung du ma bstan pa sprul pa'i sems dang 'dod pa na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa sprul ba'i sems kho na dang yongs su nyams pa las gzugs na spyod pa'i sems kyis dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pa de dang mi ldan pa las gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can dang slob pa rnyed de /
de ltar na gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa can la yang drug rnyed par bshad pa yin no /
bam po nyi shu gnyis pa /
ārūpyāvacare tu kliṣṭe dvayor lābhas tābhyām asamanvāgatasya /
parihāṇita ārūpyāvacareṇa cittenārhattvāt parihīyamāṇasyaiva kliṣṭasya yasyaikadeśaḥ saṃmukhībhūtaḥ śaikṣasya ceti
gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can la ni de dag dang mi ldan pa las gnyis rnyed de /
yongs su nyams pa las gzugs med pa na spyod pa'i sems kyis dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pas gang gi phyogs gcig mngon du gyur pa'i nyon mongs pa can de nyid dang slob pa'o /
rūpāvacare kuśale trayāṇām iti gzugs na spyod pa'i dge ba la sems gsum zhes bya ba la /
kuśala iti jātinirdeśaḥ dge ba la zhes bya ba ni spyir bstan par zad de /
kuśale kasmiṃścid rūpāvacare trayāṇāṃ lābhaḥ saṃbhavaḥ gzugs na spyod pa'i dge ba 'ga' la ci rigs par gsum rnyed pa yin no /
katham /
ādye tāvad rūpāvacare kuśale citte saṃmukhībhūte tasyaiva kuśalasya rūpāvacarasya lābhas tenāsamanvāgatasya
ji ltar zhe na /
re zhig gzugs na spyod pa'i dge ba'i sems dang po mngon du gyur na de dang mi ldan pa las gzugs na spyod pa'i dge ba de nyid rnyed la /
mauladhyānasaṃgṛhīte tu kuśale citte saṃmukhībhūte kāmāvacararūpāvacarayor anivṛtāvyākṛtayor nirmāṇacittayor lābhaḥ tābhyām asamanvāgatasya dngos gzhi'i bsam gtan gyis bsdus pa'i dge ba'i sems mngon du gyur na de dag dang mi ldan pa las 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa sprul pa'i sems dag rnyed de /
ity evaṃ kuśale rūpāvacare citte saṃmukhībhūte trayāṇāṃ lābha ity ucyate de ltar na gzugs na spyod pa'i dge ba'i sems mngon du gyur na gsum rnyed do zhes bshad do /
na tu yugapallābha iti /
śaikṣe caturṇām iti /
śaikṣe citte saṃmukhībhūte duḥkhe dharmajñānakṣāṃticitte tasyaiva śaikṣasya duḥkhe dharmajñānakṣāṃtikalāpasvabhāvasya lābhas tenāsamanvāgatasya
gsum po cig car du rnyed do zhes bya ba srid pa ni ma yin no /
slob pa la bzhi zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni slob pa'i sems sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i sems mngon du gyur na de dang mi ldan pa las slob pa sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i tshogs kyi ngo bo nyid de nyid rnyed do /
kāmarūpāvacarayoś cānivṛtavyākṛtayor ārūpyāvacarasya ca kuśalasya 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag dang gzugs med pa na spyod pa'i dge ba yang rnyed do /
kasmiṃ kalāpa ity āha gang gi tshe zhe na /
āryamārgeṇa kāmarūpadhātuvairāgye /
katham iti /
yadāyam anāgamyabhūmikenāryamārgeṇa kāmavairāgyaṃ karoti
'phags pa'i lam gyis 'dod pa dang gzugs kyi khams las 'dod chags dang bral bar byed pa na'o /
ji lta zhe na /
tadā navamavimuktimārgasaṃgṛhīte śaikṣe citte saṃmukhībhūte kāmarūpāvacarayor anivṛtāvyākṛtayor nirmāṇacittayor lābhas tābhyām asamanvāgatasya gang gi tshe 'di mi lcogs pa med pa'i sa pa'i 'phags pa'i lam gyis 'dod pa las 'dod chags dang bral bar byed pa de'i tshe slob pa'i sems rnam par grol ba'i lam dgu pas bsdus pa mngon du gyur pa na de dag dang mi ldan pa las 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa sprul pa'i sems dag rnyed la /
yadā tu ṣaḍbhūmikānām āryamārgāṇām anyatamena rūpavairāgyaṃ karoti /
tadādyaprakāracitte śaikṣe saṃmukhībhūte 'tītānāgataprāptinyāyenārūpyāvacarasya kuśalasya lābhas tenāsamanvāgatasya
gang gi tshe sa drug pa'i 'phags pa'i lam rnams las gang yang rung ba zhig gis gzugs las 'dod chags dang bral bar byed pa de'i tshe slob pa'i sems rnam pa dang po mngon du gyur pa na de dang mi ldan pa la 'das pa dang ma 'ongs pa 'thob pa'i tshul gyis gzugs med pa na spyod pa'i dge ba'i sems rnyed do /
āryamārgagrahaṇaṃ sāsravacittanirāsārthaṃ /
śaikṣe citte saṃbhūte 'yaṃ lābho varṇyate
'phags pa'i lam zhes smos pa ni zag pa dang bcas pa'i sems brtsal ba'i phyir te /
rnyed pa 'di ni slob pa'i sems mngon du gyur pa yin par bshad do /
'di la slob dpon yon tan blo gros na re /
(Abhidh-k-vy 250) /
atrācāryaguṇamatir vyācaṣṭe /
śaikṣe caturṇāṃ tasyaiva śaikṣasya kāmarūpāvacarayoś cānivṛtāvyākṛtayor arūpyāvacarasya ca kuśalasyeti /
katham ity ato bravīti /
āryamārgeṇa kāmarūpavairāgye yadāyam anāgamyabhūmikenāryamārgeṇa kāmadhātuvairāgyaṃ karoti
slob pa la bzhi /
slob pa de nyid dang 'phags pa'i lam gyis 'dod pa dang gzugs kyi khams las 'dod chags dang bral bar byed pa na 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag dang gzugs med pa'i dge ba'o zhes bya ba ji lta bu zhe na /
de'i phyir bshad pa /
'phags pa'i lam gyis 'dod pa dang gzugs kyi khams las 'dod chags dang bral bar byed pa na ste /
tadā yo navamo vimuktimārgaḥ /
tasmiṃ mauladhyānabhūmikam apūrvakaṃ śaikṣaṃ labhata iti śaikṣasya lābha ucyate /
kāmarūpāvacarayoś cānivṛtāvyākṛtayor nirmāṇacittayor eva tasmiṃ lābhaḥ
gang gi tshe 'di mi lcogs pa med pa'i sa pa'i 'phags pa'i lam gyis 'dod pa'i khams las 'dod chags dang bral bar byed pa de'i tshe rnam par grol ba'i lam dgu pa gang yin pa de ni dngos gzhi'i bsam gtan gyi sa pa'i lam gyi slob pa 'thob pas slob pa rnyed ces bya la /
'dod pa dang gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa sprul pa'i sems dag kyang kho na'i tshe rnyed do /
ṣaḍbhūmikena tv āryamārgeṇa kāmarūpavairāgye yo navamo vimuktimārgaḥ /
tasminn ārūpyāvacaraṃ kuṣalaṃ pratilabhata iti
sa drug gi 'phags pa'i lam gyis gzugs kyi khams las 'dod chags dang bral ba na rnam par grol ba'i lam dgu pa gang yin pa de ni gzugs med pa na spyod pa'i dge ba rnyed pa yin no zhes zer la /
tacchiṣyo 'py ācāryavasumitras tam evārthaṃ tena vākyena tair eva padavyaṃjanair likhati de'i slob ma dpon dbyig bshes yang don de kho na dag de dang tshig dang yi ge dag kho na 'dri bar byed do /
tad etad ayuktaṃ vyākhyānaṃ bshad pa 'di ni rigs pa ma yin te /
na hy evaṃ ekavākyena vyākhyātārtho ghaṭate /
vākyabhedena ghaṭate /
tasyaiva śaikṣasya lābha ity etad ekaṃ vākyaṃ
de ltar tshig gcig tu bshad na don rung ba ma yin gyi tshig tha dad par ni rung ngo /
slob pa de nyid ces bya ba ni tshig gcig yin no /
kāmarūpāvacarayoś ca yāvat kāmarūpadhātuvairāgya ity aparaṃ vākyam 'phags pa'i lam zhes bya ba nas 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag ces bya ba'i bar ni tshig gzhan yin no /
āryamārgeṇa kāmarūpadhātuvairāgya ity etena viśeṣeṇa tasyaiva śaikṣasyety etat pūrvoktaṃ na viśeṣyaṃ vākyāntaratvāt 'phags pa'i lam gyis 'dod pa dang gzugs kyi khams las 'dod chags dang bral bar byed pa na zhes bya ba'i khyad par 'dis ni gong du slob pa de nyid ces bshad pa de khyad par du bya ba ma yin te tshig tha dad pa'i phyir ro /
atadvato hy ayaṃ cittalābho varṇyate /
cittalābho hy atadvata iti vacanāt
ldan pa min las rnyed ces bya ba byung ba'i phyir sems kyis rnyed pa 'di ni de dang mi ldan pa las yin par brjod na /
kathaṃ /
navame vimuktimārge śaikṣacittavataḥ pudgalasya śaikṣacittalābho vyavasthāpyate /
nanu coktaṃ mauladhyānabhūmikam apūrvaṃ śaikṣaṃ labhyata iti
de ji ltar rnam par grol ba'i lam dgu pa la slob pa'i sems dang ldan pa'i gang zag la slob pa'i sems rnyed par rnam par gzhag dngos gzhi'i bsam gtan gyi slob pa sngon med pa rnyed par 'gyur ro zhes bshad pa ma yin nam zhe na /
na atiprasaṃgāt /
rūpāvacaram api kuśalaṃ cittaṃ mauladhyānabhūmikam apūrvaṃ pratilabhyata iti tasyāpi lābha iti prasajyeta
ha cang thal bar 'gyur ba'i phyir ma yin te /
gzugs na spyod pa'i dge ba'i sems dngos gzhi'i bsam gtan gyis pa sngon med pa'ang rnyed par 'gyur bas de yang rnyed par thal bar 'gyur ro /
ācāryavasumitra āha /
śaikṣacittasthitasya kāmadhātuvairāgye kuśalam uṣmagatāvasthāyām eva rūpāvacaraṃ niyāmavākrāntau labdham iti kṛtvā na gaṇyata iti
slob dpon dbyig bshes na re slob pa'i sems la gnas pa 'dod pa'i khams las 'dod chags dang bral ba na gzugs na spyod pa'i dge ba ni nges pa la 'jug pa'i dro bar gyur pa'i gnas skabs nyid na thob zin pa'i phyir mi bgrang ngo zhes zer ro /
tad ayuktaṃ śaikṣasyāpy agaṇanāprāpteḥ de ni rigs pa ma yin te /
slob pa'ang mi bgrang bar 'gyur ba'i phyir ro /
śaikṣam api hi darśanamārgāvasthāyāṃ labdham iti na bhavatā tathā sthāpayitavyam iti prāpnoti slob pa'ang mthong ba'i lam gyi gnas skabs dang po na thob zin pas khyod kyis de ltar rnam par mi gzhag par bya dgos par 'gyur ro /
ataś cedam apavyākhyānam iti niścīyate gang gi phyir slob dpon nyid kyis spel ma'i tshigs su bcad pa bshad pa kho na las /
yasmād ācāryeṇaiva miśraślokavyākhyāna evaṃ likhitaṃ /
śaikṣasyāśaikṣasya ca niyamāvakrāntyarhattvayor iti /
śeṣaṃ kṛtaśeṣitam iti
nges 'jug dgra bcom nyid kyi tshe /
slob pa dang mi slob pa'o zhes bshad pa de'i phyir yang nyes par bshad pa yin no zhes bya bar nges so /
prātipadikadhāturūpam etad iti darśayati /
yatra citte lābho na vyākhyātaḥ
lhag mar bcas pas lhag ma ste zhes bya ba ni sems gang la rnyed pa ma bshad pa de la ni de nyid rnyed do zhes bya ba yin no /
tatra tasyaiva lābha iti /
kathaṃ kṛtvā /
kāmāvacare tāvat kuśalacitta iyatāṃ cittānāṃ lābha iti na vyākhyātaḥ
ji lta bur zhe na re zhig 'dod pa na spyod pa'i dge ba'i sems la sems 'di rnyed cing rnyed cing rnyed do zhes ma bshad pas de la ni de kho na rnyed kyi gzhan dag ni ma yin te /
tatra tasyaiva lābho nānyeṣāṃ /
tadyathā samyagdṛṣṭyā kuśalamūlapratisaṃdhāne kāmāvacare kuśale citte saṃmukhībhūte tasyaiva kuśalasya cittasya lābhaḥ tenāsamanvāgatasya
dper na yang dag pa'i lta bas dge ba'i rtsa ba'i nyid mtshams sbyor bar byed pa'i tshe 'dod pa na spyod pa'i dge ba'i sems mngon du gyur na /
de dang mi ldan pa las dge ba'i sems de kho na rnyed kyi gzhan nyon mongs pa can dag ni ma yin te /
nānyeṣāṃ kliṣṭānāṃ /
(Abhidh-k-vy 251) traidhātukānām api pūrvapratilabdhatvāt /
na kāmāvacarasyānivṛtāvyākṛtasya /
vipākajādīnāṃ sahajaprāptitvāt /
nirmāṇacittasya prāptyabhāvāt /
na rūpārūpyāvacarāṇāṃ kuśalādīnāṃ śaikṣaśaikṣayoś ca prāptyabhāvāt
khams gsum char yang sngar thob zin pa'i phyir ro /
'dod pa na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa yang ma yin te /
rnam par smin pa la sogs pa'i thob pa ni lhan cig skye ba yin pa'i phyir la /
sprul pa'i sems ni thob pa med pa'i phyir ro /
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i dge ba la sogs pa dang slob pa dang mi slob pa dag kyang ma yin te thob pa med pa'i phyir ro /
anivṛtāvyākṛte 'pi kāmāvacare citte lābho na vyākhyātaḥ 'dod pa na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i sems la yang de rnyed par bshad de /
tatra tasyaiva lābhaḥ tenāsamanvāgatasya /
avyākṛtāptiḥ sahajeti kṛtvā
de la yang de dang mi ldan pa las de kho na rnyed pa yin te /
lung bstan min 'thob lhan cig skye /
zhes bya ba yin pa'i phyir ro /
nanyeṣāṃ kuśalādīnāṃ pūrvapratilabdhatvāt /
tathaiva keṣāṃcit prāptyabhāvāc ca
dge ba la sogs pa gzhan dag ni ma yin te /
sngar thob zin pa'i phyir dang de bzhin nyid du kha cig thob pa med pa'i yang phyir ro /
nirmāṇacitte tu saṃmukhībhūte na kasyacil lābha iti na vaktavyaṃ sprul ba'i sems mngon du gyur na ni /
'ga' yang rnyed pa med pas de ni brjod par mi bya'o /
yatra hi kliṣṭe 'nyatra vā kasyacil lābho nāsti /
na tad ucyate
nyon mongs pa can nam gzhan yang rung gang la 'ga' yang thob pa med pa de ni brjod par mi bya'o /
kliṣṭa eva hi traidhātuke ṣaṇṇāṃ yāvad dvayor lābho na tv avaśyam ity avadhāraṇaṃ khams gsum pa'i nyon mongs pa can kho na la drug na la drug nas gnyis kyi bar rnyed la /
gdon mi za ba ni ma yin no zhes bya bar nges par gzung ngo /
rūpāvacare 'py anivṛtāvyākṛte saṃmukhībhūte tasyaiva lābhaḥ gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa mngon du gyur na yang /
de kho na rnyed kyi gzhan dag ni ma yin te /
nānyeṣāṃ pūrvavad vaktavyaṃ snga ma bzhin du brjod par bya'o /
tathārūpyāvacare ākāśānantyāyatanasāmantakādyaprakārasaṃgṛhīte kuśalacitte saṃmukhībhūte tasyaiva lābhas tenāsamanvāgatasya de bzhin du gzugs med pa na spyod pa'i dge ba'i sems rnam pa dang pos bsdus pa nam mkha' mtha' yas skye mched kyi nyer bsdogs mngon du gyur na yang de dang mi ldan pa las de kho na rnyed kyi gzhan dag ni ma yin te /
nānyeṣāṃ keṣāṃcit /
pūrvapratilabdhatvāt keṣāṃcit prāptyabhāvāt
kha cig ni sngar thob zin pa'i phyir ro /
kha cig ni thob pa med pa'i phyir ro /
evaṃ anivṛtāvyākṛte śaikṣe ca /
anye punar abhedenāhur iti /
ke /
miśrakakārā /
abhedeneti traidhātukānāṃ kliṣṭādīnām apṛthakkaraṇāt
de bzhin du ma bsgribs la lung du ma bstan pa dang mi slob pa la yang brjod par bya'o /
gzhan dag ni khyad par med par zhes bya ba ni spel ma byed pa dag go /
khyad par med par zhes bya ba ni khams gsum pa'i nyon mongs pa can la sogs pa so sor ma byas pa'i phyir ro /
ṣaṇṇāṃ tu kuśale citte iti dge ba'i sems la bdun yin te /
yad uktaṃ /
tan nyūnaṃ lakṣaṇaṃ /
kuśalaṃ hi traidhātukaṃ sāsravam anāsravaṃ ca
zhes bya ba ni mtshan nyid bshad pa gang yin pa de ma tshang ba yin te /
dge ba ni khams gsum pa dang zag pa med pa yin la de la /
tatra saptānāṃ kaśale citte iti vaktavyṃ na ṣaṇṇām iti tad darśayann āha dge ba'i sems la bdun yin te /
zhes brjod par bya'i drug yin te zhes bya ba ni ma yin no /
kāmāvacarasyeti vistaraḥ /
kuśalamūlepratisaṃdhānād iti vyākhyātam etat
ji lta zhe na de bstan pa'i phyir 'dod pa na spyod pa'i dge ba zhes bya ba rgyas par smos te /
anivṛtāvyākṛtayor vairāgyata iti /
laukikena lokottareṇa vā mārgeṇa kāmadhātor vairāgye navame vimuktimārge kāmarūpāvacarayor nirmāṇacittayor lābhas tābhyām asamanvāgatasya /
rūpārāpyāvacarayoḥ kuśalayos tatastyasamādhilābhata iti
dge ba'i rtsa ba'i nying mtshams sbyor ba las zhes bya ba 'di bshad zin to /
'dod chags dang bral ba las 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag ces bya ba ni 'jig rten dang 'jig rten las 'das pa'i lam gyis 'dod pa'i khams las 'dod chags dang bral ba na rnam par grol ba'i lam dgu pa la de dag dang mi ldan pa las 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i sprul pa'i sems dag rnyed pa yin no /
yadā rūpāvacaram anāgamyaṃ prathamato labhate /
tadā rūpāvacarasya kuśalasya lābhaḥ /
yadākāśānaṃtyāyatanasāmantakaṃ prathamato labhate /
tadārūpyāvacarasya kuśalasya lābhaḥ /
śaikṣasya cāśaikṣasya ca niyamāvakrāntyarhattvayor iti /
yadā niyamam avakrāmati /
tadā śaikṣasya duḥkhe dharmajñānakṣāntikalāpasya lāghaḥ
de na yod pa'i ting nge 'dzin thob pa las gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i dge ba dag go zhes bya ba ni gang gi tshe dang po nyid du gzugs na spyod pa mi lcogs pa med pa 'thob pa de'i tshe gzugs na spyod pa'i dge ba rnyed la gang gi tshe dang po nyid du nam mkha' mtha' yas kyi nyer bsngogs thob pa de'i tshe gzugs med pa na spyod pa'i dge ba rnyed do /
nges 'jug dgra bcom nyid kyi tshe /
slob pa dang mi slob pa'o zhes bya ba ni gang gi tshe nges pa la 'jug pa de'i tshe ni slob pa sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i tshogs rnyed la /
gang gi tshe dgra bcom pa nyid 'thob pa de'i tshe ni mi slob pa zad par shes pa'i tshogs rnyed de /
yadārhattvaṃ prāpnoti /
tadāśaikṣasya kṣayajñānakalāpasya lābhaḥ
de ltar na gnas skabs 'di dag tu ji skad bshad pa'i sems bdun po dag dang mi ldan pa las ldan pa rnyed par 'gyur ro /
ity āsv avasthāsv amībhiś cittair yathoktaiḥ saptabhir asamanvāgataḥ samanvāgamanaṃ pratilabhate /
śeṣam ata eva vyākhyānād upadhāryam iti
lhag ma ni rnam par bshad pa 'di nyid kyis khong du chud par bya'o zhes bya ba ni lhag ma ni bdag gis bshad pa 'di kho na las rtogs par bya ba yin te /
ata eva madīyād vyākhyānāc cheṣam avagantavyaṃ lhag ma yang /
nyon mongs can gyi sems la ni /
kliṣṭe citte navānāṃ hi lābha ity ekaṃ mkhas pa rnams kyis dgu rnyed brjod /
tasyaivavyākṛte khalv (Abhidh-k-vy 252) /
iti dvitīyam /
ity etac cheṣaṃ
ces bya ba dang de bzhin du gnyis pa lung du ma bstan la de nyid do zhes bya ba 'di yin te /
kathaṃ /
kliṣṭe tridhātuke citte navānāṃ lābhaḥ
khams gsum pa'i nyon mongs pa can la ni de dag dang mi ldan pa las dgu rnyed de /
kāmāvacarāṇāṃ caturṇāṃ rūpāvacarāṇāṃ trayāṇām ārūyāvacarasya nivṛtasya śaikṣasya ceti navānāṃ yathāyogaṃ lābhaḥ tair asamanvāgatasya /
ko 'yaṃ yathāyogārthaḥ /
kāmāvacaro ca kliṣṭe kuśalamūlapratisaṃdhānena vā dhātupratyāgamanena vā kāmāvacarasya kuśalasya lābhaḥ
'dod pa na spyod pa bzhi dang gzugs na spyod pa gsum dang gzugs med pa na spyod pa bsgribs pa dang slob pa zhes bya ba dgu po dag ci rigs par rnyed do /
ci rigs pa'i don ni 'di yin te /
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can la dge ba'i sems nying mtshams sbyor ba dang khams su slar ldog pa nas 'dod pa na spyod pa'i dge ba rnyed do /
akuśalanivṛtāvyākṛtayoś ca dhātupratyāgamanena parihāṇyā vā lābhaḥ /
rūpāvacara eva klṣṭe rūpāvacarasya kuśalasya kāmāvacararūpāvacarayoś cānivṛtāvyākṛtayor nirmāṇacittayor dhātupratyāgamanāl lābhaḥ
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can kho na la khams su slar ldog pa dang yongs su nyams pa las mi dge ba dang bsgribs la lung du ma bstan pa dag rnyed do /
gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa can la khams su slar ldog pa las gzugs na spyod pa'i dge ba dang 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa sprul pa'i sems dag rnyed do /
kāmāvacare rūpāvacare vā kliṣṭe rūpāvacarasya vā kliṣṭasya vā dhātupratyāgamanāt parihāṇito vā lābhaḥ 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can nam gzugs na spyod pa'ang rung ba la khams su slar ldog pa'am /
yongs su nyams pa las gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa can nyid do /
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can nam /
kāmāvacare rūpāvacare ārūpyāvacare vā kliṣṭe ārūpyāvacarakliṣṭaśaikṣayoḥ parihāṇito lābhaḥ gzugs na spyod pa'am /
gzugs med pa na spyod pa yang rung ba la yongs su nyams pa las gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can dang slob pa dag rnyed do /
iti yathāyogārthaḥ /
tasyaivāvyākṛte khalv iti /
yac cheṣaṃ /
tat tulyam iti pūrvavat /
avyākṛtānāṃ hi traidhātukānām anyatamasmiṃ saṃmukhībhūte tasyaivāvyākṛtasya lābhaḥ /
tenatenāsamanvāgatasya /
avyākṛtāptiḥ sahajeti siddhāntāt
de lta bu ni ci rigs pa'i don yin no /
lung ma bstan pa de nyid do /
zhes bya ba ni lhag ma gang yin pa ni snga ma dang 'dra ba kho na ste /
khams gsum pa'i lung du ma bstan pa rnams la gang yang rung ba zhig mngon du gyur na de dang mi ldan pa las lung du ma bstan pa'i de kho na rnyed de /
saṃgrahaśloka iti grub pa'i mtha' las /
sarvam /
upapattau dhātupratyāgamanād iti vacanāt /
samāpattau tasyaiva kuśalasyaivamādivacanāt /
tatastyasamādhilābhata iti vacanāt /
vairāgye kāmarūpadhātuvairāgye iti vacanāt
lung bstan mi 'thob lhan cig skyes /
zhes 'byung ba'i phyir dang /
bsdus pa'i tshigs su bcad pa ni zhes bya ba thams cad 'byung ba las skye ba'i tshe ni khams su slar ldog pa las zhes 'byung ba'i phyir ro /
snyoms par 'jug pa las ni de na yod pa zhes bya ba la sogs pa 'byung ba'i phyir ro /
'dod chags dang bral ba'i tshe ni 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba'i tshe zhes 'byung ba'i phyir ro /
parihāṇau parihāṇita iti vacanāt /
kuśalapratisaṃdhau ceti vicikitsayā samyagdṛṣṭyā ca kuśalamūlapratisaṃdhānād iti vacanāt /
cittalābhaḥ cittapratilaṃbhaḥ /
atadvataḥ pudgalasya tair asamanvāgatasyeti vacanād iti
yongs su nyams pa'i tshe ni yongs su nyams pa las zhes 'byung ba'i phyir ro /
dge ba'i nying mtshams sbyor ba'i tshe ni the tshom dang yang dag pa'i lta bas dge ba'i rtsa ba'i nying mtshams sbyor ba las zhes 'byung ba'i phyir ro /
sems rnyed ces bya ba ni sems so sor thob pa'o /
de ldan pa min las zhes bya ba ni gang zag ste /
de dag dang mi ldan pa las zhes 'byung ba'i phyir ro /
ācāryayaśomitrakṛtāyām abhidharmakośavyākhyāyām indriyanirdeśo nāma dvitīyaṃ kośasthānaṃ samāptaṃ chos mngon pa'i mdzod kyi rgya cher 'grel pa slob dpon rgyal po'i sras grags pa'i bshes gnyen gyis mdzad pa las dbang po bstan pa zhes bya ba ste mdzod kyi gnas gnyis pa'o /
(Abhidh-k-vy 253) /
III /
(lokanirdeśo nāma tṛtīyaṃ kośasthānam) /
(III /
1-3) idam idānīṃ vaktavyam iti
da ni zhes bya ba 'di ni mdzod kyi gnas gnyis pa dang gsum pa'i 'brel pa rab tu bstan pa'i phyir smos pa yin no /
dvitīyasya tṛtīyasya ca kośasthānasya sambandhapradarśanārtham idam uktaṃ /
kāmarūpārūpyadhātunaiyamyena cittādīnāṃ kṛto nirdeśa iti
'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa'i khams kyi nges pa nyid kyis sems la sogs pa bstan pa byas pa zhes bya ba la nges pa'i dngos po ni nges pa nyid do /
niyamasya bhāvo naiyamyaṃ niyama eva vā naiyamyaṃ /
tena cittādīnāṃ kṛto nirdeśaḥ
yang na nges pa nyid ni nges pa kho na yin no /
des sems la sogs pa bstan pa byas pa ni /
kuśalākuśalaṃ kāme nivṛtānivṛtaṃ manaḥ 'dod yid dge dang mi dge dang /
bsgribs pa dang ni ma bsgribs pa /
rūpārūpyeṣv akuśalād anyatreti vācanāt gzugs dang gzugs med pa dag na /
mi dge las gzhan zhes 'byung ba'i phyir ro /
ādiśabdena caittādīnāṃ grahaṇaṃ sogs pa zhes bya ba'i sgras ni sems las 'byung ba la sogs pa bsdu ste /
savitarkavicāratvāt kuśale kāmacetasi 'dod pa'i dge ba'i sems la ni /
rtog dang dpyod dang bcas pa'i phyir /
kaukṛtyamiddhākuśalāny ādye na santy ataḥ zhes bya ba dang de las 'gyod yid mi dge rnams /
bsam gtan dang po dag na med /
dhyānāntare vitarkaś ca vicāraś cāpy ataḥ param iti vacanāt rtog pa'ang bsam gtan khyad par na /
de yi gong na dpyod pa yang /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
indriyāṇāṃ kāmādinaiyamyena kṛto nirdeśaḥ 'dod pa la sogs pa'i nges pa nyid kyis dbang po rnams bstan pa byas pa ni /
kāmāptam amalaṃ hitvā rūpāptam strīpum indriye dri med ma gtogs 'dod par gtogs /
pho mo'i dbang dang sdug bsngal dag /
duḥkhe ca hitvārūyāptaṃ sukhe cāpohye rūpi ceti vacanāt ma gtogs gzugs gtogs gzugs can dang /
bde ba'ang ma gtogs gzugs med gtogs /
tena kāmarūpārūpyadhātavo 'nuktalakṣaṇā ity ataḥ pṛcchati zhes 'byung ba'i phyir ro /
'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa'i khams de dag gi mtshan nyid ni mi bshad pas /
tatra katame te kāmarūpārūpyadhātava iti /
ata idam ucyate /
narakapretatiryaṃ ca iti vistaraḥ
de'i phyir de la 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa'i khams de dag gang yin zhes bya ba 'di smos so /
dmyal ba yi dags dud 'gro dang /
catasro gataya iti zhes bya ba rgya cher 'byung ba la /
narakapretatiryagmanuṣyagatayaś catasraḥ sākalyena kāmadhātāv antargatāḥ 'gro ba bzhi zhes bya ba ni dmyal ba dang yi dags dud 'gro dang mi'i 'gro ba bzhi ste /
devagatis tu na sākalyena /
kiṃ tarhi /
ṣaḍ devanikāyā iti darśayati /
tatra nīryanta iti nṝ naye /
na raṃjayantīti raṃjeḥ /
narer iti ri gatireṣaṇayor ity asya pratiṣedhapūrvasya rūpaṃ /
nīryante 'smiṃ sattvā apuṇyeneti narakāḥ
ril gyis 'dod pa'i khams su gtogs pa yin no /
lha'i 'gro ba ni ril gyis ma yin no /
'o na ci zhe na /
lha'i rigs drug yin no zhes ston par byed do /
de la sems can rnams 'dir bsod nams ma yin pas khrid par byed pas na dmyal ba rnams so /
na raṃjayanta iti narakā ity apare /
narer āsādanārthasyaitad rūpaṃ
gzhan dag na re dga' bar mi byed pas na dmyal ba rnams yin no zhes zer ro /
na raṃjayati prāvaṃti nāspṛhayaṃti trāṇaṃ iti narakā iti ācāryasaṃghabhabhadraḥ slob dpon 'dus bzangs na re mi rnyed pa'i don gyis dmyal ba'i sgra ni skyabs mi rnyed cing med pas na dmyal ba pa rnams yin no zhes zer ro /
bhṛśamito 'punarāvṛtter itāḥ pretāḥ 'di nas shin tu phyir mi ldog par song bas na yi dags rnams so /
pipāsayā (Abhidh-k-vy 254) parītā ity apare gzhan dag na re skom pa dang ldan pa'i phyir ro /
tiryaggamanāt /
tiryaṃca /
manasa udbhūtatvān manuṣyāḥ
dud de 'gro ba'i phyir dud 'gro'o /
yid shas che ba'i phyir mi rnams so /
manor apatyā iti laukikāḥ /
dyaur oko yeṣām iti /
divaukasaḥ /
kāmaprabhāvito dhātuḥ kāmadhātur iti vakṣyati
'jig rten pa rnams ni yid kyi bu yin pa'i phyir ro zhes zer ro /
'di dag la khyim nam mkha' yod pas na lha'o /
'dod pa'i khams ni 'dod pas rab tu phye ba'i khams yin no zhes 'chad par 'gyur ro /
catvāro mahārājāno lokapālā virūḍhako virūpākṣo dhṛtarāṣṭro vaiśravaṇaś ca /
teṣu bhavāś cāturmahārājikās tanmadhyagatā ity arthaḥ
rgyal po chen po 'jig rten skyong ba bzhi ni /
'phags skyes po dang mig mi bzang dang yul 'khor srung dang rnam thos kyi bu'o /
de dag na yod pa ni rgyal chen bzhi pa rnams te /
de dag gi nang du gtogs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
tadyathā deveṣūpapadyate devamadhye utpadyata ity arthaḥ dper na lha dag tu skye bar 'gyur ba zhes bya ba ni lha'i nang du skye bar 'gyur ba zhes bya ba'i don lta bu yin no /
caturmahārājasthāne bhavāś cāturmahārājikā madhyapadalopā gorathavad ity apare gzhan dag na re rgyal po chen po bzhi'i gnas na yod pa ni rgyal chen bzhi pa rnams te /
bar gyi tshig mi mngon par byas pa'i phyir ba lang gi shing rta lta bu'o /
sahakṛtasukṛtair atropapadyaṃta iti trayastriṃśāḥ legs par byas pa lhan cig byas pa rnams kyis der skye bas na sum cu rtsa gsum pa rnams so /
samānapuṇyair ity arthaḥ /
aṣṭau vasavā dvāv aśvinau ekādaśa rudrā dvādaśādityā iti tāvatpramukhatvāt trayastriṃśā iti laukikāḥ /
tadanusāreṇa pravacane 'pi tathā nāmavyavahāra ity apare
gzhan dag na re 'jig rten pa rnams na re gtso bo nor lha brgyad dang tha skar gyi bu gzhon nu gnyis dang drag po bcu gcig dang nyi ma bcu gnyis zhes bya ba de tsam du zad pas sum cu rtsa gsum pa rnams so zhes zer te /
de dang mthun par gsung rab las kyang ming de bzhin du tha snyad btags so zhes zer ro /
duḥkhāt yātāḥ puṇyeneti yāmāḥ bsod nams kyis song bas na 'thab bral ba'o /
duḥkhāni vā yāmayantīti yāmāḥ yang na de'i sdug bsngal zad par byed pas 'thab bral ba rnams so /
tuṣā tuṣṭyā itāḥ /
tuṣo vā vidyante eṣām iti tuṣitāḥ
dga' zhing yid du 'ong bas song ba'am /
'di dag la dga' ba yod pas na dga' ldan pa rnams so /
svayaṃkṛte nirmāṇe ratir eṣām iti nirmāṇaratayaḥ 'di dag la rang rang gis byas pa'i longs spyod rnams sprul pa la dga' ba yod pas na 'phrul dga' ba rnams so /
paranirmitān bhogān vaśe vartayituṃ śīlam eṣām iti paranirmitavaśavartinaḥ 'di dag la gzhan gyis sprul pa'i longs spyod dag la dbang bsgyur ba'i ngang tshul yod pas gzhan 'phrul dbang byed pa rnams so /
sthānānīti vākyaśeṣa iti /
yāni viṃśatisthānāni /
sa kāmadhātuḥ /
yadi tu viṃśatisthāno viṃśatir iti uttarapadalopaḥ kriyeta /
tadyathā pītatoyā aśvāḥ pītā iti sutarāṃ śliṣyati
gnas rnams zhes bya ba tshig lhag ma zhes bya ba ni gnas nyi shu gang dag yin pa de dag ni 'dod pa'i khams yin no /
gal te dper na rta chu 'thungs pa la 'thungs pa'o zhes bya ba dang 'dra bar gnas nyi shu la nyi shu'o zhes bar gyi tshig mi mngon par byas na ni shin tu yang rigs pa yin no /
saṃjīvo yatra sattvān mriyamāṇān vāyavo jīvayaṃti yang sos ni gang du sems can shi ba rnams rlung dag gis 'tsho bar byed pa'o /
kālasūtrā yatra kālasūtrāṇi pātayitvā sattvās takṣyaṃte thig nag ni gang du thig nag po btab nas 'jog par byed pa'o /
saṃghāto yatra meṣākṛtayaḥ parvatādaya ubhayata āpatantaḥ sattvān pīḍayanti bsdus 'joms ni gang du phyogs gnyis nas lug lta bu'i ri la sogs pa 'ong ste sems can rnams 'joms par byed pa'o /
rauravo yatra sattvā yātyamānāḥ paramavikṛtaṃ rudaṃti ngu 'bod ni gang du sems can btags pa rnams shin tu skrag pa'i nga ro 'byin pa'o /
yatra tu viśeṣeṇa sa mahārauravaḥ /
tapano yatrāgnyādibhis tapyante sattvāḥ
gang du khyad par du yin pa de ni ngu 'bod chen po'o /
tsha ba ni gang du sems can rnams me la sogs pas gdung bar byed pa'o /
yatra tu viśeṣeṇa sa pratāpanaḥ /
avīcir yatrātimātrāgnijvālāliṃgitānāṃ sattvānāṃ sukhavīcir antaraṃ nāsti
gang du khyad par du gdung bar byed pa de ni rab tu tsha ba'o /
mnar med pa ni gang du sems can me 'bar bas shin tu bskor ba rnams la bde ba'i mna' ba'i skabs med pa'o /
jambūdvīpo jambūcihno dvīpaḥ 'dzam bu'i gling ni shing 'dzam bus mtshon pa'i gling ngo /
pūrvavidehaḥ sumeroḥ pūrveṇa shar gyi lus 'phags ni ri rab kyi shar phyogs na yod pa'o /
avaragodānīyaḥ paścimena /
uttarakurur uttareṇa /
evaṃ nāmāna ete dvīpā lokapratītāḥ
nub kyi ba lang spyod ni nub phyogs na yod pa'o /
byang gi sgra mi snyan ni byang phyogs na yod pa ste /
ṣaṭ cānantaroktā devanikāyāḥ gling 'di dag gi ming ni 'jig rten na de ltar grags pa yin no /
ity etāni viṃśatiḥ sthānānīti /
aṣtau narakāś catvāro dvīpāḥ ṣaṭ cānantaroktāś cāturmahārājikādayaḥ pretās tiryañcaś cābhinnā iti viṃśatisthānaḥ kāmadhātuḥ
bshad ma thag pa'i lha'i rigs drug dang de ltar na gnas nyi shu po de dag ni 'dod pa'i khams yin no zhes bya ba ni dmyal ba ni dmyal ba brgyad dang gling bzhi dang rgyal chen bzhi'i ris pa la sogs pa bshad ma thag pa drug dang ma phye ba yi dags dang dud 'gro zhes bya ba dang gnas nyi shu ni 'dod pa'i khams yin no /
yāvad vāyumaṇḍalam iti /
adhastād yatrāpmaṇḍalaṃ tiṣṭhati
rlung gi dkyil 'khor gyi bar zhes bya ba ni gang la chu'i dkyil 'khor 'dug pa'o /
rūpadhātur iti /
rūpaprabhāvito dhātuḥ /
pṛthakpṛthag /
dhyānaṃ tribhūmikaṃ tatra
gzugs kyi khams zhes bya ba ni gzugs kyis rab tu phye ba'i khams ni gzugs kyi khams yin no /
der so so'i /
bsam gtan sa ni gsum pa yin /
caturthaṃ tu aṣṭabhūmikam iti /
tatra rūpadhātau sarveṣām api dhyānānāṃ mṛdumadhyādhimātrabhedena pratyekaṃ tribhūmikaṃ
bzhi pa sa ni brgyad pa yin /
zhes bya ba de la /
gzugs kyi khams ni bsam gtan thams cad kyang chung ngu dang 'bring dang chen po'i bye brag gis so sor sa gsum pa'i bye brag nyid yin te /
brahmakāyikāḥ brahmapurohitāḥ mahābrahmāṇa (Abhidh-k-vy 255) iti prathamaṃ tshangs ris pa rnams dang tshangs pa'i mdun na 'don pa rnams dang tshangs chen pa rnams ni dang po yin no /
parīttābhā āpramāṇābhā ābhāsvarā iti dvitīyaṃ 'od chung pa rnams dang tshad med 'od rnams dang 'od gsal ba rnams ni gnyis pa yin no /
parīttaśubhā apramāṇaśubhāḥ śubhakṛtsnā iti tṛtīyaṃ dge chung rnams dang tshad med dge rnams dang dge rgyas rnams ni gsum pa yin no /
anabhrakāḥ puṇyaprasavā bṛhatphalā iti caturthaṃ /
tasya tv adhimātrasyaivānāsravadhyānavyavakiraṇena mṛdumadhyādhimātradhimātratarādhimātratamabhedabhinnena punaḥ paṃca sthānāntarāṇi
sprin med rnams dang bsod nams skyes rnams dang 'bras bu che ba rnams ni bzhi pa yin no /
chen po de nyid zag pa med pa'i bsam gtan dang spel ba'i sgo nas chung ngu dang 'bring dang chen po dang shin tu chen po dang ches shin tu chen po tha dad pa'i bye brag gi gnas gzhan lnga ste /
abṛhā atapāḥ sudṛṣāḥ sudarśanā ākaniṣṭhāś ceti /
ataś caturthaṃ dhyānam aṣṭabhūmikam ity ucyate
mi che ba rnams dang mi gdung ba rnams dang gya nom snang ba rnams dang shin tu mthong rnams dang 'og min rnams so /
de'i phyir bsam gtan bzhi pa ni sa brgyad pa zhes bya'o /
tatra bṛhatkuśalamūlaniryātatvād brahmā de la dge ba'i rtsa ba chen po las skyes pa'i phyir tshangs pa'o /
kaś cāsau /
yo mahābrahmety ucyate /
dhyānāṃtaralābhāt paścāt pūrvaṃ cyutyupapattilābhāt pramāṇādiviśeṣādibhiś cāsya mahān
de yang gang zhe na tshangs pa chen po zhes bya ba gang yin pa ste /
bsam gtan khyad par can thob pas thog mar skye zhing tha mar 'chi 'pho ba'i phyir dang snga ma dang khyad par yod pa'i phyir chen po yin no /
tasya kāyo nivāsa eṣāṃ vidyate iti brahmakāyikāḥ 'di dag la de'i ris na gnas pa yod pas tshangs ris pa rnams so /
brahmā purodhīyate eṣām iti brahmapurohitāḥ tshangs pa'i mdun na 'don pas na tshangs pa'i mdun na 'don rnams so /
āyurvarṇādibhir viśeṣair mahābrahmā eṣām iti mahābrahmāṇaḥ 'di dag la tshe dang kha dog la sogs pa'i khyad par gyis tshangs pa chen po yod pas na tshangs pa chen po rnams so /
parīttaiṣām ābhābhāsvarabhūmim apekṣyeti parīttābhāḥ 'di dag la 'od gsal gyi sa la ltos nas 'od chung ngu yod pas na 'od chung rnams so /
nābhāpramāṇam eṣām śakyaṃ pramātum ity apramāṇābhāḥ 'di dag ni 'od tshad gzung bar mi nus pas na tshad med 'od rnams so /
kṛtsnasthānāntarodbhāsanād ābhāsvarāḥ /
manobhūmikaṃ sukhaṃ śubham ity ucyate
gnas gzhan zad par snang bar byed pa'i phyir 'od gsal rnams so /
yid kyi sa pa'i bde ba la ni dge ba zhes bya ste /
tad eṣām anyabhūmim apekṣya parīttam iti parīttaśubhāḥ 'di dag la gzhan gyi sa la ltos na de chung ngu yod pas na dge chung rnams so /
apramāṇaṃ śubham eṣām apramāṇaśubhāḥ 'di dag la dge ba tshad med pa yod pas na tshad med dge rnams so /
śubhaṃ kṛtsnam eṣām iti śubhakṛtsnāḥ 'di dag la dge ba rgyas pa yod pas na dge rgyas rnams te /
na tadutkṛṣṭataram anyatrāsti sukham ity abhiprāyaḥ gzhan na de las shin tu mchog tu gyur pa'i bde ba med do snyam du bsams pa yin no /
abhravad eṣāṃ bbūmisaṃbaṃdho nāstīty anabhrakāḥ 'di dag la sprin dang 'dra bar sa dang 'brel pa med pas na sprin med rnams te /
saha sattvena tadvimānodayavyayād iti vacanān naiṣām upari bhūmyantaram astīti anabhrakāḥ gzhal med khang de sems can dang lhan cig 'byung zhing 'jig pa'i phyir zhes 'byung ba'i phyir ro /
gzhan dag na re 'di dag gi gong na gzhan med pa'i sprin med rnams te /
abhram iva hy upari na bhūmisaṃbandha ity apare gong na sprin lta bu sa dang 'brel pa med pas so zhes zer ro /
āniṃjyakarmasaṃbhūtatvāt puṇyebhyaḥ prasava eṣām iti puṇyaprasavāḥ mi g yo ba'i las las yang dag par 'byung ba'i phyir 'di dag la bsod nams rnams las skyes pa yod pas na bsod nams skyes rnams so /
sthānāntarapratibaddhaṃ pārthagjanikaṃ sarvotkṛṣṭaṃ bṛhad eṣāṃ phalam udbhavatīti bṛhatphalāḥ 'di dag la 'bras bu gnas gzhan dang 'brel pa so so'i skye bo pa thams cad pas mchog tu gyur pa chen po yod pas na 'bras bu che rnams so /
pṛthagjanāmiśratvāc chuddha āvāsa eṣām iti śuddhāvāsāḥ so so'i skye bo rnams dang ma 'dres pa'i phyir gnas gtsang ma ste /
de 'di dag la yod pas gnas gtsang ma rnams so /
śuddhāvāsāṃtarebhyo 'nutkṛṣṭatvād abṛṃhitā ity abṛhāḥ gnas gtsang ma pa gzhan dag pas mchog tu ma gyur pa'i phyir rgyas pa ma yin pas na mi che ba rnams so /
nālpena vā kālenātmanaḥ sthānaṃ bṛṃhaṃti jahatīty abṛhāḥ yang na bdag nyid kyis bdag gi gnas dus nya nye zhig na spong zhing 'dor bar mi byed pas na mi che ba rnams so /
viśiṣṭasamādhilābhān nātra kleśās tapaṃtīty atapāḥ /
kalyāṇāśayatvād vā na parāṃs tāpayaṃtīty atapāḥ
ting nge 'dzin khyad par can thob pa'i phyir 'di ni nyon mongs pa rnams kyis gdung bar byed pa med pas na mi gdung ba rnams so /
yang na bsam pa dge ba'i phyir gzhan dag la gdung bar mi byed pas na mi gdung ba rnams so /
pariśuddhadarśanatvāt suṣṭhu paśyantīti sudṛśāḥ mthong ba yongs su dag pa'i phyir shin tu mthong bas na gya nom snang rnams so /
śobhanadarśanatvāt sudarśanāḥ /
tadutkṛṣṭatarabhūmyantarābhāvān naite kaniṣṭhā ity akaniṣṭhāḥ jyeṣṭhatvāt
lta ba bzang ba'i phyir shin tu mthong rnams so /
de las mchog tu gyur pa'i sa gzhan med pa'i phyir 'di dag 'og ma ma yin pas 'og min rnams te /
gong mar gyur pa yin pa'i phyir ro /
sthānina ete nirdiṣṭāḥ 'dis ni gnas pa dag bstan na /
katham idam ucyate ity etāni saptadaśa sthānānīti ji ltar de ltar na gnas bcu bdun po 'di dag ces bya zhe na /
sthāniśabdena sthānanirdeśād adoṣa eva gnas ni gnas pa'i sgrar bstan pa'i phyir nyes pa med do /
evaṃ bahirdeśakanayena saptadaśa sthānāni rūpadhātuḥ de ltar na nyi 'og pa'i lugs kyis gzugs kyi khams ni gnas bcu bdun yin no /
ṣoḍaśeti kāśmīrāḥ /
ṣoḍaśa sthānāni rūpadhātur iti kāśmīrāḥ
kha che ba rnams na re bcu drug yin no zhes zer ro zhes bya ba kha che ba rnams na re gzugs kyi khams ni bcu drug yin no zhes zer ro /
parigaṇa iveti /
pariṣaṇḍa iva /
āṭavikakoṭṭa ity apare
sbags pa bzhin du zhes bya ba ni bang rim bzhin du zhes bya ba'i tha tshig go /
na tu bhūmyaṃtaram iti /
na tu bhūmyaṃtarasaṃbaṃdham iti /
atītānāgatāvijñaptyarūpiṇo hi dharmā adeśasthā iti /
atītanāgatā rūpiṇo 'py adeśasthāḥ
gzhan dag na re 'brog phyogs kyi rdzong bzhin du'o zhes zer ro /
sa gzhan ni med do zhes bya ba ni sa gzhan dang 'brel pa med pas so /
'das pa dang ma 'ongs pa dang rnam par rig byed ma yin pa dang chos gzugs can ma yin pa rnams ni yul na mi gnas zhes bya ba ni 'das pa dang ma 'ongs pa ni gzugs can dag kyang yul na mi gnas so /
avijñaptiḥ rūpiṇī vartamānāpy adeśasthā /
arūpiṇo vedanādayas tathaiva vartamānā apy adeśasthāḥ
rnam par rig byed ma yin pa ni gzugs can yin la /
da ltar gyi dag kyang yul na mi gnas la /
gzugs can ma yin pa tshor ba la sogs pa yang de bzhin du da ltar gyi dag yin yang yul na mi gnas na /
kiṃ aṃgātītānāgatāḥ /
upapattyā caturvidha (Abhidh-k-vy 256)
'das pa dang ma 'ongs pa rnams lta smos kyang ci dgos so /
skye ba las ni rnam pa bzhi /
iti karmanirvṛttā janmāntare skandhapravṛttir upapattiḥ /
tayā /
ārūpyadhātuś caturvidhaś catuḥprakāraḥ
zhes bya ba ni tshe rabs gzhan du las kyi grub pa'i phung po 'byung ba ni skye ba yin te /
des na gzugs med pa'i khams rnam pa bzhi yin no /
yad utākāśānaṃtyāyatanam iti vistaraḥ 'di lta ste /
nam mkha' mtha' yas skye mched dang /
anantam ākāśam iti samāpattiprapogakālākārād ākāśānaṃtyaṃ tasya tad eva cāyatanam /
evam anantaṃ vijñānaṃ nāsti kiṃcid iti tadākārād vijñānānaṃtyāyatanam ākiṃcanyāyatanaṃ cocyate /
saṃjñā gaṇḍaḥ saṃjñā śalyaḥ āsaṃjñikaṃ sammoha iti saṃjnāmāndyotpatter naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam ity ucyate
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni snyoms par 'jug par sbyor ba'i dus na nam mkha' mtha' yas so snyam du rnam par byed pa'i phyir nam mkha' mtha' yas te /
de'i lam de nyid skye mched yin no /
de bzhin du rnam par shes pa mtha' yas so snyam pa dang ci yang med do snyam du de dag gi rnam par byed pa'i phyir /
rnam shes mtha' yas skye mched dang ci yang med pa'i skye mched ces bya'o /
'du shes ni 'bras lta bu'o /
'du shes ni zug rngu lta bu'o /
'du shes med pa ni kun du rmongs pa snyam nas /
'du shes gzhan pa 'byung ba'i phyir 'du shes med 'du shes med min skye mched ces bya'o /
na tv eṣāṃ deśakṛtam anuttarādharyam ity adeśasthatvāt de dag la yul gyis byas pa'i bla 'og ni med do zhes bya ba ni yul na mi gnas pa'i phyir ro /
yathā rūpiṇām iti vistaraḥ /
kiṃkṛteyam āśaṃkā /
iha nairātmye sati cittacaittānāṃ kāmarūpadhātvo rūpaniśrayā pravṛttiḥ kalpyeta
ji ltar sems can gzugs can rnams kyi zhes bya ba the tshom 'di ci las gyur ce na 'di la bdag med na 'dod pa dang gzugs kyi khams dag na ni sems dang sems las byung ba rnams gzugs la brten nas 'jug par brtag grang na /
ārūpyeṣu tu rūpaṃ nāstīti /
tatra cittacaittapravṛttyā na bhavitavyam ity āśaṃkānivṛttyartham idam ucyate
gzugs med pa'i khams na ni gzugs med pas de na sems dang sems las byung ba 'jug par mi 'gyur ro snyam mo /
the tshom de bzlog pa'i phyir /
der ni ris dang srog la yang /
nikāyaṃ jīvitaṃ cātra niśritā cittasaṃtatir iti sems kyi rgyud ni rten pa yin /
zhes bya ba 'di smos te /
caśabdena pṛthagjanatvasamanvāgamaprāptijātyādayaḥ saṃgṛhyaṃte yang zhes bya ba'i sgras ni so so'i skye bo nyid dang mi ldan pa dang thob pa dang skye ba la sogs pa bsdu'o /
durbalatvād iti /
kasyacit saṃtateḥ /
rūpiṇāṃ sattvānāṃ durbalā cittasaṃtatir avibhūtarūpasaṃjñatvād vinā rūpeṇa na vartate
stobs chung ba'i phyir ro zhes bya ba ci zhig ce na sems kyi rgyun no /
sems can gzugs can rnams kyi sems kyi rgyun ni gzugs kyi 'du shes dang ma bral ba'i phyir stobs chung ba yin pas gzugs med par mi 'jug ste /
tato rūpaṃ niśritya vartate de'i phyir gzugs la brten nas 'jug go /
tasyāḥ kena balavattvam iti /
tasyā ārūpyāvacaryāḥ kena kāraṇena balavattvam
de ni ci'i phyir stobs dang ldan pa nyid yin zhes bya ba ni gzugs med pa na spyod pa de ci'i phyir stobs dang ldan pa nyid yin no /
ata āha /
samāpattiviśeṣajatvād iti vistaraḥ
de'i phyir snyoms par 'jug pa'i khyad par las skyes pa'i phyir zhes bya ba rgyas par smos te /
vibhūtarūpasaṃjñeti /
vigatarūpasaṃjñety arthaḥ /
atas tajjā ārūpyā cittasaṃtatir api rūpanirapekṣā pravartate
gzugs dang bral ba'i 'du shes can zhes bya ba ni gzugs kyi 'du shes dang bral ba can zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i phyir de la skyes pa gzugs med pa'i sems kyi rgyun kyang gzugs la mi ltos par 'jug go /
tata eva tarhi balavattvāt samāpattiviśeṣajanitatvāt pravartiṣyate /
kiṃcid aniśrityety abhiprāyaḥ /
yathā rūpiṇām iti vistaraḥ
'o na ni stobs dang ldan pa'i phyir snyoms par 'jug pa'i khyad par gyis bskyed pa de kho nas 'jug par 'gyur gyi rten gyis ci zhig bya snyam du bsams pa yin no /
yathā rūpiṇāṃ rūpaniśrite nikāyasabhāgajīvitendriye /
evam arūpiṇāṃ kiṃ niśrite iti vākyārthaḥ /
tad etat dvayam anyonyam iti /
nikāyasabhāgo jīvitendriyaṃ niśritya pravartate
ji ltar sems can gzugs can rnams kyi zhes bya ba rgyas par 'byung ba la tshig gi don ni sems can gzugs can rnams kyi ris mthun pa dang srog gi dbang po dag gzugs la brten pa de ltar gzugs med pa rnams kyis ci la brten zhes bya ba yin no /
de gnyis phan tshun du'o zhes bya ba ni ris mthun pa yang srog gi dbang po la brten nas 'jug la srog gi dbang po yang ris mthun pa la brten nas zhes bya ba yin no /
jīvitendriyaṃ ca nikāyasabhāgam iti /
kim arthaṃ na tad eva dvayam anyonyam iti /
kiṃ rūpaniśrayeṇeti abhiprāyaḥ /
tatredānīm iti /
tatrārūpyadhātau kena balavattvaṃ tayor nikāyasabhāgajīvitendriyayoḥ
de gnyis kho na phan tshun du ci'i phyir mi rten zhes bya ba ni gzugs kyis ci zhig bya snyam du bsams pa yin no /
da ni de na zhes bya ba ni gzugs med pa'i khams de na ci'i phyir ris mthun pa dang srog gi dbang po de dag stobs dang ldan pa de nyid yin no /
tad etac cittasaṃtatau samānam iti /
asāv api cittasaṃtatiḥ samāpattiviśeṣāj jātā bhavatīti na dvayaṃ niśritya pravartiṣyati
de ni sems kyi rgyud la yang mtshungs te zhes bya ba ni sems kyi rgyud 'di snyoms par 'jug pa'i khyad par las skyes pas stobs dang ldan pa yin pa'i phyir gnyis la brten nas 'jug par mi 'gyur gyi brten pa med pa kho nar 'jug par 'gyur ro zhes bya ba yin no /
anāśritaiva pravartiṣyata iti sems dang sems las byung ba dag la yang ci zhe na /
cittacaitteṣu vā samānam iti prakṛtaṃ mtshungs te zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
kiṃ punaḥ samānaṃ anyonyaniśrayatvaṃ ci zhig mtshungs she na phan tshun brten pa nyid de /
yathā nikāyasabhāgo jīvitendriyaṃ niśritya pravartate /
jīvitendriyaṃ ca nikāyasabhāgaṃ niśritya pravartate /
tathā cittaṃ niśritya caittāḥ pratvartiṣyaṃte
ji ltar ris mthun pa yang srog gi dbang po la brten nas 'jug la srog gi dbang po yang ris mthun pa la brten nas 'jug pa de bzhin du sems las byung ba rnams kyang sems la brten nas 'jug par 'gyur la /
sems kyang sems las byung ba rnams la brten nas 'jug par 'gyur na /
caittāṃś ca niśritya cittaṃ pravartiṣyata iti de dag las gzhan pa'i rten brtag pa ni dgos pa med do /
tadanyāśrayakalpanā niḥprayojaneti /
yasyāś cittasaṃtater iti vistaraḥ
sems kyi rgyun gang gi zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems kyi rgyun gyi 'phen par byed pa'i rgyun ni 'phen pa'i rgyu ste /
cittasaṃtater ākṣepāya hetur ākṣepahetuḥ karmakleśalakṣaṇaḥ /
vigatā tṛṣṇāsyeti vītatṛṣṇaḥ
las dang nyon mongs pa'i mtshan nyid yin no /
'di la sred pa dang bral ba yod pas na sred pa dang bral ba can no /
na vītatṛṣṇo 'vītatṛṣṇaḥ sred pa dang ma bral ba ni sred pa dang ma bral ba'o /
kva /
rūpe /
tasyāś cittasaṃtateḥ saha rūpeṇa saṃbhavād rūpaṃ niśrītya (Abhidh-k-vy 257) pravṛttiḥ
gang la zhe na /
gzugs la ste sems kyi rgyun de ni gzugs dang ldan cig 'byung ba'i gzugs la brten nas 'jug go /
hetos tadvimukhatvād iti /
ākṣepaheto rūpavimukhatvād ity arthaḥ
rgyu de la rgyab kyis phyogs pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'phen pa'i rgyu gzugs la rgyab kyis phyogs pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
vajravālakavad iti /
vajreṇa pratisaṃyukto vālako 'ṅgulīyakaḥ kaṭako vā vajravālakaḥ
rdo rje'i sor gdub lta bu zhes bya ba ni rdo rje dang ldan pa'i sor gdub ste /
sor gdub bam gdu bu la rdo rje'i sor gdub ces bya ba lta bu dang na le sham gyi btung ba bzhin te /
maricapānakavac ca /
yathā maricaiḥ pratisaṃyuktaṃ pānakaṃ maricapānakaṃ /
madhyapadalopāt /
tadvat /
kāmapratisaṃyukto dhātuḥ kāmadhātur ityādiḥ
na le sham dang ldan pa'i btung ba la bar gyi tshig mi mngon par byas pa'i phyir na le sham gyi btung ba zhes bya ba de bzhin du 'dod pa dang ldan pa'i khams ni 'dod pa'i khams so zhes bya ba la sogs pa yin no /
rūpaṇīyo veti /
bādhanīya ity arthaḥ /
rūpayogāc ca sa śakyate bādhituṃ
yang na gzugs su rung ba zhes bya ba ni gnod par bya bar rung ba zhes bya ba'i tha tshig ste /
de ni gzugs dang ldan pa'i phyir na gnod par bya bar nus so /
tadbhāva ārūpyam iti /
yadā dhātūttarapadam etad bhavati /
tadārūpyadhātur iti yujyate /
yadā tu niruttarapada ārūpyaśabdaprayogaḥ
de'i ngo bo ni gzugs med pa yin no zhes bya ba ni gang gi tshe mjug la khams zhes bya ba'i tshig 'di yod pa de'i tshe gzugs med pa'i khams zhes bya bar rung ngo /
gang gi tshe mjug la tshig med par gzugs med pa zhes bya ba'i sgra sbyor te /
tadyathā atikramya rūpāṇy ārūpyā iti /
tadā ārūpā evārūpyā iti svārthe taddhitāt parigrahaḥ kāryaḥ
dper na gzugs rnams las 'das pa ni gzugs med pa dag go zhes bya ba de'i tshe ni gzugs med pa dag nyid gzugs med pa rnams so zhes bya bar gzung bar bya'o /
ārūpye vā sādhava ārūpyā iti paśyāmi yang na gzugs med pa la mkhas pa dag ni gzugs med pa rnams so zhes bya bar blta'o /
kāmānāṃ vā dhātur iti ṣaṣṭhīsamāsenaiva sādhayati vināpi pratisaṃyuktaśabdalopena yang na 'dod pa rnams kyi khams ni zhes bya ba ni ldan pa zhes bya ba'i sgra mi mngon par byas pa med par yang drug par tshig bsdu ba kho nas sgrub par byed pa yin no /
kaś cāsau kāmānāṃ dhātur ity āha 'dod pa rnams kyi khams de gang yin zhe na /
kāmān yo dadhātīti /
evaṃ rūpārūpyadhātū veditavyāv iti /
rūpāṇāṃ dhātuḥ rūpadhātur iti /
rūpāṇi yo dadhātīti /
ārūpyasya dhātur ārūpyadhātur ārūpyaṃ yo dadhātīti
gang zhig 'dod pa rnams 'dzin pa'o zhes bya ba smos so /
gzugs dang gzugs med pa'i khams dag kyang de dang 'dra bar rig par bya'o zhes bya ba ni gzugs med pa rnams kyi khams ni gzugs kyi khams te gang zhig gzugs rnams 'dzin pa'o /
gzugs med pa'i khams ni gzugs med pa'i khams te gang zhig gzugs med pa 'dzin pa'o zhes bya ba yin no /
kavaḍīkārāhāramaithunopasaṃhita rāga iti /
kavaḍīkriyate iti kavaḍīkāraḥ
kham gyi zas dang 'khrig pa dang ldan pa'i 'dod chags zhes bya ba ni kham du byed pas na kham mo /
sa evāhāraḥ /
kavaḍīkārāhāraḥ /
mithune bhavo maithunaṃ
de nyid zas yin pas na kham gyi zas so /
pho mo las byung ba ni 'khrig pa ste /
dvandvāliṃganādi /
kavaḍīkārāhāramaithunābhyām upasaṃhitaḥ saṃbaddho janita iti vā kavaḍīkārāhāramaithunopasaṃhitaḥ
gnyis kyis gnyis sprod pa la sogs pa'o /
kham gyi zas dang 'khrig pa dag dang ldan zhing 'brel pa'am skyed pa la ni kham gyi zas dang 'khrig pa dang ldan pa'i 'dod chags kyi 'dod pa yin te /
rāgaḥ kāmaḥ /
kāmyate 'neneti kāma iti kṛtvā
'dis 'dod par byed pas na 'dod pa yin pa'i phyir ro /
katham evaṃ gamyata iti sthaviraśāriputrabhāṣitayā gāthayā tam arthaṃ darśayati ji ltar de ltar shes she na /
gnas brtan sh'a ri'i bus bshad pa'i tshigs su bcad pas don de bstan pa'i phyir /
na te kāmā yānīti vistaraḥ /
ājīvakena yad uktaṃ gāthāṃtareṇa
'jig rten dag na sna tshogs gang de 'dod pa min zhes bya ba rgyas par smos so /
bhikṣoḥ kāmavitarkaṃ kalpayataḥ kāmabhogitvam iti /
tad abhyupagataṃ sthavireṇa /
trividho hi kāmopabhogaḥ /
kāyena vācā manasā ca
kun du 'tsho byed kyis tshigs su bcad pa gzhan gyis dge slong 'dod pa'i rnam par rtog pa dag la rnam par rtog par byed pa 'dod pa la spyod pa nyid yin no zhes smras pa gang yin pa de gnas brtan gyi khas blangs te /
'dod pa la spyod pa ni rnam pa gsum ste /
lus dang ngag dang yid kyis so /
tatrāvītarāgo manasā kāmopabhogitve 'pi sati nābhikṣur bhavati /
kevalaṃ tv asya śīlam apariśuddhaṃ vartate
de la 'dod chags dang ma bral ba yid kyis 'dod pa la spyod pa nyid yin yang dge slong ma yin par mi 'gyur gyi 'di'i tshul khrims yongs su ma dag par 'gyur ba 'ba' zhig tu zad do /
yas tu kāyena vācā tāthāgatīṃ śikṣāpadabandhalekhāṃ laṃghayitvā kāmāṃ paribhuṃkte gang zhig lus dang ngag gis de bzhin gshegs pa'i bslab pa'i gzhi bkod pa'i mtshams las 'das te /
sa kāmopabhogy abhikṣur bhavatīti /
tasmāt sa doṣāntaram āha
'dod pa dag la yongs su spyod par byed pa de ni dge slong ma yin par 'gyur te /
te cet kāmā iti vistaraḥ /
yadi tava /
citrā rūpādayo viṣayāḥ
de bas na des nyes pa gzhan gal te 'jig rten sna tshogs gang de 'dod ces bya ba rgyas par smos te /
kāmā iti pakṣaḥ śāstā te avītarāga ity abhyupagataḥ /
tena /
śāstāpi te bhavitā bhaviṣyati /
(Abhidh-k-vy 258) /
kāmabhogī /
dṛṣṭvaiva rūpāṇi manoramāṇi /
kāyenāpy upabhuṃjāno 'pi tān viṣayān iti prasaktaṃ
gal te khyed kyi phyogs gzugs la sogs pa yul sna tshogs dag 'dod pa yin no zhes bya ba yin na khyed kyi ston pa ni 'dod chags dang bral ba yin no zhes bya bar khas blangs mod kyi des na khyod kyi ston pa yang lus kyi yul de dag nye bar ma spyad kyang gzugs yid du 'ong ba rnams mthong ba kho nas 'dod pa la spyod pa can du thal bar 'ong zhing 'gyur ba zhig na de ltar yang mi 'dod de de lta bas na /
skyes bu'i kun rtog 'dod chags 'dod pa yin no zhes bya bar grub pa yin no /
na caivam iṣyate /
tasmāt /
saṃkalparāgaḥ puruṣasya kāma iti siddhaṃ
chos gang dag ces bya ba ni gang dag yin pa zhes bya ba'i tha tshig go /
kecaneti /
kecid ity arthaḥ /
nety āheti /
pratiṣedhayati /
yasmād dhātvantaradharmā dhātvantare samudācaraṃty adhātupatitāś ca /
kāmadhātau hi traidhātukānāsravā dharmāḥ samudācaraṃti
smras pa ma yin no zhes bya ba ni 'gog par byed pa yin no /
'di ltar khams gzhan gyi chos rnams dang khams su ma gtogs pa dag kyang khams gzhan na kun du spyod de 'dod pa'i khams na ni khams gsum pa dang zag pa med pa'i chos rnams kun du spyod la /
evaṃ rūpadhātau kāmāvacaraṃ hi nirmāṇacittaṃ tatra samudācarati gzugs kyi khams na yang de dang 'dra ste /
de na 'dod pa na spyod pa ni sprul ba'i sems kun du spyod do /
ārūpyadhātāv ārūpyāvacarā anāsravāś ca gzugs med pa'i khams na ni gzugs med pa na spyod pa rnams dang zag pa med pa dag ste /
tasmāt pratiṣedhayati neti de lta bas na ma yin no zhes 'gog par byed pa yin no /
kiṃ tarhi /
yeṣu kāmarūpārūpyarāgā anuśerate /
yeṣu kāmarāgo 'nuśete ālaṃbanataḥ saṃprayogato vā yathāsaṃbhavaṃ /
te kāmapratisaṃyuktāḥ /
yeṣu rūpārūpyarāgāv anuśayāte /
te yathākramaṃ rūpārūpyapratisaṃyuktā iti
'o na ci zhe na /
gang dag la 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa'i 'dod chags rgyas par 'gyur ba'o zhes bya ba ni gang dag la 'dod pa'i 'dod chags dmigs pa'am mtshungs par ldan pa'i sgo nas ci rigs par rgyas par 'gyur ba de dag ni 'dod pa dang ldan pa yin la /
gang dag la gzugs dang gzugs med pa'i 'dod chags dag rgyas par 'gyur ba de dag ni go rims bzhin du gzugs dang gzugs med pa dang ldan pa yin no /
idam idānīṃ tad aśvabandhīyam iti /
aśvaś cāśvabandhaś cāśvabandhaṃ /
aśvabandham ivāśvabandhīyaṃ /
atha vāśvabandhasyedam aśvabandhīyam aśvabandhīyam iti /
kasyāyam aśvabandha iti kaścit pṛcchati /
tasyetaraḥ kathayati /
yasyāyam aśva iti
da ni 'di rta dang bres lta bu de yin te zhes bya ba ni rta dang rta'i bres ni rta dang bres so /
rta dang bres dang 'dra ba ni rta dang bres lta bu'o /
yang na 'di rta dang bres kyi yin pas na rta dang bres te rta dang bres dang 'dra ba yin te /
'ga' zhig gis rta'i bres 'di su'i yin zhes dris na de la cig shos kyis rta 'di su'i yin pa de'i 'o zhes smras la /
sa punaḥ pṛcchati /
kasyāyam aśva iti /
itaraḥ punaḥ kathayati /
yasyāyam aśvabandha iti /
ubhayam api na jñāyate /
aśvabandho 'śva iti ca /
yathedam ubhayam asiddhenānyonyena na paricchidyate /
tathehāpi na rāgair dhātavaḥ sādhyaṃte /
dhātubhiś ca rāgā ity ubhayam apy etan na sidhyati /
kṛtanirdeśāni hi sthānāni kāmadhātāv iti
yang des rta 'di su'i yin zhes dris pa dang yang cig shos des rta'i bres 'di su'i yin pa de'i 'o zhes smras na /
rta dang bres gnyi ga yang mi shes te ji ltar phan tshun ma grub pas gnyi ga yang yongs su mi chod pa de bzhin du 'dir yang 'dod chags dag gis kyang khams rnams sgrub pa ma yin la khams rnams kyis kyang 'dod chags dag ma yin pas 'di gnyi ga yang mi 'grub bo /
'dod pa'i khams su gnas bstan pa /
zhes bya ba ni /
dmyal ba yi dags dud 'gro dang mi rnams dang ni lha drug dag /
'dod pa'i khams yin dmyal ba dang gling dbye ba las de nyi shu /
zhes bya ba yin te /
'dod pa'i khams su gnas bstan pa de dag la 'dod chags dang ma bral ba'i 'dod chags gang yin pa de ni 'dod pa'i 'dod chags yin no /
narakapretatiryañco manuṣyāḥ ṣaḍ divaukasaḥ /
kāmadhātuḥ sa narakadvīpabhedena viṃśatir iti kāmadhātau kṛtanirdeśāni sthānāni /
teṣu sthāneṣv avītarāgasya yo rāgaḥ /
sa kāmarāga iti /
evaṃrūpārūpyarāgāv iti /
kṛtanirdeśāni hi sthānāni
de bzhin du gzugs dang gzugs med pa'i 'dod chags zhes bya ba ni gzugs kyi khams su gnas bstan pa ste /
gong ma'i gnas dag bcu bdun ni /
gzugs kyi khams yin zhes bya ba de dag la 'dod chags dang ma bral ba'i 'dod chags gang yin pa de ni gzugs kyi 'dod chags yin la /
kāmadhātor /
ūrdhvam sapadaśa sthāno rūpadhātur iti
de bzhin du gzugs med pa'i khams su skye ba bstan pa ste /
teṣv avītarāgasya yo rāgaḥ gzugs med khams na gnas med do /
sa rūparāgaḥ /
tathā kṛtanirdeśopapattir ārūpyadhātoḥ /
ārūpyadhātur asthāna upapattyā caturvidha iti /
teṣv avītarāgasya yo rāgaḥ
skye ba las ni rnam pa bzhi /
zhes bya ba de dag la 'dod chags dang ma bral ba'i 'dod chags gang yin pa de ni gzugs med pa'i 'dod chags yin no /
sa ārūpyarāga iti /
yathāyogam iti
ci rigs par zhes bya ba ni gnas bstan pa la ltos pa yin no /
sthānanirdeśāpekṣaṃ /
dhyānārūpyeṣu rāga iti /
samāpattyupapattidhyāneṣu rāgo rūparāgaḥ /
evam ārūpyarāgaḥ /
nirmāṇacitte kathaṃ kāmarāga iti /
kāmāvacare nirmāṇacitte dhyānaphale kathaṃ kāmavītarāgāṇāṃ kāmarāgaḥ yatas tasya kāmāvacaratvaṃ
bsam gtan dang gzugs med pa dag la 'dod chags pa zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa dang skye ba'i bsam gtan dag la 'dod chags pa ni gzugs kyi 'dod chags yin la gzugs med pa'i 'dod chags kyang de dang 'dra'o /
sprul ba'i sems la ji ltar 'dod pa'i 'dod chags pa yin zhes bya ba ni gang gis na de 'dod pa na spyod pa nyid yin par 'gyur ba bsam gtan gyi 'bras bu 'dod pa na spyod pa'i sprul ba'i sems la ji ltar 'dod pa las 'dod chags dang bral ba rnams kyi 'dod pa'i 'dod chags yin /
yadā hy asāv avītarāgaḥ /
tadā nirmāṇacittaṃ na samudācarati
gang gi tshe 'di 'dod pa las 'dod chags dang ma bral ba de'i tshe ni sprul pa'i sems kun du mi 'byung ngo /
yadā nirmāṇacittaṃ samudācarati /
tadā na tasya rāga utpadyate
gang gi tshe sprul pa'i sems kun du 'byung ba de'i tshe ni de las 'dod chags mi skye na /
(Abhidh-k-vy 259) katham asya kāmarāgeṇa vinā kāmāvacaratvaṃ vyavasthāpyate ity arthaḥ ji ltar 'di 'dod pa'i 'dod chags med par 'dod pa na spyod pa nyid du rnam par gzhag ces bya ba'i tha tshig go /
śrutvā parihāya ca tadāsvādanād iti /
śrutvā tat parato nirmāṇacitte 'sya rāga utpadyate
thos pa dang yongs su nyams nas de la chags pa'i phyir ro zhes bya ba ni gzhan las thos nas sprul ba'i sems la 'dod chags skye la /
parihāya vā ātmīyān nirmāṇacittāt /
tasyāsvādanād iti /
evaṃdhyāyinaḥ kāmāvacareṇa nirmāṇacittena kāmāvacaraṃ nirmāṇaṃ nirmiṇvantīti śrutvā tadālambano rāga utpadyate /
anusmṛtya cātmīyaṃ tatra rāga utpadyate
bdag nyid kyi sprul pa'i sems las yongs su nyams nas ni de la chags pa'i phyir te /
bsam gtan pa 'di lta bu zhig gis 'dod pa na spyod pa'i sprul pa'i sems kyis 'dod pa na spyod pa'i sprul pa sprul par byed do zhes thos nas ni de la dmigs pa'i 'dod chags skye la bdag nyid kyi rjes su dran nas kyang de la 'dod chags skye'o /
nirmāṇavaśeneti /
manoharaṃ nirmāṇaṃ dṛṣṭvā nirmāpake citte nirmāpakasya vā citte rāgaḥ darśayatītthaṃ nirmāṇacittaṃ yasyedṛśaṃ nirmāṇam iti
yang na sprul pa'i dbang gis zhes bya ba ni sprul pa yid 'phrog pa mthong nas sprul pa byed pa'i phyir sems sam sprul pa po'i sems la gang gi sprul pa 'di 'dra ba yin pa'i sprul pa'i sems ni bzang ngo snyam du 'dod chags pa yin no /
gandharasanirmāṇād veti /
yat kāmāvacaranirmāṇanirmāpakaṃ /
kāmāvacaraṃ tac cittaṃ /
kāmāvacaradharmahetutvāt /
ghaṭahetucittavat /
yat tu na kāmāvacaraṃ
yang na sprul pa sprul pa'i phyir zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i sprul pa sprul par byed pa'i sems gang yin pa de ni 'dod pa na spyod pa yin te /
'dod pa na spyod pa'i chos kyi rgyu yin pa'i phyir bum pa'i rgyu'i sems lta bu'o /
na tat kāmāvacaradharmahetuḥ /
tadyathā rūpāvacaraṃ cittam
gang 'dod pa na spyod pa ma yin pa de ni 'dod pa na spyod ba'i chos kyi rgyu ma yin te /
dper na gzugs na spyod pa'i sems lta bu'o /
ata evāha /
rūpāvacareṇa tayor anirmāṇād iti /
kasmāt punaḥ rūpāvacareṇa cittena tayor gandharasayor anirmāṇaṃ /
tayor gandharasayoḥ kavaḍīkārāhārasvabhāvatvāt
de lta nyid kyi phyir gzugs na spyod pas ni de gnyis mi sprul ba'i phyir ro zhes bya ba smos so /
yang ci'i phyir gzugs na spyod pa'i sems kyis dri dang ro de dag mi sprul zhe na dri dang ro de dag ni kham gyi zas kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir la /
rūpadhātūpapannaṃ ca tadvītarāgatvād iti gzugs kyi khams su skyes pa rnams kyang de'i 'dod chags dang bral ba'i phyir ro /
īṣādhāra iti /
īṣāpramāṇavarṣādhāraḥ /
nāsti vīcir vā antarikā veti /
nairantaryaṃ darśayati /
na tūktam ūrdhvam adhaś ceti /
ato lokadhātūnāṃ tiryag evāsthānam iti darśayati
gnya' shing tsam zhes bya ba ni char gyi rgyun gnya' shing gi tshad tsam ni gnya' shing tsam mo /
mtshams sam par med do zhes bya ba ni 'dab chags pa nyid du ston par byed do /
steng dang 'og ces ni ma gsungs so zhes bya ba ni de'i phyir 'jig rten gyi khams rnams thad ka kho nar gnas so zhes ston par byed do /
lnga ba'i phyogs so zhes bya ba ni lha'i 'gro ba ste /
(III /
4) paṃcamyāś ca pradeśa iti /
devagateḥ ṣaṭ kāmāvacarā devā uktāḥ /
śeṣā rūpārūpyāvacarāḥ /
anyathā hi gatisaṃbhedaḥ syād iti /
gatimiśratā /
yadi kuśalakliṣṭā api syuḥ gatisaṃbhedaḥ syāt
'dod pa na spyod pa'i lha drug bshad pa yin no /
lhag ma rnams ni gzugs dang gzugs med pa na spyod pa yin no /
de lta ma yin na 'gro ba 'chol bar 'gyur ro zhes bya ba ni 'gro ba 'dres pa'o /
gal te dge ba dang nyan mongs pa can yang yin par gyur na /
manuṣyo narakasamvartanīyaṃ karma karoti /
yāvad devopapattisamvartanīyam /
ity ato manuṣyagatir narakagatir api syāt /
yāvad devagatir api /
teṣāṃ karmaṇāṃ tadgatiparyāpannatvāt
'gro ba 'chol bar 'gyur te /
mi yang dmyal bar 'gyur ba'i las nas lhar skye bar 'gyur ba'i bar gyi las byed pas de'i phyir mi'i 'gro ba dmyal ba'i 'gro ba yang yin par 'gyur ba na lha'i 'gro ba'i bar du yang yin par 'gyur te /
las de rnams 'gro ba der gtogs pa'i phyir ro /
kāmadhātūpapannaś cordhvabhūmikaiḥ kleśaiḥ samanvāgataḥ kāmāvacareṇa ca sārvagatikena kliṣṭena samanvāgata iti /
sa eva manuṣyo nārako yāvad deva iti syāt /
sattvākhyā eveti /
karmānurūpeṇātmabhāvatas tadgamanāt /
ata evoktaṃ /
yathākarma gamiṣyaṃti puṇyapāpaphalopagā iti
'dod pa'i khams su skyes pas gong ma ba'i nyon mongs pa rnams dang yang ldan la 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can 'gro ba thams cad pa dang yang ldan pas mi de nyid dmyal ba nas lha'i bar du yang yin par 'gyur ro /
sems can zhes bya ba kho na yin zhes bya ba ni lus rnams las dang mthun par der 'gro ba'i phyir ro /
de nyid kyi phyir /
na bhājanasvabhāvā iti bsod nams sdig 'bras nyer 'gro rnams /
na cāntarābhavasvabhāvā iti las bzhin du ni 'gro bar 'gyur /
zhes gsungs so /
asya pratipādanārthaṃ jñāpakam ānayaṃti prajñaptiṣūktam iti vistaraḥ /
sahetukāḥ sagamanā iti
srid pa par ma'i rang bzhin dag ni ma yin no zhes bya ba 'di bsgrub pa'i phyir khungs btags pa las kyang gsungs so zhes bya bar rgyas par khyer te 'ong bar byed do /
hetuḥ karmabhavaḥ /
gamanam antarābhavaḥ /
gamyate 'neneti kṛtvā
rgyu dang bcas pa dang 'gro ba dang bcas pa zhes bya ba la rgyu ni las kyi srid pa'o /
gatis tu gamyata iti gatiḥ 'gro ba ni srid pa bar ma pa ste /
taddhetoḥ karmabhavasya tābhyo bahiṣkaraṇāt 'dis 'gro bar 'gyur ba'i phyir ro /
'gro ba ni bgrod par bya ba yin pas na 'gro ba'o /
kuśalākuśalasya karmabhavasya tābhyo gatibhyo bahiṣkaraṇāt /
kaśmīre bhavāḥ kāśmīrakāś ca sūtraṃ paṭhantīti
de'i rgyu las de dag logs shig tu mdzad pa'i phyir ro zhes bya ba ni las kyi srid pa dge ba dang mi dge ba ni 'gro ba de dag las logs shig tu mdzad pa'i phyir ro /
muktakaṃ tat sūtraṃ te eva paṭhanti nānya ity abhiprāyaḥ kha che ba'i yul na yod pa kha che ba rnams mdo 'don te zhes bya ba de ni mdo sil bu yin te /
nārakāṇām iti vistaraḥ /
narakānukūlā nārakāḥ /
teṣām iti vistaraḥ /
kāyavāṅmanovaṃkānāṃ śāṭhyasamutthitānāṃ karmaṇāṃ doṣakaṣāyāṇāṃ (Abhidh-k-vy 260) dveṣarāgasamutthitānāṃ
de dag kho na 'don gyi gzhan rnams ni ma yin no zhes bya bar bsams pa yin no /
dmyal ba pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dmyal ba pa dang mthun pa dag ni dmyal ba pa'o /
de dag gi zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
lus dang ngag dang yid kyi dkyil 'khor ni rgyus kun nas bslang ba'i las dag yin no /
ato 'py anivṛtāvyākṛtā eva gataya iti skyon dang snyigs ma ni zhe sdang dang 'dod chags kyis kun nas bslang ba dag yin no /
yasmād uktaṃ nirvṛtte vipāke nārake iti saṃkhyāṃ gacchatīti /
gatiṣu sarve 'nuśayā anuśerata iti prakaraṇagranthaḥ parihāryaḥ
de'i phyir yang 'gro ba dag ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa kho na yin no zhes bya ba ni gang gi phyir rnam par smin pa grub nas dmyal ba zhes bya ba'i grangs su 'gro'o zhes bya ba yin no /
vaktavyaḥ parihāra ity arthaḥ /
virodhaprasaṃgāt /
yadi hi paṃca prakārā dharmā gatisvabhāvā bhaveyuḥ
'gro ba dag la phra rgyas thams cad rgyas par 'gyur ro zhes 'byung ba'i gzhung lan gdab par bya dgos te /
evaṃ sarve 'nuśayā anuśayīran /
yadi tv anivṛtāvyākṛtā eva gatayaḥ syuḥ
'gal bar thal bar 'gyur ba'i phyir lan brjod par bya dgos so zhes bya ba'i tha tshig go /
evaṃ vaktavyaṃ syāt /
bhāvanāprahātavyāḥ sarvatragāś ceti
gal te 'gro ba chos rnam pa lnga'i ngo bo nyi yin par gyur na de lta na phra rgyas thams cad rgyas par 'gyur ro /
anivṛtāvyākṛtā hi saṃskṛtā dharmā bhāvanāprahātavyā eva /
teṣu ca bhāvanāprahātavyāḥ sarvatragāś cānuśayā anuśerate ālambanataḥ prayogato vā /
nānye /
tena jñāyate nānivṛtāvyākṛtā eva gataya iti /
saṃdhicittāni hi gatīnāṃ paṃca prakārāṇīti /
saṃdhicittāni gatīnāṃ praveśāḥ /
teṣāṃ paṃcaprakāratvāt /
duḥkhadarśanaprahātavyaṃ yāvad bhāvanāprahātavyam iti /
tatra sarve 'nuśayā anuśerata iti yuktaṃ /
grāmopavicāragrahaṇavad iti /
grāmaparisāmantakagrahaṇavad ity arthaḥ
ci ste 'gro ba dag ma bsgribs pa kho na yin par gyur na de lta na ni bsgom pas spang bar bya ba rnams dang kun du 'gro ba rnams zhes brjod par bya dgos te bsgom pas spang bar bya ba ni 'dus byas kyi chos ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag kho na yin la de dag la yang phra rgyas bsgom pas spang bar bya ba rnams dang kun du 'gro ba rnams dmigs pa'am mtshungs par ldan pa'i sgo nas rgyas par 'gyur gyi gzhan dag ni ma yin no /
des na 'gro ba dag ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa yin no zhes bya bar shes so /
'gro ba rnams su nying mtshams sbyor ba'i sems rnam pa lnga yod de zhes bya ba ni 'gro ba rnams su nying mtshams sbyor ba'i sems ni 'jug pa dag yin te /
de dag sdug bsngal mthong bar spang bar byas nas /
bsgom pas spang bar bya ba'i bar rnam pa lnga yin pa'i phyir de la phra rgyas thams cad rgyas par 'gyur ro zhes bya ba rigs pa yin no /
grong gi nyen gor yang smos pa bzhin no zhes bya ba ni grong gi g yas g yon yang smos pa bzhin no zhes bya ba'i tha tshig go /
paṃcasu kaṣāyeṣv iti /
paṃca kaṣāyāḥ /
āyuḥkaṣāyaḥ kleśakaṣāyo dṛṣṭikaṣāyaḥ kalpakaṣāyaḥ sattvakaṣāyaś ca
snyigs ma lnga po dag tu zhes bya ba snyigs ma lnga ni tshe'i snyigs ma dang dus kyi snyigs ma dang nyon mongs pa'i snyigs ma dang lta ba'i snyigs ma dang sems can gyi snyigs ma'o /
teṣu /
kleśadṛṣṭikaṣāyau pṛthag uktau /
kleśakaṣāyād dṛṣṭikaṣāyaḥ pṛthag ukta ity arthaḥ
de dag tu nyon mongs pa dang lta ba'i snyigs ma dag tha dad du gsungs zhes bya ba ni nyon mongs pa'i snyigs ma dang lta ba'i snyigs ma so sor gsungs zhes bya ba'i tha tshig ste /
anayoḥ pṛthagvacanaṃ gṛhasthapravrajitapakṣādhikārāt 'di gnyis so sor gsungs pa ni khyim na gnas pa dang rab tu byung ba'i phyogs kyi dbang du mdzad pa'i phyir ro /
gatihetujñāpanārtham iti /
gatīnāṃ karmodbhavo hetur iti
'gro ba'i rgyu shes par bya ba'i phyir zhes bya ba ni 'gro ba rnams kyi rgyu ni las kyi srid pa yin no zhes bya bar ro /
antarābhave 'py eṣa prasaṃga iti /
evam antarābhavo 'pi gatiś ca syāt
'di ni srid par ma la yang thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni de lta na de srid pa bar ma yang yin 'gro ba yang yin la /
pṛthak cāsya vacanaṃ syāt gatigamanajñāpanārtham iti gro bar 'gro ba zhes par bya ba'i phyir 'di tha dad du bstan pa yang yin no zhes bya ba yin no /
gacchaṃti tām iti /
karmasādhanaparigrahaḥ
der 'gro bas na zhes bya ba ni las su bsgrub pa yin par yongs su gzung ngo /
na cāntarābhava evaṃ yujyata iti na gatiḥ srid pa bar ma ni de lta bu yin par yang mi rung bas 'gro ba ma yin no /
ārūpyā apīti vistaraḥ /
ārūpyā na gatiḥ syuḥ /
cyutideśa evotpādāt /
ārūpyagā hi yatra cyavante vihāre vā vṛkṣamūle vā yāvac caturthyāṃ dhyānabhūmau /
tatraivotpadyanta iti /
antarābhavavan na gatis syāt
gzugs med pa rnams kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzugs med pa dag kyang 'gro ba ma yin par 'gyur te /
'chi 'pho ba'i yul nyid du skye ba'i phyir ro /
gzugs med par nye bar 'gro ba dag ni gtsug lag khang ngam shing drung ngam bsam gtan bzhi ba'i sa'i bar gang du 'chi 'pho ba de nyid du skye bas srid pa bar ma bzhin du 'gro ba ma yin par 'gyur ro /
evaṃ tarhīti /
pūrvapakṣaṃ parityajya pakṣāṃtaram āśriyaṃte
de lta na 'o na ni zhes bya ba ni phyogs snga ma yongs su bor nas phyogs gzhan la rten par byed pa yin te /
gatyor antarā aṃtarāle bhavatīti aṃtarābhava ity anvārthasaṃjñākaraṇān nāntarābhavo gatir iti 'gro ba dag gi bar na yod pas 'gro ba'i bar ma do zhes ming don dang mthun par btags pa'i phyir srid pa bar ma ni 'gro ba ma yin no /
vaibhāṣikā āhuḥ /
yat tarhīti vistaraḥ
bye brag tu smra bas 'o na gnas brtan sh'a ri'i bus zhes bya ba rgyas par smras te /
nirvṛtte vipāka iti vipākaśabdavacanād vipākasvabhāvā gatir iti tadabhiprāyaḥ de'i bsam pa ni rnam par smin pa grub nas zhes rnam par smin pa'i sgra smos pa'i phyir 'gro ba ni rnam par smin pa'i ngo bo nyid yin no snyam pa yin no /
cig shos kyis smras pa /
itara āha /
nirvṛtte vipāke nāraka iti nārako vyavasthāpyate /
na tūktaṃ vipāka eveti /
na tūktaṃ vipākasvabhāvaiva gatir iti /
kiṃ tarhi /
vipākavipākasvabhāvā gatiḥ /
tasmāt kuśalakliṣṭā api gatayo bhavantīty abhiprāyaḥ
rnam par smin pa grub nas dmyal ba yin no zhes 'gro ba rnam par gzhag gi rnam par smin pa kho na'o zhes ma bshad do zhes bya ba ni 'gro ba rnam par smin pa'i ngo bo nyid kho na'o zhes ma bshad do /
'o na ci zhe na /
'gro ba ni rnam par smin pa dang rnam par smin pa ma yin pa'i ngo bo nyid yin te /
de lta bas na 'gro ba dag ni dge ba dang nyon mongs pa can yang yin no snyam du bsams pa yin no /
vaibhāṣikaḥ punar āha /
yat tarhy uktaṃ tatreti vistaraḥ
yang bye brag tu smra ba rnams kyis 'o na tshe dang ldan pa de la zhes bya ba rgyas par smos te /
anyatra tebhyo dharmebhya iti /
vipākajebhya ity abhiprāyaḥ
chos de dag las ma gtogs pa zhes bya ba ni rnam par smin pa dag las ma gtogs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
na tu skandhāntarapratiṣedhaṃ karotīty adhikṛtaṃ phung po gzhan 'gog par byed pa ni ma yin no zhes bya ba skabs dang sbyar ro /
tāś ceti vistaraḥ /
avyākṛtatvapakṣe 'pi dvaividhyaṃ
de dag kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lung du ma bstan pa nyid kyi phyogs la yang rnam pa gnyis so /
aupacayikasvabhāvā apīti /
apiśabdād vipākasvabhāvā apīti /
yathoktaṃ /
vipāko jīvitaṃ dvedhā dvādaśeti
rgyas pa las byung ba'i rang bzhin dag kyang yin no zhes bya ba la yag zhes bya ba'i sgras ni rnam par smin pa'i rang bzhin yang yin pa ste /
ji skad du /
srog ni rnam smin bcu gnyis gnyis /
zhes bshad pa lta bu'o /
(Abhidh-k-vy 261) naiṣyandikās tu na gṛhyante /
vipākasvabhāvā evety ācāryasaṃghabhadraḥ pūrvam eva pakṣam icchati
rgyu mthun pa dag yin par ni mi gzung ngo /
slob dpon 'dus bzangs ni rnam par smin pa'i rang bzhin dag kho na yin no zhes bya ba phyogs snga ma nyid 'dod do /
'dod pa na spyod pa drug dang bsam gtan dang po pa rnams so /
(III /
5, 6ab) kāmāvacarāḥ ṣaṭ prathamadhyāṇikāś ca /
katame te /
bahirdeśakanayena brahmakāyikāḥ brahmapurohitā mahābrahmāṇaś ca prathamābhinirvṛttavarjyāḥ
de dag kyang gang zhe na /
nyi 'og pa'i lugs kyis ni tshangs ris rnams dang tshangs pa'i mdun na 'don pa rnams dang tshangs chen dang por byung ba ma gtogs pa rnams yin no /
kāśmīranayena punaḥ brahmakāyikā brahmapurohitāś ca prathamābhinirvṛttavarjyāḥ yang kha che'i lugs kyis ni tshangs ris rnams dang tshangs pa'i mdun na 'don dang por byung ba ma gtogs pa rnams yin te /
brahmapurohiteṣy eva hi teṣāṃ nayena mahābrahmāṇo na sthānāntaranayāḥ /
anekavarṇaliṃgasaṃsthānatvād iti /
varṇo nīlatvādiḥ /
liṃgaṃ vastrābharaṇādi /
saṃsthānaṃ dairghyādi /
āroha unnatatā /
pariṇāhas tiryakpramāṇaṃ /
ākṛtivigrahaḥ ākṛtilakṣaṇo vigraha ākṛtivigrahaḥ
de dag gi lugs ltar na tshangs pa chen po rnams tshangs ba'i mdun na 'don pa dag kho na'i nang na gnas kyi gnas gzhan ni med do /
kha dog dang rtags dang dbyibs du ma'i phyir ro zhes bya ba la kha dog ni sngon po nyid la sogs pa'o /
rtags ni gos dang rgyan la sogs pa'o /
dbyibs ni srid la sogs pa'o /
chu ni 'phang ngo /
zheng ni zheng gi tshad do /
dbyibs kyi mtshan nyid kyi lus ni dbyibs kyi lus so /
evaṃ viśeṣite vedānādīnāṃ vigrahaḥ paryudasto bhavati de ltar khyad par du byas na tshor ba la sogs pa'i lus brtsal ba yin te /
nāsāv ākṛtilakṣaṇa iti de ni dbyibs kyi mtshan nyid ma yin no /
vigrahaḥ punaḥ śarīraṃ lus ni khog pa yin no /
vāgbhāṣā vāguccāraṇaṃ /
katham idānīm iti vistaraḥ /
prathamadhyānapratyāgamanena tair dvitīyaṃ tyaktam
tshig tu brjod pa ni tshig tu 'don pa'o /
da ni bsam gtan gnyis pa'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gnyis ni de dag gi bsam gtan dang por slar ldog pas btang na ji ltar de'i sa pa ste /
tadbhūmikaṃ dvitīyadhyānabhūmikaṃ /
pūrvanivāsaṃ katham anvasmārṣuḥ /
na tāvat prathamadhyānabhūmikena cittena tadaviṣayatvāt /
na dvitīyadhyānabhūmikena tasyālabdhatvāt
bsam gtan gnyis pa'i sa ba'i sngon gyi gnas rjes su dran /
re zhig bsam gtan dang po'i sa ba'i sems kyis ni ma yin te /
de'i yul ma yin pa'i phyir ro /
bsam gtan gnyis pa'i sa pas kyang ma yin te /
punar labdham iti cet /
ata āha /
labdhāyāṃ ceti vistaraḥ
de ni ma thob pa'i phyir ro /
gal te phyis thob po zhe na /
de'i phyir /
'on te thob na ni zhes bya ba rgyas par smos te /
śīlavrataparāmarśadṛṣṭir mahābrahmālambanā prathamadhyānabhūmikaiva yujyate /
sā ca dvitīyadhyānalābhāt prahīṇā na samudācarati
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'i lta ba tshangs pa chen po la dmigs pa ni bsam gtan dang po'i sa pa kho na yin par rung ba de yang bsam gtan gnyis pa thob ste spangs pas kun du 'byung ngo /
dvtīyadhyānabhūmiketi cet gal te bsam gtan gnyis pa'i sa pas yin no zhe na /
na /
adharālambanatvāyogāt /
na hy adharabhūmyālambanaḥ kaścid api kleśa iṣyate /
antarābhavasthā adrākṣur iti
'og ma la dmigs pa nyid du mi rung ba'i phyir ma yin te /
nyon mongs pa ni 'ga' yang sa 'og ma pa la dmigs par mi 'dod do /
antarābhavasthās te taṃ mahābrahmāṇaṃ dṛṣṭvaivam ūcuḥ /
imaṃ vayaṃ sattvam adrākṣmeti /
ayam api pakṣo na ghaṭate /
tathā hi tatrāpy antarābhave dīrgham adhvānam avasthātuṃ na saṃbhavaty upapattipratibandhābhāvāt śuklaśoṇitānapekṣatvāt /
teṣāṃ kathaṃ bhavatīyaṃ buddhir imaṃ vayaṃ sattvam adrākṣma dīrghāyuṣaṃ dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhantam iti
srid pa bar ma la gnas pa dag gis mthong ngo zhes bya ba ni srid pa bar ma la gnas pa de dag gis tshangs pa chen po de mthong nas 'di skad du bdag cag gis sems can 'di tshe ring ba dang dus ring por gnas pa mthong la zhes smra'o /
phyogs 'di yang rung ba ma yin te /
'di ltar srid pa bar ma de na yang khu chu dang khrag la mi ltos pas skye ba la bgegs byed pa med pa'i phyir dus ring por gnas pa srid pa med na ji ltar de dag gi blo la bdag cag gis sems can 'di tshe ring zhing dus ring por gnas par mthong ngo snyam du shes par 'gyur te /
dīrghādhvāvasthānāvabodho na prāpnotīty arthaḥ dus ring por gnas pa shes par mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tasmāt tatrasthā eveti vistaraḥ /
prathamadhyānabhūmisthā eva tasya mahābrahmaṇaḥ pūrvavṛttāntaṃ samanusmarantaḥ utpadyamānāvasthāyām eva taṃ mahābrahmāṇaṃ pūrvotpannaṃ dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhantaṃ dṛṣṭavantaḥ /
dṛṣṭvā ca paścād uttarakālam adrākṣmety eṣām babhūva /
buddhir iti vākyaśeṣaḥ
de lta bas na /
de na gnas pa kho nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsam gtan dang po'i sa pa la gnas pa de dag kho na tshangs ba chen po de'i sngon gyi tshul rjes su dran zhing ste /
skye ba'i gnas skabs kho na na de dag gis tshangs pa chen po sngar byung ba de dus ring por gnas pa mthong ngo /
evaṃ tu satīdam aparihṛtaṃ bhavet /
asya ca sattvasyaivaṃ cetasaḥ praṇidhiḥ
mthong nas kyang phyis dus phyis de dag mthong ngo snyam du shes pa yin te blo la zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
vayaṃ copapannā iti /
upapattipratilaṃbhikena prathamadhyānabhūmikena tasya mahābrahmaṇa evaṃ cetasaḥ praṇidhim anvasmārṣuḥ
de lta yin na sems can 'di yang sems la 'di snyam du kye ma sems can gzhan dag kyang 'dir bdag dang skal ba mnyam par skye bar gyur cig snyam du smon la bdag cag kyang 'dir skyes pas zhes bya ba'i 'di la na ma btab par 'gyur ro zhe na /
samānabhūmikatvāt /
ity adoṣa eṣaḥ /
tatsakāśaṃ śravaṇād vā /
nanu ca śubhakṛtsneṣv apy eṣa prasaṃgaḥ /
ekatvakāyā nānātvasaṃjñina iti
sa mtshungs pa'i phyir skyes nas thob pas tshangs pa chen po de'i sems la smon pa de shes te dran par gyur pas de ni nyes pa med do /
yang na de las thob pa'i phyir ro /
'di dge rgyas pa dag la yang thal bar 'gyur ba ma yin nam zhe na zhes bya ba ni lus gcig cing 'du shes tha dad pa zhes bya ba'o /
kathaṃ /
yathoktaṃ /
te hi maulyāṃ bhūmau sukhendriyaparikhinnāḥ (Abhidh-k-vy 262) sāmantakopekṣendriyaṃ saṃmukhīkurvaṃtīti vistareṇa vaktavyaṃ syāt
ji lta zhe na /
'di skad du de dag gi dngos gzhi'i sa la bde ba'i dbang pos yongs su skyo nas nyer bsdogs las btang snyoms kyi dbang po mngon du byed la zhes bshad pa rgyas par brjod par bya dgos par 'gyur ba zhig na /
te caikatvakāyā ekatvasaṃjñina iti paścād vakṣyate de dag ni 'og nas lus gcig cing 'du shes gcig pa'o zhes 'chad par 'gyur ro /
tena sukheneti /
tṛtīyadhyānabhūmikena /
cetasa utplāvakatvād iti /
audbilyakaratvāt /
indrasukheneti dvitīyadhyāna
bde ba des zhes bya ba ni bsam gtan gsum pa'i sa pas so /
sems g yo bar byed pa yin pas zhes bya ba ni sems rgod par byed pa yin pas so /
āgamavyapagamasaṃjñitvāt /
aciropapannānām āgamasaṃjñitvāt /
ciropapannānāṃ vyapagamasaṃjñitvāt /
atha vāciropapannānām āgamasaṃjñitvāc ciropapannānām āgamavyapagamasaṃjñitvāt
'ong ba dang med par 'du shes pa'i phyir zhes bya ba ni skyes nas ring po ma lon pa rnams ni 'ong bar 'du shes pa'i phyir la skyes nas ring du lon pa rnams ni med par 'du shes pa'i phyir ro /
skrag pa dang mi skrag par 'du shes pa'i phyir zhes bya ba ni go rims bzhin du skyes nas ring po ma lon pa dang ring du lon pa ste des na 'du shes tha dad pa dag yin gyi /
bhītabhītasaṃjñitvāt /
yathākramam aciraciropapannatvāt te nānātvasaṃjñinaḥ /
na sukhāduḥkhāsukhasaṃjñitvāt yathoktaṃ vaibhāṣikair iti
bye brag tu smra ba rnams kyis ji skad bshad pa lta bu bde ba dang bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin par 'du shes pa'i phyir ni ma yin no /
prathame dhyāne kliṣṭayā saṃjñayeti /
śīlavrataparāmarśasaṃparayuktayā akāraṇe kāraṇābhiniviṣṭatvāt
bsam gtan dang po na ni nyon mongs pa can gyi 'du shes su zhes bya ba ni tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang mtshungs par ldan pa ste /
dvitīye kuśalayā saṃjñayeti rgyu ma yin pa la rgyur mngon par zhen pa'i phyir ro /
sāmantakamaulasaṃgṛhītatvāt /
tṛtīye vipākajayā saṃjñayeti
gnyis pa na ni dge ba'i 'du shes su zhes bya ba ni nye bar bsngogs dang dngos gzhis bsdus pa'i phyir ro /
vipākajasukhasaṃprayogāt /
ārūpyās trayo yathāsūtram iti /
arūpiṇaḥ santi sattvā ye sarvaśo rūpasaṃjñānāṃ samatikramād anantam ākāśam ity ākāśānaṃtyāyatanam upasaṃpadya viharaṃti /
tadyathā devā ākāśānaṃtyāyatanopagāḥ
gsum pa na ni rnam par smin pa las skyes pa'i 'du shes su zhes bya ba ni rnam par smin pa las skyes pa'i bde ba dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
gzugs med pa gsum na ni mdo las ji skad 'byung ba ste zhes bya ba ni sems can gzugs can ma yin pa gang dag rnam pa thams cad du gzugs kyi 'du shes dag las yang dag par 'das te nam mkha' mtha' yas so snyam nas nam mkha' mtha' yas skye mched rdzogs par byas te gnas pa yang yod de 'di lta ste nam mkha' mtha' yas skye mched du nye bar 'gro ba'i lha dag go /
iyaṃ paṃcamī vijñānasthitiḥ 'di ni rnam par shes pa gnas pa lnga pa'o /
arūpiṇaḥ santi sattvā ye sarvaśa ākāśānaṃtyāyatanaṃ samatikramyānaṃtyaṃ vijñānam iti vijñānānaṃtyāyatanam upasaṃpadya viharaṃti sems can gzugs can ma yin pa gang dag rnam pa thams cad du nam mkha' mtha' yas skye mched las yang dag par 'das te /
rnam par shes pa mtha' yas so snyam nas rnam shes mtha' yas skye mched rdzogs par byas te gnas pa yang yod de /
tadyathā vijñānānaṃtyāyatanopagā devāḥ 'di lta ste /
rnam shes mtha' yas skye mched du nye bar 'gro ba'i lha dag go /
iyaṃ ṣaṣṭhī vijñānasthitiḥ 'di ni rnam par shes pa gnas pa drug pa yin no /
arūpiṇaḥ santi sattvā ye sarvaśo vijñānānaṃtyāyatanaṃ samatikramya nāsti kiṃcid ity ākiṃcanyāyatanam upasaṃpadya viharaṃti sems can gzugs can ma yin pa gang dag rnam pa thams cad du rnam shes mtha' yas skye mched las yang dag par 'das te /
ci yang med do snyam nas ci yang med pa'i skye mched rdzogs par byas te gnas pa dag kyang yod de /
tadyathākiṃcanyāyatanopagā devāḥ /
iyaṃ saptamī vijñānasthitir iti
'di lta ste /
ci yang med pa'i skye mched du nye bar 'gro ba'i lha dag go /
paṃca skaṃdhāś catvāraś ca yathāyogam iti 'di ni rnam par shes pa gnas pa bdun pa yin no zhes 'byung ba yin no /
ākāśānaṃtyāyatanāditrayapratisaṃyuktāś catuḥskandhāḥ /
anyapratisaṃyuktāḥ paṃcaskaṃdhāḥ /
śeṣaṃ tatparibhedavad iti
ci rigs par de dag dang ldan pa'i phung po lnga dang bzhi yin no zhes bya ba ni nam mkha' mtha' yas skye mched la sogs pa dang ldan pa ni phung po bzhi yin no /
gzhan dag dang ldan pa ni phung po lnga yin no /
paribhidyate 'neneti paribhedaḥ /
tasya vijñānasya paribhedas tatparibhedaḥ
lhag ma de 'joms byed ldan zhes bya ba ni 'dis yongs su 'joms par byed pas na 'joms byed do /
rnam par shes pa de yongs su 'joms pa ni de'i 'joms byed do /
so 'smin vidyata iti tatparibhedavat /
śeṣaṃ durgatyādi /
apāyeṣu cobhayaṃ nāstīti /
nehasathānāṃ gaṃtukāmatā /
na tatrasthānāṃ vyuccalitukāmatā
de 'di la yod pas na de'i 'joms byed ldan no /
bam po nyi shu gsum pa /
lhag ma ni ngan 'gro la sogs pa'o /
ngan song dag na ni gnyi ga med do zhes bya ba ni 'di na gnas pa rnams kyang 'gro bar 'dod pa nyid med la /
de na gnas pa rnams kyang skyod par mi 'dod pa nyid med pa'o /
apaṭupracāratvād iti /
cittacaittānām atra mandapracāratvāt /
abalavad vijñānaṃ na tiṣṭhatīti yuktaṃ vaktuṃ
rgyu ba mi gsal ba'i phyir zhes bya ba ni 'di na sems dang sems las byung ba rnams kyi rgyu ba nyam chung ba'i phyir rnam par shes pa stobs dang ldan pa gnas so zhes bya bar brjod par rigs pa ma yin no /
(III /
6cd, 7ab) bhavāgrāsaṃjñisattvāś ca sattvāvāsā naveti /
sūtra uktaṃ /
nava sattvāvāsāḥ /
katame nava /
rūpiṇaḥ santi sattvā nānātvakāyā nānātvasaṃjñinaḥ
srid rtse dang 'du shes med pa'i sems can rnams /
sems can gyi ni gnas dgur bshad /
ces bya ba ni mdo las sems can gyi gnas dgu bshad pa ste /
dgu gang zhe na /
sems can gzugs can la lus tha dad cing 'du shes tha dad pa dag kyang yod de /
tadyathā manuṣyāḥ tadekatyāś ca devāḥ 'di lta ste mi rnams dang lha kha cig lta bu'o /
ayaṃ prathamaḥ sattvāvāsaḥ dvitīyatṛtīyacaturthā api yathā vijñānasthitiṣu 'di ni sems can gyi gnas dang po yin no /
gnyis pa dang gsum pa dang bzhi pa dag kyang rnam par shes pa gnas pa dag tu ji skad bshad pa de bzhin du brjod par bya'o /
tathā vaktavyāḥ /
ayaṃ tu viśeṣaḥ /
rūpiṇaḥ saṃti sattvā asaṃjñino 'pratisaṃjñinaḥ /
tadyathā devā asaṃjñisattvāḥ
khyad par ni 'di yod de sems can gzugs can dag la 'du shes med cing so sor 'du shes med pa ni 'di lta ste /
sems can 'du shes med pa'i lha rnams te /
ayaṃ paṃcamaḥ sattvāvāsaḥ /
(Abhidh-k-vy 263) ārūpyāṇāṃ ca sattvāvāsānāṃ trayo vijñānasthitivad vaktavyāḥ
'di sems can gyi gnas pa lnga pa yin no /
sems can gyi gnas gzugs med pa rnams las kyang rnam par shes pa gnas pa gsum brjod par bya'o /
caturthas tv ārūpyaḥ arūpiṇaḥ saṃti sattvāḥ sarvaśa ākiṃcanyāyatanaṃ samatikramya naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam upasaṃpadya viharaṃti gzugs med pa bzhi pa ni sems can gzugs can ma yin pa dag la rnam pa thams cad du ci yang med pa'i skye mched las yang dag par 'das nas 'du shes med 'du shes med min skye mched rdzogs par byas te gnas pa yod do /
tadyathā devā naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanopagāḥ 'di lta ste /
'du shes med 'du shes med min skye mched du nye bar 'gro ba'i lha rnams lta bu'o /
ayaṃ navamaḥ sattvāvāsa iti 'di ni sems can gyi gnas dgu pa yin no /
asaṃjñisattvebhyo ye 'nye caturthadhyānopagāḥ kiṃ te sattvāvāsā uta neti bsam gtan bzhi par nye bar 'gro ba 'du shes med pa'i sems can dag las gzhan pa gang dag yin pa de dag ci sems can gyi gnas yin nam /
'on te ma yin zhe na /
nety āhuḥ /
kasmād evam uktam ācāryeṇa ke punar anye
slob dpon 'dus bzangs na re ma yin no zhes zer ro /
ci'i phyir slob dpon gyis 'di skad du gzhan gang dag ce na /
apāyā iti /
mukhamātram etad uktaṃ
ngan song rnams te zhes bshad ce na 'di ni sgo tsam zhig bshad par zad de /
asaṃjñisattvāsaṃgṛhītāś caturthadhyānopagā ity api vaktavyam bsam gtan bzhi par nye bar 'gro ba 'du shes med pa'i sems can gyis ma bsdus pa rnams kyang brjod par bya ba yin no /
ihāpi tad eva kāraṇaṃ vaktavyaṃ yad vijñānaṣthitiṣūktaṃ /
ihasthānāṃ hy apāyagamanaprārthanā nāsti
'dir yang gtan tshigs ni rnam par shes pa gnas pa dag la bshad pa gang yin pa de brjod par bya ste /
'di na gnas pa rnams ni ngan song du 'gro ba don du gnyer ba med la /
tatrasthānāṃ ca na vastukāmateti /
nāpāyāḥ sattvāvāsāḥ /
asaṃjñisattvāsaṃgṛhīteṣu bṛhatphaleṣu yady apīhasthānāṃ gamanaprārthanāsti
de na gnas pa rnams kyang gnas par 'gro ba med pa nyid pas de dag ni sems can gyi gnas ma yin no /
'bras bu che ba 'du shes med pa'i sems can gyis ma bsdus pa dag tu yang 'di na gnas pa rnams 'gro ba don du gnyer ba yod mod kyi /
tatrasthānāṃ pṛthagjanānām āsaṃjñikapravivikṣā bhavati de na gnas pa so so'i skye bo rnams ni 'du shes med pa la 'jug par 'dod do /
āryāṇāṃ tv anabhrakapuṇyaprasaveṣv api śuddhāvāsārūpyapravivikṣā 'phags pa ni sprin med dang bsod nams skyes dag na gnas pa rnams kyang gnas gtsang ma dang gzugs med par 'jug 'dod do /
parinirvātukāmatā ca śuddhāvāsānām api /
iti na teṣāṃ tatrāvasthāne buddhiḥ
gnas gtsang ma rnams kyang yongs su mya ngan las 'da' bar 'dod pa nyid pas de dag ni de na gnas pa'i blo med de /
ato na te sattvāvāsā ity ācāryasaṃghabhadraḥ /
anye punar vyācakṣate /
ke punar anye /
apāyā iti apāyānām eva vacanād anabhrakādayaḥ sattvāvāsā iṣṭā ācāryasyeti
de de'i phyir de dag ni sems can gyi gnas ma yin no zhes zer ro /
yang gzhan dag na re gzhan gang zhe na ngan song rnams te zhes ngan song rnams kho na sems pa'i phyir slob dpon ni sprin med la sogs pa sems can gyi gnas yin par bzhed do zhes zer ro /
tair yuktir anveṣṭavyā de dag gis ni rigs pa btsal dgos so /
baṃdhanasthānavad iti /
yathā baṃdhanasthānāni na sattvāvāsāḥ anicchāvasanāt /
evam apāyā iti
btson ra bzhin no zhes bya ba ni ji ltar mi 'dod bzhin du gnas pa'i phyir btson ra dag sems can gyi gnas ma yin pa ltar ngan song rnams kyang de dang 'dra'o /
(III /
7cd, 8ab) rūpopagā vijñānasthitir iti /
vijñānaṃ tiṣṭhaty asyām iti vijñānasthitiḥ
rnam par shes pa gnas pa zhes bya ba ni 'di la rnam par shes pa gnas pas rnam par shes pa gnas pa'o /
nye bar 'gro bas na nye bar 'gro ba ste /
upagacchatīti upagā /
vijñānasya samīpacāriṇīty arthaḥ
rnam par shes pa 'di dang nye bar spyod pa zhes bya ba'i tha tshig go /
rūpaṃ ca tad upagā ca sā rūpopagā /
evaṃ yāvat saṃskārāś ca te upagā ca saṃskāropageti
de ni gzugs kyang yin la de ni nye bar 'gro ba yang yin pas gzugs su nye bar 'gro ba ste de bzhin du de dag ni 'du byed kyi bar du yang srid pas 'du byed du nye bar 'gro ba zhes bya'o /
bhagavadviśeṣas tu vyācaṣṭe /
rūpopagā vijñānasthitir yāvat saṃskāropageti sautrāntikānāṃ nayenocyate
skal ldan khyad par can na re rnam par shes pa gnas pa gzugs su nye bar 'gro ba nas /
'du byed du nye bar 'gro ba zhes bya ba'i bar ni mdo sde pa rnams kyi lugs su bshad pa yin te /
tatra vijñānasthitir bhavasaṃtatyanucchedaḥ de la rnam par shes pa gnas pa ni rnam par shes pa'i rgyun ma chad pa yin no /
rūpam upagam asyā vijñānasthiteḥ /
seyaṃ rūpopagā /
upagam iti upagamyate tadātmīyata iti
rnam par shes pa gnas pa 'di la gzugs su nye bar 'gro ba yod pas 'di ni gzugs su nye bar 'gro ba can yin no /
nye bar 'gro ba zhes bya ba ni de bdag nyid kyi yin par khas len pa'o /
evaṃ yāvat saṃskārā upagā asyā vijñānasthiteḥ /
seyaṃ saṃskāropagā /
atha vā tṛṣṇā sthitiḥ
de bzhin du rnam par shes pa gnas pa 'di la 'du byed du nye bar 'gro ba yod pas 'di ni 'du byed du nye bar 'gro ba can yin no /
tiṣṭhaty anayā vijñānaṃ yang na gnas pa ni srid pa yin te /
punarbhavasaṃtatyanucchedāt /
iti kṛtvā vijñānasya sthitir vijñānasthitiḥ
'dis yang srid pa'i rgyun mi 'chad pa'i sgo nas rnam par shes pa gnas par byed pa'i phyir ro /
rnam par shes pa'i gnas pa ni rnam par shes pa gnas pa ste /
sā rūpam upagacchati tadabhiṣvaṅgata iti rūpopagā de de la mngon par zhen pa'i sgo nas gzugs su nye bar 'gro bas na gzugs su nye bar 'gro ba ste /
evaṃ yāvat saṃskāropagā /
vaibhāṣikāṇāṃ punar nayena kārakārtho na śakyate yojayitum iti dūṣayati /
atra brūmaḥ /
dvividhe 'py asmin vyākhyāne rūpādivyatiriktā vijñānasthitir uktā /
tā hi /
catvāraḥ sāsravāḥ skandhā iti
'du byed du nye bar 'gro ba'i bar du yang de dang 'dra'o zhes zer ro /
bye brag tu smra ba rnams kyi lugs ltar byed pa po'i don du sbyar bar ni mi nus pas de ni sun 'byin par byed do /
'dir bshad pa rnam pa 'di gnyi ga yang rnam par shes pa gnas pa gzugs la sogs pa las gzhan par bshad de de ni /
catuṣkoṭis tu saṃgraha ity etat sarvaṃ nirastaṃ bhavatīti doṣāṃtaraṃ /
tasmāt pūrvakam eva vyākhyānaṃ (Abhidh-k-vy 264) sādhu
zag pa dang bcas pa'i phung po bzhi zhes bya ba dang bsdu na mu bzhi yin no zhes bya ba 'di thams cad btsal bar 'gyur bas nyes pa gzhan yod de de lta bas na bshad pa snga ma nyid bzang ngo zhes smra'o /
etad vaibhāṣikavyākhyānaṃ varṇayāmo na tair evaṃ vyākhyātaṃ /
rūpam upagacchatīti rūpopagā vijñānasthitir ityādi /
apare punar vyācakṣate
bye brag tu smra ba'i bshad pa 'di ni brjod par bya ste /
de dag gis ni 'di skad du gzugs la nye bar 'gro bas rnam par shes pa gnas pa gzugs su nye bar 'gro ba zhes bya ba la sogs par ni ma bshad do /
rūpopagā vijñānasthitir iti /
rūpasvabhāvety arthaḥ /
yathānyatroktaṃ /
khakkhaṭakharagatam iti /
svabhāvārtho gatyartha ity abhiprāyaḥ /
sthātuḥ parivarjanena /
anyo loke sthātā devadattādir anyā sthitiḥ sthānaṃ gṛhādikam ity arthaḥ
gzhan dag na re rnam par shes pa gnas pa gzugs su nye bar 'gro ba zhes bya ba ni gzugs kyi ngo bo nyid do zhes bya ba'i tha tshig go zhes zer te /
ji ltar gzhan las sra ba mkhrang bar gyur pa zhes 'byung ba la gyur pa'i don ni ngo bo nyid kyi don to zhes bya ba lta bu'o snyam du bsams pa yin no /
gnas pa po yongs su spangs nas zhes bya ba ni gnas pa po ma gtogs par te /
'jig rten na gnas pa po lhas byin la sogs pa yang gzhan la gnas pa khyim la sogs pa'i gnas kyang gzhan no zhes bya ba'i tha tshig go /
vijñānaṃ vāhayati pravartayatīty arthaḥ /
naunāvikanyāyena /
yathā nāviko nāvaṃ vāhayati /
tadvat /
na tu vijñānaṃ vijñānam evābhirūhya vāhayatīty arthaḥ /
ekasaṃtāne vijñānadvayāsamavadhānaṃ /
parasaṃtānavijñānaṃ tu yady api yugapad bhavati
gru dang mnyen pa'i tshul du zhes bya ba ni ji ltar mnyen pas gru 'dren par byed pa de dang 'dra bar ro /
rnam par shes pa 'gro bar byed pa ni 'jug par byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
rnam par shes pa nyid rnam par shes pa la gnas nas 'gro bar byed pa ni ma yin no zhes bya ba ni rgyud gcig la rnam par shes pa gnyis phrad pa med pa'o /
rgyud gzhan gyi rnam par shes pa cig car 'byung mod kyi /
na tu taditarasya samīpe vartata iti na tat tasya sthitir bhavati de ni cig shos dang nye bar 'dug pa ma yin pas de de'i gnas pa ma yin no /
nandī saumanasyaṃ /
sapta ca vijñānasthitayaḥ paṃcaskaṃdhasvabhāvāḥ tat katham iti /
saptasu vijñānasthitiṣu paṃcaskaṃdhasvabhāvatveneṣṭāsu tat kathaṃ vijñānaṃ na vijñānasthitir iṣṭam iti
dga' ba ni yid bde ba'o /
rnam par shes pa gnas pa bdun phung po lnga'i rang bzhin dag yin no zhes bya ba de yang ji lta bu zhes bya ba ni rnam par shes pa gnas pa bdun phung po lnga'i rang bzhin nyid yin par bzhed na /
evaṃ tarhīti vistaraḥ /
abhedenaikapiṇḍarūpeṇa rūpādīnāṃ skaṃdhānām upapattyāyatanasaṃgṛhīteṣu skaṃdheṣu manuṣyādinikāyasabhāgasaṃgṛhīteṣu /
sābhirāmāyāṃ sabhiratyāṃ /
vijñānapravṛttau vijñānaṃ vijñānasthitiḥ saptavijñanasthitideśanāyām abhiprīyate
de ji ltar rnam par shes pa la rnam par shes pa gnas pa zhes bya bar mi 'dod ces bya ba yin no /
de lta na 'o na ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzugs la sogs pa'i phung po rnams bye brag med par gcig tu bzlum pa'i ngo bor ni skye ba'i skye mched kyis bsdus pa'i phung po mi la sogs pa'i ris mthun pas bsdus pa dag la mngon par dga' ba dang bcas shing mngon du dga' ba dang bcas pa'i rnam par shes pa 'jug na rnam par shes pa la rnam par shes pa gnas pa bdun bshad par rnam par shes pa gnas pa zhes bya'o zhes bya bar bzhed do /
pratyekaṃ tv ekamekaṃ skaṃdhaṃ prati yathā rūpādayo vijñānasya saṃkleśāya bhavaṃti /
āśrayasaṃprayogasahabhūbhāvenopagatatvāt /
naivaṃ kevalaṃ pṛthag vijñānaṃ
so sor dbye na ste phung po re rer dbye na ni ji ltar gzugs la sogs pa rten dang mtshungs par ldan pa dang lhan cig byung ba'i ngo bor nye bar 'gro ba'i phyir rnam par shes pa kun nas nyon mongs par byed pa yin pa ltar rnam par shes pa 'ba' zhig ni logs shig tu de lta ma yin te ci zhe na /
kiṃ /
saṃkleśāya bhavatīty adhikṛtaṃ
kun nas nyon mongs par byed pa zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
kasmāt /
yugapadāśrayatvādyayogāt /
tasmāc caturvijñanasthitideśanāyāṃ kevalaṃ pṛthag vijñānaṃ na sthitiḥ proktam /
tathā vineyajanāpekṣayā hy ekatra sūtre 'nyathā vijñānasthitir uktā
ci'i phyir zhe na /
cig car du rten la sogs pa nyid du mi rung ba'i phyir ro /
de lta bas na rnam par shes pa gnas pa bzhi bshad pa dag tu rnam shes 'ba' zhig logs shig tu gnas par ma bshad do /
de bzhin du gdul ba'i skye bo la ltos nas rnam par shes pa gnas pa mdo kha cig las ni gzhan du 'byung ba la /
anyatra cānyatheti /
ata āha /
api ca kṣetrabhāveneti vistaraḥ /
vijñānasya kṣetrabhāvena catasro vijñānasthitayo rūpavedanāsaṃjñāsaṃskārasvabhāvā deśitāḥ /
vijñānaṃ bījabhāvena vapanīyarūpeṇa sopādānaṃ svabhūmikayā tṛṣṇayā satṛṣṇaṃ /
kṛtsnam eva saṃtānagataṃ deśitam iti /
na punar bījaṃ bījasya kṣetrabhāvena vyavasthāpayāṃ babhūva bhagavān /
na hi loke bījaṃ kṣetrabhāvena vyavasthāpyate /
ye ca dharmā iti vistaraḥ
'di las kyang gzhan du 'byung bas de'i phyir gzhan yang bcom ldan 'das kyis rnam par shes pa gnas pa bzhi ni zhing gi ngo bor zhes bya ba rgyas par smos te /
bcom ldan 'das kyis rnam par shes pa gnas pa bzhi po gzugs dang tshor ba dang 'du shes dang 'du byed kyi ngo bo nyid dag ni rnam par shes pa'i zhing gi ngo bor bstan la nye bar len pa dang bcas pa'i rnam par shes pa rang gi sa pa'i sred pas sred pa dang bcas pa rgyud thams cad du gtogs pa zad par ni sa bon gyi ngo bo kho nar bstan gyi sa bon nyid sa bon gyi zhing gi ngo bor rnam par gzhag par gyur pa ma yin te /
'jig rten na sa bon gyi zhing gi ngo bor rnam par 'jog par byed pa ni med do /
chos gang dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni gzugs la sogs pa'i chos gang dag rnam par shes pa dang lhan cig 'dug pa de dag kho na zhing gi ngo bor shin tu legs pa yin te /
zhing ni 'jig rten na sa bon dang lhan cig 'dug pa yin par snang ngo /
ye ca dharmā vijñānasya sahavartino rūpādayaḥ /
ta eva kṣetrabhāvena sādhutarā bhavaṃti /
sahavarti hi bījasya kṣetraṃ loke dṛśyate /
vijñānaṃ tu vijñānena saha na vartate yugapadabhāvāt /
atītānāgatās tarhi rūpādayo na vijñānasthitayaḥ prāpnuvaṃti /
te 'py atītānāgatā yathāsvam atītānāgatānāṃ vijñānānāṃ sthitayo bbhavaṃti
rnam par shes pa ni rnam par shes pa dang lhan cig 'dug pa ma yin te /
cig car 'byung ba med pa'i phyir ro /
'o na ni 'das pa dang ma 'ongs pa'i gzugs la sogs pa rnam par shes pa gnas pa ma yin par 'gyur ro zhe na /
'das pa dang ma 'ongs pa de dag kyang bdag nyid ji lta ba bzhin du rnam par shes pa 'das pa dang ma 'ongs pa rnams kyi gnas pa yin no /
tasmāt svabhūmau sarva eva sāsravā rūpādayo vijñānasthitayo bhavantīty avagantavyaṃ /
prathamā koṭir iti vistaraḥ
de lta bas na rnam par shes pa gnas pa ni rang gi sa pa'i zag pa dang bcas pa'i gzugs la sogs pa thams cad yin pa kho na'o zhes bya ba khong du chud par bya'o /
saptasu yad vijñānam iti /
paṃcaskaṃdhasvabhāvatvāt saptānāṃ vijñānasthitīnāṃ /
tatra vijñānaṃ saṃgṛhītaṃ /
na catasṛṣu /
(Abhidh-k-vy 265) vijñānasya tatrāgrahaṇāt
mu dang po ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba la bdun dag tu rnam par shes pa gang yin pa'o zhes bya ba ni rnam par shes pa gnas pa bdun ni phung po lnga'i rang bzhin yin pa'i phyir der rnam par shes pa bsdus kyi bzhi por ni ma yin te /
der rnam par shes pa ma smos pa'i phyir ro /
vijñānavarjyāḥ skaṃdhā iti /
apāyādiṣv api vijñānaṃ na catasṛṣu saṃgṛhītaṃ
rnam par shes pa ma gtogs pa'i phung po rnams so zhes bya ba ni ngan song la sogs pa na yod pa'i rnam par shes pa yang bzhir yang ma bsdus la bdun du yang ma yin te /
na saptasu apāyādiṣu vijñānaparibhedenāgrahaṇāt /
saptasu catvāraḥ skaṃdhā iti
ngan song la sogs pa na rnam par shes pa 'joms par byed pas ma smos pa'i phyir ro /
saptasu vijñānasthitiṣu ye vijñānavarjyāś catvāraḥ skamdhā uktāḥ /
te catasṛṣv api vijñānasthitiṣu saṃgṛhītāḥ
bdun dag tu phung po bzhi rnams so zhes bya ba ni rnam par shes pa gnas pa bdun dag tu rnam par shes pa ma gtogs pa'i phung po bzhi bshad pa gang dag yin pa de dag ni rnam par shes pa gnas pa bzhir yang bsdus pas gnyi gar yang bsdus pa yin te /
ubhayātrāpi saṃgṛhītāḥ ity tṛtīyā koṭiḥ /
caturthy etān ākārān sthāpayitveti /
apāyeṣu caturthe dhyāne bhavāgre ca yad vijñānam anāsravāś ca dharmāḥ /
(III /
8cd, 9) yac caitad gatyādibhedabhinnam iti /
ādiśabdena bhājanāṃtarābhavabhūmyādir gṛhyate /
jarāyur yena mātuḥ kukṣau garbho veṣṭitas tiṣṭhati
mu gsum pa yin no /
bzhi par rnam pa de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni ngan song rnams dang bsam gtan bzhi pa dang srid pa'i rtse mo na yod pa'i rnam par shes pa gang yin pa dang zag pa med pa'i chos rnams so /
'gro ba la sogs pa'i bye brag gis tha dad pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni snod dang srid pa bar ma dang sa la sogs pa bsdu'o /
mngal ni gang gis ma'i ltor bu dkris shing 'dug pa'o /
tasmāj jātā jarāyujāḥ de las skyes pa ni mngal nas skye ba yin no /
bhūtasaṃsvedajā iti /
bhūtānāṃ pṛthivyādīnāṃ saṃsvedād dravatvalakṣaṇāj jātā bhūtasaṃsvedajāḥ
'byung ba'i drod gsher las skye ba zhes bya ba ni sa la sogs pa 'byung ba rnams kyi drod gsher te /
brlan pa'i mtshan nyid las skyes pa ni 'byung ba'i drod gsher las skyes pa rnams yin no /
avikalāś cakṣurindriyādyavaikalyāt /
ahīnendriyāḥ kāṇavibhrāntāder abhāvāt
dbang po ma tshang ba ma yin pa ni mig gi dbang po la sogs pa ma tshang ba med pa'i phyir ro /
dman pa ma yin pa ni zhar ba dang yo ba la sogs pa med pa'i phyir ro /
sarvāṅgair upetā hastapādādibhiḥ /
sarvaiś ca pratyaṃgair aṃgulyādibhir upetāḥ
yan lag thams cad dang ldan pa ni lag pa dang rkang pa la sogs pa dang ngo /
nying lag thams cad dang ldan pa ni sor mo la sogs pa dang ngo /
sakṛd upajāyaṃte /
na kalalādyanupūrvyā aṇḍājādivat /
upapādane upapattau sādhukāritvāt
cig car du skye ba ni sgo nga las skye ba la sogs pa bzhin du nur nur po la sogs pa'i rim gyis ma yin pa'o /
śuklaśoṇitādyanupādānena sakṛd upajātatvāt /
upapādukā ity ucyaṃte /
krauṃcīnirjātāv iti vistaraḥ /
bhinnayānapātrau kila vaṇijau samudratīre krauṃcīṃ samabhigatau
skye zhing 'byung ba la mdzes par byed pa'i phyir te /
khu chu dang khrag la sogs pa rgyur ma byas par cig car du skyes pa'i phyir rdzus te skye ba rnams zhes bya'o /
tato nirjātau śailopaśailau sthavirāv iti /
paṃcālarājasyeti /
tasya mahādevyāḥ paṃcāṇḍaśatāni jātāni
khrung khrung mo las skyes pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni tshong pa gru chag pa dag cig rgya mtsho'i ngogs su khrung khrung mo dang 'dus pa las de las btsas pa gnas brtan brag dang nye brag ces bya ba yin no zhes grag go /
tena rājñā maṃjūṣāyāṃ prakṣipya gaṃgāyām avavāhitāni /
licchavirājena sāṃtaḥpureṇa snāyatā sā maṃjūṣohyamānā dṛṣṭā udghāṭitā ca
rgyal po lnga len gyi zhes bya ba ni de'i btsun mo chen mo las sgo nga lnga brgya byung ba dang rgyal po des sgram gyi nang du bcug ste chu bo gang g'a la bskur ba dang; li tstsha b'i'i rgyal po btsun mo dang bcas te khrus byed pas sgram chus khyer ba mthong ste /
tasyāṃ paṃcaśatāni dārakāṇāṃ dṛṣṭāni gṛhītāni ceti phye ba dang de'i nang na bu lnga brgya 'dug pa mthong nas blangs so zhes bya ba yin no /
māṃdhātṛprabhṛtayaḥ saṃsvedajāḥ nga las nu la sogs pa ni drod gsher las skyes pa yin no /
kathaṃ /
upoṣadhasya kila rājño mūrdhni piṭako jātaḥ /
tasya vṛddher anvayāt paripākānvayāt paribhedānvayād dārako jātah
ji lta zhe na rgyal po bsnyen gnas pa'i spyi bo nas 'bur 'bur po zhig skyes pa de rim gyis skyes shing rim gyis smin cing rim gyis rdol ba las bu cig skyes pa de nga las nu zhes bya ba ste drod gsher las skye ba yin no /
so 'yaṃ māndhāteti saṃsvedajo bhavati rgyal po nga las nu'i pus mo gnyis kyi steng nas kyang 'bur 'bur po zhig skyes te /
rājñaḥ khalv api māṃdhātur jānūpari piṭakau jātau tayor vṛddher anvayāt pūrvavad yāvad dārakau jātau /
tāv imau cārūpacārau /
brahmadattasya kila rājña urasi piṭako jātaḥ /
tasya vṛddher anvayāt pūrvavad yāvad dārikā jātā
de gnyis rim gyis skye ba la sogs pa las byung ba ni mdzes pa dang nye mdzes zhes bya ba de gnyis yin no zhes grag go /
rgyal po tshangs pa byin gyi brang nas 'bur 'bur po zhig skyes pa de snga ma bzhin du rim gyis 'phel ba la sogs pa las bu mo byung ba de ni thi ba'i phreng can ma zhes bya'o zhes grag go /
seyaṃ /
kapotamālinīti /
āmrapāly api kadalīstaṃbhāj jāteti śrūyate
aa mra skyong ma yang chu shing gi sdong po las skyes so zhes grag go /
prāthamakalpikā iti /
prāg āsan rūpivat sattvā iti vacanāt
bskal pa dang po pa rnams zhes bya ba ni /
sngar byung sems can gzugs can bzhin /
suparṇī garuḍaḥ /
pretānāṃ jarāyujatvasiddhyartham ucyate
zhes 'byung ba'i phyir ro /
'dab bzangs ni nam mkha' lding ngo /
āyuṣmata iti vistaraḥ /
kathaṃ gamyate jarāyujatvasiddhyartham iti /
rātrau paṃcatāṃ janitveti vacanāt /
nanu ca sutarām upapādukatvasiddhyartham iti gamyate /
paṃca rātrau /
divā paṃca tathāparān
yi dags rnams mngal nas skye ba nyid yin par grub par bya ba'i phyir tshe dang ldan pa zhes bya ba rgyas par smras so mngal nas skye ba nyid yin par grub par bya ba yin par ci mngon zhe na /
mtshan mo bu lnga skyes nas zhes 'byung ba'i phyir ro /
bdag gis mtshan mo bu lnga dang /
de bzhin nyin mo gzhan lnga dag /
nāsti tṛptis tathāpi me iti vacanāt /
jarāyujair hi bhakṣitais tṛptir bhavet /
jarāyujasiddhyartham eva /
nopapādukasiddhyarthaṃ /
rātrau paṃcānāṃ sakṛjjanma divā capareṣāṃ (Abhidh-k-vy 266) paṃcānāṃ na virudhyate
bskyed nas de dag zos mod kyi /
'on kyang bdag ni tshim pa med /
ces 'byung ba'i phyir ches rdzus te skye ba nyid yin par grub par bya ba ma yin nam mngal nas skyes pa dag zos pas ni tshim par 'gyur ro zhe na /
mngal nas skye ba nyid yin par grub par bya ba kho na yin gyi /
rdzus te skye ba yin par grub par bya ba ni ma yin no /
mtshan mo yang lnga cig car 'byung la /
tāvatkālena tadātmabhāvaparipūritaḥ /
krameṇāpi ca rātrau paṃcānāṃ divāpareṣāṃ paṃcānāṃ janma na virudhyate
nyin mo yang gzhan lnga 'byung ba la 'gal ba dag med de dus de tsam gyis lus yongs su brtas par 'gyur ro /
rim gyis mtshan mo yang lnga nyin mo yang lnga bskyed pa la 'gal ba med de /
sattvajātiḥ sā tādṛśī karmaṇāṃ cāciṃtyo vipāka iti sems can gyi rigs de de 'dra zhing las rnams kyi rnam par smin pa yang bsam gyis mi khyab pas so /
abhipravṛddhajighāṃsādoṣatvāt tu nāpi tṛptir astīti bkres pa shas che ches pa'i nyes pas ni tshim pa med do /
prāptopapattivaśitvo 'pīty anena jarāyujopapattau karmabalātkārayogaṃ darśayati skye ba la dbang thob pa zhes bya ba 'dis ni mngal nas skye ba'i skye bar las kyi nan gyis mnan pa mi rung bar ston par byed do /
yathānyatīrthyā apabhāṣanta iti /
anyatīrthyā maskariprabhṛtayaḥ /
yathoktaṃ nirgranthaśāstre ṛddhiṃ bhadanta ko darśayti
gzhan mu stegs kha zer ba zhes bya ba la gzhan mu stegs dag ni ma ska ri la sogs pa ste /
gcer bu'i bstan bcos las ji skad du btsun pa su zhig rdzu 'phrul ston par bgyid lags /
māyāvī gautama iti /
tathā bhagavantam evoddiśyānyatroktaṃ
sgyu ma mkhan goo ta ma yin no zhes 'byung ba dang de bzhin du bcom ldan 'das kho na la gzhan du bskal pa brgya 'das nas /
kalpaśatasyātyayād evaṃvidho loke māyāvī prādurbhūya māyayā lokaṃ bhakṣayatīti /
upajīvatīty arthaḥ /
bāhyabījābhāvād iti /
bāhyasya śukaśoṇitakardamāder abhāvād ity arthaḥ ādhiṣṭhānikīm iti
sgyu ma mkhan 'di lta bu 'jig rten du byung nas sgyu mas 'jig rten za'o zhes zer ba 'byung ste nye bar 'tsho'o zhes bya ba'i tha tshig go /
phyi'i sa bon med pa'i phyir zhes bya ba ni phyi'i khu chu dang khrag gi 'dam rdzab la sogs pa med pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
yad adhitiṣṭhati idam evaṃ bhavatv iti tad adhiṣṭhānaṃ /
tat prayojanam asyās tatra vā bhavā ṛddhir ādhiṣṭhānikī
byin gyis brlabs pas byung ba zhes bya ba ni 'di 'di ltar gyur cig ces byin gyis rlob pa gang yin pa de ni byin gyis brlab pa'o /
'di la dgos pa de yod pa'am de las byung ba'i rdzu 'phrul ni byin gyi rlabs las byung ba ste /
tām icchatāṃ bauddhānāṃ na yukta eṣa parihāra iti de yin par 'dod pa'i sangs rgyas pa rnams la ni lan de rigs pa ma yin no /
katamaḥ /
ya uktaḥ /
śarīradhātūnām avasthāpanārtham iti /
praśnāt praśnāntaram utpadyata iti
gang zhig ce na /
ring bsrel sku gdung rnams gzhag pa'i phyir zhes bshad pa gang yin pa'o /
atha kimarthaṃ caramabhaviko bodhisattva iti praśna ukto vistareṇa /
tatra coktaṃ /
śarīradhātūnām avasthāpanārtham iti vistaraḥ /
tasmāt praśnād idaṃ praśnāntaram upajāyate
dri ba las dri ba gzhan 'byung ste zhes bya ba ni 'o na ci'i phyir srid pa tha ma pa'i byang chub sems dpa' zhes bya ba dri ba rgyas par smos la de yang ring bsrel sku gdung rnams gzhag pa'i phyir zhes bya ba rgyas par bshad pa'i dri ba de las dri ba gzhan gal te rdzus te skye ba rnams zhes bya ba rgyas pa 'di 'byung ngo /
lus zhig pa ni shi ba'i lus so /
yady upapādukānām iti vistaraḥ /
kāyanidhanaṃ kāyanāśaḥ /
upapādukaḥ suparṇī upapādukaṃ nāgam iti viśeṣaṇadvayaṃ kimarthaṃ /
kim anupapādukā api suparṇino nāgāś ca santi /
santīty āhuḥ /
caturvidhā hi garuḍā nāgāś cāṃḍajādibhedāt
rdzus te skye ba'i nam mkha' lding gis rdzus te skye ba'i klu zhes bya ba khyad par gnyis ci'i phyir smos /
ci rdzus te skye ba ma yin pa'i nam mkha' lding dang klu dag kyang yod dam zhe na smras pa yod de /
nam mkha' lding dang klu rnams ni sgo nga las skyes pa la sogs pa'i bye brag gis rnam pa bzhi'o /
de dag gi nang na rdzus te skye ba rnams ni rab yin no /
teṣām upapādukā uttamāḥ drod gsher las skye ba rnams ni rab 'og yin no /
saṃsvedajā upottamāḥ /
jarāyujā madhyāḥ aṇḍajā jaghanyāḥ
mngal nas skye ba rnams ni 'bring yin no /
sgo nga las skye ba rnams ni tha ma yin no /
tatropapādukaḥ suparṇī sarvān upapādukādīn uddharati bhakṣārthaṃ de la nam mkha' lding rdzus te skye bas ni rdzus te skye ba la sogs pa thams cad bza' ba'i phyir 'byin to /
saṃsvedajas trīn saṃsvedajādīn /
jarāyujo dvau jarāyujāṇḍajau /
aṇḍajo 'ṇḍajam eveti varṇayanti
drod gsher las skye bas ni drod gsher las skye ba la sogs pa gsum mo /
mngal nas skye bas ni mngal nas skye ba dang sgo nga las skye ba dang gnyis so /
sgo nga las skye ba ni sgo nga las skye ba kho na'o zhes brjod do /
yāvan na mṛta iti /
yadā jīvati /
tadā tan māṃsādi nāntardhīyata iti nidarśitaṃ bhavati
ji srid ma shi ba'i bar du zhes bya ba ni ji srid gson pa de srid du de'i sha la sogs pa mi snang bar mi 'gyur ro zhes ston pa yin no /
na punar mṛtasyāsya tṛpyatīti /
na punar mṛtenānena tṛpyatīty arthaḥ
shi ba des tshim par 'gyur ba ni ma yin no zhes bya ba ni shi zin pa des tshim par mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tṛpipūrau vibhāṣeti vibhāṣāṣaṣṭhīṣyate /
tasya mṛtasyākāśasyeva bhakṣitasya mānsapiṇḍāntardhānān na tṛpyatīty avagantavyaṃ
sha'i gong bu mi snang bar 'gyur ba'i phyir shi ba nam mkha' dang 'dra ba zos pa des de tshim par mi 'gyur ro zhes bya bar khong du chud par bya'o /
sā hi dve gatī iti narakagatir devagatiś ca des ni 'gro ba gnyis zhes bya ba ni dmyal ba'i 'gro ba dang lha'i 'gro ba'o /
tisṛṇāṃ ca pradeśa iti gsum gyi phyogs zhes bya ba ni dud 'gro dang /
tiryakpretamanuṣyagatīnāṃ /
(III /
10) gatyantarālatvāt /
gatyor antarālatvāt /
nanu cāvyākṛtaiva gatir iṣyate
yi dags dang mi'i 'gro ba rnams kyi'o /
'gro ba bar ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'gro ba gnyis kyi bar ma yin pa'i phyir ro /
'gro ba go lung du ma bstan pa kho na yin par 'dod pa ma yin nam /
upapattibhavaś caikāṃtena kliṣṭaḥ skye ba'i srid pa ni gcig tu nyon mongs pa can yin la /
maraṇabhavo 'pi kadācit kuśalaḥ kliṣṭo vā bhavati 'chi ba'i srid pa yang res 'ga' dge ba'am nyon mongs pa can du 'gyur te /
na gatiḥ /
kathaṃ tayor gatiśabdam adhyāropya gatyantarālatvād ity ucyate
'gro ba ma yin na ji ltar de gnyis la 'gro ba zhes bya ba'i sgrar btags nas 'gro ba'i bar ma yin no zhes bya zhe na /
naiṣa doṣaḥ /
maraṇopapattibhavayor anivṛtāvyākṛtānāṃ nikāyasabhāgajīvitendriyajātyādīnāṃ (Abhidh-k-vy 267) gatisvabhāvānāṃ tatkāle vidyamānatvāt /
kāmarūpadhātvoś ca kāyendriyasyāpy avaśyaṃ bhāvāt
'di ni nyes pa med de /
de'i tshe 'chi ba dang skye ba dag gi srid pa dag ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa ris mthun pa dang srog gi dbang po dang skye ba la sogs pa 'gro ba'i ngo bo nyid dag kyang yod pa'i phyir la 'dod pa dang gzugs kyi khams na ni lus kyi dbang po yang gdon mi za bar yod pa'i phyir ro /
na copapattivan maraṇabhavo 'vaśyaṃ kliṣṭo nāpy avaśyaṃ kuśalaḥ 'chi ba'i srid pa yang skye ba'i srid pa bzhin du nyon mongs pa can du nges pa yang ma yin la /
tasmāt teṣu gatiśabdam āropya gatyaṃtarālatvād ity uktaṃ /
pade gatyarthatvād iti
dge bar nges pa yang ma yin te /
de lta bas na de dag la 'gro ba zhes bya ba'i sgrar btags nas 'gro ba'i bar ma yin pa'i phyir ro zhes bshad do /
pada gatāv iti paṭhyate srid pa bar ma byung ba min /
'o na ci zhe na /
tenopapannaśabdasyopagatārthaṃ darśayati /
nopapanno 'ntarābhavaḥ /
kiṃ tarhi /
upapadyamāna iti /
abhivyaktiḥ samāptiś ceti
'byung ba zhes bya'o /
mngon zhing rdzogs pa'o zhes bya ba ni 'phen par byed pa'i las kyis ni ris mthun pa mngon la rdzogs par byed pa dag gis ni rdzogs pa yin te /
ākṣepakeṇa karmaṇā nikāyasabhāgasyābhivyaktiḥ paripūrakaiḥ parisamāptiḥ /
sarvasmiṃ janmani karmadvayasya vyāpārāt /
ekaṃ janmākṣipaty ekam anekaṃ paripūrakam iti vacanāt /
atha vā yatra deśe ākṣiptasya karmaṇā nāmarūpasya vipākasya prādurbhāvo 'bhivyaktiḥ /
ṣaḍāyatanapūrtiś ca samāptiḥ
skye ba gcig ni gcig gis 'phen /
rdzogs par byed pa du ma yin /
zhes 'byung bas skye ba thams cad la las gnyis bya ba byed pa'i phyir ro /
yul gang du ming dang gzugs las kyis ji ltar 'phangs pa bzhin 'byung zhing mngon la skye mched drug tshang zhing rdzogs pa de ni bgrod par bya ba'i yul yin no /
sa deśo 'vagantavyaḥ 'bru yi rgyun dang chos mthun phyir /
(III /
11, 12) vrīhisaṃtānasādharmyād iti vistaraḥ /
saṃbadhnaṃs tānaḥ saṃtāno vrīheḥ saṃtāno vrīhisaṃtānaḥ /
tena sādharmyād na vicchinnasya bhavasyodbhavo bhavati
zhes bya ba rgyas par 'byung ba la 'brel zhing 'phel ba ni rgyun to /
'bru'i rgyun ni 'bru'i rgyun te /
de dang chos mthun pa'i phyir srid pa chad pa las byung ba ma yin no /
yato 'paiti /
yatra cotpadyate /
tadantarālasaṃtānavartirūpapūrvakam upapattibhavarūpaṃ /
svopādānarūpasaṃtānarūpasvabhāvatvāt /
vrīhisaṃtānapaścāttararūpavat /
saṃtānavartināṃ hi dharmāṇām avicchedena deśāntarotpattyā deśāntareṣu prādurbhāvo dṛṣṭaḥ
skye ba'i srid pa'i gzugs ni gang dang 'bral ba dang gang du 'byung ba de dag gi bar ma'i rgyun la yod pa'i gzugs sngon du 'gro ba can yin te /
rang gi nye bar len pa gzugs kyi rgyun gyi ngo bo'i ngo bo nyid can yin pa'i phyir /
'bru'i rgyun phyis 'byung ba'i gzugs lta bu'o /
tadyathā vrīhisaṃtānasya /
vrīhisaṃtānapaścāttararūpaṃ hi yato deśāntarād apaiti
rgyun gyis 'byung ba'i chos rnams ni rgyun mi 'chad par yul gzhan du 'byung ba'i sgo nas yul gzhan dag tu 'byung ba mthong ste /
yatra ca deśāṃtara utpadyate dper na 'bru'i rgyun lta bu'o /
tadantarālasaṃtānavartirūpapūrvakam utpadyate /
kṣaṇikavādināṃ hy ayam asmākaṃ siddhāntaḥ
'bru'i rgyun phyis 'byung ba'i gzugs ni yul gzhan gang dang 'bral ba dang yul gzhan gang du 'byung ba de dag gi par ma'i rgyun la yod pa'i gzugs sngon du 'gro ba can du 'byung ste /
yadā grāmād grāmāṃtaraṃ nīyate vrīhiḥ 'di ni kho bo cag skad cig mar smra ba rnams kyi grub pa'i mtha' yin no /
na sa viṛhiḥ pūrvatra grāme nirudhya tadgrāmāntarāle 'nutpadyamāno 'nekayojanāntarite 'pi grāmāntara utpadyate /
kiṃ tarhi /
nirantarākāśadeśotpādanirodhakrameṇotpadyate grāmāntare /
tac ca svopādānarūpasaṃtānarūpasvabhāvaṃ /
tathopapattibhavarūpam apy utpadyata iti
gang gi tshe 'bru grong nas grong gzhan du khyer ba na 'bru de grong snga mar 'gags nas grong de gnyis kyi bar du mi 'byung bar dpag tshad du mas bcad pa'i grong gzhan du 'byung ba ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
nam mkha'i phyogs su skye ba dang 'gag pa bar ma pa'i rim gyis grong gzhan du 'byung la /
de yang rang gi nye bar len pa gzugs kyi rgyun gyi ngo bo'i ngo bo nyid can yin pa ltar skye ba'i srid pa'i ngo bo yang de dang 'dra bar 'byung ngo /
atrācāryaguṇamatiḥ saha śiṣyeṇācāryavasumitreṇa svanikāyānurāgabhāvitamatir vyākhyānavyāpāram apāsya pratyavasthānapara eva vartate 'di la slob dpon yon tan blo gros ni slob ma slob dpon dbyig bshes dang bcas te /
rang gi sde pa la blo zhen cing goms pas rnam par 'chad pa'i las btang ste rgol ba lhur len pa 'ba' zhig la 'jug go /
vayam iha śāstrārthavivaraṇaṃ praty ādriyāmahe /
na tad dūṣaṇaṃ /
niḥsāratvāt bahuvaktavyabhayāc ca /
bhaviṣṇur bhavanaśīlaḥ /
vicchinno 'pīti vistaraḥ
bdag ni 'di la bstan bcos kyi don dpyad pa 'ba' zhig la 'bad kyi ched mi che ba'i phyir dang tshig mangs su dogs pa'i phyir de sun 'byin pa la ni ma yin no /
tshul can ni ngang tshul can no /
ādarśādiṣu bimbāt pratibimbam iti /
ādarśodakādiṣu bimbān mukhāt pratibimbaṃ mukhacchāyārūpaṃ vicchinnam utpadyamānaṃ dṛṣṭam ity anenānaikāntikatām udgrāhayati
chad nas 'byung ba yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba la me long la sogs pa dag gi nang du gzugs las gzugs brnyan lta bu'o zhes bya ba ni me long la sogs pa'i nang du gzugs gdong las gzugs brnyan gdong 'dra ba'i ngo bo chad nas 'byung ba mthong ste /
'dis ni ma nges pa nyid du ston par byed do /
pratisādhanaṃ vā karoti /
yato 'paiti /
yatra cotpadyate /
na tadantarālasaṃtānavartirūpapūrvakam upapattibhavarūpaṃ /
svopādānarūpasaṃtānarūpasvabhāvatvāt /
(Abhidh-k-vy 268) pratibimbarūpavad iti
yang na phyir sgrub par byed pa yin te /
skye ba srid pa'i gzugs ni gang dang 'brel ba dang gang du 'byung ba de dag gi bar ma'i rgyun la yod pa'i gzugs sngon du 'gro ba can ma yin te /
rang gi nye bar len pa gzugs kyi rgyun gyi ngo bo'i ngo bo nyid can yin pa'i phyir gzugs brnyan gyi gzugs lta bu'o zhes bya ba yin no /
pratibimbaṃ nāmānyad evotpadyate dharmāntaram ity asiddham etad iti gzugs brnyan zhes bya ba kha dog gi khyad par gzhan kho na zhig 'byung ngo zhes bya ba de ni ma grub pa zhes bya ba la /
bimbasāmarthyād eva tatrārśādiṣu pratibimbākāraṃ bhrāntaṃ vijñānam utpadyata ity ācāryasyābhiprāyaḥ /
na tatra pratibhiṃbaṃ nāma kiṃcid astīty anena dharmyasiddhiṃ nāma dṛṣṭāntadoṣaṃ darśayati
slob dpon gyi dgongs pa ni me long la sogs pa de la gzugs kyi mthu kho nas 'khrul pa'i shes pa gzugs brnyan gyi rnam pa can skye'i de la gzugs brnyan zhes bya ba ni chung zad kyang med do snyam pa yin te /
'dis ni dpe'i skyon chos can ma grub pa zhes bya ba ston par byed do /
tasmān nānaikāntatāsti /
na caitat pratisādhanaṃ sādhv iti /
siddhāv api ca satyām
de lta bas na ma nges pa nyid kyang med la phyir bsgrub pa de yang bzang po ma yin no /
asāmyād anidarśanam iti /
pratibimbasya dravyasattvena siddhāv api satyām asāmyād dārṣṭāntikenānidarśanam anudāharaṇaṃ pratibimbakam iti
grub tu zin kyang mi 'dra ba'i phyir dpe ma yin no zhes bya ba ni gzugs brnyan rdzas su yod pa nyid du grub tu zin kyang dngos dang mi 'dra ba'i phyir dpe ma yin te /
dper brjod du mi rung ngo /
kathaṃ tāvad asiddham iti re zhig ji ltar na ma grub ce na zhes bya ba la /
tāvacchabdaḥ krame /
asiddhatāyuktiṃ tāvad darśayann āha
re zhig ces bya ba'i sgra ni rim mo /
re zhig ma grub pa nyid kyi rigs pa bstan pa'i phyir /
sahaikatra dvayābhāvād iti vistaraḥ gcig na lhan cig gnyis med phyir /
zhes bya ba rgyas par smos te /
tatraiva hi ādarśadeśe ādarśarūpaṃ dṛśyate pārśvasthitena na pratibimbakaṃ /
pratibiṃbakaṃ ca tatraiva dṛśyate 'bhimukhāvasthitena nādarśarūpaṃ
me long gi yul de nyid na blo na 'dug pas ni me long gi gzugs mthong gi gzugs brnyan ma yin la de nyid na mdun na 'dug pas ni gzugs brnyan mthong gi me long gi gzugs ma yin te /
na caikatradeśe upādāyarūpadvayasyāsti sahabhāvaḥ yul gcig na rgyur byas pa'i gzugs gnyis lhan cig 'dug pa med do /
kiṃ kāraṇaṃ /
āśrayabhūtabhedāt /
āśrayabhūtāni hi taryor bhinnānīti /
nāsty ādarśarūpāśrayabhūtair avaṣṭabdhe deśe pratibimbakarūpāśrayabhūtānāṃ tatrāvakāśaḥ
ci'i phyir zhe na rten gyi 'byung ba tha dad pa'i phyir ro /
de gnyis kyis rten gyi 'byung ba rnams tha dad pas me long gi gzugs brnyan gyi rten gyi 'byung ba rnams kyis non pa'i yul der gzugs brnyan gyi gzugs kyi rten gyi 'byung ba rnams kyi go skabs med de /
ato nopādāyarūpadvayasyāsti saṃbhavaḥ de'i phyir rgyur byas pa'i gzugs gnyis 'byung ba med do /
tad evaṃ yugapad vijñānadvayasyābhāvāt /
upādāyarūpadvayasya caikatra sahabhāvābhāvāt
de lta bas na de ltar rnam par shes pa cig car med pa'i phyir dang rgyur byas pa'i gzugs gnyis kyang gcig tu 'byung ba med pa'i phyir de ni cung zad kyang med do zhes bya bar ston to /
na tat kiṃcid astīti darśayati /
yatraiva hi deśe ādarśarūpaṃ dṛśyate
gal te yul gang na me long gi gzugs snang ba de nyid na gzugs brnyan yang snang gi gzhan na ni ma yin na nyes pa ci yod ce na smras pa /
iti bhimbakaṃ ca tatraiva /
na tv anyatra
gcig na gzugs gnyis lhan cig 'byung ba ni med do zhes snga ma bzhin du brjod par bya'o /
ko doṣa ity āha rnam pa gcig tu na /
na caikatra rūpadvayasyāsti sahabhāva iti /
pūrvavad vādcyaṃ /
atha vā /
sahaikatra dvayābhāvād ity asya sūtrasyāyam arthaḥ /
ekatra rūpe puruṣadvayasya paśyata evābhāvāt sahadarśanasya pratibimbam asiddham iti vākyadhyāhāraḥ /
katham ity āha /
digbhedavyavasthitaiḥ puruṣair ekair uttaradigvyavasthitair itarair dakṣiṇadigvyavasthitaiḥ /
ekasmiṃ vāpyambudeśe ekasmiṃs taṭākajaladeśe
gcig na lhan cig gnyis med phyir /
zhes bya ba'i mdo'i don ni 'di yin te /
gzugs gcig la lta ba po skyes bu gnyis kyis lhan cig mthong ba med pa'i phyir gzugs brnyan ma grub pa'o zhes bya bar tshig khong nas drang ngo /
ji lta zhe na /
smras pa phyogs tha dad pa na gnas pa ste /
kha cig byang phyogs na gnas pa rnams dang kha cig lho phyogs na gnas pa'i mi rnams kyis mtshe'u'i chu'i yul gcig na ste /
svābhimukhadeśasthitānāṃ rūpāṇāṃ dakṣiṇataṭordhvasthitāni rūpāṇy uttaradigvyavasthitapuruṣasvābhimukhasthāni uttarataṭordhvasthitāny api rūpāṇi dakṣiṇadigvyavasthitapuruṣasvābhimukhasthāni /
teṣām ubhayeṣāṃ /
kiṃ pratibimbakaṃ anyonyam upalabhyate
mtshe'u'i nang gi phyogs gcig na rang gi mdun rol gyi yul na gnas pa'i gzugs lho phyogs kyi ngogs kyi kha na 'dug pa'i gzugs rnams ni byang phyogs kyi ngogs na 'dug pa'i skyes bu'i rang gi mdun rol na gnas pa yin la /
byang phyogs kyi ngogs kyi kha na 'dug pa'i gzugs rnams kyang lho phyogs na 'dug pa'i skyes bu'i rang gi mdun rol na gnas pa yin te de rnams kyi'o /
uttaradigvyavasthitair dakṣiṇataṭādhaḥ pratibimbakam upalabhyate /
dakṣiṇadigvyavasthitair apy uttarataṭādhaḥ pratibiṃbakam upalabhyate
ci zhe na /
gzugs brnyan phan tshun dmigs te tshig gi don ni byang phyogs na 'dug pa rnams kyis kyang lho phyogs kyi ngogs kyi gting na gzugs brnyan dmigs la lho phyogs na 'dug pa rnams kyis kyang byang phyogs kyi ngogs kyi gting na gzugs brnyan dmigs kyi /
evam anyonyam upalabhyate /
na tūbhayaṃ yugapad upalabhyate iti vākyārthaḥ /
na hi svataṭādhaḥ pratibiṃbakaṃ ekataṭasthaiḥ samantato 'pi vāpījalaṃ paśyadbhir upalabhyate
gnyi ga cig car dmigs pa ni ma yin no zhes bya ba yin te /
rang rol gyi ngogs kyi gting gi gzugs brnyan ni ngogs de na 'dug pa mtshe'u'i chu ril gyis mthong ba rnams kyis kyang mi dmigs so /
tataḥ kim iti ced ata āha gal te des na ci zhe na /
de'i phyir smras pa /
na tv ekatra rūpe ghaṭe paṭe vā dvayoḥ paśyatoḥ puruṣayoḥ sahadarśanaṃ (Abhidh-k-vy 269) na bhavati bum pa'am ras yug gi gzugs gcig la lta ba po skyes bu gnyis kyis lhan cig mi mthong ba ni ma yin te /
bhavaty evety arthaḥ /
iha tu na bhavati sahadarśanam ity ato na tatra rūpāntarotpattir yukteti
mthong ba kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
'dir ni lhan cig mthong ba ma yin te /
de'i phyir der gzugs gzhan zhig 'byung bar ni rigs pa ma yin no; /
atha vāsyāyam arthaḥ rnam pa gcig tu na 'di'i don ni 'di yin te /
chāyātapayoś ca dvayos sahaikatrabhāvo na dṛṣṭo loke 'jig rten na grib ma dang nyi ma gnyis kyang lhan cig 'byung ba ma mthong ste /
yatra chāyā bhavati maṇḍape 'nyatra vā 'dun khang ngam gzhan na yang rung gang na grib ma yod pa de na nyi ma med la /
na tatrātapaḥ /
yatra vātapo bhavaty abhyavakāśe /
na tatra chāyā /
upalabhyate ca chāyāstha ādarśe sūryasya pratibimbakam iti /
kathaṃ /
taṭāke sūryapratibiṃbakam utpadyate /
tattaṭākataṭasthe ca chāyāvati maṇḍape ādarśaḥ sthāpyate /
tatrādarśake taṭākasthasya sūryapratibiṃbakasyāparaṃ pratibiṃbakam utpadyate /
taṭāke ca yat sūryapratibhimbakaṃ
bla gab med pa gang na nyi ma yod pa de na grib ma med na /
grib ma na 'dug pa'i me long gi nang na nyi ma'i gzugs brnyan yang dmigs so /
ji lta zhe na /
mtshe'u'i nang du ni nyi ma'i gzugs brnyan yang 'byung la /
mtshe'u de'i ngogs na yod pa'i 'dun khang grib ma can gyi nang du me long zhig bzhag na me long de'i nang du nyi ma'i gzugs brnyan mtshe'u na 'dug pa de'i gzugs brnyan gzhan zhig kyang 'byung bar 'gyur ro /
tat sūryasamuttham ity avaśyam /
ātapasvabhāvam ity abhyupagaṃtavyaṃ /
yac cāparam ādarśe pratibimbakaṃ /
tad ātapasvabhāvapratibiṃbakasamuttham ity etad apy avaśyam ātapasvabhāvam abhyupagaṃtavyam /
evaṃ sati chāyātapayoḥ sahasvabhāvaḥ syāt
mtshe'u'i nang gi nyi ma'i gzugs brnyan gang yin pa de yang nyi mas kun nas bslang ba yin pas gdon mi za bar nyi ma'i ngo bo nyid yin par khas blang bar bya dgos la /
me long gi nang du gzugs brnyan gzhan 'byung ba gang yin pa de yang nyi ma'i ngo bo nyid kyi gzugs brnyan gyis kun nas bslang ba yin pas 'di yang gdon mi za bar nyi ma'i ngo bo nyid yin par khas blang bar bya dgos so /
na cānyatra loke chāyātapayoḥ sahabhāva iti /
na yukto 'sya pratibiṃbakasya tatra prādurbhāvaḥ /
kūpa ivodakam iti
de lta yin dang grib ma dang nyi ma dag lhan cig na 'dug par 'gyur ba zhig na 'jig rten na gzhan na ni grib ma dang nyi ma dag lhan cig 'dug pa yang med pas der gzugs brnyan de 'byung bar rigs pa ni ma yin no /
yathā kūpe dūrāntargatam udakam dṛśyate /
tathā candrapratibimbakam apy atraivāntargataṃ dṛśyate
khron pa'i chu bzhin du zhes bya ba ni ji ltar khron pa'i nang na chu ma zad pa ring mo zhig na 'dug par snang ba de bzhin du zla ba'i gzugs brnyan 'di nyid kyi nang na 'dug pa yang de dang 'dra bar snang ste /
na cādarśas tāvad vastuphalo 'sti /
tac ca tatrotpadyamānaṃ /
tac ca pratibiṃbakam ādaśa evotpadyamānaṃ /
nānyatrādhastād upalabhyeta /
upalabhyate ca /
ato nāsty eva tat kiṃcit
me long la ni de tsam gyi rngam kyang med do /
de yang 'di'i nang du 'byung na ni gzugs brnyan de yang me long kho na'i nang du 'byung na ni pha zad gzhan na dmigs par yang mi 'gyur ba zhig na dmigs te de lta bas na de ni cung zad kyang med kyi gang de ltar snang ba de ni gzugs dang me long la sogs pa'i mtshan nyid tshogs pa de'i mthu yin no /
sāmagryās tu bimbādarśādilakṣaṇāyāḥ /
sa tasyāḥ prabhāvo yat tathā darśanaṃ bhavati /
acintyo hi dharmāṇāṃ śaktibhedaḥ /
ayaso 'yaskāntābhigamanadarśanāt /
na kāṣṭhādīnāṃ yathā
chos rnams kyi mthu'i bye brag ni bsam gyis mi khyab ste /
dper na khab long gis lcags len par snang gi shing la sogs pa ma yin pa dang zla ba shar nas chu shel las chu 'byung bar snang gi /
candrakāntāc candrodaye 'psaṃbhavaprakṣaraṇadarśanaṃ /
nāṃgārādīnām /
ity evamādi vaktavyaṃ /
ādarśasaṃtānasambaddhatvād iti /
na biṃbasaṃtānabhūtaṃ pratibimbam /
ādarśasaṃbaddhatvāt /
ādarśarūpavat /
sahabhāvāc ca
sol ba la sogs pa las ni ma yin pa lta bu'o zhes bya ba de lta bu la sogs pa brjod par bya'o /
me long gi rgyud dang 'brel pa'i phyir zhes bya ba ni gzugs brnyan ni gzugs kyi rgyun du gyur pa ma yin te /
me long gi rgyud dang 'brel pa'i phyir me long gi gzugs lta bu'o /
bimbasamānakālarūpāntaravat /
tad evaṃ yathā maraṇabhavasyopapattibhavaḥ saṃtānabhūtaḥ /
naivaṃ bimbasya pratibimbakam iti /
sādhanānanvitaḥ pratibimbakadṛṣṭāntaḥ /
vrīhisaṃtānapaścāttararūpadṛṣṭāntas tu svasaṃtānapūrvarūpasaṃtānabhūta iti
lhan cig 'byung ba'i phyir zhes bya ba ni gzugs dang dus gzhan mnyam pa'i gzugs lta bur ro /
de ltar na skye ba'i srid pa 'chi ba'i srid pa'i rgyun du gyur pa ji lta bar gzugs brnyan ni gzugs kyi de lta bu ma yin pas gzugs brnyan gyi dpe bsgrub pa dang mi ldan pa yin no /
'bru'i rgyun phyis 'byung ba'i ngo bo'i dpe ni rang gi rgyun snga ma'i rgyun can du gyur pa yin pas de lta bas na dpe dang mthun pa yin no /
tasmād asāmyaṃ dṛṣṭāntasya pratibiṃbasya ceti /
dvayodayād iti vistaraḥ /
dvayenodayo dvayodayaḥ /
tasmād bimbāc cādarśāc cety arthaḥ
gzugs brnyan ni gnyis las 'byung phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gnyis kyis 'byung ba ni gnyis las 'byung ba'o /
de'i phyir te gzugs dang me long las zhes bya ba'i tha tshig go /
yat pradhānaṃ kāraṇam ādarśādi /
tad āśrityotpadyate pratibimbaṃ
gzugs brnyan ni gtso bo'i rgyu me long la sogs pa gang yin pa de la brten nas 'byung ste /
ādarśādi hi pratibhimbasya pradhānaṃ kāraṇaṃ tadanuvidhānāt gzugs brnyan gyi gtso bo'i rgyu ni me long la sogs pa yin te /
tadyathā yady asis tiryagavasthito bhavati /
pratibimbam api tiryag āyataṃ ca dṛśyate /
yady ūrdhvam avasthito bhavati /
pratibimbam api tathaiva dṛśyate /
na caivam upapattibhavasyāpi dvābhyāṃ kāraṇābhyāṃ saṃbhavaḥ maraṇabhavāc cānyataś (Abhidh-k-vy 270) ca pradhānabhūtād ādarśasthānīyāt
de dag gi rjes su byed pa'i phyir ro /
'di lta ste /
gal te ral gri'i phred du 'dug na ni gzugs brnyan yang chu rings su 'dug par snang la gal te bsgreng ste 'dug na ni gzugs brnyan yang de kho na ltar snang na /
skye ba'i srid pa yang de ltar 'chi ba'i srid pa dang me long lta bu gtso bo'i rgyu gang yang rung ba zhig dang gnyis las 'byung ba ni med do /
bāhyaṃ śuklaśoṇitaṃ pradhānakāraṇam iti cet gal te phyi'i khu chu dang khrag la sogs pa gtso bo'i rgyu yin no zhe na /
na /
acetanatvāt /
upapādukānāṃ ca tadabhāvāt /
ato 'py ayam asamāno dṛṣṭāntaḥ /
kim anena darśitaṃ bhavati
sems pa med pa'i phyir dang rdzus te skye ba rnams la yang de med pa'i phyir ma yin te /
de'i phyir yang dpe 'di ni mi 'dra ba yin no /
'dis ci zhig bstan par 'gyur zhe na /
uktālitaviśeṣaṇe hetāv ayam atulyo dṛṣṭāntaḥ iti khyad par du byas pa'i gtan tshigs la dpe 'di mthun pa ma yin no zhes bya ba yin no /
katham iti /
yato 'paiti /
yatra cotpadyate /
tadantarālasaṃtānavartirūpapūrvakam upapattibhavarūpam
ji lta zhe na /
skye ba'i srid pa'i gzugs ni gang dang bral ba dang gang du skye ba de dag gi bar ma'i rgyud la yod pa'i gzugs sngon du 'gro ba can yin te /
advayotpannasvopādānarūpasaṃtānarūpasvabhāvatvāt /
vrīhisaṃtānapaścāttararūpavad iti /
tad evaṃ sati nāsya sādhanasyānaikāntikatā śakyam udgrāhayituṃ
gnyis las 'byung ba ma yin pa ni nye bar lan pa gzugs kyi rgyun gyi ngo bo'i ngo bo nyid can yin pa'i phyir 'bru'i rgyun gyis 'byung ba'i ngo bo lta bu'o zhes bya ba yin no /
de lta yin na bsgrub pa 'di la ma nges pa nyid kyang brjod par mi nus la /
nāpi pratisādhanaṃ kartum ity uktaṃ bhavati phyir bsgrub par bya ba yang nus pa ma yin no zhes bshad pa yin no /
āgamenāntarābhavasyāstitvaṃ sādhayann āha lung gis kyang srid pa bar ma yod pa nyid du bsgrub pa'i phyir /
kaṇṭhokteś cāstīti svaśabdābhidhānād ity arthaḥ /
naitat sūtraṃ tair āmnāyata iti /
tair nikāyāntarīyaiḥ /
kasmān nāmnāyate /
tadāgameṣv abhāvāt /
nikāyantarāgamaprasiddhaṃ kim iti na pramāṇaṃ kriyate
mgur nas gsungs phyir yod ces bya ba smos te /
rang gi ming nas brjod pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
mdo 'di dag mi 'don to zhes bya ba ni sde pa gzhan dag go /
ci'i phyir mi 'don ce na /
de dag gi lung dag las mi 'byung ba'i phyir ro /
sde pa gzhan gyi lung las grags pa ci ste tshad mar mi 'dzin zhe na /
mūlasaṃgītibhraṃśena samāropitasūtrāśaṃkitatvāt /
trayāṇāṃ sthānānām iti
yang dag par bsdus pa'i bzhi po nyams pas mdo sgro btags pa yin par dogs pa yin pa'i phyir ro /
gnas gsum zhes bya ba ni rgyu gsum ste /
trayāṇāṃ hetūnāṃ /
mātā kalyā mātā nīrogā /
ṛtumatī rajasvalā /
tad etad ubhayaṃ prathamaṃ sthānaṃ bhavati
ma rung ba ni nang med pa'o /
zla mtshan dang ldan pa ni khrag dang ldan pa ste 'di gnyis ni gnas dang po yin no /
raktau saṃnipatitāv iti /
maithunadharmaṃ kurvantau /
idaṃ dvitīyaṃ sthānaṃ /
gandharvaś ca pratyupasthita iti tṛtīyaṃ
chags par gyur cing phrad pa zhes bya ba ni 'khrig pa'i chos byed pa ste /
'di ni gnas gnyis pa yin no /
dri za yang nye bar gnas par gyur na zhes bya ba ni gsum pa yin no /
skaṃdhabhedaś ca pratyupasthita iti maraṇabhavaḥ phung po zhig pa nye bar gnas par gyur na zhes bya ba ni 'chi ba'i srid pa'o /
paṃcānāgāminaḥ sapta satpuruṣagatayaḥ pudgalanirdeśakośasthāne vakṣyaṃte phyir mi 'ong ba ni lnga zhes bya ba dang skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun zhes bya ba ni gang zag bstan pa'i mdzod kyi gnas nas 'chad par 'gyur ro /
upapadyādayo 'pīti /
upapadyā nāma te devā ity evamādayaḥ saṃprasajyante /
sapta satpuruṣagataya iti
skyes ba zhes bya ba la sogs pa la yang zhes bya ba ni de dag kyang skyes pa zhes bya ba'i lha zhig yin no zhes bya ba de lta bu la sogs par thal bar 'gyur ba'o /
eta eva paṃcāntarāparinirvāyiṇaṃ tridhā bhittvā sapta bhavaṃti skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun zhes bya ba ni bar mdor yongs su mya ngan las 'da' ba de dag nyid rnam pa gsum du phye na bdun du 'gyur ro /
tenāhāntarāparinirvāyiṇas traya uktāḥ kāladeśaprakarṣabhedeneti de'i phyir dus dang yul gyi khyad par gyi bye brag gis bar ma dor yongs su mya ngan las 'das pa gsum du bshad ces bya ba smos te /
kālaprakarṣabhedena deśaprakarṣabhedena ca yathāyogaṃ /
sūtraṃ cātra paṭhyate
ci rigs par dus kyi khyad par gyi bye brag dang yul gyi khyad par gyi bye brag gis so /
'dir mdo yang gdon par bya ste /
śrāvastyāṃ nidānaṃ /
tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma
gleng gzhi ni mnyan yod na'o /
de nas bcom ldan 'das kyis dge slong rnams la bka' stsal pa /
sapta vo 'haṃ bhikṣavaḥ satpuruṣagatīr deśayiṣyāmy anupādāya ca parinirvāṇaṃ dge slong dag ngas khyed la skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun dang nye bar len pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba yang bstan gyi /
tac chruṇuta sādhu ca suṣṭhu ca manasikuruta bhāṣiṣye legs par rab tu nyon la yid la zung shig dang bshad par bya'o /
sapta satpuruṣagatayaḥ katamāḥ /
iha bhikṣur evaṃ pratipanno bhavati
skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun gang zhe na /
'di na dge slong 'di ltar zhugs pa yin te /
bdag 'byung yang ci ma rung snyam pa yang med la /
no ca syāṃ no ca me syāt na bhaviṣyāmi na me bhaviṣyati yad asti yad bhūtaṃ tat prajahāmīty upekṣāṃ pratilabhate /
sa bhave 'smin na rajyate
bdag gi 'byung yang ci ma rung snyam pa yang med pa dag 'byung bar 'gyur ro snyam pa yang med bdag gi 'byung bar 'gyur ro snyam pa yang med cing /
yod pa gang yin pa dang yang dag pa gang yin pa de spang bar bya'o snyam pa'i btang snyoms 'thob po /
sa bhave 'smin na sajyate de srid pa 'di la chags pa med la /
athottaraṃ padaṃ śāntaṃ prajñayā pratividhyati /
tac cānena padaṃ kāyena sākṣātkṛtaṃ bhavati
de nas shes rab kyi go 'phang zhi ba mchog kyang rtogs shing 'dis go 'phang de yang lus kyis mngon du byas par 'gyur ro /
evaṃ pratipannasya bhikṣoḥ kā gatiḥ syāt dge slong de ltar zhugs pa'i 'gro ba ni gang yin /
kopapattiḥ /
ko 'bhisaṃparāya iti syuḥ praṣṭāraḥ /
tadyathā bhikṣavaḥ parīttaḥ śakalikāgnir abhinivartamāna eva nirvāyāt /
evam eva tasya tāvan mānāvaśeṣam aprahīṇaṃ bhavaty aparijñātaṃ /
tasya tāvan mānāvaśeṣasyāprahāṇād aparijñānāt paṃcānām avarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇād antarāparinirvāyī bhavati
skye ba ni gang yin /
tshe rabs gzhan ni gang yin zhes 'dri bar byed pa yod na /
dge slong dag dper na zhogs ma'i me chung ngu mngon par 'grub bzhin du 'chi bar 'gyur ba de bzhin du de'i nga rgyal gyi lhag ma de tsam zhig ma spangs shing yongs su ma shes pa las de'i nga rgyal gyi lhag ma de spangs shing yongs su shes nas kun du sbyor ba tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pas bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur te /
iyaṃ prathamā satpuruṣagatir ākhyātā /
(Abhidh-k-vy 271) punar aparam bhikṣur evaṃ pratipanno bhavati /
no ca syām iti pūrvavat yāvat syuḥ praṣṭāra iti
'di ni skyes bu dam pa'i 'gro ba dang po yin par bshad do /
gzhan yang 'di ltar zhugs pa yin te /
bdag 'byung yang ci ma rung snyam pa yang med ces bya ba nas 'dri bar byed pa yod na zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
tadyathāyoguḍānāṃ vāyasphālānāṃ vā pradīptāgnisaṃprataptānām ayoghanena hanyamānānām ayasprapāṭikā utpataṃty eva nirvāyāt /
evam eva tasya pūrvavat yāvat paṃcānām avarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇād antarāparinirvāyī bhavati
dper na lcags kyi thu lum mam thong lcags me kun du 'bar ba'i nang du rab tu bsregs pa lcags kyi tho bas brdungs pa rnams kyi lcags kyi tsha tsha gnam du yar bzhin du 'chi bar 'gyur ba de bzhin du de'i zhes bya ba nas kun du sbyor ba tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pas bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur ro zhes bya ba'i bar snga ma bzhin te /
iyaṃ dvitīyā satpuruṣagatiḥ 'di ni skyes bu dam pa'i 'gro ba gnyis pa yin no /
punar aparaṃ bhikṣur evaṃ pratipanno bhavati gzhan yang dge slong 'di ltar zhugs pa yin te zhes bya ba la sogs pa snga ma bzhin no /
pūrvavad yāvad ayasprapāṭikā utplutyāpatitvaiva pṛthivyāṃ nirvāyāt lcags kyi tsha tsha gnam du yar nas sa la ma lhung ba nyid du 'chi bar 'gyur ro /
evam eva tasya pūrvavat yāvad antarāparinirvāyī bhavati de bzhin du de'i zhes bya ba nas bar ma dor yongs su mya ngan las 'das par 'gyur ro zhes bya ba'i bar snga ma bzhin te /
iyaṃ tṛtīyā satpuruṣagatiḥ 'di ni skyes bu dam pa'i 'gro ba gsum pa yin no /
punar aparaṃ bhikṣur evaṃ pratipanno bhavatīti pūrvavat yāvad ayasprapāṭikā utplutya patitamātraiva pṛthivyāṃ nirvāyāt gzhan yang dge slong 'di ltar zhugs pa yin te zhes bya ba la sogs pa sngas ma bzhin no /
lcags kyi tsha tsha gnam du yar nas sa la lhung ma thag tu 'chi bar 'gyur ro /
evam eva tasya pūrvavad yāvat paṃcānām avarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇād upapadyaparinirvāyī bhavati de bzhin du de'i zhes bya ba nas kun du sbyor ba tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pas zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur te /
iyaṃ caturthī satpuruṣagatiḥ 'di ni skyes bu dam pa'i 'gro ba bzhi pa yin no /
punar aparaṃ bhikṣur evaṃ pratipanna iti pūrvavad yāvad ayasprapāṭikā utplutya parītte tṛṇakāṣṭhe nipatet /
sā tatra dhūmam api kuryāt
gzhan yang dge slong 'di ltar zhugs pa yin te zhes bya ba la sogs pa snga ma bzhin no /
lcags kyi tsha tsha gnam du yar nas rtsva dang shing nyung ngu'i nang du ltung zhing des der du ba yang 'thul bar byed me lce yang skyed par byed la /
arcir api saṃjanayet /
sā tatra dhūmam api kṛtvārcir api saṃjanayya tad eva parīttaṃ tṛṇakāṣṭhaṃ dagdhvā paryādāya nirupādānā nirvāyāt
des der du ba yang 'thul bar byas me lce yang bskyed nas rtsva dang shing nyung ngu de kho na ma lus par bsregs te nye bar len pa med par 'chi bar 'gyur ro /
evam eva tasya pūrvavad yāvat paṃcānām avarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇād anabhisaṃskāraparinirvāyī bhavati de bzhin du de'i zhes bya ba nas kun du sbyor ba tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pas zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur te /
iyaṃ paṃcamī satpuruṣagatiḥ 'di ni skyes bu dam pa'i 'gro ba lnga pa yin no /
punar aparaṃ bhikṣur evaṃ pratipanna iti pūrvavad yāvad ayasprapāṭikā utplutya mahati vipule tṛṇakāṣṭhe nipatet gzhan yang dge slong 'di ltar zhugs pa yin te zhes bya ba la sogs pa snga ma bzhin no /
lcags kyi tsha tsha gnam du yar nas rtsva dang shing mang zhing phal che ba'i nang du lhung zhing /
sā tatra dhūmam api kuryāt /
arcir api saṃjanayet
des der du pa yang 'thul bar byed me lce yang skyed par byed la /
des der du ba yang 'thul bar byas /
sā tatra dhūmam api kṛtvārcir api saṃjanayya tad eva mahad vipulaṃ tṛṇakāṣṭhaṃ dagdhvā paryādāya nirupādānā nirvāyāt me lce yang bskyed nas rtsva dang shing mang zhing phal che ba de kho na ma lus par bsregs te nye bar len pa med par 'chi bar 'gyur ro /
evam eva tasya pūrvavad yāvat paṃcānām avarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇāt sābhisaṃskāraparinirvāyī bhavati de bzhin du de'i zhes bya ba nas kun du sbyor ba tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pas zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
mngon par 'du byed pa dang bcas par yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur te /
iyaṃ ṣaṣṭhī satpuruṣagatiḥ 'di ni skyes bu dam pa'i 'gro ba drug pa yin no /
punar aparaṃ bhikṣur evaṃ pratipanna iti pūrvavad yāvad ayasprapāṭikā utplutya mahati vipule tṛṇākāṣṭhe nipatet /
sā tatra dhūmam api kuryāt arcir api saṃjanayet
gzhan yang dge slong 'di ltar zhugs pa yin te zhes bya ba la sogs pa snga ma bzhin no /
lcags kyi tsha tsha gnam du yar nas rtsva dang shing mang zhing phal che ba'i nang du lhung zhing des der du ba 'thul bar byed me lce yang skyed par byed /
des der du ba yang 'thul bar byas /
sā tatra dhūmam api kṛtvārcir api saṃjanayya tad eva mahad vipulaṃ tṛṇakāṣṭhaṃ dagdhvā grāmam api dahed grāmapradeśam api nagaram api nagarapradeśam api janapadam api janapadapradeśam api kakṣam api dāvam api dvīpam api ṣaṇḍam api dahet me lce yang bskyed nas rtsva dang shing mang zhing phal che ba de kho na yang ma lus par bsregs te grong yang sreg par byed /
grong gi phyogs kyang sreg par byed /
grong khyer yang sreg par byed /
grong khyer gyi phyogs kyang sreg par byed /
yul yang sreg par byed /
yul phyogs kyang sreg par byed /
lhab lhub kyang sreg par byed /
nags tshal yang sreg par byed /
tshang tshing yang sreg par byed la /
grāmam api dagdhvā yāvad ṣaṇḍam api dagdhvā mārgāntam āgamya udakāntaṃ vālpaharitakaṃ yā pṛthivīpradeśam āgamya paryādāya nirupādānā nirvāyāt grong gi bar yang bsregs shing tshang tshing gi bar yang ma lus par bsregs te /
lam la thug gam chu la thug gam sa phyogs sngon rtsva nyung ba la thug nas nye bar len pa med par 'chi bar 'gyur ro /
evam eva tasya pūrvavad yāvat paṃcānām avarabhgīyānāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇāt ūrdhvaṃsrotā bhavati de bzhin du de'i zhes bya ba nas kun du sbyor ba tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pas zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
gong du 'pho bar 'gyur te /
iyaṃ saptamī satpuruṣapatir ākhyātā 'di ni skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun pa yin par bshad do /
anupādāya parinirvāṇaṃ katamat nye bar len pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba gang zhe na /
iha bhikṣur evaṃ pratipanna iti pūrvavad yāvat syuḥ praṣṭāra iti 'di ni dge slong 'di lta bur zhugs pa yin te zhes bya ba nas 'dri bar byed pa yod na zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
tasyaivaṃ pratipannasya bhikṣor na pūrvasyāṃ diśi gatiṃ vadāmi na dakṣiṇasyāṃ na paścimāyāṃ nottarasyāṃ nordhvaṃ nādho nānuvidikṣu (Abhidh-k-vy 272) nānyatra /
dṛṣṭa eva dharme niśchāyaṃ /
parinirvṛtaṃ śītībhūtaṃ brahmībhūtam iti /
idam ucyate 'nupādāya parinirvāṇaṃ /
sapta vo 'haṃ bhikṣavaḥ satpuruṣagatīr deśayiṣyāmy anupādāya ca parinirvāṇam iti yad uktam
de ltar zhugs pa'i dge slong ni shar phyogs su 'gro bar yang mi smra la /
lho phyogs su yang ma yin /
nub phyogs su yang ma yin /
byang phyogs su yang ma yin /
'og tu yang ma yin /
steng du yang ma yin /
phyogs mtshams su yang ma yin /
gzhan du yang ma yin gyi mthong ba'i chos kho na la sred pa med par yongs su mya ngan las 'das pa bsil bar 'gyur ba tshangs par gyur pa yin no zhes smra'o /
idam etatprayuktaṃ /
anye punar āhur iti vistaraḥ
'di ni nye bar len pa med par yongs su mya ngan las 'das pa yin te /
āyuṣaḥ pramāṇaṃ /
tasyāntaraṃ tasminn āyuḥpramāṇāntare 'parisamāpta āyuṣīty arthaḥ /
devasamīpāntare vā /
devānām antikaṃ devānāṃ samīpam /
devasamīpaṃ gatasyāntare yaḥ kleśān prajahāti /
so 'ntarāparinirvāyī /
sa punar dhātugato vā parinirvāti
dge slong dag ngas khyed la skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun dang nye bar len pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba yang bstan gyi zhes smras pa gang yin pa de ni bshad zin to /
gzhan dag na re zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni tshe'i tshad de'i bar ro /
tshe'i tshad kyi bar de yongs su ma zad pa zhes bya ba'i tha tshig go /
lha dang nye ba'i bar du zhes bya ba ni lha rnams kyi drung ni lha dang nye ba ste lha dang nye ba'i 'gro ba'i bar du nyon mongs pa rnams spong bar byed pa gang yin pa de ni bar mdor yongs su mya ngan las 'da' ba yin no /
yaḥ kleśabījāvasthāyām upapannamātraḥ /
asamudācārakleśa ity arthaḥ /
saṃjñāgato viṣayasaṃjñāsamudācārāvasthāyāṃ yaḥ parinirvāti /
dhātugatāc ciratareṇāyaṃ parinirvāti /
vitarkagato vā vitarkasamudācārāvasthāyāṃ yaḥ parinirvāti /
ayam api saṃjñāgatāc ciratareṇa parinirvāti
de yang khams kyi gnas skabs pa yongs su mya ngan las 'da' ba ni skyes ma thag pa nyon mongs pa'i sa bon gyi gnas skabs pa gang yin pa ste nyon mongs pa kun du mi spyod pa zhes bya ba'i tha tshig go /
'du shes kyi gnas skabs pa ni yul gyi 'du shes kun du spyod pa'i gnas skabs na yongs su mya ngan las 'das pa gang yin pa ste /
'di ni khams kyi gnas skabs pa bas ches 'phyi ste mya ngan las 'da' ba'o /
rnam par rtog pa'i gnas skabs pa ni rnam par rtog pa kun du spyod pa'i gnas skabs na yongs su mya ngan las 'da' ba gang yin pa ste /
'di yang 'du shes kyi gnas skabs pa bas ches 'phyi ste yongs su mya ngan las 'da' ba'o /
tena trividho bhavaty antarāparinirvāyī yathoktena dṛṣṭāntatrayeṇa ji skad bshad pa'i dpe gsum po des na bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba rnam pa gsum yin no /
prathamo vā nikāyasabhāgaparigrahaṃ kṛtvā jātamātra ity arthaḥ yang na dang po ni ris mthun pa yongs su blangs nas zhes bya ba ni skyes ma thag tu zhes bya ba'i tha tshig ste /
yaṃ praty eṣa parīttaḥ śakalikāgnir iti dṛṣṭāntaḥ gang gi dper zhogs ma'i me chung ngu zhes bya ba 'di bstan pa yin no /
dvitīyo devasamṛddhiṃ cānubhūya parinirvātīti /
yaṃ praty eṣa dṛṣṭāntaḥ /
tadyathāyasprapātiketi /
tṛtīyo dharmasaṃgītim anupraviśya dharmasāṃkathyam anupraviśya parinirvāti
gnyis pa ni lha rnams kyi 'byor ba nyams su myong nas yongs su mya ngan las 'da' ba'o zhes bya ba ni gang gis dper na lcags kyi tsha tsha zhes bya ba 'di bstan pa yin no /
gsum pa ni chos yang dag par 'gro ba'i nang du zhugs shing chos kyi 'bel ba'i gtam la zhugs nas yongs su mya ngan las 'da' ba ste /
yaṃ praty eṣa dṛṣṭāntaḥ /
tadyathāyasprapāṭikā utplutya pṛthivyām apatitvaiva nirvāyāt
gang gi dper na lcags kyi tsha tsha gnam du yar nas sa la ma lhung ba nyid du 'chi bar 'gyur ba zhes bya ba 'di bstan pa yin no /
tad evaṃ vināpy antarābhavena yathāntarāparinirvāyī bhavati /
yathā ca tasya dṛṣṭāntatrayeṇa trividho bhedaḥ /
tathā sādhitaṃ nikāyāntarīyaiḥ
de ltar na sde pa gzhan dag gis srid pa bar ma med par yang ji ltar na bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba yod pa dang ji ltar na de dpe gsum gyis rnam pa gsum tha dad pa de ltar bsgrubs pa yin no /
tasmiṃ sādhite idaṃ codyeta yadi dharmasaṃgītim anupraviśya yaḥ parinirvāti /
so 'ntarāparinirvāyīṣyate kīdṛśa upapadyaparinirvāyī bhaviṣyatīty ata āha
de ltar bsgrubs pa dang 'di skad du gal te chos yang dag par 'gro ba'i nang du zhugs nas yongs su mya ngan las 'da' ba gang yin pa de bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba yin par 'dod na skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba ci 'dra ba zhig yin par 'gyur zhes rgol bar 'gyur bas de'i phyir /
upapadyaparinirvāyī punaḥ prakarṣayuktāṃ saṃgītim anupraviśya parinirvātīti skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba ni yang dag par 'gro ba mchog dang ldan pa'i nang du zhugs nas yongs su mya ngan las 'da' ba zhes bya ba smos te /
prakarṣayogād utpattyartho bhavatīty abhiprāyaḥ mchog dang ldan pa'i phyir skyes pa'i don yin no snyam du bsams pa yin no /
saṃgītianupraveśasāmānyān naiṣa bhedo yujyata iti vacanāvakāśaṃ matvā punar āha /
bhūyasā vāyur upahatyeti
yang dag par 'gro ba'i nang du zhugs nas zhes bya bar 'dra ba'i phyir bye brag 'di rung ba ma yin no zhes smra ba'i klan ka yod par bsams nas yang tshe phal cher bcom nas zhes bya ba smos te /
āyuṣo bahu kṣayitvā parinirvātīty arthaḥ tshe phal cher zad par byas nas yongs su mya ngan las 'da' ba'o zhes bya ba'i tha tshig go /
ta eta iti vistaraḥ /
ta ete sarve 'pi dhātugatādayas trayaḥ śakālikādibhir dṛṣṭāntair na saṃbadhyaṃte
de dag thams cad kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni khams kyi gnas skabs pa la sogs pa de dag thams cad kyang zhogs ma la sogs pa'i dpe dag dang mi 'byor to /
kasmāt /
deśagativiśeṣābhāvāt /
deśagater viśeṣasyābhāvāt /
na hy eṣāṃ deśagativiśeṣo 'sti /
tatraiva deśe parinirvāṇāt /
sūtroktānāṃ trayāṇāṃ dṛṣṭāntānāṃ daśagativiśeṣo 'stīti /
naibhir ete sambadhyaṃte
ci'i phyir zhe na /
yul du 'gro ba'i bye brag med pa'i phyir te /
yul du 'gro ba'i khyad par med pa'i phyir ro /
'di dag la ni yul de nyid du yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir yul du 'gro ba'i bye brag med la mdo las gsungs pa'i dpe gsum po la ni yul du 'gro ba'i bye brag yod pas de dag dang mi 'byor to /
ārūpyeṣv api ceti vistaraḥ /
yadi caivam upapadyaparinirvāyiṇa evāntarāparinirvāyitvena vyavasthāpyeran
gzugs med pa dag tu yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
gal te de ltar skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dag kho na bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba nyid yin par rnam par gzhag par gyur na /
ārūpyeṣv api te tathaiva paṭhyeran gzugs med pa rnams su yang de dag de bzhin du gsungs par 'gyur te /
tatrāyuḥpramāṇāntare parinirvāṇāt /
na caivam /
ato naivaṃ sūtrārthaḥ
de na tshe'i tshad kyi bar du yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir ro /
de ltar yang ma yin te /
āyuḥpramāṇāntare vetyādiḥ /
kathaṃ punar gamyate
de'i phyir mdo'i don ni tshe'i tshad kyi bar du'am zhes bya ba de lta bu la sogs pa ma yin no /
nārūpyeṣv antarāparinirvāyī paṭhyata ity āha /
dhyānaiś catasro daśikā (Abhidh-k-vy 273)
yang gzugs med pa dag tu bar mdor yongs su mya ngan las 'da' ba ma gsungs par ci mngon zhe na de'i phyir /
bsam gtan dag gis bcu tshan bzhi /
iti vistaraḥ /
dhyānaiś caturbhiś catasro daśikā sūtrārthānāṃ
zhes bya ba rgyas par smos te /
bsam gtan bzhis mdo'i don rnams bcu tshan bzhi ste /
prathamasya dhyānasyaikā daśikā yāvac caturthasyaikā daśikā bsam gtan dang po la bcu tshan gcig nas bsam gtan bzhi pa la bcu tshan gcig gi bar du mdzad nas so /
tāḥ kṛtvā /
ārūpyais saptikātrayaṃ iti /
ākāśavijñānākiṃcanyāyatanais tisraḥ saptikāḥ /
tāsāṃ trayam /
antarābhavābhāvād upapattisthānatrayābhāvena ca dvayābhāvāt
gzugs med dag gi bdun tshan gsum /
zhes bya ba ni nam mkha' dang rnam shes dang ci yang med pa'i skye mched dag gis ni de gsum na srid pa bar ma med pa'i phyir dang skye ba'i gnas med pas gnyis med pa'i phyir bdun tshan gsum ste de mdzad nas so /
tat kṛtvā /
naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanena /
ṣaṭkikā /
teṣām eva trayāṇāṃ ūrdhvaṃ srotasaś cābhāvāt
'du shes med 'du shes med min gyi skye mched na ni gsum po de dag nyid dang gong du 'pho ba med pa'i phyir drug tshan du mdzad nas tshom bu yang dag sdebs /
tāṃ ca kṛtvā vargo bhavati spel zhes bya ba'i tha tshig go /
samudito baddha ity arthaḥ /
katham /
iha bhikṣur yair ākārair yair liṃgair yair nimittair viviktaṃ kāmair viviktaṃ pāpakair akuśalair dharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati /
sa na haiva tān ākārān tāni liṃgāni tāni nimittāni manasikaroti /
api tu yat tatropalabhate rūpagataṃ vā vedanāgataṃ vā saṃjñāgataṃ vā saṃskāragataṃ vā vijñānagataṃ vā
ji lta zhe na /
'di na dge slong rnam pa gang dag dang rtags gang dag dang mtshan ma gang dag gis 'dod pa dag las dben pa sdig pa mi dge ba'i chos rnams las dben pa rtog pa dang bcas pa /
dpyod pa dang bcas pa /
dben pa las skyes pa'i dga' ba dang bde ba can bsam gtan dang po rdzogs par byas te gnas pa de rnam pa de dag dang rtags de dag dang mtshan ma de dag yid la mi byed kyi /
'on kyang de gang zhe na dmigs pa'i gzugs kyi rnam pa'am /
tshor ba'i rnam pa'am /
sa tāṃ dharmān rogato manasikaroti 'du shes kyi rnam pa'i chos de dag la nad du yid la byed cing /
gaṇḍataḥ śalyato 'ghato 'nityato duḥkhataḥ śūnyato 'nātmato manasikaroti 'bras dang zug rngu dang sdig pa dang mi rtag pa dang sdug bsngal ba dang stong pa dang bdag med par yid la byed do /
sa tān dharmān rogato manasikṛtya yāvad anātmato manasikṛtya tebhyo dharmebhyaś cittam udvejayati uttāsayati prativārayati des chos de dag la nad du yid la byas shing bdag med pa'i bar du yid la byas nas chos de dag la yid 'byung bar byed /
'jigs par byed /
sa tebhyo dharmebhyaś cittam udvejyottrāsya prativārya amṛte dhātāv upasaṃharati phyir zlog par byed do /
des chos de dag la yid 'byung bar byas /
'jigs par byas /
etac chāṃtam etat praṇītaṃ phyir bzlog par byas nas 'di lta ste /
yad uta sarvopadhipratinisargas tṛṣṇākṣayo virāgo nirodho nirvāṇam iti phung po thams cad nges par spangs pa sred pa zad pa 'dod chags dang bral ba 'gog pa'i mya ngan las 'das pa 'di ni zhi pa'o /
etad eva ca sūtram uktvāyaṃ viśeṣaḥ /
tasyaivaṃ jānata evaṃ paśyataḥ kāmāsravāc cittaṃ vimucyate bhavāsravād avidyāsravāc cittaṃ vimucyate
'di ni gya nom pa'o zhes bdud rtsi'i go 'phang la gtod do zhes bya ba dang mdo de nyid brjod nas khyad par ni 'di yin te /
de ltar shes shing de ltar mthong ba de 'dod pa'i zag pa las sems rnam par grol zhing srid pa'i zag pa dang ma rig pa'i zag pa las sems rnam par grol lo /
vimuktasya vimukto 'smīti jñānadarśanaṃ bhavati kṣīṇā me jātir uṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti rnam par grol na bdag ni rnam par grol lo zhes bya bar ye shes mthong bar 'gyur te /
bdag gi skye ba ni zad /
tshangs par spyod pa ni bsten /
bya ba ni byas te /
etad eva ca sūtram uktvā no tu vimucyate /
api tu tenaiva dharmacchandena tenaiva dharmasnehena tenaiva dharmapremnā tayaiva dharmābhiratyā antarāparinirvāyī bhavati /
na haivāntarāparinirvāyī bhavati
'di las srid pa gzhan mi shes so snyam mo zhes bya ba dang mdo de nyid brjod nas rnam par mi 'grol gyi /
'on kyang chos la 'dun pa de nyid dang chos la chags pa de nyid dang chos la dga' ba de nyid dang chos la mngon par dga' ba de nyid kyis bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur ro zhes bya ba dang bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' bar mi 'gyur gyi /
api tūpapadyaparinirvāyī bhavati /
na haivopapadyaparinirvāyī bhavati
'on kyang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur ro zhes bya ba dang skyes nas kyang yongs su mya ngan las 'da' bar mi 'gyur gyi /
api tv anabhisaṃskāraparinirvāyī bhavati /
na haivānabhisaṃskāraparinirvāyī bhavati
'on kyang mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur ro zhes bya ba dang mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' bar mi 'gyur gyi /
api tu sābhisaṃskāraparinirvāyī bhavati /
na haiva sābhisaṃskāraparinirvāyī bhavati
'on kyang mngon par 'du byed pa dang bcas par yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur ro zhes bya ba dang mngon par 'du byed pa dang bcas par yongs su mya ngan las 'da' bar mi 'gyur gyi /
api tūrdhvaṃsrotā bhavati /
na haivordhvaṃsrotā bhavati
'on kyang gong du 'pho bar 'gyur ro zhes bya ba dang gong du 'pho bar mi 'gyur gyi /
api tu tenaiva dharmacchandena pūrvavat yāvat tayaiva dharmabhiratyā mahābrahmaṇāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
na haiva mahābrahmaṇāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate
'on kyang chos la 'dun pa de nyid dang chos la chags pa de nyid dang chos la dga' ba de nyid dang chos la mngon par dga' ba de nyid kyis tshangs chen pa'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang tshangs chen pa'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar mi 'gyur gyi /
api tu tenaiva dharmacchandena pūrvavat yāvat tayaiva dharmābhiratyā brahmapurohitānāṃ (Abhidh-k-vy 274) devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
na haiva brahmapurohitānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate
'on kyang chos la 'dun pa de nyid dang snga ma bzhin du chos la mngon par dga' ba'i bar de nyid kyis tshangs pa'i mdun na 'don pa'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang tshangs chen po'i mdun na 'don pa'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar mi 'gyur gyi /
api tu tenaiva dharmacchandena pūrvavat yāvat tayaiva dharmābhiratyā brahmakāyikānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
iha bhikṣur yair ākārair yair liṃgair yair nimitair vitarkavicārāṇāṃ vyupaśamād adhyātmasaṃprasādāc cetasa ekotībhāvād avitarkam avicāraṃ samādhijaṃ prītisukhaṃ dvitīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati /
sa na haiva tān ākārān tāni liṃgāni tāni nimittāni manasikaroti /
api tu tatropalabhate pūrvavad granthaḥ /
yāvad virāgo nirodho nirvāṇaṃ /
etad eva sūtram uktvā tasyaivaṃ jānata evaṃ paśyataḥ kāmāsravāc cittaṃ vimucyate /
bhavāsravād avidyāsravāt pūrvavat yāvat kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti /
etad eva sūtram uktvā no tu vimucyate /
api tu tenaiva dharmacchandena pūrvavat /
yāvat tayaiva dharmābhiratyā antarāparinirvāyī bhavati /
na haivāntarāparinirvāyī bhavati /
api tūpapadyaparinirvāyī bhavati /
na haivopapadyaparinirvāyī bhavati api tv anabhisaṃskāraparinirvāyī bhavati /
na haivānabhisaṃskāraparinirvāyī bhavati
'on kyang chos la 'dun pa de nyid kyis chos la mngon par dga' ba'i bar de nyid kyis tshangs ris pa'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang 'di na dge slong rnam pa gang dag dang rtags gang dag dang mtshan ma gang dag gis rtog pa dang dpyod pa dang bral zhing nang yongs su dang ste /
sems kyi rgyud gcig tu gyur pas rtog pa med pa dang dpyod pa med pa ting nge 'dzin las skyes pa'i dga' ba dang bde ba can bsam gtan gnyis pa rdzogs par byas te gnas pa de rnam pa de dag dang rtags de dag dang mtshan ma de dag yid la mi byed kyi /
'on kyang gang de nyid na dmigs pa zhes bya ba nas /
'dod chags dang bral ba 'gog pa'i mya ngan las 'das pa zhes bya ba'i bar gyi gzhung thams cad snga ma bzhin no /
mdo de nyid brjod nas de ltar shes shing de ltar mthong ba de /
'dod pa'i zag pa las sems rnam par grol zhing srid pa'i zag pa dang ma rig pa'i zag pa las zhes bya ba nas bya ba ni byas te 'di las srid pa gzhan mi shes so snyam mo zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
api tu sābhisaṃkāraparinirvāyī bhavati /
na haiva sābhisaṃskāraparinirvāyī bhavati /
api tūrdhvaṃsrotā bhavati /
na haivordhvaṃsrotā bhavati /
api tu tenaiva dharmacchandena pūrvavat yāvat tayaiva dharmābhiratyā ābhāsvarāṇāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
na haivābhāsvarāṇāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
api tu tenaiva dharmacchandena yāvat tayaiva dharmābhiratyā apramāṇābhānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
na haivāpramāṇābhānāṃ devānāṃ sabhāgatāyāṃ upapadyate
bam po nyi shu bzhi pa /
mdo de nyid brjod nas rnam par mi grol gyi /
'on kyang chos la 'dun pa de nyid nas chos la mngon par dga' ba de nyid kyi bar gyis 'od gsal gyi lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang 'od gsal gyi lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar mi 'gyur gyi /
'on kyang chos la 'dun pa de nyid nas chos la mngon par dga' ba de nyid kyi bar gyis tshad med 'od kyi lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang tshad med 'od kyi lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar mi 'gyur gyi /
api tu tenaiva dharmacchandena pūrvavad yāvat tayaiva dharmābhiratyā parīttābhānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
iha bhikṣur yair ākārair yair liṃgair yair nimittaiḥ prītivirāgād upekṣako viharati
'on kyang snga ma bzhin du chos la 'dun pa de nyid nas chos la mngon par dga' ba de nyid kyi bar gyis 'od chung gi lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang 'di na dge slong rnam pa gang dag dang rtags gang dag dang mtshan ma gang dag gis dga' ba'i 'dod chags dang bral bas btang snyoms la gnas shing dran pa dang shes bzhin can yin te /
smṛtaḥ saṃprajānan sukhaṃ ca kāyena pratisaṃvedayate bde ba lus kyis myong la 'phags pa rnams kyis gang de dran pa la gnas pa bde ba la gnas pa'o zhes brjod pa ste /
yat tad āryā ācakṣate upekṣakaḥ smṛtimāṃ sukhavihārī tṛtīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati /
sa na haiva tān ākārāṃs tāni liṃgāni
dga' ba med pa bsam gtan gsum pa rdzogs par byas te gnas pa de rnam pa de dag dang rtags de dag dang mtshan ma de dag yid la mi byed kyi zhes bya ba mdo thams cad snga ma bzhin no /
tāni nimittāni manasikaroti pūrvavat sarvāṇi sūtrāṇi /
kevalaṃ tu nikāyasabhāgatāyāṃ viśeṣaḥ /
na haivordhvaṃsrotā bhavati /
api tu tenaiva dharmacchandena pūrvavad yāvad chubhakṛtsnānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate
ris mthun pa 'ba' zhig la khyad par yod de /
gong du 'pho bar mi 'gyur gyi /
'on kyang snga ma bzhin du chos la 'dun pa da nyid nas chos la mngon par dga' ba de nyid kyi bar gyis dge rgyas kyi lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang dge rgyas kyi lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar mi 'gyur gyi /
na haiva śubhakṛtsnānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
api tenaiva pūrvavat apramāṇaśubhānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate
'on kyang snga ma bzhin du de nyid kyis tshad med dge ba'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang tshad med dge ba'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar mi 'gyur gyi /
na haivāpramāṇaśubhānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upayadyate /
api tu tenaiva pūrvavat parīttaśubhānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
iha bhikṣur yair ākārair yair liṃgair yair nimittaiḥ sukhasya ca prahāṇād duḥkhasya ca prahāṇāt pūrvam eva saumanasyadaurmanasyayor (Abhidh-k-vy 275) astaṃgamāt /
aduḥkhāsukham upekṣāsmṛtipariśuddhaṃ caturthaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati
'on kyang snga ma bzhin du de nyid kyis dge chung gi lha rnams dang skal ba mnyam par skya bar 'gyur ro zhes bya ba dang 'di na dge slong rnam pa gang dag dang rtags gang dag dang mtshan ma gang dag gis bde ba yang spangs te /
snga nas sdug bsngal spongs shing yid bde ba dang yid mi bde ba yang nub pas bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa btang snyoms dang dran pa yongs su dag pa bsam gtan bzhi pa yongs su rdzogs par byas te /
sa na haiva tān ākārāṃs tāni liṃgāni vistareṇa sarvāṇi sūtrāṇi pūrvavad vaktavyāni gnas pa de rnam pa de dag dang rtags de dag dang mtshan ma de dag ces bya bar mdo thams cad snga ma bzhin du brjod par bya'o /
devanikāyopapattayas tu viśeṣyante lha'i ris su skye ba ni khyad par du bya ste /
yāvat tayaiva dharmābhiratyā bṛhatphalānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
na haiva pūrvavat puṇyaprasavānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate
chos la mngon par dga' ba'i bar de nyid kyis 'bras bu che ba'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang skye bar mi 'gyur gyi zhes bya ba snga ma bzhin te /
na haiva pūrvavad anabhrakāṇāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate bsod nams skyes kyi lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang skye bar mi 'gyur gyi zhes bya ba snga ma bzhin te /
iha bhikṣur yair ākārair yair liṃgair yair nimittaiḥ sarvaśo rūpasaṃjñānāṃ samatikramāt pratighasaṃjñānāṃ astaṃgamāt nānātvasaṃjñānām amanasikārāt anantam ākāśam ity ākāśānantyāyatanam upasaṃpadya viharati /
sa na haiva tān ākārān iti pūrvavat
sprin med kyi lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang 'di na dge slong rnam pa gang dag dang rtags gang dag dang mtshan ma gang dag gis rnam pa thams cad du gzugs kyi 'du shes rnams yang dag par 'das te /
thogs pa'i 'du shes rnams nub par gyur cing sna tshogs kyi 'du shes rnams yid la mi byed pas nam mkha' mtha' yas so snyam nas nam mkha' mtha' yas skye mched rdzogs par byas te gnas pa de rnam pa de dag dang zhes bya ba snga ma bzhin no /
kevalaṃ tu rūpagatam iti na paṭhitavyaṃ /
tatra rūpābhāvāt /
yāvan nirodho nirvāṇam iti /
etad eva sūtram uktvāyaṃ viśeṣaḥ /
tasyaivaṃ jānata iti pūrvavat yāvan nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti /
etad evoktvā no vimucyate
des na gzugs med pa'i phyir gzugs kyi rnam pa zhes bya ba 'ba' zhig ni gdon par mi bya'o /
'gog pa'i mya ngan las 'das pa zhes bya ba'i bar mdo de nyid brjod nas khyad par ni 'di yod de /
de ltar shes shing zhes bya ba nas /
api tu tenaiva dharmacchandena yāvat tayaiva dharmābhiratyā upapadyaparinirvāyī bhavati 'di las srid pa gzhan mi shes so snyam mo zhes bya ba'i bar thams cad snga ma bzhin no /
na haivopapadyaparinirvāyī bhavati /
api tu tenaiva yāvad anabhisaṃskāraparinirvāyī bhavati /
na haivānabhisaṃskāraparinirvāyī bhavatīti sarvam uktvā yāvad ūrdhvaṃsrotā na bhavati /
api tu tenaiva pūrvavat /
yāvat tayaiva dharmābhiratyā ākāśānaṃtyāyatanopagānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
iha bhikṣur yair ākārair yair liṃgair yair nimittaiḥ sarvaśa ākāśānaṃtyāyatanaṃ samatikramyānaṃtaṃ vijñānam iti vijñānānaṃtyāyatanam upasaṃpadya viharati
mdo de nyid brjod nas /
rnam par mi 'grol gyi 'on kyang chos la 'dun pa de nyid nas chos la mngon par dga' ba de nyid kyi bar gyis skyes nas yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur ro zhes bya ba dang skyes nas yongs su mya ngan las mi 'da' bar 'gyur gyi 'on kyang de nyid kyis mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur ro zhes bya ba nas mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' bar mi 'gyur gyi zhes bya ba'i bar thams cad brjod nas /
gong du 'pho ba'i bar du mi 'gyur gyi /
'on kyang snga ma bzhin du chos la mngon par dga' ba'i bar de nyid kyis nam mkha' mtha' yas skye mched du nye bar 'gro ba'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang 'di na dge slong rnam pa gang dag dang rtags gang dag dang mtshan ma gang dag gis rnam pa thams cad du nam mkha' mtha' yas skye mched las yang dag par 'das te /
sa na haiva tān ākārān ity ākāśānaṃtyāyatanavat sapta sūtrāṇi vaktavyāni /
kevalaṃ tu vijñānānaṃtyāyatanopagānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyata iti viśeṣaḥ
rnam par shes pa mtha' yas so snyam nas rnam shes mtha' yas skye mched rdzogs par byas te gnas pa de rnam pa de dag dang zhes bya ba mdo bdun po nam mkha' mtha' yas skye mched bzhin du brjod par bya'o /
khyad par ni rnam shes mtha' yas skye mched du nye bar 'gro ba'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba 'ba' zhig yod do /
punar aparam iha bhikṣur yair ākārair yair liṃgair yair nimittaiḥ sarvaśo vijñānānaṃtyāyatanaṃ samatikramya nāsti kiṃcid ity ākiṃcanyāyatanam upasaṃpadya viharati /
sa na haiva tān ākārān iti pūrvavat sapta sūtrāṇi
yang 'di na dge slong rnam pa gang dag dang rtags gang dag dang mtshan ma gang dag gis rnam pa thams cad du rnam shes mtha' yas skye mched las yang dag par 'das te /
ci yang med do snyam nas ci yang med pa'i skye mched rdzogs par byas te gnas pa de rnam pa de dag dang zhes bya ba mdo bdun snga ma bzhin no /
punar aparam iha bhikṣur yair iti yāvat sarvaśaḥ ākiṃcanyāyatanaṃ samatikramya naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam upasaṃpadya viharati gang 'di na dge slong rnam pa gang dag dang zhes bya ba nas mtshan ma gang dag gis rnam pa thams cad du ci yang med pa'i skye mched las yang dag par 'das te /
pūrvavat sarvāṇi sūtrāṇi vaktavyāny ūrdhvaṃsrotasaṃ tv ekam apanīya /
tad evaṃ caturbhir dhyānair amṛtadhātucittopasaṃhāracittavimuktyantaropapadyānabhisaṃskārasābhisaṃskāraparinirvāṇordhvagamanatryupapattisthānopapattisvabhāvāś catasraḥ sūtrārthadaśikā uktāḥ
'du shes med 'du shes med min skye mched rdzogs par byas te gnas so zhes bya ba'i bar gong du 'pho ba gcig pu ma gtogs pa mdo thams cad snga ma bzhin du brjod par bya'o /
de ltar na bsam gtan bzhis ni 'chi ba med pa'i dbyings la sems gtod pa dang sems rnam par grol ba dang bar ma do dang skyes nas dang mngon par 'du byed pa med pa dang mngon par 'du byed pa dang bcas pa dang yongs su mya ngan las 'da' ba dang gong du 'gro ba dang skye gnas su skye ba'i ngo bo nyid mdo'i don bcu tshan bzhi bshad pa yin no /
tribhis tv ādyair ārūpyair amṛtadhātucittopasaṃhāracittavimuktyupapadyānabhisaṃskārasābhisaṃskāraparinirvāṇordhvagamanopapattisthānopapattisvabhāvās tisraḥ sūtrārthasaptikāḥ /
naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanenordhvagamanaṃ parihāya ṣaṭkikā coktā
gzugs med pa dang po gsum gyis ni 'chi ba med pa'i dbyings la sems gtod pa dang sems rnam par grol ba dang skyes nas dang mngon par 'du byed pa med pa dang mngon par 'du byed pa dang bcas par yongs su mya ngan las 'da' ba dang gong du 'gro ba dang skye gnas su skye ba nyid mdo'i don bdun tshan gsum mo /
'du shes med 'du shes med min skye mched kyis ni gong du 'gro ba ma gtogs pa drug tshan bshad do /
ato yo 'sāv (Abhidh-k-vy 276) antarāparinirvāyī /
nāsāv āyuṣpramāṇāntarāparinirvāyīti yujyate vaktum
de'i phyir bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba gang yin pa de'i tshe tshad kyi bar du yongs su mya ngan las 'da' ba yin no zhes brjod par bya rung ba ma yin te /
sgra mi snyan ma gtogs par 'chi /
ārūpyeṣv api hy antarāmaraṇasaṃbhavaḥ zhes 'byung ba'i phyir gzugs med pa dag na yang bar ma dor 'chi ba srid do /
kuruvarjyo 'ntarāmṛtyur iti vacanāt /
tasmāt āgamato 'pi siddho 'ntarābhavo na kevalaṃ yuktita ity apiśabdaḥ
de lta bas na lung las kyang srid pa bar ma grub ste /
kyang zhes bya ba'i sgras ni rigs pa 'ba' zhig tu ma zad kyi zhes bya ba yin no /
dūṣīmāra iti /
krakucchandasya tathāgatasya viduraṃ nāma śrāvakaṃ dūṣī nāma māras tadānīṃ śirasi muṣṭinābhighnan tenāṃgīkṛtaḥ /
tatkṣaṇa eva ca svaśarīreṇaivāvīcau mahānarake prapatita iti
bdud sun 'byin byed ces bya ba ni de bzhin gshegs pa 'od srungs kyi nyan thos mthas mgu zhes bya ba la /
de'i tshe bdud sum 'byin byed ces bya ba zhig gi glad du khu tshur gyis bsnun pa las des ma rangs pa'i skad byung ba dang skad cig de nyid la rang gi lus kyis sems can dmyal ba chen po mnar med par lhung ngo zhes bya ba yin te /
svaśarīreṇaiveti vacanān nāsty antarābhava ity abhiprāyaḥ rang gi lus kho nas zhes 'byung ba'i phyir srid pa bar ma med do snyam du bsams pa yin no /
sa hi jīvann eva nārakībhir jvālābhir iti /
jīvann evāsau māro narakotthitābhir agnijvālābhir āliṃgitatvāt svaśarīrāvasthāduḥkhotpatteḥ /
svaśarīreṇaiva prapatita ity uktaḥ /
na tu kālam akṛtvāntarābhavāvasthānaṃ /
narakopapattibhavṝāvasthāṃ ca na gatavān ity abhiprāyaḥ /
atyudīrṇaparipūrṇānīti /
kṣetrāśayaviśeṣayogād atyudīrṇāni /
upacitatvāt paripūrṇāni /
samanaṃtaraṃ narakeṣūpapadyata iti
de gson po kho nar dmyal ba'i me dag gis zhes bya ba la dgongs pa ni bdud de gson po kho nar dmyal ba las byung ba'i me dag gis bskor nas rang gi lus kyi gnas skabs la sdug bsngal skyes pa'i phyir rang gi lus kho nas lhung ngo zhes bshad kyi shi nas srid pa bar ma'i gnas skabs dang dmyal bar skye ba'i srid pa'i gnas su song bar ma gyur pa ni ma yin no snyam pa yin no /
las shin tu drag po yongs su rdzogs pa rnams zhes bya ba ni zhing dang bsam pa'i khyad par dang ldan pa'i phyir shin tu drag po rnams so /
bsags pa'i phyir yongs su rdzogs pa rnams so /
de ma thag tu dmyal ba dag tu skye'o zhes bya ba ni de ma thag ces 'byung ba'i phyir srid pa bar ma med do snyam du bsams pa yin no /
samanantaravacanān nāsty antarābhava ity abhiprāyaḥ /
anyāṃ gatim agatveti
'gro ba gzhan du mi 'gro bar zhes bya ba la dgongs pa ni bka' 'di skye ba gzhan dag dgag pa lhur mdzad pa yin gyi /
upapattyantarapratiṣedhaparam etad vākyaṃ srid pa bar ma dgag pa lhur mdzad pa ni ma yin no snyam pa yin no /
nāntarābhavapratiṣedhaparam ity abhiprāyaḥ /
paṃcaiveti /
yadi yathārutaṃ kalpyate /
paṃcabhir evānantarryaiḥ kṛtaiḥ na tv ekena dvābhyāṃ vā narakagamanaṃ bhavatīty etat prāpnoti
lnga kho na zhes bya ba ni gal te sgra ji bzhin du brtags na lnga zhes 'byung bas mtshams med pa lnga kho na byas par 'gyur gyi /
gcig gam gnyis kyis ni dmyal bar 'gro bar mi 'gyur ro zhes bya ba ni 'dir yang 'gyur la /
paṃceti rutāt kriyānantaraṃ cānantaryakriyānantaraṃ ca narakeṣūpapanna iti prāpnoti /
yāni kṛtvopacitya samanantaraṃ narakeṣūpapadyata iti rutān na kālāntaraṃ jīvitvā
gang dag byas shing brtsams nas sems can dmyal ba dag tu skye bar 'gyur ro zhes 'byung ba'i phyir byas ma thag tu ste mtshams med pa byas ma thag stu sems can dmyal ba dag tu skye bar 'gyur gyi dus gzhan gyi bar du gson por 'dug nas kyang ma yin no zhes bya bar yang 'gyur ro /
ko vāntarābhavasyopapadyamānatvaṃ necchatīti /
viprakṛtāvasthāvacanāt /
upapattyabhimukho hy upapadyamāna ity abhiprāyaḥ
srid pa bar mar skye ba nyid yin par go su zhig mi 'dod ces bya ba ni gnas skabs tha dad par 'byung ba'i phyir te /
skye ba ni skye ba la mngon du phyogs pa yin no snyam du bsams pa yin no /
na tu brūma upapanno bhavatīti /
na tūpapadyata ity etat padam upapannārtham iti brūmaḥ
skyes pa yin no zhes ni mi smra'o zhes bya ba ni skye bar 'gyur ro zhes bya ba'i tshig 'di skyes pa'i don yin no zhes mi smra ste /
tasmād adoṣa eṣsḥ de lta bas na 'di ni nyes pa med do /
upanītavayā /
iti vistaraḥ /
mṛtyusamīpam upanītaṃ vayo yena /
so 'yam upanītavayāḥ
bram ze na tshod khyer zin rga ba dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gis na tshod 'chi bdag gi drung du khyer ba de ni na tshod khyer zin pa'o /
bram ze zhes bya ba ni bod pa yin te /
dvijety āmantraṇaṃ /
kaścij jīrṇo brāhmaṇa āmantritaḥ /
vāso 'pi hi nāsti te 'ntareti
bram ze rgan po 'ga' zhig la bos pa'o /
'dir khungs ni /
bar na khyod kyi gnas kyang yod min zhing /
idam atra jñāpakam zhes bya ba 'di yin te /
antarābhavābhāva ity abhiprāyaḥ /
pātheyaṃ pathyaudanaṃ /
ca na vidyate tava (Abhidh-k-vy 277) pāralaukikaḥ kuśalasaṃbhāras tava nāstīty abhiprāyaḥ
bar na khyod kyi gnas med ces bya ba ni srid pa bar ma med pa yin no snyam du bsams pa yin no /
khyod la lam rgyags te lam gyi rgyags kyang ni yod ma yin zhes bya ba ni khyod la 'jig rten pha rol gyi dge ba'i tshogs med do snyam du dgongs pa yin no /
manuṣyeṣv antarāvāso nāstīti /
maraṇagatasya te sato manuṣyeṣv antarāvāso nāsti
mi dag gi nang na gnas su med do zhes bya ba la dgongs pa ni khyod de'u re 'chi ste /
ji ltar 'di na kha cig gnas pa ltar mi dag gi nang na gnas su med do snyam pa yin no /
yatheha kasyacit pratiṣṭhamānasyety abhiprāyaḥ /
gamanaviṣṭhānād iti
'gro ba la bgegs byed pa med pa'i phyir zhes bya ba ni 'gro ba dang mi 'bral ba'i phyir ro /
gamanavirāmāt /
ayam atrābhiprāyo yathā tvayā varṇyate /
asty antarābhava iti /
nāyam abhiprāyo yathā mayā varṇyate /
nāsty antarābhava iti /
kuta etat /
kuto hetor etad bhavati /
tulya eṣa bhavato 'py anuyogaḥ /
samāna eṣa bhavato 'pi praśna ity arthaḥ /
yathoktasūtravirodhād iti /
dūṣīmārasūtrādyavirodhāt /
na bhavaty etat sūtram antarābhavasyābhāve jñāpakaṃ /
jñapakaṃ hi nāmāgatikā gatir iti /
yasyā gater anyā gatir nāsti /
asāv agatikā gatiḥ
khyod kyis ji skad du srid pa bar ma yod do zhes brjod pa 'di ni dgongs pa yin gyi kho bos ji skad du srid pa bar ma med do zhes brjod pa 'di ni dgongs pa ma yin no zhes bya ba 'di gal te gtan tshigs gang gis na 'dir 'gyur /
brtag pa 'di ni khyod la 'ang mtshungs te zhes bya ba ni dri ba 'di ni khyod la yang mtshungs so zhes bya ba'i tha tshig go /
mdo mi 'gal ba'i phyir zhes bya ba ni bdud sun 'byin byed kyi mdo la sogs pa mi 'gal ba'i phyir mdo 'di ni srid pa bar ma med pa'i khungs ma yin no /
khungs zhes bya ba ni shes par byed par gzhan du shes par mi byed pha yin no zhes bya ba ni shes par byed pa gang la gzhan du shes par byed pa med pa de ni shes par byed pa gzhan du shes par mi byed pa yin te /
'di skad du don gang zhig bstan pa'i phyir khungs mdo 'am tshigs su bcad pa brjod pa gang yin pa gal te don de kho na ston gyi de dang 'gal ba don gzhan ma yin na de shes par byed pa gzhan du shes par mi byed pa'i khungs yin no zhes bshad pa yin no /
sngon dus srid 'byung sha tshugs can /
etad uktaṃ bhavati /
yadi yaj jñāpakaṃ sūtraṃ /
gāthā vā /
yesyārthasya dyotanārtham ucyate /
yadi tam evārthaṃ dyotayati /
nānyad apy arthāntaraṃ tadviruddhaṃ /
taj jñāpakam ananyagatikam iti /
(III /
13) aiṣyatpūrvakālabhavākṛtir iti /
ā eṣyad aiṣyat /
aiṣyataḥ pūrvakālabhavasyevākṛtir asyeti /
aiṣyatpūrvakālabhavākṛtiḥ
zhes bya ba la /
'byung zhes bya ba ni 'byung bar 'gyur ba'o /
'di ya sngon gyi dus na srid pa'i sha tshugs lta bu yod pas na /
sngon dus srid 'byung sha tshugs can no /
ci'i phyir zhe na /
'phen pa gcig pa'i phyir te 'di ltar 'gro ba 'byung bar 'gyur ba dang der phyin par byed pa srid pa bar ma ni las gcig po de kho nas 'phen par byed ngo /
kasmāt /
ekākṣepāt /
yasmād aiṣyantī gatis tatprāpakaś cāntarābhavas tenaivaikena karmaṇākṣipyate /
śunīprabhṛtīnām iti /
śunīsūkarīprabhṛtīnāṃ /
paṃcagatika iti /
paṃcagatigāmīty arthaḥ /
yadi garbhastho 'pi mriyeta tasya nārako 'ntarābhavo mātuḥ kukṣiṃ nirdahet /
nārako hi pradīpo bhavati /
tadrūpaś cāntarābhava iti
khyi mo la sogs pa'i zhes bya ba ni khyi mo dang phag mo la sogs pa'o /
'gro ba lnga ba'i zhes bya ba ni 'gro ba lngar 'gro ba zhes bya ba'i tha tshig go /
gal te mngal na 'dug pa las shi bar gyur na /
de'i dmyal ba'i srid pa bar mas ma'i mngal tshig par 'gyur zhes bya ba ni dmyal ba pa ni 'bar ba yin la srid pa bar ma 'ang de dang 'dra bas so /
pūrvakālabhave 'pīti vistaraḥ /
nārakapūrvakālabhavāvasthā api nārakā na nityaṃ prajvalitā bhavanty utsadeṣu kukūlādiṣu bhramaṃtaḥ
srid pa snga ma la'ang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dmyal ba pa dus snga ma'i srid pa'i gnas skabs pa rnams kyang me ma mur la sogs pa lhag pa dag na 'phyan pa na /
kim aṃgāntarābhavikāḥ /
astu vā prajvalita iti
rtag tu 'bar ba ma yin na srid pa bar ma rnams lta smos kyang ci dgos /
nārako 'ntarābhavaḥ /
kukṣāv asaṃśleṣād iti
yang na 'bar du chug na yang zhes bya ba ni dmyal ba ba'i srid pa bar ma'o /
antarābhavānām acchatvād ātmabhāvasyānyonyaṃ asaṃśleṣān na dāhaḥ /
karmapratibandhāc ca /
tatkarmapratibandhān na dāha iti kṛtvā
mngal na phan tshun ma reg pa'i phyir zhes bya ba ni srid pa bar ma pa rnams ni lus shin tu dang bas phan tshun mi reg pa'i phyir dang las la rag lus pa'i phyir mi tshig ste /
ata eva śunīprabhṛtīnāṃ kukṣer adāhaḥ mi tshig pa ni de dag gi las la rag las pa'i phyir ro /
koṭīśataṃ cāturdvīpakānām avabhāsitam iti de nyid kyi phyir khyi mo la sogs pa'i mngal mi tshig go /
yataḥ pūrṇayūna iva bodhisattvasyāntarābhavaḥ salakṣaṇānuvyaṃjanaś cāto 'ṃtarābhavasthena tena mātuḥ kukṣiṃ praveṣtum icchatā trisāhasramahāsāhasro lokadhātuḥ svakṣetram iti kṛtvāvabhāsitaḥ /
pāṃṇḍaraṃ gajapoṭam iti
gling bzhi pa bye ba phrag brgya snang bar mdzad do zhes bya ba ni gang gi phyir byang chub sems dpa'i srid pa bar ma gzhon nu thor bu lta bu mtshan dang dpe byad dang bcas pa yin pa de'i phyir srid pa bar ma na bzhugs pa yum gyi lhums su 'jug par bzhed pa des stong gsum gyi stong chen po'i 'jig rten gyi khams rang gi sangs rgyas kyi zhing yin pa'i phyir snang bar mdzad do /
yady /
aiṣyatpūrvakālabhavākṛtir antarābhavaḥ /
kasmād bodhisattvasya mātā gajapotam evaṃrūpam adrākṣīt /
nimittamātraṃ tat /
tasya bodhisattvasya tiryagyoneś ciravyāvartitatvāt /
yataḥ prabhṛti lakṣaṇavipākāni karmāṇy ārabhate kartuṃ kalpaśate śeṣe tataḥ prabhṛti tasya sarvā durgatayo vyāvṛttāḥ /
tadyathā kṛkī rājā daśa svapnān adrākṣīt /
(Abhidh-k-vy 278) bhaviṣyato 'rthasya nimittamātram iti /
daśa svapnā vinaye paṭhyante /
kṛkiṇā kila rājñā daśa svapnā dṛṣtāḥ /
hastī vātāyanena nirgatya pucche saktah /
kūpas tṛṣitasya pṛṣṭato '; nudhāvati /
saktuprasthena muktāprastho labhyate /
candanaṃ kāṣṭhārgheṇa vikrīyate /
ārāmāḥ puṣpaphalasaṃpannāḥ sarvaṃ ca puṣpaphalam adattādāyibhir hriyate /
kalabhair gandhahastinas trāsyante /
aśucimrakṣito markaṭaḥ parān upaliṃpati /
markaṭābhiṣeko vartate /
paṭako 'ṣṭādaśabhir janair ākṛṣyate
glang po che'i phru gu dkar po zhes bya ba ni gal te srid pa bar ma dus snga ma'i srid pa 'byung bar 'gyur ba'i sha tshugs can yin no /
ci'i phyir byang chub sems dpa'i yum gyis de ltar glang po che'i phru gu'i gzugs su gzigs she na /
byang chub sems dpa' ni dud 'gro'i skye gnas bzlog nas yun ring po lon pa'i phyir de ni mtshan ma tsam du zad de /
bskal pa brgya lus pa gang tshun cad mtshan gyi rnam par smin pa can gyi las dag mdzad par rtsom pa de tshun cad de'i ngan 'gro thams cad log pa yin no /
dper na rgyal po kri k'is rmi lam bcu mthong ba lta bu'o zhes bya ba ni 'byung bar 'gyur ba'i don gyi mtshan ma tsam du zad pa'o /
rmi lam bcu ni 'dul ba las 'byung ste /
glang po che skar khung nas 'byung ba mjug ma la thogs pa dang skom pa med pa la khron pa phyi bzhin bsnyegs pa dang mu tig bre gang /
phye bre gang dang brje ba dang tsan dan shing gi rin thang du 'tshang pa dang kun dga'i ra ba me tog dang 'bras bu phun sum tshogs pa dag me tog dang 'bras bu thams cad rkun bo rnams kyis brkus pa dang glang po che'i phru gu dag gis sbos kyi glang po che skrag pa dang spre'u mi gtsang bas spags pa gzhan dag la bsgo bar byed pa dang spre'u dbang bskur bar byed pa dang ras yug gcig skye bo bco brgyad kyis drangs pa dang skye bo'i tshogs phal po che'i lhan cig 'thab pa dang 'thab mo dang rtsod pa dang 'gyed pas phan tshun gnod par gyur ba zhes bya ba rmi lam bcu rmis nas /
mahājanakāya ekatra kalahabhaṇḍanavigrahavivādenānyonyavighātam āpanna iti /
tena ca te bhagavate kāśyapāya tathāgatāya niveditāḥ /
bhagavatā ca vyākṛtāḥ /
bhaviṣyaty anāgate 'dhvani sākyamunir nāma tathāgataḥ /
tasya śrāvakā vistīrṇasvajanabaṃdhuvargaṃ prahāya pravrajitāḥ vihāreṣu gṛhasaṃjñām utpādya saṃgaṃ kariṣyanti hastino vātāyananirgamanapucchalagnavat
des bcom ldan 'das de bzhin gshegs pa 'od srungs la gsol ba dang bcom ldan 'das kyis kyang ma 'ongs pa'i dus /
de bzhin gshegs pa sh'akya thub pa zhes bya ba zhig 'byung bar 'gyur te /
de'i nyan thos rnams nye du phal mo che spangs nas rab tu byung ba glang po che skar khung nas 'byung ba mjug ma la thogs pa lta bur gtsug lag khang dag la khyim gyi 'du shes skyed nas chags par byed par 'gyur ro /
kūpasvapnena tacchrāvakā eva brāhmaṇagṛhapatīnām abhyupetya dharmaṃ deśayiṣyaṃti /
teṣām śrotukāmatā na saṃsthāsyata ity etad darśayati
khron pa'i rmi lam gyis ni de'i nyan thos dag kho na bram ze dang khyim pa rnams la ched du chos 'chad dang de dag nyan par 'dod pa nyid yang dag par gnas par mi 'gyur ro zhes bya ba de ston to /
saktumuktāprasthasvapnena tacchrāvakā eva saktubhikṣāyā apy arthāyendriyabalabodhyaṃgādīni prakāśayiṣyaṃti phye dang mu tig bre gang gi rmi lam gyis ni de'i nyan thos dag kho na phye bslang ba'i phyir yang dbang po dang stobs dang byang chub kyi yan lag la sogs pa chos rin po che rnams ston par gyur pa yin no /
cendanasvapnena tacchrāvakā evābhāvitakāyaśīlaprajñāḥ tīrthyamatāni gṛhītvā buddhavacanena samānīkariṣyantīty etad darśayati tsan dan gyi rmi lam gyis ni de'i nyan thos dag kho na lus dang tshul khrims dang shes rab ma bsgoms pas mu stegs kyi gzhung lugs dag bzung nas /
sangs rgyas kyi bka' dang snyoms par byed par 'gyur ro zhes bya bar ston to /
ārāmasvapnena tacchrāvakā evāvāsam āśrayaṃ kṛtvā yat tad bhaviṣyati saṃghasya puṣpaṃ vā phalaṃ vādhikaṃ vā tad vikrīya vikrīya jīvikāṃ kalpayiṣyanti /
tena ca gṛhiṇaḥ pratisaṃstariṣyantīty etad darśayati
kun dga'i ra ba'i rmi lam gyis ni de'i nyan thos dag kho na dpag btsal nas dge 'dun gyi me tog gam /
'bras bu 'byung bar 'gyur ba gang yin pa de btsongs shing btsongs nas 'tsho bar byed la des kyang khyim pa gso bar byed par 'gyur ro zhes bya ba de ston to /
kalabhasvapnena tacchrāvakā eva duḥśīlaḥ pāpadharmāṇo bhaviṣyanti glang po che'i phru gu'i rmi lam gyis ni de'i nyan thos dag kho na tshul khrims 'chal cing sdig pa'i chos can 'byung bar 'gyur la /
ye te bhikṣavaḥ sthavirāḥ śīlavaṃtaḥ kalyāṇadharmāṇaḥ /
tān āvāsebhyaḥ pravāsayiṣyaṃtīty etad darśayati
de dag gis dge slong gnas brtan tshul khrims dang ldan pa dge ba'i chos can gang dag yin pa de dag gnas nas skrod par 'gyur ro zhes bya ba de ston to /
aśucimraksitamarkaṭasvapnena tacchrāvakā eva duḥśīlāḥ pāpadharmāṇaḥ santo ye te bhikṣavaḥ kalyāṇāḥ /
tān asadbhir doṣaiś codayiṣyantīty etad darśayati
spre'u mi gtsang bas spags pa'i rmi lam gyis ni de'i tshe nyan thos dag kho na tshul khrims 'chal zhing sdig pa'i chos can yin la dge slong dge ba gang dag yin pa de dag la yang dag pa ma yin pa'i nyes pas gleng bar byed do zhes bya ba de ston to /
markaṭābhiṣekasvapnena tacchrāvakā eva sāmantikābhiṣekaṃ vīhāreṣu kariṣyanti spre'u dbang bskur ba'i rmi lam gyis ni de'i nyan thos dag kho na gtsug lag khang dag tu bdag nyid kyi yin par dbang skur bar byed par 'gyur zhing /
loke 'pi ca paṇḍakā adhirājyaṃ kārayiṣyantīty etad darśayati 'jig rten na yang ma ni nga yang rgyal srid 'dzin par 'gyur ro zhes bya ba de ston to /
paṭasvapnena tacchāsanam evāṣṭādaśadhābhedaṃ gamiṣyati ras yug gi rmi lam gyis ni de'i bstan pa kho na rnam pa bco brgyad du gyes par 'gyur la /
na ca vimuktipaṭaḥ khaṇḍayiṣyata ity etad darśayati rnam par grol ba'i ras yug ni nyams par mi 'gyur ro zhes bya ba de ston to /
kalahasvapnena tacchrāvakā eva nikāyaparigrahāt parasparaṃ vivādam āpatsyanta ity etad darśayatīti thab mo'i rmi lam gyis ni de'i nyan thos dag kho na sder 'chas nas phan tshun to zhes grag go /
bsdus pa'i tshigs su bcad pa ni /
glang chen to zhes grag go /
bsdus pa'i tshigs su bcad pa ni /
saṃgrahaślokaḥ /
karikūpasaktucandanakalabhārāmās tathā kaper abhiṣekaḥ
glang chen khron pa phye dang tsan dan glang chen be'u /
de bzhin kun dga' rab dang ni spre'u dbang bskur /
aśucikapiḥ paṭakalahāv iti daśa dṛṣṭā nṛpeṇa kṛkiṇā svapnāḥ /
apatrāpyotsadavāt apatrāpyotkaṭatvāt /
upapattibhavaḥ pratisandhikṣaṇa eva
mi gtsang spre'u dang ras yug thab mo zhes bya ba /
rmi lam bcu ni rgyal po kri k'is mthong ba yin /
ngo tsha shes pa'i shas che ba'i phyir zhes bya ba ni ngo tsha shes pa lhag pa'i phyir ro /
skye ba'i srid pa ni nying mtshams spyor ba'i skad cig ma kho na yin no /
tasmāt pareṇa pratisaṃdhikṣaṇād (Abhidh-k-vy 279) anyo bhavaḥ pūrvakālabhavaḥ de phan chad nyid mtshams sbyor ba'i skad cig ma las gzhan pa'i srid pa ni dus snga ma'i srid pa yin no /
rūpiṣu cet sattveṣūpapadyata iti /
ārūpyadhātāv antarābhavābhāvād idaṃ viśeṣavacanaṃ
gal te sems can gzugs can dag gi nang du skyes na zhes bya ba ni gzugs med pa'i khams na srid pa bar ma med pa'i phyir khyad par 'di smos pa yin no /
(III /
14, 15) samānajātīyair iti /
nārako 'ntarābhavo nārakair evāntarābhavair dṛśyate
rigs mthun pa dag gis zhes bya ba ni dmyal ba'i srid pa bar ma ni dmyal ba'i srid pa bar ma dag kho nas mthong la /
evaṃ yāvad devāntarābhavo devāntarābhavair eveti de bzhin du lha'i srid pa bar ma'i bar du yang lha'i srid pa par ma dag kho nas mthong ngo zhes bya ba yin no /
suviśuddham iti /
ekādaśadivyacakṣurapakṣālavarjitaṃ /
te punar apakṣālā vicikitsā amanasikāraḥ kāyadauṣṭhulyaṃ styānamiddhaṃ auddhatyaṃ abhyārabhyavīryam audbilyaṃ chaṃbhitatvaṃ nānātvasaṃjñā abhijalpaḥ
lha'i mig shin tu rnam par dag pas zhes bya ba ni lha'i mig gi skyon bcu gcig dang bral ba'o /
skyon de dag kyang the tshom dang yid la mi byed pa dang lus kyi gnas ngan len dang rmugs pa dang gnyid dang rgod pa dang brtson 'grus brtsams drags pa dang sems ya ya po dang bag tsha ba dang 'du shes sna tshogs dang smra ba mangs pa dang ha cang bsgoms drags pa nyid dang mdo las ji skad 'byung ba bzhin no /
abhidhyāyitatvaṃ jñeyeṣu yathāsūtraṃ /
abhijñāmayam iti /
abhijñāsvabhāvabhāvanāmayam ity arthaḥ
mngon par shes pa las byung ba zhes bya ba ni mngon par shes pa'i ngo bo nyid de bsgoms pa las byung ba zhes bya ba'i tha tshig go /
upapattipratilaṃbhikam api devādīnāṃ divyam iṣyate /
na tu suviśuddhaṃ
lha la sogs pa'i skye gnas thob pa yang lha'i yin par ni 'dod mod kyi shin tu rnam par dag pa ni ma yin no /
devāntarābhavika iti vistaraḥ /
apara āhuḥ /
na samānajātīyair evāntarābhavo dṛśyate
lha'i srid pa bar ma pas ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzhan dag na re srid pa bar ma ni ris mthun pa dag kho nas mthong ba ma yin no /
kiṃ tarhi /
devāntarābhavikaḥ sarvān devāntarābhavikādīn paśyati
'o na ci zhe na /
lha'i srid pa bar ma pas ni lha'i srid pa bar ma do la sogs pa thams cad mthong ngo /
manuṣyapretatiryaṅnārakāntarābhavikāḥ pūrvaṃpūrvam apāsya mi dang yi dags dang dud 'gro dang dmyal ba'i srid pa bar ma rnams mthong ngo /
gong ma gong ma ma gtogs pa'i zhes zer ro /
kathaṃ /
manuṣyāntarābhaviko devāntarābhavikaṃ pūrvam apāsya manuṣyapretatiryaṅnārakāntarābhavikān paśyati
ji lta zhe na /
mi'i srid pa bar ma pas ni gong ma'i lha'i srid pa bar ma ma gtogs pa mi dang yi dags dang dud 'gro dang dmyal ba'i srid pa bar ma pa rnams mthong ngo /
pretāntarābhaviko devamanuṣyāntarābhavikau pūrvāv apāsya pretatiryaṅnārakāntarābhavikān paśyati yi dags kyi srid pa bar ma pas ni gong ma lha dang mi'i srid pa bar ma pa dag ma gtogs pa yi dags dang dud 'gro dang dmyal ba'i srid pa bar ma pa rnams mthong ngo /
evaṃ yāvan nārakāntarābhaviko devāntarābhavikādīn pūrvān apāsya nārakāntarābhavikān eva paśyati /
gatīnām uttarottaranikṛṣṭatvād iti
de bzhin du dmyal ba'i srid pa bar ma pas ni gong ma'i lha'i srid pa bar ma la sogs pa ma gtogs pa dmyal ba'i srid pa bar ma kho na mthong ba'i bar du yin te /
ata eva gandharva iti /
yato gandhagato gandharvaḥ
'gro ba rnams ni phyi ma phyi ma dman pa'i phyir ro /
gandham arvati bhakṣayati gandharva ity arthaḥ /
dhātūnām anekārthatvāt /
ayam arvati na kevalaṃ gatyarthe vartate /
kiṃ tarhi /
bhojanarthe 'pīti gatyarthaparigarahe 'py adoṣaḥ /
gandham arvati gacchati bhoktum iti gandharva iti /
hrasvatvaṃ śakandhukarkandhuvad iti /
kṛdanta iti
de nyid kyi phyir dri za zhes bya ba'o zhes bya ba ni gang gi phyir dri sa ba de'i phyir dri sa yin te /
dri za zhing zas su za bas na dri za'i zhes bya ba'i tha tshig go /
dbang chung bar grags pa ni rgya chung ba ste /
rigs dman pa zhes bya ba'i tha tshig go /
dbang byed pas na dbang ngo /
pararūpanipātanāt /
śakandhukarkandhur iti pararūpasiddhir yathā /
tathehapi gandharva iti /
alpeśākhyo 'nudāro hīnajātīya ity arthaḥ /
īṣṭa itīśaḥ /
alpa īśo 'lpeśaḥ /
alpeśa ity ākhyā yasya so 'lpeśākhyaḥ /
viparyayān maheśākhyaḥ /
ekanikāyasabhāgatvād iti /
yaś ca pūrvakālabhavo yaś cāntarābhavas tatprāpakaḥ
chung ngu la dbang bas na dbang chung ba ste /
gang la dbang chung ba zhes bya ba yod pa de ni dpang chung bar grags pa'o /
bzlog pa ni dbang che bar grags pa'o /
ris mthun pa gcig pa'i phyir zhes bya ba ni btsun pa na re dus snga ma'i srid pa gnag yin pa dang de'i phyir byed pa srid pa bar ma gang yin pa de gnyis ni ris mthun pa gcig kho na yin no /
tayor eka eva nikāyasabhāgaḥ ata ekanikāyasabhāgatvāt /
yenaiva karmaṇāyuṣyeṇa pūrvakālabhavasyāyur ākṣipyate
de bas na ris mthun pa gcig pa'i phyir tshe'i las gang gis dus snga ma'i srid pa tshe 'phen par byed pa de kho nas srid pa bar ma'i yang 'phen par byed do /
tenaivāntarābhavasya /
itarathā hi /
yadi tasyāntarābhavāyuṣaḥ pṛthagākṣepaḥ syāt /
tasyāpy āyuṣah āntarābhavikasya kṣayān maraṇabhavaḥ prasajyet pūrvakālabhavavat
de lta ma yin te gal te srid pa bar ma'i tshe de'i 'phen pa logs shig na yod par gyur na dus snga ma'i srid pa bzhin du srid pa par ma ba de'i tshe zad pas 'chi ba'i srid par yang thal bar 'gyur ro zhes zer ro /
tasmān nāsti niyama iti bhadantaḥ /
te taṃ gandhaṃ ghrātvā gandharasābhigṛddhā iti vistaraḥ /
te kṣudrajantavas taṃ gandhaṃ ghrātvā tatsahacaraṃ (Abhidh-k-vy 280) cānubhūtaṃ rasam anusmṛtya gandharasābhigṛddhāḥ kālaṃ kurvantaḥ kriminikāyasabhāgotpādakaṃ karma vibodhya /
tayā gaṃdharasatṛṣṇayā vipākābhimukhaṃ kṛtvāntarābhavasaṃtatyā krimiṣūpajāyanta iti
de dag dri de tshor nas dri dang ro la mngon par chags pa rnams zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni skye bo phra mo de dag dri de tshor la /
de dang lhan cig 'byung ba'i ro yang nyams su myong zhing nye bar spyad de /
dri dang ro la mngon par chags pa rnams 'chi ba na srin bu dang skal ba mnyam par skye bar byed pa'i las sad par byas nas dri dang ro la srid pa des rnam par smin pa la mngon du phyogs par byas te srid par bar ma'i rgyun gyis srin bu'i nang dag tu skye bar 'gyur ro /
de'i rkyen mang po kho na'i dus su zhes bya ba ni srin bu rkyen mang po'i dus su'o /
tatpatyayapracura eva kāla iti der 'gyur ba ni srin bur 'gyur ba'o /
krimipratyayapracure kāle tatsamvartanīyāni karmāṇi krimisamvartanīyāni vipākābhinirvṛttau vṛttiṃ labhaṃte rnam par smin pa mngon par 'grub par bya ba la 'jug pa rnyed ces bya ba ni rnam par smin pa 'byin par mngon du phyogs par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
vipākadānāyābhimukhībhavantīty arthaḥ /
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalaṃti khalu dehinām iti vacanāt /
nānyatra /
nātatpracure kāle /
nānyasyām iti
tshogs shing dus dang ldan pa dang lus can rnams la 'bras bur smin /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
gzhan du ni ma yin te zhes bya ba ni de dag dkon pa'i dus su ma yin pa'o /
nālpāyuṣi /
cakravartisamutpattir nādho 'śītisahasrakād iti vacanāt /
ata eveti /
yasmād vidyamānāny api cakravartisamvartanīyāni karmāṇi vipākābhinirvṛttau kadācid eva vṛttiṃ labhante /
bahupratyayāpekṣitvāt /
saṃbhavaiṣitvād upapattyabhilāṣitvāt /
karmāṇy eva pratyayānāṃ sāmagrīm āvahantīti /
karmādhipatyenāśvādīnāṃ prasiddhaṃ kālam atikramya kālāntare 'pi maithunaṃ bhavatīti
gzhan du ni ma yin pa lta bu'i zhes bya ba ni tshe thung ba'i tshe ma yin te /
'khor los sgyur ba 'byung ba ni /
brgyad khri man chad ma yin no /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni gang gi phyir 'khor los sgyur bar 'gyur ba'i las dag yod du zin kyang rkyen mang po la ltos pa'i phyir rnam par smin pa mngon par 'grub par bya ba la 'jug pa mi rnyed pa'o /
srid pa tshol ba yin pa'i phyir /
zhes bya ba ni skye ba 'dod pa yin pa'i phyir ro /
las rnams kho nas rkyen dag tshogs pa 'dren par byed pa yin no zhes bya ba ni las kyis dbang gis rta la sogs pa dus drags pa las 'das te dus gzhan na'ang 'khrig pa spyod par 'gyur ro /
ekakarmākṣepād iti /
yenaiva karmaṇā gavādinikāyasabhāga ākṣipyate /
tenaiva karmaṇā tadantarābhava ākṣipyate /
ity ato vaktavyam etat
'phen pa gcig pa'i phyir zhes bya ba ni las gang gis ba lang la sogs pa'i ris mthun pa 'phen par byed pa'i las de nyid kyis de dag gi srid pa bar ma yang 'phen par byed de /
yad uktaṃ yenānyatra kāle goṣūpapattavyaḥ /
sa gavayeṣūpapadyata iti vistareṇa /
na nikāyabhedād ekākṣepakatvaṃ hīyate /
tatkarmaṇa ekajātīyatvāt /
gavyākṛtisaṃsthānāntaraparityāgāc ca /
gatiniyatānāṃ hi karmaṇām upapattivaicitryaṃ drṣṭaṃ
de'i phyir dus gzhan na ba lang rnams kyi nang du skye bar 'gyur ba gang yin pa de ni ba med rnams kyi nang du skye'o zhes bya ba rgyas par bshad pa gang yin pa de ni brjod par bya ba yin no /
slob dpon 'dus bzangs na re ris gcig pa'i phyir dang ba lang gi sha tshugs dang dbyibs kyi khyad par ma btang ba'i phyir ris tha dad pas ni de'i las kyi 'phen par byed pa nyid nyams par mi 'gyur ro /
'gro ba nges pa'i las rnams la yang skye ba'i rkyen sna tshogs pa mthong ste /
kalmāṣapādādivad iti nāsty eṣa doṣa ity ācāryasaṃghabhadraḥ rkang bkra la sogs pa lta bu'o /
de lta bas na de ni nyes pa med do zhes zer ro /
viparyastamatir iti /
anunayasahagatena vā pratighasahagatena vā cittena yathā viparyastamatir bhavati /
tad darśayann āha
blo ni phyin ci log gyur bas /
zhes bya ba la ji ltar chags pa dang ldan pa'i sems kyis blo phyin ci log tu gyur pa de bstan pa'i phyir des de na pha ma zhes bya ba rgyas par smos te /
tatrāsya pitror ity vistaraḥ /
mātāpitros tāṃ vipratipattiṃ dvīndriyasamāpattilakṣaṇāṃ
pha dang ma nyal po byed pa dbang po gnyis sprod pa'i mtshan nyid de'i /
skyes bu srid pa bar ma pho zhig yin na'o /
puṃsaḥ sataḥ puruṣasyāntarābhavasya puṃsāyaṃ pauṃsno rāga utpadyate mātari bhāryāyām iva /
striyā ayaṃ straiṇo rāga utpadyate pitari bhartarīva
'dod chags ni pho'i yin pas na pho'i ste chung ma bzhin du ma la skye'o /
'dod chags ni mi'i yin pas na /
mo'i de khyo bzhin du pha la skye'o /
viparyayāt pratigha iti /
puṃsaḥ sataḥ pauṃsnaḥ pratigha īrṣyotthānabhūta utpadyate pitari pratisapatnapuruṣa iva
bzlog pa la ni khong khro ba ste zhes bya ba ni pho zhig yin na pho'i khong khro ba phrag dog gis bslang bar gyur pa 'gran zla'i skyes bu bzhin du pha la skye'o /
striyās satyāḥ straiṇaḥ pratigha utpadyate mātari pratisapatnyām iva mo zhig yin na mo'i khong khro ba chen chung bzhin du ma la skye'o /
sa tābhyām eva viparyastābhyāṃ cittābhyāṃ viparyasto raṃtukāmanatayā maithunakarmakāmanatayā taṃ deśaṃ indriyadvayasthānam āśliṣya tām avasthāṃ vipratipattyavasthām ātmany adhimucyate de de ltar phyin ci log tu gyur pa'i sems de gnyis kyis phyin ci log tu gyur pas yul dbang po gnyis kyi gnas der phyin pa dang dga' bar byed pas 'khrig pa'i las 'dod pas gnas der de nyal po'i gnas skabs der bdag gis las 'di bya'o zhes bdag nyid mos so /
mayaitat karma kriyata iti /
tasmiṃś cāśucau śuklaśoṇite garbhasthānasaṃprāpte āmāśayapakvāśayāntarāsthānasaṃprāpte abhiniviśate pratitiṣṭhatīty arthaḥ
mi gtsang ba der zhes bya ba ni khu chu dang khrag gi nang du'o /
mngal gyi gnas der phyin zhes bya ba ni pho ba dang long ka'i khod na 'dug pa'i gnas su phyin pa'o /
gnas so zhes bya ba ni 'dug go zhes bya ba'i tha tshig go /
pṛṣṭhābhimukha utkuṭuka iti /
maithunakriyātmābhimānakriyāyogāt /
āpyāyamāno vardhamānaḥ /
etāny (Abhidh-k-vy 281) eveti
rgyab rol tu kha bltas te tsog tsog por zhes bya ba ni bdag nyid 'khrig par byed pa mngon pa'i nga rgyal dang ldan pa'i phyir ro /
skye zhing zhes bya ba ni brtas shing ngo /
śuklaśoṇitamahābhūtāni /
bhūtāntarāṇy eveti /
śuklaśoṇitavyatiriktāni /
bījāṃkuranirodhotpādanyāyenaikasminn eva kṣaṇe bījaṃ nirudhyate 'ṃkuraś cotpadyate /
tulādaṇḍanāmonnāmavan nāśotpādayoḥ samakālatvāt
'byung ba gzhan kho na zhig ces bya ba ni khu chu dang khrag las ma gtogs pa dag go /
sa bon dang myu gu 'gag pa dang skye ba'i tshul du ste /
'jig pa dang 'gag pa dag gi srang mda'i mtho dman bzhin du dus mnyam pa'i phyir skad cig ma gcig kho na la sa bon ni 'gag la myu gu ni skye'o /
yat tat kalalam ity ākhyāyata iti /
kalalaṃ prathamaṃ bhavati
nur nur po zhes bya ba gang yin pa de ni zhes bya ba ni dang por nur nur po yin no /
nur nur po las mer mer skye /
kalalāj jāyate 'rbudam ityādivacanāt zhes bya ba la sogs pa 'byung ba'i phyir ro /
evaṃ ca kṛtvā sūtrapadam iti de ltar bshad na mdo'i tshig ces bya ba ni /
valmīka iti bhikṣo asya kāyasyaitad adhivacanaṃ rūpiṇaḥ audārikasya cāturmahābhūtasya odanakulmāṣopacitasya mātāpitraśucikalalasaṃbhūtasyeti vistaraḥ dge slong grog mkhar zhes bya ba ni lus gzugs can rags pa 'byung ba chen po bzhi pa 'bras chan dang /
zan dron gyis gsos pa pha ma'i mi gtsang ba nur nur po las byung ba 'di'i tshig bla dags yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin te /
mātāpitraśucy eva kalalaṃ pha ma'i mi gtsang ba nyid nur nur po yin la /
tataḥ saṃbhūtasyety arthaḥ /
kaṭasir iti /
śmaśānaṃ /
rudhirabindur upātta iti
de las byung ba'i zhes bya ba'i tha tshig go /
dur khrod ces bya ba ni dur gyi khrod do /
idam udāharaṇaṃ /
asya kāyendriyabhāvāpattitaḥ /
bhūtāntarāṇy va śuklaśoṇitavyatiriktāni
dper brjod pa ni khrag gi thigs pa blangs so zhes bya ba 'di yin te /
lus kyi dbang po'i ngo bor 'gyur ba'i phyir ro /
tadyathā parṇakrimer iti /
yathā parṇakrimeḥ parṇamahābhūtāny upaniśritya bhūtāntarāṇi karmabhir jāyante
dper na lo ma'i srin bu lta bu'i yin la zhes bya ba ni dper na las rnams las ;lo ma'i 'byung ba chen po dag la brten nas lo ma'i drin bu 'byung ba gzhan dbang po'i ngo bor gyur pa gnag dag yin pa skye bar 'gyur ba lta bu'o /
yānīndriyasvabhāvam āpadyaṃte /
na parṇamahābhūtāni /
bahutvāt tatkrimīṇāṃ /
khaṇḍaśaḥ pattrasyādarśanāc ca
lo ma'i 'byung ba chen po dag ni ma yin te /
de'i srin bu rnams phal ches pas lo ma dum pu dang mi snang bar 'gyur ba'i phyir ro /
sūtrapadaṃ kathaṃ tarhi nīyate mātāpitraśucikalalasaṃbhūtasyety ata āha /
aśucisaṃniśrayotpattyabhisaṃdhivacanāt te kalalasya sūtrāvirodha iti
'o na pha ma'i mi gtsang ba nur nur po las byung ba zhes bya ba'i mdo'i tshig 'di ji ltar drang zhe na /
de'i phyir mi gtsang ba la brten nas skye ba la dgongs te gsungs pa'i phyir mdo dang yang mi 'gal lo zhes bya ba smos te /
aśucisaṃniśrayeṇotpattir bhūtāntarāṇāṃ /
tatrābhisaṃdhir abhiprāyaḥ /
tena vacanaṃ kalalasya
der ni mi gtsang ba la brten nas 'byung ba gzhan dag skye ba la dgongs shing bzhed pa yin no /
de'i phyir nur nur po zhes bya ba gsungs pa yin te /
tasmān mātāpitraśucikalalasaṃbhūtasyety asya sūtrasyāvirodhaḥ /
etad uktaṃ bhavati
de lta bas pha ma'i mi gtsang ba'i nur nur po las byung bas zhes bya ba'i mdo dang mi 'gal lo /
śuklaśoṇitasaṃniśrayeṇa kalalākhyāni bhūtāṃtarāṇi śuklaśoṇitasamakālāny utpadyanto sendriyāṇi /
yathā parṇasaṃniśrayeṇa parṇasamānakālāni sendriyāṇi krimimahābhūtāny utpadyanta iti
ji skad du ji ltar lo ma la brten nas srin bu'i 'byung ba chen po dbang po dang bcas pa lo ma dang dus mnyam pa dag skye ba ltar khu chu dang khrag la brten nas nur nur po zhes bya ba la 'byung ba gzhan dbang po dang bcas pa khu chu dang khrag dang dus mnyam pa dag skye'o zhes bshad pa yin no /
anyatra tu yathāyogaṃ vaktavyam ity āhur iti /
anyatra saṃsvedajaupapādukayor yonyor yathāyogaṃ vyākhyeyam ity āhur abhidharmācāryāḥ
gzhan la ni ci rigs par brjod par bya'o zhes bya ba ni chos mngon pa'i slob dpon dag na re drod gsher las skyes pa dang rdzus te skyes pa'i skye gnas dag la ni ci rigs par brjod par bya'o zhes zer ro /
tatra cāyaṃ yogo dṛśyeta iti /
ācāryo bhavīti /
śaityaṃ ca narakeṣv iti śītanarakopapattikāle
de la rigs pa ni 'di yin par snang ngo zhes bya ba ni slob dpon gyis bshad pa yin no /
dmyal ba pa dag na bsil ba mthong nas zhes bya ba ni grang ba'i dmyal bar skye ba'i phyir ro /
yadavastha iti /
aurabhrikādyavasthaḥ /
yathā bhūtena tadvedyaṃ kṛtaṃ prāk karma tādṛśān sattvān svapna iva prekṣya narake sa dhāvati pārvācāryāḥ yogācārā āryāsaṃgaprabhṛtayaḥ /
āsanād ivottiṣṭhann iti /
ūrdhvopapattisthānagamanāt /
manuṣyādivad iti /
yathā manuṣyas tiryak pretaś ca gacchati
gnas skabs gang yis zhes bya ba ni shan pa la sogs pa'i gnas skabs so /
sngon gyi slob dpon ni rnal 'byor spyod pa'i slob dpon thogs med la sogs pa'o /
stan las ldang ba bzhin du zhes bya ba ni skye ba'i gnas gong mar 'gro ba'i phyir ro /
mi la sogs pa bzhin no zhes bya ba ni mi dang dud 'gro dang yi dgas ji ltar 'gro ba de dang 'dra bar ro /
tadvat /
ṛṣīṇām ativaktāra iti
drang srong rnams la skur 'debs pa /
adhikṣeptāro 'pavaditāra ity arthaḥ /
(Abhidh-k-vy 282) /
(III /
16, 17) nityam aṇḍaja iti nityagrahaṇāt /
sarvāṇi mūḍha ity atra nāsti niyamaḥ /
bhavati tu saṃprajānann api /
pratilomaṃ nirdiṣṭā iti /
sūtre hi yaḥ sarvāṇy asaṃprajānan karoti /
eṣā prathamā garbhāvakrāntir uktā /
tisras tu yathā nirdiṣṭānupūrvikā eveti /
yo 'pi janiṣyate
zhes bya ba ni kha zer ba ste /
skur pa 'debs par byed pa zhes bya ba tha tshig go /
sgo nga las skye rtag tu'o /
zhes bya ba smos pa'i phyir ro /
gzhan ni thams cad rmongs zhes bya ba 'dir ni nges pa med pa ste /
shes bzhin yin par yang 'gyur ro /
bzlog ste bstan to zhes bya ba mdo las ni mngal du 'jug pa thams cad shes bzhin ma yin par 'gyur ba gang yin pa de dang por bshad de gsum ni ji skad bstan pa'i go rims bzhin kho na yin no /
so 'py aṇḍaja iti /
aṇḍāj janiṣyate 'ṇḍaja ity abhiprāyaḥ /
āvaśyako hy abhūtārtho bhūtavad ucyate /
tadyathā vartamānasāmīpye vartamānavad vā
gang zhig skye bar 'gyur bde yang sgo nga las skyes pa zhes bya'o zhes bya ba ni sgo nga las skye bar 'gyur ba ni sgo nga las skyes pa'o zhes bya'o snyam du bsams pa yin no /
gdon mi za bar 'byung bar 'gyur ba'i don kyang byung zin pa dang 'dra bar brjod de /
āśaṃsāyāṃ bhūtavac ceti /
{yathābhūtena tadvedyaṃ kṛtaṃ prāk karma tādṛśān sattvān svapna iva prekṣya narake sa dhāvati
dper na da ltar dang nye ba la da lta dang 'dra ba'am zhes bya ba dang legs su smon pa las byung bar gyur pa dang 'dra zhes bya ba lta bu'o /
} kaścit kasmaicid vaktā bhavet /
āgacchaṃtam evāgatam māṃ viddhīti
smra ba po kha cig ni 'ga' zhig la 'ong bzhin du nga 'ongs zin par shes par gyis shig ces kyang zer te /
tasmād adośa eṣaḥ de lta bas na 'di ni nyes pa med do /
aṇḍāj jāto janiṣyate jāyate cety aṇḍajaḥ /
anyebhyo 'pi ḍrśyata iti vacanāt /
tasmād aduṣṭam etad ity ācāryasaṃghabhadraḥ
slob dpon 'dus bzangs na re gzhan dag las kyang mthong ngo zhes 'byung ba'i phyir sgo nga las skyes pa dang skye par 'gyur ba dang skye ba yang sgo nga las skyes pa zhes bya ste /
de lta bas na 'di ni nyes pa med do zhes zer ro /
atha vā bhāvinyāpi saṃjñayeti /
bhaviṣyaṃtyāpi saṃjñayā nirdeśaḥ kriyate /
tadyathā saṃskṛtam abhisaṃskarotīti
yang na 'byung bar 'gyur ba'i ming gis zhes bya ba ni 'byung bar 'gyur ba'i ming gis kyang ston par byed pa yin no /
dper na mdo las /
'dus byas mngon par 'du byed do /
zhes bya ba ni 'dus byas ni bskyed zin pa'i gnas skabs na yin gyi /
janitāvasthāyāṃ saṃskṛtaṃ bhavati skyed pa'i gnas skabs na ni ma yin no /
na janyamānāvasthāyāṃ /
na hi saṃskṛtasya punaḥ saṃskāro yujyate
'dus byas ni yang 'du bya bar rung ba ma yin yang 'byung bar 'gyur ba'i ming gis de ltar ston par yang byed do /
bhaviṣyantyā tu saṃjñayā tathā nirdeśaḥ kriyate /
evam odanaṃ pacatītyādiyojyaṃ /
kathaṃ punar asaṃprajānan mātuḥ kukṣiṃ praviśatīti vistaraḥ saṃnikṛṣṭāvasthā upapattideśasya
de bzhin du 'bras chan 'tshed do zhes bya ba la sogs pa la yang sbyar bar bya'o /
ji ltar na shes bzhin du ma yin par ma'i mngal du 'jug cing zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
blo ni phyin ci log gyur pas /
rtse dags 'gro ba'i yul du 'gro /
zhes bya ba ni skye ba'i yul nye ba'i gnas skabs yin no /
viparyastamatir yātīti /
viprakṛṣṭāvasthā adhimokṣo 'dhimuktiḥ tathā tiṣṭhāmi niryāmīti
de bzhin du gnas so 'byung ngo snyam du mos shing /
lhag par 'dod pa ni ring ba'i gnas skabs yin no /
kathaṃ /
tathā tiṣṭhato 'py eṣu tiṣṭhāmīti
ji ltar zhe na /
de bzhin du gnas na'ang 'di dag tu gnas par bya'o /
niṣkrāmato 'py ebhyo niryāmīti /
ayam anayor viparyāsayor viśeṣa iti
'byung na yang 'di dag nas 'byung ngo snyam pa yin te phyin ci log 'di gnyis kyi khyad par ni de yod do /
apare punar āhuḥ /
na kevalaṃ rāgadveṣābhyām eva viparyastamatir utpattideśaṃ gacchati
gzhan dag na re 'dod chags dang zhe sdang dang gti mug dag kho nas blo phyin ci log tu gyur pa skyes pa'i yul du 'gro ba 'ba' zhig tu ma zad do /
kiṃ tarhi /
anyathāpi /
katham iti /
vāto vāti devo varṣatītyadi
de ci'i phyir zhe na /
gzhan du'ang ma yin no /
ji lta bu zhe na /
rlungs langs pa'am /
tathārāmaṃ praviśāmy udyānaṃ cetyādi /
saṃprajānaṃs tu samyak prajānāti /
mātuḥ kukṣiṃ praviśāmīty evamādi /
yadi samyak prajānāti kathaṃ kliṣṭenaiva cittena pratisaṃdhibandho vyavasthāpyate
char pa 'bab pa'am zhes bya ba la sogs pa dang de bzhin du kun dga'i ra ba'am skyed mos tshal lam khang bzangs su 'jug pa'am zhes bya ba la sogs pa dang shes bzhin pa ni mngal du 'jug go snyam du yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu shes pa ste zhes bya ba la sogs pa yin no /
gal te yang dag pa ji lta ba bzhin du shes na ji ltar nyon mongs pa can gyi sems kho nas nying mtshams sbyor bar byed par rnam par gzhag ce na /
mātṛsnehādiyogāt kliṣṭaṃ cittaṃ bhavati ma la sred pa dang ma bral ba'i phyir sems nyon mongs pa can nyid yin no zhes zer ro /
apara āha /
mātuḥ kukṣiṃ praviśala evaṃ viparītau saṃjñādhimokṣāv iti /
upapannamātrāvasthāyām etad bhavati vāto vāti yāvad vṛkṣamūlaṃ copasarpāmi kuḍyamūlaṃ ceti
gzhan dag na re mngal du 'jug pa la 'di snyam du rlung langs pa'am zhes bya ba nas shing drung ngam rtsig pa'i drung du 'gro'o zhes bya ba dang gnas na yang 'di dag tu gnas par bya'o /
tiṣṭhato 'py eṣu tiṣṭhāmīti /
niṣkrāmato 'py ebhyo niryāmīty evamādi /
tatra prathameti vistaraḥ /
prathamā cakravartinaḥ /
yeyaṃ /
saṃprajānan viśaty eka (Abhidh-k-vy 283) iti
'byung na'ang 'di dag nas 'byung ngo snyam pa la sogs pa log pa'i 'du shes dang mos pa dag 'byung bar 'gyur ro zhes bya ba 'di ni skyes ma thag pa'i gnas skabs na 'byung ba yin no zhes zer ro /
de las 'khor los sgyur ba ni dang po ste zhes bya ba rgyas par 'byung ba la 'khor los sgyur ba ni dang po yin te /
gcig ni shes bzhin du 'jug go zhes bshad pa yin no /
dvitīyā pratyekabuddhasya /
yeyaṃ /
tiṣṭhaty apy apara iti
gnyis pa ni rang sangs rgyas yin te gzhan ni gnas pa yang zhes bshad pa gang yin pa'o /
tṛtīyā buddhasya /
yeyam /
aparaḥ niṣkrāmaty apīti
gsum pa ni sangs rgyas yin te /
gzhan ni 'byung ba'ang zhes gang bshad pa yin no /
atrāpi bhāvinyeti /
te na cakravartyādayas tadānīm iti kṛtvā
'dir yang 'byung bar 'gyur ba'i ming gis zhes bya ba ni de'i tshe 'di dag 'khor los sgyur ba la sogs pa ma yin pa'i phyir ro /
ta evaṃ tv ete cakravartyādaya iti paryāyamātram etad uktam /
arthas tu sa evety abhiprāyaḥ /
(III /
18, 19) saṃketā hetuphalasambandhavyavasthāḥ /
kleśakarmābhisaṃskṛtam iti /
kleśakarmaparibhāvitam ity arthaḥ
de lta bur gyur pa de dag ni zhes bya ba ni 'di dag ni rnam grangs su bshad par zad kyi don ni de dag kho nar zad da snyam du bsams pa yin no /
brdar btags pa ni rgyu dang 'bras bu 'brel pa nyid du rnam par gzhag pa'o /
nyon mongs las kyis mngon du byas /
zhes bya ba ni nyon mongs pa dang las kyis bsgos pa zhes bya ba'i tha tshig go /
pradīpavad iti /
saṃtatinyāyasaṃcāri skaṃdhapaṃcakaṃ /
kṣaṇikatvāt /
pradīpavad iti darśayati
mar me bzhin du zhes bya ba ni rgyun gyi tshul gyis 'pho ba'i phung po lnga skad cig ma yin pa'i phyir mar me dang 'dra'o zhes ston par byed do /
yathākṣepam iti /
ākṣepas tāvatkālaprabandhaḥ /
etac ca viśeṣaṇam āyuṣyasyāyuḥsamvartanīyasya karmaṇo bhedāt
ji ltar 'phangs bzhin zhes bya ba la /
'phangs pa ni dus re zhig gi rgyun yin te /
'di ni khyad par yin no /
tshe'i ste tsher 'gyur pa'i las tha dad pa'i phyir ro /
vyaṃjanāny anupūrvaśa iti mtshan rnams rim gyis skye bar 'gyur /
zhes bya ba la /
vyaṃjanāni cakṣurādyadhiṣṭhānāni /
tair hi cakṣurādīny abhivyajyante
mtshan ni mig la sogs pa'i rten te /
de dag gis mig la sogs pa gsal bar 'gyur bas so /
tasmin varcaḥkūpa iveti /
mahākāyanāḍīvraṇa iti /
nindāvacanam etat /
nāḍī vraṇa iva nāḍīvraṇa iti
rkyag dong lta bu zhes bya ba dang lus kyi rma 'khyims pa chen po der zhes bya ba ni rma 'khyims pa dang 'dra bas rma 'khyims pa'o zhes smad pa'i tshig yin no /
ugro durgandha ugradurgandhiḥ dri nga ba mi bzad pa ni mi bzad par dri nga ba'o /
andhakāraś cāsāv ālokarahitatvāt 'di ni mun khung yang yin te snang ba dang bral ba'i phyir ro /
samalānāṃ ca palvalo 'sau palvala iveti kṛtvā 'di ni 'dam rdzab dang 'dra ba'i btsog pa rnams kyis 'dam rdzab kyang yin te der ro /
tasmin satatapratikriye nityakartavyaśauce rtag tu byi dor bya dgos pa ni rtag tu gtsang sbra bya dgos pa'o /
śukreṇa pauṃsnena /
śoṇitena straiṇena /
lasīkayā dravaviśeṣalakṣaṇayā /
malena ca saṃklinne samantāt klinne /
viklinne viśeṣeṇa klinne
pho'i khu chu dang mo'i khrag dang gsher ba'i khyad par gyi mtshan nyid kyi chu ser dang dri mas kun du myags shing kun nas myags pa rnam par myags shing khyad par du myags pa rul zhing rnags pa 'dred pa der lag pa bcug ste lag pa dang rkang pa la sogs pa'i yan lag dang nying lag bcad cing gtubs nas /
kvathite pūtau picchile ca 'byin par byed 'dren par byed do /
tasmiṃ hastau saṃpraveśyāṃgam angaṃ hastapādādikaṃ nikṛtya cchittvā pratyāharanti pratyākarṣayaṃti rma gsar pa lta bu ni na ba dang bcas pa'o /
rma gsar pa'i bdag nyid dang 'dra bas na rma gsar pa lta bu'o /
taruṇaṃ vraṇaṃ sarujaṃ /
taruṇavraṇam ivātmānam ācaraṃs taruṇavraṇāyamānaṃ
'di la rma gsar pa dang 'dra ba'i bdag nyid yod pas na rma gsar pa lta bu can gyi byis pa yin no /
taruṇavraṇāyamāna ātmāsyeti taruṇavraṇāyamānātmānam bālakaṃ /
śastraṃ ca kṣāraṃ ca śastrakṣāraṃ
mtshon dang thal ba'i sman te de dag gi bdag nyid lta bur 'dug pa ni mtshon dang thal ba'i sman lta bu'o /
tad ivātmānam ācaraṃ śastrakṣārāyamāṇaḥ /
śastrakṣārāyamāṇaḥ saṃsparśo 'nayor iti śastrakṣārāyamāṇasaṃsparśau pāṇī
'di dag la mtshon dang thal ba'i sman lta bu'i reg pa yod pas na mtshon dang thal ba'i sman lta bu'i reg pa dang ldan pa'i lag pa dag yin te /
tābhyāṃ parigṛhya snāpayaṃti de gnyis kyis blangs nas 'khru bar byed do /
tasya vṛddher anvayād anugamāt skye ba'i rgyus zhes bya ba ni rjes su 'gro bas so /
tasyāhetukatvam iti /
āder ahetukatvaṃ /
sati cāsyāhetukatve /
tadvad eva sarvam ahetukaṃ prāduḥ syāt /
dṛṣṭaṃ cāṃkuraādiṣu bījādīnāṃ sāmarthyaṃ
de'i rgyu med pa nyid du zhes bya ba ni dang po'i rgyu med pa nyid du'o /
'di rgyu med pa nyid gcig yin na ni de dang 'dra bas thams cad kyang rgyu med pa kho nar 'gyur ba zhig na myu gu la sogs pa la sa bon la sogs pa'i nus pa ste /
(Abhidh-k-vy 284) aṃkuranālakāṇḍapattrādiṣu bījāṃkuranālakāṇḍādīnāṃ sāmarthyam utpādanāya /
kasmāt /
deśakālapratiniyamāt /
deśakālayos tu pratiniyamāt /
tatra deśapratiniyamo bījādisaṃbaddha eva deśa utpatteḥ
myu gu dang sdong bu dang lo ma dang yal ga la sogs pa la skyed par byed pa sa bon dang myu gu dang lo ma la sogs pa'i nus pa yang mthong ngo /
ci'i phyir zhe na /
yul dang dus so sor nges pa las te yul dang dus so sor nges pa las so /
de la yul so sor nges pa ni sa bon la sogs pa dang 'brel pa'i yul kho nar skye ba'i phyir ro /
kālapratiniyamo bījānantaram utpatteḥ /
agnyādīnāṃ vāgniśītoṣṇābhighātacakṣurādīnāṃ pākajādiṣa pākajasukhaduḥkhaśabdacakṣurvijñānādiṣu ḍṛṣṭam sāmarthyaṃ deśakālapratiniyamāt
dus nges pa ni sa bon gyi mjug thogs su skye ba'i phyir ro /
yul dang dus so sor nges pa las tshos pa la sogs pa ste /
tshos pa dang bde ba dang sdug bsngal dang sgra dang mig gi rnam par shes pa la sogs pa la me la sogs pa ste /
me dang grang ba dang dro ba dang bsnun pa dang mig la sogs pa'i nus pa yang mthong ngo /
yadi hi nirhetukaḥ prādurbhāvaḥ syāt gal te rgyu med pa zhig tu 'byung bar 'gyur na /
bījādīnām aṃkurādiṣu agnyādīnāṃ ca pākajādiṣu deśakālapratiniyamenotpattiṃ prati sāmarthyaṃ na syāt bskyed par bya ba la yul dang dus nges pa las myu gu la sogs pa las sa bon la sogs pa dang tshos pa la sogs pa la me la sogs pa'i nus pa yod par mi 'gyur gyi /
sarvaṃ sarvatra sarvadotpadyeta /
na caivaṃ dṛṣṭam ity ato nāsti nirhetukaḥ prādurbhāvaḥ
rtag tu thams cad na thams cad skye bar 'gyur ba zhig na de lta bu yang mi mthong bas de'i phyir rgyu med pa las byung ba ni med do /
nityakāraṇāstitvavādaḥ prāg eva paryudastaḥ rgyu rtag par yod par smra ba ni sngar bsal zin pa nyid do zhes bya ba ni /
neśvarādeḥ kramādibhir iti vacanāt dbang phyug sogs min rim sogs phyir /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
(III /
20) śeṣāṇy aṣtau madhya iti /
vijñānanāmarūpaṣaḍāyatanasparśavedanātṛṣṇopādānabhavāṃgāni /
nāpi rūpārūpyāvacara iti
lhag ma brgyad ni bar du'o /
zhes bya ba ni rnam par shes pa dang ming dang gzugs dang skye mched drug dang reg pa dang tshor ba dang sred pa dang len pa dang srid pa'i yan lag rnams so /
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa yang ma yin zhes bya ba la /
rūpāvacarasya vijñānāṃgakāla eva nāmarūpaṣaḍāyatanāṃgayoḥ sadbhāvāt /
na madhye 'ṣṭāv aṃgāni
gzugs na spyod pa la ni rnam par shes pa'i yan lag gi tshe nyid na ming dang gzugs dang skye mched drug gi yan lag dag yod pa'i phyir bar du yan lag brgyad ma yin no /
ārūpyāvacarasya ca nāmarūpaṣaḍāyatanāṃgayor abhāvāt gzugs med pa na spyod pa la ni ming dang gzugs dang skye mched drug gi yan lag dag kyang med pa'i phyir ro /
mahānidānaparyāyasūtre /
vijñānaṃ ced ānanda mātuḥ kukṣiṃ nāvakrāmed api tu tan nāmarūpaṃ kalalatvāyābhisaṃmūrchet
gleng gzhi chen po'i rnam grangs kyi mdo las ni /
kun dga' bo gal te rnam par shes pa ma'i mngal du zhugs par ma gyur na 'on kyang ming dang gzugs nur nur po nyid du bya ba'i phyir rmongs par 'gyur ram /
no bhadantetyādi tat sūtraṃ paṭhyate btsun pa ma lags so zhes bya ba'i mdo de 'byung ste /
mātuḥ kukṣyavakramaṇaṃ hi kāmadhātāv eveti ma'i mngal du 'jug pa ni 'dod pa'i khams kho nar yin no /
saphalahetukayoḥ pūrvāparāntayor grahaṇād iti /
yathākramam etat /
pūrvāntasya saphalasya grahaṇād aparāntasya ca sahetukasya grahaṇād iti /
tatra pūrvānte hetur avidyā saṃskārāś ca
sngon dang phyi ma'i mtha' 'bras bu dang rgyu dang bcas pa dag smos pa'i phyir ro zhes bya ba 'di ni go rims bzhin du sngon gyi mtha' 'bras bu dang bcas pa smos pa'i phyir dang phyi ma'i mtha' rgyu dang bcas pa smos pa'i phyir ro zhes bya ba yin no /
de la sngon gyi mtha'i rgyu ni ma rig pa dang 'du byed do /
tasya phalaṃ paṃcāṃgāni /
vijñānaṃ yāvad vedaneti /
aparānte jātir jarāmaraṇaṃ ceti phalaṃ
de'i 'bras bu ni rnam par shes pa nas tshor ba'i bar yan lag lnga yin no /
phyi ma'i mtha'i 'bras bu ni skye ba dang rga shi'o /
tasya trīṇy aṃgāni hetavas tṛṣṇopādānabhavāḥ de'i rgyu ni sred pa dang len pa dang srid pa dang yan lag gsum yin no /
tad evaṃ saptāṃgāni paurvāntikaḥ paṃcāṃgāny aparāṃtika iti vyākhyātaṃ bhavati de ltar na yan lag bdun ni sngon gyi mtha' pa yin la /
lnga ni phyi ma'i mtha' pa yin no zhes bshad par 'gyur ro /
(III /
21-24) atha ka ime 'vidyādaya iti /
kim avidyaiva kevalā utāho sarvakleśāḥ āhosvit kleśāvastheti saṃdehe pṛcchati
yang ma rig pa la sogs pa 'di dag gang zhig ce na zhes bya ba ni ci ma rig pa nyid 'ba' zhig gam /
'on te nyon mongs pa thams cad dam /
'on te nyon mongs pa'i gnas skabs yin snyam du the tshom za zhing 'dri ba yin no /
sāhacaryād iti /
yasmād avidyāsahacāriṇaḥ kleśāḥ
ltan cig spyod pa'i phyir zhes bya ba ni 'di ltar nyon mongs pa rnams ni ma rig pa dang lhan cig spyod pas so /
tadvaśena teṣāṃ samudācārāc ca de'i dbang gis /
de dag kun du 'byung ba'i phyir /
yasmāc cāvidyāvaśena teṣāṃ kleśānāṃ samudācāraḥ zhes bya ba ni 'di ltar ma rig pa'i dbang gis nyon mongs pa de dag kun du 'byung bas so /
sa punas tadanuvṛttiḥ kun du 'byung ba ni de'i rjes su 'jug pa ste /
mūḍhasya hi kleśasamudācāro nāmūḍhasya rmongs pa la nyon mongs pa kun du 'byung gi ma rmongs pa la ni ma yin no /
rājāgamanavacana iti vistaraḥ /
yathā rājāgacchatīty ukte
rgyal po gshegs so zhes byas na zhes bya ba ni dper na rgyal po gshegs so zhes smras na /
tadanuyātṛkāṇāṃ bhṛtyānām āgamanasiddhiḥ /
sāhacaryāt tadvaśena teṣāṃ samudācārāt
lhan cig spyod pa'i phyir dang de'i dbang gis 'bangs la sogs pa de dag kun du 'byung ba'i phyir de'i zham 'bring ba 'bangs la sogs pa yang 'ong bar grub pa de dang 'dra'o /
tadvad etat /
tad evam avidyāvaśād /
avidyāṃgaḥ kleśadaśety arthaḥ /
tasmād uktaṃ
de ltar na ma rig pa'i dbang gis na ma rig pa'i yan lag ni nyon mongs pa'i gnas skabs yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de lta bas na /
pūrvakleśadaśāvidyeti /
(Abhidh-k-vy 285) /
na tūktaṃ pūrvāvidyādaśāvidyeti /
puṇyādikarmāvastheti /
puṇyāpuṇyā karmāvasthety arthaḥ
nyon mongs sngon gnas skabs zhes bshad kyi ma rig sngon gnas skabs zhes bya ba ni ma bshad do /
bsod nams la sogs pa'i las kyi gnas skabs zhes bya ba ni bsod nams dang bsod nams ma yin pa dang mi g yo ba'i las kyi gnas skabs zhes bya pa'i tha tshig go /
prāk caturāyatanotpādād iti vaktavya iti /
manaḥkāyāyatanayor upapattibhava evotpādāt /
tadā tadvyavasthāpanād iti /
cakṣurādyāyatanotpattikāle kāyamanaāyatanayor vyavasthāpanād ity arthaḥ
skye mched bzhi dod tshun chad do zhes brjod par bya ba yin pa las zhes bya ba ni lus dang yid kyi skye mched dag ni skye ba'i srid pa nyid na byung zin pa'i phyir ro /
de'i tshe der rnam par 'jog pa'i phyir ro zhes bya ba ni mig la sogs pa'i skye mched dod pa'i tshe lus dang yid kyi skye mched dag tu rnam par 'jog pa'i phyir ro /
tat pūrvaṃ trikasaṃgamād iti de ni gsum 'dus tshun chad do /
tat ṣaḍāyatanāṃgaṃ prāk trikasaṃgamāt /
prāg indriyaviṣayavijñānatrikasaṃnipātād ity arthaḥ
zhes bya ba ni skye mched drug po de ni gsum 'dus tshun chad de dbang po dang yul dang rnam par shes pa gsum 'dus tshun chad do zhes bya ba'i tha tshig go /
sparśaḥ prāg iti /
ṣaḍindriyaviṣayavijñānasaṃnipātaḥ sparśo jātāvasthāyāṃ vyavasthāpyate /
paripūrṇaṣaḍāyatanasamnipātasadbhāvāt /
ā kutaḥ /
prāk sukhaduḥkhāduḥkhāsukhavedanākāraṇeṣu jñānaśaktitaḥ /
sa bālo yāvat sukhāyā vedanāyā etat kāraṇaṃ duḥkhāyā etat kāraṇaṃ aduḥkhāsukhāyāś caitat kāraṇam iti paricchede na śakto bhavati
reg pa bde sdug la sogs kyi /
rgyu shes nus pa tshun chad do /
zhes bya ba la dbang po dang yul dang rnam par shes pa drug 'dus pa ni reg pa ste skye mched drug tshang ba la 'dus pa yod pa'i phyir skyes pa'i gnas skabs su rnam par gzhag go /
gang tshun chud yin zhe na /
bde ba dang sdug bsngal ba dang bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'i tshong ba'i rgyu dag shes par nus pa tshun chad de /
byis pa de srid du bde ba'i tshor ba'i rgyu ni 'di'o /
sdug bsngal gyi tshor ba'i rgyu ni 'di'o /
bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'i rgyu ni 'di'o zhes bya bar yongs su gcod mi nus pa'i gnas skabs de ni reg pa zhes bya'o /
sāvasthā sparśa ity ucyate /
tathā hi bālako 'gnim api spṛśed duḥkhasyaitat kāraṇam ity aparicchindan
'di ltar byis pa ni sdug bsngal gyi rgyu yin no zhes bya bar yongs su mi chod pas me la yang reg par byed do /
paricchede sāmarthye sati /
vittir vedanety arthaḥ
yongs su gcod nus nas ni tshor ba yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
gang tshun chad yin zhe na /
ā kutaḥ /
prāṅ maithunād yāvan maithunarāgo na samudācarati
'khrig tshun chad de ji srid du 'khrig pa'i 'dod chags kun du mi spyod pa'i bar gyi gnas skabs de ni tshor ba zhes bya'o /
sāvasthā vedanety ucyate gnas skabs de ni tshor ba phul du byung ba yin te /
vedanāprakarṣiṇī hi sāvasthā tshor ba'i rgyu tshor ba'i phyir ro /
vedanākāraṇavedanāt /
tṛṣṇā bhogamaithunarāgiṇa iti
sred pa ni /
longs spyod 'khrig pa'i chags can gyi /
bhogeṣu rūpādikāmaguṇalakṣaṇeṣu /
maithune ca lokapratīte rāgiṇaḥ pudgalasya /
tadrāgasamudācārāvasthā tṛṣṇety ucyate /
paryeṣṭim āpanna iti /
eṣa ity etasya dhātor etad rūpaṃ /
upādīyate viṣaya ātmabhāvo 'nenety upādānaṃ caturvidhaḥ kleśaḥ
zhes bya ba ni 'dod pa'i yon tan gzugs la sogs pa'i mtshan nyid kyi longs spyod dang 'jig rten na grags pa'i 'khrig pa la chags pa can gyi gang zag gi 'dod chags de kun du spyod pa'i gnas skabs ni sred pa zhes bya'o /
'dis yul dang bdag gi ngo bo len pas na nye bar len pa nyon mongs pa rnam pa bzhi yin te /
sāvasthopādānam ity ucyate gnas skabs de ni len pa zhes bya'o /
sa bhaviṣyadbhavaphalam iti de srid 'bras bu 'byung 'gyur ba'i /
zhes bya ba la /
sa iti paridhāvato nirdeśaḥ de zhes bya ba ni yongs su rgyug par ston to /
bhaviṣyadbhavaḥ phalam asyeti bhaviṣyadbhavaphalaṃ 'di la srid pa'i 'bras bu 'byung bar 'gyur ba yod pas na srid pa'i 'bras bu 'byung bar 'gyur ba ste /
karma paunarbhavikam ity arthaḥ yang srid pa'i las zhes bya ba'i tha tshig go /
tad bhava iti /
bhavaty aneneti bhavaḥ karmaparyāyaḥ /
jarāmaraṇam ā vida ity ā vidaḥ ā vedanāṃgāt
de ni srid pa yin zhes bya ba ni 'dis 'byung bar 'gyur bas na srid pa ste las kyi rnam grangs yin no /
tshor ba'i bar ni rga shi yin /
zhes bya ba ni tshor ba la thug pa'i bar ni rga shi ste /
jarāmaraṇaṃ nāmarūpādicaturaṃgasvabhāvaṃ /
vineyajanodvejanārthaṃ bhagavatā jarāmaraṇaśabdena catvāry aṃgāny uktāni /
(Abhidh-k-vy 286) yo bhikṣavo rūpasyotpādaḥ
ming dang gzugs la sogs pa yan lag bzhi'i ngo bo nyid yin no /
bcom ldan 'das kyis gdul ba'i skye bo skyo par bya ba'i phyir dge slong dag ming dang gzugs kyi skye ba gang yin pa de ni rga shi'i skye ba yin no /
sa jarāmaraṇasyotpādaḥ /
evaṃ yāvad vijñānasyeti
tshor ba'i bar du yang de dang 'dra'o zhes yan lag bzhi rga shi'i sgrar gsungs so /
kṣaṇikaḥ kṣaṇe bhavaḥ /
kṣaṇo 'syastīti vā kṣaṇikaḥ
skad cig pa zhes bya ba ni skad cig ma las 'byung ba'am /
'di la skad cig ma 'byung bas na skad cig pa'o /
prakarṣeṇa dīvyati carati vā prākarṣikaḥ rgyun gyis brtse ba'am spyod pa ni rgyun chags pa ste /
prabandhayukta ity arthaḥ rgyun dang ldan pa zhes bya ba'i tha tshig go /
evaṃ sāṃbaṃdhikaḥ hetuphalasambandhayukta ity arthaḥ 'brel pa can yang de dang 'dra ba ste /
rgyu dang 'bras bu 'brel pa dang ldan pa zhes bya ba'i don to /
evam āvasthikaḥ /
dvādaśa paṃcaskaṃdhikā avasthā ity arthaḥ
gnas skabs pa ni bcu gnyis pa phung po lnga'i gnas skabs zhes bya ba'i tha tshig go /
vijñānasahabhuva iti vistaraḥ /
rūpam atra sahabhūvijñaptyavijñaptyādi /
saṃjñādiskaṃdhatrayaṃ nāma
rnam par shes pa dang lhan cig 'byung ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
'dir ming ni 'du shes la sogs pa phung po gsum mo /
gzugs ni rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa la sogs pa'o /
nāmarūpavyavasthitānīndriyāṇi /
tatpratibaddhavṛttitvād indriyāṇām /
āśrayatvena vā tāni nāmni vyavasthitānīti
ming dang gzugs la rnam par gnas pa'i dbang po rnams zhes bya ba ni dbang po rnams de la rag las te 'byung ba'i phyir ram /
ṣaḍāyatanābhinipātaḥ sparśa iti de dag ming dang gzugs la brten nas rnam par shes pa gnas pas so /
cakṣurādīnāṃ svasmiṃ viṣaye pravṛttir abhinipātaḥ /
sa tu saṃbhavataḥ
skye mched drug 'dus pa ni reg pa'o zhes bya ba la 'dus pa ni mig la sogs pa rang rang gi yul la 'jug pa ste /
yasya tadānīm abhinipātaḥ saṃbhavati /
sa tasya sparśa iti veditavyaḥ
de ni ci rigs par de'i tshe gang la 'dus pa srid pa de'i de reg pa yin par rig par bya'o /
tatsaṃprayuktāni paryavasthānāny upādānaṃ /
tayā tṛṣṇayā saṃprayuktāny āhrīkyānapatrāpyādīni paryavasthānāni tad upādānaṃ
de dang mtshungs par ldan pa'i kun nas dkris pa dag ni len pa'o zhes bya ba ni de dang mtshungs par ldan pa ngo tsha med pa dang khrel med pa la sogs pa'i kun nas dkris pa dag ste /
tatsamuttham iti de ni len pa yin no /
tṛṣṇāsamutthaṃ /
cetanāsamuttham ity apare /
unmajjanam utpādaḥ paripāko jareti
des kun nas bslang ba zhes bya ba ni sred pas kun nas bslang ba'o /
kha cig na re tshor bas kun nas bslang ba'o zhes zer ro /
skye ba ni zhes bya ba ni 'byung ba'o /
phalākṣepasāmarthyopaghātaḥ /
pūrvakṣaṇāpekṣayā vā /
bhaṅgo maraṇam iti /
tatkṣaṇavināśaḥ /
bhaṃgābhimukhyaṃ bhaṃga ity apare
yongs su smin pa ni rga ba'o zhes bya ba ni 'bras bu smin pa'i mthu nyams pa'am /
skad cig ma snga ma la ltos nas so /
zhig pa ni shi ba'o zhes bya ba ni skad cig de la 'jig pa'o /
gzhan dag na re 'jig pa la mngon du phyogs pa ni 'jig pa'o zhes zer ro /
kṣaṇikaḥ sāṃbandhikaś ca yathā prakaraṇeṣu iti /
kathaṃ /
prakaraṇeṣu pratītyasamutpādaḥ katamaḥ
skad cig pa dang 'brel pa can ni rab tu byed pa dag las ji skad 'byung ba bzhin no zhes bya ba rab tu byed pa dag las ji skad 'byung zhe na /
rten cing 'brel bar 'byung ba gang zhe na /
sarve saṃskṛtā dharmā iti 'dus byas kyi chos thams cad do zhes 'byung ste /
tatra saṃskṛtānāṃ dharmāṇāṃ pratikṣaṇaṃ vināśayogāt kṣaṇikaḥ pratītyasamutpādaḥ /
hetuphalabhūtobhayakṣaṇasaṃbandhāt sāṃbandhikaḥ /
nirantarajanmatrayasaṃbaddhā iti /
dvādaśa paṃcaskaṃdhikā avasthā atītānāgatapratyutpannajanmasaṃbaddhāḥ āvasthikaḥ pratītyasamutpādaḥ
de la 'dus byas kyi chos rnams ni skad cig re re la 'jig pa dang ldan pa'i phyir ro /
rten cing 'brel par 'byung ba skad cig pa yin la /
rgyu dang 'bras bur gyur pa'i skad cig ma gnyis ka 'brel pa'i phyir 'brel pa can yin no /
tshe gsum bar chad med par 'brel pa dag /
ces bya ba ni bcu gnyis pa'i phung po lnga'i gnas skabs te /
tshe 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba'i 'brel pa'i phyir rten cing 'brel par 'byung ba gnas skabs pa yin no /
bar chad med pa zhes bya ba smos pa ni cha gsum pa rab tu grub par bya ba'i phyir ro /
niraṃtaragrahaṇaṃ trikāṇḍaprasiddhyarthaṃ /
sa eva prākarṣika iti /
sa evāvasthikaḥ prakarṣayogāt
de nyid rgyun chags pa yang yin no zhes bya ba ni gnas skabs pa de nyid rgyun chags pa dang ldan pa'i phyir rgyun chags pa yin te /
prākarṣikaḥ /
anekakṣaṇikatvād anekajanmikatvād vā
skad cig ma du ma'i phyir ram /
tshe du ma yin pa'i phyir ro /
(III /
25ab) ābhiprāyika iti /
abhiprāye bhava ābhiprāyikaḥ
dgongs pa can zhes bya ba ni dgongs pa las byung bas na dgongs pa can te /
vineyābhiprāyavaśāt tathā deśita ity arthaḥ gdul ba la dgongs pa'i dbang gis de ltar bshad do zhes bya ba'i tha tshig go /
lākṣaṇiko 'bhidharme lakṣaṇapradhānatvāt mtshan nyid pa yin zhes bya ba ni mtshan nyid gtsor mdzad pa'i phyir te /
prakaraṇeṣu hi sarvasaṃskṛtagrahaṇāt sattvāsattvākhyaḥ pratītyasamutpāda uktaḥ rab tu byed pa dag las ni 'dus byas thams cad smos pas rten cing 'brel par 'byung ba sems can du ston pa dang sems can du ston pa ma yin par bshad de /
sarvasaṃskṛtahetutvayogāt /
vineyasammohavinivṛttihetuḥ sattvākhya eva dvādaśāṃgaḥ pratītyasamutpādo deśitaḥ /
(III /
25cd) ata āha
'dus byas thams cad rgyu nyid dang ldan pa'i phyir ro /
gdul ba'i rmongs pa bzlog pa'i phyir ni sems can du ston pa kho na'i rten cing 'brel bar 'byung ba yan lag bcu gnyis su bshad de de'i phyir /
pūrvāparāntamadhyeṣu sammohavinivṛttaya iti sngon dang phyi mtha' bar dag la /
rmongs pa rnam par bzlog phyir ro /
ata eva ca trikāṇḍa iti zhes bya ba la smos so /
kāṇḍa iti bhāgaḥ /
ko nv aham abhūvam iti /
devo manuṣya iti vā
de nyid kyi phyir cha gsum pa yin no zhes bya ba la cha ni tshan tshan yin no /
bdag ci zhig tu byung bar gyur zhes bya ba ni mi'am ma yin pa'o /
kathaṃ nv aham abhūvam iti /
kena prakāreṇa kayā yuktyety arthaḥ
bdag ji ltar ni byung bar gyur zhes bya ba ni rnam pa gang gis te rigs pa gang gis zhes bya ba'i tha tshig go /
kiṃ bhaviṣyāmy anāgate 'dhvanīti vistaraḥ /
kiṃ nu bhaviṣyāmy (Abhidh-k-vy 287) anāgate 'dhvani
ci ma 'ongs pa'i dus na 'byung bar 'gyur ram zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ci ma 'ongs pa'i dus na 'byung bar 'gyur ram /
āho svin na bhaviṣyāmi 'on te 'byung bar mi 'gyur ram /
ko nu bhaviṣyāmi ci zhig tu 'byung bar 'gyur /
kathaṃ nu bhaviṣyāmīti ji ltar 'byung bar 'gyur snyam pa yin no /
kena prakāreṇa kayā yuktyety arthaḥ /
kiṃ svid idam iti /
ātmabhāvadravyam anveṣate /
kathaṃ svid idam iti /
kena prakāreṇa kayā yuktyeti
'di ci zhig yin zhes bya ba ni bdag gi ngo bo'i rdzas tshol ba'o /
'di ji ltar yin zhes bya ba ni rnam pa gang gis te rigs pa gang gis zhes bya ba yin no /
tad evātmabhāvadravyaṃ nāvadhārayati /
ke santa iti /
ke vayam idānīṃ vidyamānāḥ /
ke bhaviṣyāma ity evaṃ nāvadhārayati /
sūtre yathākramam iti /
avidyā saṃskārāś ca pūrvāntasammohavyāvartanārthaṃ /
jātir jarāmaraṇaṃ cāparāntasammohavyāvartanārthaṃ /
vijñānaṃ yāvad bhavaś ca madhyasaṃmohavyāvartanārtham iti /
tathā hi sūtre evoktam iti vistaraḥ
bdag gi ngo bo'i rdzas de nyid nges par mi zin pas yod pa ni ci zhig yin snyam te da lta bdag yod pa ni 'di ni ci zhig yin /
'gyur ba ni ci zhig yin snyam nas de ltar nges par mi zin to /
mdo las go rims bzhin no zhes bya ba ni ma rig pa dang 'du byed rnams ni sngon gyi mtha' la rmongs pa bzlog pa'i phyir ro /
skye ba dang rga shi ni phyi ma'i mtha' rmongs pa bzlog pa'i phyir ro /
rnam par shes pa nas srid pa'i bar ni bar du rmongs pa bzlog pa'i phyir ro zhes bya ba yin no /
sūtre 'py evamevaṃ darśitam iti /
sūtreṇa svavyākhyānaṃ samarthayati /
sa na pūrvāṃtaṃ pratisarati
'di ltar mdo nyid las gsungs so zhes bya ba ni mdo las kyang de kho na ltar bshad do zhes mdos rang gi bshad pa gzhung 'dzugs par bshad pa yin no /
kiṃ nv aham abhūvam atīte 'dhvanīti vistaraḥ /
sa na pūrvāntaṃ pratidhāvati /
kiṃ nv aham abhūvam atīte 'dhvanīti /
pratītyasamutpādayathābhūtadarśanena naivam atīte 'dhvani saṃmuhyate ity arthaḥ
de ni ci bdag 'das pa'i dus na byung bar gyur tam snyam du sngon gyi mtha' la 'brang bar mi 'gyur ro zhes bya ba rgyas par gsungs so zhes bya ba ni ci bdag 'das pa'i dus na byung bar gyur tam snyam du sngon gyi mtha' la rab tu mi rgyug pa ste /
rten cing 'brel bar 'byung ba yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mthong ba kho nas 'das pa'i dus la the tshom za bar mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
vistaraśabdena sa nāparāntaṃ pratisarati /
kiṃ nu bhaviṣyāmy anāgate 'dhvanīti vistaraḥ tathā na sa madhyāntaṃ pratisarati /
kiṃ svid idam iti vistaraḥ /
tṛṣṇopādānabhavā apīti /
sarve tṛṣnopādānabhavā aparāṃtasaṃmohavyāvartanārthaṃ /
na madhyasaṃmohavyāvartanārthaṃ /
yathā pūrvam upadiṣṭaṃ vijñānaṃ yāvad bhavaś ceti
rgyas par zhes bya ba'i sgras ni de ni ci bdag ma 'ongs pa'i dus na 'byung bar 'gyur snyam du ma 'ongs pa'i mtha' la 'brang bar mi 'gyur ro zhes bya ba rgyas pa dang de bzhin du 'di ci zhig yin snyam du bar gyi mtha' las rgyug par mi 'gyur ro zhes bya ba rgyas par bsdus pa yin no /
sred pa dang len pa dang srid pa dag kyang zhes bya ba ni sred pa dang len pa dag srid pa thams cad phyi ma'i mtha' la rmongs pa bzlog pa'i phyir yin gyi ji skad du gong du rnam par shes pa nas srid pa'i bar zhes bshad pa lta bur bar du rmongs pa bzlog pa'i phyir ni ma yin no /
kā punar atra yuktir ity āha 'di la rigs pa ci yod ce na /
tasyaiva hy ete hetava iti 'di dag ni de kho na'i rgyu yin no zhes bya ba smos te /
yasmād aparāntasyaivaite hetava iti 'di ltar 'di dag ni phyi ma'i mtha' kho na'i rgyu yin pas so /
(III /
26) kleśakarmāśrayatvād iti /
vijñānādīni saptāṃgāni vastūny adhiṣṭhānāni kleśakarmaṇām ity arthaḥ
las dang nyon mongs pa'i rten yin pa'i phyir zhes bya ba ni rnam par shes pa la sogs pa ni gzhi yin te /
las dang nyon mongs pa rnams kyi gzhi yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
phalaṃ tatheti /
saptaivāṃgāni vijñānanāmarūpaṣaḍāyatanasparśavedanāṃgāni avidyāsaṃskārāṇāṃ phalāni
de bzhin 'bras bu yin zhes bya ba ni yan lag bdun po nyid 'bras bu yin te /
rnam par shes pa dang ming dang gzugs dang skye mched drug dang reg pa dang tshor ba'i yan lag ni ma rig pa dang 'du byed rnams kyi 'bras bu yin no /
jātir jarāmaraṇaṃ ca tṛsṇopādānabhavānāṃ phalāni /
paṃca hetubhūtānīti /
avidyāsaṃskāratṛṣṇopādānabhavāḥ /
karmakleśasvabhāvatvād iti /
avidyātṛṣnopādānāni kleśasvabhāvāni /
saṃskārā bhavaś ca karmasvabhāvāḥ
skye ba dang rga shi ni sred pa dang len pa dang srid pa rnams kyi 'bras bu yin no /
lnga ni rgyur gyur pa dag yin no zhes bya ba ni ma rig pa dang 'du byed dang sred pa dang len pa dang srid pa rnams so /
las dang nyon mongs pa'i rang bzhin yin pa'i phyir zhes bya ba ni ma rig pa dang sred pa dang len pa rnams ni nyon mongs pa'i rang bzhin yin no /
vastunaḥ paṃcadhābhedād iti 'du byed dang srid pa ni las kyi rang bzhin yin no /
vijñānanāmarūpaṣaḍāyatanasparśavedanā iti /
kleśasya ca dvidheti
gzhi rnam pa lnga zhes bya ba ni rnam par shes pa dang ming dang gzugs dang skye mched drug dang reg pa dang tshor ba zhes bya'o /
tṛṣṇopādānam iti /
anāgate 'dhvani phalaṃ saṃkṣiptaṃ dvidhābhedād iti /
jātir jarāmaraṇam iti /
atīte 'dhvani hetuḥ saṃkṣiptaḥ ekamukhakleśopadeśāt /
avidyāmukhakleśopadeśād ity arthaḥ
nyon mongs pa rnam pa gnyis tha dad pa'i phyir zhes bya ba ni sred pa dang len pa zhes bya'o /
ma 'ongs pa'i dus su ni rnam pa gnyis tha dad pa'i phyir 'bras bu mdor bsdus zhes bya ba ni skye ba dang rga shi zhes bya ba'o /
'das pa'i dus su ni nyon mongs pa sgo gcig tu bstan pa'i phyir rgyu mdor bsdus zhes bya ba ni nyon mongs pa ma rig pa'i sgo nas bstan pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
na punar anāgate 'dhvani phalam evaṃ paṃcadhā viśālitaṃ /
atīte cādhvani naivaṃ dvidhā hetur viśālita iti
ma 'ongs pa'i dus su yang de ltar 'bras bu rnam pa lngar rgya ma bskyed la 'das pa'i dus su de ltar rgyu rnam pa gnyis su rgyas bskyed do /
'di ltar 'dir bcom ldan 'das kyis bstan zin to zhes bya ba gang zhe na /
(III /
27) yasmād upadarśito 'tra bhagavateti /
kaḥ /
kleśāt kleśa ity evamādiko /
bhavaṃgānām ayaṃ nayaḥ /
tato vastv (Abhidh-k-vy 288) iti /
tataḥ kriyāyāḥ /
tataḥ punar /
vastv iti /
tato vastunaḥ vastu /
kleśāś ca jāyanta iti /
vastuna ity adhikṛtaṃ
nyon mongs pa las nyon mongs pa /
zhes bya ba de lta bu la sogs pa /
'di ni srid pa'i yan lag lugs /
zhes bya ba yin no /
de las gzhi zhes bya ba ni bya ba de las so /
de las gzhi dang nyon mongs skye /
zhes bya ba ni gzhi las zhes bya ba'i dbang du byas pa yin no /
jāyanta ity atretikaraṇo 'dhyāhāryaḥ skye ba zhes bya ba 'dir ni de ltar na zhes bya ba zhig khong nas dbyung ngo /
vastunaḥ kleśād veti jñāpitam iti /
iti kleśo vastuna utpadyamāno dṛṣṭo vedanāyās tṛṣṇeti
gzhi'am nyon mongs pa las skye bar 'gyur ro zhes bstan pa yin zhes bya ba ni 'di na gzhi las kyang nyon mongs pa skye ba mthong ste /
tshor ba las sred pa zhes bya ba yin no /
kleśād api tathā kleśo dṛṣṭas tṛṣṇāyā upādānam iti de bzhin du nyon mongs pa las kyang nyon mongs pa skye ba mthong ste /
sred pa las len pa zhes bya ba yin no /
avidyā ca pūrvāntasarvakleśasvabhāvākhyātā /
tad yady upādānaṃ tṛṣṇāyās tad utpadyate iti gamyate /
atha tṛṣṇā tadvastuna utpadyata iti gamyate /
tasmād avidyā kleśasvabhāvā satī vastunaḥ kleśād veti jñāpitaṃ bhavati /
jarāmaraṇaṃ caturaṃgasvabhāvaṃ vastv iti vyākhyātaṃ
ma rig pa yang sngon gyi mtha'i nyon mongs pa thams cad kyi ngo bo nyid yin par yang bshad pas de gal te len pa yin na ni srid pa las skye'o zhes bya bar shes so /
'on te sred pa yin na ni gzhi las skye'o zhes bya bar shes so /
de lta bas na ma rig pa nyon mongs pa'i ngo bo nyid gzhi'am nyon mongs pa las skye'o zhes bstan pa yin no /
rga shi yang yan lag bzhi'i ngo bo nyid kyi gzhi yin no zhes bshad do /
vastunaś ceha kleśa utpadyamāno dṛṣṭo vedanāpratyayā tṛṣṇeti 'di na gzhi las kyang nyon mongs pa skye bar mthong ste /
tshor ba'i rkyen gyis sred pa zhes bya ba yin no /
tasmāt tataḥ kleśo bhāvī bhaviṣyatīti jñāpitaṃ bhavati /
nātra punaḥ kimcid upasaṃkhyeyam evaṃ jñāpitatvāt
de lta bas na de las kyang nyon mongs pa 'byung zhing 'byung bar 'gyur ro zhes bstan pa yin pas yang 'di las kha bskang par bya ba cung zad kyang med de /
de ltar bstan zin pa'i phyir ro /
kathaṃ punar evaṃ nayo darśita iti gamyata ity āha yang bcom ldan 'das kyis lugs de ltar bstan par ci mngon zhe na smras pa /
evam asya kevalasya mahato duḥkhaskaṃdhasya samudayo bhavatīti vacanāt de ltar na sdug bsngal gyi phung po chen po 'di 'ba' zhig yang dag par 'byung bar 'gyur ro zhes gsungs pa'i phyir ro /
anyathā hi kim asya sāmarthyam syād iti /
yady ayaṃ yathokto nayo na syāt /
kleśāt kleśaḥ kriyā caiva tato vastu tataḥ punaḥ
de lta ma yin na 'di nus pa ci zhig yod par 'gyur zhes bya ba ni gal te /
nyon mongs pa las nyon mongs dang /
bya ba nyid do de las gzhi /
vastu kleśāś ca jāyanta ity etāvad eva brūyāt de las gzhi dang nyon mongs skye /
zhes ji skad bshad pa'i lugs 'di ma yin par gyur na /
avidyāpratyayāḥ saṃskārā yāvaj jātipratyayā jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāḥ saṃbhavantīti idaṃ na brūyāt ma rig pa'i rkyen gyis 'du byed ces bya ba nas /
skye ba'i rkyen gyis rga shi dang mya ngan dang smre sngags 'don pa dang sdug bsngal dang yid mi bde ba dang 'khrug pa rnams 'byung bar 'gyur ro zhes bya ba de tsam kho na zhig gsungs par 'gyur gyi /
evam asya kevalasya mahato duḥkhaskaṃdhasya samudayo bhavatīti de ltar na sdug bsngal gyi phung po chen po 'ba' zhig yang dag par 'byung bar 'gyur ro zhes bya ba 'di gsungs par mi 'gyur ro /
samudaya utpāda ity anarthāṃtaraṃ /
tasmād yathoktaprakārābhidyotakam asya sāmarthyam iti gamyate
yang dag par 'byung ba dang skye ba zhes bya ba ni don tha dad pa ma yin te /
de lta bas na 'di'i nus pa ni ji skad bshad pa'i rnam pa mngon par rjod par byed pa yin no zhes bya bar mngon no /
ayoniśomanaskārahetukāvidyoktā sūtrāṃtara iti /
sahetusapratyayasanidānasūtre /
katham /
avidyā bhikṣavaḥ sahetukā sapratyayā sanidānā
gzhan dag na re zhes bya ba ni slob dpon yid 'ong gi mkhan po gnas brtan dbyig gnyen de skad zer ba yin no /
mdo gzhan las ma rig pa yang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'i rgyu las byung ba yin no zhes gsungs zhes bya ba ni rgyu dang bcas rkyen dang bcas gzhi dang bcas pa'i mdo las so /
ji ltar zhe na /
kaś ca bhikṣavo 'viydyāyā hetuḥ kaḥ pratyayaḥ kiṃ nidānaṃ /
avidyāyā bhikṣavo 'yoniśomanaskāro hetur ayoniśomanaskāraḥ pratyayo 'yoniśomanaskāro nidānam iti sūtre vacanāt /
avidyāhetukaś cāyoniśomanaskāra iti /
sūtrāntara ukta ity adhikṛtam /
cakṣuḥ pratītya rūpāṇi cotpadyate āvilo manaskāro mohaja iti sūtre vacanāt /
kim arthaṃ tasyehāvacanaṃ
mdo las /
dge slong dag ma rig pa ni rgyu dang bcas rkyen dang bcas gzhi dang bcas pa yin no /
dge slong dag ma rig pa'i rgyu ni gang rkyen ni gang gzhi ni gang zhe na /
dge slong dag tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa ni ma rig pa'i rgyu'o /
tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa ni rkyen no /
tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa ni gzhi'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
bam po nyi shu rtsa lnga pa /
tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yang ma rig pa'i rgyu las byung ba yin no zhes gsungs zhes bya ba ni mdo gzhan las zhes bya ba skabs dang sbyar te /
mdo las /
mig dang gzugs la brten nas gti mug las skyes pa'i yid la byed pa rnyog pa skye'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
de ci'i phyir 'dir ma smos /
kathaṃ na bhavāṃgāntaraṃ bhavatīty ata āha /
sa cehāpy upādānāntarbhūtatvād ukto bhavatīti
ji ltar na yan lag gzhan yin par mi 'gyur zhe na /
de ni 'dir yang len pa'i nang du 'dus pa'i phyir bshad pa yin no zhes bya ba smos te /
sa ity āvilo manaskāraḥ de zhes bya ba ni yid la byed pa rnyog pa'o /
(Abhidh-k-vy 289) iheti pratītyasamutpādasūtre 'dir zhes bya ba ni rten cing 'brel par 'byung ba'i mdor ro /
katham uktaḥ /
upādānāntarbhūtatvāt /
tathā hy upādānaṃ bhogānāṃ prāptaye kleśasamudācārāvasthā
ji ltar bshad ce na /
len pa'i nang du 'dus pa'i phyir bshad pa yin no /
'di ltar len pa ni longs spyod rnams thob par bya ba'i phyir nyon mongs pa kun du spyod pa'i gnas skabs yin la /
tatra cāyoniśomanaskāro viparītacetasa ābhogo 'ntarbhūta ity ukto bhavati /
ato nāsty ahetukatvam avidyāyāḥ
de'i nang du yang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa phyin ci log gi sems pa'i gtod pa 'dus pas bshad pa yin no /
de'i phyir ma rig pa rgyu med pa nyid kyang med do /
na cāṃgāntaram upasaṃkhyātavyaṃ dvādaśebhyo 'vidyādibhyaḥ ma rig pa la sogs pa yan lag bcu gnyis las yan lag gzhan gyis kha bskang bar bya ba yang mi dgos so /
na cānavasthāprasaṃgo 'vidyāhetukatvād ayoniśomanaskārasya /
ity apara iti
tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa ma rig pa'i rgyu can yin pa'i phyir thug pa med par yang thal bar yang mi 'gyur ro /
sthaviro vasubandhur ācāryamanorathopādhyāya evam āha /
ācārya āha /
katham iti vistaraḥ /
katham ayoniśomanaskārasyopādāne 'ntarbhāvaḥ /
na hy ayoniśomanaskāra upādānasvabhāvaḥ
slob dpon gyis ji ltar 'dus zhes bya ba rgyas par smos te /
tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa len pa'i nang du ji ltar 'dus /
tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa len pa'i ngo bo nyid ni ma yin no /
yadi saṃprayogataḥ /
yady ayoniśomanaskāra upādānena saṃprayujyate ity ato bhavatāsyopādāne 'ntarbhāva iṣyate
gal te mtshungs par ldan pa las yin te /
gal te tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa len pa dang mtshungs par ldan par 'gyur bas de'i phyir 'di ni len pa'i nang du 'dus par 'dod na /
tṛṣṇāvidyayor api pratītyasamutpādāṃgayos tasyāyoniśomanaskārasyāntarbhāvaḥ prāpnoti rten cing 'brel par 'byung ba'i yan lag sred pa dang ma rig pa dag gi nang du tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa de 'dus par 'gyur te /
ṭṛṣṇāvidyābhyām api hy asau saṃprayujyata iti 'di ni srid pa dang ma rig pa dag dang yang mtshungs par ldan par 'gyur ro /
tataś caivaṃ vaktavyaṃ syāt /
sa cehāpy avidyātṛṣnopādānāntarbhūtatvād ukto bhavatīti
des na 'di skad du /
de ni 'dir yang ma rig pa dang sred pa dang len pa'i nang du 'dus pa'i phyir bshad pa yin no zhes brjod par bya dgos par 'gyur gyi /
na tv evaṃ vaktavyaṃ /
sa cehāpy upādānāntarbhūtatvād ukto bhavatīti
'di skad du de ni 'dir yang len pa'i nang du 'dus pa'i phyir bshad pa yin no zhes brjod par bya ba ni ma yin te /
naivam upādānāntarbhāvāvadhāraṇaṃ kartavyam ity abhiprāyaḥ len pa kho na'i nang du 'dus par nges par gzung bar ni mi bya ba nyid do snyam du bsams pa yin no /
saty api cāntarbhāva iti /
asaṃbhavaṃtam apy antarbhāvam abhyupetya brūmaḥ
nang du 'dus pa yin du chug na yang zhes bya ba ni nang du 'dus pa mi srid pa khas blangs te smra ba yin no /
katham ayoniśomanaskāro hetur avidyāyā iti vijñāpitaṃ bhavati /
na hi tathā sūtre vacanam asti /
yadi hy antarbhāveneti vistaraḥ /
yadi yasmād upādāne 'ntarbhavaty ayoniśomanaskāraḥ /
tasmād ayoniśomanaskāro hetur avidyāyā iti vijñāpitaṃ bhavati /
na ca tadaṃgāntaraṃ vaktavyaṃ /
upādānavacanād eva tatsiddheḥ
ji ltar na ma rig pa'i rgyu tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yin par bshad pa yin te /
mdo'i tshig de lta bu ni med do /
gal te nang du 'dus pa kho nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te gang gi phyir tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa len pa'i nang du 'dus pa de'i phyir ma rig pa'i rgyu tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yin no zhes bya bar bstan pa yin la /
len pa smos pa kho nas de grub pa'i phyir de yan lag gzhan du brjod par bya yang mi dgos na /
tṛṣṇāvidye api tarhy upādāne 'ntarbhavatah /
atas tayor api tatrāntarbhāvād aṃgāntaratvaṃ śakyam akartum /
upādānavacanād eva tatsiddheḥ
'o na ni sred pa dang ma rig pa dag kyang len pa'i nang du 'du bas de gnyis kyang de'i nang du 'dus pa'i phyir yan lag gzhan nyid du mi bya bar 'dus te /
len pa smos pa kho nas de grub pa'i phyir ro /
ukte ca pṛthaktṛṣṇāvidyāṃge /
tasmād aparihāra eṣaḥ /
anyaḥ punar āheti bhadantaśrīlātaḥ
sred pa dang ma rig pa dag ni logs shig tu yang yan lag tu bshad de /
de lta bas na de ni len pa'i nang du 'dus par yang mi rung ngo /
gzhan dag na re zhes bya ba ni btsun pa dpal len to /
ayoniśomanaskāro hetur avidyāyā uktaḥ sūtrāntara iti /
sahetusapratyayasanidānasūtre /
avidyāpi bhikṣavaḥ sahetukā sapratyayā sanidāneti vistareṇa
mdo gzhan las ma rig pa'i rgyu tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yin par gsungs te zhes bya ba ni rgyu dang bcas rkyen dang bcas gzhi dang bcas pa'i mdo las dge slong dag ma rig pa yang rgyu dang bcas rkyen dang bcas gzhi dang bcas pa yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
sa cāpīti vistaraḥ /
sa cāpy ayoniśomanaskāraḥ sparśakāle nirdiṣṭaḥ
de yang zhes bya ba ni tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa de yang reg pa'i dus su bstan pa yin no /
katham ity āha /
cakṣuḥ pratītya rūpāṇi cotpadyate āvilo manaskāro mohaja iti /
sparśakālo yo 'yaṃ cakṣurvijñānotpattikālaḥ
ji lta zhe na /
mig dang gzugs rnams la brten nas gti mug las skyes pa'i yid la byed pa rnyog pa skye'o zhes gsungs zhes bya ba smos te /
mig gi rnam par shes pa skye ba'i dus gang yin pa 'di ni reg pa'i dus yin no /
āvilo manaskāraḥ ayoniśaḥ pravṛttatvān mohajatvād vā /
mohāj jāto mohaja iti
yid la byed pa rnyog pa ni tshul bzhin ma yin par zhugs pa'i phyir ram /
gti mug las skyes pa'i phyir te gti mug las skyes pa ni gti mug las skyes pa'o /
avidyāsaṃsparśajaṃ veditam iti /
avidyāsaṃprayuktāt sparśāj jātaṃ avidyāsaṃsparśajaṃ veditaṃ
ma rig pa'i 'dus te reg pa las byung ba'i tshor ba zhes bya ba ni ma rig pa dang mtshungs par ldan pa'i reg pa las byung ba ni ma rig pa'i 'dus te reg pa las byung ba'i tshor ba ste /
yatra veditam avidyāsaṃsparśajam /
avaśyaṃ tatrāvidyā saṃprayujyate
gang la ma rig pa'i 'dus te reg pa las byung ba'i tshor ba yod pa de la ni gdon mi za bar ma rig pa dang mtshungs par ldan par 'gyur ro /
na hi veditam asaṃprayuktam avidyayā tṛṣṇāhetur bhavatīti /
tad evaṃ sparśakāle bhavann ayoniśomanaskāro vedanāsahavartinyā avidyāyāḥ pratyayabhāvena siddha iti /
jñāpitam idaṃ bhavaty (Abhidh-k-vy 290) ayoniśomanaskārahetukāvidyeti /
ato nāsty ahetukatvam avidyāyāḥ
ma rig pa dang mtshungs par mi ldan pa'i tshor ba ni sred pa'i rgyur yang mi 'gyur ro /
de lta bas na reg pa'i dus na yod pa'i tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa ni tshor ba dang lhan cig 'jug pa'i ma rig pa'i rkyen gyi ngo bor grub pas ma rig pa ni tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'i rgyu las byung ba yin no zhes bya ba 'di bstan pa yin no /
ayoniśomanaskārahetukatvāt /
na cāṃgāntaram upasaṃkhyeyaṃ dvādaśabhyo 'nyat /
yasmāt sparśakāle bhavann ayoniśomanaskāro vedanāsahavartinyā avidyāyāḥ pratyayabhāvena siddha iti
de lta bas na tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'i rgyu las byung ba'i phyir ma rig pa rgyu med pa nyid kyang ma yin zhing de ltar reg pa'i dus na yod pa'i tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa tshor ba dang lhan cig 'byung ba'i ma rig pa'i rkyen gyi ngo bor grub pas bcu gnyis las ma gtogs pa'i yan lag gzhan gyis kha bskang bar yang mi bya'o /
na cāpy anavasthāprasaṃgaḥ thug pa med par thal bar 'gyur ba'ang ma yin te /
tasyāpy ayoniśomanaskārasya punar mohajavacanāt /
āvilo manaskāro mohaja iti
gti mug las skyes pa'i yid la byed pa rnyog pa zhes 'byung bas tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa de yang gti mug las skyes pa yin par gsungs pa yin pa'i phyir ro /
tad etac cakrakam uktaṃ bhavati /
ayoniśomanaskārād avidyā /
avidyāyāś cāyoniśomanaskāra iti
de lta bas na 'di ni tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa las kyang ma rig pa 'byung la ma rig pa las kyang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa 'byung ngo zhes 'khor lo lta bur bshad pa yin no /
evaṃ punaḥ parihāram ācāryaḥ sadoṣaṃ paśyaṃs tasya doṣasyābhivyaktyarthaṃ prasaṃgam ārabhate 'di ni slob dpon gyis nyes pa dang bcas par gzigs nas nyes pa de mngon par bya ba'i phyir thal bar 'gyur ba brtsam par 'o na ni de ni zhes bya ba rgyas par smos te /
tat tarhīti vistaraḥ /
tad yathoktam ayoniśomanaskāro hetur avidyāyā iti vistareṇa sūtrato yuktyā vā /
tarhīti arthāntaravivakṣāyāṃ /
idānīmartha iti bhagavadviśeṣaḥ
'o na ni zhes bya ba ni don gzhan brjod par 'dod pa yin no /
skal ldan khyad par can na re da ni zhes bya ba ni don yin no zhes zer ro /
de ni zhes bya ba ni mdo dang rigs pa'i sgo nas ma rig pa'i rgyu tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yin no zhes ji skad rgyas par bshad pa yin te /
etad anyatra sūtra uktam iha punaḥ pratītyasamutpādasūtre vaktavyaṃ /
na vaktavyam iti bhadantaśrīlātaḥ /
kayā yuktyeti pṛṣṭaḥ /
bhadantaśrīlāta āha /
na hīti vistaraḥ /
arhatām asti vedanā /
na ca sā tṛṣṇāyāḥ pratyayībhavatīti /
savidyaiva vedanā tṛṣṇāpratyaya iti gamyate
de ni mdo gzhan du gsungs pas rten cing 'brel par 'byung ba'i mdo 'dir yang brjod par bya dgos so /
brjod par bya mi dgos so zhes zer ba ni btsun pa dpal len to /
rigs pa gang gis zhes dris pa dang btsun pa dpal len gyis dgra bcom pa rnams kyi tshor ba ma rig pa med pa ni sred pa'i rkyen ma yin no zhes bya ba rgyas par smos te /
na cāviparītaḥ sparśaḥ kliṣtāyā vedanāyāḥ pratyayībhavatīti prakṛtaṃ /
na ca punar niravidyasyārhato viparītaḥ sparśa iti
dgra bcom pa rnams la yang tshor ba yod la de ni sred pa'i rkyen yang ma yin pas tshor ba ma rig pa dang bcas pa kho na sred pa'i rkyen yin no zhes bya bar shes so /
sparśo 'pi sāvidya eveti gamyate /
yo vedanāyāḥ pratyaya uktaḥ pratītyasamutpādasūtre
phyin ci log med pa'i reg pa yang nyon mongs pa can gyi tshor ba'i rkyen ma yin no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
avidyā cāsya sparśasya hetur iti gamyate /
ity anayā yuktyā pṛatītyasamutpādasūtre sāvidyasparśapratyayā vedanā /
sāvidyavedanāpratyayā ca tṛṣṇeti gamyate /
ato yuktyā yathoktayā /
sa cāpi sparśakāle nirdiṣṭa iti vistareṇātra pratītyasamutpāde siddhaṃ bhavaty ayoniśomanaskāro hetur avidyāyā iti /
atra codyate /
yadi tarhi niravidyā vedanā tṛṣṇāyaḥ pratyayo na bhavatītyādivacanena svagatayaiva yuktyā ayoniśomanaskāro hetur avidyāyā avidyā cāyoniśomanaskārasya hetur iti gamyate /
kim sūtrāntarāpāśrayeṇāvidyāyoniśomanaskārayor anyonyahetukatvapradarśanena prayojanam iti
dgra bcom pa ma rig pa med pa'i reg pa yang phyin ci log ma yin zhes bya ba ni rten cing 'brel bar 'byung ba'i mdo las tshor ba'i rkyen du bshad pa gang yin pa'i reg pa yang ma rig pa dang bcas pa kho na'o zhes bya bar shes la ma rig pa yang 'di'i rgyu yin no zhes bya bar shes pa'i rigs pa 'dis rten cing 'brel bar 'byung ba'i mdo las 'byung ba reg pa ma rig pa dang bcas pa'i rkyen gyis tshor ba /
tshor ba ma rig pa dang bcas pa'i rkyen gyis sred pa zhes bya ba yin par shes so /
de'i phyir ji skad bshad pa'i rigs pa 'dis de yang reg pa'i dus su bstan pa yin la zhes bya ba rgyas par rten cing 'brel par 'byung ba 'dir ma rig pa'i rgyu ni tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'o zhes bya ba grub pa yin no /
'dir brgal pa gal te tshor ba ma rig pa med pa ni sred pa'i rkyen ma yin no zhes bya ba la sogs pa'i tshig gis rang gi rigs pa kho nas ma rig pa'i rgyu yang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yin la /
tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'i rgyu yang ma rig pa yin no zhes bya bar shes na /
'o na ma rig pa dang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa dag phan tshun gyi rgyu can nyid yin par rab tu ston pa mdo gzhan la brten ci dgos /
atrocyate /
satyam asty etat /
kiṃ tu yuktimātram idaṃ pratītyasamutpādasūtre /
na kaṇṭhoktiḥ /
ataḥ sūtrāntare kaṇṭhoktyeyaṃ yuktir vyavasthāpyata iti tat sūtrāntaropanyāsaprayojanam avagaṃtavyaṃ
'dir smras pa /
de ni bden na 'on kyang de ni rigs pa tsam du zad kyi /
zhal nas rten cing 'brel bar 'byung ba'i mdo las gsungs pa ni ma yin no /
de'i phyir zhal nas mdo gzhan las gsungs pa'i sgo nas rigs pa 'di rnam par 'jog pas mdo gzhan nye bar 'god pa dgos pa gzhan yin par khong du chud par bya'o /
atiprasaṃga evaṃ prāpnotīti śāstrakāraḥ de lta na ni ha cang thal bar 'gyur zhes zer ba ni bstan bcos mdzad pa'o /
katham atiprasaṃga ity āha ji ltar na ha cang thal bar 'gyur zhe na /
avidyāsparśajaṃ veditaṃ pratītyotpannā tṛṣṇeti sūtrāntare nirdiṣṭaṃ bshad pa /
mdo gzhan las ni ma rig pa'i 'dus te reg pa las byung ba'i tshor ba la brten nas sred pa skye'o zhes bstan te /
na ca niravidyaveditasyārhato vedanā tṛṣṇāyāḥ pratyayo bhavati dgra bcom pa rnams kyi tshor ba ma rig pa med pa ni sred pa'i rkyen ma yin no /
na cāviparītaḥ sparśaḥ kliṣṭāyā vedanāyāḥ /
na ca niravidyasyārhato viparītaḥ sparśa ity anayā yuktyā etad apy aṃgadvayaṃ sparśavedanākhyaṃ iha pratītyasamutpādasūtre 'nucyamānam apy anyatropadiṣṭatvād gamyate ity etasyāpy aṃgadvayasyāvacanaṃ prāptaṃ
phyin ci log med pa'i reg pa yang nyon mongs pa can gyi tshor ba'i rkyen ma yin la /
dgra bcom pa ma rig pa med pa'i reg pa yang phyin ci log ma yin no zhes bya ba'i rigs pa 'dis reg pa dang tshor ba zhes bya ba'i yan lag 'di gnyis kyang rten cing 'brel bar 'byung ba'i mdo 'dir ma smos bzhin du gzhan nas bstan pa'i phyir shes par 'gyur bas yan lag 'di gnyis kyang ma smos par 'gyur ro /
tathā sūtrāntara upadiṣṭaṃ /
sa puṇyāṃś cet saṃskārān abhisaṃskaroti (Abhidh-k-vy 291) puṇyopagam asya vijñānaṃ bhavati
de bzhin du mdo gzhan las de gal te bsod nams kyi 'du byed dag mngon par 'du byed na bsod nams su nye bar 'gro ba'i rnam par shes par 'gyur te /
evam apuṇyopagam āniṃjyopagaṃ ca /
na ca niravidyasaṃskārasyārhataḥ puṇyopagaṃ vijñānaṃ yāvad āniṃjyopagaṃ vijñānam iti /
etad api saṃskārāṃgaṃ yuktyā siddhaṃ
bsod nams ma yin par nye bar 'gro ba dang mi g yo bar nye bar 'gro ba yang de dang 'dra'o zhes bstan te /
dgra bcom pa'i 'du byed ma rig pa med pa ni bsod nams su nye bar 'gro ba'i rnam par shes pa nas /
mi g yo ba nye bar 'gro ba'i rnam par shes pa'i bar du yang mi 'gyur bas 'du byed kyi yan lag 'di yang rigs pas grub ste /
na vaktavyam atreti prāptaṃ 'dir brjod mi dgos so zhes bya bar gyur to /
tathā jātim antareṇa jarāmaraṇaṃ na bhavatīti yuktyā gamyata iti /
jātyaṃgaṃ na vaktavyaṃ syāt /
ityādiprasaṃgaḥ prāpnoti /
acodyam eva tv etad iti vistareṇācāryaḥ svamatam āha
de bzhin du rigs pa'i sgo nas skye ba med par rga shi mi 'byung ngo zhes bya bar shes pas skye ba'i yan lag kyang brjod mi dgos par 'gyur bas ha cang thal bar 'gyur ro /
slob dpon gyis 'di ni klan kar mi rung ba kho na yin la zhes bya ba ni rang gi gzhung lugs rgyas par bshad do /
kathaṃ paralokād ihaloka iti vistaraḥ /
tatrāvidyāsaṃskārābhyām ihalokaḥ sambadhyate
'dir ni ji ltar na 'jig rten pha rol nas 'jig rten 'dir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de la ma rig pa dang 'du byed dag gis ni 'jig rten 'dir 'brel par byed de /
sa cehaloko vijñānanāmarūpaṣaḍāyatanasparśavedanāṃgāni /
tṛṣṇopādānabhavaiḥ paralokaḥ saṃbadhyate
'jig rten 'di pa de yang rnam par shes pa dang ming dang gzugs dang skye mched drug dang reg pa dang tshor ba'i yan lag rnams yin no /
sred pa dang len pa dang srid pa rnams kyis ni 'jig rten pha rol du sbyor bar byed de /
sa ca paraloko jātir jarāmaraṇaṃ ca 'jig rten pha rol de yang skye ba dang rga shi yin no /
ity etāvato 'rthasyātra pratītyasamutpādasūtre vineyebhyo vivakṣitatvāt /
etasya cārthasya pūrvam evoktatvāt
rten cing 'brel bar 'byung ba'i mdo 'dir ni gdul ba rnams la don de tsam zhig brjod par bzhed pa'i phyir la don de yang gong du bshad zin pa'i phyir te /
pūrvāparantamadhyeṣu saṃmohavinivartaya ity anena uktatvāt sngon dang phyi mtha' bar dag la /
rmongs pa rnam par bzlog phyir ro /
acodyam eva tv etat vistareṇa yāvan na cāparipūrṇo nirdeśa ity abhisambandhaḥ /
ubhayaṃ hi sarve saṃskṛtā dharmā iti
zhes bya ba 'dis bshad zin pa'i phyir 'dir ni klan kar mi rung ba kho na yin la zhes bya ba rgyas par ma tshang bar bstan pa yang ma yin no zhes bya ba'i bar dang sbyar ro /
traiyadhvikāḥ sarve saṃskṛtā dharmāḥ pratītyasamutpādaḥ /
ata eva ca pratītyasamutpannā iti na kaścid viśeṣaḥ
gnyis ka yang 'dus byas kyi chos thams cad yin zhes bya ba ni 'dus byas kyi chos dus gsum pa thams cad rten cing 'brel par 'byung ba yin la de dag nyid rten cing 'brel par 'byung ba yang yin pas khyad par ci yang med do /
kathaṃ tāvad akṛtā iti /
bhāvinyā saṃjñayā yathānāgatāḥ saṃskṛtā ucyante /
tathā pratītyasamutpannā ity abhiprāyaḥ /
ābhisaṃskārikayā cetanayeti /
sarvacetanānāṃ svalakṣaṇam abhidyotayann ābhisaṃskārikayety āha
ma 'ongs pa ma byas pa rnams kho na yang ji ltar na zhes bya ba ni ji ltar 'byung bar 'gyur ba'i ming gis ma 'ongs pa rnams la 'dus byas zhes bya ba ltar rten cing 'brel par 'byung ba yang de dang 'dra'o snyam du bsams pa yin no /
mngon par 'du byed pa pa'i sems pas zhes bya ba la /
mngon par 'du byed pa pa zhes smos pa ni sems pa thams cad kyi rang gi mtshan nyid mngon par brjod pa'i phyir te /
sā hi vipākābhisaṃskaraṇād ābhisaṃskārikā /
tayā cetitatvāt praṇihitatvāt
de ni rnam par smin pa mngon par 'du byed pa'i phyir mngon par 'du byed pa yin no /
des bsams pa'i phyir te /
devo bhaviṣyāmi manuṣyo bhaviṣyāmīty evamādi lhar skye bar shog shig mir skye bar shog shig ces bya ba la sogs pa smon lam btab pa'i phyir ro /
ato 'nāgatāḥ saṃskṛtā ucyante /
na tu bhāvinyā saṃjñayeti tam abhiprāyaṃ vihanti
de'i phyir ma 'ongs pa rnams la 'dus byas zhes bya ba'i 'byung bar 'gyur ba'i ming gis ni ma yin no /
anāsravāḥ katham iti /
ye sāsravā anāgatā evaṃ cetayituṃ yujyante /
ye tv anāsravā anāgatāḥ /
te kathaṃ cetayituṃ yujyaṃte
bsams pa de 'dor du gzhug pa'i phyir zag pa med pa rnams ji ltar zhes smos te /
ma 'ongs pa zag pa dang bcas pa gang dag yin pa de dag ni de ltar bsam du'ang rung na /
ma 'ongs pa zag pa med pa gang dag yin pa de dag go /
ji ltar bsam du rung /
codaka āha /
te 'pi cetitāḥ kuśalayā cetanayā /
prāptiṃ prati anāsravā dharmāḥ prāpyerann iti /
nirvāṇe 'pi prasaṃga iti
rgol bar byed pas smras pa /
de dag kyang zag pa med pa'i chos rnams thob par gyur cig ces thob par bya ba'i phyir sems pa dge bas bsams pa dag yin no /
nirvāṇam api saṃskṛtatvaṃ prasajyate /
prāptiṃ prati cetitatvān nirvāṇaṃ prāpyeteti /
tad evam anenārthenānāgatānāṃ saṃskṛtatvavyavasthāpane doṣa iti vidhyaṃtaram upanyasyate /
tajjātīyatvād iti vistaraḥ
mya ngan las 'das pa la yang thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni mya ngan las 'das pa yang mya ngan las 'das pa thob par gyur cig snyam du thob par bya bar bsams pa'i phyir 'dus byas su thal bar 'gyur ro /
de ltar don de ma 'ongs pa rnams 'dus byas nyid yin par rnam par gzhag na nyes pa yod pas de dang rigs mthun pa'i phyir zhes bya ba tshul gzhan rgyas par 'god par byed de /
yathā na ca tāvad rūpyate yad anāgataṃ rūpaṃ rūpyamāṇarūpajātīyatvād rūpam ity atideśaḥ /
tathā pratītyasamutpannadharmajātīyatvād anāgatā api dharmāḥ pratītyasamutpannā ity atideśa eṣām anāgatānāṃ bhavatīti
ji ltar ma 'ongs pa'i gzugs gzugs su rung bar 'gyur ba gang yin pa re zhig gzugs su mi rung yang gzugs su rigs mthun pa'i phyir gzugs zhes bya ba de bzhin du chos ma 'ongs pa rnams kyang rten cing 'brel bar 'byung ba'i chos su rigs mthun pas de bzhin du ma 'ongs pa rnams la rten cing 'brel te byung ba'o zhes bstan pa yin no /
(III /
28ab) hetuphalabhāvād iti /
yasmāt tad evāṃgaṃ hetus tad eva phalaṃ
rgyu dang 'bras bur gyur pa'i phyir zhes bya ba ni 'di ltar rgyu yang yan lag de kho na yin pas so /
na caivaṃ saty avyavasthānaṃ bhavatīti /
pārāpāravat /
hetuphalavad iti /
nāvyavasthitaḥ pratītyasamutpādaḥ pratītyasamutpannaś ca bhinnāpekṣatvāt
de ltar yin yang ltos pa'i bye brag gis rnam par gzhag pa med pa yang ma yin zhes bya ba ni ltos pa'i bye brag gis rten cing 'brel bar 'byung ba dang rten cing 'brel bar byung ba rnam par mi gnas pa yang ma yin te /
hetuphalavat (Abhidh-k-vy 292) pitṛputravad vā tshu rol dang pha rol lta bu dang /
rgyu dang 'bras bu lta bu'o /
tatra hetuphalaṃ /
tadyathā bījāṃkurādi /
yathā yad apekṣya hetur vyavasthāpyate /
na tad apekṣya phalaṃ
rgyu dang 'bras bu bzhin dang pha dang bu bzhin no zhes bya ba de las rgyu dang 'bras bu ni dper na sa bon dang myu gu la sogs pa ji ltar gang la ltos nas rgyur rnam par gzhag pa de la ltos nas 'bras bu ma yin la /
yad apekṣya phalaṃ vyavasthāpyate /
na tad apekṣya hetuḥ
gang la ltos nas 'bras bu rnam par gzhag pa de la ltos nas rgyu ma yin gyi 'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
phalam apekṣya hetur vyavasthāpyate
'bras bu la ltos nas rgyur rnam par gzhag la /
hetuṃ cāpekṣya phalam iti /
yathā ca yam apekṣya pitā /
na tam apekṣya putraḥ /
yam apekṣya putraḥ
rgyu la ltos kyang 'bras bu yin pa dang ji ltar gang la ltos nas pha yin pa de la ltos nas bu ma yin la /
na tam apekṣya pitā /
kiṃ tarhi /
tatputram apekṣya piteti
gang la ltos nas bu yin pa de la ltos nas pha ma yin gyi'o na ci zhe na /
pitaraṃ cāpekṣya putra iti /
na ca tad avyavasthitaṃ /
tadvad etat /
kilety asaṃbhāvanāyāṃ /
prathamā koṭir anāgatā dharmā iti /
anyadharmahetutvāt pratītyasamutpādaḥ samutpadyate 'smād iti kṛtvā
bu la ltos nas pha zhes bya zhing cig shos la ltos nas kyang bu zhes bya ba la de dag rnam par mi gnas pa yang ma yin pa de dang 'dra'o /
mu dang po ni chos ma 'ongs pa rnams so zhes bya ba ni chos gzhan gyi rgyu yin pa'i phyir rten cing 'brel par 'byung ba yin te /
'di las 'byung ba'i phyir ro /
na pratītyasamutpannāḥ anutpannatvāt rten cing 'brel bar 'byung ba ni ma yin te /
ma byung ba'i phyir ro /
dvitīyārhataś caramā iti /
utpannatvāt /
tataḥ phalānutpatteś ca
gnyis pa ni dgra bcom pa'i chos tha ma zhes bya ba ni byung zin pa'i phyir dang de las 'bras bu mi 'byung ba'i phyir ro /
tṛtīyā tadanya iti /
arhataś caramebhyo 'nye 'tītapratyutpannā dharmāḥ
gsum pa ni de las gzhan pa zhes bya ba ni dgra bcom pa'i tha ma dag las gzhan pa'i chos 'das pa dang da ltar byung ba'i chos rnams so /
caturthy asaṃskṛtā iti /
tatphalābhāvād anutpattimattvāc ca
bzhi pa ni chos 'dus ma byas rnams so zhes bya ba ni de dag la 'bras bu med pa'i phyir dang mi skye ba'i chos dang ldan pa'i phyir ro /
kiṃ khalv etā iṣṭaya ucyanta iti /
āvasthikaḥ pratītyasamutpādaḥ syāt pratītyasamutpādo na pratītyasamutpannā ity evamādyāḥ /
pūrvante 'jñānam iti /
yasmād avidyaivoktā nānye skandhāḥ
grag go zhes bya ba ni mi srid pa yin no /
ci 'di dag gang zhig gang 'dod pa 'dod rgyal du 'chad pa zhig gam zhes bya ba ni rten cing 'brel bar 'byung ba gnas skabs pa zhes bya ba nas rten cing 'brel bar 'byung ba yin la /
rten cang 'brel par 'byung ba'i chos de dag ma yin pa'ang yod ces bya ba'i bar de lta bu la sogs pa'o /
sngon gyi mtha' mi shes pa zhes bya ba ni gang gi phyir ma rig pa kho na bshad kyi /
tasmād avidyaivāṃgam iti /
nītārtham etad iti darśayati /
nītārtham iti vibhaktārthaṃ /
hastipadopamā sūtraṃ /
saṃti ca tatrānye 'pi rūpādaya iti
phung po gzhan dag ni ma yin pa de'i phyir ma rig pa kho na yan lag yin no zhes bya ba 'di ni nges pa'i don yin no zhes bya bar ston to /
nges pa'i don zhes bya ba ni rnam par phye ba'i don to /
glang po che'i rjes lta bu ni mdo zhig go /
teṣu keśaromādiṣu /
na pṛthivīdhātumātram eveti /
evam atrāpi yathāpradhānaṃ nirdeśaḥ syād iti
de dag la ni gzugs la sogs pa gzhan yang yod de zhes bya ba ni skra la sogs pa de dag la sa'i khams tsam kho nar ma zad kyi zhes bya ba yin no /
evam atrāpi pratītyasamutpādasūtre /
dvādaśasu paṃcaskaṃdhikāsv avasthāsu yatra yasya prādhānyaṃ /
tatra tasyatasya nirdeśaḥ syāt /
avidyāpradhānāyām avidyeti nirdeśaḥ syāt
de bzhin du 'dir yang gtso bo ji lta ba bzhin du bstan pa yin no zhes bya ba ni rten cing 'brel bar 'byung ba'i mdo 'dir yang bcu gnyis dang ldan pa'i phung po lnga'i gnas skabs dag tu gang zhig gtso bo yin pa de bstan pa yin te /
ma rig pa gtso bo yin pa'i skabs su ni ma rig pa zhes bstan pa yin la /
saṃskārādipradhānāsu avasthāsu saṃskārādīnāṃ nirdeśaḥ syāt /
saṃti ca tatrāṇye 'pi rūpavedanādayo dharmā iti
'du byed la sogs pa gtso bo yin pa'i gnas skabs dag tu ni 'du byed la sogs pa bstan pa yin par zad kyi de la ni gzugs dang tshor ba la sogs pa chos gzhan dag kyang yod do /
na hi tatreti vistaraḥ /
na hi tatra sūtre keśādayaḥ pṛthivīdhātunā nirdiśyante /
keśādayaḥ katame pṛthivīdhātur iti /
yata eṣāṃ keśādīnāṃ aparipūrṇo nirdeśaḥ syāt
de las ni gang gis na de dag ma rdzogs par bstan par gyur pa sa'i khams kyis skra la sogs pa ston pa ni ma yin gyi zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mdo de las ni gang gis ni skra la sogs pa de dag ma rdzogs par bstan par 'gyur ba skra la sogs pa gang zhe na /
sa'i /
khams so zhes sa'i khams kyis skra la sogs pa ston pa ni ma yin no /
santi hi tatrānye 'pi rūpādaya iti /
rūpādisvabhāvā api keśādayo na kevalaṃ pṛthivīdhātusvabhāvā iti /
api tu keśādibhir eva pṛthivīdhātur nirdiśyate
de dag la ni gzugs la sogs pa gzhan dag kyang yod pas skra la sogs pa ni gzugs la sogs pa'i ngo bo nyid kyang yin gyi sa'i khams 'ba' zhig gi ngo bo nyid yin pa ni ma yin no /
'on kyang de las ni sa'i khams gang zhe na /
pṛthivīdhātuḥ katamaḥ /
keśaromāṇīti /
na ca keśādīn abhyatītyāpy atikramyāpy asti pṛthivīdhātur ādhyātmika iti
skra dang spu dag go zhes skra la sogs pa dag kho nas sa'i khams ston pa yin te /
skra la sogs pa ma gtogs par bor te nang gis sa'i khams med pas sa'i khams 'di rdzogs par bstan pa kho na yin no /
saṃpūrṇa evāsya pṛthivīdhātor nirdeśaḥ /
evam ihāpy avidyādīnāṃ evam ihāpi sūtre 'vidyāsaṃskāravijñānādīnāṃ paripūrṇa eva nirdeśo na sāvaśeṣaḥ
de bzhin du 'di las kyang ma rig pa la sogs pa rnams zhes bya ba ni de bzhin du mdo 'di las kyang ma rig pa dang 'du byed dang rnam par shes pa la sogs pa yongs su rdzogs pa kho nar bstan pa yin gyi lhag ma dang bcas par ni ma yin no /
aśrusiṃghāṇakādiṣv iti /
aśrusiṃghāṇakādīni na tatra sūtre paṭhyante
mchi ma dang mchil ma dang snabs la sogs pa dag la zhes bya ba ni mdo de las mchi ma dang mchil ma dang snabs la sogs pa mi 'byung ste /
tasmān na tadgataḥ pṛthivīdhātur ukta iti sāvaśeṣaḥ evety darśayati /
bhavatu vā tathaiveti vistaraḥ
de lta bas na de dag la yod pa'i sa'i khams ma bshad pas lhag ma dang bcas pa kho na zhes ston par byed do /
yathā pṛthivīdhātor aśrusiṃghāṇakādiṣv avaśeṣam anuktatvāt /
tathaivāvidyāvaśeṣam astu yadi śakyate (Abhidh-k-vy 293) darśayitum /
na śakyate darśayitum iti manyamāno yadiśabdaṃ prayuṃkte
yang na gal te de kho na dang 'dra bar bstan par nus na ma rig pa'i lhag ma yod la rag go zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te ji ltar ma bshad pa'i phyir sa'i khams kyi lhag ma mchil ma dang snabs la sogs pa la yod pa de kho na dang 'dra bar bstan par nus na /
ma rig pa'i lhag ma yod la rag ste /
gal te zhes bya ba'i sgra ni bstan par mi nus so snyam nas sbyor ba yin te /
pūrvānte 'jñānam aparānte 'jñānaṃ madhyānte 'jñānaṃ buddhe 'jñānaṃ dharme 'jñānaṃ saṃghe 'jñānam ity evamādīnāṃ sarveṣām ajñānasthānānām uktatvāt sngon gyi mtha' mi shes pa dang phyi ma'i mtha' mi shes pa dang mtha'i bar mi shes pa dang sangs rgyas mi shes pa dang chos mi shes pa dang dge 'dun mi shes pa zhes bya ba de lta bu la sogs pas mi shes pa'i gnas thams cad bshad zin pa'i phyir ro /
jātyaṃtarasya tu vedanāder avidyāyāṃ kiṃ kṛtaḥ prakṣepaḥ paṃcaskaṃdhikāvasthāvidyeti ma rig pa ni phung po lnga'i gnas skabs yin no zhes tshor ba la sogs pa rigs pa tha dad pa ni ma rig par ci'i phyir bstan te /
na hi vedanādīnāṃ avidyātvaṃ yujyata iti tshor ba la sogs pa ni ma rig pa nyid du mi rung ngo /
bhāvābhāvaniyama iti /
yasya bhāvābhāvayor yasya bhāvābhāvau yathāsaṃkhyena niyatau tad evāṃgaṃ
yod pa dang med par nges pa zhes bya ba ni gang zhig yod dam med na go rims bzhin du yang yod pa dang med par nges pa kho na yan lag yin te /
avidyābhāve saṃskārāṇāṃ bhāvas tadabhāve teṣām abhāva ity avidyaivāṃgaṃ ma rig pa yod pa na 'du byed rnams yod la de med na de dag kyang med pas ma rig pa kho na yan lag yin gyi tshor ba la sogs par ni ma yin te /
na vedanādi /
na hi vedanādisadbhāve 'rhatāṃ saṃskārā bhavaṃti /
ye vijñānāṃgajanakā ity arthaḥ /
tasmād āha /
saty api ca paṃcaskaṃdhake saṃskārā na bhavaṃtīti vistaraḥ /
saty api ca paṃcaskaṃdhake 'rhattvāvasthāyāṃ
dgra bcom pa rnams la de dag yod kyang rnam par shes pa'i yan lag skyed par byed pa'i 'du byed gang dag yin pa mi 'byung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
de lta bas na phung po lnga yod kyang 'du byed rnams kyang mi 'byung zhes bya ba rgyas par smos so /
dgra bcom pa rnams kyi gnas skabs na phung po lnga yod kyang /
puṇyopagaṃ yāvad āniṃjyopagaṃ ca vijñānaṃ na bhavati bsod nams kyi nye bar 'gro ba na mi g yo bar nye bar 'gro ba'i bar gyi rnam par shes pa mi 'byung ste /
pratisaṃdhivijñānaṃ na bhavatīty arthaḥ nying mtshams sbyor ba'i rnam par shes pa mi 'byung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
tāṃtām upapattiṃ gacchatīty upagaṃ skye ba de dang der nye bar 'gro bas na nye bar 'gro ba'o /
puṇyopagaṃ vijñānaṃ puṇyopagaṃ /
evaṃ yāvad āniṃjyopagaṃ /
tathā saty api paṃcaskaṃdhake niravidyāvasthāyāṃ tṛṣṇopādānādayaś ca na bhavantīti /
yathānirdeśa eva sūtrārthaḥ
bsod nams kyis nye bar 'gro bas na bsod nams kyis nye bar 'gro ba'i rnam par shes pa ste /
mi g yo bar nye bar 'gro ba'i bar du yang de dang 'dra'o /
de bzhin du ma rig pa med pa'i gnas skabs na phung po lnga dag yod kyang srid pa dang len pa la sogs pa yang mi 'byung bas mdo'i don ni ji skad bstan pa kho na yin te /
yathāsaṃkīrtitānām evāvidyādīnāṃ grahaṇam ity arthaḥ ma rig pa la sogs pa ji ltar bsgrags pa kho na ltar gzung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
ato vidyamānā anye skaṃdhā na pratyayāḥ saṃskārādīnām iti na te 'ṃgaṃ /
evaṃ mayā śrutam ityādi
de'i phyir phung po gzhan yod kyang 'du byed la sogs pa'i rkyen ma yin pas de dag ni yan lag ma yin te /
bhagavān rājagṛhe viharati gṛdhrakūṭe parvate bhikṣusaṃghena sārdham ardhatrayodaśabhir bhikṣuśataiḥ /
saṃbahulaiś ca bodhisattvair iti /
āyuṣamāṃ cchāriputro maitreyaṃ bodhisattvam etad avocat /
śālistambham avalokya bhikṣubhyaḥ sūtram idam uktaṃ
mdo ni 'di skad bdag gis thos pa zhes bya ba la sogs pa dang bcom ldan 'das rgyal po'i khab na bya rgod kyi phung po'i ri la dge slong stong nyis brgya lnga bcu'i dge slong gi dge 'dun chen po dang byang chub sems dpa' sems dpa' chen po rab tu mang po dang thabs cig tu bzhugs te zhes bya ba la sogs pa dang tshe dang ldan pa sh'a ri'i bus byang chub sems dpa' sems dpa' chen po byams pa la 'di skad ces smras so /
byams pa der 'dir bcom ldan 'das kyis s'a lu ljang pa la gzigs nas dge slong rnams la mdo 'di gsungs so /
yo bhikṣavaḥ pratītyasamutpādaṃ paśyati dge slong dag sus rten cing 'brel par 'byung ba mthong ba des chos mthong ngo /
sa dharmaṃ paśyati /
yo dharmaṃ paśyati /
sa buddhaṃ paśyatīty uktvā bhagavāṃs tūṣṇīṃbabhūva
sus chos mthong ba des sangs rgyas mthong ngo zhes bka' stsal nas /
bcom ldan 'das cang mi gsung bar gyur nas /
byams pa bde bar gshegs pas bka' stsal pa'i mdo de'i don rten cing 'brel par 'byung ba ni gang /
tad asya bhagavatā bhāṣitasya sūtrasya ko 'rthaḥ /
pratītyasamutpādaḥ katamaḥ /
dharmaḥ katamaḥ /
buddhaḥ katamaḥ /
kathaṃ ca pratītyasamutpādaṃ paśyan dharmaṃ paśyatītyādi
chos ni gang /
sangs rgyas ni gang /
ji ltar rten cing 'brel bar 'byung ba mthong bas chos mthong zhes bya ba la sogs pa dang rten cing 'brel bar 'byung ba zhes bya ba ni gang 'di ma rig pa zhes bya ba la sogs pa gsungs so /
tatra pratītyasamutpādo nāma idam avidyetyādi de gsungs nas mdo de las /
de bzhin gshegs pa rnams byung yang rung ma byung yang rung /
idaṃ cābhisaṃdhāyedam uktaṃ tatra sūtre chos rnams kyi chos nyid 'di ni 'dug pa'o zhes bya ba nas /
utpādād vā tathāgatānām anutpādād vā tathāgatānāṃ sthitaiveyaṃ dharmatā dharmasthititā dharmaniyāmatā tathatā avitathatā ananyatathatā bhūtatā satyatā tattvam aviparītatāviparyastatety evamādi bhagavanmaitreyavacanaṃ gang 'di chos nyid dang chos gnas pa nyid dang chos nges par gyur pa nyid dang rten cing 'brel bar 'byung ba nyid dang de bzhin nyid dang ma nor ba de bzhin nyid dang gzhan ma yin pa nyid dang gzhan ma yin pa de bzhin nyid dang yang dag pa nyid dang bden pa kho na dang ma nor ba nyid dang phyin ci ma log pa nyid ces bya ba la sogs pa 'di gsungs te /
bcom ldan 'das byams pa'i bka' yin no /
yady anāgatā na pratītyasamutpannā iti /
yad uktaṃ prathamā koṭir anāgatā dharmā iti
gal te chos ma 'ongs pa rnams rten cing 'brel bar 'byung ba ma yin no zhes bya ba ni mu dang po ni chos ma 'ongs pa rnams so zhes gang bshad pa yin no /
sūtraṃ virudhyata iti /
jātijarāmaraṇayoḥ pratītyasamutpannatvaṃ na syāt
mdo dang 'gal lo zhes bya ba ni skye ba dang rga shi dag rten cing 'brel bar 'byung ba nyid ma yin par 'gyur pa zhig na /
uktaṃ ca avidyā yāvaj jātijarāmaraṇam iti /
atha veti vistaraḥ /
atha jātijarāmaraṇāṃge 'pi pratītyasamutpanne iṣṭe /
tayor (Abhidh-k-vy 294) anāgatādhvavyavasthānaṃ naiṣṭavyam iti kṛtvā
ma rig pa nas rga shi'i bar ni yin par yang bshad do /
yang na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'on te skye ba dang rga shi'i yan lag dag kyang rten cing 'brel bar byung ba yin par 'dod na ni de gnyis ma 'ongs pa'i dus su rnam par gzhag par mi 'dod par bya dgos pa'i phyir /
trikāṇḍavyavasthā bhidyate /
pūrvāparāntayor dve dve madhye 'ṣṭāv iti /
nikāyāntarīyā ity āryamahīśāsakāḥ
sngon dang phyi mthar gnyis gnyis dang bar du brgyad ces bya ba cha gsum du dgod pa rnam par nyams par 'gyur ro /
sde pa gzhan dag na re zhes bya ba ni sa ston pa rnams so /
utpādasya saṃskṛtalakṣaṇatvād iti /
yo 'yam utpādaḥ pratītyasamutpāda iti nikāyāntarīyair nityaḥ parikalpyate
'byung ba'i 'dus byas kyi mtshan nyid yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni sde pa gzhan dag gis rten cing 'brel bar 'byung ba zhes bya ba'i 'byung zhes bya ba gang yin pa ste /
sa saṃskṛtalakṣaṇam uktaṃ gsum po 'di dag ni 'dus byas kyi mtshan nyid yin te /
trīṇīmāni saṃskṛtasya saṃskṛtalakṣaṇāni 'dus byas la ni skye ba yang mngon no /
saṃskṛtasyotpādo 'pi prajñāyate vyayo 'pi sthityanyathātvam apīti /
saṃskṛtalakṣaṇatvāc cānityam ity abhiprāyaḥ /
brūyās tvaṃ lakṣaṇam api nityaṃ bhavatīti
'jig pa dang gnas pa gzhan dag tu 'gyur ba yang mngon no zhes bya ba 'dus byas kyi mtshan nyid bshad pa gang yin pa de rtag pa yin par brtags pa de ni 'dus byas kyi mtshan nyid yin pa'i phyir na mi rtag pa yin no snyam du bsams pa yin no /
gal te khyod mtshan nyid kyang rtag pa yin no zhes smras na /
ata āha /
na ca nityaṃ bhāvāṃtaram anityasya lakṣaṇaṃ yujyata iti
de'i phyir dngos po gzhan rtag pa ni mi rtag pa'i mtshan nyid yin par yang mi rung ngo zhes bya ba smos te /
na hi nirvāṇam ākāśaṃ vā kasyacid anityasya lakṣaṇaṃ bhavati mya ngan las 'das pa'am /
nam mkha' ni mi rtag pa 'ga'i mtshan nyid kyang ma yin te /
prāg utpatter hi lakṣyasya tad astīti kasya laskṣaṇaṃ skye ba'i sngon rol na yang mtshan nyid yod pas su'i mtshan nyid yin /
vinaṣṭe ca lakṣye kasyeti na yujyate mtshan gzhi zhig na yang gang gi yin te /
utpādaś ceti vistaraḥ /
utpādaś ca nāmābhūtvābhāvalakṣaṇaḥ /
sautrāntikanayenotpattir dharmasya tadānīṃtanaiva bhavatīti
rung ba ma yin no /
'byung ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'byung ba zhes bya ba ni mdo sde pa'i lugs kyis ma byung ba las byung ba'i mtshan nyid yin te /
ko'syotpādasyāsaṃskṛtasya tvanmatenāvidyādibhir abhisaṃbandhaḥ /
yathaudanena pākasyāsti sambandhaḥ kartṛkriyālakṣaṇa ity odanasya pāka ity ucyate
chos skye ba de'i tshe de kho na'i yin na ji ltar 'bras chan dang chos par byed pa po dang bya ba'i mtshan nyid kyi 'brel pa yod pas 'bras chan tshos pa zhes bya ba ltar skye ba 'dus ma byas 'di khyod kyi gzhung lugs ltar na ma rig pa la sogs pa dang ci zhig 'brel /
na hy ākāśarūpayor abhisambandha utpattyutpattṛlakṣaṇo 'sti /
yena rūpasyākāśam ity ucyate
nam mkha' dang gzugs dag ni skye ba'i mtshan nyid kyi 'brel ba med pas gzugs kyi nam mkha' zhes mi bya'o /
evaṃ ko 'syavidyādibhir abhisaṃbandhaḥ /
yatas teṣām avidyādīnāṃ pratītyasamutpāda ity ucyate
de bzhin du 'di ma rig pa la sogs pa dang ci zhig 'brel na gang gi phyir ma rig pa la sogs pa de dag rten cing 'brel par 'byung ba zhes brjod par 'gyur /
padārthaś cāsambandho bhavatīti /
pratyayaṃ prāpya samudbhavaḥ pratītyasamutpādaḥ iti padārthaḥ
tshig gi don kyang nus pa med par 'gyur ro zhes bya ba ni rten cing 'brel par 'byung ba zhes bya ba'i tshig gi don ni rkyen dang phrad nas 'byung ba yin na /
sa kathaṃ nityaś ca nāma pratītyasamutpādaś ceit de ji ltar rtag pa zhes kyang bya ba la rten cing 'brel par 'byung ba zhes kyang bya /
pratiḥ prāptyartha iti /
prāptidyotaka ity arthaḥ /
itir gatāv iti /
dhātvarthaḥ /
pariṇāmād iti /
anekārthā hi dhātavaḥ /
pratiś copasargaḥ prāptidyotaka ity ayam itir gatyartham ujjhitvā prāptyartham āpadyate
rten cing 'brel pa ni phrad pa'i don te zhes bya ba ni phrad pa ston par byed pa'i yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ae ti ni 'gro ba'i don to zhes bya ba ni skad kyi dbyings kyi don yin no /
yongs su bsgyur ba'i phyir zhes bya ba ni skad kyi dbyings don du ma yin pa'i phyir ro /
rten cing 'brel pa zhes bya ba nye bar bsgyur ba ni phrad pa ston par byed pa yin pas ae ti zhes bya ba 'di 'gro ba'i don bor nas phrad pa'i don yin par 'gyur ro /
padiḥ sattārtha iti /
padiḥ sattāyām iti /
teneti kāraṇena /
pūrvakālāyāṃ kriyāyāṃ ktvāvidher iti /
samānakartṛkayoḥ pūrvakāla iti vacanāt
pa da ni yod pa'i don to zhes bya ba ni pa da yod pa'i don yin no /
des na zhes bya ba ni gtan tshigs so /
dus sngar ste zhes bya ba'i rkyen yin te zhes bya ba ni byed pa po mtshungs pa dag la dus sngar zhes 'byung ba'i phyir ro /
na cāsau pūrvam utpādāt kaścid astīti sautrāṃtikamatena de ni skye ba'i sngon rol na 'ga' yang med ces bya ba ni mdo sde pa'i gzhung lugs ltar na'o /
na cāpy akartṛkāsti kriyeti /
kartari sati kriyāyā vyavasthāpanāt
byed pa po med pa'i bya ba yang med do zhes bya ba ni byed pa po yod na bya ba rnam par 'jog pa'i phyir ro /
āha cātreti /
etad vaiyākaraṇacodyaṃ ślokenopanibadhnāty ācāryaḥ
'dir smras te zhes bya ba ni slob dpon gyis brda sprod pa pa'i klan ka 'di tshigs su bcad par bsdebs pa yin te /
yadi pūrvam utpādāt pratyeti prāpnoty gal te 'byung ba'i sngon rol na phrad nas te phrad par 'gyur ro zhe na /
asattvān na yujyate med phyir rung ba ma yin no /
na hy avidyamānaḥ kartā snānādikriyāṃ kurvan dṛṣṭa iti /
(Abhidh-k-vy 295) /
saha ced atha manyase pratītyakriyāṃ samutpādakriyāṃ ca saha karotīty evaṃ /
ktvā na siddho 'tra ktvāpratyayaḥ
byed pa po med pa khrus la sogs pa'i bya ba byed pa ni ma mthong ngo /
gal te lhan cig ces bya ba ni 'on te rten cing 'brel pa zhes bya ba'i bya ba dang 'byung ba zhes bya ba'i bya ba lhan cig byed do snyam du sems na /
de lta na ni 'dir te zhes bya ba'i rkyen ma grub po /
kasmāt /
pūrvakālavidhānataḥ pūrvasmiṃ kāle vidhānaṃ ktvāpratyayasya /
samānakartṛkayoḥ pūrvakāla iti vacanāt ktvāpratyayo na siddho bhavet
ci'i phyir zhe na /
sngon du byed phyir te /
byed pa po mtshungs pa dag la dus sngar te zhes 'byung ba'i phyir te zhes bya ba'i rkyen ni dus sngar bya ba yin no /
punar utpattāv iti /
utpannasya punar utpattau kalpyamānāyām anavasthāprasaṃgaḥ
de bas na ste zhes bya ba'i rkyen grub par mi 'gyur ro /
yang skye na ni zhes bya ba ni skyes zin pa zhig yang skye bar rtogs na thug pa med par thal bar 'gyur te /
dvitīye tṛtīye kṣaṇe punaḥpunar utpadyata ity aniṣṭhāprasaṃgaḥ skad cig ma gnyis pa dang gsum pa la yang yang dang yang du skye bas mtha' thug pa med par thal bar 'gyur ro /
athānāgata iti vistaraḥ /
alabdhātmako 'nāgata iti katham asato 'labdhātmabhāvasya kartṛtvaṃ sidhyati
ci ste ma 'ongs pa zhig ces bya ba rgyas par 'byung ba ni ma 'ongs pa ni bdag nyid du ma rig pa yin pas med pa bdag nyid du red par ma gyur pa'i dngos po ji ltar byed pa nyid du 'grub /
yang ji ltar /
akartṛkā vā kriyā kathaṃ sidhyati /
yata evam ato yadavastha utpadyate śābdikasya śabdavidaḥ /
tadavastha eva mama pratyeti
byed po med pa'i bya ba 'grub /
gang gi phyir de ltar yin pa de'i phyir sgra pa ste /
sgra rig pa'i ltar na gnas skabs gang skye ba kho bo cag kyang gnas skabs de nyid dang phrad nas zhes bya ba yin no /
kimavasthaś ceti /
kāvasthāsyeti kimavasthaḥ /
utpādābhimukho 'nāgata iti /
na sarvo 'nāgata utpadyate
gnas skabs gang zhig ces bya ba ni 'di la gnas skabs gang yod pas na gnas skabs gang zhig go /
skye ba la mngon du phyogs pa'i ma 'ongs pa ste zhes bya ba ni ma 'ongs pa thams cad skye ba ma yin gyi /
kiṃ tarhi 'o na ci zhe na /
utpādābhimukhaḥ /
utpāde 'bhimukhaḥ /
utpitsur ity arthaḥ
skye ba la mngon du phyogs pa ste /
skye bar 'dod pas zhes bya ba'i tshig go /
tadavastha eva utpādābimukhāvastha eva /
pratyetīty ucyate /
aniṣpannaṃ cedam iti vistaraḥ
gnas skabs de kho na ste /
skye ba la mngon du phyogs pa'i gnas skabs kho na rkyen de dang phrad nas zhes bya'o /
grub pa ma yin te zhes bya ba 'byung ba la /
śābdikānām idam śābdakīyaṃ kartuḥ kriyāyāś ca vyavasthānaṃ 'di ni sgra pa rnams kyi yin pas sgra pa'i ste byed pa po dang bya ba rnam par 'jog pa'o /
kasmāt /
bhavituḥ kartṛrūpakalpitād arthāt kriyārūpakalpitāyā bhūter anyatvadarśanāt
ci'i phyir zhe na /
skye bo bya ba byed pa po'i ngo bor brtags pa'i don las skye zhes bya ba bya ba'i ngo bor brtags pa gzhan nyid yin par ma mthong ba'i phyir ro /
tasmād acchalaṃ bhavaty utpadyate pratyetīty evamādiṣu /
āha cātreti /
tatsiddhāntena prakriyāṃ darśayati
de lta bas na skye'o zhes bya ba dang 'byung ngo zhes bya ba dang brten nas zhes bya ba de lta bu la sogs pa dag la klan ka med do /
'dir bshad pa zhes bya ba ni de dag gi grub pa'i mthas lugs ston par byed pa yin no /
asann utpadyate yadvad iti vistaraḥ /
asann abhāvaḥ alabdhātmakaḥ utpadyate yathā
ji ltar med pa skye ba ltar /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ltar dngos po med pa bdag nyid du ma red pa skye ba ltar /
pratyety api tathā med pa phrad pa'ang de dang 'dra /
asann ity arthaḥ zhes bya ba'i tha tshig go /
atha san atha labdhātmaka utpadyata iti kalpyate 'on te bdag nyid du red zin pa skye'o zhes bya bar rtog na /
utpanna utpadyata ity aniṣṭhā skyes pa skye na mtha' thug med /
utpanno 'pi punar utpadyate ity anavasthānād anyadaniṣṭhā prāpnoti skyes zin pa yang skye na ni thug pa med de mtha' thug pa med par thal bar 'gyur ro /
tathā hi sāṃkhyamatānusāreṇa sata evotpādā nāsata iti tad etad adhikṛtya bravīti 'di ltar grangs can pa'i gzhung lugs kyi rjes su 'brang na yod pa kho na skye'i med pa ni ma yin no zhes 'byung bas de'i dbang du byas te /
san purāpi veti /
vāśabdo matavikalpārthaḥ /
yadi bhavatāṃ sann utpadyata iti pakṣaḥ
'on te snga na yod na'ang rung /
zhes bya ba smos so /
'on te zhes bya ba'i sgra ni gzhung lugs tha dad pa'i don yin te /
asmākam api sann utpadyate /
vaibhāṣikanayenānāgatānām astitvāt /
sautrāntikanayena ca janakadharmabījasadbhāvāt /
tataḥ kim idam ucyate
gal te khyod kyi phyogs yod pa skye'o zhes bya ba yin na kho bo cag gi yang yod pa skye ste bye brag tu smra ba'i lugs kyis ma 'ongs pa yod pa'i phyir dang mdo sde pa'i lugs kyis kyang skyed par byed pa'i chos sa bon yod pa'i phyir ro /
na cāsau pūrvam utpādāt kaścid asti /
yaḥ pratītyottarakālam utpadyata iti
de'i phyir sngar phrad nas phyis skye bar 'gyur ba gang yin pa de ni skye ba'i sngon rol na 'ga' yang med ces bya ba 'di ci ste brjod /
atha vā yadi tarhi sann evotpadyate /
pūrvam eva ghaṭo mṛtpiṇḍādīn anapekṣya svataḥ (Abhidh-k-vy 296) prasiddho 'stīti prāpnoti
rnam pa gcig tu na gal te yod pa kho na skye na ni 'o na ni 'jim pa'i gong bu dang dbyu gu la sogs pa la mi ltos par sngar bum pa rang las rab tu grub pa yod do zhes bya bar 'gyur ro /
apare punar vyācakṣate gzhan dag na re mtha' thug med /
aniṣṭhā san purāpi veti /
atha mā bhūd aniṣṭheti /
asann utpadyate iti pratipadyate
'on te snga na med na'ang rung /
zhes bya ba yin te /
ji ste mtha' thug pa med par gyur na mi rung bas med pa skye'o snyam du sems na yang /
ji ltar med pa skye ba ltar /
punas tad evopatiṣṭhate med pa phrad pa'ang de dang 'dra /
asann utpadyate yadvat pratyety api tatheti siddho naḥ pakṣa iti pūrvavad vācyaṃ zhes bya ba de nyid nye bar gnas pas kho bo cag gi phyogs grub pa yin no zhes snga ma bzhin du brjod par bya'o /
yad apy uktam ekasya hi kartur dvayoḥ kriyayoḥ pūrvakālāyāṃ kriyāyāṃ ktvāvidhir bhavatīti tad vyabhicārayann āha byed pa po gcig gi bya ba gnyis ni dus sngar te zhes bya ba'i rkyen yin zhes gang smras pa de yang 'khrul par bstan pa'i phyir /
sahabhāve 'pi ca ktvāstīti vistaraḥ lhan cig pa la'ang de yod de /
zhes bya ba rgyas par smos te /
samānakālāyām api kriyāyāṃ ktvāvidhir dṛṣṭaḥ bya ba dus mnyam pa la'ang ste /
zhes bya ba'i rkyen mthong ste /
tadyathā /
dīpaṃ prāpya tamo gatam iti /
atra na pūrvaṃ tamo dīpaṃ prāpnoti paścād gacchati vinaśyati ity arthaḥ
dper na /
mar me byung nas mun pa med /
ces bya ba 'di la yang mun pa sngar mar med dang phrad la phyis med cing 'jig pa ma yin no zhes bya ba'i don to /
kiṃ tarhi /
tasminn eva kāle tamo dīpaṃ prāpnuvad vinaśyati
'o na ci zhe na /
mun pa mar me dang phrad pa de nyid kyi tshe med par 'gyur ro /
atha mataṃ /
samanaṃtaram eva tan na yugapad iti /
ataḥ punar idam ucyate
ji ste 'di ni de ma thag tu yin gyi cig car ni ma yin no snyam du sems na de'i phyir yang kha gdangs nyal bzhin zhes bya ba 'di smos te /
āsyaṃ vyādāya śete veti /
na hy asau pūrvaṃ mukhaṃ vyādadāti vidārayati paścāc chete /
kiṃ tarhi /
yo mukhaṃ vyādadac chete
'dir kha gdangs shing bgrad la phyis nyal ba ma yin no /
'o na ci zhe na /
gang zhig kha gdangs shing nyal ba de la kha gdangs te nyal ba zhes bya'o /
sa mukhaṃ vyādāya śeta ity ucyate /
atha mataṃ /
pūrvam asau mukhaṃ vyādadāti /
paścāc chete iti /
ata āha /
paścāc cet kiṃ na samvṛte /
yaḥ kaścin mukhaṃ vyādāpānaṃtaraṃ ca saṃvṛtya śete /
sa mukhaṃ vyādāya śeta ity ucyeta na cocyate
'on te 'di sngar kha gdangs la phyis nyal lo zhes bya bar /
'dod na de'i phyir gal te phyis /
btsums pa la yang ci phyir min /
'ga' zhig kha gdangs nas de ma thag tu btsums te nyal ba gang yin pa de la kha gdangs te nyal lo zhes brjod par 'gyur ba zhig na /
brjod pa'ang ma yin te /
tena jñāyate /
yo mukhaṃ vyādadac chete
de'i phyir gang zhig kha gdangs bzhin du nyal ba de la /
sa mukhaṃ vyādāya śete ity ucyate iti kha gdangs shing nyal lo zhes bya'o zhes bya ba shes so /
anye punar iti /
bhadantaśrīlātaḥ pratir vīpsārtha iti
gzhan dag ni zhes bya ba ni /
btsun pa dpal len to /
rten cing 'brel ba ni zlos pa'i don yin zhes bya ba ni /
nānāvācinām adhikaraṇānāṃ sarveṣāṃ kriyāguṇābhyāṃ vyāptum icchā vīpsā bya ba dang yon tan dag gi tshig sna tshogs kyis brjod par bya ba'i gzhi thams cad khyab par bya bar 'dod pa ni zlos pa ste /
tām ayaṃ pratir dyotayati /
itau gatau sādhava ityāḥ
rten cing 'brel bar zhes bya ba ni de dag ston par byed pa yin no /
tatra sādhur iti yatpratyayaḥ /
itau vinaṣṭau sādhavaḥ
'gro zhing 'jig par rung ba ste mi sdod pa zhes bya ba'i tha tshig go /
anavasthāyina ity arthaḥ /
samupasargaḥ samavāyārthaṃ dyotayati
sam zhes bya ba'i nye bar bsgyur bas ni 'du ba'i don ston par byed do /
utpūrvaḥ padiḥ prādurbhāvārthaḥ /
dhātvarthapariṇāmāt /
tāṃ tāṃ sāmagrīṃ pratīti
au ta gong na yod pa'i ba da ni 'byung ba'i don te zhes bya ba ni skad kyi dbyings bsgyur ba'i phyir ro /
prater vīpsārthatāṃ darśayati /
ityānāṃ vinaśvarāṇāṃ samavāyenotpādaḥ pratītyasamutpādaḥ
tshogs pa de dang de na zhes bya ba ni rten cing 'brel bar zhes bya ba zlos pa'i don yin pa nyid du ston to /
na kaścid dharma eka utpadyate sahotpādaniyamāt 'gror rung ba ste ngang gis 'jig pa'i chos rnams 'dus nas skye ba ni rten cing 'brel bar 'byung ba'o /
rūpādīnāṃ /
kāme 'ṣṭadravyako 'śabdaḥ paramāṇuḥ yāvac
gzugs la sogs pa ni lhan cig 'byung bar nges pas chos gcig pu skye ba ni 'ga' yang med de /
cittacaittāḥ sahavaśyam iti niyamāt 'dod na dgra med rdul rdzas brgyad /
eṣā tu kalpaneti vistaraḥ /
pratir vīpsārtha ity evamādikā kalpanātraiva (Abhidh-k-vy 297) pratītyasamutpādasūtre yujyate /
iha kathaṃ bhaviṣyati cakṣuḥ pratītya rūpāṇi cotpadyate cakṣurvijñānam iti /
na hi pratītyānāṃ cakṣūṃṣi pratītyacakṣūṃṣīti samāsaḥ saṃbhavaty arthāyogāt /
cākṣur hi pratītya prāpya rūpāṇi cotpadyate cakṣurvijñānam ity ayam artho gamyate
ces bya ba nas /
sems dang sems byung nges lhan cig /
ces bya ba'i bar nges pa'i phyir ro /
rtog pa 'di ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rten cing 'brel ba ni zlos pa'i don to zhes bya ba de lta bu la sogs pa'i rtog pa ni rten cing 'brel bar 'byung ba'i mdo 'di kho na la rung gi mig dang gzugs rnams la brten nas mig gi rnam par shes pa skye'o zhes bya ba 'di la ji ltar gtub te don du mi rung ba'i phyir mig la brten cing mig la brten nas zhes bya bar tshig bsdu ba ni mi srid kyi /
mig dang gzugs rnams la brten cing phrad nas mig gi rnam par shes pa skye'o zhes bya ba'i don 'di yin par shes so /
tena tadavastham eva tac codyaṃ na yukta eṣa padārtha iti vistareṇa yad uktaṃ de'i phyir tshig gi don 'di ni rigs pa ma yin no zhes bya ba klan ka rgyas par smras pa gang yin pa de so na 'dug pa nyid do /
katham /
ekasya hi kartur dvayoḥ kriyayoḥ pūrvakālāyāṃ kriyāyāṃ ktvāvidhir bhavati /
snātvā bhuṃkte iti /
na ca pūrvam utpādāc cakṣurvijñānam asti /
yac cakṣuḥ pūrvaṃ pratītya rūpāṇi cottarakālam utpadyate
ji lta zhe na /
byed pa po gcig gi bya ba gnyis ni dus sngar te zhes bya ba'i rkyen yin te /
khrus byas te bza'o zhes bya ba lta bu yin na sngar mig dang gzugs rnams dang phrad nas byis skye bar 'gyur pa gang yin pa mig gi rnam par shes pa de ni skye ba'i sngon rol na 'ga' yang med la /
na cāpy akartṛkā kriyeti /
avadhāraṇārthaṃ paryāyadvayam āha
byed pa po med pa'i bya ba yang med do zhes bya ba yin no /
nges par gzung ba'i don du rnam grangs gnyis gsungs pa yin no /
asmin satīty etāvaty ucyamāne /
na kevalam avidyāyāṃ satyāṃ saṃskārā bhavaṃti
'di yod na zhes bya ba de tsam zhig brjod na ni ma rig pa yod pa 'ba' zhig gis 'du byed rnams 'byung ba ma yin gyi /
anyasminn api satīti gamyeta gzhan yang yod na yin no zhes bya bar shes par 'gyur te /
yathā cakṣuṣi sati cakṣurvijñānaṃ bhavatīti /
na cakṣuṣy eva satīty avadhāryate
dper na mig yod na mig gi rnam par shes pa 'byung ngo zhes bya ba mig kho na yod na zhes bya bar nges par gzung ba ma yin te /
tena rūpe 'pi satīti gamyate /
dvitīyena tu paryāyeṇasyotpādād idam utpadyate ity anena pūrvaparyāyam evāvadhārayati /
asyaivotpādād idam utpadyate
des na gzugs yod na 'byung ngo zhes bya bar shes par 'byung ngo zhes bya ba dang 'dra'o /
'di skyes pas 'di skye'o zhes bya ba rnam grangs gnyis pa 'dis ni 'di kho na skyes pas 'di skye'i gzhan las ni ma yin no zhes rnam grangs gong ma nyid nges par 'dzin par byed pa yin no /
nānyasmād iti /
aṃgaparaṃparāṃ vā darśayitum iti /
asminn aṃge sati
yan lag brgyud par bstan pa'i phyir /
zhes bya ba ni yan lag 'di ste /
avidyāṃge satīdaṃ saṃskārāṃgaṃ bhavati /
asya punar aṃgasya saṃskārāṃgasyotpādād idaṃ vijñānāṃgam utpadyata iti
ma rig pa'i yan lag yod na 'du byed kyi yan lag 'di 'byung ngo /
yan lag 'di ste 'du byed kyi yan lag 'di skyes pas rnam par shes pa'i yan lag 'di skye'o zhes bya ba yin te /
evam itareṣām apy aṃgānāṃ paraṃparā vaktavyā yan lag gzhan dag brgyud pa'ang de dang 'dra bar brjod par bya'o /
janmaparaṃparāṃ vā /
kiṃ /
darśayituṃ paryāyadvayam āheti vartate
yang na tshe brgyud par zhes bya ba ci zhe na /
bstan pa'i phyir rnam grangs gnyis gsungs so zhes bya bar sbyar ro /
sākṣād iti vistaraḥ /
sākṣāt pāraṃparyeṇa saṃtatyāvidyādīnāṃ pratyayabhāvaṃ darśayituṃ paryāyadvayam āha /
asmin satīdaṃ bhavatīti sākṣāt pratyayabhāvaṃ darśayati /
asyotpādād idam utpadyata iti pāraṃparyeṇa
mngon sum dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ma rig pa la sogs pa mngon sum dang brgyud pa'i rgyun gyis rkyen gyi ngo bo bstan pa'i phyir rnam grangs gnyis gsungs pa yin te /
'di yod pas 'di 'byung zhes bya bas ni mngon sum gyi rkyen gyi ngo bo ston to /
'di skyes pas 'di skye'o zhes bya bas ni brgyud pa'o /
tatra sākṣād yadāvidyāyāḥ samanaṃtaraṃ kliṣṭāḥ saṃskārā utpadyante de la mngon sum ni gang gi tshe ma rig pa'i mjug thogs su nyon mongs pa can gyi 'du byed 'byung ba yin no /
pāraṃparyeṇa tu yadā kuśalā utpadyaṃte brgyud pa ni gang gi tshe dge ba 'byung ba yin te /
kuśalāvasthāyām avidyāyā abhāvāt dge ba'i gnas skabs na ma rig pa med pa'i phyir ro /
kiṃ ca /
avidyā saṃskārāṇāṃ sākṣāt pratyayo vijñānādīnāṃ pāraṃparyeṇa /
tad uktaṃ bhavati
gzhan yang ma rig pa 'du byed rnams kyi mngon sum gyi rkyen yin la rnam par shes pa la sogs pa'i ni brgyud pa yin te /
avidyāṃge sati saṃskārāṃgaṃ bhavaty asya saṃskārāṃgasyotpādād idam utpadyate vijñānāṃgaṃ sākṣād avidyāpratyayaṃ pāraṃparyeṇeti 'di skad du ma rig pa'i yan lag yod pas 'du byed kyi yan lag 'byung ba la 'du byed kyi yan lag 'di skyes pas brgyud pa'i ma rig pa'i rkyen can gyi rnam par shes pa skye'o zhes bshad pa yin te /
etat sarvam ācāryamataṃ /
pratiṣedhārtham ity apara iti sthaviravasuvarmā
de thams cad ni slob dpon gyi gzhung lugs yin no /
gzhan dag na re dgag pa'i phyir ro zhes bya ba ni gnas brtan chos kyi dbyig go /
nāsati hetau bhāvo bhavatīty ahetuvādapratiṣedhārthaṃ prathamena paryāyeṇa /
nityahetuvādapratiṣedhārthaṃ na cānutpattimato nityāt prakṛtipuruṣādikāt kiṃcid utpadyata iti dvitīyena
rgyu med na dngos po mi 'byung zhes bya bas ni rnam grangs dang pos rgyu med par smra ba bkag pa yin no /
rang bzhin dang skyes bu la sogs pa skye ba med pa dang ldan pa rtag pa las kyang chung zad kyang mi skye'o zhes bya bas ni rnam grangs gnyis pas so /
ācārya āha /
asyāṃ tu kalpanāyām iti vistaraḥ
slob dpon gyis rtog pa 'di la ni zhes bya ba rgyas par smos te /
pūrvapadasya grahaṇam anarthakam iti /
asmin satīdaṃ bhavatīty asya /
ubhayavādapratiṣedhasiddher iti /
asyotpādād idam utpadyate ity anenaiva paryāyeṇa /
hetor astitvam utpattimataś ca hetutvam ity ubhayasyāhetutvanityahetutvalakṣaṇasya vādasya pratiṣedhasiddhitaḥ pūrvaparyāyasyānarthakyaṃ prāpnoti
tshig snga ma smos pa don med par gyur zhes bya ba ni 'di yod na 'di 'byung ngo zhes bya ba 'di'o /
smra ba gnyi ga dgag pa 'grub pa'i phyir zhes bya ba ni 'di skyes pas 'di skye'o zhes bya ba'i rnam grangs 'di kho nas rgyu yod pa nyid dang skye ba dang ldan pa'i rgyu yin pa nyid dang rgyu med pa nyid dang rgyu rtag pa nyid du smra ba'i mtshan nyid can gnyis dgag pa 'grub pas de'i phyir rnam grangs snga ma don med par 'gyur ro /
saṃti tarhi kecid iti vistaraḥ /
santi kecid (Abhidh-k-vy 298) vādinaḥ
'o na ni gang la la dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni rgol ba gang la la dag bdag rten du gyur pa ste /
ya ātmani saty āśrayabhūte avidyāyā āśrayabhūte saṃskārādīnāṃ saṃskāravijñānanāmarūpādīnāṃ bhāvam utpādaṃ kalpayaṃti /
avidyādīnāṃ cāvidyāsaṃskārādīnāṃ utpādāt tadutpattiṃ saṃskārādyutpattiṃ kalpayantīty adhikṛtaṃ
ma rig pa'i rten du gyur pa yod pas 'du byed la sogs pa ste /
'du byed dang rnam par shes pa dang ming dang gzugs la sogs pa 'byung zhing skye bar rtog par byed la ma rig pa la sogs pa ste /
ma rig pa dang 'du byed la sogs pa skyes pas de dag skye bar rtog par byed pa yod ces bya bar skabs dang sbyar ro /
ataḥ kāraṇāt teṣāṃ vādināṃ kalpanāṃ paryudāsayituṃ pratiṣeddhum idaṃ nirdhārayāṃ babhūvāmredayāṃ babhūva rgyu de'i phyir smra ba de dag gi rtog pa de bsal zhing dgag par nges par gzung ba 'di mdzad pa yin te bzlog pa mdzad pa yin no /
kim ity āha ji lta zhe na /
yasyaivotpādāt yāvat skaṃdhasya samudayo bhavatīti /
yasyaivotpādād yad utpadyate /
tasminn eva sati tad bhavati
gang zhig skyes pas zhes bya ba nas sdug bsngal gyi phung po chen po 'di 'ba' zhig yang dag par 'byung bar 'gyur zhes bya ba'i bar smras so /
gang zhig skyes pas gang skye ba ni de nyid yod pas de 'byung gi gzhan bdag yod pas ni ma yin te /
nānyasminn ātmani /
yad utāvidyāpratyayāḥ saṃskārāḥ /
avidyāyām eva satyāṃ saṃskārā bhavaṃti
'di lta ste /
ma rig pa'i rkyen gyis 'du byed dag ni ma rig pa kho na yod pas 'du byed rnams 'byung gi gzhan yod pas ni ma yin la /
nānyasmin yāvad evam asya kevalasya mahato duḥkhaskaṃdhasya samudayo bhavati /
kathaṃ /
jātipratyayā jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāḥ saṃbhavaṃti
de ltar na sdug bsngal gyi phung po chen po 'di 'ba' zhig yang dag par 'byung bar 'gyur ro zhes bya ba'i bar du de dang 'dra'o /
ji lta zhe na /
skye ba'i rkyen gyis rga shi dang mya ngan dang smre sngags 'don pa dang sdug bsngal dang yid mi bde ba dang 'khrug pa rnams 'byung bar 'gyur te /
evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya samudayo bhavati /
jātyām eva satyāṃ jarāmaraṇādayaḥ saṃbhavaṃti
de ltar na sdug bsngal gyi phung po 'di 'ba' zhig yang dag par 'byung bar 'gyur ba skye ba kho na yod pas rga shi la sogs pa 'byung gi /
nānyasminn ātmani /
anyathā hy asmin satīdaṃ bhavatīty ucyamāne vaktāras syuḥ /
ātmani saty āśrayabhūte avidyādiṣu satsu saṃskārādayo bhavantīti /
atha punar dvitīyam eva paryāyaṃ brūyād asyotpādād idam utpadyata iti
gzhan pa dag yod pas ni ma yin no /
de lta ma yin te 'di skad du 'di yod pas 'di 'byung zhes brjod na ni bdag rten du gyur pas ma rig pa la sogs pa yod pas 'du byed rnams 'byung ngo zhes smra bar yang 'gyur ro /
'on te yang 'di skyes pas 'di skye'o zhes bya bar rnam grangs gnyis pa kho na brjod par gyur na /
evam api tathaiva kalpeyuḥ /
satyam avidyādīnām utpādāt saṃskārādaya utpadyante
de lta na yang de kho na bzhin du ma rig pa la sogs pas 'du byed la sogs pa skye ba ni bden na /
ātmani tu saty āśrayabhūta iti /
ataḥ paryāyadvayena nirdhārayati
bdag rten du gyur pa yod pas yin no zhes bya bar rtog par 'gyur te /
yasyotpādād yad utpadyate /
tasminn eva sati tad bhavati /
nānyasmin ātmani saty āśrayabhūta iti /
ācāryā iti pūrvācāryāḥ
de'i phyir gang zhig skyes pas skye ba de kho na yod pas de 'byung gi gzhan bdag rten du gyur pa yod pas ni ma yin no zhes bya bar rnam grangs gnyis kyis nges par 'dzin par mdzad pa yin no /
slob dpon dag ces bya ba ni sngon gyi slob dpon rnams so /
aprahīṇajñāpanārtham utpattijñāpanārthaṃ ca ma spangs pa bstan pa'i phyir dang skye bar 'gyur ba bstan pa'i phyir ro /
avidyāyāṃ satyām aprahīṇāyāṃ saṃskārā bhavaṃti /
na prahīyanta iti prathamena paryāyeṇa darśayati
ma rig pa ma spangs shing yod na 'du byed rnams mi spong zhing 'byung ngo zhes bya bar rnam grangs dang pos ston to /
tasyā evotpādād utpadyanta iti dvitīyena darśayati de nyid skyes pas 'di skye bar 'gyur ro zhes bya ba ni gnyis pas ston to /
evaṃ yāvaj jātyāṃ satyāṃ aprahīṇāyāṃ jarāmaranādayo bhavaṃti skye ba ma spangs shing yod na rga shi la sogs pa mi spongs shing 'byung la /
na prahīyaṃte /
tasyā evotpādād utpadyanta iti /
sthityutpattisaṃdarśanārtham ity apara iti bhadantaśrīlātaḥ
de nyid skyes pas de dag skye bar 'gyur ro zhes bya ba'i bar du'ang de dang 'dra'o /
gzhan dag na re gnas pa dang skye ba yang dag par bstan pa'i phyir ro /
tadarthaṃ paryāyadvayam āheti /
yāvat kāraṇasrotas tāvat kāryasroto bhavatīti prathamena paryāyeṇa
zer ro zhes zhes bya bas ni btsun pa dpal len na re de'i phyir rnam grangs gnyis gsungs so zhes zer ba yin te /
kāraṇasyaivotpādāt kāryam utpadyata iti dvitīyena /
utpāde tv adhikṛta iti
rgyu'i rgyun ni ji srid pa de srid du 'bras bu'i rgyun 'byung bar 'gyur zhes bya ba ni rnam grangs dang pos so /
pratītyasamutpādaṃ vo bhikṣavo deśayiṣyāmīty adhikṛte rgyu 'di skyes pas 'bras bu skye bar 'gyur zhes bya ba ni gnyis pas so /
kaḥ prasaṃgaḥ kaḥ prastāvaḥ sthitivacanasya /
asmin satīdaṃ bhavatīty anena yāvat kāraṇasrotas tiṣṭhati tāvat kāryasrotas tiṣṭhatīti evam asya sthityartho varṇyata iti /
bhinnakramaṃ ca bhagavān kim arthaṃ ācakṣīt
'byung ba'i dbang du mdzad pas yin /
zhes bya ba ni dge slong dag khyed la rten cing 'brel par 'byung ba bshad do zhes gsungs pa'i skabs su gnas pa'i tshig tu thal ba ci zhig yod skabs la ci 'bab na 'di yod pas 'di 'byung ngo zhes bya ba 'dis ni rgyu'i rgyun ji srid gnas pa de srid du 'bras bu'i rgyun gnas pa bstan to zhes de ltar 'di'i gnas pa'i don yin pra rjod par byed /
utpattir hi prathamaṃ bhavati /
paścāt sthitiḥ /
utpattipratibaddhā sthitir iti kṛtvā /
asyotpādād idam utpadyata iti pūrvaṃ vaktavyaṃ syāt
bcom ldan 'das kyis kyang ci'i phyir rim pa mi mthun par gsungs par 'gyur te /
skye ba ni dang por yin la gnas pa ni phyis yin te gnas pa ni skye ba la rag las pa'i phyir ro /
sngar ni 'di skyes pas 'di skye'o /
paścād idam asmin satīdaṃ bhavati phyis ni 'di yod pas 'di 'byung ngo zhes brjod par bya dgos na /
na tv evam /
ato nāyam artha iti
de lta yang ma yin te de'i phyir de'i don ni de lta ma yin no /
punar āheti /
sa eva bhadantaśrīlātaḥ
yang smras pa zhes bya ba ni btsun pa dpal len to /
ācāryaḥ pratyāha /
eṣa ced iti vistaraḥ /
asmin satīdaṃ na bhavatīty evāvakṣyad iti
slob dpon gyis slar smras pa ni /
gal te mdo'i don de yin par gyur na zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
nātraivābhāvanirdeśo yuktarūpa iti darśayati /
pūrvaṃ ca kāryasyotpādam iti
'di yod pas 'di mi 'byung ngo zhes bya ba kho nar bka' stsal bar 'gyur zhes bya ba ni dgag pa kho nas mi 'byung bar bstan na rigs pa'i ngo bo yin no zhes ston par byed do /
asyotpādād idam utpadyata iti pūrvam avakṣyat /
utpādapūrvakatvād (Abhidh-k-vy 299) vināśasya /
sūtra uktaṃ jātipratyayā jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāḥ saṃbhavantīti jarāmaraṇasaṃgṛhītā evaṃ te
sngar ni 'bras bu skye ba zhes bya ba ni 'jig pa ni skye ba sngon du 'gro ba can yin pa'i phyir sngar 'di skyes pas 'di skye'o zhes gsungs par 'gyur ba zhig go /
mdo las skye ba'i rkyen gyis rga shi dang mya ngan dang sme sngags 'don pa dang yid mi bde ba dang 'khrug pa rnams 'byung ngo zhes gsungs pa de dag ni rga shis bsdus pa kho na yin te /
nāṃgāṃtaram ity avagantavyaṃ yan lag gzhan ma yin par khong du chud par bya'o /
tatra sattvāsattvasaṃkhyātasya viṣayasya pariṇāmād ātmabhāvapariṇāmāc caite bhavaṃti de la sems can dang sems can du mi bgrang ba'i yul yongs su gyur pa dang lus yongs su gyur pa las de dag 'byung ste /
daurmanasyasaṃprayukto vitarkaḥ śokaḥ yid mi bde ba dang mtshungs par ldan pa'i rtog pa ni mya ngan no /
śokasamutthitapralāpaḥ paridevaḥ /
duḥkhadaurmanasye vyākhyāte /
vicchinnavegaṃ daurmanasyam upāyāsaḥ
mya ngan gyis kun nas bslang ba'i tshig tu smra ba ni smre ba ni smre sngags 'don pa'o /
sdug bsngal dang yid mi bde ba dag ni bshad zin to /
yid mi bde ba'i shugs zad pa ni 'khrug pa'o /
śokaparidevapūrvakaḥ śrama upāyāsa ity apare /
bālo hīti vistaraḥ /
bālaḥ pṛthagjanaḥ saṃskāramātram iti /
mātragrahaṇam ātmapratiṣedhārtham /
aprajānann ity āveṇikīm avidyāṃ darśayati
gzhan dag na re yid mi bde ba ni mya ngan dang smre sngags 'don pa sngon du 'gro ba'i ngal ba yin no zhes zer ro /
byis pa ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba na byis pa ni so so'i skye bo'o /
'du byed tsam zhes bya ba la tsam zhes bya ba smos pas ni bdag dgag pa'i don to /
ātmadṛṣṭy asmimānābhiniviṣṭaḥ pratiṣṭhitaḥ kāyādibhiḥ kāyavāṅmanobhis trividhaṃ karma puṇyāpuṇyāniṃjyalakṣaṇam ārabhate mi shes pas zhes bya ba ni ma rig pa ma 'dres pa ston par byed do /
bdag tu lta ba dang nga'o snyam pa'i nga rgyal la mngon par zhen pa ni gnas pa'o /
āniṃjyam iti /
igiḥ prakṛtyantaraṃ tasyaivaitad rūpaṃ /
ejater etat rūpam āneṃjyam iti vā pāṭhaḥ
lus la sogs pa ste /
lus dang ngag dang yid dag gis bsod nams dang bsod nams ma yin pa dang mi g yo ba'i las rnam pa gsum rtsom ste /
āyatisukhārthaṃ puṇyam iti /
anāgatajanmasukhārthaṃ /
kiṃ /
kāmāvacaraṃ kuśalaṃ karma
tshe phyi ma la bde ba'i don du ni bsod nams zhes bya ba ni ma 'ongs pa'i tshe la bde ba'i don du 'dod pa na spyod pa'i las dge ba'o /
sukhaduḥkhāsukhārtham āniṃjyam iti /
rūpārūpyāvacaraṃ kuśalaṃ /
sukhārtham ā tṛtīyād dhyānāt
bde ba dang bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa'i don du ni mi g yo ba zhes bya ba ni bsam gtan gsum pa'i bar du ni bde ba'i don du gzugs na spyod pa'i dge ba'o /
tasmād ūrdhvam aduḥkāsukhārthaṃ /
aihikasukhārtham apuṇyam iti /
ihasukhāpekṣayā tat kṛtaṃ nāyatisukhāpekṣayety arthaḥ
de yan chad ni bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa'i don du'o /
tshe 'di la bde ba'i don du ni bsod nams ma yin pa zhes bya ba ni 'di la bde ba la ltos nas de byas kyi phyi ma la bde ba la ltos te ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
karmākṣepavaśād yathoktaṃ karmāvedhavaśāt las kyi 'phen pa'i dbang gis te /
ji skad bshad pa'i las kyi 'phen pa'i dbang gis /
tāṃtāṃ gatiṃ narakādikāṃ gacchati /
jvālāgamanayogena /
yathā dīrghā tṛṇānusaktā jvālā gacchatīty ucyate /
tathā vijñānasaṃtatibhir antarābhavasambandhād antarābhavasaṃbandhenātiviprakṛṭadeśām api tāṃtāṃ gatiṃ gacchati
me 'bar ba 'gro ba'i tshul du dmyal ba la sogs pa'i 'gro ba de dang der 'gro bar 'gyur te /
dper na rtsva ring po la btang ba'i me 'bar ba 'gro'o zhes bya ba de bzhin du rnam par shes pa'i rgyun yang srid pa bar ma dang 'brel ba'i phyir srid pa bar ma'i rgyun gyis yul thag ring por yang 'gro ba de dang der 'gro'o /
evaṃ ca kṛtveti /
yadi saṃskārapratyayaṃ antarābhavapratisaṃdhicittam upādāya yāvad upapattikṣaṇaḥ sarvāsau vijñānasaṃtatiḥ ṣaṇṇāṃ vijñānakāyānāṃ saṃskārapratyayaṃ vijñānam abhipretaṃ tad upapannaṃ bhavati /
vijñānāṃganirdeśe vijñānāṃgasya tṛtīyasya nirdeśe
de ltar bshad na zhes bya ba ni gal te 'du byed kyi rkyen can gyis rnam par shes pa'i rgyun srid pa bar mar nyid mtshams sbyor ba'i sems nas bzung ste /
skye ba'i skad cig ma'i bar 'di thams cad yin te /
rnam par shes pa'i tshogs drug car 'du byed kyi rkyen can gyi rnam par shes pa yin par 'dod na /
rnam par shes pa'i yan lag bstan pa ste /
vijñānaṃ katamat /
ṣaḍ vijñānakāyā iti
gsum pa rnam par shes pa'i yan lag bstan pa las /
rnam par shes pa gang zhe na /
anyathā hi yadi ṣaṇṇāṃ vijñānakāyānāṃ saṃtatir nābhipretā syāt rnam par shes pa'i tshogs drug go zhes bshad pa de 'thad pa yin no /
de lta ma yin te /
saṃskārapratyayaṃ vijñānaṃ pratisaṃdhicittam evābhipretaṃ syāt /
atra ṣaḍ vijñānakāyā iti noktaṃ syāt /
evaṃ tu vaktavyaṃ syāt
gal te 'du byed kyi rkyen can gyi rnam par shes pa rnam par shes pa'i tshogs drug gi rgyun yin par mi bzhed kyi nying mtshams sbyor ba'i sems kho na yin par bzhed par gyur na ni 'di las rnam par shes pa'i tshogs drug go zhes bshad par mi 'gyur gyi /
'di skad du rnam par shes pa gang zhe na /
vijñānaṃ katmat /
manovijñānam iti /
na hi pratisaṃdhikṣaṇe paṃcavijñānakāyasaṃbhavo 'sti
yid kyi rnam par shes pa'o zhes brjod par bya dgos par 'gyur ro /
nying mtshams sbyor ba'i skad cig ma la ni rnam par shes pa lnga 'byung ba med de /
'chad dang mtshams sbyor 'dod chags 'bral /
manovijñānenaiva pratisaṃdhibandhāt nyams dang 'chi 'pho skye ba rnams /
yid kyi rnam shes kho nar 'dod /
chedasaṃdhānavairāgyahānicyutyupapattayaḥ /
manovijñṇa eveṣṭā iti vacanāt
ces 'byung bas yid kyi rnam par shes pa kho nas nyid mtshams sbyor bar byed pa'i phyir ro /
vibhaṃga evaṃ nirdeśād iti /
pratītyasmutpādasūtre nāmarūpavibhaṃga evaṃ nirdeśāt
rnam par 'byed pa las de skad bstan pa'i phyir ro zhes bya ba ni rten cing 'brel bar 'byung ba'i mdo las /
nāma katamat /
catvāro 'rūpiṇaḥ skandhā iti
ming dang gzugs rnam par 'byed pa las ming gang zhe na /
rūpaṃ katamat /
yatkimcid rūpam iti vistareṇa
gzugs can ma yin pa'i phung po bzhi'o /
gzugs gang zhe na /
yāvad yac cedaṃ rūpaṃ yac ca nāma /
(Abhidh-k-vy 300) tad ubhayaṃ nāmarūpam ity ucyata iti
gzugs gang yin pa ci yang rung ba zhes bya ba nas rgyas par gzugs gang yin pa dang ming gang yin pa de gnyis ni ming dang gzugs zhes bya'o zhes de skad du bstan pa'i phyir ro /
kāmatṛṣṇeti /
kāmāvacarī tṛṣṇā
'dod pa'i sred pa'o zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i sred pa'o /
rūpatṛṣṇeti /
yā sukhāyāṃ triṣu dhyāneṣu /
aduḥkhāsukhāyāṃ caturthe /
aduḥkhāsukhāyām ārūpyatṛṣṇeti /
ārūpyāvacarī /
kāmādīnām upādānam iti /
kāmyanta iti kāmāḥ /
guṇyanta iti guṇāḥ /
kāmā eva guṇāḥ kāmaguṇāḥ /
ke punas te /
rūpaśabdagandharasaspraṣṭavyāni /
dṛṣṭayo dvāṣaṣṭi yathā brahmajāla iti /
brahmajālasūtradarśanena tā dṛṣṭayo boddhavyāḥ /
kukkuragovratādīnīti /
ādiśabdena mṛgavratādīni gṛhyante /
nirgranthādīnām iti /
ādiśabdena pāṇḍarabhikṣvādīnāṃ grahaṇaṃ
bde ba la ni bsam gtan gsum pa dag tu'o /
bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa la ni bsam gtan bzhi par ro /
bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa la ni gzugs med pa'i srid pa'o zhes bya ba ni gzugs med pa na spyod pa'o /
'dod pa la sogs pa nye bar len te zhes bya ba ni 'dod pa dang lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs dang bdag tu smra ba rnams nye bar len zhes bya ba'i tha tshig go /
'dod pa'i yon tan lnga dag go zhes bya ba ni 'dod par bya ba yin pas 'dod pa'o /
goms par bya ba yin pas yon tan no /
'dod pa dag nyid yon tan yin pas 'dod pa'i yon tan to /
de dag kyang gang zhe na /
gzugs dang sgra dang dri dang ro dang reg bya dag yin no /
lta ba ni drug cu rtsa gnyis kyi ste /
tshangs pa'i dra ba las ji skad 'byung ba bzhin no zhes bya ba ni lta ba de dag gi tshangs pa'i dra ba'i mdo bltas nas khong du chud par bya'o /
khyi dang ba lang gi brtul zhugs la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni ri dags kyi brtul zhugs la sogs pa bsdu'o /
gcer bu pa la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni spong ba dkar po la sogs pa bsdu'o /
brāhṃaṇetyādivistaraḥ /
brāhmaṇānāṃ daṇḍājinaṃ pāśupatānāṃ jaṭābhasma
bram ze dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bram ze rnams ni dbyu gu dang g yang gzhi'o /
phyugs bdag rnams ni ral bu dang thal ba'o /
parivrājakānāṃ tridaṇḍamauṇḍyaṃ ādiśabdadvayena kāpālikādīnāṃ kapāladhāraṇādīni gṛhyante kun du rgyu rnams ni dbyu gu gsum dang sgre bo'o /
sogs pa zhes bya ba'i sgra gnyis kyis ni thod pa can la sogs pa thod pa thogs pa la sogs pa bsdu ste /
tatsamādānaṃ śīlavratopādānaṃ /
ātmeti vādo 'sminn ity ātmavādaḥ
de dag yang dag par len pa ni tshul khrims dang brtul zhugs yang dag par len pa'o /
yathoktaṃ /
ye kecic chramaṇā brāhmaṇā vā ātmeti samanupaśyantaḥ /
samanupśyaṃti sarve ta imān eva paṃcopādānaskandhān iti vistaraḥ
de la bdag tu smra ba yod pas na bdag tu smra ba'o zhes bya ba ni ji skad du dge slong ngam bram ze gang la la dag bdag go snyam du yang dag par rjes su lta ba na /
yang dag par rjes su lta ba de dag thams cad ni phung po lnga po 'di dag kho na la zhes bya ba rgyas par gsungs pa lta bu yin no /
ātmadṛṣṭyasmimānāv ity apara ātmavādam āhuḥ /
ātmano hy asattvād ātmavādopādānām iti vādaśabdopanyāse prayojanaṃ darśayati
gzhan dag na re bdag tu smra ba ni bdag tu lta ba dang nga'o snyam pa'i nga rgyal yin no zhes zer ro /
bam po nyi shu rtsa drug pa /
bdag med pa'i phyir bdag tu smra ba nye bar len pa zhes bya ba'i smra ba zhes bya ba'i sgra nye bar bkod pa'i dgos pa ston par byed pa yin no /
bālo 'śrutavān pṛthagjana iti /
yasya pūrvābhyāsavāsanānirjātopapattilābhikā prajñā nāsti
byis pa so so'i skye bo thos pa dang mi ldan pa zhes bya ba ni gang la sngon goms pa'i bag chags las byung ba skye nas thob pa'i shes rab med pa de ni byis pa'o /
sa bālaḥ /
yasyāgamajā nāsti /
so 'śrutavān /
yasyādhigamajā satyābhisamayajā nāsti
gang la rtogs pa las byung ba ste /
bden pa rtogs pa las byung ba med pa de ni so so'i skye bo'o /
sa pṛthagjanaḥ /
prajñaptim anupatita iti
gang la lung las byung ba med pa de ni thos pa dang mi ldan pa'o /
yathā saṃjñā yathā ca vyavahāraḥ /
tathānugata ity arthaḥ /
teṣām iti kāmādīnāṃ
brtags pa'i rjes su lhung ba zhes bya ba ni ming ji lta ba dang tha snyad ji lta ba de bzhin du rjes su song ba zhes bya ba'i tha tshig go /
de dag ces bya ba ni 'dod pa la sogs pa'o /
chandarāga iti /
aprāpteṣu viṣayeṣu prārthanā chandaḥ
'dun pa dang 'dod chags zhes bya ba ni yul ma thob pa dag la don du gnyer ba ni 'dun pa'o /
prāpteṣu rāgaḥ /
teṣu kāmādiṣu yaḥ chandarāgaḥ /
tad upādānaṃ /
na tu /
yathoktā eva sāvidyā dvidhā dṛṣṭivivecanād
thob pa dag la ni 'dod chags te /
'dod pa la sogs pa de dag la 'dun pa dang 'dod chags gang yin pa de nye bar len pa yin gyi /
ji skad bshad nyid ma rig bcas /
nyer len rnams te lha rnams gnyis /
upādānānīty abhiprāyaḥ /
paunarbhavikam iti punarbhavaphalaṃ
phye ba'i phyir ro zhes bya ba ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
yang srid pa pa zhes bya ba ni yang srid pa'i 'bras bu can no /
idam atra bhavasyeti /
idam atra bhavasya svalakṣaṇaṃ svabhāva ity arthaḥ
de ni 'dir srid pa yin no zhes bya ba ni de ni 'dir srid pa'i rang gi mtshan nyid de ngo bo nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
vijñānāvakrāntiyogeneti /
jvālāgamanayogenāntarābhavasaṃbandhād anāgataṃ janma jātiḥ paṃcaskaṃdhikā nāmarūpasvabhāvatvāt
rnam par shes pa 'jug pa'i tshul du zhes bya ba ni srid pa bar ma dang 'brel pa'i phyir me 'bar ba 'gro ba'i tshul du ma 'ongs pa'i skye ba ni skye ba ste /
ming dang gzugs kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir /
phung po lnga pa yin no /
jarāmaraṇaṃ yathā nirdiṣṭaṃ sūtra iti /
jarā katamā /
yat tat khālityaṃ pālityaṃ iti vistaraḥ
rga shi 'byung ste mdo las ji skad bstan pa lta bu'o zhes bya ba ni rga pa gang zhe na mgo sgre bor gyur pa dang skye bo gang yin pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba dang shi ba gang zhe na /
maraṇaṃ katamat /
yā teṣāṃteṣāṃ sattvānāṃ tasmāttasmāc cyutiś cyavanam iti vistaraḥ
sems can de dang de dag gnas de dang de nas shi 'pho zhing 'chi ba gang yin pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
kevalasyātmarahitasyety arthaṃ darśayati 'ba' zhig ces bya ba ni bdag dang bdag gi dang bral ba zhes bya ba'i don yin par ston to /
mahata ity anādyantasya /
duḥkhaskandhasyeti duḥkhasamūhasya /
sa eva tu vaibhāṣikanyāyo yaḥ pūrvam ukta (Abhidh-k-vy 301) iti /
dvādaśa paṃcaskaṃdhikā avasthā dvādaśaṃgānīti
sdug bsngal gyi phung po zhes bya ba ni sdug bsngal gyi chogs so /
chen po zhes bya ba ni thog ma dang tha ma med pa'o /
bye brag tu smra ba'i lugs ni sngar bshad pa gang yin pa de kho na yin no zhes bya ba ni bcu gnyis dang ldan pa'i phung po lnga'i gnas skabs kyi yan lag bcu gnyis zhes bya ba yin no /
(III /
28cd) yā na vidyā
rig pa ma yin pa gang yin pa'o /
cakṣurādiṣv api prasaṃga iti /
cakṣuḥśrotrādīny avidyā prasajyante /
tāny api hi na vidyeti kṛtvā
mig la sogs pa dag la yang thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni mig dang rna ba la sogs pa yang ma rig pa yin par thal bar 'gyur te /
de dag kyang rig pa ma yin pa'i phyir ro /
na kiṃcid syād iti /
yadi vidyāyā abhāvo 'vidyā adravyaṃ syād ity arthaḥ
ci yang ma yin par 'gyur zhes bya ba ni gal te ma rig pa rig pa med pa yin na rdzas su med par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
na caitad yuktam iti /
pratyayabhāvenopadeśāt /
tadvipakṣa iti /
virodhe nañ iti darśayati
de yang rigs pa ma yin no zhes bya ba ni rkyen gyi dngos por bstan pa'i phyir ro /
de'i mi mthun pa'i phyogs zhes bya ba ni 'gal bar dgag pa yin no zhes ston par byed do /
na tu yaḥ kaścid anyo mitrād iti /
na paryudāsamātra iti darśayati
mdza' bo las gzhan pa gang yin pa yang ma yin zhes bya ba ni ma yin pa tsam ni ma yin no zhes ston par byed do /
nāpi mitrabhāva iti /
nābhāvārtha iti darśayati
mdza' ba med pa yang ma yin no zhes bya ba ni med pa yang ma yin no zhes ston par byed do /
adharmānārthakāryādayaś ceti /
ādiśabdenāyuktyavyavahārāmanuṣyādayo gṛhyaṃte /
dharmādipratidvandvabhūtā iti
chos ma yin pa dang don ma yin pa dang bya ba ma yin pa la sogs pa yang zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni rigs pa ma yin pa dang tha snyad ma yin pa dang mi ma yin pa la sogs pa bsdu'o /
dharmārthakāryayuktivyavahāramanuṣyādipratidvandvabhūtāḥ /
na tu ye kecid anye dharmādibhyaś cakṣurādayaḥ /
nāpi dharmādyabhāvaḥ /
evam avidyāpīti vistaraḥ
chos la sogs pa'i mi mthun par gyur pa zhes bya ba ni chos dang don dang bya ba dang rig pa dang tha snyad dang mig la sogs pa'i mi mthun par gyur pa yin gyi chos la sogs pa las gzhan pa mig la sogs pa gang dag yin pa de yang ma yin la /
kuta etat /
pratyayabhāvenopadeśāt /
avidyāpratyayāḥ saṃskārā iti /
na cāvidyāyā anyeṣāṃ cakṣurādīnāṃ pratyayabhāvenopadeśo yuktaḥ /
arhatāṃ saṃskārasaṃbhavāt /
na cābhavasya /
śaśaviṣāṇādīnāṃ apratyayatvāt
chos la sogs pa med pa yang ma yin no /
de bzhin du ma rig pa yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di ga las she na ma rig pa'i rkyen gyis 'du byed rnams zhes 'byung bas rkyen gyi dngos por bstan pa'i phyir dgra bcom pa rnams la 'du byed med pa'i phyir rig pa ma yin pa gzhan mig la sogs pa yang rkyen gyi dngos por bstan par rigs pa ma yin la rkyen ma yin pa'i phyir med pa ri bong gi rva la sogs pa yang ma yin no /
(III /
29) saṃyojanaṃ yāvad yogaś cāvidyocyata iti /
avidyāsaṃyojanaṃ yāvad avidyāyoga iti sūtreṣūcyate
ma rig pa ni kun du sbyar ba nas sbyor ba'i bar yin par brjod do zhes bya ba ni mdo dag las ma rig pa'i kun du sbyor ba nas ma rig pa'i sbyor ba zhes bya ba'i bar gsungs pa yin no /
na cābhāvamātraṃ tathā bhavitum arhatīti /
na saṃyojanādi bhavitum arhatīty arthaḥ
med pa tsam ni de lta bu yin par 'os pa ma yin no zhes bya ba ni kun du sbyor ba la sogs pa yin par 'os pa ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
na cāpi cakṣurādayas tathā bhavitum arhaṃtīty adhikṛtaṃ mig la sogs pa yang de lta bu yin par 'os pa ma yin no zhes de ltar skabs dang sbyar ro /
sā ca dṛṣṭisvabhāveti nāvidyā yujyata iti /
dṛṣṭyavidyayoḥ saṃyojanāditvena pṛthakpāṭhāt
de yang lta ba'i rang bzhin yin pas ma rig pa yin par mi rung do zhes bya ba ni lta ba dang ma rig pa dag kun du sbyor ba la sogs pa nyid du tha dad par 'byung ba'i phyir ro /
yā tarhi na dṛṣṭir iti /
yā kliṣṭā prajñā rāgādisaṃprayuktā /
dṛṣṭes tatsaṃprayuktatvād iti
'o na ni gang lta ba'i rang bzhin ma yin pa zhes bya ba ni shes rab 'dod chags la sogs pa dang mtshungs par ldan pa nyon mongs pa can gang yin pa'o /
lta ba de dang mtshungs ldan phyir /
avidyāsaṃprayuktatvād ity arthaḥ /
kathaṃ ca dṛṣṭir avidyayā saṃprayuktā
zhes bya ba ni ma rig pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
ji ltar na lta ba ma rig pa dang mtshungs par ldan zhe na /
yasmād avidyālakṣaṇo mohaḥ kleśamahābhūmau paṭhyate 'di ltar ma rig pa'i mtshan nyid kyi rmongs pa ni nyon mongs pa'i sa mang po pa'i nang na 'byung la /
kleśamahābhūmikāś ca sarve 'pi mahābhūmikaiḥ saha saṃprayujyanta iti nyon mongs pa'i sa mang po pa thams cad kyang mang po pa rnams dang lhan cig mtshungs par ldan par 'gyur pas /
dṛṣṭyā satkāyadṛṣṭyādikayā prajñāsvabhāvayā avidyā saṃprayujyata iti gamyate 'jig tshogs la lta ba la sogs pa'i lta ba shes rab kyi ngo bo nyid dang ma rig par mtshungs par ldan no zhes bya bar shes so /
tasmān nāvidyā prajñā /
dvayoḥ prajñādravyayor asaṃprayogāt
de lta bas na shes rab kyi rdzas gnyis mtshungs par mi ldan pa'i phyir ma rig pa ni shes rab ma yin no /
avidyopakliṣṭā prajñā na viśudhyatīti /
etad udāharaṇaṃ /
yenāvidyā prajñāyā arthāntarabhūteti
ma rig pas nyon mongs pa can du gyur pa'i shes rab ni rnam par mi 'dag go zhes bya ba ni dper brjod pa'i tshul gyis ma rig pa shes rab las don gzhan du gyur pa yin par ston to /
na ca saiva prajñā tasyāḥ prajñāyā upakleśo yukta iti /
prajñopakleśadeśanāyāṃ prajñāyā arthāntarabhūtā avidyā
shes rab de nyid shes rab kyi nye ba'i nyon mongs pa yin par yang rigs pa ma yin zhes bya ba ni shes rab kyi nye ba'i nyon mongs pa yin par bstan pas ma rig pa shes rab las don gzhan du gyur pa yin te /
upakleśatvena nirdiṣṭatvāt /
rāgavat /
ata āha /
yathā cittasyānya iti vistaraḥ /
vyavakīryamāṇā na viśudhyatīti /
antarāntarotpadyamānayā kliṣṭayā prajñayā vyavakīryamāṇā kṣaṇāntarotpannā kuśalā prajñā na viśudhyatīty arthaḥ
nye ba'i nyon mongs pa nyid du bstan pa'i phyir 'dod chags bzhin no /
de'i phyir ji ltar sems kyi nye ba'i nyon mongs pa 'dod chags rigs tha dad pa gzhan yin pa ltar zhes bya ba rgyas par smos so /
'dres na rnam par mi 'dag ces bya ba ni shes rab nyon mongs pa can bar bar du 'byung ba dang 'dres na skad cig ma gzhan las byung ba'i shes rab dge ba rnam par mi 'dag go zhes bya ba'i tha tshig go /
kiṃ tad avaśyaṃ rāgaparyavasthitam iti /
rāgasaṃprayuktam ity arthaḥ
gdon mi za bar 'dod chags kyis kun nas dkris pa yin nam ci zhes bya ba ni 'dod chags dang mtshungs par ldan pa yin nam zhes bya ba'i tha tshig go /
upahataṃ tu tat tathā rāgeṇeti /
na samudācaratā rāgeṇa
de ni 'dod chags kyis de ltar nye bar bcom pa yin zhes bya ba ni 'dod chags kun du spyod pas ma yin gyi /
vāsanādhānena tad upahataṃ bhavati /
tāṃ vāsanāṃ tad dauṣṭhulyaṃ vyāvartayato yoginaḥ tac cittaṃ vimucyate
de ni bag chags bzhag pas nye bar bcom pa yin la rnal 'byor ba bag chags de ste gnas ngan len de rnam par bzlog par ni sems de rnam par grol bar 'gyur ro /
evam avidyopahatā kliṣṭā prajñā na śudhyatīti /
ataḥ prajñā cāvidyā ca na doṣa iti darśayati
de bzhin du ma rig pas nye bar nyon mongs pa can du gyur pa'i shes rab rnam par mi 'dag ces bya ba ni de'i phyir shes rab ma rig pa yin yang nyes pa med do zhes ston par byed do /
ko hi parikalpayan (Abhidh-k-vy 302) vāryata iti /
parikalpanāmātram etad āgamanirapekṣam iti kathayati
yongs su rtog pa la ni su zhig zlog /
ces bya ba ni de ni rtog pa tsam du zad de /
lung la mi ltos pa yin no zhes bya bar ston to /
yo 'pi manyate sarvakleśā avidyeti /
bhadantaśrīlātaḥ /
evaṃ manyate /
avidyeti sarvakleśānām iyaṃ sāmānyasaṃjñā
gang yang nyon mongs pa thams cad ma rig pa yin no snyam du sems pa zhes bya ba ni btsun pa dpal len to /
'di snyam du ma rig pa zhes bya ba 'di ni nyon mongs pa thams cad spyi'i ming yin gyi /
na rāgādikleśavyatiriktāvidyā nāmāstīti 'dod chags la sogs pa'i nyon mongs pa ma gtogs par ma rig pa ni med do snyam du sems so /
kasmāt evaṃ manyate ci'i phyir snyam du sems she na /
buddhasūtrāt /
na ca prajānāti na ca prajānātīty āyuṣman mahākauṣṭhila tasmād avidyocyata iti
sangs rgyas kyis tshe dang ldan pa gsus po che chen po rab tu mi shes shing rab tu mi shes te de lta bas na ma rig pa zhes bya'o zhes gsungs pa'i mdo de'i phyir te /
satkāyadṛṣṭyādayo 'pi kleśā ajñānasvarūpā viparītagrahaṇata iti nyon mongs pa 'jig tshogs la lta ba la sogs pa yang log par 'dzin pa'i phyir mi shes pa'i rang gi ngo bo ni yin no /
tasyāpy ata eveti vistaraḥ /
tasya bhadantasyāta eva pratiṣedhavacanād vyudāsaḥ
de'i yang 'di nyid kyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni btsun pa de'i yang dag pa smos pa 'di nyid kyis brtsal zhing bkag pa yin te /
pratiṣedhas tanmatasyety adhyāhāryaṃ de'i gzhung lugs zhes bya ba zhig khong nas dbyung ngo /
ji lta zhe na /
katham ity āhā /
sarvakleśasvabhāvā hi satī saṃyojanādiṣu pṛthaṅ nocyeta
smras pa /
nyon mongs pa thams cad kyi rang bzhin yin na kun du sbyor ba la sogs pa'i nang du yang logs shig tu bshad par mi 'gyur te /
anunayasaṃyojanādiṣv avidyāsaṃyojanam iti pṛthaṅ nocyeta /
śeṣasaṃyojanāvyatirekāt /
rāgo baṃdhanaṃ dveṣo bandhanam ity uktvā moho bandhanam iti
kun du sbyor ba lhag ma dang tha mi dad pa'i phyir rjes su chags pa'i kun du sbyor ba la sogs pa'i nang du ma rig pa'i kun du sbyor ba zhes logs shig tu bshad par mi 'gyur zhing /
'dod chags kyi 'ching ba dang zhe sdang gi 'ching ba zhes gsungs nas /
kāmarāgānuśaya ityādi uktvā avidyānuśaya iti /
ogheṣv avidyaugha iti
gti mug gi 'ching ba zhes bya ba dang 'dod pa'i 'dod chags kyi phra rgyas zhes bya ba la sogs pa gsungs nas /
yogeṣv avidyāyoga iti pṛthaṅ naivocyeta /
kasmāt /
parasparāsaṃprayogāt /
na hi dṛṣṭir dṛṣṭyā saṃprayujyate /
rāgo vā rāgeṇa /
dṛṣṭyādisaṃprayuktā cāvidyoktā /
kleśamahābhūmikatvena mahābhūmikasaṃprayoganiyamāt /
cittam api cāvidyopakliṣṭam evoktaṃ bhavet /
rāgopakliṣṭaṃ cittaṃ na vimucyata iti noktaṃ bhavet /
avidyopakliṣṭatvavacanenaiva rāgādyupakliṣṭatvasiddheḥ /
atha mataṃ viśeṣaṇārthaṃ tathoktam iti /
rāgalakṣaṇayāvidyayopakliṣṭacittaṃ na vimucyata iti
ma rig pa'i phra rgyas zhes bya ba dang chu bo dag gi nang du ma rig pa'i chu bo zhes bya ba dang sbyor ba dag gi nang du ma rig pa'i sbyor ba zhes bya ba logs shig tu bshad par yang mi 'gyur ba zhig na rjes su chags pa'i kun du sbyor ba la sogs pa'i nang du yang ma reg pa'i kun du sbyor ba la sogs pa bshad do /
ci'i phyir phan tshun mtshungs par ldan pa med ce na /
lta ba dang lta bar ram /
'dod chags dang 'dod chags su mtshungs par ldan pa ni med do /
ma rig pa ni nyon mongs pa'i sa mang po pa nyid yin pas lta ba la sogs pa dang mtshungs par ldan par yang bshad de /
sa mang po pa'i ni mtshungs par ldan par nges pa'i phyir ro /
sems kyang ma rig pas nye bar nyon mongs pa can du gyur pa kho nar bshad par 'gyur te /
ma rig pas nye bar nyon mongs pa can du gyur pa nyid smos pa kho nas 'dod chags la sogs pas nye bar nyon mongs pa can du gyur pa nyid grub pa'i phyir 'di skad du 'dod chags kyis nye bar nyon mongs pa can du gyur pa'i sems zhes ni bshad par mi 'gyur ro /
prajñāyām api viśeṣaṇaṃ kartavyaṃ syāt /
rāgeṇa pratighena mānena veti mā bhūt sarvakleśagrahaṇaprasaṃga iti /
iṣṭa iti cet /
citte 'pi na viśeṣaṇaṃ kartavyaṃ syāt /
avidyopakliṣṭaṃ cittaṃ na vimucyata ity evam eva tu vaktavyaṃ syāt /
saṃprakhyānaṃ prajñā jñānam ity eko 'rthaḥ
'on te bye brag tu bya ba'i phyir de skad du bshad do zhes bya bar 'dod na zhes bya ba ni 'dod chags dang khong khro ba dang nga rgyal gyis zhes nyon mongs pa thams cad smos par thal na mi rung bas 'dod chags kyi mtshan nyid kyi ma rig pas nye ba'i nyon mongs pa can du gyur pa ni mi 'dag go zhes khyad par du bya dgos par 'gyur ro /
gal te 'dod pa yin no zhe na /
'o na ni sems la yang khyad par du brjod par mi 'gyur gyi /
'di skad du ma rig pas nye bar nyon mongs pa can du gyur pa'i sems ni rnam par mi 'dag go zhes bya ba kho na zhig brjod par bya ba yin par 'gyur ro /
gsal ba dang shes rab dang ye shes zhes bya ba ni don gcig go /
tathaiva dośo yathāvidyāyām iti /
athāsaṃprakhyānam iti ko 'rthaḥ /
yan va saṃprakhyānaṃ /
cakṣurādiṣv api prasaṃgaḥ
ma rig pa la ji lta ba de kho na bzhin du skyon du 'gyur ro zhes bya ba ni yang mi gsal ba zhes bya ba'i don gang yin gsal ba ma yin pa don gang yin pa'o /
mig la sogs pa dag la yang thal bar 'gyur ro /
saṃprakhyānābhāvas tarhi /
evaṃ sati na kiṃ cit syāt /
na caitad yuktam iti /
atha saṃprakhyānavipakṣabhūtaṃ dharmāntaraṃ /
tad idaṃ tathaiva na jñāyate /
yathaivāvidyā /
kiṃ tad iti
'o na ni gsal ba med pa yin no /
de lta na ni ci'ang ma yin par 'gyur te rigs pa ma yin no zhes bya ba yin no /
'on te gsal ba'i mi mthun pa'i phyogs su gyur pa chos gzhan zhig yin no zhe na yang ma rig pa la ji lta ba de bzhin du de ci yin pa 'di mi shes so /
evaṃjātīyako 'pīti vistaraḥ /
evaṃjātīyakaḥ karmaprabhāvita ity arthaḥ
chos rnams bstan pa de lta bu yang yod de zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni las kyis rab tu phye ba de lta bu zhes bya ba'i tha tshig go /
tasmād avidyāyāḥ karmaṇaḥ kāritreṇa svabhāvo vijñātavyaḥ de lta bas na ma rig pa'i ngo bo nyid ni rig pa'i mi mthun pa'i chos gsal ba ma yin pa de 'ga' zhig yod de /
asty asau kaścid dharma yo vidyāvipakṣa iti vidyāvipakṣatvaṃ tasyāḥ karmeti /
tadyathā cakṣuḥ katamat /
yo rūpaprasādaś cakṣurvijñānasyāśraya iti /
nanu ca rūpaprasāda iti svabhāvaprabhāvito 'sya nirdeśa iti /
na /
apratyakṣatvāt /
nityaṃ cakṣurvijñānānumeyatvāc ca
de'i las ni rig pa dang mi mthun pa nyid yin no zhes las kyi byed pa las shes par bya'o /
dper na mig gang zhe na gzugs dang ba mig gi rnam par shes pa'i rten gang yin pa'o zhes bya ba la gzugs dang ba zhes bya ba go 'di bstan pa ngo bo nyid kyis rab tu phye ba ma yin nam zhe na ma yin te /
mngon sum ma yin pa'i phyir dang rtag tu mig gi rnam par shes pa'i rjes su dpag par bya ba yin pa'i phyir ro /
asmīti sattvamayateti /
avijñātārtham etat /
na tena sthavireṇāsyābhidheyam avadhāritaṃ
nga'o snyam du sems can 'jug pa zhes bya ba'i don 'di ni mi shes pa yin te /
gnas brtan des kyang 'di'i brjod par bya ba ni dmigs ma phyed do /
mayatā punaḥ sautrāṃtikair avidyā prakārabhinnā varṇyate mdo sde pa rnams kyis ni 'jug pa zhes bya ba ma rig pa rnam pa gzhan zhig yin par brjod do /
māno vā /
yāsau sūtra ukteti vistaraḥ
mdo las gsungs pa gang yin pa de yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
mayatānām ity avidyānāṃ prakārabhinnānāṃ (Abhidh-k-vy 303) nāmeti grahaṇaṃ /
tṛṣṇādīnāṃ pṛthagupadeśād iti bhadantadharmatrātasyābhiprāyaḥ
btsun pa chos skyob kyi bsam pa ni sred pa la sogs pa logs shig tu bstan pa'i phyir 'jug pa zhes bya ba 'di ni ma rig pa rnams kyi rnam pa gzhan zhig smos pa yin no snyam pa yin no /
ācārya āha /
asty eṣā mayatā /
asti sūtre uktā mayatā
slob dpon gyis bshad pa /
'jug pa de yod kyang /
mdo las 'jug pa bshad pa yod kyang ngo /
tatra jātinirdeśād ekavacanaṃ gcig gi tshig smos pa ni de'i rigs bstan pa'i phyir ro /
sā tv avidyeti /
kutaḥ kāraṇād etat paricchidyate /
sāvidyeti /
bhadantadharmatrātaḥ svābhiprāyaṃ vivṛṇoti /
yata eṣā nānyaḥ kleśaḥ śakyate vaktum iti /
kasmān na śakyate
de ma rig pa 'di yin no zhes bya ba 'di ga las te ma rig pa yin no zhes bya ba 'di gtan tshigs gang gis yongs su chod /
btsun pa chos skyob kyis rang gi bsam pa dgrol ba'i phyir 'di ltar 'di nyon mongs pa gzhan yin no zhes brjod par mi nus pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
ci'i phyir mi nus she na /
tṛṣṇādṛṣṭyasmimānānāṃ pṛthagukteḥ /
ācārya āha /
nanu cānyo māna eva syād iti
sred pa dang lta ba dang nga'o snyam pa'i nga rgyal rnams logs shig tu bshad pa'i phyir ro /
asmimānād anyaḥ ṣaṇṇām anyatamaḥ sa ca mayatā slob dpon gyis nga rgyal gzhan yang yod pa kho na ma yin nam zhes bya ba smos te /
navidyety abhiprāyaḥ /
atra tu punar vicāryamāṇe bahu vaktavyaṃ jāyata iti
nga'o snyam pa'i nga rgyal las gzhan pa drug po dag las gang yang rung ba zhig ste 'jug pa zhes bya ba ni de yin gyi /
atra punar vicāryamāṇe 'vidyāṃge bahur ayaṃ grantho jāyate /
yathoktam iti /
tasmāt tiṣṭhatv etad etāvad evāstv iti
ma rig pa ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
'di la dpyad par chad na brjod pa mang por 'gyur zhes bya ba ni ma rig pa'i yan lag 'di la dpyad par chad na gzhung mang por 'gyur te /
atha vānyo māṇa eva syāt ji skad bshad pa lta bu yin no /
na punar avidyeti /
kuta etad ity evamādike punar vicāre kriyamāṇe /
uttarapratyuttaravacanena bahu vaktavyaṃ jāyate /
tasmāt tiṣṭhatv etad alaṃ vicārāntareṇety arthaḥ
de lta bas na 'di ni gzhag ste de tsam kho nas chog go /
yang na nga rgyal gzhan kho na yin gyi ma rig pa ni ma yin no zhes bya ba 'di ga las zhes bya ba de lta bu la sogs pa dpyad par chad na lan dang yang lan smos pas brjod pa mang por 'gyur te /
de lta bas na dpyad pa 'di ni gzhag go zhes bya ba'i tha tshig go /
(III /
30a) atha nāmarūpam iti /
avidyāṃganirdeśānantaraṃ saṃskārāṃgaṃ nirdeṣṭavyaṃ
yang ming dang gzugs zhes bya ba ni ma rig pa'i yan lag bstan zin pa'i 'og tu 'du byed kyi yan lag yin la /
tadanu vijñānāṃgaṃ /
kim ity etad atikramyopanyaste
de'i 'og tu yang rnam par shes pa'i yan lag bstan par bya dgos na /
ci ste 'di dag las 'das nas nye bar 'god ce na /
etad artham atra vakṣyaty ācāryaḥ 'di nyid ni slob dpon gyis /
bshad zin 'chad par 'gyur ba gzhan /
uktaṃ ca vakṣyate cānyad iti /
rūpaṃ vistareṇoktam iti
zhes 'chad par 'gyur ro /
gzugs ni rgya cher bshad pa yin no zhes bya ba ni /
rūpaṃ paṃcendriyāṇy arthāḥ paṃcavijñaptir eva cety atra /
nāmendriyārthavaśeneti vistaraḥ /
nāmavaśena indriyavaśena arthavaśena cārtheṣu rūpādiṣu namatīti nāma
gzugs ni dbang po lnga dang don /
lnga dang rnam rig byed min nyid /
ces bya ba der ro /
ming dang dbang po dang don gyi dbang gis zhes bya ba ni ming gi dbang dang dbang po'i dbang dang don gyi dbang gis gzugs la sogs pa'i don rnams la gzhol bas na ming ngo /
katamasya nāmno vaśeneti /
nāmadvaividhyāt pṛcchati /
ācāryas tv ācaṣṭe /
yad idaṃ loke pratītim iti vistaraḥ
ming gang gi dbang gis she na zhes bya ba ni ming rnam pa gnyis yod pa'i phyir 'dri ba yin no /
slob dpon gyis 'jig rten na grags pa gang yin pa ste zhes bya ba 'di rgyas par smos te /
gaur aśva iti /
samudāyapratyāyakam /
rūpaṃ rasa iti
ba lang dang rta zhes bya ba ni spyi go bar byed pa yin no /
ekārthapratyāyakaṃ /
tad etad vedanādiskaṃdhacatuṣkaṃ nāmaśabdenocyate
gzugs dang ro zhes bya ba ni don gcig go bar byed pa yin no /
de lta bas na tshor ba la sogs pa'i phung po bzhi ni ming zhes bya ba'i sgrar brjod de /
yasmāt tannāmavaśena saṃjñākaraṇavaśenārtheṣv apratyakṣeṣv api vā namati pravartate /
asya nāmno 'yam artha iti /
indriyārthavaśena tu pratyakṣeṣu rupādiṣu namati utpadyate ity arthaḥ
'di ltar ming de'i dbang ste ming du 'dogs pa'i dbang gis don mngon sum ma yin pa dag la yang ming 'di'i don ni 'di yin no zhes gzhol zhing 'jug par 'gyur ro /
dbang po don gyi dbang gis ni gzugs la sogs pa mngon sum dag la gzhol bar 'gyur te /
nāmni cāpy arthavaśena namati skye'o zhes bya ba'i tha tshig go /
asyārthasyedaṃ nāmeti /
etasya punaḥ kena nāmatvam iti
don gyi dbang gis ni ming la yang 'di'i ming ni 'di'o zhes gzhol bar 'gyur ro /
etasya saṃjñākaraṇalakṣaṇasya nāmnaḥ kena kāraṇena nāmatvaṃ /
teṣu teṣv artheṣu tasya nāmno namanād iti
de yang ci'i phyir ming nyid yin zhe na zhes bya ba ni ming du 'dogs pa'i mtshan nyid kyi ming de yang rgyu gang gis ming nyid yin zhe na /
yasmāt teṣv artheṣu catuḥskandhalakṣaṇaṃ nāma tan nāma namayati pravartayati /
tasmād etasya nāmatvaṃ
don de dang de dag la ming de gzhol bar byed pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar don de dag la phung po bzhi'i mtshan nyid kyi ming gzhol bar byed cing 'jug par byed pas de lta bas na 'di ni ming nyid yin te /
namayatīti nāmeti kṛtvā /
iha nikṣipta iti vistaraḥ
gzhol bar byed pas ni ming nyid yin pa'i phyir ro /
maraṇakāle nikṣipte kāye upapattyantare namanād gamanād arūpiṇo vedanādayaḥ skandhā nāmety ucyante /
yathoktaṃ /
mṛtasya khalu kālaṃ gatasya jñātaya imaṃ pūtikāyam agninā vā dahaṃti udake vā plāvayanti bhūmau vā nikhananti vātātapābhyāṃ vā pariśoṣaṃ parikṣayaṃ paryādānāṃ gacchati
'dir lus bor nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'chi ba'i tshe lus bor nas /
skye ba gzhan du gzhol ba'i phyir tshor ba la sogs pa gzugs can ma yin pa'i phung po rnams ni ming zhes bya ba ste ji skad du shi zhing dus byas pa de'i lus rul ba de nye du rnams kyis mes bsregs pa'am /
yat punar idam ucyate /
cittam iti (Abhidh-k-vy 304) vā mana iti vā vijñānam iti vā śraddhāparibhāvitaṃ śīlatyāgaśrutaprajñāparibhāvitaṃ /
tad ūrdhvagāmi bhavati viśeṣagāmy āyatyāṃ svargopagam iti
chur bskur ba'am /
sa'i 'og tu 'jug par 'gyur zhing rlung dang nyi ma dag gis yongs su zad pa dang gtugs par 'gyur te /
sems zhes bya ba dang yid ces bya ba dang rnam par shes pa zhes bya ba dad pas yongs su bsgos pa dang tshul khrims dang thos pa dang gtong ba dang shes rab kyis yongs su bsgos pa gang yin pa de ni tshe phyi ma la gang du 'gro ba dang khyad par du 'gro ba dang mtho ris su 'gro bar 'gyur ro zhes gsungs pa lta bu yin no /
(III /
30b) ṣaḍāyatanam uktam iti
skye mched drug ni bshad zin to zhes bya ba ni /
tadvijñānāśrayā rūpaprasādāś cakṣurādayaḥ de dag gi ni rnam shes rten /
mig la sogs pa gzugs dang ba /
rnam shes so sor rnam rig pa /
vijñānaṃ prativijñaptir manaāyatanaṃ ca tad ity atra yid kyi skye mched kyang de yin /
zhes bya ba der ro /
manaindriyasya punar niruddhasya anāgatena dharmeṇa rūpādinā utpatsyamānena vartamānena manovijñānena kathaṃ saṃnipātaḥ yid kyi dbang po 'gags pa go gzugs la sogs pa'i chos ma 'ongs pa 'byung bar 'gyur ba dang yid kyi rnam par shes pa da ltar gyi dang ji ltar 'du shes na /
rgyu dang 'bras bu'i dngos po gang yin pa ste /
yaḥ kāryakāraṇabhāvaḥ /
kāryaṃ manovijñānaṃ /
kāraṇaṃ manaindriyaṃ /
dharmaś ca rūpādiḥ /
ekakāryārtho veti /
ekakāryam evārtha ekakāryārthaḥ /
ekakāryatvam ity arthaḥ /
katham ekakāryārtha ity āha
rgyu ni yid kyi dbang po dang gzugs la sogs pa'i chos so /
'bras bu ni yid kyi rnam par shes pa'o /
'bras bu gcig pa'i don zhes bya ba ni 'bras bu gcig pa nyid don yin pas 'bras bu gcig pa'i don te 'bras bu gcig pa nyid ces bya ba'i tha tshig go /
ji ltar 'bras bu gcig pa'i don yin zhe na /
sarve ca te trayo 'pi manaindriyādayaḥ sparśotpattau praguṇā anukūlā bhavantīti smras pa /
yid kyi dbang po la sogs pa gsum po de thams cad kyang reg pa bskyed par bya ba la mthun zhing rjes su mthun pa yin no /
ṣaṭṣaṭko dharmaparyāya iti /
ṣaṭṣaṭkāny asminn iti ṣaṭṣatkaḥ
chos kyi rnam grangs drug ces bya ba ni 'di la drug tshan drug yod pas na drug tshan drug pa ste /
ādhyātmikabāhyavijñānasparśavedanātṛṣṇāṣaṭkasaṃbhavāt /
ṣaṭ sparśakāyā iti jñāpakaṃ
nang dang phyi dang rnam par shes pa dang reg pa dang tshor ba dang sred pa dang drug yod pa'i phyir ro /
khungs ni reg pa'i tshogs drug ces bya ba yin te /
ananyatve hi satīndriyārthavijñāneṣūkteṣu sparśakāyavacanaṃ punar uktaṃ syāt gzhan pa nyid ma yin na dbang po dang don dang rnam par shes pa dag bshad zin pas /
tataś ca ṣaṭṣaṭkatvaṃ hīyate reg pa'i tshogs drug ces bzlas par yang mi 'gyur te /
mā bhūd dharmāyatanād vedanātṛṣṇayoḥ de'i phyir drug tshan drug nyid nyams par 'gyur ro /
pṛthagbhāva iti /
yadi pṛthaṅnirdeśāt pṛthagbhāvo bhavet /
vedanātṛṣṇe api dharmāyatanāt pṛthaṅ nirdiṣṭe /
tayor api vedanātṛṣṇayor dharmāyatanāt pṛthagbhāvaḥ syāt /
na ca tayoḥ pṛthagbhāva iṣyate /
dharmāyatanāntarbhāvāt /
naiṣa doṣa iti vistaraḥ
tshor ba dang sred pa dag kyang chos kyi skye mched las logs shig na yod par 'gyur du 'ong zhes bya ba ni gal te logs shig tu bstan pa'i phyir logs shig na yod par 'gyur na ni tshor ba dang sred pa dag kyang chos kyi skye mched las logs shig tu bstan pas tshor ba dang sred pa de gnyis kyang chos kyi skye mched las gzhan yin par 'gyur ba zhig na /
de gnyis ni chos kyi skye mched kyi nang du 'dus pa'i phyir logs shig na yod par yang mi 'dod do /
de ni nyes pa med de zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji skad bshad pa de ni nyes pa med de /
naiṣa doṣa iti yathoktas tadvyatiriktasyāpi vedanātṛṣṇāvyatiriktasyāpi dharmāyatanasya saṃjñādisvabhāvasya bhāvād astitvāt /
na caivam iti vistaraḥ
de dag las ma gtogs pa ste /
tshor ba dang sred pa las ma gtogs pa chos kyi skye mched 'du shes la sogs pa'i ngo bo nyid kyang yod pa'i phyir te yod pa yin pa'i phyir ro /
na caivaṃ bhavatas trayānāṃ saṃnipātaḥ sparśa ity evaṃ bruvāṇasya sparśabhūtād indriyārthavijñānatrayād anyad asparśabhūtaṃ trayam indriyārthavijñānatrayam asti /
yasya śeṣasyātra sūtre grahaṇaṃ syāt
de lta bur med do zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di skad du gsum 'dus pa ni reg pa yin no zhes smra ba khyod kyi ltar na de lta bur reg par gyur pa gsum las logs shig na med kyang dgos pa'i dbang gis mdo 'di las lhag ma gang zhig la reg pa'i tshogs drug go zhes smos su rung ba reg par gyur pa dbang po dang don dang rnam par shes pa gsum las reg par gyur pa dbang po dang don dang rnam par shes pa gzhan gsum ni med do /
ṣaṭ sparśakāyā iti prayojanavaśād apṛthagbhāve 'pi sparśabhūtāt trayāt /
tasmād apṛthagbhāve 'pi vedanātṛṣṇayoḥ pṛthaṅnirdeśo yukto vineyakāryavaśāt /
na tu bhavataḥ saṃnipātamātrasparśavādinaḥ kenacid api prayojanena ṣaṭ sparśakāyā iti pṛthaṅnirdeśo yuktaḥ /
yasmāt ṣaṭ sparśakāyā iti vacanenendriyārthavijñānatrayam uktam iti tadavacanaṃ prāptam ity ataḥ ṣaṭṣaṭko dharmaparyāyā iti na sidhyet
de lta bas na tshor ba dang sred pa dag ni logs shig na med du zin kyang gdul bya'i don gyi dbang gis logs shig tu bstan par rigs kyi /
'dus pa tsam reg pa yin par smra ba khyod kyi ltar na ni dgos pa gang gis kyang reg pa'i tshogs drug ces logs shig tu bstan par rigs pa ma yin te /
'di ltar reg pa'i tshogs drug ces smos pas dbang po dang don dang rnam par shes pa gsum bshad zin pa'i phyir de rnams mi smos par 'gyur ro /
de'i phyir /
chos kyi rnam grangs drug tshan drug /
mama tu sidhyati ces bya ba mi 'grub par 'gyur ro /
sparśavedanātṛṣṇāṣaṭkavacane 'pi tadvyatiriktadharmāyatanādyarthendriyavijñānaṣaṭkasaṃbhavāt /
tasmāt ṣaṭ sparśakāyā iti pṛthaṅnirdeśād asti cittasaṃprayuktaṃ sparśākhyaṃ dharmāntaram iti siddhaṃ
kho bo'i ltar na ni reg pa dang tshor ba dang sred pa drug tshan smos kyang de rnams las ma gtogs pa'i chos kyi skye mched la sogs pa'i don dang dbang po dang rnam par shes pa'i drug tshan yod pa'i phyir 'grub ste /
de lta bas na reg pa drug tshan zhes logs shig tu bstan pa'i phyir reg pa zhes bya ba sems dang mtshungs par ldan pa'i chos gzhan zhig yod do zhes bya bar grub po /
atha brūyād asau ji ste mdo 'di las /
indriyārthāv avijñānakau nirdiṣṭāv asmin sūtre /
ṣaḍ ādhyātmikāni ṣaṭ bāhyānīti vacanāt
nang gi drug dang phyi yi drug /
ces 'byung bas dbang po dang don dang rnam par shes pa med pa dag kyang bstan te /
ata indriyaviṣayavijñanatrayaṃ sparśabhūtam ity asya śeṣasya jñāpanārtham atra grahaṇaṃ syāt /
ṣaṭ (Abhidh-k-vy 305) sparśakāyā iti /
asya samādheḥ pratiṣedhārtham idam ārabhyate
de'i phyir dbang po dang yul dang rnam par shes pa gsum reg par gyur pa zhes bya ba 'di lhag ma bstan pa'i phyir 'di las reg pa'i tshogs drug ces smos pa yin no zhes smra bar gyur na /
lan 'di dgag pa'i phyir 'di brtsams te /
yady apīndriyārthau syātām avijñānakau gal te rnam par shes pa med pa'i dbang po dang don dag yod du zin kyang ste /
tatsabhāgāv ity arthaḥ /
na tu punar vijñānam anindriyārthakaṃ
de dang mtshungs pa dag ces bya ba'i tha tshig go /
dbang po dang don med pa'i rnam par shes pa ni med de /
avaśyaṃ hi vijñānaṃ sendriyārthakaṃ bhavati /
tac ca vijñānam apadiṣṭam atra ṣaḍ vijñānakāyā iti
rnam par shes pa ni gdon mi za bar dbang po dang don dang bcas pa yin la rnam par shes pa de yang 'di las rnam par shes pa'i tshogs drug ces 'byung bas bstan zin to /
tasmāt triṣu nirdiṣṭeṣu indriyārthavijñāneṣu ṣaḍvijñānakāyavacanena punaḥ sparśagrahaṇam anarthakaṃ prāpnoti /
ṣaṭ sparśakāyā iti
de lta bas na rnam par shes pa ni tshogs drug ces 'byung ba'i phyir dbang po dang don dang rnam par shes pa gsum bstan zin pas yang reg pa'i tshogs drug ces reg pa smos zin pa smos pa ni don med par 'gyur ro /
ataḥ saṃnipātād anyaḥ sparśa iti siddhaṃ /
atra bhadantaśrīlāta āha /
na khalv iti vistaraḥ /
pūrvotpanne cakṣūrūpe kāraṇaṃ /
na tu vijñānasahotpanne
de'i phyir reg pa ni 'dus pa las gzhan yin no zhes bya bar grub po /
'dir slob dpon dpal len gyis mig dang gzugs thams cad kyang mig gi rnam par shes pa thams cad kyi rgyu ma yin zhes bya bar rgyas par smos te /
nāpi sarvacakṣurvijñānam iti /
paścād utpannaṃ pūrvayoś cakṣūrūpayoḥ /
na sahotpannayoḥ /
ato yeṣāṃ kāryakāraṇabhāvaḥ /
te vijñānendriyaviṣayāḥ sparśabhāvena vyavasthitāḥ /
ṣaṭ sparśakāyā ity asmin sūtre /
tad idam anyathā na jñāpitaṃ syāt /
na vā evaṃ pathanti /
vai iti nipātaḥ /
na vai evaṃ paṭhantīty arthaḥ /
kathaṃ punaḥ paṭhanti /
ya eṣāṃ dharmāṇāṃ saṃgateḥ saṃnipātāt samavāyād utpannaḥ
thams cad kyang ma yin zhes bya ba ni mig dang gzugs sngar byung ba dag rgyu yin gyi rnam par shes pa dang lhan cig 'byung ba dag ni ma yin pa'o /
mig gi rnam par shes pa thams cad kyang 'bras bu ma yin zhes bya ba 'di mig dang gzugs sngar byung ba dag gi phyis byung ba yin gyi lhan cig 'byung ba dag gi ni ma yin pas de'i phyir reg pa'i tshogs drug ces 'byung ba'i mdo 'di las gang dag rgyu dang 'bras bu'i dngos po yin pa'i rnam par shes pa dang dbang po dang yul de dag reg pa'i dngos por rnam par gzhag go zhes zer te 'di ni gzhan du bstan pa ma yin no /
de skad du mi 'don to zhes bya ba ni de skad du 'don par mi byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
'o na ji skad du 'don zhe na chos 'di dag 'brel pa dang 'dus pa dang tshogs pa las byung ba gang yin pa de ni reg pa'o zhes 'don to /
yang na ni 'di /
rgyu la 'bras bu btags pa yin /
zhes bya ba ni rgyu 'brel cing 'dus la tshogs pa la 'bras bu reg pa btags te /
sa sparśa iti paṭhanti /
kāraṇe vā kāryopacāro 'yam iti /
saṃgatau saṃnipāte samavāye kāraṇe kāryopacāraḥ sparśa iti /
yathā /
sukho buddhānām utpāda iti /
atibahuvistaeṇa prakāreṇa visartuṃ śīlam asyā iti atibahuvistaraprakāravisāriṇī /
(III /
30cd) adhivacanam ucyate nāmeti /
adhyucyate 'nenety adhivacanaṃ
dper na /
sangs rgyas rnams ni 'byung ba bde /
zhes bya ba lta bu'o /
'di la rgyu skye ba'i rnam pa ha cang mang por 'phro ba yod pas /
rgyu skye ba'i rnam pa ha cang mang por 'phro ba yin no /
tshig bla dgas zhes bya ba ni ming yin no zhes bya ba 'dis lhag par brjod pas na tshig bla dags te tshig ni ming la 'jug la /
vāṅ nāmni pravartate /
nāmārthaṃ dyotayatīty adhivacanaṃ nāma
ming gis ni don rjod par byed pas tshig bla dags ni ming yin no /
tad kila nāmasya manovijñanasaṃprayuktasyādhikaṃ bāhulyenālambanam /
ato 'dhivacanasaṃsparśa iti /
sparśaḥ saṃsparśa ity eko 'rthaḥ
ming de lhag par te phal cher yid kyi rnam par shes pa dang mtshungs par ldan pa 'di'i dmigs pa yin pas de'i phyir tshig bla dags kyi 'dus te reg pa zhes bya'o zhes grag ste /
reg pa dang 'dus te reg pa zhes bya ba ni gcig go /
manovijñānena nīlaṃ vijānātīti /
abhidheyaṃ vijānātīty arthaḥ
yid kyi rnam par shes pas sngon po yang rnam par shes zhes bya ba ni brjod par bya ba yang rnam par shes so zhes bya ba'i tha tshig go /
nīlam iti ca vijānātīti /
asyārthasyedaṃ nāmeti vijānāti /
eka āśrayaprabhāvita iti
sngon po'o zhes bya bar yang rnam par shes zhes bya ba ni don 'di'i ming ni 'di yin no zhes bya bar rnam par shes pa'o /
gcig ni rten gyis rab tu phye ba yin /
prathama āśrayeṇa prabhāvitaḥ pratighāśrayaḥ saṃsparśaḥ pratighasya vā saṃsparśaḥ pratighasaṃsparśaḥ zhes bya ba ni dang po ni rten gyis rab tu phye ba yin te /
thogs pa'i rten can gyi reg pa'am thogs pa'i reg pa ni thogs pa'i reg pa yin no /
ālaṃbanaprabhāvita iti /
adhivacanād ālambanasaṃsparśaḥ adhivacane vā saṃsparśaḥ adhivacanasaṃsparśa iti
dmigs pas rab tu phye ba yin /
zhes bya ba ni tshig bla dags kyi dmigs pa can nam tshig bla dags la reg pa ni tshig bla dags kyi reg pa yin no /
vacanam adhikṛtya vacanam avadhāryārtheṣu rūpādiṣu manovijñānasya pravṛttiḥ /
na paṃcānāṃ cakṣurvijñānādīnāṃ vacanam adhikṛtyārtheṣu pravṛttiḥ /
atas tad evādhivacanaṃ manovijñānaṃ vacane pravartate 'dhivacanam iti /
tena saṃprayuktas tasya vā saṃsparśasyādhivacanasaṃsparśaḥ
tshig gi dbang du byas nas zhes bya ba ni tshig gi dbang du byas shing tshig nges par gzung nas gzugs la sogs pa'i don rnams la yid kyi rnam par shes pa 'jug gi lnga po mig gi rnam par shes pa la sogs pa ni tshig gi dbang du byas nas don rnams la 'jug pa ma yin te /
de'i phyir yid kyi rnam par shes pa de nyid tshig bla dags yin te tshig la 'jug pa ni tshig bla dags zhes bya'o /
de dang mtshungs par ldan pa'i reg pa ni tshig bla dags kyi reg pa ste /
tena cāyaṃ dvitīyaḥ saṃsparśaḥ saṃprayogaprabhāvita ity ucyate /
(III /
31) vidyāvidyetarasparśā (Abhidh-k-vy 306) iti /
vidyāvidyetaraś ca vidyāvidyetare /
te eva sparśā /
vidyāvidyetarasparśāḥ /
vidyāhvaḥ avidyāhvaḥ tābhyām itaraś cety arthaḥ /
vidyety anāsravā prajñā
des ni reg pa gnyis pa 'di ni mtshungs par ldan pas rab tu phye ba yin zhes bya'o /
rig pa dang ma rig pa dang gzhan reg ces bya ba ni rig pa dang ma rig pa dang gzhan ni rig dang ma rig dang gzhan reg ste /
rig pa dang; ma rig pa dang de gnyis las gzhan pa zhes bya ba'i tha tshig go /
rig pa zhes bya ba ni zag pa med pa'i shes rab po /
avidyā kliṣṭam ajñānam ma rig pa ni nyon mongs pa can gyi shes rab po /
naivavidyānāvidyā yā kuśalasāsravā yā cānivṛtāvyākṛtā prajñā /
tatsaṃprayuktā ete yathākramaṃ saṃsparśā veditavyāḥ
rig pa yang ma yin ma rig pa yang ma yin pa ni shes rab dge ba zag pa dang bcas pa gang yin pa dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i shes rab gang yin pa ste /
reg pa de dag kyang go rims bzhin du rig par bya'o /
punar avidyāsaṃsparśasyeti /
vistaraḥ /
avidyāsaṃsparśasya sarvakleśasaṃprayuktasyābhīkṣṇasamudācārī nityasamudācārī ekadeśaḥ
ma rig pa'i reg pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ma rig pa'i reg pa nyon mongs pa thams cad dang mtshungs par ldan pa yang dang yang kun du 'byung zhing rtag tu kun du 'byung ba ni phyogs gcig yin te de smos pas reg pa gnyis su 'gyur te gnod sems dang rjes su chags pa'i reg pa yin no /
tasya grahaṇād dvau sparśau bhavato /
vyāpādānunayasparśau /
sukhavedyādayas traya iti /
sukhasya vedaḥ sukhavedaḥ
bde ba myong 'gyur la sogs gsum /
zhes bya ba ni bde ba myong ba'o /
bde ba myong bar rung ba ni bde ba myong bar 'gyur ba'o /
sukhavede sādhuḥ sukhavedyaḥ /
sukhaṃ yā vedyam asminn iti sukhavedyaḥ
yang na 'di la bde ba myong bar 'gyur ba yod pas na bde ba myong bar 'gyur ba'o /
sa ādir eṣām iti sukhavedyādayaḥ /
sukhavedanādihitatvād iti /
sukhavedanāyai hitaḥ sukhavedanīyaḥ /
prāk krītāc chaḥ
'di dag la de dag la sogs pa yod pas na bde ba myong bar 'gyur ba la sogs pa'o /
bde ba dang mthun pa'i phyir zhes bya ba ni bde ba'i tshor bar bya ba dang mthun pa ni bde ba myong bar 'gyur ba'o /
vedyate tad vedayituṃ vā śakyam iti /
vedyata iti karmamātre kṛtya iti darśayati /
vedayituṃ śakyam ity arhe kṛtyatṛcaś cety asminn arthe kṛtya iti darśayati /
ta ete ṣoḍaśeti
yang na de myong bar bya ba'am myong bar nus pa zhes bya ba la /
myong bar bya ba zhes bya ba ni las tsam du ston to /
myong bar nus pa zhes bya ba ni 'os par ston pa yin no /
cakṣuḥsaṃsparśo yāvan manaḥsaṃsparśa iti ṣaṭ /
punaḥ pratighasaṃsparśo 'dhivacanasaṃsparśo vidyāsaṃsparśo 'vidyāsaṃsparśo naivavidyānāvidyāsaṃsparśo vyāpādasaṃsparśo 'nunayasaṃsparśaḥ sukhavedanīyo duḥkhavedanīyo 'duḥkhāsukhavedanīyaś ca sparśa iti ṣoḍaśa
de dag ni rig pa bcu drug yin no zhes bya ba ni mig gi 'dus te reg pa nas yid kyi 'dus te reg pa'i bar du drug dang yang thogs pa'i reg pa dang tshig bla dags kyi reg pa dang rig pa dang ma rig pa'i reg pa dang rig pa yang ma yin ma rig pa yang ma yin pa'i reg pa dang reg pa gnyis po gnod sems dang rjes su chags pa'i reg pa dang reg pa gsum po bde ba myong bar 'gyur ba dang sdug bsngal myong bar 'gyur ba dang bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa myong bar 'gyur ba'i rig pa dang bcu drug go /
(III /
32ab) uktaḥ sparśo vedanā vaktavyeti /
nanu ca vedanāpy uktā /
vedanānubhava iti /
athoktam apy ucyate
reg pa bshad zin to /
tshor ba brjod par bya ste zhes bya ba la tshor ba la yang tshor ba myong ba zhes bshad ma zin nam /
na tarhīdaṃ vaktavyaṃ 'on te bshad zin pa yang 'chad na ni /
yac coktaṃ yac ca vakṣyamāṇaṃ /
tan na vakṣyāmīti /
uktaṃ ca vakṣyate cānyad iti vācanāt /
prakāranirdeśād adoṣaḥ /
pūrvaṃ laksaṇam uktam idānīṃ prakāra iti
bshad zin pa 'chad par 'gyur ba gzhan zhes 'byung bas bshad zin pa gang yin pa dang 'chad par 'gyur ba gang yin pa de ni mi bshad do zhes bya ba 'di brjod par mi bya'o zhe na /
rnam par ston pa'i phyir nyes pa med de /
sngar ni mtshan nyid bshad la /
da ni rnam pa 'chad pa yin no /
jāte hīti vistaraḥ /
jāte hi janye dharme dharmasya janakasya nāsti sāmarthyam sahotpannatvāt
skyes zin pa la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bskyed par bya ba'i chos skyes zin pa la ni skyed par byed pa'i chos kyi nus pa med de lhan cig skyes pa'i phyir ro /
pratijñāviśiṣṭam iti /
pratijñāyā aviśiṣṭam etat sādhanam ity arthaḥ
dam bcas pa dang bye brag med /
ces bya ba ni sgrub pa 'di dam bcas pa dang khyad par med do zhes bya ba'i tha tshig go /
yadi pratijñāviśiṣṭaṃ sādhanaṃ neṣyate /
anyonyajanakaprasaṃgāt (Abhidh-k-vy 307) tarhi
gal te sgrub pa dam bcas pa dang khyad par med pa nyid ni mi 'dod na 'o na ni phan tshun du skyed par byed par thal bar 'gyur ba'i phyir te /
ci zhe na /
kiṃ /
kathaṃ sahotpannayor janyajanakabhāvaḥ sidhyatīty adhikṛtam
ji ltar na lhan cig 'byung ba gnyis skyed par byed pa dang bskyed par bya ba'i dngos por 'grub ces bya bar skabs dang sbyar ro /
anena pratijñādoṣa udgrāhyate /
asti sahotpannayor janyajanakabhāva iti pratijñā pūrvābhyupagamavirodhinīti
'dis ni lhan cig 'byung ba gnyis la bskyed par bya ba dang skyed par byed pa'i dngos po yod do zhes dam bca' ba ni sngar khas blangs pa dang 'gal lo zhes dam bcas pa'i skyon brjod par byed pa yin no /
iṣṭatvād adoṣa iti /
purvābhyupagamaṃ darśayati /
iṣtam idaṃ /
sūtre tv aniṣṭam iti
'dod pa'i phyir nyes pa med do zhes bya ba ni sngar khas blangs pa ston par byed do /
'dod pa 'di ni mdo las mi bzhed ces bya ba ni chos mngon pa las /
iṣṭam idam abhidharme lhan cig 'byung gang phan tshun 'bras /
sahabhūr ye mithaḥphalā iti /
sūtre tv aniṣṭaṃ /
tat pratipādayann āha /
cakṣuḥsaṃsparśaṃ pratītyotpadyate cakṣuḥsaṃsparśajā vedaneti
zhes 'byung ba'i 'dod pa 'di ni mdo las mi bzhed pa yin no /
de bstan pa'i phyir mig gi 'dus te reg pa la brten nas mig gi 'dus te reg pa las byung ba'i tshor ba skye zhes bya ba smos so /
sūtraprāmāṇyenānyonyaphalatvaṃ bhaṃktvā sahotpannakāryakāraṇabhāvabibhaṃkṣayā āha /
janakadharmātikramāc cāyuktam iti
mdo tshad mar byed pas phan tshun 'bras bu yin pa bcom nas lhan cig 'byung ba dag la rgyu dang 'bras bu'i dngos po gzhom par 'dod nas skyed par byed pa'i chos dang 'gal ba'i phyir yang rigs pa ma yin zhes bya ba smos te /
janakasyāyaṃ dharmaḥ prasiddho yā bhinnakālatā skyed par byed pa'i chos ni gang 'dus pa tha dad pa 'di yin par grags te /
tadyathā pūrvaṃ bījaṃ paścād aṃkura ityādi dper na sa bon snga la myu gu 'phyi ba zhes bya ba de lta bu la sogs pa yin no /
tatrāpi pūrvam indriyārthau paścād vijñānam iti /
prathamakṣaṇotpannāv indriyārthau vijñānaṃ tu dvitīye kṣaṇa iti
de la yang dbang po dang don dag snga la rnam par shes pa'i phyi zhes bya ba ni skad cig ma dang po la dbang po dang don dag byung la rnam par shes pa ni skad cig ma gnyis pa la'o zhes bya ba yin no /
yathā tarhi chāyāṃkurayor iti /
kiṃ /
sahotpannayor janyajanakabhāvaḥ /
utpanna eva hy aṃkuraś chāyāṃ janayati /
na prathame kṣaṇe 'ṃkuro niśchāyo bhavati dvitīye sacchāya iti /
evaṃ sparśavedanayor apīti /
anayor api chāyāṃukurayoḥ pūrvasāmagrī hetur iti śakyaṃ vaktuṃ
'o na ni myu gu dang grib ma dag ji ltar zhes bya ba ci zhe na /
lhan cig 'byung ba dag la bskyed par bya ba dang skyed par byed pa'i dngos po ste /
myu gu ni skye ba kho na'i tshe grib ma skyed par byed kyi /
skad cig ma dang po la myu gu grib ma med par 'byung la /
skad cig ma gnyis pa la grib ma dang bcas pa ni ma yin pa ltar reg pa dang tshor ba dag kyang de dang 'dra'o /
grib ma dang myu gu 'di gnyis kyi rgyu yang tshogs pa snga ma yin no zhes brjod par lta nus te /
sahabhūhetunirdeśe tv ayam artha ukta iti na punar ucyate don 'di ni lhan cig 'byung ba'i rgyu bstan par bshad zin pas yang mi brjod do /
sparśād uttarakālaṃ vedanety apara iti bhadantaśrīlātaḥ gzhan dag na re reg pa'i 'og tu tshor ba 'byung ngo zhes zer ro zhes bya ba ni btsun pa dpal len to /
so 'sau trayāṇāṃ saṃnipātaḥ sparśa iti /
yo 'yaṃ janakajanitabhāvaḥ /
vedanā tṛtīye kṣaṇe iti
gsum 'dus pa de ni reg pa yin no zhes bya ba ni skyed par byed pa dang skyed pa'i dngos po gang yin pa'o /
skad cig ma gsum pa la tshor ba 'byung ngo zhes bya ba ni dbang po dang don ni skad cig ma dang po yin no /
indriyārthakṣaṇaḥ prathamaḥ vijñānotpattikṣaṇo dvitīyo vedanotpattikṣaṇas tṛtīya iti rnam par shes pa dang skye ba ni skad cig ma gnyis pa yin no /
tshor ba skye ba ni skad cig ma gsum pa yin no /
na sarvatra vijñāne vedanā prāpnotīti /
vijñānakṣaṇe dvitīye vedanāyā abhāvāt /
na ca sarvavijñānaṃ sparśaḥ
rnam par shes pa thams cad la tshor ba yod par yang mi 'gyur zhes bya ba ni rnam par shes pa'i skad cig ma gnyis pa la tshor ba med pa'i phyir ro /
rnam par shes pa thams cad reg pa yin par yang mi 'gyur /
vedanākṣaṇe tṛtīye vijñānaṃ na sparśaḥ /
pūrvadvitīyakṣaṇayoḥ sparśa eva vidhīyate /
pūrvasparśahetukā hy uttarasparśe vedanā /
yo 'yam idānīṃ dvitīyaḥ kṣaṇaḥ sparśabhāvenoktaḥ /
tatra pūrvasparśahetukā prathamakṣaṇavijñānahetukā vedanotpadyate
skad cig ma snga ma ste gnyis pa la reg pa rnam par gzhag pa'i phyir tshor ba'i skad cig ma gsum pa la rnam par shes pa reg pa ma yin no /
reg pa phyi ma la yod pa'i tshor ba reg pa snga ma'i rgyu las byung ba yin no /
da ltar skad cig ma gnyis par reg pa'i ngo bor bshad pa gang yin pa de la yod pa'i tshor ba ni reg pa snga ma'i rgyu las byung ba ste /
tatsparśapūrvikāpy anyasminn ity evaṃ sarvatra vijñāne vedanā prāpnoti /
sarvaṃ ca vijñānaṃ sparśa iti /
te ca sparśāḥ savedanakā iti bhinnālambanayor iti vistaraḥ /
bhinnam ālambanam anayoḥ /
tau bhinnālambanau /
pūrvasya rūpam ālambanam uttarasya śabdaḥ tayor bhinnālambanayoḥ pūrvasparśahetukā rūpālambanasparśahetukā uttaratra sparśe śabdālambane yad vedanotpadyate /
ity etad ayuktaṃ
skad cig ma dang po'i rnam par shes pa'i rgyu can du byung ba yin la gzhan la yod pa'ang reg pa de sngon du 'gro ba yin pas de ltar rnam par shes pa thams cad la tshor ba yod par 'gyur ro /
rnam par shes pa thams cad kyang reg pa yin no zhes bya ba ni reg pa de dag kyang tshor ba dang bcas pa yin pas so /
dmigs pa tha dad pa dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di dag la dmigs pa tha dad pa yod pas 'di gnyis ni dmigs pa tha dad pa dag ste /
snga ma'i dmigs pa ni gzugs so /
phyi ma'i ni sgra'o /
dmigs pa tha dad pa de gnyis reg pa phyi ma sgra la dmigs pa la yod pa'i tshor ba reg pa snga ma'i rgyu las byung ba ste /
gzugs la dmigs pa'i rgyu can 'byung ngo zhes bya ba de ni rigs pa ma yin no /
kathaṃ hi nāmeti doṣam āviṣkaroti /
anyajātīyālambanasparśasaṃbhūtā rūpaprakārālambanāt sparśāt saṃbhūtā vedanā anyālambanā bhaviṣyati /
śabdālaṃbanā bhaviṣyati /
vidhurakāraṇatvāt kāryasyāsaṃbhāvanā /
yadā hi rūpālambanāt sparśāt saṃbhūtā vedanā rūpālambanaiva vedanā bhaviṣyati /
tadā pūrvasparśahetukottaratra sparśe vedaneti yuktaṃ /
yadā tu rūpālambanāt (Abhidh-k-vy 308) sparśāc chabdālambanā vedanotpadyate /
tadā katham etad yokṣyate
ji ltar zhes bya ba ni nyes pa ston pa yin te /
rigs mi 'dra ba la dmigs pa'i reg pa las byung ba'i tshor ba ste /
gzugs kyi rnam pa la dmigs pa'i reg pa las byung ba'i tshor ba gzhan la dmigs par 'gyur zhing sgra la dmigs par 'gyur te /
rgyu ma tshang ba'i phyir 'bras bu mi 'byung ngo /
gang gi tshe gzugs la dmigs pa'i reg pa las byung ba'i tshor ba gzugs la dmigs pa kho na'i tshor bar byung bar 'gyur ba de'i reg pa phyi ma la yod pa'i tshor ba reg pa snga ma'i rgyu las byung ba yin no zhes bya bar rigs kyi /
gang gi tshe gzugs la dmigs pa la sgra la dmigs pa'i tshor ba 'byung ba de'i tshe 'di ji ltar rung ste /
kāraṇānurūpaṃ hi loke kāryaṃ dṛśyate 'bras bu ni 'jig rten na rgyu dang mthun par snang ngo /
atha mataṃ rūpālambanāt sparśāt saṃbhūtā vedanā śabdālambanasparśasaṃprayuktāpi rūpālambanā bhavatīti /
ata idam āha /
yena vā cittena saṃprayuktā /
tato bhinnālambaneti /
tataḥ śabdālambanāc cittād bhinnālambanā
'on te gzugs la dmigs pa'i reg pa las byung ba'i tshor ba ni sgra la dmigs pa'i reg pa dang mtshungs par ldan yang gzugs la dmigs par 'gyur ro zhes bya bar 'dod na yang de'i phyir yang na sems gang dang mtshungs par ldan pa de las gzhan pa la dmigs par 'gyur zhes bya ba 'di smos te /
sgra la dmigs pa'i sems de las gzhan pa la dmigs pa ste /
yata utpannā rūpālambanā /
tena samālambanety arthaḥ /
kathaṃ cāsau tena saṃprayuktety ucyate
gzugs la dmigs pa gang las skyes pa de dang dmigs pa mtshungs zhes bya ba'i tha tshig go /
'di de dang mtshungs par ldan pa zhes kyang 'di skad brjod de /
samaṃ prayuktā hi saṃprayuktā /
yady abhinnāśrayatvāt kathaṃ śrotrāśrayotpannā satī rūpālambanā bhaviṣyati
'dra bar ldan pa ni mtshungs par ldan pa yin no /
gal te rten mtshungs pa'i phyir ro zhe na /
ji ltar rna ba'i rten can du gyur pa gzugs la dmigs par 'gyur /
kathaṃ na bhaviṣyati ji ltar mi 'gyur zhe na /
cittacaittānām āśrayeṇaikaviṣayapravṛttatvāt /
tasmād anyatarālambanatve 'pi vedanāyā doṣaḥ /
sa doṣaḥ pradarśyate /
yadi tāvad rūpālambanāt sparśād utpannā vedanā śabdādyālambanāntaram ālambate /
sa rūpālambanaḥ sparśaḥ sukhavedanīyo yāvad aduḥkhāsukhavedanīya iti na prāpnoti
sems dang sems las byung ba rnams ni rten dang lhan cig yul gcig la 'jug pa'i phyir ro /
de lta bas na tshor ba ni gang la dmigs su zin kyang nyes pa yod par rab tu bstan te /
re zhig gal te gzugs la dmigs pa'i reg pa las byung ba'i tshor ba dmigs pa gzhan sgra la dmigs na yang gzugs la dmigs pa'i reg pa de bde ba myong bar 'gyur ba nas bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa myong bar 'gyur ba zhes bya ba'i bar du mi 'gyur te /
ekālambanayā tu vedanayā tathā nirdeśo yukta iti /
astu tarhīti vistaraḥ /
yady evaṃ doṣo 'stu tarhi /
tasmiṃ kāle /
kasmiṃ kāle /
śabdālaṃbanakāle /
sparśabhūtaṃ vijñānam avedanakaṃ /
tasmāc ca śabdālambanād yat pūrvaṃ vijñānaṃ savedanakaṃ tan na sparśaḥ
tshor ba dang dmigs pa gcig pa'i phyir de ltar bstan par rung ngo /
'o na ni de'i tshe zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te de ltar nyes pa yod na 'o na ni de'i tshe ste /
gang gi tshe zhe na sgra la dmigs pa'i tshe reg par gyur pa'i rnam par shes pa tshor ba med pa yin la sgra la dmigs pa de snga rol gyi rnam par shes pa tshor ba dang bcas pa gang yin pa de ni reg pa ma yin te /
evaṃ hi nirdoṣaṃ bhavatīti de ltar na nyes par mi 'gyur ro /
anyathā hi yadi pūrvotpannaṃ savedanakaṃ vijñānaṃ sparśaḥ syāt /
tadaivaṃ sparśapratyayā vedaneti yathokto doṣaḥ syāt
de lta ma yin te gal te sngar 'byung ba'i rnam par shes pa tshor ba dang bcas pa reg pa yin par gyur na de lta na ni reg pa'i rkyen gyis tshor ba yin pas ji skad bshad pa'i nyes par 'gyur ro /
punaḥ kāraṇaṃ /
kiṃcid vijñānam avedanakaṃ /
kiṃcic ca na sparśaḥ pratyayavaidhuryāt
yang ci'i phyir rnam par shes pa cung zad cig ni tshor ba dang bcas pa yin la cung zad cig ni reg pa ma yin zhe na /
rkyen ma tshang ba'i phyir ro /
vidhurā hi pratyatā vipratibhandhenāvasthitāḥ rkyen ma tshang ba ni gegs byed par gnas te /
na hi sarvaḥ samanantarapratyayo vedanāpratyayaṃ sparśabhūtaṃ vijñānaṃ janayituṃ samartha iti /
tad evaṃ tasya bhinnālambanaṃ vijñānam ekāntenāvedanakaṃ /
tadutpādakaṃ cāsparśabhūtaṃ /
yadi tu rūpālambanāc cakṣurvijñānād anantaraṃ rūpālambanam eva cakṣurvijñānam utpadyate
mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen thams cad tshor ba'i rkyen gyis reg par gyur pa'i rnam par shes pa skyed par nus pa ma yin no /
de lta na de'i lugs kyis dmigs pa tha dad pa'i rnam par shes pa ni gcig tu tshor ba med pa yin la de skyed par byed pa ni reg par gyur pa ma yin no /
gal te gzugs la dmigs pa'i mig gi rnam par shes pa'i mjug thogs su gzugs la dmigs pa kho na'i mig gi rnam par shes pa'am /
manovijñānaṃ vā /
tat savedanakaṃ pūrvotpannaṃ sparśa iti
yid kyi rnam par shes pa skye na de ni tshor ba dang bcas pa yin la mig gi rnam par shes pa sngar skyes pa de yang reg pa yin no /
evaṃ satīti /
mahābhūmikaniyamo bhidyata iti /
sparśavedanayoḥ paryāyeṇa niyamāt
de lta yin na zhes bya ba dang sa mang po'i nges pa nyams pa yin zhes bya ba ni reg pa dang tshor ba dag rnam grangs kyis yod pa'i phyir ro /
tisrā bhūmaya iti sa ni gsum ste zhes bya ba la /
savitarkā savicārā kāmadhātuḥ prathamaṃ ca dhyānam rtog pa dang bcas shing dpyod pa dang bcas pa ni 'dod pa'i khams dang bsam gtan dang po'o /
avitarkā vicāramātrā dhyānāntaram rtog pa med la dpyod pa tsam ni bsam gtan khyad par can no /
avitarkā avicārā dvitīyād dhyānāt prabhṛti yāvad bhavāgraṃ rtog pa'ang med dpyod pa'ang med pa ni bsam gtan gnyis pa nas srid pa'i rtse mo'i bar ro /
kuśalā bhūmiḥ kuśalā dharmāḥ dge ba'i sa ni chos dge ba ste /
evam akuśalā avyākṛtāḥ /
śaikṣī bhūmiḥ śaikṣasyānāsravā dharmāḥ /
aśaikṣī aśaikṣasyānāsravā dharmāḥ
mi dge ba dang lung du ma bstan pa yang de dang 'dra'o /
slob pa'i sa ni slob pa'i zag pa med pa'i chos rnams so /
mi slob pa'i sa ni mi slob pa'i zag pa med pa'i chos rnams so /
naiva śaikṣīnāśaikṣī bhūmiḥ sāsravā dharmāḥ slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa'i sa ni zag pa dang bcas pa'i chos rnams so /
asaṃskṛtā iha nocyante /
caittasambandhāt /
tad ya etasyām iti vistaraḥ /
tad iti vākyopanyāse
sems las byung ba'i skabs yin pa'i phyir 'dus ma byas ni 'dir mi smos so /
de la gang dag sa 'di dag na yod pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba la zhes bya ba ni tshig gi phrad do /
ya iti ye caitasikāḥ /
etasyāṃ sarvasyāṃ bhūmāv iti
gang dag ces bya ba ni sems las byung ba gang dag go /
savitarkasavicārāyāṃ bhūmau /
yāvan naivaśaikṣīnāśaikṣyāṃ bhūmau /
te mahābhūmikāḥ vedanācetanādayo yathoktāḥ
sa 'di dag thams cad na yod pa zhes bya ba ni rtog pa dang bcas shing dpyod pa dang bcas pa'i sa nas slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa'i sa'i bar na yod pa de dag ni sa mang po pa tshor ba dang sems pa la sogs pa ji skad bshad pa yin no /
(Abhidh-k-vy 309) ye kuśalāyām eva bhūmau /
te kuśalamahābhūmikāḥ śraddhādayaḥ
gang dag dge ba kho na la yod pa de dag ni dge ba'i sa mang po pa yin te dad pa la sogs pa'o /
ye kliṣtāyām eva /
te kleśamahābhūmikāḥ /
avidyādayo yathoktā eva
gang dag nyon mongs pa can kho na la yod pa de dag ni nyon mongs pa'i sa mang po pa yin te /
te punar yathāsaṃbhavam iti vistaraḥ ma rig pa la sogs pa ji skad bshad pa kho na'o /
te punar mahābhūmikādayaḥ /
ye yasyāṃ saṃbhavanti /
te tasyāṃ paryāyeṇa /
na tu sarve yugapat
ci rigs par zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzhan dag na re sa mang po pa la sogs pa de dag kyang gang dag gang na yod pa de dag de na rnam grangs kyis yin gyi /
thams cad cig car ni ma yin no zhes zer te /
ity apare /
tadyathā vedanā sarvāsu bhūmiṣu bhavaty api na yugapat saṃjñācetanāsparśamanaskārādibhir bhavati /
tathā sparśo vedanādibhiḥ
dper na tshor ba lta bu sa thams cad na yod kyang 'du shes dang sems pa dang reg pa dang yid la byed pa la sogs pa dang cig car ma yin la reg pa yang tshor ba la sogs pa dang de dang 'dra ba dang de bzhin du dge ba la rnam par rtog pa la sogs pa yang zhes bya ba de lta bu la sogs pa'o /
tathā kuśalāyāṃ vitarkādaya ityevamādikaṃ /
apare punar evaṃ vyācakṣate
gzhan dag ni 'di skad du 'di ni phung po lnga las ji skad du bris pa de bzhin du gzung bar bya'o zhes zer te /
yathā paṃcaskaṃdhake likhitaṃ /
tathedaṃ grahītavyam iti /
tadyathā chandaḥ katamaḥ /
abhipretavastuny abhilāṣaḥ /
anabhiprete nāsti chanda ity abhiprāyaḥ /
adhimokṣaḥ katamaḥ /
niścite vastuni tathaivāvadhāraṇaṃ
'di lta ste /
'dun pa gang zhe na /
bsam pa'i dngos po la 'dod pa ste /
ma bsams pa la 'dun pa med do snyam du bsams pa yin no /
mos pa gang zhe na /
nges pa'i dngos po la de kho na bzhin du nges par 'dzin pa'o /
smṛtiḥ katamā /
saṃstute vastuny asaṃpramoṣaḥ
dran pa gang zhe na 'dris pa'i dngos po la mi brjed pa ste /
cetaso 'bhilapanatā /
samādhiḥ katamaḥ /
upaparīkṣye vastuni cittasyaikāgratā
sems kyi mngon par brjod pa nyid do /
ting nge 'dzin gang zhe na /
brtag par bya ba'i dngos po la sems rtse gcig pa nyid do /
shes rab gang zhe na /
prajñā katamā /
tatraiva pravicayo yogāyogavihito 'nyathā cety evamādiḥ paṃcaskaṃdhakagrantho draṣṭavyaḥ
de nyid la rab tu rnam par 'byed pa ste /
rig pa dang ma rig pas bskyed pa dang de las gzhan pa'o zhes bya ba lta bu la sogs pa phung po lnga'i gzhung las 'byung ba yin par blta'o /
tatra hy uktaṃ paṃca sarvatragāḥ /
vedanāsaṃjñāsparśamanaskāracetanāḥ /
paṃca pratiniyataviṣayāḥ /
chandādhimokṣasmṛtisamādhiprajñā ity evamādi
de las ni tshor ba dang 'du shes dang reg pa dang yid la byed pa dang sems pa dang lnga ni kun du 'gro ba'o /
'dun pa dang mos pa dang dran pa dang ting nge 'dzin dang shes rab dang ldan yul so sor nges pa'o zhes bya ba de lta bu la sogs pa bshad do /
akuśalamahābhūmikās tu pāṭhaprasaṃgenāsaṃhitā iti /
sūtrādiṣu pāṭhāt /
kuśalam akuśalam avyākṛtam ity evaṃ pāṭhaprasaṃgenāsaṃhitāḥ
mi dge ba'i sa mang po rnams ni 'don pa'i zhar la da khong nas drangs zhes bya ba ni mdo la sogs pa las dge ba dang mi dge ba zhes 'byung bas de skad du 'don pa'i zhar la khong nas drangs te /
adhyāropitāḥ paścād ity arthaḥ /
pūrvaṃ na paṭhyaṃte sma /
prakaraṇapāde mahābhūmikāḥ kuśalamahābhūmikāḥ kleśamahābhūmikāḥ parīttakleśamahābhūmikāś ceti caturvidhā paṭhyante /
sahajātā ity ucyante /
na sparśasahajātā iti
phyis khong nas phyung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
rab tu byed pa'i rkang pa las ni ma bton te sa mang po pa rnams dang dge ba'i sa mang po pa rnams dang nyon mongs pa'i sa mang po pa rnams dang nyon mongs pa chung ngu'i sa mang po pa rnams so zhes rnam pa bzhi zhig 'byung ngo /
aviśeṣitatvād ete vedanādayaḥ parasparasahajātāḥ /
na tu sparśenety arthaparigraheṇa parihartavyaṃ sūtram ity arthaḥ /
maitrīsahagatam iti /
ayaṃ sahaśabdo nāvaśyaṃ yugapadbhāve samanaṃtare 'pi dṛṣṭaḥ
lhan cig skyes pa zhes gsungs kyi reg pa dang lhan cig skyes pa zhes ni ma gsungs na zhes bya ba ni khyad par mdzad pa'i phyir tshor ba la sogs pa 'di dag phan tshun lhan cig skyes pa yin gyi reg pa dang ni ma yin no zhes bya ba'i don du yongs su bzung nas mdo'i lan gdab par bya'o zhes bya ba'i tha tshig go /
byams pa dang lhan cig par gyur pa zhes bya ba ni lhan cig ces bya ba ni sgra 'di cig car 'byung ba la bya bar nges pa med kyi /
na hi maitryāḥ smṛtisaṃbodhyaṃgasya ca samavadhānam asti de ma thag pa la yang mthong ngo /
byams pa dang dran pa yang dag byang chub kyi yan lag ni phrad pa med de /
naitryā ekāntasāsravatvāt /
smṛtisaṃbodhyaṃgasya caikāntānāsravatvāt /
tasmād ajñāpakam etat
byams pa ni gcig tu zag pa dang bcas pa yin pa'i phyir la /
dran pa yang dag byang chub kyi yan lag ni gcig tu zag pa med pa yin pa'i phyir ro /
de lta bas na 'di ni khongs su mi rung ngo /
saṃdṛṣṭā iti /
sahotpannā ity abhiprāyaḥ
'dres pa yin zhes bya ba ni lhan cig skyes pa yin no snyam du bsams pa yin no /
tatra hi sūtra iti /
yatraivoktaṃ /
yā vedanā yā cetanā yā ca saṃjñeti vistareṇa /
tatra sūtra ity arthaḥ
mdo de nyid las zhes bya ba ni gang kho na las /
tshor ba gang yin pa dang sems pa gang yin pa dang 'du shes gang yin pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba'i mdo de las zhes bya ba'i tha tshig go /
tan na vijñāyata iti vistaraḥ /
kiṃ tāvad ayam eṣāṃ vedanādīnāṃ ālambananiyamaḥ ālambane niyamaḥ
de mi shes so zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ci re zhig 'di tshor ba la sogs pa de dag gi dmigs par nges shing dmigs pa la nges pa ste /
yad evālambanaṃ vedayate /
tad eva cetayate yāvad vijñānaṃ vijānātīti
dmigs pa gang kho na myong bar byed pa de kho na rnam par shes pas rnam par shes par byed pa'i bar zhig yin nam /
utāho kṣaṇaniyamaḥ yasminn eva kṣaṇe vedayate /
tasminn eva yāvad vijānātīti /
vayaṃ brūmaḥ /
ālambananiyamo 'yam iti
'on te skad cig ma nges pa ste /
skad cig ma gang kho na la tshor ba byed pa de kho na la rnam par byed pa'i bar yin zhe na /
bdag ni 'di dmigs pa la nges pa yin no zhes smra ste /
tasmān na sūtravirodha ity abhiprāyaḥ /
ācārya āha /
tatraiva sūtre āyuruṣmaṇoḥ sāhabhāvye saṃsṛṣṭavacanāt siddhaḥ kṣaṇaniyama iti
de lta bas na mdo dang mi 'gal lo snyam du bsams pa yin no /
slob dpon gyis mdo de nyid la tshe dang drod dag lhan cig pa la 'dres pa zhes gsungs pa'i phyir skad cig ma nges pa yin par grub po zhes bya ba smos te /
āyur uṣmā ca saṃsṛṣṭau /
imau dharmau na visaṃsṛṣṭāv iti
tshe dang drod dang chos 'di gnyis ni 'dres pa yin gyi /
ma 'dres pa ni ma yin no zhes 'byung bas /
āyuruṣmaṇoḥ (Abhidh-k-vy 310) sahotpannatoktā bhavati /
tayor anālambanatvāt /
tad evaṃ sādhitaṃ bhavati
tshe dang drod dag lhan cig skyes pa nyid du bshad pa yin te /
de gnyis kyis dmigs pa ni med pa'i phyir ro /
avaśyaṃ sahotpannāni vedanāsaṃjñācetanāvijñānāni /
tatra sūtre saṃsṛṣṭavacanenoktatvāt /
āyuruṣmavad iti /
tad katham iti vistaraḥ /
tat kathaṃ vijñānaṃ cāsti /
na ca trayāṇām indriyaviṣayavijñānānāṃ saṃnipātaḥ
de lta bas na 'di skad du tshor ba dang 'du shes dang sems pa dang rnam par shes pa rnams ni gdon mi za bar lhan cig 'byung ba yin te /
mdo de las lhan cig 'dres pa yin par gsungs pas bshad pa'i phyir tshe dang drod lta bu'o zhes bsgrubs pa yin no /
de yang ji ltar na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
de yang ji ltar rnam par shes pa ni yod la dbang po dang yul dang rnam par shes pa gsum 'dus pa ma yin te /
tasmād avaśyaṃ vijñānāstitve saṃnipāto 'bhyupagantavyaḥ /
saṃnipātaś ca te sparśa iti /
tenedaṃ te virudhyate /
na sarvavijñānaṃ sparśa iti /
saṃnipāto vā na sparśa iti /
punaḥsaṃdhikaraṇaṃ cātra draṣṭavyam iti /
pūrvatrāsiddham iti sakāralopasyāsiddhatvād guṇo na prāpnoti /
parihāras tu /
īṣadarthe 'yaṃ nañ draṣṭavyaḥ /
īṣatsiddham asiddham ity ataḥ siddhatvāt sakāralopasya guṇo bhavati /
saiṣa dāśarathī rāma iti yathā /
(III /
32cd) ṣaṭ saumanasyopavicārā iti vistaraḥ /
cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā saunanasyasthānīyāni rūpāṇi upavicarati /
śrotreṇa śabdān śrutvā saumnanasyasthānīyāṃ śabdān upavicarati /
evaṃ yāvan manasā dharmān vijñāya saumanasyasthānīyān dharmān upavicarati /
evaṃ cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā daurmanasyasthānīyāny upekṣāsthānīyāni ceti vistareṇa yojyaṃ
de lta bas na rnam par shes pa yod phan chad gdon mi za bar 'dus pa yin par khas blang bar bya dgos la /
'dus pa yang khyod kyi ltar na reg pa yin no /
des na rnam par shes pa thams cad reg pa yin yang mi 'gyur zhes bya ba dang yan na 'dus pa yin la reg pa ma yin zhes bya ba 'di 'gal lo /
yid bde ba'i bar rgyu ba drug /
ces bya ba rgyas par 'byung ba ni mig gi gzugs mthong nas yid bde ba'i gnas lta bu'i gzugs rnams la nye bar rgyu'o /
rna bas sgra dag thos nas yid bde ba'i gnas lta bu'i sgra rnams la nye bar rgyu'o zhes bya ba nas de bzhin du yid kyi chos dag rnam par shes nas yid bde ba'i gnas lta bu'i chos rnams la nye bar rgyu'o zhes bya ba dang de bzhin du mig gis gzugs dag mthong nas yid mi bde ba'i gnas lta bu dang btang snyoms kyi gnas lta bu zhes bya ba rgyas par sbyar bar bya'o /
trayo bhaviṣyantīti /
saumanasyadaurmanasyopekṣāsvabhāvatraividhyāt /
eka iti
gsum du 'gyur zhes bya ba ni yid bde ba dang mi bde ba dang btang snyoms kyi ngo bo nyid rnam pa gsum yin pa'i phyir ro /
manovijñānamātrasaṃprayogāt /
ṣaḍ iti /
rūpādiviśayaṣaṭkabhedāt /
tribhir api sthāpaneti
gcig tu 'gyur zhes bya ba ni yid kyi rnam par shes pa tsam dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
drug tu 'gyur zhes bya ba ni gzugs la sogs pa'i yul drug tha dad pa'i phyir ro /
yad vedanādravyaṃ manovijñānamātrasaṃprayuktam ekaṃ /
tat saumanasyādisvabhāvatrayabhedāt tridhā bhidyate
gsum kar yang rnam par gzhag ste zhes bya ba ni tshor ba'i rdzas yid kyi rnam par shes pa dang mtshungs par ldan pa gang yin pa ni gcig yin no /
de yid bde ba la sogs pa'i ngo bo nyid gsum tha dad pa'i sgo nas ni rnam pa gsum du dbye'o /
tat punaḥ pratyekaṃ viṣayaṣaṭkabhedāt ṣoḍhā bhidyate /
ity aṣṭādaśa bhavaṃti
de yang yul drug so sor tha dad pa'i sgo nas ni rnam pa drug tu dbye bas bco brgyad yin no /
svabhāvavyavasthāpanāyām asatyāṃ saumanasyadaurmanasyopekṣopavicārā na syāt ngo bo nyid gzhag pa med na yid bde ba dang yid mi bde ba dang btang snyoms kyi nye bar rgyu ba zhes bya bar mi 'gyur ro /
saṃprayogavyavasthāpanāyām asatyāṃ manopavicārā ity eva na syāt mtshungs par ldan pa gzhan pa med na yid kyi nye bar rgyu ba zhes bya ba de lta bur yang mi 'gyur la /
aṣṭādaśavyatiriktāś ca syuḥ /
rūpādiviṣayaṣaṭkālambanavyavasthāpanāyām asatyāṃ pratyekaṃ saumanasyādiṣodhābhedenāṣṭādaśa manopavicārā iti na syāt
bco brgyad de las gzhan pa zhig yin par yang 'gyur ro /
dmigs pa gzugs la sogs pa yul drug rnam par gzhag pa med na yid bde ba la sogs pa las rnam pa drug tha dad pa'i sgo nas yid kyi nye bar rgyu ba bco brgyad ces bya bar mi 'gyur ro /
tasmāt tribhir api vyavasthāpaneti siddhaṃ de lta bas na gsum kar gzhag go zhes bya bar grub po /
asaṃbhinnālambanā iti /
asaṃmiśrālambanāḥ /
trayo dharmopavicārā ubhayatheti /
ye rūpādiviṣayapaṃcakavyatiriktadharmālambanāḥ /
te dharmopavicārā asaṃbhinnālambanāḥ
ma 'dres pa la dmigs pa zhes bya ba ni dmigs pa ma 'chol ba can yin no /
chos la nye bar rgyu ba gsum ni gnyi ga yin zhes bya ba gang dag gzugs la sogs pa'i yul lnga las ma gtogs pa chos la dmigs pa'i chos la nye bar rgyu ba de dag ni ma 'dres pa la dmigs pa yin no /
ye tu rūpādīnāṃ ṣaṇṇāṃ viṣayāṇāṃ dvau tṛīn yāvat ṣaḍ api viṣayān ālambante /
te saṃbhinnālambanāḥ /
manaḥ kileti /
kilaśabdaḥ paramatadyotakaḥ /
manaḥ kila pratītyāśritya viṣayān upavicaranty ālambanta ity arthaḥ
gang dag gzugs la sogs pa'i yul drug las gnyis dang gsum nas /
yul drug gi bar la dmigs pa de dag ni 'dres pa la dmigs pa yin no /
yid la brten nas rgyu ba'i phyir ro zhes grag ces bya ba la /
grag ces bya ba'i sgra ni gzhan gyi gzhung lugs ston par byed pa yin te /
upavicārayantīti pravartayanti /
katham ity āha
yid la brten cing gnas nas yul dag la nye bar rgyu ba'i phyir ro zhes grag ste /
vedanāvaśena manaso viṣayeṣu punaḥpunar vicāraṇād iti punaḥpunar ity upaśabdasyārthaḥ dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
nye bar rgyu bar byed ces bya ba ni 'jug par byed pa'o /
ji lta zhe na /
nāpy upavicāriketi /
asantīrikety arthaḥ /
ayoga ity asaṃbhavaḥ /
yadi mana evāśritā vedanā manopavicāraḥ /
tṛīye dhyāne yat sukhaṃ /
tan mana evāśritaṃ /
(Abhidh-k-vy 311) na cakṣurindriyādyāśritam iti /
tasya kasmān manopavicāreṣv agrahaṇaṃ /
āditaḥ kileti viṣtaraḥ /
ādāv āditaḥ /
kileti paramate /
kāmadhātau manobhūmikaṃ sukḥaṃ nāsti
tshor ba'i dbang gis yid yul dag la yang dang yang du rnam par rgyu ba'i phyir zhes bya ba smos te /
nye bar zhes bya ba'i sgra'i don yang dang yang du zhes bya ba yin no /
nye bar rgyu bar byed pa'ang ma yin no zhes bya ba ni nges par rtog par byed pa ma yin zhes bya ba'i tha tshig bo /
mi rung ngo zhes bya ba ni mi srid pa'o /
gal te yid kyi nye bar rgyu ba yid kho na la brten pa yin na bsam gtan gsum pa'i bde ba gang yin pa de kho na la brten gyi mig gi dbang po la sogs pa la brten pa ma yin na /
ci'i phyir yid kyi nye bar rgyu ba'i nang dag tu ma smos she na /
dang po 'dod pa'i khams na zhes bya ba rgyas par smos te /
dang po ni dang po na'o /
'dod pa'i khams na yid kyis pa'i bde ba med de /
tasmān na tan manopavicāraḥ de lta bas na de ni yid kyi nye bar rgyu ba ma yin no /
ataḥ paścād api tṛtīye dhyāne sukhendriyasya manaāśritatve 'pi manopavicāreṣv agrahaṇaṃ de'i phyir lhag ma bsam gtan gsum pa na bde ba'i dbang po yid la brten pa nyid yin yang yid kyi nye bar rgyu ba'i nang du ma smos so /
yathā saumanasyopavicārasya pratidvaṃdvena daurmanasyopavicāraḥ /
naivaṃ /
sukhopavicārasya pratidvaṃdvena duḥkhopavicāro 'sti
ji ltar yid bde ba'i nye bar rgyu ba'i mi mthun par yid mi bde ba'i nye bar rgyu ba yod ba de ltar bde ba'i nye bar rgyu ba'i mi mthun pa'i sdug bsngal gyi nye bar rgyu ba med de /
sdug bsngal ni yid kyi rnam par shes pa la mi brten pa'i phyir ro /
manovijñānanāśritatvād duḥkhasya /
ataḥ sarvatra tat sukhaṃ na manopavicāra iti
de'i phyir bde ba de ni thams cad du yid kyi nye bar rgyu ba ma yin no /
grag ces bya ba ni gzhan gyi gzhung lugs yin pa'o /
saumanasyasthānīyānīti /
saumanasyajanakāni /
paṃceti vistaraḥ /
paṃcabhir vijñānakāyair abhinirhṛtatvam utpāditatvam abhisaṃdhāya cetasikṛtvā etad uktaṃ cakṣuṣā rūpāṇīti vistareṇa /
manobhūmikās tv ete
yid bde ba'i gnas lta bu zhes bya ba ni yid bde ba skyed par byed pa'o /
rnam par shes pa ldas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mig gis gzugs dag mthong nas zhes bya ba rgyas bar 'byung ba de ni rnam par shes pa'i tshogs lngas mngon par bsgrubs shing bskyed pa nyid la dgongs shing thugs la gzhag ste gsungs par zad kyi 'di dag ni yid kyis pa yin te dper na mi sdug pa lta bu sngar rnam par bsngos pa la sogs pa mthong ba'i phyir /
tadyathā aśubhā /
cakṣurvijñānābhinirhṛtā ca pūrvaṃ vinīlakādidarśanāt /
manobhūmikā ca samāhitatvāt
mig gi rnam par shes pas mngon par bsgrubs pa'ang yid la mnyam par gzhag pa yin pa'i phyir yid kyi sa pa yang yin pa bzhin no /
api tv iti /
cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā yāvat kāyena spraṣṭavyāni spṛṣṭveti vacanād acodyam etat /
yadi cakṣuṣā rūpāṇi paśyan saumanasyasthānīyāni rūpāṇy upavicaratīty uktaṃ syāt /
yāvat kāyena spraṣṭavyāni spṛśann iti /
syāc codyaṃ /
na tv evam uktam ity acodyam evaitat /
yo 'py adṛṣṭveti vistaraḥ
gzhan yang zhes bya ba ni mig gis gzugs dag mthong nas zhes bya ba nas /
lus kyis reg bya dag re gnas zhes bya ba'i bar du gsungs pa'i phyir de ni klan kar mi rung ngo /
gal te mig gis gzugs dag lta ba na yid bde ba'i gnas lta bu'i gzugs rnams la nye bar rgyu'o zhes bya ba nas lus kyis reg bya dag la reg pa na zhes bya ba'i bar du gsungs par gyur na ni klan kar yang rung ba zhig na de skad du'ang ma gsungs pas de ni klan kar mi rung ba nyid do /
yo 'pi śrutvā parato manasopavicaraty ālambate /
te 'pi tasya manopavicārāḥ /
itarathā hīti vistaraḥ /
rūpadhātvālambanā rūpādyupavicārā na syuḥ
gang gis ma mthong ba nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gis gzhan las thos nas yid nye bar rgyu ba de yang de'i yid kyi nye bar rgyu ba yin no /
kāmadhātūpapannena rūpāvacarāṇāṃ rūpādīnām apratyakṣīkṛtatvāt /
kāmadhātvālambanāś ca gandharasaspraṣṭavyopavicārā rūpadhātūpannasya na syuḥ /
tasya gaṃdhādīnām aviṣayatvāt
gzhan du na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dod pa'i khams su skyes pas gzugs la sogs pa mngon sum du ma byas pa'i phyir gzugs kyi khams la dmigs pa dag kyang gzugs la sogs pa la nye bar rgyu ba yin par mi 'gyur la gzugs kyi khams su skyes pa 'dod pa'i khams la dmigs pa dag kyang dre dang ro dang reg bya la nye bar rgyu ba yin par mi 'gyur te /
dri la sogs pa ni de'i yul ma yin pa'i phyir ro /
yathā tu vyaktataraṃ /
tathoktam iti /
pratyakṣīkṛtarūpādyālambanānāṃ manopavicārāṇāṃ vyaktataratvāt
ji ltar ches gsal ba de ltar bshad ces bya ba ni gzugs la sogs pa'i dmigs pa'i mngon sum du byas pa'i yid kyi nye bar rgyu ba rnams ni ches gsal ba yin pa'i phyir ro /
yo 'pi rūpāṇi dṛṣṭvā tatsahacarāṃ chandān upavicarati /
so 'pi tasya manopavicāraḥ /
yathā tv anākulaṃ
gang gzugs dag mthong nas de dang lhan gcig 'byung ba'i sgra rnams la nye bar rgyu ba de yang de'i yid kyi nye bar rgyu ba ni yong mod kyi ji ltar mi 'chol ba de ltar bshad do /
tathoktaṃ /
kathaṃ cānākulam ity āha /
indriyārthavyavacchedata iti /
cakṣurādīndriyavyavacchedena /
rūpādyarthavyavacchedena coktam iti /
anyathā hy ākulaṃ syāt
ji ltar na mi 'chol zhen dbang po dang don rnam par chad pa'i sgo nas zhes bya ba smos te /
mig la sogs pa'i dbang po rnam par chad pa dang gzugs la sogs pa don rnam par chad pa'i sgo nas bshad pa yin no /
eakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā saumanasyasthānīyāṃ chandān upavicaratīty evamādi /
asti saṃtānaṃ niyamyeti
de lta ma yin na mig gis gzugs dag mthong nas yid bde ba'i gnas lta bu'i sgra rnams la nye bar rgyu'o zhes bya ba de lta bu la sogs pa ni 'chol bar 'gyur ro /
kasyacit sattvasya saṃtānam avekṣya /
yad asya kiṃcitsaumanasyasthānīyam eva /
yāvad upekṣāsthānīyam eva
rgyud nges pas ni yod ces bya ba ni 'di ltar sems can 'ga'i rgyud la ltos nas ni la la yid bde ba'i gnas lta bu kho na yin pa nas btang snyoms kyi gnas lta bu kho na'i bar du ni yin no /
dmigs pa ni ma yin no /
na tv ālambanaṃ ci zhe na nges pas so /
kiṃ /
niyamya /
kiṃkāraṇaṃ /
tad eva hy ālambanaṃ kasyacit saumanasyasthānīyaṃ
ci'i phyir zhe na /
dmigs pa de nyid la la'i yid bde ba'i gnas lta bu yin la /
kasyacin neti la la'i ma yin no /
(III /
33-35ab) evaṃ yāvad ārūpapratisaṃyuktā iti kati rūpapratisaṃyuktāḥ /
teṣāṃ ca kati kimālambanāḥ
de bzhin du gzugs dang gzugs med pa dang ldan pa'i bar zhes bya ba ni du zhig ni gzugs kyi khams dang ldan pa yin /
de dag las kyang du zhig gi dmigs pa ni ci zhig yin /
katy ārūpyapratisaṃyuktāḥ /
teṣāṃ ca kati kimālambanā iti
du zhig ni gzugs med pa'i khams dang ldan pa yin /
de dag las kyang du zhig gi dmigs pa ni ci zhig yin zhes bya ba'o /
kāme svālambanāḥ sarva (Abhidh-k-vy 312) iti bam po nyi shu rtsa bdun pa /
'dod na thams cad rang dmigs can /
kāme kāmāvacarāṇāṃ manopavicārāḥ sarve 'ṣṭādaśa santi /
sa eva ca kāmadhātuḥ teṣāṃ sarveṣām ālambanaṃ
zhes bya ba ni 'dod pa na ni yid kyi nye bar rgyu ba 'dod pa na spyod pa bco brgyad po thams cad yod la de dag thams cad kyi dmigs pa yang 'dod pa'i khams de nyid yin no /
svo dhātur ālambanam eṣām iti svālambanā iti kārikāpadavigrahaḥ tshig le'ur byas pa'i tshig ni 'di dag la dmigs pa rang gi khams yod pas na rang dmigs can no zhes bya ba tshig rnam par sbyar ro /
rūpī dvādaśagocara iti spyod yul gzugs can bcu gnyis so /
rūpī dhātuḥ kāmāvacarāṇāṃ dvādaśānāṃ manopavicārāṇāṃ gocaraḥ /
ṣaḍ gandharasopavicārān apāsyeti /
dvau gandharasāv ālambanau saumanasyopavicārau hitvā dvau gandharasālambanau daurmanasyopavicārau hitvā dvau tadālambanāv eva copekṣopavicārau hitveti
zhes bya ba ni gzugs kyi khams ni 'dod pa na spyod pa'i nye bar rgyu ba bcu gnyis kyi spyod yul yin no /
dri dang ro la nye bar rgyu ba drug ma gtogs zhes bya ba ni dri dang ro la dmigs pa'i yid bde ba'i nye bar rgyu ba gnyis ma gtogs pa dang de dag kho na la dmigs pa'i yid mi bde ba'i nye bar rgyu ba gnyis ma gtogs pa dang de dag kho na la dmigs pa'i btang snyoms kyi nye bar rgyu ba gnyis ma gtogs zhes bya ba yin no /
kasmāt /
tatra rūpadhātau tayor gandharasayor abhāvāt /
vinā gandharasaghrāṇajihvāvijñānadhātubhir iti vacanāt /
trayāṇām uttara iti /
trayāṇāṃ saumanasyadaurmanasyopekṣādharmopavicārāṇāṃ kāmāvacarāṇām uttaro dhātur ārūpyadhātur ālambanaṃ
ci'i phyir zhe na /
dri dang ro dang sna dang ni /
lce yi rnam shes khams ma gtogs /
zhes 'byung bas gzugs kyi khams de ni dri dang ro de gnyis med pa'i phyir ro /
gong ma gsum gyi zhes bya ba ni khams gong ma ni 'dod pa na spyod pa'i yid bde ba dang yid mi bde ba dang btang snyoms chos la nye bar rgyu ba gsum gyi dmigs pa yin te /
tatra rūpādyabhāvāt /
dhyānadvaye dvādaśeti /
daurmanasyopavicārāṇāṃ ṣaṇṇāṃ abhāvāt /
svo 'ṣṭālambanam iti /
aṣṭānām ālambanam aṣṭālambanaṃ /
gandharasopavicārāṃś caturo hitveti /
saumanasyopekṣopavicārau gandhālambanau dvau rasālambanau ca dvau hitvety arthaḥ
de na gzugs la sogs pa med pa'i phyir ro /
bsam gtan ni gnyis na bcu gnyis zhes bya ba ni yid mi bde ba'i nye bar rgyu ba drug med pa'i phyir ro /
rang la dmigs brgyad ces bya ba ni brgyad kyi dmigs pa yin no /
dri dang ro la nye bar rgyu ba bzhi ma gtogs zhes bya ba ni yid bde ba dang btang snyoms kyi nye bar rgyu ba dri la dmigs pa gnyis dang rol dmigs pa gnyis ma gtogs so zhes bya ba'i tha tshig ste /
tatra tayor abhāvāt de na de gnyis med pa'i phyir ro /
ārūpyā dvayor iti /
saumanasyopekṣādharmopavicārayoḥ prathamadvitīyadhyānabhūmikayor ārūpyadhātur ālambanaṃ /
rūpādyabhāvāt /
ṣaḍ upekṣopavicārā eva santi nānya iti /
rūpaśabdagandharasaspraṣṭavyadharmālambanā upekṣopavicārā eva santi
gzugs med pa gnyis kyi ste zhes bya ba ni gzugs med pa'i khams ni bsam gtan dang po dang gnyis pa'i sa pa'i yid bde ba dang btang snyoms chos la nye bar rgyu ya dag gi dmigs pa yin te gzugs la sogs pa ni med pa'i phyir ro /
btang snyoms kyi nye bar rgyu ba drug kho na yod kyi gzhan dag ni med do zhes bya ba ni btang snyoms kyi nye bar rgyu ba gzugs dang sgra dang dri dang ro dang reg bya dang chos la dmigs pa dag kho na yod do /
saumanasyopavicārāṇām api tṛtīye caturthe cābhāvāt /
gandharasālambanau tu tatra kāmāvacaragandharasālambanāv ity avagantavyaṃ
bsam gtan gsum pa dang bzhi pa ni yid bde ba'i nye bar rgyu ba rnams kyang med pa'i phyir ro /
de na dri dang ro la dmigs pa dag ni 'dod pa na spyod pa'i dri dang ro la dmigs pa yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
tatra catvārā iti /
ākāśānaṃtyāyatanasāmantakānantaryamārgasya caturthadhyānālambanatvāt /
tatra ca rūpaśabdaspraṣṭavyadharmasadbhāvāt
de na ni bzhi'o zhes bya ba ni nam mkha' mtha' yas skye mched kyi nyer bsdogs te bar chad med pa'i lam gyi dmigs pa ni bsam gtan bzhi pa yin pa'i phyir la /
de na yang gzugs dang sgra dang reg bya dang chos yod pa'i phyir ro /
yeṣāṃ tad vyavacchinnālambanam astīti /
yeṣām ācāryāṇāṃ matena tad ākāśānaṃtyāyatanasāmaṃtakaṃ vyavacchinnālambanaṃ pṛthakpṛthag rūpādyālambanam asamastālambanam ity arthaḥ
gang gi ltar na de rnam par chad pa la dmigs pa yod pa'i yin zhes bya ba ni slob dpon gang dag gi gzhung lugs kyis /
nam mkha' mtha' yas skye mched kyi nyer bsdogs de rnam par chad pa la dmigs shing gzugs la sogs pa so so la dmigs pa yin te /
spyir mi dmigs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
audārikādibhir ākārais tac caturthadhyānam ālambata iti ekeṣām ācāryāṇāṃ matam slob dpon kha cig gi gzhung lugs ltar na ni /
bsam gtan bzhi pa la reg pa la sogs pa'i rnam par dmigs pa zhes bya ba yin no /
yeṣām ācāryāṇāṃ matena paripiṇḍitālambanam eva tad ākāśānaṃtyāyatanasāmantakaṃ caturthadhyānabhūmikaskandhapaṃcakālambanam iti mataṃ /
teṣām ācāryāṇāṃ /
tatraika eva (Abhidh-k-vy 313) saṃmiśrālambano dharmopavicāra iti
slob dpon gang dag gi gzhung lugs kyis bzlums te dmigs pa kho na ste nam mkha' mtha' yas skye mched kyi nyer bsdogs de bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i phung po lnga char la dmigs pa yin no zhes bya bar 'dod pa'i slob dpon de dag gi ltar na ni de na chos la nye bar rgyu ba'i 'dres pa la dmigs pa gcig kho na yod do /
eka ūrdhvaga iti /
keṣāṃ pakṣe /
yeṣāṃ /
catvāro 'rūpisāmanta iti pakṣaḥ
gong mar 'gro ba gcig ces bya ba ni gang gi phyogs /
gzugs med nye bar bsdogs na bzhi /
zhes bya ba yin pa de dag gi phyogs yin no /
na hi maulānām iti vistaraḥ /
maulānām ārūpyāṇām adharo dhātur nālambanam adharabhūmikaṃ sāsravaṃ vastu nālambanam ity arthaḥ
gzugs med pa'i dngos gzhi rnams kyi ma yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzugs med pa'i dngos gzhi rnams kyi dmigs pa ni khams 'og ma ma yin te /
sa 'og ma pa'i zag pa dang bcas pa'i dngos po la mi dmigs so zhes bya ba'i tha tshig go /
paścāt pravedayiṣyāmīti /
na maulāḥ kuśalārūpyāḥ sāsravādharagocarā iti
'og nas bshad par bya'o zhes bya ba ni /
gzugs med dngos gzhi dge ba yi /
(III /
35c) prathameti vistaraḥ
spyod yul zag bcas 'og ma min /
zhes bya ba yin no /
prathamadvitīyadhyānabhūmikair aṣṭābhiḥ samanvāgataḥ tṛtīyacaturthadhyānabhūmikaiś caturbhiḥ bsam gtan dang po dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsam gtan dang po dang gnyis pa'i sa pa ni brgyad dang ldan no /
bsam gtan gsum pa dang bzhi pa'i sa pa ni bzhi dang ldan no /
katamair ity āha gang dag dang zhe na /
smras pa /
kliṣṭaiḥ /
gandharasālaṃbanān paryudasya /
tatra gandharasābhāvāt
dri dang ro la dmigs pa ma gtogs pa nyon mongs pa can rnams dang ste /
de na dri dang ro med pa'i phyir ro /
kathaṃ /
prathamadvitīyayor dhyānayor dvādaśopavicārāḥ santīty uktaṃ
ji ltar na bsam gtan dang po dang gnyis pa dag na yid kyi nye bar rgyu ba bcu gnyis yod par bshad ce na /
saumanasyopekṣopavicārāṇāṃ ṣaḍviṣayālambanavyavasthāpanāt /
tatra svabhūmyālambanā rūpaśabdaspraṣṭavyadharmālambanāḥ saumanasyopavicārāś catvāraḥ kliṣṭāḥ /
ye copekṣopavicārāḥ kliṣṭā eva catvāraḥ
yid bde ba dang btang snyoms kyi nye bar rgyu ba rnams kyi dmigs pa yul drug rnam par gzhag pa'i phyir ro /
de la 'dod pa'i khams su skyes pa gzugs na spyod pa'i dge ba'i sems ma thob pa ni rang gi sa pa la dmigs pa yid bde ba'i nye bar rgyu ba gzugs dang sgra dang reg bya dang chos la dmigs pa nyon mongs pa can bzhi dang btang snyoms kyi nye bar rgyu ba nyon mongs pa can bzhi po gang dag yin pa de dag kho na dang ldan pa ste /
taiḥ kāmadhātūpapanno rūpāvacarakuśalalābhī [Tib /
303]b samanvāgataḥ /
adharabhūmyupapanno hy ūrdhvabhūmikaiḥ kliṣṭaiḥ samanvāgato bhavati
sa 'og mar skyes pa ni sa gong ma pa'i nyon mongs pa can rnams dang ldan pa yin no /
nyon mongs pa can ma yin pa dri dang ro la dmigs pa bzhi dang ni ldan pa ma yin te /
na tu viśiṣṭaiś caturbhir gandharasālambanaiḥ de dag ni nyon mongs pa can ma yin pa'i phyir la /
teṣām akliṣṭatvāt /
rūpāvacarakuśalālābhitvāt /
ca /
nāsty akliṣṭarūpāvacaradharmalābha iti /
na taiḥ samanvāgataḥ /
tṛtīyacaturthadhyānabhūmikā api ṣaḍ evopekṣopavicārā uktāḥ
gzugs na spyod pa'i dge ba'i chos ma thob pa'i phyir ni gzugs na spyod pa'i chos nyon mongs pa can ma yin pa ma thob pa yin pas de dag dang mi ldan no /
btang snyoms kyi nye bar rgyu ba bsam gtan gsum pa dang bzhi pa'i sa pa dag kyang drug kho nar bshad de /
teṣāṃ ye svabhūmyālambanāḥ kliṣṭāḥ /
taiḥ samanvāgatas tathā
de dag gang gis pa la dmigs pa nyon mongs pa can gang dag yin pa de dag dang ldan no /
yau tu gaṃdharasālambanau /
na tau kliṣṭau /
ataḥ pūrvoktenaiva nyāyena na tābhyāṃ samanvāgataḥ
dri dang ro la dmigs pa gang dag yin pa de dag ni nyon mongs pa can ma yin te /
de'i phyir sngar bshad pa'i tshul kho nas de gnyis dang mi ldan no /
kliṣṭenaiveti /
nākliṣṭena kuśalasyābhāvāt /
lābhī rūpāvacarasyeti vistaraḥ
nyon mongs pa can gcig kho na dang zhes bya ba ni nyon mongs pa can ma yin pa dang ni ma yin pa ste /
kāmadhātūpapanna eva lābhī rūpāvacarasya kuśalasya cittasyānāgamyasaṃgṛhītasyāvītarāgaḥ kāmadhātoḥ sarvaiḥ kāmāvacarair aṣṭādaśabhir api samanvāgataḥ /
prathamadhyānabhūmikair daśabhir iti
dge ba ni med pa'i phyir ro /
gzugs na spyod pa'i dge ba'i sems thob pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dod pa'i khams kho nar skyes pa gzugs na spyod pa'i dge ba'i sems mi lcogs pa med pas bsdus pa thob par 'dod pa'i khams las 'dod chags dang ma bral ba ni 'dod pa na spyod pa bco brgyad po thams cad dang yang ldan no /
kathaṃ daśabhir ity āha /
saumanasyopavicāraiḥ kliṣṭair gaṃdharasālambanāv apāsyeti /
saumanasyopavicārāḥ sāmaṃtakeṣu na bhavaṃti
bsam gtan dang po'i sa pa ni bcu dang ldan zhes bya ba ji ltar bcu yin zhe na /
yid bde ba'i nye bar rgyu ba dri dang ro la dmigs pa ma gtogs pa nyon mongs pa can bzhi dang zhes bya ba smos te /
sāmantakānām upekṣendriyasaṃprayogitvāt /
ato maulasaṃgṛhītair eva saumanasyopavicāraiḥ kliṣṭaiḥ svabhūmyālambanaiś caturbhiḥ
nyer bsdogs rnams ni btang snyoms kyi dbang po dang mtshungs par ldan pa yin pa'i phyir nyer bsngogs dag na ni yid bde ba'i nye bar rgyu ba rnams med do /
samanvāgataḥ /
na tu gandharasālambanābhyāṃ /
maulakuśalālābhenākliṣṭalābhābhāvāt /
na hi kliṣṭaṃ dhyānam adharālambanam asti
de'i phyir yid kyi nye bar rgyu ba dngos gzhis bsdus pa rang gi sa la dmigs pa nyon mongs pa bzhi kho na dang ldan gyi dngos gzhi'i dge ba ma thob pas nyon mongs pa can ma yin pa'i rnyed pa med pa'i phyir dri dang ro la dmigs pa dag dang ni ma yin te /
ṣaḍbhir upekṣopavicārair anāgamyabhūmikair iti bsam gtan nyon mongs pa can 'og ma pa la dmigs pa ni med do /
atrāviśeṣābhidhānād upekṣopavicāraiḥ kliṣṭair api caturbhiḥ samanvāgataḥ sāmantakasaṃgṛhītaiḥ /
ṣaḍbhiś copekṣopavicāraiḥ kuśalaiḥ (Abhidh-k-vy 314) kāmadhātvālambanaiḥ svabhūmyālambanair api
mi lcogs pa med pa'i sa ba'i btang snyoms kyi nye bar rgyu ba drug dang zhes bya ba 'dir ni khyad par med par brjod pa'i phyir btang snyoms kyi nye bar rgyu ba nyer bsdogs kyi bsdus pa nyon mongs pa bzhi char dang yang ldan la btang snyoms kyi nye bar rgyu ba dge ba 'dod pa'i khams la dmigs pa drug dang rang gi sa la dmigs pa dag dang yang ldan no /
dvitīyatṛtīyacaturthadhyānārūpyajaiḥ pūrvavad iti /
kathaṃ /
sa eva kāmadhātāv upapanno lābhī rūpāvacarasya kuśalasya cittasyāvītarāgo dvitīyadhyānabhūmikair aṣṭābhiḥ
bsam gtan gnyis pa dang gsum pa dang bzhi pa dang gzugs med pa las skyes pa rnams dang ni snga ma bzhin no zhes bya ba ji lta bu zhe na /
'dod pa'i khams su skyes pa de nyid gzugs na spyod pa'i dge ba'i sems thob la 'dod chags dang ma bral ba ni bsam gtan gnyis pa'i sa pa dri dang ro la dmigs pa ma gtogs pa nyon mongs pa can brgyad kho na dang ldan te /
yair eva /
alābhī gandharasālambanān apāsya
ma thob pa gang dag kho na dang ldan pa yin no /
trtīyacaturthadhyānabhūmikaiś caturbhiḥ kliṣṭair eva bsam gtan gsum pa dang bzhi pa'i sa pa ni dri dang ro la dmigs pa dag ma gtogs pa bzhi kho na dang ldan no /
gandharasālambanau paryudasya /
ārūpyāvacareṇaikena kliṣṭenaiva /
anayā vartanyā mārgeṇa śeṣam anugantavyaṃ
gzugs med pa na spyod pa ni nyon mongs pa can gcig kho na dang ldan no /
srol 'dis te lam 'dis ni lhag ma yang khong du chud par bya'o /
kathaṃ /
prathamadhyānopapanno dvitīyadhyānabhūmikasya kuśalasya cittasyālābhī prathamadhyānabhūmikaiḥ sarvaiḥ samanvāgataḥ
ji lta zhe na /
bsam gtan dang por skyes pa bsam gtan gnyis pa'i sa pa'i dge ba'i sems ma thob pa ni bsam gtan dang po'i sa pa thams cad dang ldan no /
dvitīyadhyānabhūmikaiḥ kliṣṭair aṣṭābhiḥ bsam gtan gnyis pa'i sa pa ni nyon mongs pa can brgyad dang ldan no /
tṛtīyacaturthadhyānārūpyajaiḥ pūrvavat /
lābhī dvitīyadhyānabhūmikasya kuśalacittasya tadbhūmyavītarāgaḥ sarvaiḥ prathamadhyānabhūmikaiḥ
bsam gtan gsum pa dang bzhi pa dang gzugs med pa las skyes pa rnams dang ni snga ma bzhin no /
bsam gtan gnyis pa'i sa pa'i dge ba'i sems thob pa de las 'dod chags dang ma bral ba ni bsam gtan dang po'i sa pa thams cad dang ldan no /
dvitīyadhyānabhūmikaiṛ aṣṭābhiḥ /
caturbhiḥ saumanasyopavicāraiḥ kliṣṭaiḥ /
gandharasālambnāv apāsya /
caturbhiś copekṣopavicārair dvitīyadhyānasāmantakasaṃgṛhītaiḥ /
tṛtīyadhyānabhūmikais caturbhiḥ kliṣṭaiḥ /
gandharasālambanau paryudasya /
evaṃ caturthadhyānabhūmikaiḥ /
ārūpyāvacareṇaikena kliṣṭenaiva /
dvitīyadhyānopapannas tṛtīyadhyānabhūmikasya kuśalasya cittasyālābhī dvitīyadhyānabhūmikaiḥ sarvaiḥ samanvāgataḥ /
tṛtīyadhyānabhūmikaiś caturbhiḥ kliṣṭaiḥ /
caturthadhyānārūpyajaiḥ pūrvavat /
lābhī tṛtīyadhyānabhūmikasya kuśalacittasya tadbhūmyavītarāgaḥ sarvair dvitīyadhyānabhūmikaiḥ /
tṛtīyadhyānabhūmikaiś caturbhir upekṣopavicāraiḥ kliṣṭair gandharasālambanāv apāsya /
caturbhiś copekṣopavicārais tṛtīyadhyānasāmantakasaṃgṛhītaiḥ
bsam gtan gnyis pa'i sa pa ni brgyad dang ldan no /
dri dang ro la dmigs pa dag ma gtogs pa yid bde ba'i nye bar rgyu ba nyon mongs pa can bzhi dang btang snyoms nye bar rgyu ba bsam gtan gnyis pa'i nyer bsngogs kyis bsdus pa bzhi dang ldan no /
bsam gtan gsum pa'i sa pa ni dri dang rol dmigs pa dag ma gtogs par nyon mongs pa can bzhi dang ldan te /
bsam gtan bzhi pa'i sa pa dag kyang de dang 'dra'o /
gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can gcig kho na dang ldan no /
bsam gtan gsum pa'i sa pa'i dge ba'i sems thob pa de las 'dod chags dang ma bral ba ni bsam gtan gnyis pa'i sa pa thams cad dang ldan no /
bsam gtan gsum pa'i sa pa ni dri dang rol dmigs pa dag ma gtogs pa dang btang snyoms kyi nye bar rgyu ba nyon mongs pa can bzhi dang btang snyoms kyi nye bar rgyu ba bsam gtan gsum pa'i nyer bsdogs kyis bsdus pa bzhi dang ldan no /
caturthadhyānārūpyajaiḥ pūrvavat /
eṣā dik /
anayā diśā tṛtīyādiṣv api
bsam gtan bzhi pa dang gzugs med pa las skyes pa rnams dang ni snga ma bzhin no /
'di ni phyogs yin te /
dhyāneṣūpapannasya svabhūmyūrdhvabhūmikair upekṣopavicārair eva kliṣṭaiḥ kuśalaiś ca samanvāgamo yathāsaṃbhavaṃ yojyaḥ phyogs 'dis bsam gtan gsum pa dang bzhi pa dag tu skyes pa'i rang gis pa dang sa gong ma pa'i btang snyoms kyi nye bar rgyu ba nyon mongs pa can dang dge ba dag kho na dag dang mi ldan pa yang ci rigs par sbyar bar bya'o /
upekṣādharmopavicāreneti /
kāmāvacarasya nirmāṇacittasyopekṣāsaṃprayogitvāt /
apara āheti /
ayam eva śāstrakāraḥ /
na hi yo yasmād iti vistaraḥ
btang snyoms chos la nye bar rgyu ba zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i sprul pa'i sems ni btang snyoms dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
gzhan dag na re zhes bya ba ni bstan bcos mdzad pa 'di nyid yin no /
yaḥ pudgalaḥ yasmād rūpāder vītarāgaḥ /
na sa tad rūpādy ālambanam upavicarati /
katham upavicarati /
tatrānunīyate vā /
pratihanyate vā /
apratisaṃkhyāya vopekṣata ity evaṃ /
yadāpratisaṃkhyāyopekṣate nābhujati /
tadā 'kuśalatvam /
ato 'pratisaṃkhyāyeti viśeṣaṇam /
ataḥ sāsravā api na sarve /
kiṃ tarhi /
sāṃkleśikāḥ /
saṃkleśe bhavāḥ sāṃkleśikāḥ
gang zhig gang la 'dod chags dang bral ba de ni dmigs pa de la nye bar rgyu bar rigs pa ma yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang zag gang zhig gzugs la sogs pa gang las 'dod chags dang bral ba de ni gzugs la sogs pa'i dmigs pa de la nye bar rgyu ba ma yin no /
ji ltar nye bar rgyu bar byed ce na /
de la rjes su chags par yang byed /
khong khro bar yang byed /
so sor ma brtags par btang snyoms su'ang byed pa ste zhes bya ba de lta bur ro /
gang gi tshe so sor brtags te btang snyoms su byed pa de'i tshe ni gtong ngar mi byed pas dge ba nyid yin te /
de'i phyir so sor ma brtags par zhes khyad par du byas so /
de lta bas na yid bde ba la sogs pa zag pa dang bcas pa dag kyang thams cad ni nye bar rgyu ba ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
kun nas nyon mongs pa pa rnams yin te /
saṃkleśānukūlāḥ /
yaiḥ saumanasyādibhir mano viṣayān upavicarati /
yeṣāṃ pratipakṣeṇa ṣaṭ sātatā vihārā iti
kun nas nyon mongs pa dang mthun pa dag ste /
yid bde ba la sogs pa gang dag gis yid yul rnams la nye bar rgyu bar byed pa yin no /
yeṣāṃ sāṃkleśikānāṃ prativyūhena /
satataṃbhavāḥ sātatāḥ /
vihārā yogaviśeṣā bhavaṃti /
te ca ṣaṭ /
katham ity āha /
cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā naiva sumanā bhavati /
nānunīyate /
na durmanā na pratihanyate
gang dag gi gnyen por rtag tu yod pa drug gnas pa zhes bya ba ni kun nas nyon mongs pa gang dag gi gnyen por rtag tu 'byung ba ni rtag tu yod pa ste gnas shing rnal 'byor gyi khyad par du byed pa yin ba ste de dag kyang drug go /
ji lta zhe na /
bshad pa mig gis gzugs rnams mthong nas yid bde bar yang mi 'gyur te rjes su chags par yang mi 'gyur zhing yid mi bde bar yang mi 'gyur te /
khong khro bar yang mi 'gyur la btang snyoms su gnas shing gtod par mi byed do /
upekṣako bhavati (Abhidh-k-vy 315) nābhujati ji ltar gtod par mi byed cing so sor ma brtags par ram /
kathaṃ nābhujati /
kim apratisaṃkhyāyāho svit pratisaṃkhyāyeti /
viśeṣayann āha /
smṛtimān saṃprajānann iti /
smṛtisaṃprayuktayā prajñayā pratisamīkṣamāṇa ity arthaḥ
'on te so sor brtags te zhe na /
khyad par du bya ba'i phyir dran pa dang ldan zhing shes bzhin du zhes bya ba smos te /
dran pa dang mtshungs par ldan pa'i shes rab kyis yid la brjod cing zhes bya ba'i tha tshig go /
evaṃ yāvan manasā dharmān vijñāyeti /
viṣayaṣaṭkabhedāt ṣaṭ sātatā iti
de bzhin du yid kyis chos rnams shes nas zhes bya ba'i bar du zhes bya ba ni yul drug tha dad pa'i sgo nas rtag tu yod pa drug yin no /
na hy arhata iti vistaraḥ /
arhato laukikaṃ kuśalaṃ sāsravaṃ dharmālambanaṃ dharmāyatanālambanam adhigamadharmālaṃbanaṃ vā saumanasyam asti
dgra bcom pa la yang med pa ma yin pas zhes bya ba ni dgra bcom pa la 'jig rten pa'i dge ba zag pa dang bcas pa'i chos la dmigs pa ste /
chos kyi skye mched drug la dmigs pa'am rtogs pa'i chos la dmigs pa'i yid bde ba yod de /
tasya hi buddhasāṃtānikāṃ guṇān saṃmukhīkurvataḥ kuśalam saumanasyam utpadyate de sangs rgyas kyi rgyud la mnga' ba'i yon tan rnams mngon du byed pa na yid bde ba dge ba skye bas 'di ni dgag pa yin bar mi rung ngo /
na tasyaiṣa pratiṣedho yujyate /
kasya tarhi /
yat tu tatsāṃkleśikaṃ manasa upavicārabhūtaṃ /
tasyaiṣa pratiṣedho lakṣyate /
tasmāt sāsravā api na sarve saumanasyādaya upavicārā iti
'o na gang zhig ce na /
'di ni kun nas nyon mongs pa'i yid kyi nye bar rgyu ba de dgag pa yin par mngon no /
de lta bas na yid bde ba la sogs pa zag pa dang bcas pa dag kyang thams cad ni nye bar rgyu ba ma yin no zhes bya'o /
atra bhadantānaṃtavarmā āha /
ayuktam etat
'di la btsun pa go cha mtha' yas na re /
de ni rigs pa ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
sūtre 'nyathānirdeśāt /
sūtre hi bhagavatā na sāṃkleśikā evopavicārā uktāḥ
mdo las gzhan du bstan pa'i phyir te /
bcom ldan 'das kyis mdo las ni kun nas nyon mongs pa dag kho na yid kyi nye bar rgyu ba yin par ni ma bshad kyi /
evaṃ hy āha /
tatra bhikṣavo ya ime ṣaṭ saumanasyopavicārāḥ
'di skad du dge slong dag de las yid bde ba'i nye bar rgyu ba drug po gang dag yin pa de dag la brten cing gnas te /
tān āśritya tān pratiṣṭhāya /
ya ime ṣaṭ saumanasyopavicārāḥ
yid mi bde ba'i nye bar rgyu ba drug po gang dag yin pa de dag spongs shig /
tān prajahīta /
tatra bhikṣavo ya ime ṣaḍ upekṣopavicārāḥ /
tān āśritya tān pratiṣṭhāya
dge slong dag de la btang snyoms kyi nye bar rgyu ba drug po gang dag yin ba de dag la brten cing gnas te yid bde ba'i nye bar rgyu ba drug po gang dag yin pa de dag spongs shig /
ya ime ṣaḍ upekṣopavicārāḥ /
tān prajahīta /
dve bhikṣavo upekṣe /
nānātvasaṃniśritā ekatvasaṃniśritā ca /
tatra bhikṣavo yeyam ekatvasaṃniśritā upekṣā /
tām āśritya tām adhiṣṭhāya /
yeyaṃ nānātvasaṃniśritā upekṣā
dge slong dag btang snyoms ni gnyis te /
tha dad pa nyid la brten pa dang gcig pa nyid la brten pa'o /
dge slong dag de la gcig pa nyid la brten pa'i btang snyoms gang yin pa de la brten cing gnas te tha dad pa nyid la brten pa'i btang snyoms gang yin pa de yang spongs shig ces bshad de /
tāṃ prajahīteti /
etasmāt sūtrāj jñāyate /
na sāṃkleśikā eva saumanasyādaya upavicārā iti
de lta bas na mdo 'di dang sbyar na yid bde ba la sogs pa'i nye bar rgyu ba ni kun nas nyon mongs pa kho na ma yin no zhes bya bar shes so zhes zer ro /
tad etad ajñāpakaṃ de ni khungs su mi rung ste /
prahāṇavacane 'pi sāṃkleśikatvavinivṛtteḥ spang bar gsungs kyang kun nas nyon mongs pa nyid yin par mi ldog go /
na hītareṇetarasya saṃniśrayaprahāṇavacane 'pi saty eṣāṃ manopavicārāṇāṃ sāṃkleśikatvaṃ vinivartate /
anyathāsaṃbhavāt /
evaṃ āha /
mānaṃ niśritya māna eva prahātavya iti
gcig la brten nas cig shos spang bar gsungs su zin kyang yid kyi nye bar rgyu ba 'di dag kun nas nyon mongs pa nyid yin pa ni mi ldog ste /
gzhan du'ang srid pa'i phyir ro /
'di skad du nga rgyal nyid nga rgyal la brten nas spang bar bya'o zhes gsungs mod kyi /
na tu jātu kvacin māno vyavadānikaḥ saṃbhavati nga rgyal ni nam du yang gang du yang rnam par byang ba yin par mi srid do /
tasmāt kleśānāṃ parasparavirodhena vṛtter vṛttyantarasya cāpekṣayā guṇavattvāt /
gurulāghavaṃ abhisaṃdhāya sūtre vacanād adoṣaḥ
de lta bas na /
nyon mongs pa rnams phan tshun 'gal bar 'jug pas 'jug pa gzhan la ltos na yon tan dang ldan pa yin pa'i phyir lci ba dang yang ba la dgongs te mdo las gsungs pas nyes pa med do /
nandādayo 'tra nidarśanaṃ /
ataś caitad evaṃ /
yad upekṣopavicārāṇām upekṣopavicārān eva prahāṇāya saṃniśrayatvena dideśa bhagavān
'dir dpe ni dga' bo la sogs pa lta bu yin no /
de'i phyir 'di ni bcom ldan 'das kyis spang bar bya ba'i phyir btang snyoms dag kho na rten nyid du bstan pa yin te /
dve bhikṣava upekṣe ityādivacanāt /
nanu ca gardhāśritanaiṣkramyāśritabhedena ṣaṭtriṃśac chāstṛpadānīti vacanāt siddham eṣāṃ sāṃkleśikavyavadānikatvaṃ vaibhāṣikamatānusārāt
dge slong dag btang snyoms ni gnyis te zhes bya ba la sogs pa gsungs pa'i phyir ro zhen pa la brten pa dang nges par 'byung ba la brten pa'i bye brag gis ston pa'i bka' sum cu rtsa drug 'byung bas 'di dag kun nas nyon mongs pa dang rnam par byang ba nyid yin par grub pa ma yin nam zhe na /
bye brag tu smra ba'i gzhung lugs dang mthun par byed pa'i phyir nyes pa med do /
adoṣaḥ /
ācāryasyāpi manopavicāravyatiriktās tatra saumanasyādayas saṃti
slob dpon gyi ltar na yang de na yid kyi nye bar rgyu ba las ma gtogs pa'i yid bde ba la sogs pa yod do /
punas ta eveti vistaraḥ /
ta evāṣṭādaśopavicārāḥ kecid bhavāśritā adhiṣvaṃgāśritāḥ
yid bde ba la sogs pa de dag nyid ces bya ba rgyas par 'byung ba ni nye bar rgyu ba bco brgyad po de dag nyid kha cig ni zhen pa la brten pa ste /
mngon par zhen pa la brten pa yin no /
kecin naiṣkramyāśritāḥ /
naiṣkramyaṃ niṣkramabhāvaḥ saṃkleśāt saṃsāraduḥkhād vā
kha cig ni nges par 'byung ba nyid la brten pa ste nges par 'byung ba'i ngo bo ni nges par 'byung ba nyid de kun nas nyon mongs pa'am 'khor ba'i sdug bsngal las so /
gardhanaiṣkramyāśritabhedena /
dvāv aṣṭādaśakau ṣaṭtriṃṣac chāstṛpadāni
zhen pa dang nges par 'byung ba nyid la brten pa'i bye brag gis bco brgyad phrag gnyis na ston pa'i bka' sum cu rtsa drug go /
tadbhedasya teṣāṃ manopavicārānāṃ dvidhābhedasya (Abhidh-k-vy 316) śāstrā buddhena gamitatvād deśitatvād yathāsūtraṃ de dag gis bye brag ste yid kyi nye bar rgyu ba de dag gis bye brag rnam pa gnyis ston pa sangs rgyas kyis bka' stsal cing bshad pa'i phyir te /
mdo las ji skad 'byung ba bzhin no /
(36, 37) kleśakarmavastūnīti prajñāpitam iti /
kleśās trīṇi dvayaṃ karma sapta vastv iti vacanāt
sngar rten cing 'brel par 'byung ba de yang mdor bsdu na nyon mongs pa dang las dang gzhi rnams so zhes bstan pa zhes bya ba ni /
nyon mongs gsum mo las gnyis so /
gzhi bdun zhes 'byung ba'i phyir ro /
evaṃ karmāṇi vipākotpattāv iti /
āsannaṃ kāraṇam ity adhikṛtaṃ /
kleśo 'pi hi kāraṇaṃ vipākasya /
tat tu viprakṛṣṭaṃ /
(III /
38) te ca vyākhyātā iti /
mṛtyūpapattibhavayor antarābhavatīha yaḥ
las rnams kyang rnam par smin pa bskyed par bya ba la de bzhin zhes bya ba ni las rnams kyang de dang 'dra bar rnam par smin pa bskyed par bya ba la nye ba'i rgyu yin no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
nyon mongs pa yang rnam par smin pa'i rgyu yin mod kyi de ni thag ring ba yin no /
de dag ni bshad zin to zhes bya ba ni /
'dir gang 'chi dang skye ba yi /
srid pa'i bar du 'byung ba'o /
zhes bya ba dang de ni 'chi ba'i sngon rol te /
sa punarmaraṇāt pūrvam upapattikṣaṇāt para iti skye ba'i skad cig phan chad do /
zhes 'byung bas bshad zin to /
vacanāt vyākhyātāḥ /
na paryavasthānaiḥ svataṃtrair iti /
īrṣyāmātsaryakrodhamrakṣaiḥ /
svātantryam eṣām /
avidyānirmuktair anyakleśair asaṃprayogāt
kun nas dkris pa tshig rkya thub pa rnams kyis ni ma yin no zhes bya ba ni phrag dog dang ser sna dang khong khro ba dang 'chab pa rnams kyis te /
'di dag ni chig rkya thub pa yin te /
ma rig pa ma gtogs pa nyon mongs pa gzhan dang mtshungs par mi ldan pa'i phyir ro /
avidyā hi sarvatraiva vidyata iti /
na tatsaṃprayogenāsvātantryaṃ /
āhrīkyādibhis tv anyakleśasaṃprayuktaiḥ pratisaṃdhibaṃdho na pratiṣidhyate
ma rig pa ni thams cad na yod pa nyid pas de dang mtshungs par ldan pas ni chig rkya mi thub pa ma yin no /
ngo tsha ba med pa la sogs pa nyon mongs pa gzhan dang mtshungs par ldan pa dag gis ni nying mtshams sbyor bar dgag pa med do /
yady api sāvasthā mandiketi vistaraḥ /
yady api sā maraṇāvasthā cittacaittasamudācārasyāpaṭutvāt
gnas skabs de zhan pa yin mod kyi zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'chi ba'i gnas skabs de /
'chi 'pho skye ba btang snyoms la /
upekṣāyāṃ cyutodbhavāv iti vedanāmāndyāt zhes 'byung ba'i phyir sems dang sems las 'byung ba'i rgyu ba mi gsal ba'i phyir /
yas tu pudgalo yatra kleśe 'bhīkṣṇaṃ satataṃ caritaḥ pravṛttaḥ āsannaś ca maraṇakālasya pudgalasya /
tadānīṃ maraṇakāle sa eva kleśaḥ samudācarati samutthāya mithyāḍrṣṭyādir api
gzhan pa yin mod kyi gang zag gang zhig gis nyon mongs pa gang la yang dang yang du ste rtag tu dang 'chi ba'i tshe dang nye bar spyad cing byung ba'i gang zag de la ni 'chi ba'i dus de'i tshe 'jig tshogs dang mthar 'dzin pa la sogs pa nyon mongs pa de dag nyid kun du 'byung ngo /
pūrvāvedhāt pūrvākṣepāt /
pūrvābhyāsād ity arthaḥ
sngon 'phangs pa'i phyir zhes bya ba ni sngon bskyed pa'i phyir sngon goms pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
atha vā yo 'sau tadānīṃ kleśa upatiṣṭhate /
tasya pūrvaṃ phalabhāvena parigrahāvedhāt ākṣepāt
yang na de'i tshe nyon mongs pa nye bar gnas pa gang yin pa de snga ma'i 'bras bu'i ngo bor nye bar bzung zhing 'phangs la bskyed pa yin pa'i phyir de'i tshe de nye bar gnas so /
sa tadānīm upatiṣṭhata iti /
kāmarūpadhātvor aparisaṃkhyānāt /
sarva eva catvāro bhavāḥ santīti
'dod pa dang gzugs kyi khams dag na ni chad pa ma smos pas srid pa bzhi po thams cad yod ces bya ba ni gsum kho na gzugs med pa'i khams dag na yod la /
traya evārūpyeṣu /
ārūpyeṣv eva ca traya iti avadhāraṇāt /
anayor itarayor dhātvor bhavacatuṣṭayaṃ tu jñātaṃ bhavati
gzugs med pa'i khams dag kho na ni gsum yod do zhes nges par gzung ba'i phyir khams gzhan nyid na srid pa bzhi char yod do zhes bya bar gnang bar byas pa yin no /
(III /
39-41) niṣyandābhāvād iti /
mūtrapurīṣābhāvād ity arthaḥ
rgyu mthun pa med pa'i phyir zhes bya ba ni gcin dang phyi sa med pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
sūkṣmāṇāṃ vā sūkṣmā iti /
sūkṣmāṇāṃ sa sūkṣma āhāraḥ
yang na phra mo rnams kyi yin pas phra mo ste zhes bya ba ni zas phra mo'o /
byis pa ni skyes ma thag pa'o /
bālakā jātamātrāḥ /
svedajantukādayo yūkādayaḥ /
ādiśabdena garbhasthāḥ
drod gsher las skye ba la sogs pa ni shig la sogs pa ste /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mngal na 'dug pa bsdu'o /
kavaḍīkārāhārāḥ /
kāma iti /
kāmadhātāv eva kavaḍīkārāhāra ity avadhāraṇaṃ
kham gyi zas ni 'dod pa na zhes bya ba ni 'dod pa'i khams kho na kham gyi zas yod do zhes bya bar nges par bzung ba yin no /
kasmād ity āha ci'i phyir zhe na /
tadvītarāgāṇāṃ kavaḍīkārāhāravītarāgāṇāṃ tatra rūpārūpyadhātvor upapatteḥ smras pa /
de'i 'dod chags dang bral ba ste kham gyi zas kyi 'dod chags dang bral ba rnams gzugs kyi khams der skye ba'i phyir ro /
kavaḍīkṛṭyābhyavaharaṇāt piṇḍīkṛtya gilanāt kavaḍīkāraḥ /
kavaḍīkṛtyābhyavaharaṇaṃ punar mukhena nāsikayā grāsavyavacchedād iti gandharasaspraṣṭavyāyatanāni sarvāṇy eva kavaḍīkāra ity ukte pṛcchati chāyātapajvālāprabhāsu (Abhidh-k-vy 317) teṣāṃ gandhādīnāṃ katham āhāratvaṃ
kham du byas te mid pa'i phyir zhes bya ba ni kham bur byas te rdog pa'i phyir kham yin no /
de kham du byas te mid pa yang bza' ba'i phyir sna dang lces kham du bcad nas so /
dri dang ro dang reg bya'i skye mched thams cad kham yin no zhes bshad pa dang grib ma dang nyi ma dang me dang 'od dag la yod pa de dag ji ltar zas nyid yin zhes 'dri bar byed de /
na hi tatratyānāṃ gaṃdhādīnāṃ kavaḍīkṛtyābhyavaharaṇam astīti de dag la yod pa'i dri la sogs pa kham du byas te mid pa ni med do zhe na /
bāhulyena kila eṣa nirdeśa iti /
na tatratyānāṃ gandhādīnāṃ kavaḍīkāratvam iti pratipadyate
'di ni phal cher bstan pa yin no zhes grag ces bya ba ni de dag la yod pa'i dri la sogs pa kham du byed pa nyid do zhes bya bar ni mi ston gyi /
bāhulikas tu nirdeśaḥ /
kāme tryāyatanātmaka iti
'dod pa na skye mched gsum gyi bdag nyid do zhes bya ba ni phal che ba bstan par zad do /
kilaśabdaḥ paramatena svābhiprāyo 'dhikriyate grag ces bya ba'i sgra ni gzhan gyi gzhung lugs yin pa'o /
rang gi bsam pa bstan pa'i phyir /
yāny api tv iti vistaraḥ /
yāny api tu nābhyavahriyaṃte chāyādiṣu sthitiṃ cāharaṃti yāpanāṃ cāharaṃtī /
tāny api sūkṣma āhāraḥ
gang dag mi mid pa rang la zhes bya ba rgyas par smos te /
grib ma la sogs pa la yod pa /
gang dag mi mid la gnas par yang byed 'tsho bar yang byed pa de dag kyang zas phra mo yin te khrus dang lus ma nye ba yin no /
snānābhyaṃgavat /
yathā snānaṃ cābhyaṃgaś ca na kavaḍīkṛtyābhyavahriyate /
āhāraś ca /
tadvad iti /
svākṣamuktānanugrahād iti /
svākṣasya svendriyasya tenānanugrahāt
dper na khrus dang lus ma nye ba lta bu kham du byas te /
yang mi mid mod kyi 'on kyang zas kyang yin pa de dang 'dra'o /
rang dbang grol la mi phan phyir /
zhes bya ba ni des rang dbang ste /
muktānāṃ ca /
kāmadhātor anāgāmyarhatām ananugrahāt /
na rūpāyatanam āhāraḥ
rang gi dbang po la mi phan pa'i phyir dang 'dod pa'i khams las grol ba'i phyir mi 'ong ba dang dgra bcom pa rnams la mi phan pa'i phyir gzugs kyi skye mched zas ma yin no /
rūpāyatanaṃ cābhyavahārakāla iti /
yasmin kāle antarmukhapraviṣṭa āhāro bhujyate cakṣurviṣayātītaḥ
gzugs kyi skye mched ni mid pa'i tshe zhes bya ba ni gzugs kyi skye mched de gang gi tshe zas kha'i nang du bcug ste za zhing mig gi yul las 'das pa de'i tshe rang gi dbang po ste /
tasmiṃ kāle svam indriyaṃ cakṣurindriyaṃ tanmahābhūtāni ca tasyendriyasya /
yāni mahābhūtāni āśrayaḥ /
tāni nānugṛhṇāti tad rūpāyatanaṃ /
kuta evānyānīndriyāṇi śrotrādīny anugrahīṣyati /
aviṣayatvāt /
aviṣayo hi śrotrādīnāṃ rūpāyatanaṃ
mig gi dbang po'am de'i 'byung ba chen po bzhi ste dbang po de'i rten 'byung ba chen po gang dag yin pa de dag la yang /
phan mi 'dogs na yul ma yin pa'i phyir rna ba la sogs pa'i dbang po gzhan dang gzhan dag la phan 'dogs pa lta smos kyang ci dgos te gzugs kyi skye mched ni rna ba la sogs pa'i yul ma yin no /
dṛśyamānaṃ tarhi bhojanakāle 'nugrahīṣyatīty ata āha 'o na zas bshams pa'i tshe mthong ba phan 'dogs par 'gyur ro zhe na /
yadāpi ca dṛśyamāna iti vistaraḥ /
atha katham idaṃ gamyate
de'i phyir /
gang gi tshe mthong ba na zhes bya ba rgyas par smos so /
tadāpi tadālambanaḥ sukhavedanīyaḥ sparśa āhāro na rūpam iti /
ata āha /
muktānām iti vistaraḥ
'on te de'i tshe yang de la dmigs pa bde ba myong bar 'gyur ba'i reg pa zas yin gyi gzugs ni ma yin no zhes bya ba 'di ji ltar shes she na /
yadi tad dṛṣyamānam āhārakṛtyaṃ kuryāt grol ba zhes bya bar rgyas par smos te /
muktānām anāgāmyarhatāṃ kavaḍīkārāhāravītarāgāṇāṃ sumanojñam apy āhāraṃ paśyatāṃ anugrahaṃ kuryāt /
yathā gandharasaspraṣṭavyāyatanāni indriyamahābhūtānām anugrahaṃ kurvanty abhyavahārakāle /
tasmāt tadālambanaḥ sukhavedanīyaḥ sparśa āhāro bhavatīti siddhaṃ
gal te de mthong ba na zas kyi bya ba byed par gyur na ni grol ba'i phyir mi 'ongs ba dang dgra bcom pa kham gyi zas kyi 'dod chags dang bral ba zas shin tu yid du 'ong ba mthong ba rnams la yang ji lta mid pa'i dri dang ro dang reg bya'i skye mched rnams kyis dbang po dang 'byung ba chen po rnams la phan 'dogs pa ltar phan 'dogs par 'gyur ro /
de lta bas na de la dmigs pa bde ba myong bar 'gyur ba'i reg pa zas yin no zhes bya bar grub po /
sparśasaṃcetanāvijñā iti vijñety ādantam etat reg dang sems pa rnam shes ni /
zhes bya ba la /
prajñeti yathā /
vijñānam ity arthaḥ /
kavaḍīkārāhāras tryāyatanātmakatvāt sāsrava iti siddhaḥ
rnam shes zhes bya ba ni rnam par shes pa zhes bya ba'i tha tshig go /
kham gyi zas ni skye mched gsum gyi bdag nyid yin pa'i phyir zag pa dang bcas pa'o zhes bya bar grub po /
trayas tu sparśādayaḥ sāsravā anāsravāś ca saṃbhavantīti atas ta eva viśeṣitāḥ reg pa la sogs pa gsum zag pa dang bcas pa dang zag pa med pas srid pa yang de'i phyir de dag kho na zag bcas zhes khyad par du byas pa yin no /
sāsravā iti /
na caivam anāsravā dharmā iti /
na caivaṃ te bhūtānāṃ sthitaye yāpanāyai sambhavaiṣiṇāṃ cānugrahāyeti
zag pa med pa'i chos rnams ni de lta ba ma yin no zhes bya ba de dag ni de ltar sems can byung ba rnams gnas par byed pa dang 'tsho bar byed pa dang srid pa tshol bar byed pa rnams la phan par byed pa ma yin no /
manonirjātatvād iti /
nirvṛtter iti na tūpapatteḥ
yid las skyes pa'i phyir zhes bya ba ni 'grub cing skye ba'i phyir ro zhes bya ba yin no /
mana ity avadhāraṇaṃ yid ces bya ba ni nges par bzung ba yin no /
ata eva bravīti /
śuklaśoṇitādikaṃ kiṃcid bāhyam anupādāya bhāvād iti
de nyid kyi phyir phyi'i khu chu dang khrag la sogs pas cung zad kyang rgyur byas pa med pa'i phyir zhes bya ba la sogs pa smos te /
ādiśabdena kardamapuṣpādīnāṃ grahaṇaṃ sogs pa zhes bya ba'i sgras ni 'dam rdzab dang me tog la sogs pa bsdu'o /
(Abhidh-k-vy 318) upapattyabhimukhatvāt abhinirvṛttir iti /
upapattyabhimukhī nirvṛttir janmāsyeti abhinirvṛttiḥ
skye ba la mngon du phyogs pa'i phyir mngon par 'grub pa ste zhes bya ba ni 'di la mngon par 'grub pa ste 'byung ba skye ba la mngon du phyogs pa yod pas na mngon par 'grub pa'o /
savyābādham iti saduḥkhaṃ /
savyābādham abhinirvartyeti /
idam atra jñāpakaṃ /
antarābhavo 'bhinirvṛttir iti
gnod pa dang bcas pa zhes bya ba ni sdug bsngal dang bcas pa'o /
'dir srid pa par ma ni mngon par 'grub pa yin no zhes bya ba'i khungs ni gnod pa dang bcas pa mngon par grub nas zhes bya ba 'di yin no /
tathāsti pudgala iti vistaraḥ /
asmāt sūtrāc catuṣkoṭikād abhinirvṛttir antarābhava iti /
asti pudgalo yasyābhinirvṛttisaṃyojanaṃ prahīṇaṃ nopapattisaṃyojanaṃ prahīṇaṃ nopapattisaṃyojanaṃ
de bzhin du gang zag kyang yod ces rgyas par 'byung ba ni mdo 'di las mu bzhi gsungs pa'i phyir srid pa bar ma ni mngon par 'grub pa yin te /
gang gi mngon par 'grub pa'i kun du sbyor ba ma spangs la skye ba'i kun du sbyor ba ma spangs pa'i gang zag kyang yod /
asti yasyopapattisaṃyojanaṃ prahīṇaṃ nābhinirvṛttisaṃyojanaṃ /
asti yasyābhinirvṛttisaṃyojanaṃ ca prahīṇaṃ upapattisaṃyojanaṃ ca
gang gi skye ba'i kun du sbyor ba spangs la mngon par 'grub pa'i kun du sbyor ba ma yin pa yang yod /
gang gi mngon par 'grub pa'i kun du sbyor ba yang spangs la skye ba'i kun du sbyor ba yang spangs pa yang yod /
asti yasya naivābhinirvṛttisaṃyojanaṃ prahīṇaṃ nopapattisaṃyojanaṃ gang gi mngon par 'grub pa'i kun du sbyor ba yang ma spangs la /
skye ba'i kun du sbyor ba yang ma spangs pa yang yod do /
dvidhātuvītarāgasyeti /
kāmarūpadhātuvītarāgasyeti /
anāgāmina iti viśeṣaṇaṃ
khams gnyis las 'dod chags dang bral zhes bya ba ni 'dod pa dang gzugs kyi khams las 'dod chags dang bral ba'o /
phyir mi 'ong ba zhes bya ba ni khyad par du bya ba yin te /
pṛthagjanānāṃ antarābhavasaṃyojanasyātyantāprahāṇāt /
tad dhi bhikṣavaḥ prahīṇaṃ yad āryayā prajñayā prahīṇam iti vacanāt /
tasya ca punarbhāvitvāt /
tatra prathamā koṭir dvidhātuvītarāgasyānāgāminaḥ
dge slong dag gang 'phags pa'i shes rab kyi spangs pa de ni spangs pa yin no zhes 'byung bas so so'i skye bo rnams kyi srid pa bar ma'i kun du sbyor ba ni gtan du spangs pa ma yin pa'i phyir de'i ni yang 'byung ba yin pa'i phyir ro /
de la mu dang po ni phyir mi 'ong ba khams gnyis las 'dod chags dang bral ba'o /
dvitīyāntarāparinirvāyiṇaḥ /
tṛtīyārhataḥ /
caturthī tadanyeṣām asmadādeḥ
gnyis pa ni bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba'o /
gsum pa ni dgra bcom pa'o /
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa ste /
pṛthagjanasya āryasya cāvītarāgasya kāmadhātuvītarāgasya rūpadhātāv upapadyamānasya ceti de dag las gzhan pa bdag cag la sogs pa lta bu dang 'phags pa 'dod chags dang bral ba ste /
'dod pa'i khams las 'dod chags dang bral ba gzugs kyi khams su skye bar 'gyur ba'o /
bhūtā vārhanta iti /
pūrvam evoktaḥ paryāyaḥ /
bhūtā utpannāḥ saṃbhavaiṣiṇo 'ntarābhavikā iti /
idānīm ayam aparaḥ paryāyaḥ
yang na byung ba ni dgra bcom pa'o zhes bya ba ni gong du ni rnam grangs 'di skad du byung ba ni skyes pa rnams so /
srid pa tshol ba ni srid pa bar ma rnams so zhes bshad pa yin no /
da ni rnam grangs gzhan te /
bhūtā arhantas traidhātukavītarāgatvāt 'byung ba ni khams gsum pa las 'dod chags dang bral ba yin pa'i phyir dgra bcom pa'o /
saṃbhavaiṣiṇaḥ satṛṣṇāḥ /
traidhātuke saṃbhavaiṣitvāt /
sthitaya iti /
avasthāpanāya /
anugrahāyeti /
punarbhavāya saṃbhavāyety arthaḥ /
sarve 'py ubhayatheti /
sarve 'pi catvāra āhārāḥ /
bhūtānāṃ sattvānāṃ sthitaye 'nugrahāya ca
srid pa tshol ba rnams ni srid pa dang bcas pa dag ste /
khams gsum du srid pa tshol ba'i phyir ro /
gnas par byed pa zhes bya ba ni gnas par 'gyur bar byed pa'o /
phan 'dogs par byed pa zhes bya ba ni yang srid pa 'byung bar byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
tathā saṃbhavaiṣiṇām iti /
yuktaṃ tāvan manaḥsaṃcetanā karmasvabhāvatvāt /
tatprabhāvitaṃ ca vijñānaṃ bījaṃ /
sparśo 'pi tatsaṃprayukto bhavaty anugrahāyeti /
kavaḍīkāras tu kathaṃ saṃbhavaiṣinām anugrahāyeti /
ata ucyate /
kavaḍīkāro 'pi hīti vistaraḥ
thams cad kyang gnyi ga yin zhes bya ba ni zas bzhi po thams cad kyang sems can byung ba rnams gnas par byed pa yang yin phan 'dogs par byed pa'ang yin la sred pa tshol bar byed pa rnams la yang de dang 'dra'o /
re zhig las kyi rang bzhin yin pa'i phyir yid la sems pa dang des rab tu phye ba rnam par shes pa'i sa bon de dang mtshungs par ldan pa reg pa yang phan 'dogs par byed pa yin no zhes bya bar rigs na /
kham go ji ltar srid pa tshol bar byed pa rnams la phan 'dogs par byed pa yin zhe na /
de'i phyir kham gyi zas kyang zhes bya ba rgyas par smos te /
tadrāgiṇām iti /
kavaḍīkārarāgiṇāṃ /
punarbhavāya saṃvartata iti asya jñāpanārtham idaṃ sūtrapadam upanyasyate /
uktaṃ hi bhagavateti vistaraḥ /
tatra rogādibhiḥ paṃca upādānaskaṃdhā uktāḥ
de la chags pa rnams zhes bya ba khams la chags pa rnams so /
yang 'byung bar byed pa yin zhes bya ba 'di shes par bya ba'i phyir /
bcom ldan 'das kyis gsungs so zhes bya ba mdo rgyas par 'god par byed do /
de la nye bar len pa'i phong po lnga ni nad la sogs par bshad la /
tasya rogasya catvāra āhārā mūlaṃ nad de'i rtsa ba zas bzhi yin la /
mūlaṃ ca hetur iti anena kavaḍīkāro 'pi tadrāgiṇāṃ punarbhavāya saṃvartata iti siddhaṃ /
anye punar jarāmaraṇasya pratyaya ity etad evodāharaṇaṃ bruvate
rtsa ba yang rgyu yin bas 'dis na kham gyi zas kyang de la chags pa rnams kyi yang srid pa 'byung bar byed pa yin no zhes bya ba grub po /
gzhan dag ni rga shi'i rkyen yin no zhes bya ba 'di kho na dper rjod par byed de /
asmāj janmanaḥ pareṇa jarāmaraṇaṃ vyavasthāpitam ity abhiprāyaḥ tshe 'di nas pha rol du rga shi rnam par gzhag pa yin no snyam du bsams pa yin no /
kavaḍīkāro 'pi bhūtānāṃ sattvānām ihasthitaya iti yuktaṃ pratyakṣatvāt mngon sum yin pa'i phyir khams ni sems can byung ba rnams 'dir gnas par byed pa yin no zhes bya bar rigs so /
tathā sukhavedanīyaḥ sparśo vijñānaṃ cānugrāhakam ity uktaṃ /
atha manaḥsaṃcetanā katham iti /
ata idam ucyate /
manaḥsaṃcetanāpi ceti vistaraḥ /
ata eva manaḥsaṃcetanāgrahaṇena sparśavijñāne api gṛhīte bhavataḥ /
tatsaṃprayogitvāt /
pradrutā iti prasṛtāḥ
de bzhin du bde ba myong bar 'gyur ba'i reg pa dang rnam par shes pa yang phan 'dogs par byed pa yin no zhes ni bshad na /
'o na yid la sems pa go ji ltar zhe na /
de'i phyir yid la sems pa yang zhes bya ba 'di rgyas par smos so /
de nyid kyi phyir yid la sems pa smos pas reg pa dang rnam par shes pa dag kyang smos pa yin te /
de dang mtshungs par ldan pa yin pa'i phyir ro /
saṃgītiparyāya ity abhidharmaśāstre song ste zhes bya ba ni chas te'o /
(Abhidh-k-vy 319) /
teṣāṃ puṣṭaye sparśa iti
'gro ba'i rnam grangs zhes bya ba ni chos mngon pa'i bstan bcos zhig go /
sukhavedanīyenānugrahāt /
yaḥ kaścid vedanāskaṃdhaḥ saṃjñāskaṃdhaḥ
de dag rgyas par byed pa ni reg pa ste zhes bya ba ni bde ba myong bar 'gyur bas phan 'dogs pa'i phyir te /
sarvaḥ sa sparśaṃ pratītyeti vacanāt /
manaḥsaṃcetanāyāḥ punarbhavasyākṣepa iti
tshor ba'i phung po dang 'du shes kyi phung po gang ci yod pa ste thams cad ni reg pa la brten nas yin no zhes 'byung ba'i phyir ro /
tasyāḥ karmasvabhāvatvāt /
kathaṃ ca punas tayā punarbhava ākṣipyate
yid la sems pas ni yang srid pa 'phen par byed do zhes bya ba ni de ni las kyi rang bzhin yin pa'i phyir ro /
ji ltar des yang srid pa 'phen par byed ce na /
tadutpattipratyayaparasparānukūlyāvasthānāt /
karmaparibhāvitād vijñānabījād abhinirvṛttir iti /
bījād ivāṃkurasya punarbhavasyotpāda ity arthaḥ
de skye ba'i rkyen brgyud pa dang mthun par gnas pa'i phyir ro /
las kyi yongs su bsgos pa'i rnam par shes pa'i sa bon las mngon par 'grub ces bya ba ni sa bon las myu gu bzhin du yang srid pa 'byung zhes bya ba'i tha tshig go /
yaḥ kavaḍīkāraḥ sa āhāra iti praśne āha gang la la kham yin pa de dag thams cad zas kyang yin nam zhes dris pa la /
syāt kavaḍīkāro nāhāraḥ kham yin la zas ma yin pa yang yod /
syād āhāro na kavaḍīkāraḥ zas yin la kham ma yin pa yang yod /
syād ubhayaṃ /
syān nobhayam iti catuṣkoṭikaṃ
gnyi ga yin pa yang yod /
gnyi ga ma yin pa yang yod ces bya ba mu bzhi'o /
dvitīyā koṭis traya āhārā iti /
manaḥsaṃcetanāsparśavijñānāni /
caturthī etān ākārān sthāpayitveti /
śabdo duḥkhavedanāsaṃprayuktāś ca sarve cittacaittāḥ
mu gnyis pa ni zas gsum dag go zhes bya ba ni yid la sems pa dang reg pa dang rnam par shes pa rnams so /
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni sgra dang sdug bsngal gyi tshor ba dang mtshungs par ldan pa'i sems dang sems las byung ba de thams cad do /
evaṃ sparśādibhir api yathāyogaṃ catuṣkoṭikāni kartavyānīti /
yaḥ kaścit sparśaḥ
de bzhin du reg pa la sogs pas kyang ci rigs su mi bzhir bya'o zhes bya ba ni gang la la reg pa yin pa de thams cad zas kyang yin nam zhe na /
sarvaḥ sa āhāraḥ /
syāt sparśo nāhāra iti catuṣkoṭikaṃ
reg pa yin la zas ma yin pa yang yod de zhes bya ba mu bzhi'o /
evaṃ yā kācin manaḥsaṃcetanā /
sarvā sā āhāraḥ
de bzhin du gang la la yid la sems pa yin pa de thams cad zas yin nam zhe na /
syāt manaḥsaṃcetanā nāhāra iti catuṣkoṭikaṃ yid la sems pa yin la zas ma yin pa yang yod de zhes bya ba mu bzhi'o /
tathā yat kiṃcid vijñānaṃ /
sarvaṃ tad āhāraḥ
de bzhin du gang la la rnam par shes pa yin pa de thams cad zas yin nam zhe na /
syād vijñānaṃ nāhāra iti catuṣkoṭikam /
sparśasya tāvat prathamā koṭiḥ
rnam par shes pa yin la zas ma yin pa yang yod de zhes bya ba mu bzhi'o /
yaṃ sparśaṃ pratītyendriyāṇām apacayo bhavati /
mahābhūtānāṃ ca paribhedaḥ
re zhig reg pa'i mu dang po ni reg ba gang la brten nas dbang po rnams nyams par 'gyur la 'byung ba chen po rnams kyang yongs su 'jig par 'gyur ba'o /
dvitīyā traya āhārāḥ mu gnyis pa ni zas gsum pa dag go /
tṛtīyā yaṃ sparśaṃ pratītya indriyāṇām upacayo bhavati /
mahābhūtānāṃ ca vṛddhiḥ
gsum pa ni reg pa gang la brten nas dbang po rnams rgyas par 'gyur zhing 'byung ba chen po rnams kyang 'phel bar 'gyur ba'o /
caturthī etān ākārān sthāpayitveti bzhi pa ni rnam ba de dag ma gtogs pa'o /
evaṃ yāvad vijñānaṃ catuṣkoṭikaṃ rnam par shes pa'i bar gyi mu bzhi yang de dang 'dra ste /
prathamā koṭiḥ yad vijñānaṃ pratītyendriyāṇām apacayo bhavati mahābhūtānāṃ paribhedaḥ mu dang po ni rnam par shes pa gang la brten nas dbang po rnams nyams par 'gyur la 'byung ba chen po rnams kyang yongs su 'jig par 'gyur ba'o /
dvitīyā koṭis traya āhārāḥ vijñānavarjyāḥ /
tṛtīyā yad vijñānaṃ pratītya indriyāṇām upacayo bhavati /
mahābhūtānāṃ ca vṛddhiḥ
mu gnyis pa ni zas gsum dag go /
gsum pa ni rnam par shes pa gang la brten nas dbang po rnams rgyas par 'gyur zhing 'byung ba chen po rnams kyang 'phel bar 'gyur ba'o /
caturthy etān akārān sthāpayitvā bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o /
syāt sparśādīn pratītyeti vistareṇa aparaḥ praśnaḥ /
sparśādīn iti sparśacetanāvijñānadharmān iti evaṃ netavyaṃ /
evaṃ ca granthaḥ kartavyaḥ /
syāt sparśādīn pratītyendrīyāṇām upacayo bhavati /
mahābhūtānāṃ ca vṛddhiḥ /
na ca te āhārāḥ
reg pa la sogs pa la brten nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dri ba gzhan yin te reg pa la sogs pa zhes bya ba ni 'di ltar reg pa dang tshor ba dang rnam par shes pa dang chos rnams zhes bya ba de ltar ni mi 'dod kyi gzhung 'di ltar reg pa la sogs pa la brten nas dbang po rnams rgyas par 'gyur zhing 'byung ba rnams kyang 'phel bar 'gyur la /
de dag kyang zas ma yin pa lta yod dam zhe na /
yod de /
gzhan gyi sa pa dang zag pa med pa rnams so zhes bya bar bshad de /
syāt /
anyabhūmikān anāsravāṃś ca /
pratītyety abhisaṃbaṃdhāt dvitīyāprayogaḥ /
yo 'pi paribhukta iti vistaraḥ /
kena saṃbandhenedam uktaṃ
brtan nas zhes bya ba dang sbyar ba'i phyir gnyis pa'i sbyor ba yin no /
gang zhig zos nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di'i 'brel ba gang gis smras she na /
anyabhūmikān anāsravāṃś ca pratītyānāhāra ity ukte 'rthād etad uktaṃ bhavati /
svabhūmikān sāsravāṃ pratītya āhāra iti
gzhan gyi sa pa dang zag pa med pa rnams la brten nas zas ma yin no zhes bshad pa dang shugs kyis na 'di skad du rang gi sa pa dang zag pa dang bcas pa rnams la brten nas ni zas yin no zhes bshad par 'gyur bas so /
yaṃ ceha paribhukta iti /
kavaḍīkāro bhoktur bādhām ādadhāti /
sa kim āhāraḥ
gang zhig zos nas kham za ba po la gnod par byed pa de yang ci zas yin nam zhe na /
so 'py āhāraḥ /
āpāte bhojanavelāyām anugrahāt
de yang zas yin te dang po za pa'i tshe phan 'dogs pa'i phyir ro /
sarvāsu sarvaḥ /
evaṃ yoniṣv iti /
kāmadhātau paṃcānāṃ gatīnāṃ catasṛṇāṃ ca yonīnāṃ sadbhāvāt
thams cad na thams cad yod de skye gnas dag na yang de dang 'dra'o zhes bya ba ni 'dod pa'i khams na 'gro ba lnga dang skye gnas bzhi char yod pa'i phyir ro /
mu bzhi pa la'ang gnod par 'gyur la /
catuḥkoṭikaṃ bādhyate /
prakaraṇagranthaś ceti /
prathame catuṣkoṭike yeyaṃ tṛtīyā koṭiḥ /
yaṃ kavaḍīkāraṃ pratītyendriyāṇām upacayo bhavati
rab tu byed pa'i gzhung la yang gnod par 'gyur ro zhes bya ba ni mu bzhi ba'i dang po'i mu gsum pa kham gyi zas gang la brten nas dbang po rnams rgyas par 'gyur zhing 'byung ba chen po rnams kyang 'phel bar 'gyur ro zhes bya ba gang yin pa 'di la gnod pa'i phyir mu bzhi pa la gnod pa yin te /
mahābhūtānāṃ ca vṛddhir iti asyā bādhāc catuṣkoṭikaṃ bādhyate kham gyi zas rgya par byed pa 'ba' zhig tu ma zad kyi /
'o na ci zhe na /
na kevalam upacayakaraḥ nyams pa yang yin pas so /
kiṃ tarhi /
apacayakaro 'pi kavaḍīkārāhāra (Abhidh-k-vy 320) iti
rab tu byed pa'i gzhung la yang ci zhe na /
gnod par 'gyur ro /
prakaraṇagranthaś ca kiṃ bādhyate rab tu phye ba'i gzhung ji lta bu zhig la zhe na /
kīdṛśaḥ prakaraṇagrantha iti /
tad darśayann āha
bstan pa'i phyir /
kham gyi zas gang zhe na /
kavaḍīikārāhāraḥ katamaḥ yam kavaḍīkāraṃ pratītyendriyāṇām upacayo bhavati vistareṇa yāvad vijñānam iti kham gang la brten nas dbang po rnams rgyas par 'gyur zhes bya ba nas /
rnam par shes pa'i bar du rgyas par gsungs zhes bya ba smos so /
upacayāhārābhisaṃdhivacanād avirodha iti /
upacayāhārābhiprāyeṇa catuṣkoṭikavacanaṃ prakaraṇagranthavacanaṃ ca
rgyas par 'gyur ba'i zas la dgongs te gsungs pa'i phyir nyes pa med do zhes bya ba ni rgyas par 'gyur ba'i zas la dgongs te mu bzhi pa'ang gsungs la rab tu byed pa'i gzhung yang gsungs pas de lta bas na de gnyis dang 'gal ba med do /
tasmāt /
tayor avirodhaḥ /
yo hy upacayāya
gang zhig rgyas par 'gyur ba de ni gtso cher zas yin no /
sa mukhyaḥ /
āhāralakṣaṇaprāptatvād iti /
kavaḍīkārāhāralakṣaṇaprāptatvāt /
katham ity āha /
so 'pi hi jighatsāṃ pipāsāṃ ca pratihantuṃ samartha iti
zas kyi mtshan nyid thob pa'i phyir zhes bya ba ni kham gyi zas kyi mtshan nyid du gyur pa'i phyir ro /
ji lta zhe na /
des kyang bkres pa dang skom pa dag 'joms par nus pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
pradīptāyasaguḍalakṣaṇa āhāro jighatsāpratighāte samarthaḥ lcags kyi thu lum 'bar ba'i mtshan nyid kyi zas kyis ni bkres pa 'joms par nus la /
kvathitatāmralakṣaṇaḥ pipāsāpratighāte iti yojyaṃ zangs zhun ma'i mtshan nyid kyis ni skom pa 'joms par nus so zhes bya ba'i tha tshig go /
kavaḍīkārāhāraprasaṃgenedam ucyate /
uktaṃ bhagavatā yaś ca bāhyakānām iti vistaraḥ
kham gyi zas kyi zhar la bcom ldan 'das kyi phyi'i drang srong zhes bya ba'i 'di rgyas par smos so /
jaṃbudvīpo jambuṣaṇḍaḥ /
tathā hy uktaṃ bhagavatā /
yāḥ kāścij jambuṣaṇḍāt sravaṃtyaḥ /
sarvāḥ samudranimnāḥ samudrapravaṇāḥ samudraprāgbhārā iti
'dzam bu'i tshal ni 'dzam bu'i gling ste /
bcom ldan 'das kyis 'di skad du gang la la 'dzam bu'i tshal na 'bab pa de thams cad ni rgya mtshor gzhol ba rgya mtshor 'bab pa rgya mtshor bab pa'o zhes gsungs so /
de na gnas pa ni 'dzam bu'i tshal na 'dus pa dag go /
tannivāsino jambuṣaṇḍagatāḥ /
kukṣimanto bhojanaśaktyupetā akalalādyavasthā ity abhiprāyaḥ
lto dang ldan pa ni zas za ba'i nus pa dang ldan pa ste /
nur nur po la sogs pa'i gnas skabs ma yin pa'o snyam du bsams pa yin no /
tad etad ayuktam de ni rigs pa ma yin te /
ekam iti vacanād iti /
yadi jaṃbūdvīpanivāsinaḥ kukṣimanto jaṃbuṣaṇḍagatā iśyeran
gcig ces gsungs pa'i phyir ro zhes bya ba ni gal te 'dzam bu'i tshal na 'dug pa dag go /
'dzam bu'i gling na gnas pa lto dang ldan pa dag yin no zhes bya bar bzhed pa yin na ni /
yaś ca jambuṣaṇḍagatān pṛthagjanān iti vaktavyaṃ syāt /
uktaṃ ca yaś caikaṃ jaṃbuṣaṇḍagatam iti
gang gis 'dzam bu'i tshal na 'dug pa'i skye bo rnams zhes brjod par bya bar 'gyur ba zhig na gang gis 'dzam bu'i tshal na 'dug pa'i so so'i skye bo gcig ces gsungs te /
tasmād ayam artho na ghaṭate /
kaś cātra viśeṣa iti /
kim atrāścaryaṃ yad bahūṃ bhojayitvā bahu puṇyaṃ syāt /
na tv alpīyasaḥ śatamātrān vītarāgān ity arthaḥ
de lta bas na don 'di ni rung ba ma yin no /
'di la khyad par ci zhig yod ces bya ba ni so so'i skye bo mang mo zhig la zas zin pa bsod nams mang por 'gyur gyi 'dod chags dang bral ba nyung du brgya tsam zhig la byin pa ni ma yin no zhes bya ba gang yin pa 'di la mngon mtshar che ba ci zhig yod ces bya ba'i tha tshig go /
saṃnikṛṣto bodhisattva iti /
āsannābhisambodhiḥ /
bodhisattvaḥ kuto yāvat
byung chub sems dpa' nye ba zhes bya ba ni mngon pa rdzogs par byang chub pa dang nye ba ste /
byang chub sems dpar gang nas bzung /
yato lakṣaṇakarmakṛd ity abhiprāyaḥ gang nas mtshan gyi las byed pa zhes bya ba yin no snyam du bsams pa yin no /
na tv iyam anvarthā saṃjñeti /
nārthānugatā /
nārthavācakaṃ padam ity arthaḥ
'di ni ming yang don dang mthun pa ma yin no zhes bya ba ni don dang mi mthun pa ste /
don rjod par byed pa ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
nāpi paribhāṣitā artham anapekṣya 'ol phyir ma bshad ces bya ba ni don la mi ltos par ro /
bodhisattva eva tv eṣa jaṃbuṣaṇḍagata iti /
kṛṣigrāmakaṃ vyavalokanāya nirgataḥ sarvārthasiddho bodhisattvo jaṃbūvṛkṣamūle niṣaṇṇaḥ prathamaṃ dhyānam utpāditavān
'di ni byang chub sems dpa' 'dzam bu'i tshul na bzhugs pa kho na yin zhes bya ba ni byang chub sems dpa' don grub zhing dang grong gzigs su gshegs pa 'dzam bu'i shing gi drung du bzhugs te bsam gtan dang po skyed do /
ata āha /
sa hi pṛthagjanaḥ kāmavairāgyasambandheneti /
sa cāpi hi bodhisattvaḥ pṛthagjanaḥ kāmavītarāgaś ca /
bāhyakāś ca tathaiva kāmavītarāgāḥ pṛthagjanāś ca
de'i phyir so so'i skye bo de ni 'dod pa'i 'dod chags dang bral bar 'dra bas zhes bya ba smos te /
byang chub sems dpa' de yang so so'i skye bo yang yin 'dod pa las 'dod chags dang bral ba yang yin la /
de bzhin du phyi rol pa rnams kyang 'dod pa las 'dod chags dang bral ba yang yin la so so'i skye bo yang yin te /
anena sambandhena tebhyo bāhyakebhyo bahutareṇa dānaphalena viśiṣyamāṇa ity evam uktaḥ /
sa tebhyo bāhyakebhyo 'nantebhyo viśiṣyamāṇo /
bodhisattvāya cāmeyā anāryebhyo 'pi dakṣiṇā iti vacanāt /
śatagrahaṇaṃ tu pūrvādhikārād iti /
tatraiva sūtre śatādhikāro 'dhikṛtaḥ /
yaś ca tiryagyonigatānāṃ śatāya dānaṃ dadyāt /
yaś caikasmai duḥśīlāya manuṣyabhūtāya dānaṃ dadyāt /
tataḥ śataguṇo vipākaḥ (Abhidh-k-vy 321) pratikāṃkṣitavyaḥ /
yāvad yaś ca bāhyakānām iti vistaraḥ /
itthaṃ caitad evam iti /
itthaṃ caitad evaṃ bodhisattva eva tv eṣa jambuṣaṇḍe niṣaṇṇo yujyata iti /
yad enaṃ bodhisattvam apāsya /
bāhyakebhya eva srotaāpattiphalapratipannakaṃ viśeṣayāṃ babhūveti /
bāhyakebhyo vītarāgebhyaḥ srotaāpattiphalapratipannakāya dānam aprameyataraṃ
'dra ba des na phyi rol pa de dag las sbyin pa'i 'bras bu ches mang bas khyad par du 'phags pas de skad du gsungs so /
'phags pa ma yin pa rnams la yang byang chub sems dpa' la byin pa de ni yon tan dpag tu med do zhes 'byung bas de ni phyi rol pa de dag mtha' yas pa bas kyang khyad par du 'phags na brgya smos pa ni dang po'i dbang du byas pa'i phyir ro zhes bya ba ni mdo de nyid las gang gi dud 'gro'i skye gnas su song ba brgya la sbyin pa byin pa bas gang gis mir gyur pa tshul khrims 'chal pa gcig la byin na de bas rnam par smin pa brgya 'gyur re bar bya'o zhes bya ba nas gang gis phyi rol ba zhes bya ba'i bar brgya she dag gi dbang du mdzad do /
de ni gdon mi za par de lta yin par shes par bya zhes bya ba ni 'di ni byang chub sems dpa' 'dzam bu'i tshal na bzhugs pa kho na yin par rigs te zhes bya ba yin no /
'di ltar byang chub sems dpa' de ma gtogs pa phyi rol pa rnams las rgyun du zhugs pa'i 'bras bu la zhugs pa khyad par du 'phags par mdzad par 'gyur ro zhes bya ba ni phyi rol ba 'dod chags dang bral ba rnams la byin pa bas ni rgyun du zhugs pa'i 'bras bu la zhugs pa la sbyin pa byin na chos tshad med do /
de bas kyang rgyun du zhugs pa la byin na chos tshad med do /
de bas kyang lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu la zhugs la byin na ches tshad med do zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
gal te 'dzam bu'i tshal na 'dug pa nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa thob pa yin par gyur na /
'dzam bu'i tshal na 'dug pa nyid pas kyang khyad par mdzad par 'gyur ro /
ji ltar zhe na /
gang gis 'dzam bu'i tshal na 'dug pa brgya la zas byin pa bas gang zhig gis rgyun du zhugs pa'i 'bras bu mngon du bya ba'i phyir zhugs pa gcig la byin la sbyin pa de bas sbyin pa 'di 'bras bu ches che'o zhes gsungs par 'gyur ba zhig na /
srotaāpannāya tato 'prameyataraṃ /
sakṛdāgāmiphalapratipannakāyeti vistaraḥ /
yadi nirvedhabhāgī jaṃbuṣaṇḍagato 'bhaviṣyat
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu la zhugs pa la sogs pa las ches khyad par du 'phags pa'i phyir de skad du ni ma gsungs te /
de'i phyir 'dzam bu'i tshal na 'dug pa ni byang chub sems dpa' kho na yin par rigs so /
jaṃbuṣaṇḍagatād eva vyaśeṣayiṣyat /
kathaṃ /
yaś ca jaṃbuṣaṇḍagatānāṃ śataṃ bhojayet
tshe zad pa la sogs pas zhes bya ba ni tshe zad pas 'chi la bsod nams zang pa ma yin pa yang yod de zhes bya ba la sogs pas so /
yaś caikaṃ srotaāpattiphalasākṣātkriyāyai pratipannakaṃ 'chad dang mtshams sbyor 'dod chags bral /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
ato dānād idaṃ mahāphalataram iti dge ba'i rtsa ba yang dag par 'chad pa ni log par lta bas yin la /
na tv evaṃ /
srotaāpattiphalapratipannakādibhyo viśiṣṭataratvād ato bodhisattva eva tv eṣa jaṃbuṣaṇḍagato yujyate
de yang yid kyi yin te /
rtog par byed pa yin pa'i phyir ro /
dge ba'i rtsa ba nyid mtshams sbyor ba ni yang dag pa'i lta ba dang the tshom yin la /
(III /
42-44ab) āyuḥkṣayādibhir iti /
asty āyuḥkṣayān maraṇaṃ na puṇyakṣayāt
de dag kyang yid kyi yin no /
khams dang sa las 'dod chags dang bral ba ste /
asti puṇyakṣayān nāyuḥkṣayād ityādi /
chedasaṃdhānavairāgya iti vistaraḥ /
kuśalamūlasamucchedo mithyādṛṣṭyā /
sā ca mānasy eva
khams sam sa las 'dod chags dang bral ba ni sems mnyam par gzhag pas thob par bya ba yin pa'i phyir ro /
yid kyi rnam par shes pa kho na yin no /
saṃtīrakatvāt /
kuśalamūlapratisaṃdhānaṃ samyagdṛṣṭyā vicikitsayā vā /
te ca mānasyau /
dhātubhūmivairāgyaṃ dhātuto bhūmito vā vairāgyaṃ manovijñāna eva /
samāhita eva citte labhyatvāt
yongs su nyams pa ni tshul bzhin du ma yin pa yid la byed pas byas pa yin la /
tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yang yid kyi rnam par shes pas 'gyur te /
rnam par rtog pa yin pas so /
parihāṇir ayoniśomanasikārapravartitā /
manovijñānena cāyoniśomanasikāro vikalpa iti /
cyutiḥ saṃkṣiptapaṃcendriyapracārasya pravāhacchedānukūle vijñāne bhavati
'chi 'pho ba ni dbang po lnga'i rgyu ba 'dus pa'i rgyun chad pa dang mthun pa'i rnam par shes pa'i tshe yin la skye ba yang phyin ci log gi blos 'gyur bas yid kyi rnam par shes pa dag kho na yin no /
upapattir api viparyastamater bhavatīti manovijñāna eva yujyate /
antarābhavapratisaṃdhir apy uktarūpa iti
srid pa bar mar nyid mtshams sbyor ba yang bshad pa'i ngo bor rig par bya zhes bya ba ni nying mtshams sbyor bar byed par mthun pa'i phyir bshad zin pa dang 'dra bas yang mi brjod do snyam du bsams pa yin no /
pratisaṃdhisāmānyād anukto 'py uktakalpa iti nocyata ity abhiprāyaḥ /
cyutir eva
'chi 'pho ni 'chi 'pho ba nyid yin no zhes bya ba ni don gcig pa nyid du ston par byed do /
cyutaṃ /
ekārthatāṃ darśayati /
bhāve ktotpannatvāt /
itare hi vadane paṭvyāv iti sukhaduḥkhe /
visabhāgabhūmikatvād iti /
samāhitaṃ cittaṃ samāhitabhūmikatvāt visabhāgaṃ kāmadhātoḥ /
ataś cyuticittam upapatticittam vā na yujyate /
yadā tarhi rūpadhātāv eva mriyate upapadyate vā
tshor ba gzhan dag ni gsal ba yin zhes bya ba ni bde ba dang sdug bsngal zhes bya ba'o /
skal ba mi mnyam pa'i sa pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni mnyam par gzhag pa'i sa pa yin pa'i phyir 'dod pa'i khams dang skal ba mi mnyam pa yin no /
de'i phyir 'chi 'pho ba'i sems sam skye ba'i sems su rung ba ma yin no /
'o na gang gi tshe gzugs kyi khams nyid du 'chi ba'am /
tadā samāhitabhūmikaṃ cittaṃ tad bhaviṣyatīty ata āha skye ba de'i mnyam par gzhag pa'i sa pa'i sems de dag tu 'gyur ro zhe na /
ābhisaṃskārikatvād iti /
abhisaṃskāro yatnaḥ /
abhisaṃskāreṇa nirvṛttam ābhisaṃskārikaṃ /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
na tad ābhisaṃskārikaṃ cyuticittam upapatticittaṃ vā yujyate /
maraṇāvasthāyā apaṭutvāt /
anugrāhakatvāc ca /
yasmāc ca samāhitaṃ cittam auugrāhakaṃ /
na cchedānukūlaṃ /
ato 'pi samāhitacittasya cyutir nāsti
de'i phyir mngon par 'du byed pa las byung ba nyid yin pa'i phyir zhes bya ba smos te /
mngon par 'du byed pa ni 'bad pa'o /
mngon par 'du byed pas grub pa ni mngon par 'du byed pa las byung ba'o /
de'i ngo bo ni nyid de /
de'i phyir mngon par 'du byed pa las byung ba de 'chi 'pho ba'i sems sam skye ba'i sems su rung ba ma yin te /
'chi 'pho ba'i gnas skabs ni mi gsal ba'i phyir ro /
phan 'dogs par byed pa yin pa'i phyir te /
gang gi phyir mnyam par gzhag pa'i sems phan 'dogs par byed pa yin gyi rgyun 'chad pa dang mthun pa ma yin pa de'i phyir /
yang mnyam par gzhag pa'i sems la 'chi 'pho ba med do /
nāpy acittakasyeti vistaraḥ sems med pa la yang med de /
nāpy acittakasya /
kiṃ /
cyutiḥ /
upapattir veti prakṛtaṃ /
acittako nirodhasamāpattisamāpanno (Abhidh-k-vy 322) 'saṃjñisamāpattisamāpannaḥ tadvipāke vāvasthitaḥ /
so 'cittaka upakrantuṃ mārayituṃ na śakyate śastrādibhiḥ
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems med pa la yang med do /
ci zhe na /
'chi 'pho ba'am skye ba zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
sems med pa ni 'gog pa'i snyoms par 'jug pa la snyoms par zhugs pa dang 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa la snyoms par zhugs pa dang de'i rnam par smin pa la gnas pa ste /
ato nācittakasyāsti cyutiḥ /
yadā cāsyāśrayo vipariṇantum ārabheteti
sems med pa de dag ni mtshon cha la sogs pas gnod par bya zhing gsod par mi nus pas de'i phyir sems med pa la 'chi 'pho ba med do /
śastreṇāgninā vopakramān nirodhasamāpattiṃ asaṃjñisamāpattiṃ vā samāpannasya asaṃjñisamāpatter vipāke sthitasya vipākāvedhaparisamāpter avaśyam asya tadānīm āśrayapratibaddhaṃ cittaṃ āśraye bījabhāvenāsti gang gi tshe 'gog pa'i snyoms par 'jug pa'am /
'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa la snyoms par zhugs pa dang 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa'i rnam par smin pa la gnas pa'i rnam par smin pa'i 'phen pa yongs su zad pa de'i phyir lus mtshon tam me'i gnod pas yongs su 'jig par rtsom pa de'i tshe yang de la gdon mi za bar de'i lus dang 'brel ba'i sems rten la sa bon gyi ngo bor yod de /
tat sammukhībhūya paścāt pracyaveta de mngon du gyur nas phyis 'chi 'pho bar 'gyur ro /
kaḥ pracyaveta gang zhig 'chi 'pho bar 'gyur /
pudgalaḥ /
yadi pudgalo 'dhikriyet /
asamānakartṛkatvāt ktvāvidhir na prāpnoti
gal te gang zag gi dbang du byed na ni byed pa po mi mtshungs pa'i phyir gyur nas zhes bya ba'i rkyen du mi 'gyur ro /
cittaṃ tarhi pracyaveta /
atha vaivam abhisaṃbandhaḥ /
yadā cāśrayo vipariṇaṃtum anyathātvam āpattum ārabheta /
avaśyam asya pudgalasya tadāśrayapratibaddhaṃ bījabhāvenāvasthitaṃ cittaṃ sammukhībhūya samudācarya pariṇantum ārabheta
'o na ni sems 'chi 'pho bar 'gyur ro /
yang na 'di skad du gang gi tshe lus yongs su 'jig cing gzhan nyid du 'gyur bar rtsom phan gdon mi za bar gang zag de'i sems de'i lus dang 'brel pa sa bon gyi ngo bor gnas pa mngon du gyur cing kun du phyung nas yongs su 'jig par rtsom la /
paścāt pracyaveta pudgala iti gang zag ni phyis 'chi 'pho bar 'gyur ro zhes bya bar sbyar ro /
atha vā saṃmukhībhūyeti saṃmukhībhāvyety arthe ṇilopāt /
asti parṇaruho vāto asti parṇaśuṣo 'para iti yathā /
upapattau cāyuktaṃ acittakatvaṃ /
kasmāt /
cittacchedahetvabhāvāt /
avaśyaṃ kliṣṭatayā pratisaṃdhicittasya nirodhasamāpattyādyasaṃbhavāt
skye ba la yang sems med pa nyid rigs pa ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
sems 'chad pa'i rgyu med pa'i phyir te /
nying mtshams sbyor ba'i sems ni gdon mi za bar nyon mongs pa can nyid yin pas 'gog pa'i snyoms par 'jug pa la sogs pa yin pa mi srid pa'i phyir ro /
vinā ca kleśenānupapatteḥ nyon mongs pa med par mi skye ba'i phyir te /
sarvakleśair hi tadbhūmikair upapattipratisaṃdhibandho bhavati /
na ca cittam antareṇa kleśāḥ kadācid api bhavantīti /
ato 'pi nāsti acittakasyopattih
de'i sa pa'i nyon mongs pa thams cad kyis skye ba'i nyid mtshams sbyor bar byed pa yin na /
sems med par ni nam yang nyon mongs pa rnams mi 'byung bas de'i phyir yang sems med pa la skye ba med do /
maraṇabhavas triprakāra ity uktam iti 'chi ba'i srid pa rnam pa gsum du bshad ces bya ba ni ji skad du zhe na /
upapattibhavaḥ kliṣṭaḥ sarvakleśaiḥ svabhūmikair iti skye ba'i srid pa nyon mongs can /
rang gi sa pa'i nyon mongs kun /
upapattibhava eva kliṣṭa ity avadhāraṇāt /
maraṇapūrvāṃtakālāntarābhavās triprakārāḥ kuśalākuśalāvyākṛtā uktāḥ /
atha vā /
nirodhayaty uparamann ārūpye jīvitaṃ manaḥ
zhes skye ba'i srid pa kho na nyon mongs pa can yin par nges par gzung ba'i phyir srid pa gsum po 'chi ba dang dus sngon gyi srid pa dang srid pa bar ma dag ni dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa dang rnam pa gsum yin par bshad pa yin no /
yang na /
gzugs med dag tu 'chi ba ni /
srog dang yid dang btang snyoms nyid /
upekṣāṃ ceti vistareṇa yāvac ces bya ba nas rgyas par /
dge ba thams cad dag tu lnga /
chubho sarvatra paṃca cety uktaṃ zhes bya ba'i bar bshad pa yin te /
ato maraṇabhavas triprakāra ity utsargaḥ /
arhaṃs tu /
nirvāty avyākṛtadvaye ity evam apavādaḥ
de'i phyir 'chi ba'i srid pa rnam pa gsum du bshad do zhes bya bar sgre'o /
dgra bcom pa ni /
mya ngan 'das lung bstan min gnyis /
zhes bya ba ni dmigs kyis bsal ba yin no /
asti cet kāmadhātau vipāka upekṣeti /
adho 'pi madhyam asty eke iti ekīyamatena
gal te 'dod pa'i khams na rnam par smin pa btang snyoms yod na zhes bya ba ni kha cig gi gzhung lugs kyis /
'og na'ang bar ma yod do zhes kha cig zer te zhes zer ba lta bur ro /
nāsti ced iti /
ataḥ param aduḥkhāsukhaṃ vedyam ity aparamatena
ci ste med na ni zhes bya ba ni gzhan gyi gzhung lugs kyis /
de yan chad /
sdug min bde min myong 'gyur ba /
zhes zer ba lta bur ro /
airyāpathika eveti /
airyāpathikajātīyaṃ tad yatra nirvāti /
(Abhidh-k-vy 323) /
vipākajairyāpathikaśailpasthānikanirmitaṃ /
caturdhāvyākṛtaṃ kāma iti
spyod lam pa kho na la'o zhes bya ba ni gang la gnas te yongs su mya ngan las 'da' ba de ni spyod lam pa dang 'dra ba yin pa ste lung du ma bstan pa ni /
rnam smin skyes dang spyod lam pa /
bzo yi gnas dang sprul pa dang 'dod na lung bstan min rnam bzhir /
na etāvad evāvyākṛtam iṣyata iti vyākhyātam etat zhes bya ba 'di dag kho nar zad par mi 'dod do zhes de ni bshad zin to /
tad dhi cittacchedānukūlam iti /
apratisaṃdhikacittacchedānukūlaṃ /
durbalatvāt /
paramāpaṭutvād ity arthaḥ
de ni sems 'chad pa dang rjes su mthun pa yin zhes bya ba ni nyam chung ba'i phyir sems 'chad pa nying mtshams sbyor bar byed pa med pa dang mthun pa yin te /
shin tu mi gsal ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
sapratisaṃdhikacittacchede kuśalākuśalam api cittaṃ saṃbhavati /
teṣāṃ yathāsaṃkhyam iti /
pādayor apāyagāmināṃ vijñānaṃ saṃnirudhyate /
nābhyāṃ manuṣyagāmināṃ /
hṛdaye devagāmināṃ /
arūpitvād adeśasthaṃ vijñānaṃ kathaṃ teṣu nirudhyata iti
sems 'chad pa nying mtshams sbyor bar byed pa dang bcas pa la ni dge ba dang mi dge ba'i sems kyang srid do /
de dag gi rnam par shes pa ni grangs bzhin du zhes bya ba ni ngan song du 'gro ba rnams kyi rnam par shes pa ni rkang pa dag tu 'gag go /
mir 'gro ba rnams kyi lte bar 'gag go /
lhar 'gro ba rnams kyi ni snying gar 'gag go /
rnam par shes pa gzugs can ma yin pa'i phyir yul na mi gnas na ji ltar de dag tu 'gag par 'gyur zhe na /
ata āha /
kāyendriyasya teṣu nirodhād iti /
teṣu pādādiṣu kāyendriyapratibaddhavṛtti hi kāmadhātau rūpadhātau ca vijñānam iti
de'i phyir de dag tu lus kyi dbang po 'gag pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
rkang ba la sogs pa de dag tu ste /
'dod pa'i khams dang gzugs kyi khams na rnam par shes pa 'jug pa ni lus kyi dbang po la rag las pa yin pas so /
teṣām api hṛdaye vijñānaṃ nirudhyata iti /
yathāsaṃkhyanirdeśād evāyam artho labhyate
de dag gi rnam par shes pa yang snying gar 'gag go zhes bya ba ni grangs bzhin du zhes bstan pa kho nas don 'dir 'gyur ro /
kathaṃ /
hṛdayaṃ ca hṛdayaṃ ca hṛdaye /
pādaś ca nābhiś ca hṛdaye ceti /
pādanābhihṛdayānīti catvāro 'rthāḥ /
adhogaś ca nṛgaś ca suragaś ca ajagaś cety eto 'pi catvāro 'rthāḥ
ji lta zhe na /
snying dang snying ni snying ga'o /
rkang pa dang lte ba dang snying ga gnyis ni rkang pa dang lte ba dang snying ga zhes bya ba don bzhi yin la /
'og tu 'gro ba dang mir 'gro ba dang lhar 'gro ba dang mi skye ba zhes bya ba 'di dag kyang don 'di bzhi yin te /
tena yathāsaṃkhyasiddhiḥ /
prāyeṇeti grahaṇam devādīnāṃ sukhamṛtyutvāt
de'i phyir grangs bzhin du grub po /
phal cher zhes bya ba smos pa ni lha la sogs pa ni bde bar 'chi ba'i phyir ro /
na tu punas tāni kāṣṭhānīva cchidyante de dag shing gcod pa lta bu ni ma yin no /
kiṃ tarhīti /
tīvrābhir vedanābhiś chidyanta iveti
'o na ci zhe na /
tshor ba mi bzad pas bcad pa lta bu yin no /
chinnavad vā na punaś ceṣṭanta iti chinnānīty ucyaṃte iti /
chinnāṃgapratyaṃgavat na punaś ceṣṭaṃta iti chinnānīty ucyante
yang bcad pa dang 'dra bar g yo ba med pas na bcad pa zhes bya'o zhes bya ba ni yan lag dang nyid lag bcad pa bzhin du yang mi g yo bas na bcad pa zhes bya ste /
saiṣā kālpanikī chedavṛttiḥ /
marmaṇāṃ dvidhābhāvakaraṇāt /
aptejovāyunāṃ anyatamenety ukte pṛcchati /
kasmāt na pṛthivīdhātuneti
gnas rnams la rnam pa gnyis kyi dngos por mi byed pa'i phyir gcod pa'i tshul 'di ni brtags pa yin no /
chu dang me dang rlung gi khams rnams las gang yang rung ba zhig ces bshad pa dang ci'i phyir sa'i khams kyis ma yin zhes 'dri bar byed do /
aptejovāyudhātupradhānā yathāyogam iti /
yathāsaṃbhavaṃ abdhātupradhānaḥ śleṣmā
gtso bo ni ci rigs par chu dang me dang rlung gi khams dag yin no zhes bya ba ni ci rigs par bad kun gyi skyon gyi gtso bo ni chu'i khams yin no /
tejodhātupradhānaṃ pittaṃ /
vāyudhātupradhāno vāyuśeṣa iti
mkhris pa'i gtso bo ni me'i khams yin no /
rlung gi gtso bo ni rlung gi khams yin no /
bhājanalokasaṃvratanīsādharmyeṇety apara iti /
tisro bhājanasaṃvartanyaḥ tejaḥsaṃvartanī apsaṃvartanī vāyusaṃvartanī ca
gzhan dag na re snod kyi 'jig rten 'jig pa dang chos mthun pas so zhes zer ro zhes bya ba ni 'jig rten 'jig pa ni gsum ste /
mes 'jig pa dang chus 'jig pa dang rlung gis 'jig pa'o /
tāsāṃ ca sādharmyeṇa aptejovāyudhātūnām anyatameneti vistareṇoktam iti de dag dang chos mthun pas chu dang me dang rlung gi khams rnams las gang yang rung ba zhes bya ba rgyas par bshad pa yin no zhe'o /
(III /
44cd) katham ārād yātā /
ātyantikavisaṃyogaprāptilābhāt /
pṛthagjanānāṃ tv asti visaṃyogaprāptilābhaḥ /
na tv ātyaṃtika iti te na ārād yātā eveti
ji ltar ring du song ba yin zhe na /
gtan du bral ba'i thob pa rnyed pa'i phyir ro /
so so'i skye bo rnams la yang bral ba'i thob pa rnyed pa yod mod kyi gtan du ma yin pas ring du song ba nyid ces mi bya'o /
te hi mithyātve 'pi niyatā bhaveyur iti de dag ni /
log pa nyid du'ang nges par 'gyur /
yady ānantaryāṇi kuryur ity arthaḥ /
na ca ta iti vistaraḥ /
na ca te mokṣabhāgīyalābhinaḥ kālaniyamena samyaktve niyatāḥ /
yathā saptakṛtvaḥparamādayaḥ /
ādiśabdena kulaṃkulaikavīcikādayo gṛhyante
zhes bya ba ni gal te mtshams med pa dag byed par gyur na zhes bya ba'i tha tshig go /
de dag nges pa yang ma yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni thar pa'i cha dang mthun pa de dag ji ltar de ltar thogs na srid pa lan bdun pa la sogs pa ltar dus nges bar yang dag pa nyid du nges pa yang ma yin te /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni rigs nas rigs su skye ba dang bar chad gcig pa la sogs pa bsdu ste /
kālaniyamaś caiṣāṃ pudgalanirdeśe vakṣyate 'di dag ni dus nges pa ni gang zag bstan pa'i mdzod kyi gnas nas bshad par bya'o /
niyatebhyo dvayebhya ebhyo 'nye 'niyatāḥ nges pa gnyis po 'di dag las gzhan pa ni ma nges pa yin no /
pratyayāpekṣaṃ hīti vistaraḥ /
yadi samyaktve pratyayaṃ labhante
de dag ni rkyen la ltos nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te yang dag pa nyid kyi rkyen rnyed na /
samyaktve niyatāḥ /
atha mithyātve /
mithyātve niyatāḥ /
athobhayasmiṃ na pratyayaṃ labhante
yang dag pa nyid du nges par 'gyur ro /
'on te log pa nyid kyi rkyen rnyed na log pa nyid du nges par 'gyur ro /
anubhayabhāktve 'pi /
(Abhidh-k-vy 324) /
(III /
45-47) uktaḥ sattvalokaḥ avidyādikramanirdeśena
'on te gnyi ga'i rkyen ma rnyed na gnyi ga la mi brten pa nyid yin no /
ma rig pa la sogs pa'i rim pa bstan pas sems can gyi 'jig rten bshad zin to /
uśaṃtīti icchantīty arthaḥ bam po nyi shu rtsa brgyad pa /
lakṣaṣoḍaśakodvedham asaṃkhyaṃ vāyumaṇḍalaṃ lakṣaṣoḍaśakaṃ vedhanabhāvana 'dod ces bya ba ni 'dod pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
rlung gi dkyil 'khor rngams su ni /
pariṇāhenāsaṃkhyam iti /
samantaparikṣepeṇāsaṃkhyam ity arthaḥ
sa ya drug 'bum grangs med do /
zhes bya ba ni rngams sa ya drug 'bum mo /
karmādhipatyena karmasāmarthyena /
tatra nidarśanaṃ /
yathā bhuktaṃ pītaṃ cānnaṃ ca yathāsaṃkhyena nāpakvaṃ pakvāśayaṃ patati
las kyi dbang gis zhes bya ba ni las kyi mthus so /
rgyar ni grangs med de zhes bya ba ni rgyar brtsi na ni grangs med do zhes bya ba'i tha tshig go /
pakvam eva pakvasthānaṃ gacchatīty arthaḥ /
kusūlanyāyena koṣṭhanyāyena /
samantāt prākāravad āsthitam ity arthaḥ
'dir dpe ni dper na bza' ba dang btung ba grangs bzhin du zos pa dang 'thungs pa ma zhu ba long kar mi ltung bzhin zhes bya ba yin te /
pakvakṣīraśarībhāvayogena pakvakṣīraśarībhāvanyāyena /
yathā pakvasya kṣīrasya śarī /
strīliṃganirdeśaḥ śara ity arthaḥ /
atha vā śarasya bhāvaḥ śarībhāvaḥ strīprayogaḥ
zhu ba kho na zhu ba'i gnas su 'gro ba'o zhes bya ba'i tha tshig go /
sbyang gi tshul du zhes bya ba ni bde ba'i tshul du ste kun nas rab bzhin du 'dug go zhes bya ba'i tha tshig go /
yathāsau śaro ghanībhāvena bhavati /
evaṃ jalasyopariṣṭhāt kāṃcanamayī bhūmir iti
'o ma bskol ba spris ma 'chags pa'i tshul du zhes bya ba ni 'o ma bskol ba spris ma 'chags pa mkhrang por 'gyur ba ji lta ba de bzhin du chu'i steng na gser gyi sa gzhir 'gyur ro /
śeṣaṃ trayo lakṣāḥ sahasrāṇi ca viṃśatir iti /
viṃśatisahasrottarāṇām ekādaśānāṃ lakṣāṇām aṣṭāv apanīya etāvac cheṣaṃ bhavati
lhag ma ni sum 'bum nyi khri zhes bya ba ni dpag tshad 'bum phrag bcu gcig dang nyi khri las brgyad bor na lhag ma de tsam zhig tu 'gyur ro /
tiryak trīṇi sahasrāṇīti chu dang gser gyi dkyil 'khor gyi /
vistaraḥ /
caturdvīpakasya etat parimāṇam ucyate /
na trisāhasramahāsāhasrasya /
samānaṃ hy etad ubhayam
thad kar 'bum phrag bcu gnyis dang /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba 'di ni gling bzhi pa'i tshad bshad pa yin gyi /
etad iti /
jalakāṃcanamaṇḍalaṃ /
samantatas tu triguṇam iti
stong gsum gyi stong chen po'i ni ma yin no /
'di gnyi ga rgyar mnyam mo zhes bya ba ni chu dang gser gyi dkyil 'khor ro /
samantaparikṣepeṇa triguṇam etad ubhayaṃ /
sarvasya parimaṇḍalasyeyaṃ sthitiḥ
khor yug tu ni sum 'gyur ro /
'di gnyi ga khor yug tu brtsi na ni sum 'gyur te /
yad asya tiryakpramāṇasya triguṇam eva samantaparikṣiptasya pramāṇam iti 'di'i khor yug tu bskor ba'i tshad ni thad ka'i tshad sum 'gyur kho na yin pa gang yin pa 'di ni zlum po thams cad kyi tshul yin no /
(48-51) tena caturdvīpakaś cakrīkṛta iti /
cakraṃ kṛtaś cakrīkṛtaḥ
gling bzhi khor yug tu bskor to zhes bya ba ni zlum por bskor ba ste 'khor lo lta bur 'dug pa yin no /
de nyid kyi phyir khor yug ces bya'o /
cakrākāratāṃ gamitaḥ /
ata eva cakravāḍa ity ucyate
lcags kyi rang bzhin yin zhes bya ba ni lcags yin pa'o /
śastrakam iti ayomayoḥ /
yathāsaṃkhyaṃ caturṣu pārśveṣv iti
ngos bzhi dag tu grangs bzhin no zhes bya ba ni byang gi sgra mi snyan logs kyi ngos ni gser gyi rang bzhin no /
uttarakurupārśvasuvarṇamayaṃ pūrvavidehapārśvaṃ rūpyamayaṃ shar gyi lus 'phags logs kyi ngos ni dngul gyi rang bzhin yin no /
jaṃbūdvipapārśvaṃ vaiḍūrya mayaṃ 'dzam bu'i gling logs kyi ngos ni bee d'urya'i rang bzhin no /
avaragodānīpārśvaṃ sphaṭikamayaṃ /
nānāvidhabījagarbhāḥ /
nānāprakārasāmarthyayuktāḥ /
bahuvidhaprabhāvabhinnair vāyubhir iti
nub kyi ba lang spyod logs kyi ngos ni shel gyi rang bzhin no /
sa bon rnam pa sna tshogs kho na yod ces bya ba ni nus pa rnam pa sna tshogs dang ldan pa'o /
tadutpādane 'nekaprakārasāmarthyabhinnair vāyubhir ity arthaḥ /
asamādhāneneti /
ayugapadbhāvenety arthaḥ /
na hi yadā kāryaṃ /
tadā kāraṇaṃ tiṣṭhati
mthu rnam pa du ma'i bye brag dang ldan pa'i rlung dag gis zhes bya ba ni de dag bskyed par bya ba la nus pa du ma'i bye brag dang ldan pa'i rlung dag gis zhes bya ba'i tha tshig go /
na hi avasthitasya dravyasyeti /
rūparasādyātmakasya /
dharmāntaranivṛttāv iti
ma phrad par zhes bya ba ni cig car 'byung ba ma yin par zhes bya ba'i tha tshig ste /
kṣīranivṛttau /
dharmāntaraprādurbhāva iti /
dadhijanma /
sa eva dharmī /
neti /
rūpādyātmakakṣīrādidharmebhyo 'nyo dharma utpādavyaye 'py anutpanno 'vinaṣṭaḥ /
pariṇāma iti /
kṣīranivṛttau dadhibhāvaḥ /
tad eva cedam iti /
kṣīram eva dadhi
gang gi tshe 'bras bu yod pa de'i tshe rgyu mi gnas so /
de nyid 'di yin la zhes bya ba ni 'gyur ba zhes smras pa gang yin pa'o /
'di de lta bu yang ma yin zhes bya ba ni chu de nyid gzhan du 'gyur ba tsam la 'gyur ba yin no zhes smras pa'i phyir ro /
na cedaṃ tatheti /
na (Abhidh-k-vy 325) cedaṃ dadhi kṣīram
tshig gi lugs 'di ni sngon ma byung ba yin zhes bya ba ni rang gi tshig dang 'gal lo snyam du bsams pa yin no /
tad evedam iti /
yat pariṇāmenety uktaṃ
skad cig ma snga ma dang phyi ma dag ni de bzhin nyid du 'gyur bar 'dod la /
na cedaṃ tatheti /
tasyaiva dravyasyānyathībhāvamātraṃ pariṇāma iti vacanāt
gang dag gzhan nyid du 'gyur ba de dag kyang gzhan nyid yin par mthong ste /
apūrvaiṣā vāco yuktir iti dper na lha sbyin dang mchod sbyin dag lta bu'o /
svavacanaviruddhety abhiprāyaḥ /
pūrvottarayor hi kṣaṇayor anyathātvam iṣyate /
yayoś cānyathātvaṃ tayor anyatvaṃ dṛṣṭaṃ /
tadyathā devadattayajñadattayoḥ /
tasmāt kāryakāraṇayor anyatvena bhavitavyaṃ /
suvarṇādaya iti /
suvarṇarūpyamaṇimṛdādayaḥ /
ṣaṣṭiyojanaśatasahasrasamucchrāya iti /
ṣaṣṭyadhiko yojanalakṣa ucchrāya ity arthaḥ /
(52, 53) aṣṭāṃgopetasyeti
de lta bas na rgyu dang 'bras bu dag ni gzhan nyid yin par 'gyur dgos so /
gser la sogs pa zhes bya ba ni gser dang dngul dang nor bu dang sa la sogs pa'o /
'phang du dpag tshad 'bum drug khri'o zhes bya ba ni khri phrag bcu drug go zhes bya ba'i tha tshig go /
yan lag brgyad dang ldan pa zhes bya ba la /
yan lag brgyad kyi bsdu ba'i tshigs su bcad pa ni /
śītalācchalaghusvādumṛduniḥpūtigaṃdhikaṃ /
pītaṃ na bādhate kukṣiṃ na kaṇṭhaṃ kṣiṇoti taj jalam iti aṣṭāṃgasaṃgrahaślokaḥ /
pārśvatas tu triguṇo bhavati yugaṃdharatīreṇa gaṇyamāna iti /
sa ābhyaṃtaraḥ samudro yugaṃdharapārśvenāyāṃataḥ saṃkhyāyamānas triguṇa iti kṛtvā /
catvāriṃśadyojanasahasrādhikalakṣadvayam āyāmo bhavati yugaṃdharapārśve
bsil dang zhim dang yang dang 'jam /
dang ba dang ni dri nga med /
'thungs na lto la mi gnod dang /
mgrin pa la ni mi gnod pa'o /
zhes bya ba yin no /
ngos la ni gnya' shing 'dzin gyi 'gram nas bgrangs na sum 'gyur te zhes bya ba ni nang gi mtsho de gnya' shing 'dzin gyi ngos na srid du bgrang na sum 'gyur yin pas gnya' shing 'dzin gyi ngos rol gyi srid du dpag tshad nyid 'bum bzhi khri ste /
aśītir ekā tadubhayataś cetarayor diśos tatsīmānadīvaipulyayogena apare dve aśītīti tisro 'śītayaḥ /
catvāriṃśadadhikaṃ lakṣadvayaṃ bhavatīti
brgyad khri phrag gcig dang de'i phyogs g yas g yon gzhan gnyis su rol mtsho de 'dal ba'i tshul gyis brgyad khri phrag gzhan gnyis yod pas brgyad khri phrag gsum ste nyi 'bum bzhi khrir 'gyur ro /
lakṣatrayaṃ sahasrāṇi viṃśatir dve ceti /
nimindharagiricakravāḍayor aṃtare ekasyāṃ diśi bāhyasya samudrasya tatparimāṇam uktaṃ /
atra sahasram ekaṃ dve śate cānye ardhāṣṭāśītir eveti vaktavyaṃ
'bum phrag gsum dang stong phrag ni /
nyi shu gnyis so zhes bya ba 'di ni mu khyud 'dzin gyi ri dang khor yug gnyis kyi bar gyi phyogs gcig gi phyi'i rgya mtsho'i tshad du bshad pa yin no /
'dir ma tshang bas stong phrag gcig dang brgya phrag gzhan gnyis dang brgyad cu rtsa phyed dang brgyad kho na'o zhes brjod par bya la /
nyūnatvāt /
evam aparasyām diśi vaktavyam
phyogs cig shos la yang de dang 'dra bar brjod dgos so /
evaṃ dvayoḥ sahasrayoḥ paṃcasu śateṣu paṃcasaptatau ca yojanānāṃ prakṣipteṣu sa ādhāraḥ pūrito bhavati de ltar dpag tshad stong phrag gnyis dang brgya phrag lnga dang bdun cu rtsa lnga dag gis bsnan na /
chu dang gser gyi dkyil 'khor gyi /
ya uktaḥ /
tiryak trīṇi sahasrāṇi sārdhaṃ śatacatuṣṭayaṃ
thad kar 'bum phrag bcu gnyis dang /
stong phrag gsum dang brgya phrag ni /
lakṣadvādaśakaṃ caiva jalakāṃcanamaṇḍalam iti /
anayā caturdvīpasaṃkhyayā yathāvinyāsam atiricyamānatvāt
phye dang lnga rnams kho na'o /
zhes bya ba 'dis bshad pa gang yin pa'i gzhi de gnyer sod par 'gyur te /
gling bzhi'i brtsi bas ji ltar bkod pa bas ni lhag pa'i phyir ro zhe na /
tad idaṃ parihriyate 'di'i lan gdab par bya ste /
naiṣa doṣaḥ /
cakravāḍabahirjalakāṃcanamaṇḍalasya etāvatātiricyamānatvāt /
na tarhi caturdvīpakaḥ tena cakravāḍena cakrīkṛtaḥ
de ni khor yug gi phyi rol na chu dang gser gyi dkyil 'khor de tsam lhag pa'i phyir nyes pa med do /
'o na ni khor yug des gling bzhi pa khor yug tu bskor ba ma yin no zhe na /
uparibhūmir anena cakrīkṛtā des ni steng gi sa khor yug tu bskor ba yin gyi /
na jalamaṇḍalam ity avagantavyaṃ /
apara āha /
na sumervādayaḥ parvatā atyantacchinnataṭīsamucchrāyaghanā bhavaṃti
chu dang gser gyi dkyil 'khor ni ma yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
gzhan na re ri rab la sogs pa'i ri rnams rngams su'ang 'phang dang mnyam zhes bya ba shin tu zang yag kho nar 'dug pa ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
parvatākāranyāyena kiṃcidatiricyamānādharabhāgā durlakṣaviśeṣatvāt
ri lta bu'i tshul du man chad kyi cha cung zad cig lhag pa yin te /
khyad par brtag par dka' ba'i phyir ni /
samocchrāyaghanāś ca ta de dag rnams su'ang 'phang dang mnyam /
ity uktvā /
atas taistaiḥ kiṃcidatiricyamānair adhobhāgais tad ādheyaṃ (Abhidh-k-vy 326) sumervādikaṃ ādhāraṃ jalakāṃcanamaṇḍalātmakam vyāpnotīty avirodha eṣa iti /
(III /
54-57) anya iti vistaraḥ
zhes bshad do /
de'i phyir man chad kyi cha cung zad cig lhag pa de dang de dag gis de dag la brten pa re rab la sogs pas rten chu dang gser gyi bdag nyid de khyab pas na de ni 'gal ba med do zhes zer ro /
na bodhisattvāśrayād anya āśrayo vajrāsanapradeśād vānyaḥ pradeśas taṃ vajropamaṃ samādhiṃ soḍhuṃ samartha iti de ni lus sam sa phyogs gzhan gyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin de ni byang chub sems dpa'i sku las gzhan pa'i lus sam /
rdo rje gdan gyis sa phyogs las gzhan pa'i sa phyogs kyis bzod par mi nus so zhes bya ba yin no /
yaś ca dvīpo yadākṛtir iti /
pratyakṣam etat /
bhūmivaśāt sattvānāṃ vaicitryaṃ
gling gi dbyibs ci 'dra ba zhes bya ba ni sa gzhi'i dbang gis sems can rnams sna tshogs pa nyid 'di ni mngon sum du gyur pa yin te /
himavadvindhyavāsināṃ kirātaśabarāṇāṃ gauraśyāmate dṛśyate gangs ri dang 'bigs byed la gnas pa rnams dang ge ra dang ri khrod pa rnams dkar sham dang sngo bsangs dag tu mthong ngo /
dehā videhāḥ kurava iti lus dang lus 'phags sgra mi snyan /
sthānināṃ bahutvāt sthānasyāpi bahuvacananirdeśaḥ /
eko rākṣasair iti
zhes bya ba ni gnas pa rnams mang ba'i phyir gnas kyang mang po'i tshig tu bstan to /
gcig ni srin po dag gnas so /
cāmarāvaracāmarayor anyataraḥ /
(III /
58) kīṭādrinavakād iti
zhes bya ba ni rnga yab dang rnga yab gzhan dag las gcig cig yin no /
kīṭākṛtīnāṃ parvatānāṃ navakāt ri nag po dgu nas zhes bya ba ni ri mdog nag po dgu'i pha rol na'o /
tadadhikāreṇāyaṃ jaṃbūdvīpa iti /
jaṃbūvṛkṣādhikāreṇa /
jambuvṛkṣacihno dvīpo jambudvīpaḥ
de'i dbang gis 'di 'dzam bu'i gling zhes bya bar grags zhes bya ba ni 'dzam bu'i gling de'i dbang gis 'dzam bu'i shing gis mtshon pa'i gling la 'dzam bu'i gling zhes bya'o /
phalādhikāreṇa veti /
jaṃbvā vā /
lup ceti phalam api jambūḥ
yang na de'i 'bras bu'i dbang gis zhes bya ba ni shing 'dzam bu'i 'bras bu ste /
tatphalacihno jambūdvīpa ity arthaḥ /
(III /
59, 60) catuskandhā iti /
catuḥprākārā ity arthaḥ
'di'i 'bras bus mtshon pa'i gling la 'dzam bu'i gling zhes bya ba'i tha tshig go /
rtsig pa bzhi zhes bya ba ni ra ba bzhi zhes bya ba'i tha tshig go /
catuḥsaṃniveśā ity apare gzhan dag na re ngos bzhi yin no zhes zer ro /
ayaḥprākāraparyantā iti /
ayaḥprākāraparikṣiptā ity arthaḥ
lcags kyi ra bas kun du bskor /
zhes bya ba ni lcags kyi ra bas khor yug tu bskor zhes bya ba'i tha tshig go /
ayasā prativarjitā iti lcags dag gis ni gang ba yin /
ayasopariṣṭhāc chāditāḥ /
ayasāpithitadvārā ity apare
zhes bya ba ni lcags kyis steng nas bkab pa'o /
gzhan dag na re lcags kyis sgo bcad pa'o zhes zer ro /
sphuṭā iti vyāptāḥ /
pūrvavad iti /
utkṣipte pāde punar api saṃjāyate tvaṅmānsaśoṇitam ity arthaḥ
khyad par gnas zhes bya ba ni khebs pa'o /
snga ma bzhin no zhes bya ba ni rkang pa bteg nas ni pag pa dang sha dang khrag skye ba zhes bya ba'i tha tshig go /
khyi sre bo rnams kyang za bar byed /
kṣuramārgādikaṃ trayam iti /
kṣuramārgāsipattravanaśālmalīvanaṃ ceti trayaḥ /
śyāmalaśabalāś ca śvāno bhakṣayantīti /
asipattravanāntarbhūtāḥ /
ayastuṇḍāś ca vāyasā iti
ces bya ba ni lo ma ral gyi lta bu'i nags kyi nang na yod pa dag go /
khva lcags kyi mchu can rnams zhes bya ba ni shal ma li'i nags na yod pa dag go /
sbu gri'i lam la sogs pa gsum /
zhes bya ba ni spu gri'i lam dang lo ma ral gyi lta bu'i nags dang shal ma le'i nags zhes bya ba gsum mo /
thag mdung zhes bya ba ni 'phang mdung la sogs pa'o /
śālmalīvanāntarbhūtāḥ /
prāsā bhindipālādayaḥ /
adhikayātanāsthānatvād utsadā iti
gnod pa lhag pa'i gnas yin pa'i phyir lhag pa zhes bya ba ni lhag ces bya ba'i sgra ni lhag pa'i don yin te /
ucchabdo 'dhikārthaḥ /
adhikaṃ sīdyante 'treti utsadāḥ /
kathaṃ punar yātanādhikyam ity āha
'di dag tu lhag par gnod par byed pas na lhag pa yin no /
ji ltar lhag par gnod pa byed ce na /
narakeṣv iti vistaraḥ /
apara iti
de'i phyir /
dmyal ba dang tu zhes bya ba rgyas par smos so /
sthaviramanorathaḥ /
sa ūrdhvārthaṃ ucchabdam iti
gzhan dag na re zhes bya ba ni gnas brtan yid 'ong ste /
tenāhā narakāvarodhād avīcyādinarakāvarodhāt ūrdhvam eṣu kukūlādiṣu sīdanti de ni lhag pa zhes bya ba'i sgra 'og gi don yin par 'dod do /
de'i phyir dmyal ba'i 'ching ba'i 'og tu zhes bya ba smos te /
atas tadutsadā iti /
praśnāt praśnāntaram iti /
ṣoḍaśotsadāḥ katama ity uktvā /
caturtha utsado (Abhidh-k-vy 327) vaitaraṇī /
yasyāṃ te sattvāḥ asiśaktiprāsahastaiḥ puruṣair ubhābhyāṃ tīrābhyāṃ prativāryamāṇād ūrdhvam api gacchantaḥ svidyante pacyanta iti /
tasmād idaṃ praśnāntaraṃ upajāyate
mnar med pa la sogs pa'i dmyal ba'i 'ching ba'i 'og tu me ma mur la sogs pa 'di dag tu 'byung bas na de'i phyir de dag ni lhag pa'o zhes bya ba'o /
dri ba las dri ba gzhan 'byung ste zhes bya ba ni lhag pa bcu drug gang zhe na zhes smras nas lhag pa bzhi pa ni chu bo rab med thal chu bskol mas gang ba ste /
gang du sems can de dag 'gram gnyis nas skyes bu lag na ral gri dang mdung thung dang thag mdung thogs pa dag gis 'gog cing steng du 'gro ba na yang gdu zhing 'tshed la zhes bya ba de las ci sems can dmyal ba'i srung ma de dag ces bya ba'i dri ba gzhan rgyas par 'byung ba yin no /
kiṃ te narakapālā iti vistaraḥ 'chags pa'i rlung bzhin no zhes bya ba ni /
vivartanīvāyuvad iti yathā vivartanyāṃ vāyavo bhājanalokābhinirvṛttaye ceṣṭante /
tadlat te bhūtabhautikamātrā narakapālā iti
ji ltar 'chags pa'i tshe snod kyi 'jig rten la sogs pa mngon par 'grub par bya ba'i phyir rlung dag g yo ba ltar dmyal ba'i srung ma de dag kyang 'byung ba dang 'byung ba las gyur pa tsam du zad de de dang 'dra'o /
yamarākṣasā iti /
pāpakarmāṇaḥ sattvā narakapālā jāyaṃta ity arthaḥ /
ye te yameneti
gshin rje'i srin por skye zhes bya ba ni sdig pa'i las can thams cad dmyal ba'i srung mar skye'o zhes bya ba'i tha tshig go /
ye te yamena devadūtīyasūtroktenānuśāsanenānuśiṣṭāḥ /
tāṃ sattvān narakasthāneṣu prakṣipanti yamarājadhānīnivāsinaḥ /
ta ete yamarākṣasā uktāḥ /
na tu ye kāraṇā yātanāḥ kārayaṃti asiśaktiprāsahastādayaḥ
gshen rjes bsgo ba dag gis zhes bya ba ni gshin rjes lha'i pho nya'i mdo las 'byung ba lta bus bsgo ba gshin rje'i rgyal po'i pho brang na gnas pa gang dag gis sems can de dag dmyal ba'i gnas su khrid par byed pa de dag gshin rje'i srin po zhes bshad kyi lag na ral gri dang mdung thung dang thag mdung thogs pa gang dag gnod pa'i las byed pa rnams ni ma yin no /
tasyedānīṃ karmaṇaḥ kva vipāka iti /
narakapālānāṃ narakakṛtasya karmaṇaḥ kva vipākaḥ /
teṣv eveti vistaraḥ
da ni las de gang du rnam par smin zhes bya ba ni dmyal ba'i srung ma rnams kyis dmyal bar las byas pa gang du rnam par smin zhes bya ba yin no /
yeṣv ānaṃtaryakāriṇāṃ vipākāvakāśaḥ /
teṣu narakeṣu teṣāṃ narakapālānāṃ ko vipratibandhaḥ /
etad uktaṃ bhavati
de dag nyid du ste zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang dag tu mtshams med pa byed pa rnams kyi rnam par smin pa'i go skabs yod pa'i dmyal ba de dag tu dmyal ba'i srung ma de dag gis su zhig 'gog /
teṣām api tāvad ānantaryakāriṇāṃ mahadānantaryakarmaṇo vipākasyātimahato narakeṣv avakāśo 'sti /
kim aṃga punar narakapālānāṃ yat karma tatkāraṇāḥ kārayatām iti
'di skad du re zhig dmyal ba dag na mtshams med pa byed pa de dag gi mtshams med pa'i las chen po'i rnam par smin pa chen po'i go skabs kyang yod na de dag la gnod pa byed pa dmyal ba'i srung ma rnams kyi las gang yin pa'i lta smos kyang ci dgos zhes bshad pa yin no /
kṛtāvadhitvāt kṛtamaryādatvāt narakapālān prati /
ete na dagdhavyā iti
mtshams gcad pa'i phyir ro zhes bya ba ni dmyal ba'i srung ma rnams la 'di dag la sreg par ma byed cig ces mtshams bcad pa'i phyir ro /
bhūtaviśeṣanirvṛtter vā /
bhūtaviśeṣās tādṛśās teṣāṃ karmabhir abhinirvṛttāḥ /
yat tenāgninā na dahyante
yang na 'byung ba'i khyad par grub pa'i phyir ro zhes bya ba ni de dag la las dag gis na me des kyang tshig par mi 'gyur ba de lta bu'i 'byung ba'i khyad par mngon par 'grub pa yin no /
kāyaśabdavikārānurūpāṇīti /
kāyavikārānurūpāṇi arbudo nirbuda utpalaḥ padmo mahāpadmaś ceti nāmāni
lus dang sgrar 'gyur ba dang mthun pa dag yin zhes bya ba la lus 'gyur ba dang mthun ba ni chu bur can dang chu bur rdol ba dang autpal ltar gas pa dang padma ltar gas pa dang padma ltar cher gas pa dag ste /
arbudādyākārakāyatvāt tatratyānāṃ sattvānāṃ de na 'dug pa'i sems can rnams kyi lus chu bur can dang 'dra ba'i phyir ro /
śabdavikārānurūpāṇi aṭhaṭhaḥ hahavaḥ huhuva ity etāni nāmāni sgra 'gyur ba dang mthun pa ni so thams thams dang au chu zer ba dang kyi hud zer zhes bya ba de dag yin no /
ata eveti /
dhānyarāśivad adhoviśālatvāt /
bahir iti nāntargataḥ
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni 'bru'i phung po bzhin du zhabs rgya che ba'i phyir ro /
(III /
61-63) taijasaṃ sūryakāntātmakaṃ āpyaṃ candrakāntātmakaṃ /
yathāsaṃbhavam iti /
tadubhayamaṇḍalaṃ dṛṣṭyādīnāṃ deśakālāvasthāntarānurūpyeṇa anugrahārtham upaghātārthaṃ ca
phyi rol /
zhes bya ba ni nang na yod pa ma yin pa'o /
me shel ni me shel gyi bdag nyid do /
chu shel ni chu shel gyi bdag nyid do /
ci rigs par zhes bya ba ni dkyil 'khor de gnyis yul dang dus kyi gnas skabs kyi khyad par dang mthun par mig la sos pa la phan 'dogs par byed pa dang gnod par byed pa yin no /
evam anyeṣv api yojyam iti /
kathaṃ /
yadā pūrvavidehe rātraḥ /
tadā jaṃbūdvīpe sūryāstaṃgamanam avaragodānīye madhyāhnaḥ uttarakurāv udaya ity evam anyatrāpi yojyaṃ
de bzhin du gzhan dag la yang sbyar bar bya'o zhes bya ba ji lta zhe na /
gang gi tshe shar gyi lus 'phags su ni nam phyed pa de'i tshe 'dzam bu'i gling du nyi ma nub po /
nub kyi ba lang spyod du nyi ma phyed do /
byang gi sgra mi snyan du nyi ma shar ro zhes bya ba de bzhin du gzhan dag la yang sbyar bar bya ba yin no /
prāvṛṇmāse dvitīye 'ntyanavamyām iti /
prāvṛṇmāsāś catvāraḥ śrāvaṇo yāvat kārttikaḥ
dbyar gyi zla ba gnyis pa'i tha ma'i tshes dgu nas mtshan ring zhes bya ba ni dbyar gyi zla ba ni dbyar zla tha chungs nas ston zla tha chungs kyi bar bzhi yin la /
sarve ca māsāḥ kṛṣṇapakṣādyāḥ /
tatra bhādrapadaśuklapakṣanavamyāṃ rātrir vardhate /
hemantakānāṃ caturthe hīyate
zla ba thams cad kyang mar gyi ngo bo snga ste de la dbyar zla tha chungs yar gyi ngo'i tshes dgu nas mtshan mo ring bar 'gyur ro /
dgun rnams kyi ni bzhi pa la /
hemantīmāsāś catvāro mārgaśīrṣādyāḥ phālgunāntāḥ /
tatra phālgunaśuklapakṣanavamyāṃ hīyate nilavaṃlavaṃla
thung ngur 'gyur ro zhes bya ba ni dgun gyi zla ba ni ston zla tha chungs nya nas dpyid zla ra ba nya'i bar yin te /
kāladhvanor atyantasaṃyoge dvitīyā /
(Abhidh-k-vy 328) aparapārśve chāyā patantī vikalaṃ maṇḍalaṃ darśayatīti /
tadyathā staṃbhe pradīpacchāyā patantī
de las dgun zla tha chungs yar gyi ngo'i tshes dgu nas mtshan mo thung ngur 'gyur ro /
pha rol ngos su grib ma 'bab pas dkyil 'khor ma rangs bar snang ngo zhes bya ba ni dper na ka ba la sgron ma'i grib ma bab pa ji lta ji ltar ka ba dang nye bar gyur pa de lta de ltar ka ba rang gi grib mas bsgribs par 'gyur te /
yathāyathā staṃbha āsanno bhavati /
tathātathā staṃbhaḥ svachāyayā chādyate /
dūre hi vartamāne pradīpe paripūrṇastaṃbho dṛśyate
sgron ma thag ring po na 'dug pa ni ka ba rangs par snang la /
chung [*cung] zad cig gis nye na ni chung zad 'bri bar 'gyur ba nas /
kiṃcid āsanne kiṃcit kṣīyate yāvad āsanne staṃbho naṣṭarūpo vartate /
tadvad etat /
vāhayogaḥ sa tādṛśa iti /
punas tiryag avanāmonnāmayogenādhobhāgaś candramaṇḍalasya kṣīyate /
ūrdhvaṃ vardhate ceti yogācārāḥ
shin tu nye ba na ka ba de mi snang ba'i ngo bo'i bar du 'gyur ba de dang 'dra ste /
de lta bu de ni rgyu ba'i tshul yin no zhes bya ba ni rnal 'byor spyod pa pa rnams na re ngos bla 'og 'dzul ba'i tshul gyis zla ba'i dkyil 'khor gyi 'og rol gyi cha 'bri ba dang 'phel bar 'gyur ro zhes zer ro /
cāturmahārājakāyikā iti caturmahārājānāṃ kāyaḥ rgyal chen bzhi'i ris ba zhes bya ba ni rgyal po chen po bzhi'i ris ni tshogs so /
tatra bhavāś cāturmahārājakāyikāḥ de na yod pa ni rgyal chen bzhi'i ris pa dag go /
sumerupariṣaṇḍādīnīti /
ādiśabdena yugaṃdharādīni
ri rab kyi bang rim la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mu khyud 'dzin la sogs pa bsdu'o /
(III /
64, 65) daśasāhasrikāntarā iti /
yojanadaśasahasrapramāṇāntarā ity arthaḥ
bar gyi thag ni stong phrag bcu /
zhes bya ba ni bar gyi thag dpag tshad khri'o zhes bya ba'i tha tshig go /
ardham ākṣiptam iti /
ardham avaṣṭabdhaṃ /
sadāmadā iti /
sadāmattā iti vaktavye ślokabandhānuguṇyena sadāmadā ity uktam arthaikatvāt
phyed man chad du phyin to zhes bya ba ni phyed khebs pa yin no /
rtag myos zhes bya ba ni rtag tu myos par gyur pa zhes brjod par bya ba yin pa las tshigs su bcad pa bsdebs pa dang mthun par rtag myos zhes bshad de don gcig pa'i phyir ro /
bzhi pa la ni /
caturthyāṃ catvāro mahārājānaḥ svayaṃ prativasantīti /
dhṛtarāṣṭraḥ pūrvadigbhāge /
virūḍhako dakṣiṇe /
virūpakṣaḥ paścime /
vaiśramaṇa uttarasminn ity anukramo 'vagantavyaḥ
rgyal po chen po bzhi bdag nyid /
ces bya ba ni shar gyi phyogs cha na ni yul 'khor srung ngo /
lho phyogs na ni 'phags skyes po'o /
nub kyi phyogs na ni spyan mi bzang ngo /
byang phyogs na ni rnam thos kyi bu'o zhes bya bar go rims khong du chud par bya'o /
cāturmahārājikā devā ity uktam iti /
yasmāc caturthyāṃ pariṣaṇḍāyāṃ catvāro mahārājānaḥ svayaṃ prativasaṃti
rgyal chen bzhi'i lha rnams zhes bshad do zhes bya ba ni gang gi phyir bang rim bzhi pa na rgyal po chen po bzhi'i bdag nyid gnas pa de'i phyir rgyal chen bzhi'i lha rnams zhes bshad do /
ata evam uktaṃ mahārājikā devā iti rgyal po chen po bzhi dag yod pa'i phyir ro /
mahārājeṣu bhavā iti kṛtvā mahiṣṭho mahattamaḥ thams cad pas che ba yin zhes bya ba ni rab tu mang ba'o /
(III /
66-69) sa viṃśatisahasradig iti /
yady evaṃ katham idam uktaṃ
de ni ngos la nyi khri'o /
zhes bya ba gal te de lta yin na ji ltar /
samocchrāyaghanāś ca ta de dag rngams su'ang 'phang dang mnyam /
iti /
madhyabhāgam evābhisamīkṣyaivam uktam iti teṣām abhiprāyaḥ
zhes bya ba 'di bshad ce na /
de dag gi bsam pa ni rked kyi cha kho na la btags nas de skad du bshad par zad do snyam pa yin no /
adhyardham iti /
adhikam ardham asminn iti adhyardhaṃ
phyed dang gnyis zhes bya ba ni /
'di la phyed lhag par yod pas na phyed dang gnyis so /
adhyardhaṃ yojanam asyety /
adhyardhayojanaṃ /
samucchrāyeṇeti adhyāhāryaṃ /
dhātuśatena raṃgaśatena /
nānāratnasthānavidhānasaṃpadeti /
nānāratnavidhānasampadā nānāsthānavidhānasampadā ca
yang na 'di la dpag tshad phyed dang gnyis yod pas na dpag tshad phyed dang gnyis pa ste /
'phang du zhes bya ba tshig khong nas drang ngo /
tshon brgyas zhes bya ba ni tshon rtsi sna brgyas so /
rin po che dang gnas rnam pa du ma phun sum tshogs pa zhes bya ba ni rin po che rnam pa du ma phun sum tshogs pa dang gnas rnam pa du ma phun sum tshogs pa'o /
sarvānyabhavanānāṃ śriyas tāsāṃ mahimāno mahattvāni /
hrepaṇo lajjano lajjājanaka ity arthaḥ
gnas gzhan thams cad kyi dpal dag ste /
de dag gi che ba'i bdag nyid ni che ba nyid dag go /
dairghyeṇārdhatṛtīyaṃ yojanaśataṃ pārśvam iti de rnams ngo tsha bar byed pa ni ngo tsha ba ste ngo tsha bskyed pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
ekaṃ pārśvam etatpramāṇaṃ /
yāvac caturtham apy etatpramāṇam iti
ngos kyi srid du dpag tshad nyis brgya lnga bcu pa zhes bya ba 'di ni ngos gcig gi tshad yin te bzhi pa'i bar du yang tshad ni 'di yin no /
subhūmīnīti /
śobhanā bhūmaya eṣām iti
phyogs bzhi zhes bya ba ni 'di la phyogs bzhi yod pa na phyogs bzhi'o /
subhūmīni krīḍāsthānāni /
(Abhidh-k-vy 329) /
caturdiśam iti /
catasro diśo 'syeti
sa gzhi bzang zhes bya ba ni 'di dag la sa gzhi mdzes pa yod pas na lha rnams kyi rtse ba'i gnas sa gzhi bzang po dag yin no /
caturdiśaṃ kriyāviśeṣaṇaṃ /
bhāgurimatena dikchabdo 'kāranto bhavati
dpag tshad nyi shu 'das nas rtse ba'i gnas yod pas na dpag tshad nyi shus bcad pa na zhes bya'o /
viṃśatiyojanāny atikramya kṛīḍāsthānāni bhavantīti /
viṃśatiyojanāny antaritānīty ucyate
sum cu rtsa gsum pa zhes bya ba ni de dag na sum cu rtsa gsum yod pas ni sum cu rtsa gsum pa rnams so /
trāyastriṃśānām iti /
trayastriṃśās teṣu bhavās trāyastriṃśāḥ /
teṣāṃ /
kāmaratiprakarṣālayaḥ kāmarativiśeṣasthānaṃ /
vṛkṣānatikramaṃ saṃdhāyoktam iti
de dag ni 'dod pa'i dga' ba'i mchog gi gnas ni 'dod pa'i dga' ba khyad par can gyi gnas so /
shing las mi 'da' ba las dgongs te gsungs so zhes bya ba ni dri de shing sa brtol de las mi 'da' bar 'dug ste /
taṃ kovidāravṛkṣam anatikramya sa gandho vartate de'i yal ga dang 'dab ma dang lo ma ni dpag tshad lnga bcur khyab par gnas la /
tasya paṃcāśadyojanāni śākhāpattrapalāśam iti evaṃ vṛkṣānatikramaṃ saṃdhāyoktaṃ paṃcāśadyojanāni prativātaṃ gandho vātīti shing de lta bu las mi 'da' ba las dgongs nas rdzi phyogs ma yin par ni dpag tshad lnga bcur ldang ngo zhes gsungs par zad do /
atrottaram āhuḥ /
na hi nāma prativātaṃ vāto bhavati
'dir lan du de rdzi phyogs ma yin par 'gro ba ni ma yin zhes bya ba smos te /
yatraivotpadyate /
tatraiva dhvansyate /
na deśāntare saṃtānaṃ saṃtanoti
gang du 'byung ba de kho nar 'jig par 'gyur /
yul gzhan du rgyun gyi rgyun 'chags par mi 'gyur na /
uktaṃ ca paṃcāśadyojanāni prativātam iti /
tasmād asamādhir eṣaḥ
rdzi phyogs ma yin par ni dpag tshad lnga bcur ldang ngo zhes kyang ci'i phyir bshad de de lta bas na 'di ni lan du mi rung ngo /
tasmāt samādhyantaram idam āha /
tasyaiva tv iti vistaraḥ
de'i phyir lan gzhan de nyid kyi zhes bya ba 'di rgyas par smos so /
kiṃ punaḥ kāraṇaṃ yojanaśatam atra vātaṃ gaṃdho vāti prativātaṃ tu paṃcāśat yang ci'i phyir rdzi phyogs ni dpag tshad brgyar ngad ldang la rdzi phyogs ma yin par ni lnga bcur ldang gi de phan chad du ma yin zhe na /
na tataḥ pareṇeti ata āha /
mandataratamasamāraṃbhāt tv iti vistaraḥ
de'i phyir rgyun chung ba dang ches chung ba dang ches shin tu chung bar 'gyur ba'i phyir zhes bya ba rgyas par smos te /
mṛdumārutapratibadhyamānatayā mandataratamasamāraṃbhaḥ /
tataś ca sa gandhasaṃtāna āśv eva samucchidyate /
ataḥ kāraṇāt na tathā viprakṛṣṭam adhvānaṃ yojanaśatapramāṇaṃ prasarpatīti
rlung chung ngus bkag pa'i phyir chung ba dang ches chung ba dang ches shin tu chung bar 'gyur ro /
des ni dri'i rgyun de myur ba kho nar kun du 'chad par 'gyur te /
rgyu de'i phyir de bzhin du lam ring po dpag tshad brgya'i bar du mi 'gro'o /
utāho vāyur adhivāsito jāyata iti /
yathā tileṣu puṣpagaṃdhād gandhāntaram utpadyate 'nyad eva na sa pauṣpo gandha ity āha
'on te rlung la bsgos nas kyang skye zhes bya ba ni ji ltar til dag la yod pa'i me tog gi dri las dri gzhan 'byung ba de dag kho na yin gyi /
me tog gi dri ma yin pa lta bu yin pa zhig gam zhes bya ba yin no /
yadi paṃcāśadyojanaṃ prativātagandho vāti smras pa gal te dri de rdzi phyogs ma yin par dpag tshad lnga bcur ngad ldang na /
yat tarhi bhagavatoktaṃ 'o na bcom ldan 'das kyis /
na puṣpagandhaḥ prativātam etīti me tog dri ni rdzi phyogs min mi 'gro /
vistaraḥ /
mauliko gandho mustādiḥ
zhes gang rgyas par gsungs pa ji ltar drang /
kṛtyākṛtyaṃ samarthayanta iti rtsa ba'i dri ni gla sgang la sogs pa'i'o /
kāryākāryaṃ saṃpratīcchanti saṃpradhārayantīty arthaḥ bya ba dang bya ba ma yin pa 'gro bar byed pa zhes bya ba ni bya ba dang bya ba ma yin pa la gtod par byed pa ste /
(III /
70ab) samāsena yeṣāṃ bhājanaṃ prajñāyata iti /
bhājanaṃ sthānaṃ /
vistareṇānye 'pi devāḥ krīḍāpramoṣakaprahāsakādayaḥ santīti /
ataḥ samāsenoktaṃ
'jug par byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
gang dag gi snod mngon pa'i mdor bsdu na zhes bya ba la /
snod ni gnas te rtsed mos dran rlag pa dang rab tu rgod pa la sogs pa lha gzhan yang phal mo che zhig yod pas 'di ni mdor bshad pa yin no /
(III /
70cd) dvaṃdvena yāvad īkṣitena maithunam eṣām iti
'di dag la gnyis kyis gnyis nas bltas pa'i bar gyi 'khrig pa yod pas na /
gnyis gnyis 'khyud dang lag bcangs dang /
dvaṃdvāliṃganapāṇyāptihasitekṣitamaithunāḥ /
saṛveṣāṃ samāpattyeti /
ṣaṇṇām api kāmabhujāṃ dvaṃdvasamāpattyā paridāhavigamaḥ /
kālaparimāṇaṃ tu prajñaptāv uktam iti
dgod dang bltas pas 'khrig pa yin no /
thams cad kyang gnyis kyis gnyis sprod pas yin no zhes bya ba ni bye brag tu smra ba rnams na re 'dod pa na spyod pa'i lha drug car yang gnyis kyis gnyis sprod pas gdung ba dang 'bral lo /
yāvatā kālena dvaṃdvāliṃganapāṇyāptihasitekṣitāni bhavaṃti /
tāvatā kālena eṣāṃ bhūmisambandhavāsināṃ yāmatuṣitanirmāṇaratiparanirmitavaśavartināṃ yathākramaṃ dvaṃdvasamāpattir (Abhidh-k-vy 330) iti vaibhāṣikāḥ /
yāvadyāvad iti vistaraḥ
brtags pa las bshad pa ni dus kyi tshad yin zhes bya ba ni dus ji srid kyis gnyis kyis gnyis dang 'khyud pa dang lag bcangs dang dgod pa dang bltas pa dag yin pa'i dus de srid kyis go rims bzhin du sa dang 'brel bar gnas pa dang 'thab bral ba dang dga' ldan pa dang 'phrul dga' ba dang gzhan 'phrul dbang byed pa rnams kyis gnyis kyis gnyis sprod pa yin no zhes zer ro /
yāvadyāvat pareṇa paratareṇa viṣayāṇāṃ tīvrataratvāt rāgo 'pi tīvrataraḥ /
tāvattāvan maithunakāra ity abhiprāyaḥ
ji tsam ji tsam du zhes rgyas par 'byung ba ni ji tsam ji tsam du gong nas gong du yul rnams ches shas che ba de tsam de tsam du 'dod chags te 'khrig pa'i dus kyang ches shas che'o snyam du bsams pa yin no /
(III /
71cd) te punaś catvāro devanikāyā iti /
cāturmahārājakāyikā yāvat tuṣitāḥ
de dag kyang lha'i ris bzhi rnams so zhes bya ba ni rgyal chen bzhi'i ris pa nas dga' ldan pa'i bar ro /
yathotpannaparibhogaḥ sa eṣām astīti yathotpannaparibhoginaḥ 'di dag la ji ltar byung ba yongs su longs spyod pa de yod pas ji ltar byung ba la yongs su longs spyod pa'o /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
yathecchayātmanirmitaṃ /
tasya paribhogaḥ
de'i ngo bo nyid de de'i phyir ro /
ji ltar 'dod pa bzhin bdag nyid kyis sprul pa la yongs su longs spyod pa yang snga ma bzhin no /
pūrvavat /
yathecchātmaparanirmitaparibhogitvād iti /
ātmanā pareṇa ca nirmite /
yathecchayātmaparanirmite /
tayoḥ paribhogaḥ pūrvavat
ji ltar 'dod pa bzhin bdag dang gzhan gyis sprul pa yongs su longs spyod pa'i phyir zhes bya ba ni bdag nyid dang gzhan gyis sprul pa ni bdag dang gzhan gyis sprul pa'o /
de dag la yongs su longs spyod pa ste snga ma bzhin no /
yathecchaparanirmitaparibhogitvād iti kecit paṭhanti kha cig ni ji ltar 'dod pa bzhin gzhan gyis sprul pa la yongs su longs spyod pa'i phyir ro zhes bya ba 'don to /
tatra pāṭhe evaṃ vigrahaḥ /
paranirmitaṃ yathecchaṃ paranirmitaṃ
'don pa de la ni 'di ltar tshig rnam par sbyar bar bya ste /
gzhan gyis sprul pa ni ji ltar 'dod pa bzhin gzhan gyis sprul pa'o /
tasya paribhoga iti /
pūrvavat /
nirmāṇaratīnāṃ paranirmitāṃ kāmān paribhoktuṃ na samṛdhyati
de la yongs su longs spyod pa ste snga ma bzhin no /
'phrul dga' ba rnams ni gzhan gyis sprul pa'i 'dod pa dag la yongs su longs spyod pa 'byor par mi 'gyur te /
tad evaṃ paranirmitavaśavartināṃ nirmāṇaratibhyo viśeṣaḥ pradarśito bhavati /
bāhyarūpādiviṣayanirmāṇaṃ cātra veditavyaṃ
de ltar na 'phrul dga' ba rnams las gzhan 'phrul dbang byed pa rnams khyad par du rab tu bstan pa yin no /
'dir sprul pa ni gzugs la sogs pa phyi yul yin par rig par bya'o /
vivekajena prathamadhyānabhūmikena dben pa las skyes pa ni bsam gtan dang po'i sa pa ste /
akuśalaviviktatvāt /
samādhijena ca dvitīyadhyānabhūmikena
mi dge ba las dben pa'i phyir ro /
ting nge 'dzin las skyes pa ni bsam gtan gnyis pa'i sa pa ste /
vitarkavicāravigamāt /
prītisukheneti /
prītilakṣaṇena sukhena /
niḥprītikena ca sukhena
rtog pa dang dpyod pa dang bral ba'i phyir ro /
dga' ba'i bde ba ni dga' ba'i mtshan nyid kyi bde ba'o /
saumanasyavigamāt /
sukhaṃ viharanta iti
dga' ba med pa'i bde ba ni yid bde ba dang bral ba'i phyir ro /
sukham iti kriyāviśeṣaṇaṃ /
sukhopapattitvaṃ vicāryam iti
bde bar gnas pa zhes bya ba la bde ba zhes bya ba ni bya ba'i khyad par yin no /
sukhābhāvān na dhyānāntaraṃ sukhopapattir iti śakyaṃ vaktuṃ /
kuśalavipākatvena sukhakalpatvāt sukhopapattir iti na śakyaṃ vyavasthāpayituṃ
bde ba skye ba nyid dpyad par bya'o zhes bya ba ni bsam gtan khyad par can ni bde ba med pa'i phyir bde ba skye ba yin no zhes brjod par ni mi nus kyi /
dge ba'i rnam par smin pa nyid yin pas bde ba dang 'dra ba'i phyir bde ba skye ba'o zhes bya ba rnam par gzhag par ni nus so /
caturthe 'pi dhyāne sukhopapattiprasaṃga iti cet gal te bsam gtan bzhi pa yang bde ba skye ba yin par thal bar 'gyur ro zhe na /
ma yin te /
na /
tasyāṃ bhūmau sukhābhāvāt
sa de na bde ba med pa'i phyir ro /
tasmād vicāryaṃ saṃpradhāryam etad iti bhāvaḥ de lta bas na 'di ni dpyad par bya ba yin no snyam du bsams pa yin no /
(III /
72cd) evaṃ śeṣā iti /
ṛddhyā vā yāmās tuṣitāṃ gaccheyuḥ /
yadi ṛddhimatā nīyeran
lhag ma rnams kyang de dang 'dra'o zhes bya ba ni rdzu 'phrul gyis sam /
gzhan la brten nas 'thab bral ba rnams dga' ldan pa'i nang dag tu 'gro bar 'gyur te /
gal te rdzu 'phrul dang ldan pa'am /
devena vā tatratyena de na gnas pa'i lhas khrid na'o /
samānabhūmikās tu cāturmahārājakāyikāḥ trayastriṃśāṃ gacchanti sa mtshungs pa dag ni rgyal chen bzhi pa rnams sum cu rtsa gsum pa'i nang dag tu 'gro'o /
āgataṃ tūrdhvopapannaṃ paśyed iti /
samānabhūmikaṃ nordhvabhūmikam iti
gong du skyes pa 'ongs pa mthong bar 'gyur gyi zhes bya ba ni sa mtshungs pa ba yin gyi /
sa gong ma pa ni ma yin te /
prathamadhyānopapanno na dvitīyadhyānopapannam ityādi bsam gtan dang por skyes pa yang ma yin la bsam gtan gnyis par skyes pa yang ma yin no zhes bya ba la sogs pa yin no /
tadicchayeti /
ūrdhvopapanecchayā /
ihatyam iveti /
ihabhava ihatyaḥ /
adhobhūmika ity arthaḥ
de'i 'dod pas zhes bya ba ni gong du skyes pa'i 'dod pas so /
'di na 'khod pa zhes bya ba ni 'dug pas na 'di na 'khod pa'o /
sa gong ma pa zhes pa'i tha tshig ste /
ihatyam iva paśyed iti nikāyāntarīyāḥ sde pa gzhan dag na re 'di na 'khod pa bzhin du mthong bar 'gyur ro zhes zer ro /
yathā spraṣṭavyam ity udāharaṇamātram etat /
yathā śabda ity etad api gamyeta
reg bya reg par mi 'gyur ba bzhin no zhes bya ba 'di ni dper brjod pa tsam du zad pa ste /
sgra ji lta ba bzhin no zhes bya ba 'di yang shes par bya'o /
caturṇāṃ kāmāvacarāṇāṃ yāmādisthānānāṃ /
dviguṇottaram iti /
yāmasthānād dviguṇaṃ tuṣitasthānam ityādi
'thab bral ba la sogs pa 'dod pa na spyod pa bzhi'i gnas kyang gong ma nyis 'gyur ro zhes bya ba ni dga' ldan gyi gnas ni 'thab bral ba'i gnas kyi nyis 'gyur ro zhes bya ba la sogs pa yin no /
caturthaṃ tv aparimāṇam iti /
tārakāvat atalavāṭakapratibaddhavimānatvāt aparimāṇatvasaṃbhava ity abhiprāyaḥ
bzhi pa ni tshad med do zhes bya ba na gzhal med khang skar ma bzhin du 'og gzhi dang mi ldan pa'i phyir tshad med pa nyid srid do snyam du bsams pa yin no /
(III /
73, 74) sahasraṃ brahmalokānām iti /
brahmakāyikabrahmapurohitamahābrahmaṇām ity arthaḥ
tshangs pa'i 'jig rten stong zhes bya ba ni tshangs ris pa dang tshangs pa'i mdun na 'don dang tshangs chen pa rnams zhes bya ba'i tha tshig ste /
loke tathā pratītatvāt 'jig rten na de ltar grags pa'i phyir ro /
(Abhidh-k-vy 331) /
cūlika iti /
mahato lokadhātoś cūḍābhūtatvāt cūlika ity ucyate
spyi phud ces bya ba ni stong chen po'i 'jig rten gyi khams kyi spyi phud lta bu yin pa'i phyir spyi phud ces bya'o /
saṃbhavo hi vivarta iti /
vividhavartanaṃ vivartaḥ /
vividhā vā vartante 'sminn iti vivartaḥ /
saṃvartanaṃ saṃvartaḥ /
samvartante vāsminn iti saṃvartaḥ
'byung ba ni 'chags pa yin no zhes bya ba ni sna tshogs su 'byung bas na 'chags pa'o /
yang na 'di la sna tshogs su 'byung ba yod pas na 'chags pa yin no /
kun du 'jig pas na 'jig pa'o /
yang na 'di la kun du 'jig pa yod pas na 'jig pa ste /
de'i dus na sems can rnams bsam gtan gnyis pa'am /
gsum pa'am /
tasmiṃ hi kāle sattvā ekasmin dhyāne dvitīye tṛtīye caturthe vā saṃvartante saṃgacchanta iti bzhi pa gcig tu 'jig par 'gyur ro /
'gro bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
'og nas /
vivartate ca saṃvṛtta āste saṃvartate samam iti uttaratra vyākhyāsyāmaḥ 'chags pa dang ni 'jig pa dang /
zhig nas 'dug pa dag mnyam mo /
zhes bshad par bya'o /
'dzam bu'i gling pa rnams kyi tshad /
(III /
75-77ab) jāmbūdvīpāḥ pramāṇena catuḥsārdhatrihastakā iti /
sārdhatrihastapramāṇaśarīrāḥ /
kecit tu caturhastapramāṇaśarīrāḥ /
pūrvagodottarāhvayā iti /
pūrvo goda uttara iti cāhvaya eṣāṃ
khru bzhi pa dang phyed dang bzhi /
zhes bya ba ni khru phyed dang bzhi pa dag yin te /
kha gcig ni lus kyi tshad khru bzhi pa dag kyang yin no /
shar dang ba lang spyod dang ni /
byang zhes bya ba 'di dag la /
shar dang ba lang spyod dang byang /
zhes bya ba yod pas ni de dag ni /
shar dang ba lang spyod dang ni /
byang zhes bya ba yin no /
te /
pūrvagodottarāhvayāḥ /
teṣāṃ yathāsaṃkhyaṃ aṣṭahastapramāṇāḥ pūrvavidehakāḥ ṣoḍaśahastapramāṇāḥ godānīyāḥ dvātriṃśaddhastapramāṇakā auttarakauravā iti
de dag ni grangs bzhin du shar gyi lus 'phags pa rnams ni tshad khru brgyad do /
ba lang spyod pa rnams ni tshad khru ba cu drug go /
byang gi sgra mi snyan pa rnams ni tshad khru sum cu rtsa gnyis so /
pādavṛddhyeti vistaraḥ /
yāvat sārdhakrośa iti vakṣyamāṇatvāt pāda iti krośasyeti gamyate /
krośacaturthabhāgamātraṃ ca śarīraṃ cāturmahārājakāyikānāṃ
bzhi cha nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
rgyang grangs dag phyed dang gnyis kyi bar du zhes 'byung ba'i phyir bzhi cha zhes bya ba ni rgyang grags kyi zhes bya bar mngon te; rgyal chen bzhi pa rnams kyi lus ni rgyang grags kyi bzhi cha tsam mo /
dvipādamātraṃ trāyastriṃśānāṃ yāvad adhyardhakrośamātraṃ paranirmitavaśavartināṃ /
yojanatrayeṇa hīnaṃ dviguṇam iti
sum cu rtsa gsum pa rnams kyi ni bzhi cha gnyis tsam pa yin pa nas gzhan 'phrul dbang byed pa rnams kyi ni rgyang grags gcig dang bzhi cha gcig tsam gyi bar du yin no /
dviguṇaṃ kṛtvā tṛīṇi yojanāny apaneyāni /
paṃcaviṃśayojanaśatam anabhrakāṇāṃ śarīrapraṃāṇam iti
nyis 'gyur du bsgyur nas de las dpag tshad gsum phri na zhes bya ba ni sprin med pa rnams kyi lus kyi tshad ni nyis 'gyur du bsgyur ba byas nas dpag tshad gsum por na dpag tshad brgya nyi shu rtsa lnga'o /
puṇyaprasavānām iti /
puṇyaprasavānām ardhatṛtīyaṃ yojanaśataṃ śarīrapramāṇaṃ
bsod nams skyes pa la sogs pa zhes bya ba ni bsod nams skyes pa rnams kyi lus kyi tshad ni dpag tshad nyis brgya lnga bcu'o /
bṛhatphalānāṃ paṃcayojanaśatānīti gaṇayitavyaṃ 'bras bu che ba rnams kyi ni dpag tshad lnga brgya'o zhes bya bar brtsi bar bya ba yin no /
(III /
77cd-80) kumudapadmavad iti /
yatheha kumudāni ahani saṃkucanti rātrau vikasanti /
padmāni tu viparyayeṇa /
tathā tatra keṣāṃcid eva puṣpāṇāṃ saṃkocād ahani ca vikāsād ahorātravyavasthānaṃ /
śakunīnāṃ ca kūjanākūjanāt
ku mu da dang padma bzhin /
zhes bya ba ni ji ltar 'di ni me tog kun mu da dag nyin par ni kha 'dzums shing mtshan mo na kha 'bye la padma de las bzlog pa dag yin pa ltar de na me tog kha cig kha 'dzums shing kha 'bye ba'i sgo nas nyin mtshan rnam par gzhag pa yin no /
bya rnams skad 'byin pa dang skad mi 'byin pa zhes bya ba ni skad mi 'byin pas na mtshan mo yin la skad 'byin pas ni nyin mo yin pa'am /
akūjanād rātriḥ kūjanāt prabhātaṃ yang na bzlog ste bya'i rigs ji lta ba bzhin no /
viparyayeṇa vā yathāśakunijāti gnyid sangs pa dang bro ba las /
middhāpagamopagamāc ca /
middhopagamād rātriḥ prajñāyate
zhes bya ba ni gnyid bro ba las mtshan mo yin par mngon la /
middhāpagamāt prabhātam iti gnyid sangs pa las nyin mo yin par mngon no /
adhikādhikam iti /
viṃśatir adhikaṃ /
adhikaṃ bhavatīty arthaḥ
lhag pa lhag pa yin zhes bya ba ni lhag pa ni nyi khris lhag pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de nyid kyi phyir /
tenāha /
evam teṣāṃ yathākramaṃ catvāriṃśat ṣaṣṭir aśītiḥ kalpasahasrāṇy āyuḥpramāṇam iti
de ltar na de dag gi tshe'i tshad ni go rims bzhin du bskal pa bzhi khri dang drug khri dang brgyad khri yin no zhes bya ba smos te /
vijñānānaṃtyāyatane (Abhidh-k-vy 332) catvāriṃśat rnam shes mtha' yas skye mched na ni bzhi khri'o /
ākiṃcanyāyatane ṣaṣṭiḥ /
bhavagre 'śītir iti /
tasmād adho mahākalpasyārdham iti vistaraḥ /
aśītir antarakalpā mahākalpaḥ /
tasyārdhaṃ catvāriṃśad antarakalpāḥ
ci yang med pa'i skye mched na ni drug khri'o /
srid pa'i rtse mo na ni brgyad khri'o zhes bya ba yin no /
de'i 'og ma ni bskal pa chen po'i phyed la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bar gyi bskal ba brgyad cu la bskal pa chen po'o /
de'i phyed ni bar gyi bskal pa bzhi bcu ste /
tasya mahākalpārdhasya kalpīkṛtasya yad ardhaṃ viṃśatir antarakalpāḥ /
tad brahmakāyikānāṃ āyuḥpramāṇaṃ
bskal pa chen po'i phyed la bskal par byas pa de'i phyed po bar gyi bskal ba nyi shu gang yin pa de ni tshangs ris pa rnams kyi tshe'i tshad yin no /
yat tadardhakalpīkṛtaṃ catvāriṃśad antarakalpāḥ /
tad brahmapurohitānām āyuḥpramāṇaṃ
de'i phyed la bskal par byas pa bar gyi bskal pa bzhi bcu gang yin pa de ni tshangs pa'i mdun na 'don pa rnams kyi tshe'i tshad yin no /
tad evam ātmīyārdhaṃ mahābrahmaṇa āyuḥpramāṇaṃ de dang de lta bu'i bdag nyid kyi phyed ni tshangs chen gyi tshe'i tshad yin no /
sa hy adhyardhaḥ kalpa ity ucyate ṣaṣṭyantarakalpasaṃkhyā de ni bskal pa phyed dang gnyis so zhes bya ba ste /
grangs bar gyi bskal pa drug cu'o /
mahābrahmādīnām iti /
ādiśabdena brahmapurohitānāṃ brahmakāyikānāṃ ca prātilomyena grahaṇaṃ /
ardham adhas tata iti parīttābhād devanikāyād iti nirdeśāpekṣaṇāt
tshangs chen la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni bzlog ste tshangs pa'i mdun na 'don rnams dang tshangs ris pa rnams bsdu'o /
de'i 'og ma phyed yin no zhes bya ba ni lha'i ris 'od chung nas bzung zhes bstan pa la ltos pa'i phyir ro /
(III /
81-83) teṣām āyuḥpramāṇam uktam iti /
teṣāṃ mahābrahmaṇāṃ brahmapurohitānāṃ brahmakāyikānāṃ
de dag gi tshe'i tshad du bshad pa yin no zhes bya ba ni tshangs chen dang tshangs pa'i mdun na 'don dang tshangs ris pa de dag gi'o /
kāmadevāyuṣā tulyā iti vistaraḥ 'dod lha'i tshe dang nyin zhag mnyam /
cāturmahārājakāyikānāṃ yad āyuḥpramāṇam uktaṃ /
sa saṃjīve ahorātraḥ
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rgyal chen ris bzhi pa rnams kyi tshe'i tshad du bshad pa gang yin pa de ni yang sos kyi nyin zhag gcig yin la /
evaṃ yāvad yat paranirmitavaśavartinām āyuḥpramāṇam uktaṃ /
sa tapane ahorātraḥ
de bzhin du gzhan 'phrul dbang byed pa rnams kyi tshe'i tshad du bshad pa gang yin pa de ni tsha ba'i nyin zhag gcig ces bya ba'i bar du yin no /
'dod pa'i lha dang 'dra ba yin /
kāmadevavad iti /
kāmadevānām iva /
kāmadevavat /
tatra tasyeveti vatiḥ
zhes bya ba ni 'dod pa'i lha rnams kyi dang 'dra bas 'dod pa'i lha dang 'dra ba yin no /
des na zla ba bcu gnyis pa'i los /
tena yāvat dvādaśamāsakeneti tena tatratyenāhorātreṇa teṣāṃ triṃśadrātrakeṇa māsena dvādśamāsakena samvatsareṇa tatratyāni divyāni paṃca varṣaśatāny āyur ityādi /
evam anyeṣv api yathāyogaṃ yojyam iti /
yad yāmānām āyuḥpramāṇaṃ
de ni yod pa'i lo lnga brgya /
zhes bya ba'i bar du yin no zhes bya ba ni de dag gi tshe'i tshad de na yod pa'i nyin zhag des ni nyin zhag sum cu la zla ba /
zla ba bcu gnyis la lor brtsis pas de na yod pa'i lo lnga brgya thub po zhes bya ba la sogs pa yin no /
tat saṃghāte mahānarake ekaṃ rātriṃdivam /
tena rātridivena tasmin varṣasahasradvayam āyuḥpramāṇaṃ /
evam anyeṣv api yathāyogaṃ yojyaṃ /
aṣṭāv ime bhikṣava iti /
aṣṭāv ime bhikṣavaḥ nāgā mahānāgāḥ kalpasthā dharaṇiṃdharāḥ apratyuddhāryāḥ suparṇinaḥ pakṣirājasya devāsuram api saṃgrāmam anubhavanty api pratyanubhavanty api
de bzhin du gzhan dag la yang ci rigs par sbyar bar bya'o zhes bya ba ni 'thab bral ba rnams kyi tshe'i tshad gang yin pa de ni sems can dmyal ba chen po bsdus 'joms kyi nyin zhag gcig yin la /
nyin zhag des na tshe'i tshad ni lo nyis stong yin no zhes bya ba lta bur gzhan dag la yang ci rigs par sbyar bar bya ba yin no /
dge slong dag klu brgyad po 'di dag ni zhes bya ba ni /
dge slong dag klu brgyad po 'di dag ni klu chen po ste /
bskal bar gnas pas 'dzin pa /
bya'i rgyal po nam mkha' lding gis mi phyin pa /
lha dang lha ma yin gyi g yul la yang nyams su myong zhing so sor nyams su myong ba yin no /
te punaḥ katame de dag kyang gang zhe na /
tadyathā nando nāgarājaḥ upanando nāgarājaḥ aśvatarī nāgarājaḥ mucilindo nāgarājaḥ manasvī nāgarājaḥ dhṛtarāṣṭro nāgarājo mahākālo nāgarāja elapattro nāgarāja iti 'di lta ste /
klu'i rgyal po dga' bo dang klu'i rgyal po nye dga' bo dang klu'i rgyal po rta mgo dang klu'i rgyal po btang bzung dang klu'i rgyal po yid las byung dang klu'i rgyal po yul 'khor srung dang klu'i rgyal po nag po chen po dang klu'i rgyal po ae la'i 'dab po zhes 'byung ba yin no /
cūlikābaddha iti śikhābaddhaḥ phyur bur bkar zhes bya ba ni sbyur ba'o /
(III /
84ab) ekajātipratibaddhasyeti /
ekajanmapratibadhabuddhatvasya /
caramabhavikasyeti antyajanmanaḥ, yena tasminn eva janmani arhattvaṃ sākṣāt (Abhidh-k-vy 333) kartavyam /
tasya nāsty antareṇa kālakriyā yāvad arhattvaṃ na prāpnoti
skye ba gcig gis thogs pa zhes bya ba ni sangs rgyas nyid du tshe gcig gis thogs pa'o /
srid pa tha ma zhes bya ba ni tshe tha ma pa ste /
gang gis na tshe de nyid la dgra bcom pa nyid mngon sum du byed par 'gyur ba'o /
de ni ji srid dgra bcom pa ma thob kyi bar du bar ma dor 'chi ba med do /
śraddhānusāridharmānusāriṇoḥ nāsty antareṇa kālakriyā yāvac chraddhādhimuktadṛṣṭiprāptau na bhavataḥ dad pas rjes su 'brang ba dang chos kyi rjes su 'brang ba dag kyang ji srid dad pas mos pa dang mthong bas thob pa dag thob par ma gyur gyi bar du bar ma dor 'chi ba med do /
tadgarbhayor iti /
bodhisattvacakravartigarbhayoḥ /
tanmātror nāsty antareṇa kālakriyā yāvan na tau jāyete
de dag lhums na yod pa zhes bya ba ni byang chub sems dpa' dang 'khor los sgyur ba lhums na yod pa ste /
de dag gi yum ni ji srid de gnyis ma bltams kyi bar du bar ma dor 'chi ba med do /
evamādīnām iti /
ādiśabdena nirodhāsaṃjñisamāpattisamāpannānāṃ maitryādisamāpannānāṃ ca nāsty antareṇa kālakriyā yāvat tasmāt samādher na vyuttiṣṭhante
de lta bu la sogs pa'o zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni 'gog pa dang 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa la snyoms par zhugs pa rnams dang byams pa la sogs pa la snyoms par zhugs pa rnams ji srid ting nge 'dzin de dag las ma langs kyi bar du bar ma dor 'chi ba med pa bsdu'o /
(III /
85, 86) caturviṃśatir aṃgulyo hasta iti /
abhidharmavacanakāle yaḥ puruṣahastaḥ /
sa grahītavyaḥ /
yena cāturdvīpakādiparimāṇavyavasthānaṃ /
(III /
87, 88) hemantānām iti
sor ni nyi shu bzhi la khru /
zhes bya ba ni chos mngon pa bshad pa'i dus tsam gyi mi khru gang gis gling bzhi pa la sogs pa'i tshad rnam par gzhag pa gang yin pa de gzung bar bya'o /
yathā varṣā ity ekasminn apy arthe bahuvacanaṃ prasiddhaṃ /
evaṃ hemantā grīṣmā iti draṣṭavyaṃ
dgun rnams kyi zhes bya ba ni dper na dbyar rnams zhes bya ba don gcig la yang mang po'i tshig grags pa ltar dgun rnams dang dpyid rnams zhes bya ba yang de dang 'dra bar blta bar bya'o /
pravacane traya eva rtavo na yathā loke ṣaḍ iti gsung rab las ni dus gsum kho na yin gyi /
'jig rten pa'i lta bur drug ni ma yin te /
śiśiro hi śītasāmānyād dhemanta ity uktaḥ dgun stod ni grang bar 'dra ba'i phyir dgun du bshad do /
vasanto 'py uṣṇasāmānyād grīṣma ity uktaḥ sos ka ni tsha bar 'dra ba'i phyir dpyid du bshad do /
śarad api vṛṣṭisāmānyād varṣā ity ukteti /
hemantagrīṣmavarṣāṇām iti /
sarvabauddhānāṃ hemantāḥ prathama ṛtuḥ
ston smad ni char pa 'bab tu 'dra ba'i phyir dbyar du bshad de /
de ltar dgun dang dpyid dang dbyar /
zhes bya ba dag yin no /
grīṣmā dvitīyaḥ /
varṣās tṛtīyaḥ /
tatrādhikam ardham asyeti adhyardho māsaḥ
sangs rgyas pa thams cad kyi dus dang po ni dgun dag yin no /
gnyis pa ni dpyid do /
gsum pa ni dbyar ro /
tasminn /
adhyardhamāsi nirgate /
mārgaśīrṣe sapauṣardhe 'tikrānte
de la 'di la phyed lhag pa yod pas na zla ba phyed dang gnyis so /
śeṣe 'rdhamāse /
pauṣasyardhe 'vaśiṣṭe kṛṣṇacaturdaśyām /
ūnarātro /
vidvadbhir bauddhair /
nipātyate tyajyate ity arthaḥ /
cāturdaśiko 'tra bhikṣubhiḥ poṣadhaḥ kriyate
phyed dang gnyis po de 'das nas te dgun zla ra ba dgun zla 'bring po phyed dang bcas par 'das nas lhag ma zla ba phyed ni lus pa na ste /
dgun zla 'bring po phyed las pa na mar gyi ngo'i tshes bcu bzhi la mkhas pa sangs rgyas pa rnams kyis zhag mi thub pa ste zhag gi shol dor bar bya ba'o zhes bya ba'i tha tshig go /
'dir ni dge sbyong rnams kyi bcu bzhi pa'i gso sbyong byed do /
evaṃ māghe phālgunārdhe 'tikrānte śeṣe 'rdhamāse phālgunāvaśiṣṭe punar apara ūnarātro nipātyate de bzhin du dgun zla tha chungs dpyid zla ra ba'i phyed dang bcas te 'das na dpyid zla ra ba'i phyed lus pa na yang zhag gi shol gzhan dor bar bya'o /
tathā grīṣmeṣu vaiśākhakṛṣṇacaturdaśyāṃ āṣāḍhacaturdaśyāṃ cāparāv ūnarātrau nipātyete de bzhin du dpyid dag la yang dpyid zla tha chungs mar gyi ngo'i tshes bcu bzhi dang dbyar zla 'bring po mar gyi ngo'i tshes bcu bzhi la yang zhag gi shol gzhan dag dor bar bya'o /
varṣeṣv api bhādrapadakṛṣṇacaturdaśyāṃ kārttikakṛṣṇacaturdaśyāṃ cāparāv ūnarātrau nipātyete /
(III /
89-92) gatisaṃvartanīti /
narakādyāḥ paṃca gatayo gatyekadeśe devagatau saṃvartante /
ekasthībhavantīty arthaḥ /
dhātusaṃvartanī ceti /
kāmadhātuḥ rūpadhātau saṃvartata iti
dbyar dag na yang ston zla ra ba mar gyi ngo'i tshes bcu bzhi dang ston zla tha chungs mar gyi ngo'i tshes bcu bzhi la gzhag gi shol gzhan dag dor bar bya'o /
'gro ba 'jig pa zhes bya ba ni dmyal ba la sogs pa'i 'gro ba lnga 'gro ba'i phyogs gcig pa lha'i 'gro bar 'jig pa ste /
gcig tu 'du bar 'gyur ba zhes bya ba'i tha tshig go /
khams 'jig pa zhes bya ba ni 'dod pa'i khams dang gzugs kyi khams dag 'jig pa'o /
sattvasaṃvartanīti /
yadā sattvā eva samvartante dhyāneṣv ekasthībhavanti /
na tu tāvad bhājanāni saṃvartante /
vinaśyantīty arthaḥ /
bhājanasamvartanīti /
yadā bhājanāny eva samvartante na tu sattvāḥ
sems can 'jig pa zhes bya ba ni gang gi tshe sems can dag kho na 'jig cing bsam gtan dag tu gcig tu 'du bar 'gyur ba yin gyi de'i tshe snod dag 'jig cing nyams par 'gyur ba ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
snod 'jig pa zhes bya ba ni gang gi tshe snod kho na 'jig par 'gyur gyi sems can ma yin pa ste /
ekasyāpi sattvasya tatrābhāvāt /
yad ayaṃ loka iti vistaraḥ /
yad ayaṃ (Abhidh-k-vy 334) loko viṃśatim antarakalpān vivṛtto jātaḥ /
yāvan narakotpattiprabhṛti niryātaṃ
de na sems can 'ga' yang med pa'i phyir ro /
gang 'jig rten 'di chags nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dmyal bar skyes pa nas brtsams te bar gyi bskal pa nyi shur 'jig rten gang yin pa 'di 'dug par gyur pa las ni nges par byung ba ste /
tan niṣṭhitaṃ vaktavyam ity arthaḥ de tshar phyin par brjod par bya'o zhes bya ba'i tha tshig go /
tat pratipannaṃ vaktavyam iti tat saṃvartanam ārabdhaṃ vaktavyam ity arthaḥ de la ni zhugs pa zhes brjod par bya zhes bya ba ni 'jig pa de mgo zug go zhes brjod par bya'o zhes bya ba'i tha tshig go /
evaṃ tiryaksaṃvartanī pretasaṃvartanī ca vaktavyeti /
yadā tiryakṣv ekasattvo 'pi nāvaśiṣṭo bhavati
dud 'gro myong bar 'gyur ba zhes bya ba la sogs pa ni gang gi tshe dud 'gro dag na sems can 'ga' yang ma lus par gyur na de tsam gyis 'di lta ste /
dud 'gro 'jig pas 'jig rten 'di zhig pa yin no /
iyatā 'yaṃ lokaḥ samvṛtto bhavati tiryaksamvartanyā /
yasya tadānīṃ niyataṃ tiryagvedanīyaṃ karma dhriyate /
sa lokadhātvantaratiryakṣu kṣipyate
de'i tshe gang la nges par dud 'gro myong bar 'gyur ba'i las yod pa de ni 'jig rten gyi khams gzhan dag tu 'phen par 'gyur te zhes bya ba dang de bzhin du gang gi tshe yi dags dag na zhes bya ba rgyas par yi dags 'jig pa yang sbyar bar bya ba yin no /
mi dang lhan cig rgyu ba rnams /
evaṃ pretasaṃvartanī yojyā yadā preteṣv iti vistareṇa /
manuṣyasahacariṣṇava iti
zhes bya ba ni mi dang lhan cig rgyu ba'i ngang tshul can te ba lang dang ma he la sogs pa'o /
manuṣyasahacaraṇaśīlāḥ /
gomahiṣādayaḥ /
dharmatāpratilaṃbhikam iti /
dharmatā nāma kuśalānāṃ dharmāṇāṃ tadānīṃ pariṇāmaviśeṣaḥ
mi dag gi nang na zhes bya ba ni 'dzam bu'i gling gi mi dag gi nang na zhes bya ba'i tha tshig go /
chos nyid kyis thob pa zhes bya ba ni de'i tshe chos dge ba rnams kyis 'gyur ba'i bye brag ni chos nyid ces bya ste /
tayā pratilaṃbho 'syāstīti dharmatāpratilaṃbhikaṃ /
yan manuṣyeṣv iti /
jambūdvīpamanuṣyeṣv ity abhiprāyaḥ /
evaṃ pūrvavidehagodānīyasamvartanyau yojyau /
uttarakurusaṃvartanī tv evaṃ vaktavyā bhaveti
'di la des thob pa yod pas na chos nyid kyis thob pa'o /
shar gyi lus 'phags dang nub kyi ba lang spyod 'jig pa dag kyang de bzhin du sbyar bar bya'o /
byang gi sgra mi snyan 'jig pa ni 'di skad brjod par bya ste /
sa kālo yad uttarakurau manuṣyāś cyavanta eva nopapadyante gang gi mi rnams byang gi sgra mi snyan nas 'chi 'pho ba kho nar 'gyur zhing skye bar mi 'gyur ba de lta bu'i dus kyang yod de /
yadā tatraikasattvo pi nāvaśiṣṭo bhavati /
iyatāyaṃ lokaḥ saṃvṛtto bhavati uttarakurusamvartanyeti
gang gi tshe de na sems can gcig kyang ma lus par gyur pa na de tsam gyis byang gi sgra mi snyan 'jig pas 'jig rten 'di zhig pa yin no zhes brjod par bya'o /
kasmād evaṃ vaktavyā /
na tu jaṃbudvīpasamvartanyādivad ity āha /
tatra vairāgyābhāvāt /
tatrottarakurau vairāgyābhāvāt /
ita eva sāmantakād iti
de'i phyir de skad brjod kyi 'dzam bu'i gling 'jig pa la sogs pa lta bur ni ma yin zhe na /
de na 'dod chags dang bral ba med pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
cāturdvīpakasāmantakād ity arthaḥ byang gi sgra mi snyan de na 'dod chags dang bral ba med pa'i phyir ro /
tadākṣepake karmaṇi parikṣīṇa iti /
bhājanākṣepake bhājanotpādake parikṣīṇa ity arthaḥ /
brāhmaṃ vimānaṃ nirdahad arciḥ paraiti gacchatīty arthaḥ /
tac ca tadbhūmikam evārcir iti /
prathamadhyānabhūmikaṃ /
kasmād ity āha
sems can rnams kyi de 'phen pa'i las yongs su zad pa dang zhes bya ba ni snod 'phen par byed cing snod skyed par byed pa yongs su zad pa dang zhes bya ba'i tha tshig go /
'di nyid nas kun nas zhes bya ba ni gling bzhi pa kun nas zhes bya ba'i tha tshig go /
tshangs pa'i gzhal med khang gi bar sreg par 'gyur ro zhes bya ba ni 'gro bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
me lce de yang de'i sa pa kho na zhes bya ba ni bsam gtan dang po'i sa pa'o /
ci'i phyir zhe na /
smras pa /
na hi visabhāgā visadṛśāḥ apakṣālā upadravāḥ agnyādayaḥ kramante tāpayanta ity arthaḥ ris mi mthun zhing mi 'dra ba'i skyon te gnod pa me la sogs pa 'gro zhing sreg par 'gyur ba ni med do zhes bya ba'i tha tshig go /
smras pa /
āha /
yady evaṃ kim idam ucyate /
tasmād eva ceti vistareṇety ata ucyate /
tadsambaddhasaṃbhūtatvād iti vistaraḥ
gal te de lta yin na ci'i phyir de nyid las zhes bya ba 'di rgyas par brjod ce na /
de'i phyir /
de dang 'brel pa las byung ba nyid kyi phyir zhes bya ba rgyas par smos te /
tena kāmāvacareṇārciṣā sambaddhaṃ saṃbhūtaṃ rūpāvacaram arciḥ /
tadbhāvaḥ /
tasmād iti /
evam anyasyām iti
gzugs na spyod pa'i me lce ni 'dod pa na spyod pa'i me lce de dang 'brel pa las byung ba yin no /
de'i ngo bo nyid de de'i phyir ro /
yathā tejaḥsamvartanyām uktam evam anyasyām apy apsaṃvartanyāṃ vāyuṣaṃvartanyāṃ ca yathāsaṃbhavaṃ veditavyaṃ de bzhin du 'jig pa gzhan dag la yang ci rigs par brjod par brjod par bya'o zhes bya ba ni mes 'jig pa ji skad du bshad pa de bzhin du 'jig pa gzhan rlung gis 'jig pa la yang ci rigs par rig par bya ste /
ji ltar zhe na /
kathaṃ kṛtvā /
narakādisaṃvartanīṃ pūrvavad uktvā yāvad iyatāyaṃ lokaḥ samvṛtto bhavati sattvasamvartanyā /
tataḥ śūnye bhājane sahajo 'bdhātuḥ saṃbhavati
de tsam gyis 'di lta ste /
sems can zhig pas 'jig rten 'di zhig pa yin no zhes bya ba'i bar dmyal ba la sogs pa 'jig pa snga ma bzhin du brjod nas de'i 'og tu snod stong par lhan cig skyes pa'i chu'i khams gang gis snod kyi 'jig rten lan tshva la bya ba bzhin du 'ju bar byed pa 'byung ngo /
yas taṃ bhājanalokaṃ lavaṇam iva vilopayati /
sa kāmāvacaro 'bdhātuḥ prathamadhyānabhūmikaṃ abdhātuṃ saṃbadhnāti /
sa ca dvitīyadhyānabhūmikaṃ sambadhnāti
'dod pa na spyod pa'i chu'i khams de ni bsam gtan dang po'i sa pa chu'i khams dang 'brel par byed cing /
de yang bsam gtan gnyis pa'i sa pa dang 'brel par byed la /
sa cābdhātus tribhūmiko 'pi svenasvena bhājanena sahāntardhīyate sa gnyis pa'i chu'i khams de dag kyang rang rang gi snod dang lhan cig 'gag par 'gyur ro /
evaṃ vāyusaṃvartanyāṃ sahajo vāyuḥ saṃbhavatīti vaktavyaṃ rlung gis 'jig pa yang de bzhin du lhan cig skyes pa'i rlung ldang ngo zhes bya ba rgyas par brjod par bya'o /
katham iti /
pūrvavad uktvā yāvat sahajo vāyudhātuḥ saṃbhavatīti /
yas taṃ bhājanalokaṃ kāmāvacaraṃ yāvat tṛtīyadhyānabhūmikaṃ krameṇa pāṃsurāśim iva (Abhidh-k-vy 335) vikarati vidhvaṃsayati
ji ltar zhe na /
rlung gi khams lhan cig skyes pa gang gis 'dod pa na spyod pa'i snod kyi 'jig rten nas rim gyis bsam gtan gsum pa'i sa pa'i bar rdul gyi phung po la bya ba bzhin du rnam par 'thor bar byed cing rnam par 'jig par byed pa gang yin pa ldang zhes bya ba'i bar snga ma bzhin brjod nas de nyid dang lhan cig 'gag par 'gyur ro zhes bya ba'i bar du brjod par bya ba yin no /
yāvat tenaiva sārdham antardhīyate 'chags pa'i bskal pa'i tshul rgyas par bshad par 'dod nas /
vivartakalpaṃ vistareṇa vaktukāma āha de ltar 'jig rten zhig pa zhes bya ba rgyas par smos te /
tathā hi samvṛtto loka iti vistaraḥ /
tatheti yathā varṇitaṃ /
tadeti vistaraḥ /
yadākāśe mandamandā vāyavaḥ spandante /
tadā prabhṛti yad ayaṃ loko viṃśatim antarakalpān saṃvṛtto 'sthāt
de ltar zhes bya ba ni ji skad brjod pa ltar ro /
de'i tshe zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi tshe nam mkha' la rlung 'jam po 'jam po dag ldang ba de nas gzung ste 'jig rten 'di zhig nas par gyi bskal pa nyi shur 'dug pa gang yin pa de las ni nges par 'byung zhing yongs su rdzogs pa zhes brjod par bya'o /
tan niryātaṃ parisamāptaṃ vaktavyaṃ /
tad upayātaṃ vaktavyam iti
de ni nye bar 'ongs par brjod par bya'o zhes bya ba ni de mgo zug par brjod par bya'o zhes bya ba'i tha tshig go /
tad ārabdhaṃ vaktavyam ity arthaḥ /
yathoktakramavidhānam iti /
yathoktena krameṇa vidhānena ca sarvaṃ jāyate
ji skad bshad pa'i rim pa dang tshul du zhes bya ba ni ji skad bshad pa'i rim pa dang tshul du thams cad 'byung ba ste /
yathoktaḥ kramo vāyumaṇḍalaṃ apmaṇḍalam tataḥ kāṃcanamayī pṛthivī tataḥ sumervādayaś ceti ji skad bshad pa'i rim pa ni rlung gi dkyil 'khor dang chu'i dkyil 'khor dang de nas gser gyi rang bzhin gyi sa gzhi dang de'i 'og tu ri rab la sogs pa'o zhes bya ba'o /
yathoktaṃ vidhānaṃ yasya yad vidhānam uktaṃ āyāmodvedhapariṇāhasaṃsthānalakṣaṇaṃ /
tat tathā sarvaṃ jāyate
ji skad bshad pa'i tshul ni gang gi tshul srid dang zabs dang rgya dang dbyibs kyi mtshan nyid bshad pa gang yin pa de de ltar thams cad 'byung ba'o /
prathamaṃ tu brāhmam iti vistaraḥ /
yat paścāt saṃvartate /
tat pūrvaṃ vivartata iti sthitiḥ /
tenāha /
prathamaṃ tu brāhmaṃ vimānam utpadyate
dang por ni tshangs pa'i gzhal med khang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lugs kyis na tha mar 'jig pa gang yin pa de ni dang por 'chags pa yin no /
de'i phyir dang por ni tshangs pa'i gzhal med khang 'byung ngo /
tato yāvad yāmīyam iti /
yāvacchabdena brahmavimānānantaraṃ paranirmitavaśavartivimānaṃ tadanaṃtaraṃ nirmāṇarativimānaṃ tato 'nantaraṃ yāvad yāmīyaṃ vimānam utpadyate
de'i 'og tu ni 'thab bral ba'i bar du'o zhes bya ba smos te /
bar du zhes bya ba'i sgras ni tshangs pa'i gzhal med khang gi 'og tu gzhan 'phrul dbang byed kyi gzhal med khang ngo /
de'i 'og tu 'thab bral ba'i gzhal med khang gi bar du 'byung ngo zhes bya bar bsdu'o /
tato yāmīyavimānotpattyanantaraṃ vāyumaṇḍalādīnīti 'thab bral ba'i gzhal med khang byung ba de'i 'og tu ni rlung gi dkyil 'khor la sogs pa'o /
yad uta bhājanavivartanyeti na sattvavivartanyeti darśayati 'di lta ste /
snod chags pas ni sems can chags pa ma yin no zhes ston par byed do /
śūnye brāhme vimāne utpadyata iti mahābrahmā tshangs pa'i gzhal med khang stong par skye bar 'gyur zhes bya ba ni tshangs pa chen po'o /
anye 'pi ca sattvā iti tadparivārāḥ sems can gzhan dag kyang zhes bya ba ni de'i 'khor rnams so /
tataś cyutvā brahmapurohiteṣv iti /
tata ābhāsvarebhyaḥ /
tan niryātaṃ bhavatīti /
tad vivartanaṃ lokasya parisamāptaṃ bhavatīty arthaḥ
de nas shi 'phos nas tshangs pa'i mdun na 'don dag tu zhes bya ba ni 'od gsal ba dag nas so /
de las ni nges par 'byung ba yin zhes bya ba ni 'jig rten chags pa de las ni nges par 'byung zhing yongs su rdzogs pa yin zhes bya ba'i tha tshig go /
tad upayātaṃ bhavatīti /
ārabdhaṃ vivṛttāvasthānam ity arthaḥ
de ni nye bar 'ongs pa yin no zhes bya ba ni chags nas gnas par byad pa'i mgo zug go zhes bya ba'i tha tshig go /
ekānnaviṃśatir antarakalpā aparimitāyuṣām iti /
eko 'ntarakalpo brahmalokavimānādibhājananirvṛttyātikrānta iti ekonaviṃśatir avaśiṣṭā antarakalpā aparimitāyuṣāṃ mānuṣyāṇāṃ atikrāmanti ā narakasattvaprādurbhāvāt
mi rnams kyi tshe dpag tu med pa la bar gyi bskal pa bcu dgu 'da' bar 'gyur ro zhes bya ba ni bskal pa bar ma gcig ni tshangs pa'i 'jig rten gyi gzhal med khang la sogs pa snod 'grub pas 'da' bar 'gyur te /
de'i phyir dmyal bar sems can byung gi bar mi rnams kyi tshe lo dpag tu med pa la lhag mar bar gyi bskal pa bcu dgu 'da' bar 'gyur ro /
sā ca vivartamānāvasthātikrāntā evāvagantavyā chags pa'i gnas skabs de las 'da' ba yang de lta bur khong du chud par bya'o /
prādurbhūte nārake sattve vivṛttāvasthā prārabdhā dmyal ba'i sems can byung nas ni chags pa'i gnas skabs gnas skabs kyi mgo zug pa yin no /
seyam ucyate /
aparimitāyuṣām eva hrasatāṃ yāvad daśavarṣāyuṣām eko vivṛttavasthāntarakalpaḥ
tshe dpag tu med pa nyid nas 'grib pa na /
tshe lo bcu pa'i bar du 'gyur pa 'di ni chags pa'i gnas skabs kyi bar gyi bskal pa gcig yin te /
tenāha /
so 'sau vivṛttānāṃ tiṣṭhatāṃ prahamāntarakalpa iti /
tato 'ṣṭādaśa /
utkarṣā apakarṣāś ca
de'i phyir /
'di ni chags nas gnas skabs kyi bar gyi bskal pa dang po yin no zhes bya ba smos so /
de yang yar skye mar ma 'bri ba'i /
bskal pa gzhan ni bco brgyad dang /
tatas tu /
utkarṣa eka iti
de nas yar skye ba ni gcig yin te /
viṃśatyantarakalpaparimāṇā vivṛttavasthāvagantavyā /
paṃcaskaṃdhasvabhāvaḥ kalpaḥ /
ta evādhvā kathāvastv iti /
muktakam iti /
na caturāgamāntargatam ity arthaḥ
de ltar na chags pa'i gnas skabs kyi tshad ni bar gyi bskal pa nyi shu yin par khong du chud par bya'o /
sil bu zhes bya ba ni lung bzhi'i nang du ma gtogs pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
aṣṭkaṃ madhyād (Abhidh-k-vy 336) vismṛtam iti /
aṣṭau sthānāni kvāpi pradeśe pramuṣitatvāt na paṭhitāni
bar nas brgyad ni ma rnyed do /
zhes bya ba ni phyogs 'ga' zhig nas brgyad chad pa'i phyir ma bton te /
tenātra dvāpaṃcāśāt sthānāni bhavaṃti des na gnas lnga bcu rtsa gnyis su 'gyur ro /
ṣaṣṭyā ca saṃkhyāsthānair bhavitavyaṃ grangs kyi gnas drug cur bya dgos te /
tāny aṣṭakāni svayaṃ kānicin nāmāni kṛtvā paṭhitavyāni /
yena ṣaṣṭisaṃkhyāsthānāni paripūrṇāni bhaveyuḥ
bdag nyid kyis gang gis na grangs kyi gnas drug cur kha skong bar 'gyur ba brgyad po de dag ming gang yang rung ba zhig btags nas gdon par bya'o /
asaṃkhyā iti /
asaṃkhyeyāḥ /
saṃkhyānenāsaṃkhyeyāḥ asaṃkhyā iti
grangs med pa zhes bya ba la grangs med pa ni grangs kyis bgrang bar bya ba med pa la grangs med pa zhes bya ba'o /
bahuvacananirdeśād anuktā api taddhitā bhavaṃti /
yady evaṃ /
tadasaṃkhyatrayodbhavam iti katham uktaṃ
gal te de lta na grangs pa med pa gsum la sangs rgyas 'byung ngo zhes ji skad du bshad ce na /
de ni nyes pa med de /
naiṣa doṣaḥ /
nāsti saṃkhyāpareṇaiṣv iti asaṃkhyāḥ asaṃkhyeyāḥ kalpāḥ
'di dag las grangs gzhan med pas grangs med pa ste /
bskal pa grangs med pa yin no /
asaṃkhyāś cāsaṃkhyāś ca asaṃkhyāś ceti asaṃkhyāḥ grangs med pa dang grangs med pa yin pas na grangs med pa dag ste /
teṣāṃ trayaṃ /
teṣāṃ kalpānāṃ asaṃkhyatrayodbhavatīti /
tadasaṃkhyatrayodbhavaṃ buddhatvam /
iti evaṃ tad vyākhyātavyaṃ
de gsum mo /
bskal pa de grangs med pa gsum la 'byung bas na de grangs med gsum la sangs rgyas 'byung ngo zhes de ni de skad du bshad par bya ba yin no /
tasyābhimatatvād iti /
tasya parārthasyābhimatatvāt /
yo hy abhimataḥ
de 'dod pa'i phyir te zhes bya ba ni gzhan gyi don gang yin pa de 'dod pa'i phyir te /
sa svārtho dṛṣṭa iti /
taddhetor iti /
ātmasnehahetoḥ /
ātmasnehaṃ tebhya iti vistaraḥ
mngon par 'dod pa gang yin pa de ni rang gi don yin par mthong ngo /
rgyu des zhes bya ba ni bdag tu chags pa'i rgyus so /
ātmasnehaṃ tebhyaḥ svāsāṃtānikebhyaḥ saṃskārebhyo nivartya apekṣāṃ karuṇālakṣaṇāṃ vardhayitvā taddhetor apekṣāhetor duḥkhāny udvahantīti saṃbhāvyaṃ pratipattavyaṃ rang gi rgyud la yod pa'i 'du byed de dag las bdag tu chags pa bzlog nas snying rje'i mtshan nyid kyi lta ba bskyed de rgyu des lta ba'i rgyu des sdug bsngal dag myong bar 'gyur ro snyam du yid ches par bya zhing khong du chud par bya'o /
madhyo duḥkhanivṛttim eveti /
pratyekabuddhaḥ śrāvako duḥkhanivṛttim eva mokṣam eva prārthayate
'bring po sdug bsngal ldog pa kho na'o zhes bya ba ni nyan thos dang rang sangs rgyas ni sdug bsngal ldog pa kho na ste /
thar pa kho na don du gnyer bar byed kyi 'khor ba'i bde ba ni ma yin no /
na sukhaṃ /
sāṃsārikaṃ /
kutaḥ /
duḥkhāspadaṃ tad yataḥ /
yasmāt tat sāṃsārikaṃ sukhaṃ duḥkhasthānaṃ bhavati
ci'i phyir zhe na /
gang phyir de ni sdug bsngal gnas yin phyir /
'di ltar 'khor ba pa'i bde ba de ni sdug bsngal gyi gnas yin no /
śreṣṭo bodhisattvaḥ /
svasaṃtatigatair duḥkhaiḥ pareṣāṃ sukham ābhyudayikaṃ /
duḥkhātyantanivṛttim eva ca niḥśreyasasvabhāvāṃ pareṣāṃ prārthayate
dam pa byang chub sems dpa' ni rang gi rgyud la yod pa'i sdug bsngal rnams kyis gzhan dag la bde ba mngon par mtho ba dang gzhan dag la sdug bsngal gtan ldog pa kho na ste nges par legs pa'i ngo bo nyid don du gnyer ro /
atha vā /
pareṣāṃ sukham ābhyudayikanaiḥśreyasikaṃ prārthayate /
duḥkhātyantanivṛttim eva ca buddhalakṣaṇām ātmīyāṃ parahitakriyopāyabhūtāṃ prārthayate
yang na gzhan dag la ni bde ba mngon par mtho ba dang nges par legs pa don du gnyer la bdag nyid kyi ni sdug bsngal gtan du ldog pa kho na ste /
sangs rgyas nyid kyi mtshan nyid gzhan dag la phan pa bya ba'i thabs su gyur pa don du gnyer bar byed do /
kasmād ity āha ci'i phyir zhe na /
(Abhidh-k-vy 337) /
yatas tadduḥkhaduḥkhy eva sa iti /
yasmāt paraduḥkhaiḥ /
sa bodhisattvo duḥkhī bhavati
gang gi phyir de'i sdug bsngal gyis de sdug bsngal phyir 'di ltar gzhan gyi sdug bsngal dag gis byang chub sems dpa' de sdug bsngal bar gyur te /
ata eva sukhaṃ dviprakāraṃ prārthayata iti /
(III /
93) apakarṣasyādhastād iti vistaraḥ /
varṣaśatasyādhastāt paṃca kaṣāyā abhyutsadā bhavanti /
abhyadhiko bhavantīty arthaḥ /
varṣaśate 'py utsadā na tv abhyutsadā yathādhastāt
de nyid kyi phyir bde ba rnam pa gnyis don du gnyer bar byed do /
mar 'grib pa'i 'og tu zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lo brgya man chad ni snyigs ma lnga shin tu lhag pa yin te mngon par lhag pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
lo brgya pa na lhag pa ni yin mod kyi /
phyis ji lta bar shin tu lhag pa ni ma yin no /
tshe'i snyigs ma zhes bya ba ni ngan snyigs su gyur cing tha chad yin pas na snyigs ma'o /
tshe nyid snyigs ma yin pas na tshe'i snyigs ma ste /
dus kyi snyigs ma la sogs pa yang de dang 'dra'o /
āyuḥkaṣāya iti /
kiṭṭabhūtaṃ pratyavaraṃ kaṣāyaḥ
go rims bzhin du zhes bya ba ni tshe'i snyigs mas ni srog rgud par byed do /
āyur eva kaṣāya āyuḥkaṣāyaḥ dus kyi snyigs mas ni yo byad rgud par byed do /
evaṃ kalpakaṣāyādayaḥ /
yathākramam iti /
jīvitavipattir āyuḥkaṣāyeṇa /
upakaraṇavipattiḥ kalpakaṣāyeṇa /
dhānyapuṣpaphalauṣadhādīny upakaraṇāni alparasavīryavipākaprabhāvāni /
hi tāni bhavaṃti
'bru dang me tog dang 'bras bu dang sman la sogs pa'i yo byad de dag ro dang nus pa dang smin pa dang mthu chung bar 'gyur bas so /
gnyis kyis ni dge ba'i phyogs rgud par byed do zhes bya ba ni nyon mongs pa'i snyigs ma dang lta ba'i snyigs mas dge ba'i phyogs rgud par byed do /
naiva vā bhavaṃti /
dvābhyāṃ kuśalapakṣavipattir iti /
kleśakaṣāyeṇa dṛṣṭikaṣāyeṇa ca kuśalapakṣasya vipattiḥ
ji lta zhe na /
'dod pa'i bsod nyams dang bdag ngal ba la rtsom pa'i dbang du byas nas zhes bya ba smos te /
katham ity āha /
kāmasukhallikātmaklamathānuyogādhikārād iti /
kāmasukham eva kāmasukhallikā /
kāmasukhalīnateti vā kāmatṛṣṇā vā kāmasukhallikā yayā kāmasukhe sajyate
'dod pa'i bde ba nyid dam 'dod pa'i bde ba la chags pas na 'dod pa'i bsod nyams so /
yang na 'dod pa'i bsod nams ni 'dod pa'i sred pa ste /
gang gis 'dod pa'i bde ba la chags par 'gyur ba'o /
ātmaklamatha ātmopatāpaḥ ātmapīḍety arthaḥ bdag ngal ba ni bdag la nye bar gdung ba ste bdag nyid la gnod pa zhes bya ba'i tha tshig go /
kāmasukhallikātmaklamathayor anuyogo 'nusevanaṃ 'dod pa'i bsod nyams dang bdag ngal ba la rtsom pa ni bsten pa ste de'i dbang du byas pa'o /
tasyādhikāraḥ /
tasmāt /
tad uktaṃ /
kāmasukhallikānuyogam ātmaklamathānuyogaṃ vādhikṛtyārabhya kleśadṛṣṭikaṣāyābhyāṃ kuśalapakṣavipattir bhavatīti
de lta bas na 'di skad du nyon mongs pa dang lta ba'i snyigs ma dag gis ni 'dod pa'i bsod nyams la rtsom pa dang bdag ngal ba la rtsom pa'i dbang du byas shing brtsams nas dge ba'i phyogs rgud par 'gyur ro zhes bshad pa yin te /
evaṃ tāvad aviśeṣeṇa /
gṛhipravrajitapakṣayor vā /
gṛhipakṣasya kleśakaṣāyeṇa kuśalapakṣavipattiḥ /
pravrajitapakṣasya dṛṣṭikaṣāyeṇa /
yathākramaṃ kāmapradhānā gṛhiṇaḥ dṛṣṭipradhānāḥ pravrajitā iti
re zhig de lta bu ni khyad par med par bstan pa yin no /
yang na khyim pa dang rab tu byung ba'i phyogs kyi ste /
go rims bzhin du nyon mongs pa'i snyigs mas ni khyim pa'i phyogs kyi dge ba rgud par byed do /
lta ba'i snyigs mas ni rab tu byung ba'i phyogs te /
khyim pa rnams ni 'dod pa'i gtsor byed pa yin la /
rab tu byung ba rnams ni lta ba gtso byed pa yin no /
ekeneti sattvakaṣāyeṇa /
dvividhā hi pratyekabuddhā iti
gcig gis ni zhes bya ba ni sems can gyi snyigs mas so /
yasmād vargacāriṇo 'pi pratyekabuddhāḥ śrāvakapūrviṇo bhavaṃti /
na kevalaṃ khaḍgaviṣāṇakalpāḥ
rang sangs rgyas ni rnam pa gnyis te zhes bya ba ni 'di ltar bse ru lta bu 'ba' zhig tu ma zad kyi nyan thos sngon du 'gro ba tshogs shing spyod pa rnams kyang rang sangs rgyas yin pas so /
tasmād utkarṣe 'pi teṣām utpattir na virudhyate /
ye hi utpāditasrotaāpattiphalasakṛdāgāmiphalāḥ aṃtarhite buddhaśāsane svayam arhattvam adhigacchaṃti /
te vargacāriṇaḥ /
te ca pūrvabuddhotpādakāla eva prākṛtasamvegatvān na punaḥ samvejanīyā iti
de lta bas na de dag yar skye ba'i tshe yang 'byung ba la 'gal ba med de gang dag gis rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu skyed la /
sangs rgyas kyi bstan pa nub pa dang bdag nyid kyis dgra bcom pa nyid thob par 'gyur ba de dag ni tshogs shing spyod pa yin la /
de dag kyang sngon sangs rgyas byung ba'i tshe nyid na skyo bar byas zin pa'i phyir yang skyo bar bya mi dgos pas so /
tadīryāpathasaṃdarśanād iti /
pratyekabuddheryāpathasaṃdarśanāt paryaṃkabandhasamādhirūpasaṃdarśanāt /
na cāryās santaḥ kaṣṭāni tapāṃsi tapyerann iti /
satyadarśanakāla eva śīlavrataparāmarśadṛṣṭeḥ prahīṇatvāt
de'i phyir spyod lam bstan pas zhes bya ba ni rang sangs rgyas kyi spyod lam bstan pas te ting nge 'dzin dang mthun pa'i skyil mo krung bca' ba stan pas so /
'phags pa dag cig yin na ni dka' thub drag po dag gis gdung bar mi 'gyur ro zhes bya ba ni bden pa mthong ba'i dus nyid na tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'i lta ba spangs pa'i phyir la /
śīlavrataparāmarśapūrvakatvāc ca kaṣṭatapaḥkriyāyāḥ /
khaḍgaviṣāṇakalpā iti /
yathā khaḍgaviṣāṇā advitīyā bhavaṃti
dka' thub drag po byed pa ni tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'i lta ba sngon du 'gro ba can yin pa'i phyir ro /
bse ru lta bu rnams zhes bya ba ni ji ltar bse ru dag gnyis pa med pa de bzhin du /
evaṃ te gṛhasthapravrajitaiḥ anyaiś ca pratyekabuddhair asaṃsṛṣṭavihāriṇa iti de dag kyang khyim pa dang rab tu byung ba rnams dang rang sangs rgyas gzhan dag dang mi 'dra bar gnas pas na bse ru lta bu zhes bya'o /
khaḍgaviṣāṇakalpā ity ucyante /
kalpaśatānvaya iti /
kalpaśatakṛtabodhihetur ity arthaḥ /
ata eva vyācaṣṭe
bskal pa brgya'i rgyus zhes bya ba ni bskal pa brgyar byang chub kyi rgyu bsags pas zhes bya ba'i tha tshig go /
de nyid kyi phyir /
mahākalpānāṃ (Abhidh-k-vy 338) śataṃ bodhisaṃbhāreṣu śīlasamādhiprajñālakṣaṇeṣu caritaḥ kṛtaprayoga iti bskal pa chen po brgyar byang chub kyi tshogs tshul khrims dang ting nge 'dzin dang shes rab kyi mtshan nyid dag la spyad cing sbyor ba byas pas zhes bya ba smos so /
śakyaṃ ca tair iti vistaraḥ /
athāpi te pratisaṃvitprāptā na bhaveyuḥ
de dag gis spyod do zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de dag gis so so yang dag par rig pa thob par ma gyur du zin kyang /
tathāpi taiḥ praṇidhijñānena pūrvabuddhānām anuśāsanam anusmṛtya dharmo deśayituṃ śakyate 'on kyang de dag gis smon nas shes pas sngon gyi sangs rgyas rnams kyi bstan pa rjes su dran nas kyang chos ston par spyod do /
ṛddher āviḥkaraṇād iti /
ākāśagamanādikāyāḥ sattvānugrahārthaṃ prakāśanāt
rdzu 'phrul ston pa'i phyir ro zhes bya ba ni sems can la phan gdags pa'i don du nam mkha' la 'gro ba la sogs pa rab tu ston pa'i phyir ro /
nāpi sattvānām abhavyatvāt /
dharmaṃ na deśayantīti vākyaśeṣaḥ
sems can rnams skal pa dang mi ldan pa'i phyir yang ma yin te zhes bya ba ni chos ston par mi mdzad pa zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
kasmād ity āha ci'i phyir zhe na /
tathā hīti vistaraḥ 'di ltar zhes bya ba rgyas par smos te /
yasmād dhi laukikavītarāgās tadānīṃ saṃvidyaṃte /
tasmāl lokottaravītarāgā api saṃbhaveyur ity abhiprāyaḥ
gang gi phyir de'i tshe 'jig rten pa'i 'dod chags dang bral ba dag yod pa de'i phyir 'jig rten las 'das pa'i 'dod chags dang bral ba dag tu yang 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
yady ete na hetavo dharmadeśanāyā akaraṇe gal te rgyu de dag chos ston pa'i rgyu ma yin na 'o na rgyu gang yin snyam pa la /
kas tarhi hetur ity āha 'o na ci zhes bya ba rgyas par smos te /
kiṃ tarhīti vistaraḥ sngon goms pa'i dbang gis te /
pūrvābhyāsavaśena asaṃsargābhyāsavaśenālpotsukhatādhimuktatvāt /
tatkṛtarucitvād ity arthaḥ
'du 'dzi med pa la goms pa'i dbang gis bsod nyams la mos pa'i phyir te /
de la 'dod pa bskyed pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
gaṇaparikarṣaṇaprasaṃgaparihārārthaṃ ca notsahante gaṃbhīradharmagrahaṇāya pareṣāṃ vyāpartuṃ 'khor yongs su gzung bar 'gyur ba spang ba'i phyir sems can rnams la chos zab mo 'dzin du gzhug pa'i don du byed par mi spro ste /
tathā vyāpāre hi sati gaṇaḥ parikraṣṭavyaḥ syāt de lta bu byed na ni 'khor bsdu dgos par 'gyur ro /
gaṇaparikarṣaṇaprasaṃgaṃ punaḥ kasmāt pariharanti 'khor yongs su gzung bar 'gyur ba yang ci'i phyir spang zhe na /
vyākṣepasaṃsargabhīrutvāt /
vyākṣepasaṃsargābhyāṃ bhīrutvāt /
vyākṣepo 'bhipretasamādhyādikarmaṇy apravṛttiḥ
rnam par g yeng ba dang 'du 'dzis skrag pas te rnam par g yeng ba ni ting nge 'dzin la sogs pa mngon par 'dod pa'i las la 'jug tu mi btub pa'o /
saṃsargo 'nyasaṃparkaḥ /
vyākṣepasaṃsargabhīrutvaṃ punaḥ pūrvābhyāsavaśāt /
(III /
94, 95) eṣa prājñaptika iti prajñaptiśāstranirdeśaḥ /
caturvidhās cakravartina iti /
sūtre tu suvarṇacakravarty evoktaḥ prādhānyāt /
asthānaṃ vartamānakālāpekṣayā /
anavakāśaḥ anāgatāpekṣayā /
anāgate 'py adhvani saṃbhavāt yugapad dvayor iti
'du 'dzi ni gzhan dang 'dra ba ste /
rnam par g yeng ba dang 'du 'dzis 'jigs pa nyid kyang sngon goms pa'i dbang gis yin no /
'di ni btags pa las bstan pa yin no zhes bya ba ni 'khor los sgyur ba rnam pa bzhi ni btags pa'i bstan bcos las bstan pa yin no zhes bya ba'o /
mdo las ni gtso bo smos pa'i phyir gser gyi 'khor los sgyur ba kho na bshad do /
snga phyi med par zhes bya ba ni gcig ni snga la cig shos ni 'phyi ba ma yin gyi /
'o na ci zhe na /
lhan cig tu zhes bya ba'i tha tshig go /
gnas ma yin pa ni da ltar gyi dus la ltos nas so /
go skabs med pa ni ma 'ongs pa la ltos nas te ma 'ongs pa'i dus na yang gnyis cig car 'byung ba mi srid pa'i phyir ro /
bam po nyi shu dgu pa /
apūrvācaramāv iti /
naikaḥ pūrvo nāparaḥ paścāt
mnyam zhing mnyam pa zhes bya ba ni bzlas pa'o /
kiṃ tarhi /
sahety arthaḥ /
samasama iti vīpsā /
atha vā samaiḥ sarvasattveṣu buddhair bhagavadbhiḥ sama iti samasamaḥ
yang na sems can thams cad la sangs rgyas bcom ldan 'das mnyam pa rnams dang mnyam pa zhes bya ba ni mnyam zhing mnyam pa'o /
tāvato 'nabhisaṃskāreṇeti /
tāvato lokadhātor anābhogena darśanāt
mngon par 'du mdzad pa mi mnga' bar de srid du zhes bya ba ni rtsol ba mi mnga' bar 'jig rten gyi khams de snyed gzigs pa'i phyir ro /
nikāyāntarīyā iti mahāsāṃghikaprabhṛtayaḥ sde pa gzhan dag ces bya ba ni dge 'dun phal chen sde la sogs pa'o /
na caikatreti lokadhātau /
puruṣāyuṣam iti /
puruṣasyāyuḥ puruṣāyuṣaṃ /
tad bibhrateti vartate /
idam indriyam iti śraddhādi
gcig tu 'byung bar yang mi rung zhes bya ba ni 'jig rten gyi khams su'o /
mi'i tshe zhes bya ba ni mi'i tshe ni mi'i tshe ste de tsam du bzhugs pas lta ba zhes bya bar sbyar ro /
dbang po 'di zhes bya ba ni dad pa la sogs pa'o /
asyāṃgasyeti /
asya pratyayasya /
kim idam ekaṃ lokadhātum adhikṛtyeti
yan lag 'di zhes bya ba ni rkyen 'di'o /
ci 'jig rten gyi khams gcig gi dbang du mdzad nas zhes ba ba ni 'di gling bzhi pa'am /
ekacāturdvīpakaṃ trisāhasramahāsāhasraṃ vā lokadhātum adhikṛtyaitad uktam ity abhiprāyaḥ stong gsum gyi stong chen po'i 'jig rten gyi khams gcig gi dbang du mdzad nas gsungs pa zhig gam snyam du bsams pa yin no /
cakravartino 'pi ceti vistaraḥ /
asthānam anavakāśo yad apūrvacaramau dvau tathāgatau loka utpadyeyātām iti nānena vacanena lokadhātvantarotpādapratiṣedhaḥ
'khor los sgyur ba rnams kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang de bzhin gshegs pa gnyis snga phyi med par 'jig rten du 'byung ba ni gnas ma yin zhing go skabs med do zhes bya ba'i bka' 'dis ni de skad du bshad pa'i phyir de bzhin gshegs pa rnams 'jig rten gyi khams gzhan du 'byung ba bkag pa ni ma yin te /
tathāgatānāṃ tathoktatvāt /
tadyathā cakravartināṃ /
cakravartino 'pi hi tathoktāḥ /
asthānam anavakāśo yad apūrvacaramau dvau cakravartinau loka utpadyeyātām iti
dper na 'khor los sgyur ba dag lta bu'o /
'khor los sgyur ba rnams kyang gang 'khor los sgyur ba gnyis snga phyi med par 'jig rten du 'byung ba ni gnas pa ma yin zhing go skabs med de zhes de skad du ni bshad do /
janāḥ prākṛtamanuṣyāḥ /
manuṣyāś tu matimantaḥ
skye bo ni mi phal pa dag go /
mi ni blo gros dang ldan pa dag go /
śastrāṇy āvahanti utkṣipanti /
gṛhapatiratnaṃ kośādhyakṣajātīyaḥ /
pariṇāyakaratnaṃ balādhyakṣajātīyaḥ /
tadsambandhajātīyam iti /
tena (Abhidh-k-vy 339) cakravartinā sambaddhaḥ
mtshon brtsams pa ni gzas pa'o /
khyim bdag rin po che ni mdzod kyi spyan lta bu'o /
blon po rin po che ni dpung gis spyan lta bu'o /
de dang 'brel par 'gyur ba zhes bya ba ni 'khor los sgyur ba de dang 'brel pa'o /
tatsaṃbaddhasya tatsaṃbandhena vā samvartanaṃ tasmai hitaṃ tadanukūlaṃ tatsambaddhasamvartanīyam iti de dang 'brel pa'am de dang 'brel par 'gyur ba ste /
de la phan zhing de'i rjes su mthun pa ni de dang 'brel par 'gyur ba'o /
yena sattvena karmopacitaṃ /
tasminn utpanne cakravartini /
svāny evainaṃ sattvaṃ karmāṇy utpādayanti /
na tu sattvaś cakravartikuśalavipākotpattipratyayabhāvam āpadyate
sems can gang gis las de bsags pa ni 'khor los sgyur ba de byung na rang gi las dag kho nas sems can de skyed par byed do /
sems can 'di ni 'khor los sgyur ba'i dge ba'i rnam par smin pa 'byung ba'i rkyen gyi dngos por 'gyur ba yin la /
sa ca kuśalavipākaś cakravartina evety avagantavyaṃ /
deśasthatarāṇīti abhraṣṭasthānāni /
uttaptatarāṇi prabhāsvarāṇi /
saṃpūrṇatarāṇi akhaṇḍarūpāṇi /
cakravartirājaprastāvenedaṃ vicāryate /
(III /
96) kiṃ khalu yāvat sarājakā iti
dge ba'i rnam par smin pa de yang 'khor los sgyur ba kho na yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
shin tu yul na gnas pa zhes bya ba ni gnas pa ma 'grub pa'o /
shin tu gsal ba ni shin tu 'od chags pa'o /
shin tu kun rdzogs pa ni shin tu ma tshang ba med pa'o /
'khor los sgyur ba'i rgyal po'i skabs su yang ci zhes bya ba nas rgyal po dang bcas par gyur tam zhes bya ba'i bar 'di dpyad par bya'o /
gzugs na spyod pa bzhin du gyur te zhes bya ba'i don 'di bstan pa'i phyir /
rūpāvacarā ivāsann ity asyārthasya pratipādanāya sūtram ānayati /
sūtra uktam iti vistaraḥ /
dṛśyarūpatvād rūpiṇaḥ /
upapādukatvān manomayāḥ /
hastapādatadaṃgulyādyupetatvāt sarvaṃgapratyaṃyopetaḥ /
samagrendriyatvāt avikalāḥ /
kāṇavibrāntādyabhāvād ahīnendriyāḥ /
darśanīyasaṃsthānatvāt śubhāḥ /
ramaṇīyavarṇatvāt varṇasthāyinaḥ /
ādityādiprabhānapekṣatvāt svayaṃprabhāḥ /
karmarddhisaṃyogenākāśacaratvāt vihāyasaṃgamāḥ /
kavaḍīkārāhārānapekṣatvāt prītibhakṣāḥ /
prītyāhārā iti paryāyau
mdo las gsungs so zhes bya ba mdo rgyas par khyer te 'ongs te gzugs ltar rung ba'i phyir gzugs dang ldan pa'o /
rdzus te skyes pa yin pa'i phyir yid las byung ba'o /
lag pa dang rkang pa dang de dag gi sor mo la sogs pa dang ldan pa'i phyir yan lag dang nyid lag thams cad dang ldan pa'o /
dbang po tshogs pa'i phyir dbang po ma tshang ba med pa'o /
zhar ba dang long ba med pa'i phyir ngan pa ma yin pa'o /
dbyibs lta na sdug pa'i phyir mdzes pa'o /
mdog sdug pa'i phyir kha dog la gnas pa'o /
nyi ma la sogs pa'i 'od la mi ltos pa'i phyir rang gi 'od can no /
las kyi rdzu 'phrul dang ldan pas na nam mkha' la rgyu ba'i phyir nam mkha' la 'gro ba'o /
kham gyi zas la mi ltos pa'i phyir dga' ba za zhing zas su dga' ba za ba zhes bya ba'i rnam grangs dag yin te /
tathā dīghāyuṣo dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhantīti tshe ring ba yun ring por gnas pa zhes bya ba yang de dang 'dra'o /
madhusvādurasa iti /
madhuna iva svāduraso 'sya rasa iti
sbrang rtsi'i ro bro ba zhes bya ba ni de'i ro sbrang rtsi bro bas so /
ayoniśomanaskārasya grāhabhūtasya grāsatāṃ gatānāṃ sattvānāṃ kāma eva grahaḥ tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa chu srin 'dzin khri lta bu'i kham du gyur pa'i sems can rnams so /
tenāveśas tasyāraṃbha iti /
sāyamāśārtham iti /
aparahṇabhojanārthaṃ /
prātarāśārtham iti
'dod pa nyid 'byung po'i gdon yin la des rlom pa ste de'i rtsom pa'o /
nad bza' bar bya ba zhes bya ba ni snga dro bza' bar bya ba'o /
nub bza' bar bya ba zhes bya ba ni phyi ma phred bza' bar bya ba'o /
prātarbhojanārtham /
saṃnidhikāraḥ saṃgrahaḥ /
kṣetrāṇi vibhajya akṛṣṭoptena śālinā tadvṛttikalpanāt
gsog 'jog ni sdud pa ste /
zhing rnams bgos nas ma rmos ma btab pa'i s'a lus de dag gi 'tsho ba byed pa'o /
kṣatriyādisaṃjñānāṃ nairuktena vidhinā siddhiḥ /
(III /
97) niryāṇam iti parisamāptiḥ /
adharmarāgaraktā iti
rgyal rigs la sogs pa'i ming rnams ni nges pa'i tshig gi tshul gyis 'grub po /
tshar phyin pa zhes bya ba ni yongs su rdzogs pa'o /
chos ma yin pa la 'dod chags kyis chags pa zhes bya ba ni 'dod pa las log par g yem pa la lhag par zhen pa'o /
kāmamithyācārarāgādhyavasitāḥ /
viṣamalobhābhibhūtā iti /
viṣamalobhaḥ parakīyasvīkaraṇecchā cauryād balād vā
yang ba la chags pas zil gyis non pa zhes bya ba la /
yang ba la chags pa ni gzhan gyi bdog pa rku ba'am mthus bdag gir bya bar 'dod pa ste /
tenābhibhūtāḥ /
mithyādharmaparītā iti viparītadharmaparidīpakāḥ
des zil gyis non pa'o /
log pa'i chos kyi kun nas dkris pa zhes bya ba ni chos la log pa dang ldan par kun du ston par byed de /
amātṛjñā apitṛjñā iti vistaraḥ /
punaḥ kalpasya niryāṇakāla iti /
kalpasya niryāṇāni trīṇy ucyante /
śastrarogadurbhikṣāṇi /
kim ekasya daśavarṣāyuḥkalpasya trīṇi niryāṇāni krameṇa bhavaṃti /
āhosvid ekaikasya ekaikaṃ krameṇeti
phar mi 'dzin mar mi 'dzin pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
yang bar gyi bskal pa tshar phyin pa'i tshe zhes bya ba ni 'di la bskal pa tshar phyin pa ni gsum du brjod de mtshon dang nad dang mu ge dag go /
ci tshe lo bcu pa'i bskal pa 'di tshar phyin par rim gyis gsum char 'byung ngam /
'on te re re la re re zhig 'byung zhe na /
eka tāvad āhuḥ /
ekaikam iti /
apare punar āhuḥ
re zhig kha cig ni re re zhig 'byung ngo zhes zer ro /
ekasya krameṇa trīṇi bhavaṃti /
pūrvaṃ durbhikṣaṃ tadanantaro rogaḥ tadanaṃtaraṃ śastram iti
gzhan dag na re ni gcig la rim gyis gsum char 'byung ste /
dang por mu ge'o /
de'i 'og tu ni nad do /
de'i 'og tu ni mtshon to zhes zer te /
pūrvakas tu pakṣa iṣṭa iti paśyāmaḥ phyogs snga ma bzhed do zhes bya bar snang ngo /
tair eva doṣair iti adharmādirāgādibhiḥ nyes pa de dag nyid kyis zhes bya ba ni chos ma yin pa la 'dod chags pa la sogs pas so /
amanuṣyāḥ piśācādaya ītiṃ vyādhyādikām utsṛjaṃti mi ma yin pa rnams zhes bya ba ni sha za la sogs pa'o /
ojo vā haraṃti /
prabhāvato vā puṣpaphalauṣadhiprabhṛtīnāṃ mahābhūtāni dūṣayaṃti /
yatas teṣām asādhyā vyādhayaḥ prādurbhavanti
yams kyi nad ni nad la sogs pa'o /
gtong bar byed pa ni 'debs par byed pa ste mdangs 'phrog pa'am me tog dang 'bras bu dang sman la sogs pa'i sgo nas 'byung ba chen po rnams ma rung bar byed pa'o /
de dag la gang las na gsor mi rung ba'i nad dag ste /
yato mriyante /
tadā ceti vistaraḥ
gang las 'chi bar 'gyur ba dag 'byung bar 'gyur ro /
yadeha /
jambūdvīpe (Abhidh-k-vy 340) śastrakaḥ prāṇātipātaḥ /
tadā dvayor dvīpayoḥ pūrvavidehāvaragodānīyayor vyāpāda udrekaprāpto bhavati
de'i tshe na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi tshe 'dzam bu'i gling 'dir mtshon gyis srog gcod pa'i tshe shar gyi lus 'phags dang nub kyi ba lang spyod kyi gling gnyis su gnod sems lhag par 'gyur ba yin no /
yadeha rogaḥ /
tadā tayor daurbalyaṃ
gang gi tshe 'dir nad byung ba de'i tshe de dag tu nyam chung bar 'gyur ro /
yadeha durbhikṣaṃ /
tadā tayor jighatsāpipāse /
(III /
98, 99) tīrthakārāḥ
gang gi tshe 'dir mu ge byung ba de'i tshe de dag tu bkres pa dang skom par 'gyur ba yin no /
kaṇabhukprabhṛtayaḥ /
vāyur bījam uktam iti
mu stegs byed rnams ni gzegs zan pa la sogs pa'o /
bahuvidhaprabhāvabhinnair vāyubhir abhimathyamānā iti vacanāt /
tasya nimittam iti
rlung sa bon yin no zhes ma bshad dam zhes bya ba ni mthun rnam pa sna tshogs dang ldan pa'i rlung dag gis bsrungs pa na zhes 'byung ba'i phyir ro /
rūpāvacaro vāyur avinaṣṭaḥ kāmāvacarasya vivartakāle prathamakṣaṇotpannasya vāyor nimittaṃ de'i rgyu yin par 'gyur ro zhes bya ba ni 'chags pa'i tshe 'dod pa na spyod pa'i rlung skad cig ma dang po la byung ba'i rgyu ni gzugs na spyod pa'i rlung ma zhig pa yin pa'o /
bījāny āhriyaṃte iti /
paṃca bījajātāni mūlabījādīni
sa bon dag khyer te 'ong ngo zhes bya ba ni rtsa ba'i sa bon la sogs pa sa bon gyi rigs lnga ste /
mūlabījaṃ phalubījaṃ bījabījaṃ agrabījaṃ skaṃdhabījaṃ rtsa ba'i sa bon dang gshegs pa'i sa bon dang sa bon gyi sa bon dang sdong bu'i sa bon dang mdo'i sa bon no /
evam apīti /
yady apy āhriyante bījāni na te sthūlabhāvānāṃ bījādibhyo bījāṃkuragaṇḍādibhyo 'ṃkurādīnām aṃkurakāṇḍādīnām utpattim icchanti
de lta yin yang zhes bya ba ni sa bon dag khyer te 'ong du zin kyang de dag sa bon la sogs pa ste /
sa bon dang myu gu dang sdong bu la sogs pa las myu gu la sogs pa ste myu gu dang sdong bu la sogs pa dngos po rags pa rnams skye bar ni mi 'dod de /
bījādīni hi teṣāṃ nimittakāraṇāni na samavāyikāraṇāni sa bon la sogs pa ni de dag gi lugs ltar na rgyu mtshan gyi rgyu yin gyi 'du ba can gyi rgyu ni ma yin no /
samavāyikāraṇaiś ca bhavitavyaṃ 'du ba can gyi rgyu dag kyang dgos par 'gyur bas de'i phyir /
ata āha /
kiṃ tarhi /
svebhya evāvayavebhya iti vistaraḥ
'o na ci zhe na /
rang gi yan lag dag kho na las zhes bya ba rgyas par smos te /
tadyathāṃkurādyavayavī aṃkurādyavayavebhyaḥ /
teṣām api aṃkurādyavayavānāṃ svebhya evāvayavebhyaḥ /
teṣām api svebhya eveti evaṃ yāvat paramāṇubhyaḥ
'di lta ste /
myu gu la sogs pa yan lag can ni myu gu la sogs pa'i yan lag dag las skye'o /
de dag kyang zhes bya ba ni myu gu la sogs pa'i yan lag rnams rang gi yan lag dag kho na las skye ba ste /
anyatra paramāṇūpasarpaṇād iti rdul phra rab dag las skye ba'i bar du de dang 'dra'o /
na janane bījādīnāṃ sāmarthyaṃ kiṃcid asti /
aṃkurādiparamāṇūpasarpaṇāt tu teṣāṃ sāmarthyam iṣyata ity abhiprāyaḥ
rdul phra rab rnams phrad pa las ma gtogs par zhes bya ba ni bskyed par bya ba la ni sa bon la sogs pa'i nus pa chung zad kyang med kyi myu gu la sogs pa'i rdul phra rab 'du ba la ni de dag gi nus pa yod do snyam du bsams pa yin no /
aniyamo hi syād iti /
tantvādibhyo 'pi kaṭādyutpattiḥ syād ity arthaḥ
nges pa med par 'gyur ro zhes bya ba ni skud pa dag las kyang re lde la sogs pa 'byung bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
śaktiniyamād iti /
yathā bījādīnāṃ sāmarthyaniyamān na aniyamo bhaviṣyati
nus pa nges pa'i phyir zhes bya ba ni sa bon rnams kyi nus pa nges pa'i phyir nges pa med par mi 'gyur ro /
śabdapākajotpattivat /
yathā śabdo 'bhighātādibhyo vijātīyebhya utpadyate /
atha ca na yataḥ kutaścid gandharasāder vijātīyād utpadyate /
abhighātādīnām eva vijātīyānāṃ tadutpādane sāmarthyāt /
tathā pākajā rūpādayo vijātīyād agnyāder utpadyaṃte /
atha ca na yataḥ kutaścid vijātīyāc cakṣurāder utpadyaṃte
sgra dang chos byed las skye ba 'byung ba bzhin no zhes bya ba ni dper na sgra lta bu bsnun pa la sogs pa rigs mi mthun pa dag las 'byung mod kyi 'on kyang de bskyed par bya ba la rigs mi mthun pa bsnun pa la sogs pa kho na'i nus pa yod pa'i phyir rigs mi mthun pa dri dang rol sogs pa gang yang rung ba zhig las byung ba ni ma yin no /
de bzhin du tshogs byed las skye ba gzugs la sogs pa med la sogs pa las byung mod kyi 'on kyang de bskyed par bya ba la me la sogs pa kho na'i nus pa yod pa'i phyir rigs mi mthun pa mig la sogs pa gang yang rung ba zhig las byung ba ni ma yin pa lta bu'o /
bye brag pas smras pa /
yon tan gyi chos ni sna tshogs yin te /
agnyāder eva tadutpādane sāmarthyāt /
vaiśeṣika āha /
citro vai guṇadharmaḥ svajātīyebhyo vijātīyebhyaś cotpadyate /
svajātīyebhyas tāvat /
rūparasagandhasparśādayaḥ kāraṇapūrvāḥ rūparasagandhasparśādibhya evotpadyaṃte
rang gi rigs dang rigs mi mthun pa dag las kyang 'byung ngo /
re zhig rang gi rigs dag las ni gzugs dang dri dang ro dang reg bya la sogs pa rgyu sngon du 'gro ba can gzugs dang dri dang ro dang reg bya la sogs pa dag kho na las byung ba yin no /
vijātīyebhyo 'pi saṃyogavibhāgapākajādayaḥ karmādibhyaḥ /
tad evaṃ guṇadharmo dravyadharmaṃ prati anudāharaṇaṃ
rigs mi mthun pa dag las kyang ldan pa dang mi ldan pa dang tshos byed las skye ba la sogs pa las dang me la sogs pa dag las 'byung ba yin no /
de lta bas na yon tan gyi chos ni rdzas kyi dper brjod du mi rung ngo /
ta eva hi te tatheti vistaraḥ /
vīraṇādaya eva hi te tathā tena prakāreṇa kaṭādirūpeṇa saṃniviṣṭā vyavasthitāḥ
de dag dang de dag kho na de ltar gnas pa la zhes bya ba la rgyas par 'byung ba ni 'jag ma la sogs pa de dag kho na de ltar te /
re lde la sogs pa'i ngo bo'i rnam pa de ltar gnas shing rnam par gnas pa la re lde la sogs pa'i ming de thob ste /
tāṃ kaṭasaṃjñāṃ labhante grog ma'i phreng ba bzhin no /
pipīlikādipaṃktivat /
yathā pipīlikāḥ /
tathā saṃniviṣṭāḥ paṃktir iti saṃjñāṃ labhante
dper na grog ma dag de ltar gnas pa la phreng ba zhes bya ba'i ming thob pa lta bu ste /
na ca tābhyo 'nyat paṃktidravyam asti bhavatām api siddhānte khyed kyi grub pa'i mtha' ltar na yang de dag las ma gtogs pa phreng ba'i rdzas gzhan ni med do /
kathaṃ gamyate tāni vīraṇādīni tathāsaṃniviṣṭāni kaṭādisaṃjñāṃ labhante /
na punas tebhyo dravyāntarāṇīti
'jag ma la sogs pa de dag de ltar na gnas pa de ltar gnas pa la re lde la sogs pa'i ming 'thob kyi de dag la rdzas gzhan ni med do zhes bya ba ji ltar shes she na /
de'i phyir smras pa /
ata āha /
ekatantusaṃyoge paṭasyānupalaṃbhāt /
ārabdhakārye hy ekasmiṃ taṃtau cakṣuḥsaṃsparśābhyāṃ (Abhidh-k-vy 341) saṃyukte bhavanmatena paṭo 'pi ca tābhyāṃ saṃnikṛṣṭa iti asāv api tathaivopalabhyeta
skud pa gcig dang ldan na ras yug mi dmigs pa'i phyir te 'bras bu brtsams pa'i skud pa gcig mig dang reg pa dag dang ldan na /
khyed kyi lugs kyis de dang ldan pa'i ras yug kyang de dang 'brel ba yin pas de yang de kho na bzhin du dmigs par 'gyur ro /
yadi brūyāt /
pratibandhāt tasyānupalabdhir iti /
ata āha /
ko hi tadā sato vidyamānasya paṭasyopalabdhau pratibandha iti
gal te gags [*gegs?] byed pa yod pa'i phyir de mi dmigs so zhes smra bar 'gyur na de'i tshe ras aug yod cing med pa ma yin na dmigs par bya ba la su zhig gags [*gegs?] byed ces bya ba smos te /
nāsti pratibandha ity abhiprāyaḥ /
tasmān na paṭo nāma dravyāntaram astīti
gags [*gegs?] byed pa med do snyam du bsams pa yin no /
de lta bas na ras yug ces bya ba'i rdzas gzhan ni med do /
syān mataṃ /
ekaikasmin tantau pradeśena paṭo vartate na sarvātmanā vartata iti
gal te ras yug ni skud pa re re la cha shas kyis yod kyi /
bdag nyid thams cad kyis yod pa ni ma yin no snyam du sems na /
ata ucyate /
akṛtsnavṛttav iti vistaraḥ
de'i phyir zad par yod pa ma yin na ni zhes bya ba rgyas par smos te /
akṛtsnavṛttau paṭasya kalpamānāyāṃ paṭabhāgo 'traikaikasmin tantau syān na paṭas tataḥ ras yug zad par yod pa ma yin par brtags na ni skud pa re re po de las ras yug gi cha yod kyi ras yug ni ma yin no /
gal te des na cir 'gyur snyam na /
kim iti cet de'i phyir smras pa /
ata āha /
samūhamātraṃ ca paṭaḥ syād iti vartate
'dus pa tsam ras yug yin par 'gyur ro zhes bya bar sbyar te /
ekasmin tantāv eko bhāgo aparasminn apara iti tantuvartināṃ bahūnāṃ bhāgānāṃ samudāyaḥ paṭa iti ca prāpnoti skud pa gcig la cha gcig yod la cig shos la ni gzhan yod pas skud pa la yod pas skud pa la yod pa'i cha mang po rnams kyi spyi la ras yug go zhes bya bar 'gyur na de ltar yang mi 'dod do /
na ceṣyate /
kaś ca tantubhyo 'nyaḥ paṭabhāga iti /
kaṇabhugbhaktāḥ praṣṭavyāḥ yena bhāgenāyam indriyasaṃnikṛṣṭe tantau varteta
gzegs zan pa la dad pa rnams la skud pa dag las gzhan pa ras yug gi cha yang gang zhig yod ces dri bar bya ba ste /
cha gang gis na 'di dbang po dang 'brel pa'i skud pa la yod par 'gyur /
tasmād etām api kalpanāṃ kalpayitvā nāto 'nyaḥ paṭaḥ sidhyati /
syān matam /
ekaikasminn api tantau paṭo vartate /
paṭopalabdhes tu paṭendriyasaṃnikarṣaḥ /
paṭasyānekāśrayasaṃyogāpekṣo nimittam iti
de lta bas na rtog pa 'di brtags nas kyang de las ras yug gzhan ma yin par 'grub bo /
gal te skud pa gcig la yang ras yug yod la ras yug dmigs pa'i rgyu ni ras yug dang dbang po 'brel ba ras yug gi rten du ma dang ldan pa la ltos pa yin no snyam du sems na de'i phyir /
ato 'nekāśrayasaṃyogāpekṣāyām upalabdhau kalpyamānāyāṃ daśāmātrasaṃghāte gṛhyamāṇe paṭa upalabhyeta /
na tūpalabhyate
rten du ma zhig dang ldan pa la ltos par brtag na ni kha tshar tsam dang ldan zhing bzung na ras yug dmigs par 'gyur ba zhig na dbus kyi cha la sogs pa ma mthong bar ras yug dmigs par yang mi 'gyur ro /
paṭamadhyabhāgādyadarśanāt /
atha mataṃ /
naiva tadānīm apīndriyeṇa madhyādibhāgāḥ saṃprayujyanta iti
'on te 'di snyam du de'i tshe yang dbang po dang dbus kyi cha la sogs par mi ldan pas de'i phyir kha tshar tsam dang phrad pas ras yug dmigs par mi 'gyur ro zhe na /
ato daśāmātrasaṃhāte paṭopalabdhir na bhavatīti /
tata idam abhidhīyate
de'i phyir yang na nam yang mi dmigs par 'gyur zhes bya ba 'dis rgyas par smos te /
na vā kadācid iti vistaraḥ /
na vā kadācit paṭopalabdhiḥ syāt
yang na dbus dang pha rol gyi cha rnams dbang po dang ma 'brel pa'i phyir ras yug nam yang dmigs par mi 'gyur te /
madhyaparabhāgānām indriyeṇāsaṃnikarṣāt /
naiva hi saṃbhavo 'sti yat tadāraṃbhakāḥ madhyaparabhāgāḥ sarva evendriyeṇa saṃnikṛṣyeran
de rtsom par byed pa'i dbus dang pha rol gyi cha thams cad dbang po dang 'brel pa kho nar 'gyur ba gang yin pa ni mi srid pa nyid do /
tathā ca sati tantvādiṣv apy eṣa prasaṃga iti na ca kiṃcid api kāryam upalabhyeta de lta yin dang skud pa la sogs pa la yang der thal bar 'gyur bas 'bras bu cung zad kyang mi dmigs par 'gyur ro /
kiṃ ca kramasaṃnikarṣe ceti vistaraḥ /
yadā krameṇa cakṣuḥ saṃsparśanendriyaṃ vā paṭaṃ gṛhṇīyāt
gzhan yang rim gyis yan lag rnams dang phrad na zhes bya ba rgyas par smos te gang gi tshe rim gyis mig gam reg pa'i dbang pos ras yug 'dzin par byed pa de'i tshe ras yug gzung bar mi 'gyur te /
tadā paṭagrahaṇaṃ na syāt /
yugapad anekāśryasaṃyogabhāvāc cakṣuḥsparśanendriyayoḥ
mig dang reg pa'i dbang po dag cig car rten du ma dang ldan pa med pa'i phyir ro /
evam anyeṣām api avayavānāṃ grahaṇaṃ na syāt /
tasmād iti vistaraḥ
de lta na ni yan lag can la sogs pa gzhan dag kyang gzung bar mi 'gyur ro /
yasmāt krameṇa paṭabuddhiḥ kaṭabuddhir vā /
tasmād avayaveṣv eva paṭāvayaveṣu kaṭāvayaveṣu vā tadbuddhiḥ paṭabuddhiḥ kaṭabuddhir vā vikalpavaśād bhavati /
alātacakravat /
yathālāte śīghrasaṃcārāt tatratatrotpadyamāne alātacakrabuddhir bhavati
de lta bas na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir rim gyis ras yug gi blo'am re lde'i blo 'byung ba de'i phyir rnam par rtog pa'i dbang gis yan lag dag kho na la ste ras yug gi yan lag gam /
re lde'i yan lag dag la ras yug gi blo'am re lde'i blo 'byung bar zad do /
mgal me'i 'khor lo bzhin no zhes bya ba ni mgal me'i 'khor lo dang 'dra bas na mgal me'i 'khor lo bzhin te /
tadvat /
sādhanaṃ cātra /
na dravyasat paṭaḥ /
avayavagrahaṇasṝāpekṣagrahaṇatvāt /
alātacakravat /
bhinnarūpajātikriyāsv iti vistaraḥ /
bhinnarūpeṣu tantuṣu nīlapītādibhedāt
dper na mgal me myur du bskor bas de dang der 'byung ba la mgal me'i 'khor lo'i blo 'byung bas de dang 'dra'o /
'dir bsgrub pa ni ras yug ni rdzas su yod pa ni ma yin te /
de 'dzin pa yan lag 'dzin pa la ltos pa'i phyir mgal me'i 'khor lo lta bu'o /
bhinnajātiṣu dukūlakarpāsādibhedāt /
bhinnakriyeṣūrdhvadhogamabhedāt /
paṭasya rūpādyasaṃbhavāt /
kīdṛśaṃ tatra rūpaṃ bhavatu (Abhidh-k-vy 342) jātiḥ kriyā vā
gzugs dang rigs bya ba tha dad pa'i skud pa dag la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sngon po dang ser po la sogs pa tha dad pas skud pa gzugs tha dad pa dang du ku la dang ras bal la sogs pa tha dad pas rigs tha dad pa dang bla 'og tu 'gro ba tha dad pas bya ba tha dad pa dag la ras yug gi gzugs la sogs pa med pa'i yang phyir te /
syād eṣā buddhiḥ citram asya rūpādīti /
tad evaṃ citrarūpāditve kalpyamāne vijātīyāraṃbho 'pi syāt /
tantuvīraṇayor api kaṭāraṃbhaḥ syāt
de la gzugs sam rigs sam bya ba ci 'dra ba zhig yod gal te 'di snyam du 'di'i gzugs la sogs pa sna tshogs pa yin no snyam du sems na /
de'i phyir de ltar gzugs la sogs pa sna tshogs pa yin par brtag na ni rigs mi mthun pa rtsom par yang 'gyur te skud pa dang 'jag ma dag kyang ras yug rtsom par 'gyur ro /
tathā sati dharmaviśeṣaviparyayaḥ prāpnoti de lta yin na ni chos kyi khyad par las bzlog pa yin te /
atyantavijātīyāraṃbhakatvaṃ dravyāṇāṃ prāpnotīty arthaḥ /
avicitre ca pārśvāntare ekapārśvavicitrasya paṭasyādarśanaṃ syāt
rdzas rnams shin tu rigs mi mthun pa rtsom par byed pa nyid du 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
ras yug ngos gcig bkra ba'i ngos cig shos mi bkra na yang mi mthong bar 'gyur te /
tasya citrarūpābhimatatvāt /
rūpadarśane hi tadāśrayadravyopalabdhir iṣyate vaiśeṣikaiḥ
de ni sna tshogs kyi ngo bor 'dod pa'i phyir ro /
bye brag pa rnams ni gzugs mthong na de la brten pa'i rdzas dmigs par 'dod de /
mahaty anekadravyavattvād rūpāc copalabdhiḥ chen po ni rdzas du ma la brten pa'i phyir gzugs kyi sgo nas kyang dmigs so /
rūpasaṃskārābhāvāt vāyor anupalabdhir iti vacanāt yan lag ni gzugs kyis legs par byed pa med pa'i phyir mi dmigs so zhes 'byung ba'i phyir ro /
cittrarūpadarśanaṃ vā acitre pārśve syāt yadi paṭo dṛśyeta yang na ngos mi bkra ba yang khra bo'i ngo bor mthong bar 'gyur te /
citraṃ hi tasya rūpam iṣyate /
kriyāpi citrety aticitram iti /
ekaṃ tad dravyaṃ vicitrakriyam iti na yujyate
gal te ras yug mthong bar gyur na de ni sna tshogs kyi ngo bor 'dod pas so /
bya ba yang sna tshogs pa yin pas shin tu sna tshogs par 'gyur ro zhes bya ba ni rdzas gcig la ni bya ba sna tshogs dang ldan par zhes bya bar mi rung ngo /
kriyāvaicitrye hi kriyāvad abhimatānāṃ dravyāṇām anyatvam iṣyate bya ba sna tshogs pa nyid du yin na ni bya ba dang 'dra bar mngon par 'dod pa'i rdzas rnams gzhan nyid yin par 'dod do /
tāpaprakāśabhede ceti vistaraḥ /
agniprabhālakṣaṇasya avayavina ādimadhyānteṣu āraṃbhakeṣu tāpaprakāśabhede sparśanabhedo dṛṣṭaḥ /
sa ca tadbhedas tatra yathākramaṃ tīvramadhyamandatā /
tasyāvayavinaḥ prabhādravyasya tau rūpasparśau nopapadyete
tshva ba dang snang ba tha dad pas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dang po dang tha ma dang bar ma dag tu yan lag can me'i 'od kyi mtshan nyid kyi tsha ba dang snang ba dag tha dad pas gzugs dang reg bya dag kyang tha dad par mthong ste /
de'i tha dad pa de yang go rims bzhin du shas che ba dang 'bring dang shas chung ba yin na yan lag can 'od kyi rdzas de'i gzugs dang reg bya de dag kyang mi 'thad do /
na hy ekasyāvayavina anekaṃ rūpaṃ sparśo vā yujyate yan lag can gcig la ni gzugs sam reg bya du ma rung ba ma yin te /
tena nāvayavebhyo 'vayavi dravyam anyad astīti des na yan lag dag las yan lag can gyi rdzas gzhan yod pa ma yin no /
atha mataṃ /
yadi tantvādibhyo 'vayavebhyo na paṭādyavayavī vyatirikto 'sti
'on te gal te skud pa la sogs pa yan lag dag las ma gtogs pa yan lag can ras yug la sogs pa yod pa ma yin no /
paramāṇūnām atīndriyatvāt /
na ca tair avayavaiḥ aindriyaka ārabdha iti /
kṛtsnaṃ jagad apratyakṣaṃ syāt /
pratyakṣaṃ ca gavādi dṛśyate
rdul phra rab rnams ni dbang pos mi sod pa'i phyir la /
yan lag de dag gis kyang dbang pos sod pa ma brtsams pa 'gro ba mtha' dag mngon sum du mi 'gyur ba zhig na ba lang la sogs pa yang mngon sum du snang ste /
tasmād atīndriyaiḥ paramāṇubhir arthāntaram anyad aindriyakam ārabdham iti siddham ity atrocyate /
paramāṇvatīndriyatve 'pīti vistaraḥ
de lta bas na rdul phra rab dang pos mi sod pa rnams kyis dbang pos sod pa'i don gzhan zhig brtsams so zhes bya bar grub po snyam du sems na 'di la rdul phra rab dbang po'i yul ma yin yang zhes bya ba rgyas par smos te /
yathā bhavatāṃ vaiśeṣikāṇām atīndriyatve 'pi samastānāṃ kāryāraṃbhakatvaṃ na vyastānām ji ltar bye brag pa khyed kyi ltar na dbang pos mi sod kyang 'dus pa rnams 'bras bu rtsom par byed pa nyid yin gyi /
evam asmākam api samastānām eva pratyakṣatvaṃ na vyastānāṃ asaty apy avayavini arthāntarabhūte /
yathā cakṣurādīnāṃ cakṣūrūpālokamanaskārāṇāṃ samastānāṃ cakṣurvijñānotpattau kāraṇatvaṃ naikaikasya
ya ya na 'dug pa dag ni ma yin pa de bzhin du /
kho bo cag gi yang yan lag can don gzhan du gyur pa med du zin kyang 'dus pa dang kho na mngon sum nyid yin gyi ya ya na 'dug pa rnams ni ma yin no /
dper na mig gi rnam par shes pa bskyed par bya ba la mig la sogs pa ste /
mig dang gzugs dang snang ba dang yid la byed pa 'dus pa dag rgyu nyid yin gyi /
evaṃ paramāṇūnām atīndriyatve 'pi samastānāṃ pratyakṣatvaṃ naikaikasya /
taimirikāṇāṃ ca puruṣāṇāṃ vikīrṇānām asaṃyuktānāṃ keśānāṃ samūha upalabhyate anārabdhe 'py avayavini /
na tv ekaikaḥ keśaḥ
re re ni ma yin pa de bzhin du rdul phra rab rnams dbang pos mi sod kyang 'dus pa rnams yin gyi re re ni ma yin pa lta bu dang mig rab rib can rnams la yan lag can brtsams pa med kyang skra gram zhing ldan pa ma yin pa rnams kyi tshogs dmigs kyi re re ni ma yin pa lta bu'o /
teṣāṃ taimirikāṇāṃ paramāṇuvad ekaḥ keśo 'tīndriyaḥ /
ity ato nāsti te 'nyad dravyaṃ /
tad evam avayavinaṃ pratiṣidhya rūpādibhyo guṃebhyaḥ arthāntaraṃ guṇināṃ pratiṣeddhukāma āha
rab rib can de dag la ni rdul phra rab bzhin du skra nyag ma gcig ni dbang pos mi sod pas de'i phyir de dag las rdzas gzhan med do /
de ltar yan lag can bkag nas gzugs la sogs pa yon tan dag las yon tan can don gzhan yin pa dgag par 'dod nas /
rūpādiṣv eva ceti vistaraḥ /
rūpādiṣv eva paramāṇur iti saṃjñāviniveśaḥ /
tadvināśe rūpādivināśe siddhaḥ paramāṇuvināśa iti
gzugs la sogs pa dag kho na la zhes bya ba rgyas par smos te /
gzugs la sogs pa dag kho na la rdul phra rab ces bya ba'i ming du 'dogs par zad pas de zhig na ste gzugs la sogs pas zhig na /
rdul phra rab kyang zhig par grub po /
vaiśeṣikā āhuḥ /
dravyaṃ hi paramāṇuḥ /
anyac ca rūpādibhyo dravyaṃ
bye brag pa rnams kyis smras pa /
rdul phra rab ni rdzas yin la rdzas kyang gzugs la sogs pa dag las gzhan yin te /
rūpagandharasasparśavatī pṛthivī ity evamādisiddhāntavacanāt grub pa'i mtha' las ni gzugs dang dri dang ro dang reg bya dang ldan pa yin no zhes bya ba de lta bu la sogs pa 'byung ba'i phyir ro /
aprayuktam (Abhidh-k-vy 343) asyānyatvaṃ yasmān na kenacit paricchidyante imāni pṛthivyaptejāṃsi 'di gzhan nyid yin par ni rigs pa ma yin te /
'di ltar sus kyang 'di dag ni sa dang chu dang me dag yin no /
ime eṣāṃ pṛthivyādīnāṃ rūpādayo rūparasagandhasparśā guṇā iti /
brūyāt atīndriyāṇi tāny ato na nirdhāryanta ity ata āha /
cakṣuḥsparśanagrāhyāṇi ca tāni pṛthyvyādīni pratijñāyanta iti
'di dag ni sa la sogs pa de dag gi gzugs la sogs pa'i yon tan te /
gzugs dang dri dang ro dang reg bya dag yin no zhes bya bar yongs su mi chod do /
gal te de dag ni dbang pos mi sod pas des na nges par mi zin to zhes smra bar 'gyur na de'i phyir sa la sogs pa de rnams mig dang reg pa'i gzung bar bya ba dag yin par yang dam 'cha'o zhes bya ba smos so /
dagdheṣu ceti viṣtaraḥ /
ūrṇādīny avayavidravyāṇi na dahyanta iti pailukāḥ
tshig pa dag la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni pe'i lu ka na re bal la sogs pa yan lag can gyi rdzas rnams ni tshig par mi 'gyur ro zhes zer ro /
tad uktaṃ bhavati /
prāktanaguṇanivṛttau pākajaguṇotpattau tadāśrayās tu dravyāṇi tadavasthānāny eva bhavantīti /
tathaivorṇādibuddhiḥ syāt /
na ca bhavati
'di skad du snga na yod pa'i yon tan log ste tshogs par gyur pa'i yon tan skyes na /
de dag la brten pa'i rdzas rnams de'i so nyid na 'dug pas de bzhin du bal la sogs pa'i blo 'byung bar 'gyur ba zhig na 'byung bar yang mi 'gyur te /
tasmāt taddravyabuddhyabhāvāt /
rūpādiṣv eva tadbhuddhir na dravye arthāntarabhūta iti /
yadi hi ūrṇādidravyaṃ rūpādibhyo 'nyat syāt tat tadavasthānaṃ bhavatīti rūpādīny evāgnisaṃbandhād uṣṇena niruddhānīty ūrṇādibuddhiḥ syāt
de lta bas na de dag gi blo med pa'i phyir /
gzugs la sogs pa kho na la de'i blo 'jug par zad kyi rdzas don gzhan du gyur pa la ni ma yin no zhes bshad pa yin te /
gal te bal la sogs pa'i rdzas gzugs la sogs pa las gzhan zhig yin par gyur na /
de ni de'i so na 'dug la gzugs la sogs pa kho na me dang 'brel pa las tsha bas 'jigs par 'gyur bas /
na ca bhavati /
tasmād rūpādiṣv evorṇādibuddhiḥ /
vaiśeṣikā āhuḥ /
yadi rūpādimātraṃ ghaṭaḥ syād agnisaṃbandhād rūpādīni pākajādīny anyāny utpadyanta iti sa evāyaṃ ghaṭa iti na parijñāyeta /
yasya tu pākād rūpādīny evotpadyante nirudhyante ceti sa eva ghaṭas tadavasthāno bhavatīti tasya tatparijñānaṃ yujyata ity ata idam ucyate /
pākajotpattau ghaṭaparijñānaṃ /
saṃsthānasāmānyād iti /
rūpādyākṛtisāmānyād ity arthaḥ
bal la sogs pa'i blo 'byung bar 'gyur ba zhig na 'byung ba yang ma yin te /
de'i phyir gzugs la sogs pa dag kho na la bal la sogs pa'i blo 'byung bar zad do /
bye brag pa rnams kyis gal te bum pa gzugs la sogs pa tsam yin na me dang 'brel pa las gzugs la sogs pa ste /
tshos par gyur pa la sogs pa gzhan skyes na bum pa de nyid 'di yin no zhes de yongs su shes par mi 'gyur gyi /
gang gi ltar na tshos pa las gzugs la sogs pa kho na 'jigs pa dang skye ba dag tu 'gyur gyi /
bum pa ni de'i so na 'dug pa yin pa de'i ltar na de yongs su shes par rung ngo zhes smras pa dang de'i phyir tshos par gyur pa byung ba la bum pa yongs su shes pa ni dbyibs 'dra ba'i phyir zhes bya ba 'di smos te /
paṃktivat /
yathā na vas tat pipīlikānāṃ tadvyatiriktaṃ paṃktidravyaṃ nāmāsti
phreng ba bzhin no /
grog ma rnams kyi phreng ba zhes bya ba'i rdzas de ni de dag las ma gtogs pa med mod kyi /
atha ca pūrvapaṃktisaṃsthānasāmānyād anyasyām iti tatparijñānaṃ bhavati /
saiveyaṃ pipīlikānāṃ paṃktir iti
'on kyang dbyibs snga ma dang 'dra ba'i phyir 'di la yang grog ma rnams kyi phreng pa de nyid 'di yin no zhes yongs su shes par 'gyur ba bzhin no /
smras pa /
āha /
katham etad gamyate
dbyibs 'dra ba'i phyir yongs su shes kyi /
saṃsthānasāmānyāt parijñānaṃ na tu tādavasthyād iti de so na gnas pa'i phyir ni ma yin no zhes bya ba 'di ji ltar shes she na /
atrocyate /
cihnam apaśyato 'parijñānād iti
'di la rtags ma mthong bar yongs su mi shes pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
yasmāt khaṇḍanimnonnatādicihnam apaśyatas tatparijñānaṃ na bhavati /
ataḥ saṃsthānasāmānyād iti siddhaṃ
gang gi phyir gyo ral dang mthon dman la sogs pa'i rtags ma mthong bar de yongs su shes par mi 'gyur ba de'i phyir dbyibs 'dra ba'i phyir ro zhes bya bar grub po /
sā ceti vistaraḥ /
sā ca prītiḥ prasrabdhiyogena
de yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dga' ba de yang /
shin tu sbyangs pa dang ldan pa ste /
prīter manasaḥ prasrabdhir jāyata yid dga' bar gyur pa la shin tu sbyangs pa skye bas so /
iti prasrabdhiyogenāśrayamṛdukaraṇāt apkalpā shin tu sbyangs pa dang ldan pas lus mnyen par byed pa yin pa'i phyir chu'i bskal pa yin no /
ata eva ceti vistaraḥ /
āśrayamṛdukaraṇāt /
tasmin dvitīye samāpattidhyāne kṛtsnasya kāyasthairyasyāpagamāt /
duḥkhendriyanirodha uktaḥ /
sukhasya ca prahāṇāt
de nyid kyi phyir zhes bya ba yongs su rgyas par 'byung ba ni lus mnyen par byed pa'i phyir te /
snyoms par 'jug pa'i bsam gtan gnyis pa de ni lus kyi mkhrang po zad par byed pa'i phyir /
sdug bsngal gyi dbang po 'gags so zhes gsungs so /
duḥkhasya ca prahāṇāt /
pūrvam eva saumanasyadaurmanasyayor astaṃgamād aduḥkhāsukham upekṣāsmṛtipariśuddhaṃ caturthaṃ dhyānam upasaṃpadya (Abhidh-k-vy 344) viharatīti vacanāt /
ādhyātmikāpakṣālarahitatvād iti /
ye vitarkavicārādayo 'ṣṭāv ādhyātmikāpakṣālāḥ /
vitarkavicārau cāsū ca sukhādi ca catuṣṭayam iti
de bde ba yang spangs te snga nas sdug bsngal yang spangs shing yid bde ba dang yid mi bde ba yang nub pas bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa btang snyoms dang dran pa yongs su dag pa bsam gtan bzhi pa yongs su rdzogs par byas te gnas so zhes 'byung ba'i phyir ro /
nang gi skyon dang bral ba'i phyir zhes bya ba ni nang gi skyon rtog pa dang dpyod pa la sogs pa /
rtog dang dpyod dang dbugs dag dang /
bde ba la sogs bzhin yin no /
tadrahitatvād ity arthaḥ zhes bya ba brgyad po gang dag yin pa ste /
ānejyam iti /
ejṛ kampana ity asya dhātor etad rūpam ānejyam iti /
yadā tv āniṃjyam iti pāṭhaḥ /
tadā igeḥ prakṛtyantarasyaitad rūpam draṣṭavyaṃ
de dag dang bral ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
mi g yo ba zhes bya ba la /
mi g yo ba zhes bya ba ni g yo ba ni 'gul ba yin no zhes bya ba'i skad kyi byings 'di'i tshul yin no /
na taiḥ śuddhāvāsakāyikaiḥ śakyam ārūpyān praveṣṭuṃ /
vipaśyanācaritatvāt /
śamathacaritāś cārūpyāḥ /
nāpy anyatra gantum adharāṃ bhūmiṃ
gnas gtsang ma'i ris pa 'di dag gis gzugs med pa dag tu 'jug par yang mi nus te /
lhag mthong spyod pa yin pa'i phyir la /
gzugs med pa rnams ni zhi gnas spyod pa yin pas so /
sa 'og ma gzhan du 'gro bar yang mi nus te /
khyad par du 'gro ba yin pa'i phyir ro /
viśeṣagāmitvāt /
etena krameṇeti /
yathoktena saptānāṃ tejaḥsaṃvartanīnāṃ anantaram adbhiḥ saṃvartanī bhavaty ekā
rim pa des na zhes bya ba ni ji skad bshad pa lta bu ste /
mes 'jig pa bdun gyi 'og tu chus 'jig pa gcig 'byung zhing /
punaḥ saptānāṃ tejaḥsaṃvartanīnām anaṃtaram adbhiḥ saṃvartanī bhavati dvitīyā /
evaṃ yāvat saptamy adbhiḥ saṃvartanī
yang mes 'jig pa bdun gyi 'og tu /
chus 'jig pa gnyis pa 'byung ba nas /
'jig pa bdun gyi bar du yang de dang 'dra ste /
evaṃ gate 'dbhiḥ saptake punaḥ de ltar chu bdun thal nas kyang mes bdun no /
tejasā saptakaḥ /
tataḥ paścād ekā vāyusaṃvartanī bhavati /
kiṃkāraṇaṃ yathāvarṇitaṃ bahunā kālaprakarṣaṇenāpsaṃvartanī bhavati
de nas ni mjug tu rlung gis 'jig pa gcig 'byung ngo /
ci'i phyir chus 'jig pa ni ji skad bshad pa lta bur dus ring mo zhig gis chod de 'byung la /
tato 'pi bahutareṇa vāyusaṃvartanīty ata idam ucyate rlung gis 'jig pa ni de bas kyang ches ring po zhig na 'byung zhe na /
yathaiva hi teṣām iti vistaraḥ de'i phyir ji ltar bar zhes bya ba rgyas par smos te /
yathā prathamadhyānāt dvitīyadhyānasamāpattiviśeṣāt ātmabhāvānāṃ dvitīyadhyānabhūmikānāṃ sthitiviśeṣaḥ ji ltar bsam gtan dang po bas bsam gtan gnyis pa'i snyoms par 'jug pa khyad par du 'phags pa'i phyir /
bsam gtan gnyis pa'i sa pa'i lus dag gnas pa yang khyad par du 'phags pa yin te /
ardhamahākalpārdhaṃ prathamadhyānopapannānām āyuḥpramāṇaṃ bsam gtan dang por skyes pa rnams kyi tshe'i tshad ni bskal pa chen po'i bzhi cha yin la /
kalpadvayaṃ dvitīyadhyānopapannānām iti /
tathā bhājanānām api
bsam gtan gnyis par skyes pa rnams kyi ni bskal pa gnyis yin pa de bzhin du snod rnams kyang de bzhin du /
kiṃ /
sthitiviśeṣa iti /
evaṃ dvitīyād api tṛtīyadhyānasya viśeṣo vaktavyaḥ /
evaṃ ca kṛtveti /
yasmād aṣṭakṛtvas tejaḥsaṃvartanīsaptakā iti ṣaṭpaṃcāśat tejaḥsaṃvartanyo bhavanti saptāpsaṃvartanyaḥ ekā vāyusaṃvartanīti catuḥṣaṣṭisaṃvartanyo bhavanti
ci zhe na /
gnas khyad par du 'phags pa yin no zhes bya bar sbyar ro /
de bzhin du bsam gtan gnyis pa bas bsam gtan gsum pa khyad par du 'phags pa yang brjod par bya'o /
de ltar bshad na zhes bya ba ni gang gi phyir mes 'jig pa bdun tshan lan brgyad 'byung bas mes 'jig pa ni lnga bcu rtsa drug yin la /
chus 'jig pa ni bdun /
tasmād yad uktaṃ prajñaptibhāṣye catuḥṣaṣṭiḥ kalpāḥ śubhakṛtsnānām āyuhpramāṇam iti /
tat sūktaṃ bhavati
rlung gis 'jig pa ni gcig yin pas 'jig pa drug cu rtsa bzhir 'gyur pa de'i phyir btags pa'i bshad pa dge rgyas kyi lha rnams kyi tshe'i tshad ni bskal ba drug cu rtsa bzhi'o zhes bshad pa gang yin pa de legs par bshad pa yin te /
yathā /
ūrdhvaṃ tu parīttābhedhyaḥ āśrayaḥ /
dviguṇadviguṇaḥ ity atroktaṃ śubhakṛtsnānāṃ catuḥṣaṣṭiyojanānāṃ śarīrapramāṇaṃ
'di ltar 'od chung rnams kyi lhag yan chad lus ni nyis 'gyur nyis 'gyur te zhes bshad pa 'dir dge rgyas pa rnams lus kyi tshad dpag tshad drug cu rtsa bzhir bshad la /
śarīrapramāṇena ca teṣām āyuḥpramāṇam uktaṃ tshe ni rang lus gzhal ba'i bskal pa yis /
āyus tu kalpaiḥ svāśrayaṃ iti vacanāt zhes 'byung bas lus kyi tshad kyis kyang de dag gi tshe'i tshad bshad de /
ekaikā saṃvartanī mahākalpa iti kṛtvā /
iyatā hi kālena teṣām āyuṣah parisamāptir iti
'jig ba re re zhing bskal pa chen par byas nas dus de tsam gyis na de dag gi tshe yongs su rdzogs par 'gyur bas so /
ācāryayaśomitrakṛtāyāṃ sphuṭarthāyām abhidharmakośe vyākhyāyāṃ tṛtīyaṃ kośasthānaṃ chos mngon pa'i mdzod kyi 'grel bshad don gsal ba zhes bya ba slob dpon rgyal po'i sras grags pa'i gshes gnyen gyis mdzad pa las /
(Abhidh-k-vy 345) /
IV karmanirdeśa
'jig rten bstan pa zhes bya ba ste mdzod kyi gnas gsum pa'o /
(IV /
1) tīrthakaravipratipattyā samutpāditasaṃdehaḥ pṛcchati
/
mu stegs byed kyi log par rtog pas the tshom skyed pa dag /
atha yad etad iti vistaraḥ yang sems can dang zhes bya ba rgyas par 'dri bar byed de /
tatra sattvavaicitryaṃ dhātugatiyonyādibhedena /
bhājanavaicitryaṃ merudvīpādibhedena /
vyāmiśrakāriṇām iti
de la sems can sna tshogs pa ni khams dang 'gro ba dang skye [dd] gnas la sogs pa'i bye brag gis so /
snod sna tshogs pa ni ri rab dang gling la sogs pa'i bye brag gis so /
kuśalākuśalakarmakāriṇāṃ /
atha kasmāt teṣām āśrayā ramyā na bhavanti bhogās tu ramyā iti /
sati caivaṃ viṣayopabhogaḥ saṃbhavati
'dren mar byed pa rnams zhes bya ba ni dge ba dang mi dge ba byed pa rnams so /
yang ci'i phyir de dag gi lus ni dga' dga' ltar 'dug pa ma yin la /
longs spyod rnams ni dga' ltar 'dug ce na /
de ltar na yul la nye bar longs spyod pa /
āśrayaramyatve hi kasya pratīkārasya viṣayopabhogaḥ syāt srid de lus dga' dga' ltar 'dug pa nyid du bya ba'i phyir 'ga' zhig gnyen por yul la nye bar spyod par 'gyur ro /
avyāmiśrakāriṇām iti /
rūpāvacarāṇāṃ /
kāmāvacarā api devā avyāmiśrakārikalpā āśrayaviṣayaramyāḥ
'dren mar byed pa ma yin pa rnams zhes bya ba ni gzugs la spyod pa rnams so /
'dod pa na spyod pa'i lha dag kyang 'dren mar byed pa ma yin pa dang 'dra ste /
lus dang yul dga' dga' ltar 'dug pa ste /
ramyatā hetukarmadvayakāritvāt /
cetayitvā ceti /
evaṃ cedaṃ kariṣyāmīti
dga' dga' ltar 'dug pa nyid kyi rgyu las gnyis byas pa'i phyir ro /
bsam pa zhes bya ba ni 'di ni 'di lta bu zhig tu bya'o @2a/
snyam du'o /
svabhāvataś ced vākkarmaikam iti /
vā eva karmeti kṛtvā /
itarayos tu na karmatvaṃ
gal te ngo bo nyid las yin na ni ngag gi las gcig pur 'gyur ro zhes bya ba ni ngag nyid las yin pas na ngag gi las so zhes bya ba'i phyir ro /
gzhan gnyis las nyid ma yin te /
kāyena kāyasya vā karma kāyakarma lus kyi las sam lus kyi las yin pas na /
evaṃ manaskarma /
iti na svabhāvataḥ karma
lus kyi las te yid kyi las kyang de dang 'dra bas /
tribhiḥ kāraṇair iti /
āśrayataḥ svabhāvataḥ samutthānataś ceti
ngo bo nyid kyis ni las ma yin no /
rgyu gsum gyis zhes bya ba ni rten dang ngo bo nyid dang kun nas slong bas so /
trayāṇām iti /
kāyavāṅmanaskarmaṇām /
āśrayataḥ kāyakarma /
kāyāśrayaṃ karma kāyakarmeti
gsum zhes bya ba ni /
lus dang ngag dang yid kyi las rnams so /
rten las ni lus kyi las te /
lus la rten pa'i las ni lus kyi las zhes bya'o /
svabhāvato vākkarma /
vāg eva karmeti
ngo bo nyid kyi las ni ngag gi las te /
ngag nyid ngag gi las zhes bya'o /
samutthānato manaskarma /
manaḥsamutthitam iti kṛtvā /
(IV /
2cd-4) gatir ity apara iti /
vātsīputrīyāḥ /
ātmalābho 'nantaravināśīti /
kṣaṇasyānantarakṣaṇa iti nairuktena vidhinā ātmalābho 'nantaravināśī kṣaṇaśabdenābhidhīyate
kun nas slong ba las ni yid kyi las te /
yid kyis kun nas bslang ba'i phyir ro /
gzhan dag na re 'gro ba yin te zhes bya ba ni gnas ma'i bu'i sde pa dag go /
bdag nyid du red ma thag tu 'jig pa zhes bya ba ni /
skad cig ma de ma thag tu 'jig pa ni skad cig ma yin no zhes bya ba'i nges pa'i tshig gi tshul gyis na bdag nyid du red ma thag tu 'jig pa ni skad cig ma zhes bya ba'i sgrar brjod do /
atha vā kālaparyantaḥ kṣaṇaḥ rnam pa gcig tu na skad cig ma ni dus kyi mtha' yin te /
svāvasthānaḥ /
so 'syāstīti ksaṇikaḥ /
ata iniṭhanāv iti ṭhan /
saṃskṛtasyāvaśyaṃ vyayād iti /
utpattyanantaravināśirūpaṃ /
cittacaittavat /
ākasmiko hi bhāvānāṃ vināśa iti /
akasmādbhava ākasmikaḥ ahetuka ity arthaḥ
rang gi gnas skabs na 'dug pa de 'di la yod pas na skad cig pa'o /
'dus byas ni gdon mi za bar 'jig pa'i phyir ro zhes bya ba ni skyes ma thag tu 'jig pa'i ngo bo yin te /
'dus byas yin pa'i phyir /
sems dang sems las byung ba bzhin no /
dngos po rnams 'jig pa ni rgyu med pa las byung ba yin no zhes bya ba ni rgyu med pa las 'byung bas na rgyu med pa las byung ba ste /
rgyu med pa can zhes bya ba'i tha tshig go /
sādhanaṃ cātra /
ahetuko vināśaḥ /
abhāvatvāt /
atyantabhāvavat /
dṛṣṭo vai kāṣṭhādīnām iti vistaraḥ ādiśabdena (Abhidh-k-vy 346) rūpādīnāṃ grahaṇaṃ /
dṛṣṭo 'gnisaṃyogād vināśa iti
'di la bsgrub pa ni 'jig pa ni rgyu med pa can yin te /
dngos po med pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir /
gtan med pa bzhin no /
shing la sogs pa dag med dang 'brel pa las 'jig pa'ang mthong zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni gzugs la sogs pa bsdu'o /
me dang 'brel pa las 'jig ces bya ba ni /
pratyakṣadvārāpatito dharmasvarūpaviparyaya iti pratijñādoṣaṃ darśayati chos kyi rang gi ngo bo las bzlog pa mngon sum gyi sgo nas 'ongs so zhes dam bcas pa'i skyon ston par byed pa yin no /
de nyid kyi phyir /
ata evāha /
na ca dṛṣṭād gariṣṭhaṃ pramāṇam iti /
na pratyakṣād gurutamaṃ pramāṇam astīty arthaḥ
mthong ba las brling ba'i tshad ma yang med ces bya ba smos te /
mngon sum pas brling ba'i tshad ma ni med do zhes bya ba'i tha tshig go /
ācāryaḥ pratyakṣābhimānaṃ pareṣāṃ darśayann āha /
kathaṃ tāvad bhavān yāvan manyata iti /
na hi kāṣṭhādivināśo rūpādivat pratyakṣata upalabhyate
slob dpon gyis pha rol po dag mngon sum yin par mngon pa'i nga rgyal byed par bstan pa'i phyir re zhig khyod ces bya ba nas ji lta bur sems zhes bya ba'i bar smos te /
shing la sogs pa 'jig pa ni gzugs la sogs pa bzhin du mngon sum du mi dmigs so /
akṣaṇikavādinas ta āhuḥ /
teṣāṃ punar adarśanād iti
skad cig ma ma yin par smra ba rnams kyis de dag yang mi snang ba'i phyir ro zhes bya ba smras te /
teṣāṃ kāṣṭhādīnām adarśanāt shing la sogs pa de dag mi snang ba'i phyir ro /
tad evam anumānataḥ siddhiṃ darśayati /
agnisaṃyogahetukaḥ kāṣṭhādivināśaḥ /
tadāpāte bhāvāt /
yasya yadāpāte bhāvaḥ
de ltar na rjes su dpag pa'i sgo nas grub par ston par byed de /
shing la sogs pa 'jig pa ni me dang 'brel pa'i rgyu can yin te /
sa taddhetukaḥ /
tadyathā bījāpāte bhāvyo 'ṃkuraḥ /
saṃpradhāryaṃ tāvad etad iti
de yod na 'byung ba'i phyir ro /
gang zhig gang yod na 'byung ba de ni de'i rgyu can yin te /
naikāntikatām udbhāvayati /
na hi yasyāpāte yo vināśo bhavati /
sa taddhetuka iti /
vāyusaṃyogapāte hi sati pradīpasya vināśaḥ
dper na sa bon yod na 'byung ba'i myu gu lta bu'o /
re zhig 'di dpyad par bya ste zhes bya ba ni ma nges pa nyid rjod par byed do /
na ca sa vināśo vāyusaṃyogakṛtaḥ /
kṣaṇikatvābhyupagamād dhi pradīpasyākasmiko vināśa iṣyate
gang zhig yod na 'jig pa 'byung ba de ni de'i rgyu can ma yin te /
rlung dang 'brel pa yod na mar me 'jig mod kyi /
sa hi utpannapradhvaṃsitatvāt svayaṃ vinaṣṭaḥ pradīpaḥ 'jig pa de ni rlung dang 'brel pas byas pa yang ma yin no /
vāyupratibandhād anyasyānutpattau na dṛśyate mar me ni skad cig nyid du khas blangs pa'i phyir /
na tena vināśa iti /
tathā ghaṇṭāśabdakṣaṇika iṣyate /
pāṇisaṃyogapāte ca sati ghaṇṭāśabdasya vināśaḥ /
na sa tatkṛtaḥ /
kṣaṇikatvād dhi svayaṃ vinaṣṭo ghaṇṭāśabdaḥ /
tatpratibandhatvād anyasyānutpattau na dṛśyate /
na tena vināśa iti
'jig pa rgyu med pa can du 'dod pa yin pas mar me de ni skyes nas 'jig pa'i phyir rang zhig pa yin la /
rlung dang 'brel ba'i phyir gzhan ma skyes na mi snang ba yin gyi /
des bshig pa'i phyir ni ma yin no /
de bzhin du dril bu'i sgra skad cig mar 'dod pa yang lag pa dang 'brel pa yod na dril bu'i sgra 'jig mod kyi /
de ni des byas pa ma yin gyi /
skad cig ma yin pa'i phyir dril bu'i sgra ni rang zhig la des gegs byas pa'i phyir /
gzhan ma skyes na mi snang ba yin gyi des bshig pa'i phyir ni ma yin no /
tasmād anumānasādhyo 'yam arthaḥ /
na pratyakṣasiddha ity abhiprāyaḥ
de lta bas na don 'di ni rjes su dpag pas bsgrub par bya ba yin te /
tasmād anaikāntikam etat mngon sum du ma grub po snyam du bsams pa yin no /
yasya pāte yaḥ kaścid vināśaḥ /
sa tatkṛta iti /
kiṃ punar atrānumānam iti /
atrāhetuko vināśa ity etasminn arthe kim anumānam iti
de lta bas na gang zhig yod na 'ga' zhig 'jig pa gang yin pa de ni des byas pa yin no zhes bya ba de ma nges pa yin no /
'di la rjes su dpag pa gang zhe na zhes bya ba ni 'jig pa ni rgyu med pa can yin no zhes bya ba'i don 'di la rjes su dpag pa gang zhe na zhes bya ba yin no /
uktaṃ tāvad akāryatvād abhāvasyeti /
ahetuko vināśaḥ
re zhig med pa ni bya ba ma yin pa'i phyir zhes ni bshad zin to zhes bya ba ni 'jig pa ni rgyu med pa can yin te /
akāryatvāt /
ākāśavat /
akāryaś cāsau
bya ba ma yin pa'i phyir nam mkha' bzhin no /
'di yang bya ba ma yin te /
abhāvasvabhāvatvāt /
atyantābhāvavat /
na kasyacid ahetor iti /
na kasyacid akasmād ity arthaḥ
dngos po med pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir gtan med pa bzhin no /
'ga' zhig rgyu med pa las mi 'gyur zhes bya ba ni 'ga' yang rgyu med pa las 'byung bar mi 'gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
utpādavad iti viparītopamānaṃ skye ba bzhin du zhes bya ba ni zlog pa'i dpe yin te /
yathotpāda ātmalābhalakṣaṇaḥ sahetuka eva ji ltar skye ba ste bdag nyid du red pa'i mtshan nyid rgyu dang bcas pa kho na yin gyi /
nāhetukaḥ /
tadvināśaḥ syāt /
na caivaṃ bhavati
rgyu med pa can ni ma yin pa ltar 'jig pa yang de dang 'dra bar 'gyur ba zhig na de lta yang ma yin no /
katham ity āha ji lta zhe na /
kṣaṇikānāṃ ca buddhiśabdārciṣāṃ dṛṣṭa ākasmiko vināśaḥ skad cig ma blo dang sgra dang me lce dag 'jig pa rgyu med pa las byung ba yang mthong zhes bya ba smos te /
tad evam anumānāpatito dharmasvarūpaviparyayaḥ de ltar na chos kyi rang gi ngo bo las zlog pa rjes su dpag pa'i sgo nas 'ongs pa yin no /
ākasmikaḥ kāṣṭhādīnāṃ vināśaḥ shing la sogs pa 'jig pa ni rgyu med pa las byung ba yin te /
vināśasvābhāvyāt /
buddhyādivināśavad iti /
yas tu manyata iti vaiśeṣikāḥ
'jig pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir /
blo la sogs pa 'jig pa bzhin no /
pūrvā buddhir uttarayā buddhyā utpannayā vināśyate gang zhig ces bya ba ni bye brag pa'o /
blo sngar byung ba ni blo phyis 'byung bas 'jig la /
anyā tu buddhiḥ pūrvayā buddhyā vināśyate /
evaṃ śabdo 'pi vācyaḥ
blo cig shos ni blo sngar byung bas 'jig ste /
sgra yang de dang 'dra bar brjod par bya'o /
smras pa /
āha /
na yuktam etat
de ni rigs pa ma yin no /
kasmāt /
buddhyor asamavadhānāt /
ayugapadbhāvād ity arthaḥ
ci'i phyir zhe na /
blo gnyis phrad pa med pa'i phyir ro zhes bya ba ni cig car 'byung ba med pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
na hy asantaṃ nāśyaṃ hetur vināśayatīti gzhig par bya ba med pa ni rgyus 'jig par mi byed do /
kathaṃ gamyate buddhyor asamavadhānam iti /
ata āha /
na hi saṃśayaniścayajñānayor yuktasamavadhānam iti (Abhidh-k-vy 347) vistaraḥ
blo dag phrad pa med do zhes bya ba ji ltar shes she na /
de'i phyir the tshom can dang nges pa'i shes pa dag phrad par ni rigs pa ma yin no zhes bya ba rgyas par smos te /
svasaṃvedyam etat /
yadā saṃśayajñānam /
na tadā niścayajñānam
gang gi tshe the tshom can gyi shes pa yod pa de'i tshe /
nges pa'i shes pa med la /
yadā niścayajñānaṃ /
na tadā saṃśayajñānam iti
gang gi tshe nges pa'i shes pa yod pa de'i tshe /
evaṃ sukhaduḥkhayo rāgadveṣayoś cāsamavadhānam iti yojayaṃ /
yathā ca viruddhayor asamavadhānam
the tshom can gyi shes pa med do zhes bya ba 'di ni rang gi nyams la yod pa yin no /
de bzhin du bde ba dang sdug bsngal dag dang 'dod chags dang zhe sdang dag phrad pa med pa yang sbyar bar bya'o /
evam aviruddhayor api jñānayor asamavadhānaṃ bhavatīti /
yadā ceti vistaraḥ
ji ltar 'gal ba dag mi phrad pa de bzhin du shes pa mi 'gal ba dag kyang phrad pa med pa kho na yin no /
athāpi samavadhānaṃ syād iti /
tathāpy apaṭubuddhiśabdau paṭū na hiṃsyātāṃ
gang gi tshe zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ste phrad par 'gyur du zin kyang 'on kyang blo dang sgra mi gsal ba dag gis gsal ba dag 'jig par ni mi 'gyur te /
durbalasamānajātīyatvāt /
na hi durbalasamānajātīyo balavantaṃ hiṃsan dṛṣṭaḥ
nyam chung ba rigs mthun pa yin pa'i phyir ro /
nyam chung pa rigs mthun pas stobs dang ldan pas 'jig pa ni ma mthong gi mi mthun pa ni /
asamānas tu durbalo 'pi hiṃsyāt nyam chung ngus kyang 'jig par 'gyur te /
tadyathā udakaṃ tejaḥ dper na chus me lta bu'o /
yo 'py arciṣaṃ avasthānahetvabhāvād iti /
avasthānahetvabhāvād bhāvānāṃ vināśa iti
gang yang gnas pa'i rgyu med pa 'am zhes bya ba'i gtan tshigs 'di ni gnas brtan dbyig bshes la sogs pas gnas pa'i rgyu med pa'i phyir dngos po rnams 'jig pa yin no zhes smras pa yin na /
sthaviravasubandhuprabhṛtibhir ayaṃ hetur uktaḥ de yang rigs pa ma yin te /
med pa ni rgyu yin par 'os pa ma yin pas so /
sa cāyuktaḥ /
na hy abhāvaḥ kāraṇaṃ bhavitum arhatīti
chos dang chos ma yin pa'i dbang gis zhes zer ba ni bye brag pa'o /
dharmadharmavaśād veti vaiśeṣikaḥ /
taṃ pratyāha /
na cāpy utpādavināśahetvor iti /
utpādavināśahetvor adharmasya /
kṣaṇa eva kṣaṇa iti /
mukhye kṣaṇe /
naupacārike kṣaṇa ity arthaḥ
de la skye ba dang 'jig pa'i rgyu chos dang chos ma yin ba dag kyang skad cig skad cig nyid la 'jug pa thob pa dang gegs byed par 'os pa ma yin no zhes bya ba smos te /
skye ba dang 'jig pa'i rgyu chos dang skye ba dang 'jig pa'i rgyu chos ma yin pa'o /
skad cig skad cig nyid la zhes bya ba ni skad cig ma dngos la ste /
nye bar btags pa'i skad cig ma la ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
atha vā kṣaṇa eva kṣaṇa iti /
kṣaṇe kṣaṇa evety arthaḥ
yang na skad cig skad cig nyid la zhes bya ba ni skad cig skad cig kho na la zhes bya ba'i tha tshig go /
vṛttilābhapratibandhau vṛttilābho vṛttipratibandhaś ca kṣaṇekṣaṇe bhavituṃ nārhataḥ 'jug pa thob pa dang gegs byed pa ni 'jug pa thob pa dang 'jug pa la gegs byed pa ste /
skad cig skad cig la 'gyur bar 'os pa ma yin no /
kathaṃ kṛtvā /
yasyārciṣaḥ utpattāv anugraho bhavati caitrasya maitrasya vā /
tasya dharma utpalabdhavṛttiḥ tad utpādayatīty evam utpādahetuḥ /
vināśahetur api /
yadi tadvināśas tasyānugrahaṃ karoti andhakārāvasthāyām /
evam adharmo 'pi
ji lta zhe na /
me lce gang zhig byung na nag pa 'am /
byams pa la phan 'dogs par 'gyur ba de'i chos 'jug pa rnyed pa ni bde ba skyed par byed pas de ltar na bskyed pa'i rgyu yang yin no /
gal te de zhig pas mun pa'i gnas skabs na de la phan 'dogs par byed na 'jig pa'i rgyu yang yin no /
yasyārcirutpattāv apakāro bhavati /
tasyādharmo labdhavṛttis tad utpadayati
de bzhin du chos ma yin pa yang me lce gang zhig byung na 'ga' la gnod par 'gyur na de'i chos ma yin pa 'jug pa rnyed pa ni de skyed par byed la /
vināśahetur api /
yadi tadvināśas tasyāpy apakāraṃ karoti andhakārāvasthāyām /
iti tayor vṛttilābhād arciṣām utpattir bhavati
gal te des mun pa'i gnas skabs na de zhig pas gnod par byed na 'jig pa'i rgyu yang yin pas de gnyis kyi 'jug pa rnyed pa las me lce 'byung bar 'gyur ro zhe'o /
na ca vṛttilābhaṃ tayor apratibadhya tābhyām eva tasminn eva kṣaṇe teṣāṃ vināśa iti de dag kho nas de dag gi 'jug pa 'gags te skad cig de nyid la de rnams 'jig par ni rigs pa ma yin pas /
kṣaṇekṣaṇe vṛttilābhapratibandhau na dvayor yujyete skad cig skad cig la gnyis po 'jug pa rnyed pa dang gags byed pa ni rung ba ma yin no /
śakyaś caiṣa kāraṇaparikalpa iti vistaraḥ /
dharmādharmavināśa iti kāraṇaparikalpaḥ sarvatra saṃskṛte dvyaṇukādau anityeṣu rūpādiṣu karmaṇi ca śakyate kartuṃ
rgyu yongs su brtags pa 'di yang 'dus byas thams cad la bya bar nus zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni chos dang chos ma yin pas 'jig go zhes rgyu yongs su brtag pa ni 'dus byas mi rtag pa rdul phran gnyis la sogs pa'i gzugs la sogs pa dang las thams cad la yang bya bar nus pas de'i phyir /
ato na vaktavyam etat /
agnisaṃyogāt kāṣṭhādīnāṃ vināśa ity evamādi /
tataś ca sarvasaṃskṛtasya kṣaṇikasiddhiḥ /
dharmādharmayos tadvināśakāraṇāntarānapekṣatvād ity alaṃ vivādena
me dang 'brel ba las shing la sogs pa 'jig go zhes bya ba de lta bu la sogs pa 'di brjod par mi bya'o /
de'i phyir chos dang chos ma yin pa dag ni de rnams 'jig pa'i rgyu gzhan la mi ltos pa'i phyir 'dus byas thams cad skad cig ma nyid du grub pas brtsad mi dgos so /
tat eva tādṛśād veti /
yadi agnisaṃyogaḥ śyāmatāṃ ghaṭasya nivartya raktatāṃ janayati /
sa eva raktatāṃ nivartya raktataratāṃ janayatīti kalpyate /
(Abhidh-k-vy 348) hetur eva vināśakaḥ syāt
de nyid dam de dang 'dra ba las zhes bya ba ni gal te me dang 'brel bas bum pa'i sngon po nyid bzlog nas dmar po nyid skyed par byed pa de kho nas dmar po nyid bzlog nas ches dmar ba skyed par byed do zhes bya bar rtog na rgyu nyid 'jig par byed pa yin par 'gyur ro /
'on te me rnams ni skad cig ma yin pa'i phyir de dang 'brel pa skyed par byed pa yang gzhan yin la /
'jig par byed pa yang gzhan yin no zhes bya bar rtog na /
atha jvālānāṃ kṣaṇikatvād anyas tatsaṃyogo janako 'nyo 'pi vināśaka iti kalpyate skyed par byed pa'i rgyu bye brag med par 'gyur te rigs pas ma yin no zhes bya ba thams cad brjod do /
hetvaviśiṣṭo vināśakaḥ syāt /
na ca yuktam iti sarvaṃ /
jvālāntareṣu ca tāvad dhetubhede 'pi parikalpanāṃ parikalpayeyuḥ vaiśeṣikāḥ /
kṣaṇikatvāt /
jvālānām anyā janikāḥ /
anyā vināśikā iti /
kṣārayāvadbhūmisambandhāt tu pākajaviśeṣotpattau kāṃ kalpanāṃ kalpayeyuḥ
re zhig me rnams skad cig ma yin pa'i phyir /
bye brag tu smra ba rnams kyis me lce dag la skyed par byed pa yang gzhan yin la /
'jig par byed pa yang gzhan yin no zhes rgyu tha dad par yongs su brtag par ni bya ba la dag na thal ba nas sa dang 'brel pa'i bar las smin byed las skyes pa'i bye brag byung ba la gang la brtag par bya ste /
na hi teṣāṃ kṣārādayaḥ kṣaṇikāḥ /
tatra hetur eva vināśakaḥ syāt
de dag gi ltar na thal ba la sogs pa skad cig ma ma yin pas der rgyu nyid 'jig par byed pa yin par 'gyur ro /
yat tarhi āpa iti vistaraḥ 'o na gang chu bskol ba zhes bya ba ni /
yady agnisaṃyoge 'py āpo na vināśyante /
kathaṃ tarhy āpaḥ kvāthyamānāḥ kṣīyanta ity abhiprāyaḥ
gal te me dang 'brel pa dag gis chu 'jig par mi byed na 'o na ji ltar chu bskol ba rnams zad par 'gyur snyam du bsam pa yin no /
me'i khams zhes bya ba ni de dang tha mi dad par 'dug pa 'phel bar byed do /
tejodhātur iti /
tadavinirbhāgasaṃvardhanaṃ /
yasya prabhāvād apāṃ saṃhātaḥ kṣāmakṣāmo jāyata iti
de'i mthus na chu'i tshogs nyam chung zhing nyam chung par 'gyur te zhes bya ba ni rgyu'i khyad par las 'bras bu'i khyad par du 'gyur bas nyam chung ba dang ches nyam chung bar 'gyur zhing /
kāraṇaviśeṣāt kāryaviśeṣa iti /
kṣāmakṣāmataro jāyate /
yāvad atikṣāmatāṃ gato 'nte na punaḥ saṃtānaṃ saṃtanoti
shin tu nyam chung ba'i bar du gyur pa dang mjug tu rgyun yang rgyun chags par mi byed de 'bras bu mi skyed kyi dngos po med par byed pa ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
kāryaṃ karoti na tv abhāvaṃ karotīty arthaḥ /
bhaṃguratvād iti vistaraḥ
'jig pa'i ngang tshul can yin pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'jig pa'i dang tshul can yin pa'i phyir /
bhaṃgaśīlatvāt svayaṃ vinaśyanto 'nyenājanitā vināśāḥ /
santa utpannamātrād ekakṣaṇalabdhātmāno bhavanto vinaśyanti
rang 'jig pa ni gzhan gyis 'jig pa skyed pa ma yin pas /
byung ba tsam ste skad cig ma gcig rang gi bdag nyid du red nas 'jig go /
tṛṇajvālāvad iti /
yathā tṛṇajvālāyāḥ kṣaṇikatve 'pi deśantareṣu nirantarotpattau gatyabhimānaḥ /
tṛṇaṃ dahantīti /
jvālā gacchantīti
rtsva'i me bzhin no zhes bya ba ni dper na rtsva'i me skad cig ma yin yang rtsva yul gzhan du bar chad med par byung ba la rtsva sreg par byed pa'i me 'gro'o zhes mngon pa'i nga rgyal byed pa de dang 'dra'o /
tadvat /
sādhanaṃ ca /
avidyamānagatayo deśāntare nirantaram utpadyamānā rūpādayo bhāvāḥ
'dir bsgrub pa ni gzugs la sogs pa yul gzhan du bar chad med par 'byung ba'i dngos po dag ni 'gro ba med pa yin te /
kṣaṇikatvāt /
tṛṇajvālāvat [Tib /
saṃsthānaṃ kāyavijñāptir iti vaibhāṣikavacanaṃ
skad cig ma yin pa'i phyir rtsva'i me bzhin no /
lus kyi rnam par rig byed dbyibs yin no zhes zer ba ni bye brag tu smra ba yin no /
ekadiṅmukha iti /
ekā diṅ mukham asyeti ekadiṅmukhaṃ
phyogs gcig gi sgo zhes bya ba ni 'di la phyogs gcig gi sgo yod pas na phyogs gcig gi sgo ste der ro /
tasmin /
bhūyasi bahutare /
evaṃ sarvam iti /
ūrdhvaikadiṅmukhe bhūyasi utpanna unnatam iti prajñapyate
mang po ni phal mo che'o /
thams cad kyang de dang 'dra'o zhes bya ba ni phyogs kyi sgo gyen du phal che ba la ni mthon po zhes 'dogs la /
adho bhūyasy avanatam iti thur du phal che ba la ni dma' ba zhes bya ste /
eṣā dik /
tadyathā alātam iti /
na dravyasat saṃsthānaṃ /
varṇagrahaṇāt pakṣagrahaṇatvāt /
alātacakravad iti /
atha vā na dravyaṃ saṃsthānam
'di ni phyogs yin no /
dper na mgal me zhes bya ba ni dbyibs ni rdzas su med de de 'dzin pa kha dog 'dzin pa la ltos pa'i phyir na mgal me'i 'khor lo bzhin no /
yang na dbyibs ni rdzas su med de /
anyarūpagrahaṇāt pakṣagrahaṇatvāt /
dhānyarāśivad iti /
dvābhyām asaya grahaṇaṃ prāpnuyād ity ukte vaibhāṣiko brūyāt /
na dīrghatvādeḥ kāyendriyeṇa grahaṇaṃ
gzugs 'dzin pa la ltos pa'i phyir 'bru'i phung po bzhin no zhes bya ba yin no /
'di dbang po gnyis kyis gzung bar 'gyur zhes bshad pa dang bye brag tu smra ba ring po nyid la sogs pa ni lus kyi dbang pos 'dzin pa ma yin no /
kiṃ tarhi /
spraṣṭavyāvayaveṣv eva /
tathā saṃniviṣṭeṣu dīrghādigrahaṇaṃ bhavati
'o na ci zhe na reg bya'i yan lag dag kho na de ltar gnas pa la ring po la sogs par 'dzin par 'gyur te /
ato na dvābhyām asya grahaṇaṃ prāpnotīty ata idam ucyate /
yathā vā spraṣṭavya iti vistaraḥ /
ko 'rthaḥ /
yathā (Abhidh-k-vy 349) spraṣṭavye dīrghahrasvādigrahaṇaṃ /
na ca spraṣṭavyāyatanasaṃgṛhītaṃ saṃsthānaṃ
de bas na 'di ni gnyis kyis 'dzin par mi 'gyur ro zhes smra bar 'gyur bas de'i phyir yang na ji ltar reg bya la zhes bya ba 'di rgyas par smos so /
don ci zhe na /
ji ltar reg bya la ring po dang thung ngu la sogs pa 'dzin mod kyi /
dbyibs ni reg bya'i skye mched kyis bsdus pa yang ma yin pa ltar /
tathā varṇe 'pi saṃbhāvyatāṃ dīrghādigrahaṇaṃ kha dog la ring po la sogs pa 'dzin pa yang de dang 'dra bar yid ches par bya ste /
na ca rūpāyatanasaṃgṛhītaṃ saṃsthānam /
arthāntarabhūtaṃ syād ity arthaḥ
gzugs kyi skye mched kyis bsdus pa'i dbyibs don gzhan du gyur pa ni med do zhes bya ba'i tha tshig go /
punar vaibhāṣika āha /
smṛtimātraṃ tatra iti vistaraḥ /
smṛtimātraṃ tatra saṃsthāne /
sparśasāhacaryāt ślakṣṇatvādibhiḥ sparśaiḥ sahacarabhāvāt
yang na bye brag tu smra bas de la ni reg bya dang lhan cig spyod pa'i phyir dran pa tsam yin gyi zhes bya bar rgyas par smras te /
dbyibs de la ni reg bya dang lhan cig spyod pa'i phyir te 'jam pa nyid la sogs pa'i reg bya dang lhan cig spyod par 'gyur ba'i phyir /
na tu sākṣādgrahaṇaṃ dīrghādisaṃsthānasya /
yathāgnirūpaṃ dṛṣṭvā tasyāgner uṣṇatāyāṃ smṛtir bhavati /
sāhacaryāt /
puṣpasya ca caṃpakasya ca gandhaṃ ghrātvā tadvarṇe 'pi smṛtiḥ
dran pa tsam yin gyi ring po la sogs pa'i dbyibs mngon sum du 'dzin pa ni ma yin te dper na lhan cig spyod pa'i phyir me'i gzugs mthong nas me de'i tsha ba'i dran pa 'byung ba dang lhan cig spyod pa'i phyir me tog tsam pa ka'i dri bsnams nas de'i kha dog gi dran pa 'byung ba bzhin no /
slob dpon gyis 'di la ni 'khrul pa med pa'i phyir gzhan gyis gzhan dran par rigs kyi zhes bya ba rgyas par smos te /
sāhacaryāt /
āha /
yuktam atreti vistaraḥ /
yuktam atrāgnāv avyabhicārāt uṣṇatāyāś ca varṇasya ca /
anyenānyasmaraṇam agnirūpeṇoṣṇatāyāḥ /
puṣpagandhena ca tadvarṇasya /
na tu kiṃcid iti vistaraḥ /
na tu kiṃcit spraṣṭavyaṃ ślakṣṇatvādi kvacid iti saṃsthāne dīrghādau niyataṃ /
yato 'tra saṃsthāne spraṣṭavyaṃ spṛṣṭvā samaraṇaṃ niyamena syāt
me la sogs pa 'di la ni tsha ba nyid dang kha dog 'khrul pa med pa'i phyir gzhan gyis gzhan te /
me'i gzugs kyis tsha ba nyid dang me tog gi dris de'i kha dog dran par rigs so; /
reg bya ni cung zad kyang nges pa med do zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang las reg bya la reg nas ring po la sogs pa'i dbyibs 'di nges par dran par 'gyur pa 'jam pa nyid la sogs pa'i reg bya ni chung zad kyang ring po la sogs pa'i dbyibs gang la yang nges pa med do /
yatra hy agnirūpaṃ /
tatra taduṣṇatayā bhavitavyaṃ
gang na me'i gzugs yod pa de ni de'i tsha ba nyid yod la /
yatra ca campakagandhaḥ /
tatra tadrūpeṇa bhavitavyaṃ
gang na me tog tsam pa ka'i dri yod pa de na'ang 'di'i gzugs yod kyi /
na tu yatra ślakṣṇatvaṃ karkaśatvaṃ vā tatra dīrghatvena hrasvatvena vā bhavitavyaṃ gang na 'jam pa nyid dang rtsub pa nyid yod pa de na ring ba nyid dang thung ba nyid yod pa ni ma yin no /
tasmād taduṣṇatārūpayor niyamena yujyate saṃsthāne tu niyamena smaraṇaṃ na prāpnoti de lta bas na de'i tsha ba nyid dang de'i gzugs dag ni gdon mi za bar dran par rung gi dbyibs ni gdon mi za bar dran par mi 'gyur ro /
tathāsaty api sāhacaryaniyame spraṣṭavyasaṃsthānayoḥ saṃsthāne smaraṇaṃ niyamena syāt 'on te reg bya dang dbyibs dag lhan cig spyod par nges pa med kyang nges par dbyibs dran par gyur na ni kha dog kyang 'gyur te /
varṇe 'pi syāt smaraṇaṃ niyameneti vartate nges par dran par zhes bya bar sbyar te /
tad evaṃ spraṣṭavyaṃ spṛṣṭvā smared ity arthaḥ reg bya de kho na reg nas dran par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
athāniyamena varṇasmaraṇaṃ bhavati varṇavad vā saṃsthāne 'py aniyamena syāt ji ste yang nges par kha dog dran par mi 'gyur na /
yang na ni kha dog bzhin du dbyibs kyang nges par mi 'gyur te /
dīrghe hrasvam iti /
hrasve dīrgham iti /
kiṃkāraṇaṃ /
varṇe hy aniyamena smaraṇaṃ bhavati spraṣṭavyāt
ring po la'ang thung ngur shes la /
thung ngu la yang ring por shes par 'gyur ro /
ci'i phyir zhe na /
kadācid rakte pītam iti pīte raktam iti reg bya las kha dog ni nges par dran par mi 'gyur te /
na caivaṃ bhavati /
katham evaṃ na bhavati
res 'ga' dmar po la yang ser por shes la /
ser po la yang dmar por shes so /
yathā varne saṃsmaraṇaṃ na niyamena bhavati de lta yang ma yin zhes bya ba ji ltar de ltar ma yin zhe na /
tathā saṃsthāne 'py aniyameneti /
kiṃ tarhi /
varṇe smaraṇaṃ na niyamena bhavati
ji ltar kha dog nges par dran par mi 'gyur ba de ltar dbyibs kyang nges par dran par mi 'gyur ba zhes bya'o /
'o na ci zhe na /
saṃsthāne punar niyamenety ayuktam asya saṃsthānasya spraṣṭavyāt smaraṇaṃ /
kathaṃ tarhi dīrghabuddhir hrasvabuddhir vā bhavati
kha dog nges par mi 'gyur gyi dbyibs ni nges par dran par 'gyur ro /
de bas na reg bya las dbyibs 'di dran par ni rigs pa ma yin no /
'o na ji ltar ring po'i blo 'am thung ngu'i blo 'byung zhe na /
uktam etat /
ekadiṅmukhe bhūyasi varṇe vā spraṣṭavye vā gṛhyamāṇe dīrghavikalpabuddhir alpīyasi hrasvavikalpabuddhir ity evamādy avagantavyaṃ /
citrāntareṇa veti vistaraḥ
'di ni phyogs gcig gi sgor kha dog gam /
reg bya phal mo che 'dzin pa la ring po'i rnam par rtog pa'i blo 'byung ngo /
zhes bshad zin te /
de lta bu la sogs pa yin par khong du chud par bya'o /
citrāntareṇa vānekavarṇasaṃsthāne bahubhiḥ prakārair dṛśyamānenānekasaṃsthānaṃ dṛśyate dīrghādi /
ato 'nekasaṃsthānadarśanād (Abhidh-k-vy 350) bahūnāṃ saṃsthānānām ekadeśaṃ prāpnuyāt /
yatraiva dīrghatvaṃ /
tatraiva hrasvādigrahaṇāt /
tac cāyuktaṃ varṇavat
ri mo bkram pa la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ri mo bkra pa kha dog dang dbyibs du ma rnam pa mang por snang ba ni ring po la sogs par dbyibs gcig tu snang ste /
de bas na kha dog dang dbyibs du ma snang ba'i phyir dbyibs mang po yang phyogs gcig tu 'gyur te /
gang na ring po nyid yod pa de nyid du thung ngu la sogs pa 'dzin pa'i phyir ro /
de yang rigs pa ma yin te kha dog bzhin no /
yathā hi varṇaḥ sapratighatvād ekadeśo na bhavati /
tathā saṃsthānam apīti
ji ltar kha dog thogs pa dang bcas pa yin pa'i phyir phyogs gcig par mi 'gyur ba ltar dbyibs kyang de dang 'dra'o /
tathā ca sati dravyato 'sti saṃsthānam iti sapakṣālaḥ pakṣo bhavati /
dharmiviśeṣaviparyayāt /
na cāṇau tad iti
de lta yin na chos can gyi khyad par las bzlog pa'i phyir dbyibs rdzas su yod do zhes bya ba'i phyogs skyon dang bcas par 'gyur ro /
yathā nīlādirūpaṃ aṣṭadravyakādāv aṇau vidyate /
na caivam aṇau saṃsthānaṃ dīrghādi vidyate
de rdul la med ces bya ba ni ji ltar sngon po la sogs pa'i gzugs rdul phran gyi rdzas brgyad la sogs pa yod pa de ltar ring po la sogs pa'i dbyibs ni rdul phra rab la med do /
kathaṃ punar gamyate /
saṃsthānaṃ paramāṇau nāstīti /
dīrghasaṃsthāne 'pacīyamāne dīrghabuddhyabhāvāt /
dīrghaṃ hi daṇḍam upalabhya tasminn evāpacīyamāne dīrghabuddhir na nivartet
dbyibs rdul phra rab la med do zhes bya ba ji ltar shes she na /
dbyibs ring po 'grib na ring po'i blo med pa'i phyir te /
dbyug pa ring po dmigs nas de nyid 'grib na ring po'i blo ldog go /
na hi nīlādidravyam upalabhyapacīyamāne tasmin pītabuddhir bhavati sngon po la sogs pa'i rdzas dmigs nas 'grib na de la ser po'i blo ni mi 'byung gi /
dīrghadravye tv apacīyamāne hrasvabuddhir bhavati /
na dīrghabuddhiḥ /
na ca yuktaṃ vaktuṃ /
tad eva saṃsthānaṃ dīrghādihrasvādibuddhiṃ janayatīti
ring po'i rdzas 'grib na ni thung ngu'i blo mi 'byung gi de'i blo mi 'byung ngo /
dbyibs de nyid ring po la sogs pa dang thung du la sogs pa'i blo ba skyed do zhes brjod par yang mi rigs pa ma yin te /
tasmād bahuṣv eveti sarvaṃ /
atha matam iti vistaraḥ
de lta bas na mang po de ltar gnas pa dag kho na zhes bya ba thams cad brjod par bya'o /
saṃsṭhānaparamāṇava eva tathā saṃniviṣṭā ekadiṅmukhādikrameṇa dīrghādisaṃjñā bhavanti 'on te dbyibs kyi rdul phra rab ces bya ba rgyas par 'byung ba ni dbyibs kyi rdul phra rab dag kho na phyogs gcig gi sgo la sogs pa'i rim pas de ltar gnas pa la ring po la sogs pa'i ming 'dogs te /
na hy atatsvabhāvāḥ tathā saṃniviṣṭhāḥ samānās tāṃ saṃjñām upalabdhum arhatīty abhiprāyaḥ de'i ngo bo nyid ma yin pa dag de ltar gnas pa la ni de'i ming 'thob par 'os pa ma yin no snyam du bsams pa yin no /
na ca saṃsthānāvayavānāṃ varṇādivat svabhāvaḥ siddha iti /
varṇāvayavāḥ prasiddhasvabhāvāḥ /
pratyavayavaṃ nīlāditvato grahaṇāt /
na caivaṃ saṃsthānaparamāṇavaḥ pratyavayavaṃ dīrghāditvato gṛhyante
dbyibs kyi yan lag rnams ni kha dog la sogs pa bzhin du rang gi ngo bor grub pa yang med ces bya ba ni kha dog gi yan lag rnams ni yan lag re re la sngon po la sogs pa nyid du 'dzin pa'i phyir rang gi ngo bor rab tu grub pa yin no /
dbyibs kyi rdul phra rab rnams ni de ltar yan lag re re la ring po la sogs pa nyid du yang mi 'dzin te /
tasmān na prasiddhasvabhāvāḥ /
yadi tu naiva te dīrghādisvabhāvāḥ /
saṃniveśaviśeṣāt tu dīrghādibuddhihetavo bhavanti /
varṇādiparamāṇava eva saṃniveśaviśeṣā dīrghādibuddhihetavo bhavantīti kiṃ neṣyate
de lta bas na rang gi ngo bo rab tu ma grub pa yin no /
gal te de dag ring po la sogs pa'i ngo bo nyid ni ma yin pa nyid kyi gnas pa'i khyad par las ring po la sogs pa'i blo'i rgyu dag tu 'gyur na go /
kha dog la sogs pa'i rdul phra rab dag kho na gnas pa'i khyad par las ring po la sogs pa'i blo'i rgyu dag tu 'gyur ro zhes bya bar yang ci ste mi 'dod /
yat tarhi varṇatvābhinna iti /
yadi varṇasaṃniveśamātraṃ saṃsthānaṃ syāt
'o na gang kham pa'i snod rnams kha dog kyang tha mi dad ces bya ba ni gal te dbyibs kha dog gnas pa tsam zhig yin par gyur na /
varṇābhede saṃsthānabhedo na syāt /
mṛdbhājanānāṃ kuṇḍādīnām anarthāntarabhāvāt
don tha dad pa med pa'i phyir rdza mkhan la sogs pa'i rdza ma rnams kha dog tha mi dad na dbyibs kyang tha dad pa ma yin par 'gyur ro /
nanu coktam iti vistaraḥ /
yathā saṃniviṣṭavarṇe dīrghādisaṃjñā prajñapyate
ma bshad dam zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ltar gnas par 'gyur ba'i kha dog la ring po la sogs par ming 'dogs pa ste /
ekadiṅmukhe ca varṇa iti vistareṇa /
yathā ca pipīlikādīnām iti vistaraḥ
phyogs gcig gi sgor kha dog phal cher zhes bya ba la sogs pa rgyas par bshad pa yin no /
dper na grog ma la sogs pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
yathā ca pipīlikādaya ekarūpā bhavanti ji ltar grog ma la sogs pa kha dog dang dbyibs gcig pa yin la /
teṣāṃ ca paṃktir ity asmin deśe 'nyādṛśy anyasminn anyādṛśī /
evaṃ cakrādīnāṃ bheda ity evamādi /
tathā varṇābhede 'pi saṃsthānabhedaḥ syāt
de dag gi phreng ba ni yul la lar ni gzhan du snang la /
la lar ni gzhan du snang ba dang zlum pe la sogs pa tha dad pa zhes bya ba la sogs pa yang de dang 'dra ste /
de bzhin du kha dog tha mi dad kyang dbyibs tha dad par 'gyur ro /
tarhi tamasīti vistaraḥ /
yat tarhi tamasi varṇam apaśyaṃtaḥ sthāṇupuruṣahastyādīnāṃ dīrghahrasvatva parimaṇḍalādīni paśyanti
'o na gang mun khung dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'o na gang mun khung na sdong du ma dang mi dang glang po che la sogs pa'i kha dog ma mthong bar ring po dang thung ngu dang zlum po la sogs pa mthong bar 'gyur ba de ji lta bu zhes bya ba'i tshig lhag ma yin no /
tat katham iti vākyaśeṣaḥ /
yadi tarhi varṇāj jātyantaraṃ saṃsthānaṃ na syāt
gal te dbyibs kha dog las rigs gzhan zhig yin par ma gyur na ji ltar sngon po 'am /
yathā varṇaṃ nīlaṃ pītam iti vā na paśyanti /
tathā saṃsthānam api dīrghaṃ hrasvam iti na paśyeyuḥ
ser po zhes bya bar mi mthong ba de bzhin du dbyibs kyang ring po nyid dam thung ngu'o zhes bya bar mthong bar yang mi 'gyur ba zhig na res 'ga' 'ang mthong ste /
paśyanti ca kadācit /
ato jātyantaraṃ saṃsthānam iti /
paṃktisenāparikalpavad iti /
yathā tamasy avyaktaṃ (Abhidh-k-vy 351) pakṣiṇaḥ pipīlikā vā dṛṣṭvā dīrghā paṃktir iti parikalpayaṃti yathā vā tamasy eva hastyādīn avyaktaṃ dṛṣṭvā parimaṇḍala iyaṃ senā vyavasthiteti parikalpayanti
de'i phyir dbyibs ni rigs gzhan yin no /
phreng ba dang dmag la yongs su rtog pa bzhin no zhes bya ba ni /
ji ltar mun khung na bya 'am grog ma mi gsal ba mthong nas phreng ring po zhig go zhes rtog par byed pa 'am ji ltar mun khung na glang po che la sogs pa mi gsal ba mthong nas dmag 'di ni bskyil te rnam par gnas so zhes yongs su rtog par byed pa ltar 'di yang de dang 'dra'o /
tadvat /
veviditaṃ caitad evam iti /
yathedānīm uktam asaty api jātyantare saṃsthāne varṇam eva te tatrāvyaktaṃ dṛṣṭvā dīrghādiparikalpaṃ kurvanti
de ni gdon mi za bar de ltar shes par bya ste zhes bya ba ni da gzod ji skad du dbyibs rigs gzhan med kyang /
de dag gis de na kha dog kho na mi gsal ba mthong bas ring po la sogs par yongs su rtog par byed do zhes bshad pa lta bu'o /
yat kadācid iti vistaraḥ gang res 'ga' zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
anirdhāryamāṇaparicchedam iti /
anirdhāryamāṇasaṃsthānaṃ saṃghātamātram avyaktam alakṣyamāṇanīlatvādikaṃ dṛśyate /
na ca varṇasaṃsthānavyatiriktaṃ rūpāyatanam astīti
yongs su chad pa nges par mi zin pa zhes bya bar ni dbyibs nges par mi zin pa'o /
tshogs pa tsam dang mi gsal ba ste sngon po la sogs pa nyid du mi mngon par snang ba yin no /
yathā nānyat kiṃcid dravyaṃ kalpyate /
tadvat saṃsthānam api na varṇavyatiriktaṃ kalpayitavyaṃ /
tatra bhavanta iti
ji ltar kha dog dang dbyibs las ma gtogs pa'i gzugs kyi skye mched kyang yod pa ma yin pas rdzas gzhan cung zad kyang mi rtag pa de bzhin du dbyibs kyang kha dog las ma gtogs par brtag par mi bya'o /
te bhavanta ity arthaḥ /
itarābhyo 'pi dṛśyanta iti vacanāt
mdo sde pa khyed ces bya ba ni mdo sde pa khyed cag ces bya ba'i tha tshig go /
kathaṃ kāyakarma prajñāpayantīti /
prajñaptisattvāt kāyakarmayoga iti manyamānaḥ pṛcchati /
kāyādhiṣṭhānam iti /
kāyālambanam ity arthaḥ /
yasya hi kāyaḥ pravartyaḥ
ji ltar lus kyi las su 'dogs par byed ces bya ba ni btags pa yod pa'i phyir lus kyi las su mi rung ngo snyam du bsams nas 'dri ba yin no /
lus la brten pa zhes bya ba ni lus la dmigs pa zhes bya ba'i don to /
tat kāyādhiṣṭhānaṃ karma /
tenāha /
yā cetanā kāyasya tatratatra pranetrīti
gang zhig gi lus 'jug par 'gyur ba de ni lus la brten pa'i las yin te; de'i phyir de dang der lus 'jug par byed pa'i sems pa gang yin pa'o zhes bya ba smos so /
yathāyogaṃ veditavye iti /
vāgadhiṣṭhānaṃ karma vākkarma
ci rigs par rig par bya'o zhes bya ba ni ngag la brten pa'i las ni ngag gi las so /
manaskarma tu manasaḥ karma /
manasā vā saṃprayuktaṃ karma manaskarma
yid kyi las ni yid kyi las sam yid dang mtshungs par ldan pa'i las ni yid kyi las yin te /
tena yathāyogam ity uktaṃ des na ci rigs par zhes bshad do /
vijñaptyabhāvād iti vistaraḥ /
yadi vijñaptir na syāt
rnam par rig byed med pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te rnam par rig byed med par gyur na /
avijñaptir api kāmāvacarī na syāt 'dod pa na spyod pa'i rnam par rig byed ma yin pa yang med par 'gyur te /
vijñaptyadhīnā hi kāmāvacary avijñaptir na cittānuparivartinīti 'dod pa na spyod pa'i rnam par rig byed ma yin pa ni rnam par rig byed la rag las pa yin gyi sems kyi rjes su 'jug pa ni ma yin no /
sā caivaṃ nāstīti bam po sum cu pa /
mahānto doṣā anuṣajyante /
samvarāsamvarābhāvadoṣaḥ saptaupadhikapuṇyakriyāvastupuṇyavṛddhyabhāvadoṣa ity evam ādayo 'nuṣaṃgāḥ
de yang de ltar med pas nyes pa chen por thal par 'gyur te /
sdom pa dang sdom pa ma yin pa med pa'i nyes pa dang rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos pos bsod nams 'phel ba med pa'i nyes pa zhes bya ba de lta bu la sogs par thal bar 'gyur ro /
anuṣaṃgāṇāṃ punaḥ pratyanuṣaṃgā iti /
tatparihārā bhaviṣyantīti arthaḥ
thal ba rnams la yang thal ba'i gnyen po de dag yod de zhes bya ba ni de'i lan yod do zhes bya ba'i tha tshig go /
kāyakarmasaṃśabditād iti /
kāyādhiṣṭhānād ity arthaḥ
lus kyi las zhes bya ba ni lus la brten pa zhes bya ba'i tha tshig go /
samāhitāvijñaptivad iti /
yathā samāhitāvijñaptiś cittānuparivartinī /
evaṃ prātimokṣasamvarādilakṣaṇāpy avijñaptiḥ syāt /
sautrāntikā āhuḥ /
naivaṃ bhaviṣyati /
na cittānuparivartinī bhaviṣyati /
cetanāviśeṣeṇāsamāhitena tadākṣepaviśeṣād asamāhitāyā avijñapter ākṣepād ity arthaḥ
mnyam par gzhag pa'i rnam par rig byed ma yin pa bzhin du zhes bya ba ni ji ltar mnyam par gzhag pa'i rnam par rig byed ma yin pa sems kyi rjes su 'jug pa yin pa ltar so sor thar pa'i sdom pa la sogs pa'i mtshan nyid kyi rnam par rig byed ma yin pa yang de dang 'dra bar yang 'gyur ro /
mdo sde pa rnams kyis de ltar mi 'gyur te zhes bya ba smos te /
mnyam par gzhag pa ma yin pa'i sems pa'i khyad par gyis de'i 'phen pa khyad par yod pa'i phyir sems kyi rjes su 'jug par mi 'gyur te /
mnyam par gzhag pa ma yin pa'i rnam par rig byed ma yin pa 'phangs pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go; /
sāpi ca vijñaptir bhavadīyā satī vidyamānā avijñapter ākṣepe utpādanacetanāyā balaṃ sāmarthyaṃ nibhālayate apekṣate khyed kyi rnam par rig byed de yod cing med pa ma yin na yang rnam par rig byed ma yin pa 'phang par bya ba ni sems pa'i stobs dang mthu la rag las pa yin te ltos pa yin no /
ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
jaḍatvād apaṭutvāc cetanābalam antareṇa tām avijñaptiṃ janayituṃ na śaknoti
blun ba'i phyir te mi gsal ba'i phyir ro /
sems pa'i stobs med pa ni rnam par rig byed ma yin pa de bskyed par mi nus te /
na hy asatyāṃ samādānacetanāyāṃ yadṛcchotpannā vijñaptir avijñaptiṃ janayati yang dag par len pa'i sems pa med na rnam par rig byed gyi na byung bas ni rnam par rig byed ma yin pa skyed par mi byed do /
vāgvijñaptis tv iti /
tuśabdo viśeṣaṇena /
yathā kāyavijñaptiḥ saṃsthānātmikā na tathā vāgvijñaptiḥ
ngag rnam par rig byed ni zhes bya ba la ni zhes bya ba'i sgra ni khyad par du bya ba yin te /
ji ltar lus kyi rnam par rig byed dbyibs kyi bdag nyid yin pa ltar ngag gi rnam par rig byed ni ma yin no /
kiṃ tarhi /
vāgātmako dhvanir varṇātmakaḥ śabda ity arthaḥ /
(Abhidh-k-vy 352) /
avijñaptiḥ pūrvam evokteti
'o na ci zhe na /
ngag gi bdag nyid kyi sgra ste yi ge'i bdag nyid kyi sgra'o zhes bya ba'i tha tshig go /
rnam par rig byed ma yin pa ni sngar bshad pa kho na yin no zhes bya ba ni /
de dag rnam rig rnam rig min /
te tu vijñaptyavijñapti ity uktaṃ zhes bshad pa de la rnam par rig byed ni bshad zin pa yin no /
tatra vijñaptir uktā avijñaptir vaktavyā rnam par rig byed ma yin pa brjod par bya dgos na /
de yang gong du bshad zin pa nyid de /
sā ca pūrvam evoktā rnam par g yeng sems med pa'i yang /
vikṣiptācittakasyeti vacanāt /
sāpi dravyato nāsti sāpy avijñaptir dravyato nāsti
zhes 'byung ba'i phyir ro /
de yang rdzas su med de zhes bya ba ni rnam par rig byed ma yin pa de yang rdzas su med do /
na kevalā vijñaptir ity apiśabdaḥ /
abhyupetyākaraṇamātratvād iti /
imaṃ divasaṃ upādāya prāṇātipātādibhyaḥ prativiramāmīty abhyupetya
yang zhes bya ba'i sgra ni rnam par rig byed 'ba' zhig tu ma zad kyi zhes bya ba yin no /
khas blangs nas mi phyed pa tsam yin pa'i phyir zhes bya ba ni mdo sde pa rnams na re dus 'di nas bzung ste /
tasmāt pareṇa teṣām akaraṇamātram avijñaptir ity evaṃ dravyato nāstīti sautrāntikāḥ srog gcod pa la sogs pa spong ngo zhes khas blangs nas de phyin cad de dag mi byed pa tsam la rnam par rig byed ma yin pa zhes bya bar zad pas de ltar na rdzas su med do zhes zer ro /
teṣāṃ cātītānāṃ mahābhūtānāṃ /
na hy atītānāṃ pratyutpannasvabhāvo 'sti
de dag kyang rang gi ngo bo med pa'i phyir zhes bya ba ni 'das pa'i 'byung ba chen po de dag kyang da ltar byung ba lta bur rang gi ngo bor med de /
paṃcame ca kośasthāna etad darśayiṣyata iti 'di ni mdzod kyi gnas lnga pa nas kyang ston par 'gyur ro /
katham avidyamānāny asyā āśraya ity ato na dravyato 'sti med pa dag ni ji ltar na 'di'i rten yin te /
de bas na rdzas su med do /
gzugs kyi mtshan nyid med pa'i phyir /
rūpalakṣaṇabhāvāc ca /
rūpyata iti rūpalakṣaṇaṃ
zhes bya ba ni /
gzugs kyi mtshan nyid ni gzugs su rung ba zhes bya ba yin na /
tac cāsyā apratighatvān nāsti /
tasmān na dravyato 'sti
thogs pa med pa'i phyir de yang 'di la med de de lta bas na rdzas su med do /
(IV /
5ab) trividheti vistaraḥ
rnam pa gsum zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
trividhaṃ ca tad amalaṃ ca trividhāmalarūpaṃ de ni rnam pa gsum dang dri ma med pa yin pas na /
tasyoktiḥ /
akurvataḥ panthā akurvatpathaḥ
rnam gsum dri med gzugs te de gsungs pa'o /
pareṇa kārayataḥ svayam akurvataḥ karma ity arthaḥ /
trividhāmalarūpoktiś ca vṛddhiś cākurvatpathaś cādir eṣāṃ /
tānīmāni /
trividhāmalarūpoktivṛddhyakurvatpathādīni /
ādiśabdena dharmo bhikṣo ity atrārūpīty avacanaṃ /
āryāṣṭāṃgavacanaṃ /
prātimokṣasamvarasetuvacanaṃ ca gṛhyate /
rūpasya rūpasaṃgraha iti
ma byas lam zhes bya ba ni ma byas pa'i lam ste gzhan la byed du bcug gi bdag nyid kyis ma byas pa'i las kyi lam zhes bya ba'i tha tshig go /
'di dag la gzugs rnam pa gsum dang dri ma med pa gsungs pa dang 'phel ba dang ma byas pa'i lam la sogs pa yod pas na rgyu 'di dag ni /
rnam gsum dri med gzugs gsungs dang /
'phel dang ma byas lam stsogs yin te /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni dge slong chos ni zhes bya ba 'dir gzugs can ma yin pa'o zhes ma gsungs pa dang 'phags pa'i lam yan lag brgyad par gsungs pa dang so sor thar pa'i sdom pa dang chu lon du gsungs pa bsdu ba'o /
gzugs kyis gzugs bsdus pa zhes bya ba ni /
rūpasya rūpeṇaiva saṃgraho bhavati /
nānyair vedanādibhiḥ /
asti rūpaṃ sanidarśanaṃ sapratighaṃ /
yac cakṣurvijñānavijñeyaṃ rūpam
gzugs kho nas gzugs bsdus pa yin gyi tshor ba la sogs pa gzhan dag gis ni ma yin pa'o /
bstan du yod la thogs pa dang bcas pa'i gzugs kyang yod ces bya ba ni mig gi rnam par shes pas rnam par shes par bya ba'i gzugs gang yin pa'o /
asty anidarśanaṃ sapratighaṃ /
yāni cakṣurādīni /
tat punar nava rūpyāyatanāni
bstan du med la thogs pa dang bcas pa'i gzugs kyang yod ces bya ba ni mig la sogs pa gzugs can gyi skye mched gang dag yin pa'o /
asti rūpam anidarśanam apratighaṃ /
yan manovijñānavijñeyaṃ avijñaptirūpaṃ dharmāyatanasaṃgṛhītaṃ
bstan du yang med la thogs pa yang med pa ni yid kyi rnam par shes pas rnam par shes par bya ba chos kyi skye mched kyis bsdus pa rnam par rig byed ma yin pa gang yin pa'o /
nāvijñaptiṃ virahayyeti vistaraḥ /
avijñaptiṃ muktvā nāsti rūpam anidarśanam apratighaṃ yad rūpasaṃgrahasūtra uktaṃ /
nāpy anāsravam asti rūpam avijñaptiviraheyyeti vartate /
na hi mārgasatyasamāpannasya kāyavāgvijñaptirūpaṃ yujyate
rnam par rig byed ma yin pa ma gtogs par zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rnam par rig byed ma yin pa ma gtogs pa bstan du med la thogs pa med pa'i gzugs bsdu ba'i mdo las bshad pa gang yin pa med do /
zag pa med pa'i gzugs kyang med de de rnam par rig byed ma yin pa ma gtogs pa zhes bya bar sbyar te /
lam gyi bden pa la snyoms par zhugs pa'i lus dang ngag gi rnam par rig byed kyi gzugs yin par ni rigs pa ma yin no /
rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po bdun zhes bya ba la /
saptabhir aupadhikair iti /
upadhir ārāmavihārādiḥ /
tatrabhavam aupadhikaṃ /
tasyopadher abhāvān niraupadhikaṃ
rdzas ni kun dga' ra ba dang /
gtsug lag khang la sogs pa'o /
de las byung bas na rdzas las byung ba'o /
rdzas de med pa ni rdzas las byung ba ma yin pa'o /
satatam abhīkṣṇaṃ /
samitaṃ nirantaraṃ /
atra sūtraṃ /
bhagavān kauśāṃbyāṃ viharati sma
rtag tu zhes bya ba ni yang dang yang du'o /
rgyun mi 'chad pa ni bar chad med pa'o /
ghoṣirārāme /
athāyuṣmān mahācundo (Abhidh-k-vy 353) yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ
'dir mdo ni bcom ldan 'das yul koo sh'amb'i na dbyangs len gyi kun dga' ra ba na bzhugs so /
upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte 'sthāt /
ekānte sthita āyuṣmān mahācundo bhagavantam etad avocat
de nas tshe dang ldan pa skul byed bcom ldan 'das gal ba der song ste phyin nas bcom ldan 'das kyi zhabs la mgo bos phyag 'tshal nas phyogs gcig tu 'dug ste /
bcom ldan 'das la tshe dang ldan pa skul byed kyis 'di skad ces gsol to /
labhyaṃ bhadanta aupadhikaṃ puṇyakriyāvastu prajñapayituṃ mahāphalaṃ mahānuśaṃsaṃ mahādyutikaṃ mahāvaistārikaṃ btsun pa rdzas las byung ba'i bsod nams bgyi ba'i dngos po 'bras bu che ba phan yon che ba /
gzi brjid che brgya che ba gdags pa mchis lags sam /
labhyaṃ cundeti bhagavāṃs tasyāvocat bcom ldan 'das kyis de la skul byed yod do zhes bka' stsal to /
saptemāni cundaupadhikāni puṇyakriyāvastūni mahāphalāni yāvan mahāvaistārikāṇi /
yaiḥ samanvāgatasya śrāddhasya kulaputrasya vā kuladuhitur vā carato vā tiṣṭhato vā svapato vā jāgrato vā satatasamitam abhivardhata eva puṇyam upajāyata eva puṇyaṃ
skul byed bdun po 'di dag ni rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po 'bras bu che ba nas rgya che ba'i bar dag yin te; de dag dang ldan pa'i dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo ni rgyu yang rung 'dug kyang rung nyal yang rung mi nyal yang rung ste rtag tu rgyun mi 'chad par bsod nams mngon bar 'phel par 'gyur zhing bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur ro /
katamāni sapta /
iha cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā cāturdiśāya bhikṣusaṃghāyārāmaṃ pratipādayati /
idaṃ cunda prathamam aupadhikaṃ puṇyakriyāvastu mahāphalaṃ yāvan mahāvaistārikaṃ
bdun gang zhe na /
skul byed 'di ni dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo phyogs bzhi'i dge slong gi dge 'dun la kun dga' ra ba 'bul bar byed de skul byed 'di ni rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po 'bras bu che ba nas rgya che ba'i bar dang po yin te /
yena samanvāgatasya kulaputrasya vā vistareṇa yāvad upajāyata eva puṇyaṃ de dang ldan pa'i dang pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo zhes bya ba rgyas par bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur zhes bya ba'i bar yin no /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā tasminn evārāme vihāraṃ pratiṣṭhāpayati skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo kun dga' rab de nyid du gtsug lag khang rtsig par byed de /
idaṃ dvitīyam aupadhikaṃ puṇyakriyāvastu mahāphalaṃ yāvad upajāyata eva puṇyaṃ 'di ni rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po 'bras bu che ba gnyis pa yin pa zhes bya ba nas nye bar skye ba kho nar 'gyur zhes bya ba'i bar yin no /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā tasminn eva vihāre śayanāsanaṃ prayacchati skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo gtsug lag khang de nyid du mal cha dang stan 'di lta ste /
tadyathā /
mañcaṃ pīṭhaṃ bṛṣīṃ koccavaṃ bimbopadhānaṃ caturaśrakaṃ dadāti
khri dang khri'u dang stan nang tshangs can dang la ba dang sngas dang stan gor bu dag 'bul bar byed de /
idaṃ cunda tṛtīyam aupadhikaṃ puṇyakriyāvastu pūrvavat skul byed 'di ni rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po gsum pa yin zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro kuladuhitā vā tasminn eva vihāre dhruvabhikṣāṃ prajñāpayaty anukūlayajñām skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo gtsug lag khang de nyid du mchod sbyin rjes su mthun pa'i 'tsho ba nar mar 'bul bar byed de /
idaṃ cunda caturtham aupadhikaṃ puṇyakriyāvastu mahāphalaṃ pūrvavat skul byed 'di ni rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po 'bras bu che ba bzhi pa yin no zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā āgantukāya gamikāya vā dānaṃ dadāti skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo glo bur du 'ongs pa dang 'gro ba la sbyin pa sbyin par byed de /
idaṃ cunda paṃcamam aupadhikaṃ puṇyakriyāvastu pūrvavat skul byed 'di ni rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po lnga pa yin no zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā glānāya glānopasthāyakāya vā dānaṃ dadāti /
idaṃ /
ṣaṣṭham aupadhikaṃ puṇyakriyāvastu pūrvavat
skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo nad pa dang nad g yog la sbyin pa sbyin par byed de /
'di ni rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po drug pa yin zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā yās tā bhavanti śītalikā vā vaddalikā vā vātalikā vā varṣalikā vā /
tadrūpāsu śītalikāsu yāvad varṣalikāsu bhaktāni vā tarpaṇāni vā yavāgūpānāni vā tāni saṃghāyābhinirhṛtyānuprayacchati
skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo lhags pa 'am yul ngan nam rlung mo che 'am char 'bab pa gang dag byung na lhags pa nas char 'bab pa'i bar de lta bu dag gi tshe skyob pa 'am thug pa rnam pa sna tshogs rnam pa mang po dag byas nas 'phags pa dag bdag gi 'di gsol la sku ma gsher ba dang chos gos la char gyis ma phog par bde ba la reg par bzhugs shig ces dge 'dun dag la 'bul bar byed de /
idam āryā asmākam anārdragātrāḥ anabhivṛṣṭacīvarāḥ paribhujya sukhaṃ sparśaṃ viharaṃtu /
idaṃ ca cunda saptamam aupadhikaṃ puṇyakriyāvastu mahāphalaṃ /
yāvad upajāyata eva puṇyam
skul byed 'di ni rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po 'bras bu che ba bdun pa yin zhes bya ba nas bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
ebhiḥ saptabhir aupadhikaiḥ puṇyakriyāvastubhiḥ samanvāgatasya śrāddhasya kulaputrasya vā kuladuhitur vā na labhyaṃ puṇyasya pramāṇam udgrahītuṃ /
etāvat puṇyaṃ vā puṇyaphalaṃ vā puṇyavipākaṃ vā
rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po bdun po 'di dag dang ldan pa'i dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo'i bsod nams ni bsod nams 'di tsam zhig go zhe 'am 'bras bu rnam par smin pa 'di tsam zhes tshad gzung du med kyi 'on kyang bsod nams che ba'i phyir bsod nams kyi phung po chen po zhes bya ba'i grangs su 'gro'o zhes bya ba de lta bu la sogs pa yin no /
api tu bahutvāt puṇyasya mahāpuṇyaskaṃdha iti saṃkhyāṃ (Abhidh-k-vy 354) gacchatīty evamādi lan gnyis kyi bar du yang bcom ldan 'das la tshe dang ldan pa skul byed kyis 'di skad ces gsol to /
dvir apy āyuṣmān mahācundo bhagavantam etad avocat /
labhyaṃ bhadanta niraupadhikaṃ puṇyakriyāvastu prajñapayituṃ mahāphalaṃ yāvan mahāvaistārikaṃ /
labhyaṃ cundeti bhagavāṃs tasyāvocat
btsun pa rdzas las byung ba ma lags pa'i bsod nams bgyi ba'i dngos po 'bras bu che ba nas rgya che ba'i bar gdags su mchis lags sam /
bcom ldan 'das kyis de la skul byed gdags su yod do zhes bka' stsal to /
saptemāni cunda niraupadhikāni puṇyakriyāvastūni skul byed bdun po 'di dag ni rdzas las byung ba ma yin pa'i bsod nams bya ba'i dngos po yin te /
yaiḥ samanvāgatasya śrāddhasya kulaputrasya vā kuladuhitur vā carato vā tiṣṭhato vā vistareṇa yāvad upajāyata eva puṇyaṃ de dag dang ldan pa'i dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo ni rgyu yang rung 'dug kyang rung zhes bya ba rgyas par bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur zhes bya ba'i bar gsungs so /
katamāni sapta /
iha cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā śṛṇoti tathāgataṃ vā tathāgataśrāvakaṃ vā amukaṃ grāmakṣetram upaniśritya viharatīti /
śrutvā ca punar adhigacchati prītiprāmodyam udāraṃ kuśalaṃ naiṣkramopasaṃhitaṃ /
idaṃ cunda prathamaṃ niraupadhikaṃ puṇyakriyāvastu pūrvavat /
yāvad upajāyata eva puṇyaṃ
bdun gang zhe na /
skul byed 'di la dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo de bzhin gshegs pa'i nyan thos grong ngam zhing che ge mo zhig na rten cing bzhugs so zhes thos shing thos nas kyang yang dga' ba dang rab tu dga' ba rgya che ba dge ba nges par 'byung ba dang ldan pa 'thob ste skul byed 'di ni rdzas las byung ba ma yin pa'i bsod nams bya ba'i dngos po dang po yin no zhes bya ba nas bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur ro zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā śṛṇoti tathāgataṃ vā tathāgataśrāvakaṃ vā udyuktam āgamanāya /
śrutvā ca punar adhigacchatīti pūrvavat
skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu dang rigs kyi bu mo de bzhin gshegs pa 'am de bzhin gshegs pa'i nyan thos tshur gshegs par rtsom pa thos shing thos nas kyang yang dga' ba dang rab tu dga' ba thob ste zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
idaṃ cunda dvitīyaṃ niraupadhikaṃ puṇyakriyāvastu /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā
skul byed 'di ni rdzas las byung ba ma yin pa'i bsod nams bya ba'i dngos po gnyis pa yin zhes bya ba nas bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur ro zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
vā śṛṇoti tam eva tathāgataṃ vā tathāgataśrāvakaṃ vā adhvānamārgapratipannaṃ tad eva grāmakṣetram anuprāptaṃ /
śrutvā ca punar adhigacchatīti pūrvavat /
idaṃ cunda tṛtīyaṃ niraupadhikaṃ puṇyakriyāvastu /
yāvad upajāyata eva puṇyaṃ /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā śṛṇoti tathāgataṃ vā tathāgataśrāvakaṃ vā tad eva grāmakṣetram anuprāptaṃ
skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo de bzhin gshegs pa 'am de bzhin gshegs pa'i nyan thos de nyid grong ngam zhing de kho na'i lam du zhugs so zhes thos shing thos nas kyang yang dga' ba thob po zhes bya ba nas bsod nams nye bar skye bar skye ba kho nar 'gyur zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo de bzhin gshegs pa 'am de bzhin gshegs pa'i nyan thos grong ngam zhing de nyid du phyin par thos shing thos nas kyang yang dga' ba thob ces bya ba snga ma bzhin no /
śrutvā ca punar adhigacchatīti pūrvavat /
idaṃ cunda caturthaṃ niraupadhikaṃ puṇyakriyāvastu pūrvavat
'di ni rdzas las byung ba ma yin pa'i bsod nams bya ba'i dngos po bzhi pa yin zhes bya ba nas bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
yavad upajāyata eva puṇyaṃ /
punar aparaṃ śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā tam eva tathāgataṃ vā tathāgataśrāvakaṃ vā darśanāyopasaṃkrāmati
skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo de bzhin gshegs pa 'am de bzhin gshegs pa'i nyan thos nyid lta ba'i phyir 'gro zhing mthong nas kyang yang dga' ba thob ces bya ba snga ma bzhin no /
dṛṣṭvā ca punaḥ adhigacchatīti pūrvavat /
idaṃ cunda pañcamaṃ niraupadhikaṃ puṇyakriyāvastu /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā tasyaiva tathāgatasya vā tathāgataśrāvakasya vā antikād dharmaṃ śṛṇoti /
śrutvā ca punar adhigacchatīti
skul byed 'di ni rdzas las byung ba ma yin pa bsod nams bya ba'i dngos po snga ma bzhin zhes bya ba nas bsod nams nye bar skye bar 'gyur zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo de bzhin gshegs pa 'am de bzhin gshegs pa'i nyan thos de nyid las chos thos shing thos nas kyang yang dga' ba thob ces bya ba snga ma bzhin no /
pūrvavat /
idaṃ cunda ṣaṣṭhaṃ niraupadhikaṃ puṇyakriyāvastu /
punar aparaṃ śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā tasyaiva tathāgatasya vā tathāgataśrāvakasya vā antikād dharmaṃ śṛṇoti /
śrutvā ca buddhaśaraṇaṃ gacchati dharmaśaraṇaṃ gacchati saṃghaśaraṇaṃ gacchati
skul byed 'di ni rdzas las byung ba ma yin pa'i bsod nams bya ba'i dngos po drug po yin zhes bya ba nas bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo de bzhin gshegs pa 'am de bzhin gshegs pa'i nyan thos de nyid las chos thos shing chos thos nas kyang sangs rgyas la skyabs su 'gro /
chos la skyabs su 'gro /
dge 'dun la skyabs su 'gro la /
śikṣāpadāni ca pratigṛhṇāti bslab pa'i gnas dag kyang 'dzin par byed de /
idaṃ cunda saptamaṃ niraupadhikaṃ puṇyakriyāvastu mahāphalam iti pūrvavat skul byed 'di ni rdzas las byung ba ma yin pa'i bsod nams bya ba'i dngos po 'bras bu che ba bdun pa yin zhes bya ba snga ma bzhin te /
bahugranthabhayān na sarvaṃ likhitaṃ gzhung mang du dogs pas thams cad ni ma bris so /
na hy ājñāpanavijñapteḥ karmapatha upayujyate lung bsgo ba tsam ni las kyi lam du mi rung ste /
tasya prāṇātipātādikarmaṇo 'kṛtatvāt srog gcod pa la sogs pa'i las de ma byas pa'i phyir ro /
syān mataṃ /
kṛte tasmin karmaṇi tadājñāpanavijñapteḥ karmapatho bhaviṣyatīti
gal te las de byas na de la lung bsgo ba las kyi lam du 'gyur ro snyam du sems na /
atra idam ucyate /
kṛte 'pi ca tasyāḥ svabhāvāviśeṣād iti
de'i phyir byas su zin kyang de'i rang gi ngo bo la khyad par med pa'i phyir zhes bya ba smos te /
pareṇa kṛte 'pi tasmin (Abhidh-k-vy 355) karmaṇi tasyā ājñāpanavijñapter na kaścit svabhāvaviśeṣo 'sti /
yena tadānīṃ karmapathaḥ syāt
gzhan gyi las de byas su zin kyang lung bsgo ba de la ni gang gis na de'i tshe las kyi lam du 'gyur ba rang gi ngo bo la khyad par cung zad kyang med do /
tasmāt pūrvavat /
tasyāḥ svabhāvāviśeṣāt /
yathaiva pūrvavat karmapatho na vyavasthāpyate
de lta bas na snga ma bzhin du de'i rang gi ngo bo la khyad par med pa'i phyir ji ltar sngar gyi las kyi lam du rnam par mi gzhag pa ltar phyis kyang de kho na dang 'dra'o /
tathaiva paścād ity ato 'stīty abhyupagantavyā yāsau tadānīm utpadyate karmapathasaṃgṛhīteti de bas na de'i tshe las kyi lam gyis bsdus pa skye ba gang yin pa de yod do zhes bya bar khas blang bar bya dgos so /
ekādaśabhir āyatanair asaṃgṛhītam iti /
dharmāyatanavarjyaiḥ /
vākkarmāntājīvānām ayogād iti /
vijñaptisvabhāvānām evāsaṃbhavād ity arthaḥ
skye mched gcig gis ma bsdus pa zhes bya ba ni chos kyi skye mched ma gtogs pa dag gis so /
ngag dang las kyi mtha' dang 'tsho ba rnams ma rungs pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di dag rnam par rig byed kyi ngo bo nyid ni mi srid pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
yat tarhīdam uktam iti vistaraḥ /
ko 'syabhisaṃbandhaḥ /
yadi vā mataṃ /
yady avijñaptir na syād aṣṭaṃgo 'yaṃ mārgo na syāt /
tatra vijñaptyayogāt /
tasmād asty avijñaptir iti
'o na 'di skad du gang gsungs so zhes bya ba rgyas par 'byung ba la 'di'i 'brel pa gang zhe na /
ji ste khyed gal te rnam par rig byed ma yin pa med par gyur na de na rnam par rig byed ni med pa'i phyir 'phags pa'i lam yan lag brgyad par yang mi 'gyur te /
de lta bas na rnam par rig byed ma yin pa ni yod do zhes bya bar 'dod na /
yat tarhīdam uktam iti vistareṇoktvā yāvat samyaksamādhir iti kim artham evam ucyate /
pūrvam eva cāsyeti sarvaṃ
'o na ci'i phyir 'di skad du gang gsungs so zhes bya ba nas rgyas par yang dag pa'i ting nge 'dzin zhes bya ba'i bar rgyas par brjod nas 'di skad du 'di'i sngon yongs su dag ces bya ba thams cad brjod do /
mārgasya samāpattikālāt pūrvam ity arthaḥ lam la snyoms par 'jug pa'i dus kyi sngon rol du zhes bya ba'i tha tshig ste /
vijñaptirūpās ta uktā ity abhiprāyaḥ de dag ni rnam par rig byed kyi gzugs yin par gsungs so snyam du bsams pa yin no /
vaibhāṣikāḥ pariharanti /
laukihamārgavairāgyam iti vistaraḥ /
laukikamārgavairāgyāvasthāyāṃ vāgādisvabhāvaṃ vijñāptirūpam
bye brag tu smra ba rnams de ni sngon 'jig rten pa'i lam gyis 'dod chags dang bral bar byas pa la dgongs te gsungs pa yin no zhes lan 'debs par byed de /
etad abhisaṃdhāyaitad uktaṃ /
na tu mārgakāle tatsaṃgṛhītaṃ vāgādyavijñaptirūpaṃ nāstīti /
samādhiviṣayarūpam iti /
samādher ālambanam asthisaṃkalādi /
deśanāvaraṇād apratigham iti
de ni 'jig rten pa'i lam gyis 'dod chags dang bral ba'i gnas skabs kyi ngag la sogs pa'i ngo bo nyid kyis rnam par rig byed kyi gzugs las dgongs nas gsungs pa yin gyi lam gyi tshe des bsdus pa'i ngag la sogs pa'i rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs med pa'i phyir ni ma yin no /
ting nge 'dzin gyi yul gyi gzugs zhes bya ba ni ting nge 'dzin gyi dmigs pa ste rus pa'i rus gong la sogs pa'o /
yad rūpaṃ deśam āvṛṇoti /
tat pratighaṃ /
viparyayād apratigham iti siddhaṃ /
katham idānīṃ tad rūpam iti /
yadi na rūpayituṃ śakyata ity abhiprāyaḥ
yul la mi sgrib pa'i phyir ni thogs med pa yin no zhes bya ba ni gzugs gang zhig yul la sgrib par byed pa ni de ni thogs par byed pa de ni thogs pa dang bcas pa yin la bzlog pa ni thogs pa med pa yin no zhes bya bar grub po /
da ni de ji ltar gzugs yin snyam du sems na zhes bya ba ni gal te gzugs su bya bar mi nus na snyam du bsams pa yin no /
etad avijñaptau samānaṃ /
avijñaptir api vā deśaṃ nāvṛṇotīti tulyaṃ /
anāsrave samādhau anāsravam iti /
mārgaṃ saṃmukhīkurvāṇo yogācāras tadrūpam āśayaṃ cāśrayaṃ ca pratilabhate
de ni rnam par rig byed ma yin pa la'ang mtshungs te /
khyed kyi rnam par rig byed ma yin pa yang yul la mi sgrib pas 'dra'o /
zag pa med pa'i ting nge 'dzin la zag pa med pa yin no zhes bya ba ni rnal 'byor spyod pa lam mngon du byed pas de lta bu'i bsam pa dang rten 'thob ste /
yat samyagdṛṣṭivad anāsravaṃ śīlaṃ pratilabhate /
yasmin sati prakṛtiśīlatāyāṃ saṃtiṣṭhate
gang zhig yod na rang bzhin gyi tshul khrims la gnas par 'gyur ba yang dag pa'i lta ba lta bu'i zag pa med pa'i tshul khrims 'thob po /
atha vā /
anāsrave 'pi samādhau tad evaṃvidhaṃ rūpaṃ ta ācāryā icchanti
yang na 'phags pa de dag zag pa med pa'i ting nge 'dzin gyi tshe gzugs de lta bu de bzhed pa yin no /
arhato yad rūpaṃ bāhyaṃ cety apara iti /
apara ācāryā varṇayanti /
arhato yad rūpaṃ cakṣurāyatanādi /
bāhyaṃ ca kāṣṭhakuḍyādi /
tad anāsravaṃ rūpaṃ /
kutaḥ /
āsravāṇām aniśrayatvāt /
na hy arhatsāṃtānikaṃ rūpaṃ bāhyaṃ cāsravāṇāṃ kleśānāṃ niśraya iti
gzhan dag na re dgra bcom pa'i gzugs dang phyi rol gang yin pa'o zhes zer ro zhes bya ba ni slob dpon gzhan dag na re dgra bcom pa'i gzugs mig gi skye mched la sogs pa dang phyi rol gyi rtsig pa la sogs pa gang yin pa de ni zag pa med pa'i gzugs yin no zhes zer ro /
ci'i phyir zhe na /
zag pa rnams kyi rten ma yin pa'i phyir te /
dgra bcom pa'i rgyud la yod pa 'am phyi'i gzugs ni zag pa nyon mongs pa rnams kyi rten ma yin no /
yady evaṃ yat tarhy aviśeṣeṇa sūtra uktaṃ sāsravā dharmāḥ katame /
yāvad eva ckaṣur yāvad eva rūpāṇīti vistaraḥ /
tat punar āsravāṇām apratipakṣatvāt sāsravam uktaṃ /
cittacaittaviśeṣā hi āsravapratipakṣa iti
gal te de ltar yin na 'o na gang mdo las khyad par med par zag pa dang bcas pa'i chos rnams gang zhe na mig ji snyed pa dang gzugs ji snyed pa dag yin no zhes rgyas par gsungs so zhe na /
de ni zag pa rnams kyi gnyen po ma yin pa'i phyir zag pa dang bcas par gsungs pa yin te zag pa'i gnyen po ni sems dang sems las byung ba'i khyad par dag yin no /
paryāyeṇa tarhīti vistaraḥ /
tad evārhato rūpaṃ bāhyaṃ cāsravāṇām apratipakṣatvāt sāsravam āsravāṇām aniśrayatvād anāsravam iti
'o na ni rnam grangs kyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dgra bcom pa 'am phyi'i gzugs de nyid zag pa rnams kyi gnyen po ma yin pa'i phyir zag pa dang bcas pa yang yin la zag pa rnams kyi rten ma yin pa'i phyir zag pa med pa yang yin no zhes bya ba yin te /
tathā ca laksaṇasaṃkaraḥ syād iti doṣaḥ de ltar na ni mtshan nyid 'chol bar 'gyur bas nyes pa yin no /
yāni rūpāṇīti /
yāni rūpāṇy āyatanānīty arthaḥ /
vistareṇa yāvad ye dharmāḥ sāsravāḥ sopādānīyāś cetaḥkhilamrakṣavastv iti vacanāt /
santy anāsravāṇi rūpāyatanānīti
gzugs zag pa dang bcas pa nye bar len par 'gyur ba gang dag yin pa zhes bya ba ni gzugs kyi skye mched ces bya ba'i tha tshig ste /
rgyas par chos zag pa dang bcas pa nye bar len par 'gyur ba gang dag yin pa de dag ni sems kyi tha ba dang spags pa'i gzhi yin no zhes bya ba'i bar gsungs pa'i phyir gzugs kyi skye mched zag pa med pa de dag ni yod do /
tāni punaḥ katamāni sāsravāṇi sopādānīyāni zag pa dang bcas pa nye bar len par gyur pa de dag kyang gang zhe na /
(Abhidh-k-vy 356) pṛthagjanarūpāṇi /
āsravāṇāṃ niśrayatvāt tadapratipakṣatvāc ca
so so'i skye bo'i gzugs gang dag yin pa ste /
zag pa rnams kyi rten yin pa'i phyir dang de'i gnyen po ma yin pa'i phyir ro /
katamāny anāsravāṇi /
yāny arhato rūpāṇi bāhyāni ca
zag pa med pa dag gang zhe na /
dgra bcom pa'i dang phyi'i gzugs rnams te /
āsravāṇām aniśrayatvāt /
dharmatā hy eṣeti
zag pa rnams kyi rten ma yin pa'i phyir ro /
dharmāṇām anādikālikā śaktiḥ /
guṇaviśeṣād iti
yon tan gyi khyad par zhes bya ba ni bsam gtan dang tshad med pa la sogs pa'i yon tan gyi khyad par ro /
dhyānāpramāṇādiguṇaviśeṣāt /
anugrahaviśeṣāc ceti /
śarīrasya varṇabalādiviśeṣāt /
tadālambaneti vistaraḥ /
sapratigrāhakam ālambanam asyāḥ /
seyaṃ tadālambanā dānacetanā
phan btags pa'i khyad par zhes bya ba ni lus kyi kha dog dang stobs la sogs pa'i khyad par ro /
de la dmigs pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di la dmigs pa len pa po de yod pas na 'di ni de la dmigs pa'i sbyin pa'i sems pa ste /
tayā paribhāvitāḥ saṃtatayaḥ sūkṣmaṃ pariṇāmaviśeṣaṃ phalotpattinimitaṃ prāpnuvanti de yongs su bsgom pa'i rgyud yongs su 'gyur ba'i khyad par phra mo 'thob par 'gyur ro; /
'di ni chos nyid yin te zhes bya ba ni chos rnams kyi nus pa thog ma med pa yin no /
kathaṃ bhaviṣyatīti /
bahutaraphalābhiniṣpattaye kathaṃ bhaviṣyatīty abhiprāyaḥ
ji ltar 'gyur zhes bya ba ni rgyud ji ltar 'bras bu shin tu mang po mngon par bsgrub par 'gyur snyam du bsams pa yin te /
na hy atra dātṝṇāṃ dāyāḥ paribhujyante /
yatparibhogāt bhoktṝṇāṃ guṇaviśeṣād anugrahaviśeṣāc cānyamanasām api dātṝṇām iti vistareṇa yāvat samarthā bhavaṃti
'di la ni gang zhig yongs su spyad nas za ba po rnams kyi yon tan gyi khyad par dang phan btags pa'i khyad par gyis yid gzhan dang ldan pa'i sbyin pa po rnams la yang zhes bya ba nas rgyas par 'gyur ba zhes bya ba'i bar ram /
yāvad upajāyata eva puṇyam iti vā /
tadālambanecetanābhyāsād iti
bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur zhes bya ba'i bar du 'gyur ba lta bu sbyin pa po rnams kyis sbyin par bya ba dag yongs su spyod ba med do; /
tathāgatatacchrāvakālambanacetanābhyāsāt /
saṃtatayaḥ sūkṣmaṃ pariṇāmaviśeṣaṃ prāpnuvanti /
yenāyatyāṃ bahutaraphalābhiniṣpattaye samarthā bhavanti
de la dmigs pa'i sems pa la goms pas zhes bya ba ni de bzhin gshegs pa dang de'i nyan thos la dmigs pa'i sems pa la goms pas gang gis na tshe phyi ma la 'bras bu ches mang po mngon par bsgrub nus par 'gyur ba rgyud yongs su 'gyur ba'i khyad par phra mo thob par 'gyur ro /
caratas tiṣṭhato jāgrato yuktam evaṃ svapatas tu katham ity ata āha rgyu ba dang 'dug pa dang mi nyal ba la ni de lta bur yang rigs na nyal ba la go ji ltar zhen /
svapneṣv api tāś cetanā anuṣaṅgiṇyo bhavantīti de'i phyir rmi lam dag na yang de dag rjes su 'brang bar 'gyur ro zhes bya ba smos so /
avijñaptivādinas tu vaibhāṣikasya niraupadhike puṇyakriyāvastuni yatra vijñaptir nāsti /
kevalaṃ taṃ śrutvādhigacchati prītiprāmodyam udāraṃ kuśalaṃ /
tatra katham avijñaptiḥ syāt /
tasya śrotur vijñaptisamādhyor asaṃbhavāt /
avijñaptir hi vijñapteḥ samādher vā saṃbhavet /
aupadhikeṣv apīti vistaraḥ
bye brag tu smra ba rnam par rig byed ma yin par smra ba ltar na rdzas las byung ba ma yin pa gang la rnam par rig byed med kyi thos na dga' ba dang rab tu dga' ba dge pa thob pa 'ba' zhig tu zad pas de la ji ltar rnam par rig byed ma yin par 'gyur te nyan pa po de la ni rnam par rig byed dang ting nge 'dzin dag med pa'i phyir la rnam par rig byed ma yin pa na rnam par rig byed dam ting nge 'dzin las skye bar 'gyur bas so /
rdzas las byung ba dag la yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni kun dga' rab 'bul ba sogs pa la yang de la dmigs pa'i sems pa la goms par 'gyur te /
sems pa 'di la dmigs pa len pa po yod pas zhes bya ba snga ma bzhin no /
ārāmadānādiṣv api /
tadālambanacetanābhyāsāt /
pratigrāhaka ālambanam asyāś cetanāyā iti pūrvavat /
āha /
yady aupadhikeṣv api evam abhīkṣṇaṃ tadālambanacetanābhyāsāt
smras pa /
gal te rdzas las byung ba dag la yang de ltar yang dang yang du de la dmigs pa'i sems pa la sogs pas 'gyur na 'o na mdo las gang gsungs pa zhes bya ba rgyas par smos te /
yat tarhi sūtram iti vistaraḥ /
apramāṇaṃ cetaḥsamādhiṃ iti
sems kyi ting nge 'dzin zhes bya ba ni byams pa la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'o /
maitryādisaṃprayuktaṃ /
cetanāviśeṣa iti /
etadālambanacetanasyāpi dāyakasyāpramāṇaḥ puṇyabhiṣyando 'stīti darśayati /
kriyāphalaparisamāptāv iti /
maulakarmapathaprayogaḥ kriyā /
maulakarmapathaḥ phalaṃ tasya parisamāptau
sems pa'i khyad par gang zhig yin zhes bya ba ni de la dmigs pa'i sems pa med pa yang sbyin pa po la yang bsod nams kyi rgyu mthun pa yod do zhes ston par byed do /
bya ba'i 'bras bu yongs su rdzogs na zhes bya ba la bya ba ni las kyi lam dngos la sbyor ba yin no /
eṣa eva nyāya iti /
svayaṃprayogeṇa pareṣām upaghātaviśeṣāt kartuḥ sūkṣmaḥ saṃtatipariṇāmaviśeṣo jāyata iti sarvaṃ /
kārye kāraṇopacārād iti
'bras bu ni las kyi lam dngos te de yongs su rdzogs na'o /
tshul 'di nyid yin zhes bya ba ni bdag nyid kyi sbyor bas gzhan dag la gnod par byas pa'i khyad par las byed pa po la rgyud yongs su 'gyur ba'i khyad par skye'o zhes bya ba thams cad sbyar ro /
saṃtatipariṇāmaviśeṣaḥ karmapatho bhavatīti saṃtatipariṇāmaviśeṣaḥ kāryaṃ /
karmapathaḥ kāraṇaṃ /
yo 'sau kāyavācoḥ prayogaḥ
'bras bu la rgyu btags pa'i phyir ro zhes bya ba ni rgyud yongs su 'gyur ba'i khyad par las kyi lam yin no zhes bya ba la rgyud yongs su 'gyur ba'i khyad par ni 'bras bu yin la las kyi lam du ni rgyu yin no /
sa hi cetanālakṣaṇasya karmaṇaḥ panthā iti /
tasmin kārye karmapatha iti kāraṇopacāraḥ /
kāyikavācikatvaṃ /
tu tasya saṃtatipariṇāmaviśeṣasya /
tatkriyāphalatvāt /
kāyavākkriyāyāḥ phalatvād ity arthaḥ
lus dang ngag gi sbyor ba gang yin pa de'ang sems pa'i mtshan nyid kyi las kyi lam yin pas 'bras bu de las kyi lam mo zhes rgyu nye bar btags pa yin no /
lus dang ngag gi ni rgyud yongs su 'gyur ba'i bye brag de dag gi bya ba'i 'bras bu yin pa'i phyir te lus dang ngag gi bya ba'i 'bras bu yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
yathā avijñaptivādinām avijñaptir iti /
yathā vaibhāṣikāṇām avijñaptivādinām avijñaptiḥ karmapatha ity ākhyāyate
dper na rnam par rig byed ma yin par smra ba rnams kyi rnam par rig byed ma yin pa lta bu'o zhes bya ba ni dper na bye brag tu smra ba rnam par rig byed ma yin par smra ba rnams kyi ltar na rnam par rig byed ma yin pa ni las kyi lam zhes bya ste /
kārye kāraṇopacārāt /
kāyikavācikatvaṃ tu tatkriyāphalatvād iti
'bras bu la rgyur btags pa'i phyir ro /
lus kyi dang ngag gi ni de dag gi bya ba'i 'bras bu yin pa'i phyir ro zhes bya ba lta bu yin no /
avijñaptir (Abhidh-k-vy 357) adravyam iti prakārāntareṇa darśayan bhadanta āha btsun pas rnam par rig byed ma yin pa rdzas ma yin no zhes bya ba rnam pa gzhan gyis bstan pa'i phyir /
upātteṣu skandheṣv iti vistaraḥ /
sattvasaṃkhyāteṣu vartamāneṣu skandheṣu trikālayā cetanayā prāṇātipātāvadyena spṛśyate ghātaka iti
zin pa'i phung po dag la zhes bya ba rgyas par smos te da ltar gyi phung po sems can du bgrang ba dag la dus gsum pa'i sems pas srog gcod pa'i kha na ma tho bas gsod pa po la reg par 'gyur ro /
kathaṃ trikālayety āha ji ltar dus gsum pas reg ce na /
haniṣyāmi hanmi hatam iti cāsya yadā bhavatīti /
tad evam atra cetanaiva karmety uktaṃ bhavati
'di gang gi tshe gsad par bya'o /
gsod do bsad do snyam du sems pa na zhes bya ba smos te de ltar na 'dir ni sems pa kho na las yan par bshad do /
ācāryo bhadantamataṃ kenacid bhāgenābhipretaṃ kenacid bhāgenānabhipretaṃ darśayann āha slob dpon gyis btsun pa'i gzhung lugs la la ni 'dod la la ni mi 'dod par bstan pa'i phyir /
na tv iyateti vistaraḥ /
yadi kaścid evaṃ prayojayet
de tsam gyis las kyi lam yongs su rdzogs pa ma yin gyi zhes rgyas par smos te /
manmātaraṃ mārayeti /
uccalite ca mārake tasyaivaṃ bhavet /
hatā tena manmāteti /
tasya hatābhimānina ānantaryakarma syāt /
na ceṣyate /
tasmāt svayaṃ ghnann iti bhadantena viśeṣyaṃ vaktavyam
gal te 'ga' zhig 'di skad du nga'i ma 'di sod cig ces sbyor bar byed cing gshed ma song ba dang de 'di snyam du kye ma 'dis bdag gi ma bsad do snyam du sems par gyur na bsad par mngon pa'i nga rgyal byed pa de la mtshams med pa'i las su gyur pa zhig na de ltar yang mi 'dod do /
de lta bas na btsun pas bdag nyid kyis gsod na zhes khyad par du byas nas brjod dgos so /
tat evāha /
svayaṃ tu ghnata iti vistaraḥ
de nyid kyi phyir /
bdag nyid kyis gsod ba na zhes bya ba rgyas par smos te /
etāvāṃś cetanāsamudācāra iti /
haniṣyāmi hanmi hatam iti
sems pa de snyed cig tu kun 'byung ngo zhes bya ba ni gsad par bya'o /
gsod do /
bsad do snyam pa yin no /
yuktarūpa iti /
yukta eva yuktarūpa iti /
svārthe rūpapratyayaḥ /
nāmadheyavat /
yathā nāmaiva nāmadheyam ity eke vyācakṣate
rigs pa'i ngo bo nyid yin no zhes bya ba ni kha cig na re reg pa nyid rigs pa'i ngo bo yin pas ming du gdags pa dang 'dra bar rang gi don la ngo bo'i rkyen yin te /
dper na ming nyid la ming du gdags pa zhes bya ba lta bu yin no zhes zer ro /
praśastarūpo yuktarūpaḥ /
yuktaṃ vā rūpaṃ svabhāvo 'syeti yuktarūpaḥ
yang na rigs pa shes pa ni rigs pa'i ngo bo yin pa'am 'di la rigs pa'i ngo bor te /
ngo bo nyid yod pas na rigs pa'i ngo bo'o /
tathaivasaṃjñāyamāna iti /
yathaivāvijñaptir duravabodhā /
tathaiva saṃtatipariṇāmaviśeṣo 'pīti
de kho na dang 'dra bar mi mngon pa zhes bya ba ni ji ltar rnam par rig byed ma yin pa rtogs par dka' ba ltar rgyud yongs su gyur pa'i khyad par yang de kho na dang 'dra'o zhes bya ba yin no /
cittānvayakāyaprayogeṇeti /
cittapūrvakeṇa kāyaprayogeṇety arthaḥ
sems kyi rgyu las byung ba'i lus kyi sbyor bas zhes bya ba ni sems sngon du 'gro ba can gyi lus kyi sbyor bas zhes bya ba'i tha tshig go /
tābhyāṃ pṛthagbhūtam iti /
cittakāyābhyāṃ pṛthagbhūtaṃ
de dag dang tha dad par gyur pa zhes bya ba ni lus dang sems dag dang tha dad par gyur pa'o /
yatkṛtaprayogasaṃbhūteti /
yena kṛto yatkṛtaḥ /
yatkṛtāt prayogāt saṃbhūtā
gang gis byas pa'i sbyor ba las byung ba zhes pa ni gang zhig gis byas pa ni gang gis byas pa'o /
kriyāparisamāptiḥ karmapathaparisamāptiḥ /
tasyaiva cittacaittasya prayoktus tannimittas tatprayoganimittaḥ saṃtatipariṇāmo bhavatīti
sbyor ba las byung ba'i bya ba yongs su rdzogs pa ni las kyi lam yongs su rdzogs pa ste /
sbyor bar byed pa sems dang sems las byung ba de kho na de'i rgyu can te /
bhavati paritoṣo 'smākam iti vākyaśeṣaḥ /
cittacaittasaṃtānāc cāyatyāṃ phalotpatteḥ /
nāvijñaptiḥ /
kiṃ /
bhavati paritoṣa iti vartate /
vijñaptyabhāvād ity evamādīni /
samutthāpakasya dharmasyābhāvāt samutthāpyasya dharmasyābhāva ity arthaḥ /
avijñaptir dravyato nāstīti sādhitam etat
sbyor ba de'i rgyu can gyi rgyud yongs su 'gyur ba 'byung ngo zhes bya ba ni yongs su dga' bar 'gyur te /
kho bo cag ces bya ba tshig lhag ma yin no sems dang sems las byung ba'i rgyud las tshe phyi ma la 'bras bu 'byung ba'i yang phyir gyi rnam par rig byed ma yin pa las byung ba'i phyir ni ma yin te cis na yongs su dga' bar 'gyur zhes bya bar sbyar ro /
rnam par rig byed med pa'i phyir ro zhes bya ba de lta bu la sogs pa'o zhes bya ba ni kun nas slong bar byed pa'i chos med pa'i phyir kun nas bslad bar bya ba'i chos med do zhes bya ba'i tha tshig go /
rnam par rig byed rdzas su med do zhes bya ba de ni bsgrubs zin to /
ādiśabdenābhyupetyākaraṇamātratvāt /
atītāni mahābhūtāny upādāya prajñapteḥ /
teṣām avidyamānatvādi /
tad evāstu /
dharmāyatanaparyāpannam iti /
yad dhyāyināṃ samādhiviṣayarūpaṃ samādhiprabhāvād utpadyata ity uktaṃ tad dhy anidarśanaṃ cāpratighaṃ ca
stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni khas blangs nas mi byed pa'i phyir dang 'das pa'i 'byung ba chen po rnams la yang brten nas 'dogs pa'i phyir la de dag kyang rang gi ngo bo med pa'i phyir dang zhes bya ba de lta bu la sogs pa bsdu'o /
de nyid chos kyi skye mched du gtogs pa ma yin no zhes bya ba ni bsam gtan pa rnams kyi ting nge 'dzin gyi mthus ting nge 'dzin gyi gzugs 'byung ba gang yin pa ste; de ni bstan du med pa 'ang yin la thogs pa med pa yang yin no /
aṃga tāvad ācakṣeti /
aṃgāprātilomya iti paṭhyate /
hanta tāvad ācakṣeti /
ehi tāvad ācakṣety artha ity apare
re zhig khyod smros shig ces bya ba ni khyod ces bya ba ni mi mthun pa yin no zhes 'don te ma la khyod je smros shig ces bya ba yin no /
gzhan dag na re tshur shog je smros shig ces bya ba'i tha tshig go zhes zer ro /
ato nimitta iti vistaraḥ /
yata evam /
ato nimitte 'vijñaptau naimittikopacārāt /
samyagādyupacārāt /
avijñaptau tadā vyākriyate /
samyagvākkarmantājīvākhyā kriyata ity arthaḥ /
āśayaṃ cāśrayaṃ ceti /
āśayaḥ prāṇātipātādyakaraṇāśayaḥ /
śraddhādyāśayo vā /
āśraya āśrayaparāvṛttiḥ /
(Abhidh-k-vy 358) ato nimitte āśaye āśraye ca naimittikopacāraṃ
de'i phyir rgyu mtshan la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir de lta yin pa de'i phyir rgyu mtshan rnam par rig byed ma yin pa la rgyu mtshan can yang dag pa'i ngag la sogs pa nye bar btags nas rnam par rig byed ma yin pa la der bshad de de yang dag pa'i ngag dang las kyi mtha' dang 'tsho ba zhes bya bar bshad do zhes bya ba'i tha tshig go /
de lta bu'i bsam pa dang lus zhes bya ba la bsam pa ni srog gcod pa la sogs pa mi byed pa'i bsam pa 'am dad pa la sogs pa'i bsam pa'o /
lus ni rten yongs su gyur pa'o /
de'i phyir rgyu mtshan bsam pa 'am lus la rgyu mtshan can yang dag pa'i ngag la sogs pa nye bar btags pa byas nas lam gyi yan lag brgyad rnam par gzhag go /
samyagvāgādyupacāraṃ kṛtvāṣṭau mārgāṃgāni vyavasthāpyanta iti de dag mi byed pa tsam zhes bya ba ni log pa'i dag la sogs pa mi byed pa tsam mo /
tad akriyāmātram iti /
mithyāvāgādyakriyāmātraṃ /
katamat tad ity āha
de gang zhe na /
'dis 'phags pa'i lam zhes bya ba rgyas par smos so /
yad asāv iti vistaraḥ /
yady akriyāmātram aṃgaṃ kathaṃ tad anāsravam ity āha
gal te mi byed pa tsam yan lag yin na de ji ltar zag pa med pa nyid yin zhe na /
tac cānāsravamārgasaṃniśrayalābhād anāsravam iti de yang zag pa med pa'i lam la brten nas 'thob pa'i phyir zag pa med pa yin no zhes bya ba smos so /
yady akriyāmātram aṃgaṃ /
tathādravyasat /
katham aṣṭāv aṃgāni bhavantīty āha
gal te mi byed pa tsam yan lag yin na rdzas su yod pa ma yin pas ji ltar yan lag brgyad yin zhe na /
na hi sarvatreti vistaraḥ /
vidhipūrvam iti /
śīlagrahaṇavidhipūrvaṃ /
anyacitto na saṃvṛtaḥ syād iti cet
de'i phyir thams cad du rdzas su yod pa'i chos yongs su bgrang ba yang ma yin zhes bya ba rgyas par smos so /
cho ga sngon du btang ba zhes bya ba ni tshul khrims mnod pa'i cho ga sngon du btang ba'o /
yadi sā cetanā saṃvaraḥ /
tasmāc cetanācittād anyacitto na saṃvṛtaḥ syāt /
yathā cetanā yā kāyavācau saṃvṛṇoti nāsau tadānīm astīti /
na tadbhāvanayeti vistaraḥ /
naitad evaṃ /
tadbhāvanayā cittasaṃtānabhāvanayā kriyākāle prāṇātipātādicitte pratyupasthite smarataḥ ahaṃprāṇātipātādibhyaḥ prativirata iti pratyupasthitasmṛteḥ
gal te sems gzhan dang ldan nam bsdams par 'gyur ro zhes bya ba ni gal te sems pa sdom pa yin na sems pa'i sems de las gzhan pa'i sems dang ldan na ma bsdams par 'gyur te /
de'i tshe sems pa gang gis lus dang ngag dag sdom par byed pa de ni med do /
ma yin te de la goms pas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de ni de lta ma yin te de la goms shing sems dang sems las byung ba'i rgyun goms pas bya ba'i dus te sems pa la sogs pa'i sems nye bar gnas pa na dran pa la ste /
tatpratyupasthānād yayā cetanayā kāyavācau saṃvṛṇoti /
tasyāḥ sammukhībhāvāt /
ityartham eva tasyāḥ samādānam iti
bdag ni srog gcod pa la sogs pa spangs pa yin no snyam pa'i dran pa nye bar gnas pa'i phyir te sems gang gis lus dang ngag dag sdom par byed de mngon du 'gyur ba'i phyir ro /
katham /
ayam akriyāpratijñām anusmṛtya dauḥśīlyaṃ na kuryād iti /
na kaścin muṣitasmṛtiḥ śikṣāṃ bhidyād iti
de lta bu lo na'i don du de yang dag par len to zhes bya ba ni ci nas kyang mi bya bar dam bcas pa 'di rjes su dran nas 'chal ba'i tshul khrims mi bya'o zhes bya ba yin no /
yāsāv avijñaptiḥ setubhūtā dauḥśīlyaṃ pratibadhnāti /
sā tadānīṃ vidyata iti /
(IV /
5cd) na hi saiva sāmagrīti vistaraḥ /
na saiva pṛthivīdhātvādīnāṃ mahābhūtānāṃ vijñaptyāśrayāṇāṃ sāmagrī sūkṣmaphalā cānidarśanāpratighavijñaptiphalatvāt audārikaphalā ca sanidarśanasapratighavijñaptiphalatvād yujyate
brjed ngas pa 'gas kyang tshul khrims 'dral bar mi 'gyur ro zhes bya ba ni de'i tshe rnam par rig byed ma yin pa chu lon lta bu 'chal ba'i tshul khrims kyi gags byed pa de yod pas so /
tshogs pa de nyid 'bras bu phra mo can yang yin la 'bras bu rags pa can yang yin par ni mi rung ngo zhes bya ba na rnam par rig byed kyi rten ba'i sa'i khams la sogs pa 'byung ba chen po rnams kyi tshogs pa de nyid 'bras bu rnam par rig byed ma yin pa bstan du med cing thogs pa med pa can yin pa'i phyir 'bras bu phra mo can yang yin la 'bras bu rnam par rig byed bstan du yod cing thogs pa dang bcas pa yin pa'i phyir 'bras bu rags pa can yang yin par mi rung ngo /
tasmād anyāny eva mahābhūtāni upādāyāvijñaptir utpadyate /
(IV /
6ab) yadātanī vijñaptir iti vistaraḥ
de lta bas na rnam par rig byed ma yin pa ni 'byung ba chen po gzhan dang gzhan dag kho na rgyur byas nas skye'o /
yadābhavā vijñaptir yadātanī vijñaptiḥ /
evaṃ tadātanāni mahābhūtāni /
yatkālasaṃbhūtā vijñaptiḥ kiṃ tatkālasaṃbhūtāny eva mahābhūtāny upādāyāvijñaptir utpadyate /
sarvam iti /
sarvam upādāyarūpaṃ vijñaptir avijñaptir dhyānānāsravasaṃgṛhītā cakṣuḥśrotrarūpaśabdādi caivaṃ samānakālāny eva mahābhūtāny upādāya vartate
gang gi tshe rnam par rig byed yod pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba gang gi tshe rnam par rig byed 'byung ba ni gang gi tshe rnam par rig byed ma yin pa yod pa'o /
de ltar de'i tshe yod pa ni 'byung ba chen po ste ci rnam par rig byed ma yin pa de gang gi tshe rnam par rig byed byung ba de'i tshe byung ba kho na na 'byung ba chen po dag rgyur byas nas skye 'am zhe na thams cad ces bya ba ni rgyur byas pa'i gzugs rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa dang bsam gtan dang zag pa med pas bsdus pa dang mig dang rna ba dang gzugs dang sgra la sogs pa thams cad ni de ltar dus mnyam pa'i 'byung ba chen po dag kho na rgyur byas nas 'byung ngo /
prāyeṇeti grahaṇaṃ kiṃcit kāmāvacaryavijñaptinirāsārthaṃ phal cher zhes bya ba smos pa ni 'dod pa na spyod pa'i rnam par rig byed ma yin pa cung zad cig gsal ba'i phyir ro /
ata evāha /
kiṃcid vartamānam anāgataṃ atītāni mahābhūtāny upādāyeti
de nyid kyi phyir /
da ltar dang ma 'ongs pa cung zad cig ni 'das pa'i 'byung ba chen po dag rgyur byas nas 'byung zhes bya ba smos te /
kiṃcid upādāyarūpaṃ vartamānam atītāni mahābhūtāny upādāya vartate rgyur byas pa'i gzugs da ltar gyi cung zad cig ni 'das pa'i 'byung ba chen po dag rgyur byas nas 'byung la /
kiṃcid anāgatam upādāyarūpam atītāni mahābhūtāny upādāya vartate rgyur byas pa'i gzugs ma 'ongs pa cung zad cig ni 'das pa'i 'byung ba chen po dag rgyur byas nas 'byung ngo /
kiṃ punas tad upādāyarūpaṃ yad evaṃ bhūtam iti darśayann āha rgyur byas pa'i gzugs de lta bu de yang gang zhe na bstan pa'i phyir /
'dod rtog rnam rig min skad cig /
kṣaṇād ūdhvam avijñaptiḥ kāmāptātītabhūtajeti phyin chad 'das pa'i 'byung las skye /
zhes bya ba smos te /
kāmāvacarasamvarādigrahaṇakāle avijñaptiḥ sahajāni mahābhūtāny upādāyotpadyate 'dod pa na spyod pa'i rnam par rig byed ma yin pa ni sdom pa la sogs pa mnod pa'i tshe lhan cig skye ba'i 'byung ba chen po dag rgyur byas nas 'byung la /
evam anyāpy avijñaptis tāny evopādāyotpadyate de bzhin du rnam par rig byed ma yin pa gzhan yang de dag kho na rgyur byas nas 'byung ngo /
yasmāt tāny asyā āśrayārthena saṃbhavanti 'di ltar de dag ni 'di'i gzhi'i don du 'gyur te /
yathānyeṣām upādāyarūpāṇāṃ pratyutpannāni (Abhidh-k-vy 359) mahābhūtāny āśrayaḥ evaṃ tasyā atītāny āśrayaḥ /
pravṛttyanuvṛttikāraṇatvād yathākramam iti /
atītāni mahābhūtāni pravṛttikāraṇatvāt ākṣepakāraṇatvāt āśrayārthena bhavanti /
pratyutpannāni śarīramahābhūtāny anuvṛttikāraṇatvād adhiṣṭhānakāraṇatvāt saṃniśrayārthena bhavanti
ji ltar rgyur byas pa'i gzugs gzhan dag gi gzhi da ltar byung ba'i 'byung ba chen po rnams yin pa de bzhin du de'i rten ni 'das pa rnams yin no /
'jug pa dang rjes su 'jug pa'i rgyu yin pa'i phyir go rims bzhin zhes bya ba ni 'das pa'i 'byung ba chen po dag ni 'jug pa'i rgyu yin zhing 'phen pa'i rgyu yin pa'i phyir gzhi'i don du 'gyur ro /
da ltar byung ba'i lus kyi 'byung ba chen po dag ni rjes su 'jug pa'i rgyu yin zhing rten par byed pa'i rgyu yin pa'i phyir rten gyi don du 'gyur ro /
cakrasyeveti vistaraḥ /
yathā cakrasya pāṇyāvedhaḥ /
evam asyāḥ pravṛttikāraṇaṃ
'khor lo bzhin zhes bya ba ni ji ltar 'khor lo lag pas 'dril ba de lta bu ni 'di'i 'jug pa'i rgyu yin no /
yathā bhūmipradeśaḥ /
evam anupravṛttikāraṇaṃ
ji ltar sa'i phyogs de lta bu ni rjes su 'jug pa'i rgyu yin no /
(IV /
6cd) kālaniyamam uktvā bhūminiyamaṃ pṛcchati /
atha kutastyānīti vistaraḥ
dus nges pa dris nas yang gang la yod pa'i zhes bya ba rgyas par sa nges par 'dri ste /
yāvac caturthadhyānabhūmikam iti /
ārūpyeṣu bhūtabhautikānām abhāvāt
bsam gtan bzhi pa'i sa'i bar du zhes bya ba ni gzugs med pa dag na 'byung ba dang 'byung ba las gyur pa med pa'i phyir ro /
dhātvapatitatvād iti /
anāsravasya kāyavākkarmaṇo dhātvapratisaṃyuktatvāt /
nāsti niyamata ity abhiprāyaḥ
khams su ma gtogs pa'i phyir zhes pa ni zag pa med pa'i lus dang dag gi las ni khams dang ldan pa ma yin pa'i phyir nges pa med do snyam du bsams pa yin no /
anāsravāṇi tarhi mahābhūtāny upādāya kasmān na bhavatīty ata āha 'o na ci'i phyir zag pa med pa'i 'byung ba chen po rnams rgyur byas nas mi 'byung zhe na /
de'i phyir /
anāsravāṇāṃ ca mahābhūtānām abhāvād iti /
kiṃ punar asyā mahābhūtaiḥ kāryam ity ata āha
zag pa med pa rnams las 'byung ba dag med pa'i phyir zhes bya ba smos so /
yang 'di la 'byung ba chen po dag gis byar ci yod snyam na /
tadbalena cotpatter iti /
mahābhūtabalena cotpatter ity arthaḥ /
atha cittabalenaiva tadutpattiḥ kasmān na bhavati
de'i phyir de'i stobs kyis skye ba'i phyir ro zhes bya ba smos te 'byung ba'i stobs kyis bskyed pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
ji ste de skye ba ci'i phyir sems kyi stobs kho nas mi 'gyur zhe na /
anupādāyarūpatvaprasaṃgāt /
(IV /
7, 8) avijñaptir anaupāttiketi
rgyur byas pa'i gzugs ma yin pa nyid du thal bar 'gyur ba'i phyir ro /
rnam rig byed min ma zin dang /
amūrtatvāc cittacaittādhiṣṭhānabhāvāyogāt /
naiṣyandikī ceti /
kuśalākuśalatvāt na vipākajā /
nāvyākṛtāsty avijñaptir iti vacanāt /
vipākajasya cāvyākṛtatvād /
vipāko 'vyākṛto dharma iti vacanāt
zhes bya ba ni lus can ma yin pas sems dang sems las byung ba'i rten gyi dngos por mi rung ba'i phyir ro /
rgyu mthun las byung zhes bya ba ni dge ba dang mi dge ba yin pa'i phyir rnam par smin pa las skyes pa ni ma yin te /
rnam rig min lung bstan man med /
ces 'byung ba'i phyir ro /
rnam par smin pas yang /
rnam smin lung du ma bstan chos /
zhes 'byung bas lung du ma bstan pa yin pa'i phyir ro /
naupacayikī upacayābhāvāt /
pāriśeṣyān naiṣyandikī /
sattvākhyā sattvasaṃtānapatitatvāt /
niṣyandopāttabhūtajeti /
naiṣyandikopāttamahābhūtajā /
samutthāpakacittāpekṣatvāt asamāhitacittavijñaptyadhikārāc ca /
na svapnasamādhyādyaupacayikamahābhūtajā /
ata eva ca na vipākajamahābhūtajā
bsags pa med pa'i phyir dang rgyas pa las byung ba yang ma yin pas shugs kyis na rgyu mthun pa las byung ba yin no /
sems can gyi rgyud du gtogs pa'i phyir sems can du ston pa yin no /
rgyu mthun zin pa'i 'byung las skye /
zhes bya ba ni rgyu mthun pa dang zin pa'i 'byung ba chen po las skye ba yin te /
kun nas slong bar byed pa'i sems la ltos pa'i phyir dang mnyam par ma bzhag pa'i sems kyi rnam par rig byed kyi skabs yin pa'i phyir nyid dang ting nge 'dzin gyis rgyas par byas pa'i 'byung ba chen po las skyes pa ma yin no /
samādhijeti vistaraḥ /
sāsravānāsravasamādhijatvāt /
dhyānānāsravajasamvarāvijñaptiḥ samādhijety ucyate /
anupāttāni ca mahābhūtāny upādāyeti
de nyid kyi phyir rnam par smin pa'i 'byung ba chen po las skyes pa yang yin no /
ting nge 'dzin skyes zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa'i rnam par rig byed ma yin pa zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i ting nge 'dzin las skyes pa'i phyir ting nge 'dzin las skyes pa zhes bya'o /
samāhitacittavaśena tatra śarīre cittānuvṛttitvāt /
upāttāni hi mahābhūtāni nirodhasamāpattyādyavasthāsu (Abhidh-k-vy 360) cittam antareṇāpi vartante
ma zin pa'i 'byung ba chen po dag rgyur byas nas zhes bya ba ni mnyam par gzhag pa'i sems kyi dbang gis lus de la sems kyi rjes su 'jug pa 'byung ba'i phyir te zin pa'i 'byung ba chen po rnams ni 'gog pa'i snyoms par 'jug pa la sogs pa'i gnas skabs dag na sems med par yang 'byung ngo /
yāvat saṃbhinnapralāpād iti tshig kyal pa spong ba'i bar du zhes bya ba la /
yāvacchabdenādattādānāt kāmamithyācārān mṛṣāvādāt paiśunyāt pāruṣyāt saṃbhinnapralāpād iti bar du zhes bya ba'i sgras ni ma byin par len pa dang 'dod pas log par g yem pa dang brdzun du smra ba dang phra ma dang ngag rtsub po dang tshig kyal pa spong ba bsdu'o /
cittavat bhūtābhedāt /
yathā tadutpādakaṃ cittam abhinnam /
evaṃ bhūtāny api tadutpādakāny abhinnāny eva
sems bzhin du 'byung ba tha mi dad pa'i phyir ro zhes bya ba ni ji ltar de skyed par byed pa'i sems tha dad pa ma yin pa de bzhin du de skyed par byed pa'i 'byung ba rnams kyang tha mi dad pa kho na yin no /
na cādhārārthenāvijñapter mahābhūtāny āśrayaḥ 'byung ba chen po dag ni rten gyi don gyis rnam par rig byed ma yin pa'i gzhir gyur pa ma yin no /
kiṃ tarhi /
tatpravartanārthena /
tasmād /
abhinnabhūjeti vacanaṃ na virudhyati /
prātimokṣasamvare tv anyānyānīti
'o na ci zhe na /
de 'jug par byed pa'i don gyis te /
de lta bas na 'byung ba tha mi dad pa las skye'o zhes smos pa 'gal ba med do /
so sor thar pa'i sdom pa ni 'byung pa gzhan dang gzhan dag ces bya ba ni sems kyi rjes su 'jug pa ma yin pa'i phyir ro /
acittānuparivartanīyatvāt /
vijñaptis tu naiṣyandikīti /
ākṣepavaśenānuvṛtteḥ /
upāttā tu kāyikīti /
na vācikīty arthaḥ /
kāyikī hi kāyamahābhūtāvinirbhāgavartitvāt tadāśrayabhūtānām upāttā
rnam par rig byed ni rgyu mthun pa las byung ba ste zhes bya ba ni 'phen pa'i dbang gis rjes su 'jug pa'i phyir ro /
lus kyi ni zin pa yin no zhes bya ba ni ngag gi ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig ste /
lus kyi ni lus kyi 'byung ba chen po dang tha mi dad par 'jug pa'i phyir la de'i rten 'byung ba chen po rnams kyang zin pa yin pas so /
na tu vācikī ngag gi ma yin te /
tadvinirbhāgavartitvāt /
atra codayanti /
śāstraviruddham etad /
evaṃ hy āha
de dag dang tha dad par 'jug pa'i phyir ro /
'dir 'di ni bstan bcos dang 'gal ba yin te; 'di skad du /
yānīmāny upāsakasya pañca śikṣāpadāni dge bsnyen gyi bslab pa'i gzhi gang dag yin pa de dag las zin pa ni du /
eṣāṃ katy upāttāni ma zin pa ni du zhe na /
katy anupāttāni /
āha /
sarvāṇy anupāttānīti /
avijñaptilakṣaṇaśikṣāpadābhisaṃdhivacanād bāhulikatvād vā tathānirdeśasyety adoṣaḥ
smras pa /
thams cad ma zin pa yin no zhes bshad do zhes rgol bar byed na /
de skad du bstan ba ni rnam par rig byed ma yin pa'i mtshan nyid kyi bslab pa'i gzhi las dgongs te /
gsungs pa'i phyir ram /
punaḥprabandhād avaibhāṣikīyam iti phal che ba bstan pa yin pa'i phyir nyes pa med do /
ekasaṃsthānotpattāv itarasaṃsthānānivṛtteḥ /
kathaṃ vistareṇa yāvat saṃsthānadvayaṃ sidhyatīti /
anyonyāvakāśadānāt /
tanmahābhūtair abhivyāpanād iti
yang rgyun chags pa'i phyir 'di bye brag tu smra ba ma yin par 'gyur ro zhes bya ba ni dbyibs gcig skyes na dbyibs cig shos ldog pa med pa'i phyir ro /
ji ltar zhes bya ba rgyas par dbyibs gnyis 'grub bar 'gyur zhes bya ba'i bar 'byung ba ni phan tshun go skabs mi 'byed pa'i phyir ro /
vijñaptyāśrayair mahābhūtair aṅgasyābhivyāpanāt /
anabhivyāpane ca punar vijñaptimahābhūtaiḥ kathaṃ kṛtsnenāṃgena vijñāpayet
de'i 'byung ba chen po dag gis mngon par khyab pa'i phyir zhes bya ba ni rnam par rig byed kyi rten gyi 'byung ba chen po dag gis lus mngon par khyab pa'i phyir ro /
rnam par rig byed kyi 'byung ba chen po dag gis ma khyab par 'dug go zhes brjod par ni nus pa ma yin no /
na hi śakyate vaktuṃ /
kāyaikadeśenāsau vijñāpayati /
na sarvakāyeneti /
vijñaptyāśrayāṇi mahābhūtāni tadaṃgaṃ na vyāpyāvatiṣṭhanta iti
mngon par ma khyab na ni ji ltar na yan lag zad par gyi rnam par rig par byed par 'gyur /
'di lus kyi phyogs gcig gis rnam par rig byed kyi lus thams cad kyis ni ma yin pas lus de rnam par rig byed kyi rten gyi 'byung ba chen po dag gis ma khyab par 'dug go zhes brjod par ni nus pa ma yin no /
suṣiratvāt kāyasyāsti teṣām avakāśa iti /
abhivyāpane 'pi na mahīyasāṅgena bhavitavyaṃ
lus la gseb yod pa'i phyir de dag gi go skabs yod do zhes bya ba ni mngon par khyab tu zin kyang yan lag chen por mi 'gyur te /
suṣiratvena kāyānupraveśāt /
pīnena tarhi guruṇā vā tenāṃgena na bhavitavyaṃ
lus la gseb yod pa nyid kyis gseb tu zhugs pa'i phyir ro /
'o na ni yan lag de mkhregs pa 'am lci bar 'gyur ro zhe na mi 'gyur te /
sūkṣmatvāt /
(IV /
9, 10ab) dvividhaṃ trividhaṃ paṃcavidhaṃ coktam iti /
cetanā tatkṛtaṃ ca tad iti vacanāt
phra ba'i phyir ro /
rnam pa gnyis dang rnam pa gsum dang rnam pa lngar bshad ces bya ba ni de ni sems pa dang des byas zhas 'byung ba'i phyir rnam pa gnyis su bshad pa yin no /
dvividham uktaṃ /
cetanā mānasaṃ karma tajje vākkāyakarmaṇī iti vacanāt /
trividham uktaṃ /
te tu vijñaptyavijñaptī iti
sems pa yid kyi las yin no /
des skyed lus dang ngag gi las /
zhes 'byung ba'i phyir rnam pa gsum du bshad pa yin no lo /
kāyavākkarmaṇo vijñaptyavijñaptitve bhedāt /
cetanātmanaḥ karmaṇaś ca pañcasattvāt pañcavidham uktaṃ /
nāvyākṛtāsty avijñaptir (Abhidh-k-vy 361) iti
de dag rnam rig rnam rig min /
zhes 'byung bas lus dang ngag gi las rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa tha dad pa'i phyir dang lnga pa yid kyi las yin pa'i phyir rnam pa lngar bshad pa yin no /
rnam rig min lung bstan min med /
kuśalākuśalaivāvijñaptir ity arthād uktaṃ bhavati /
balavat karmeti /
avijñaptilakṣaṇaṃ /
kāme 'pīti /
apiśabdād iticaśabdārthenāpiśabdena kāma ity ākṛṣyate /
anāsravāvijñaptivad iti /
yathā na ca tāvad anāsravāyā avijñapter anāsravāṇi mahābhūtāni /
atha ca punar yasyāṃ bhūmau jātas tām utpādayati /
tadbhūmikāni mahābhūtāny upādāyotpadyate /
evaṃ na ca tāvad ārūpyāṇi mahābhūtāni syuḥ /
atha ca punar yasyāṃ bhūmau jāta ārūpyām utpādayati /
tadbhūmikāni mahābhūtāny upādāyārūpyāvacary avijñaptir bhaviṣyatīti /
na /
tasyā dhātvapatitatvād iti
ces bya ba ni don gyis na rnam par rig byed ma yin pa ni dge ba dang mi dge ba kho na yin no zhes bshad par 'gyur ro /
las stobs dang ldan pa zhes bya ba ni /
rnam par rig byed ma yin pa'i mtshan nyid do /
yang gi sgras ni 'dod pa na yang yod do zhes bya ba ni yang zhes bya ba'i sgra'ang zhes bya ba'i sgra'i don yin pas ni 'dod pa'i khams na yod pa 'dren par byed do /
zag pa med pa'i rnam par rig byed ma yin pa bzhin no zhes bya ba ni dper na re zhig zag pa med pa'i rnam par rig byed ma yin pa la zag pa med pa'i 'byung ba dag med mod kyi 'on kyang de ni sa gang du skyes te de skyed par byed pa de'i sa pa'i 'byung ba chen po rnams rgyur byas nas skye ba de bzhin du re zhig gzugs med pa na spyod pa'i 'byung ba chen po dag kyang med mod kyi 'on kyang sa gang du skyes te gzugs med pa skyed par byed pa de'i sa pa'i 'byung ba rnams rgyur byas nas gzugs med pa na spyod pa'i rnam par rig byed ma yin pa skye bar 'gyur ro zhe na ma yin te /
khams su ma gtogs pa'i phyir ro zhes bya ba ni de dang mi 'dra ba'i phyir ma yin te /
'di ltar zag pa med pa'i rnam par rig byed ma yin pa ni 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sred pa dag gis bdag gir ma byas pa'i phyir khams su ma gtogs pa yin no /
de la ni khams sam sa'i sgo nas kyang rung ste /
nehāsāmyāt /
yasmād avijñaptir anāsravā dhātvapatitā kāmarūpārūpyāvacarīti /
tṛṣṇābhir asvīkṛtatvāt tasyā dhātuto bhūmito vā naiva sabhāgāni nāpi visabhāgāni mahābhūtāni bhavantīty ato yatrajātas tatrajāni mahābhūtāny upādāyotpadyate /
ārūpyāvacarī tv avijñaptir nārhati kāmarūpāvacarāṇi visabhāgāni mahābhūtāny upādāya bhavituṃ
'byung ba chen po skal ba mnyam pa 'ang med la skal ba mi mnyam pa dag kyang med pa nyid de de'i phyir gang du skyes pa de na yod pa'i 'byung ba chen po rnams rgyur byas nas skye'o /
gzugs med pa na spyod pa'i rnam par rig byed ma yin pa ni skal ba mi mnyam pa 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i 'byung ba rgyur byas nas skye bar 'ongs pa ma yin te /
dhātupatitavād ity abhiprāyaḥ khams gsum pa'i phyir snyam du bsams pa yin no /
kiṃ ca /
sarvarūpavaimukhyāc cārūpyasamāpattir nālaṃ rūpotpattaye /
rūpabhūmikā tv anāsravā samāpaṭtir alaṃ rūpotpattaye 'vijñaptyutpattaye ity arthaḥ
gzhan yang gzugs thams cad la rgyab kyis phyogs pa'i phyir yang gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa'i gzugs bskyed par mi nus kyi gzugs kyi sa pa'i zag pa med pa'i snyoms par 'jug pas ni gzugs bskyed par nus te; rnam par rig byed ma yin pa bskyed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
sarvarūpavaimukhyād ity abhiprāyaḥ /
kathaṃ cārūpyasamāpatteḥ sarvarūpaṃ vaimukhyam ity ato bravīti /
vibhūtarūpasaṃjñatvād iti /
vigatarūpasaṃjñatvād ity arthaḥ
gzugs thams cad la rgyab kyis phyogs pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
yang ji ltar gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa gzugs thams cad la rgyab kyis phyogs pa yin zhe na /
de'i phyir gzugs kyi 'du shes dang bral ba'i phyir ro zhes bya ba smos te /
dauḥśīlyapratipakṣeṇa śīlam iti vistaraḥ gzugs kyi 'du shes dang bral bar 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
dauḥśīlyaṃ kāmāvacaram akuśalasamutthānatvāt /
tasya rūpabhūmikaṃ śīlam avijñaptilakṣaṇaṃ pratipakṣa iti yujyate /
ārūpyāvacaram apy evaṃ bhaviṣyatīti ced ata āha
tshul khrims ni 'chal pa'i tshul khrims kyi gnyen po yin la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dod pa na spyod pa'i 'chal ba'i tshul khrims ni mi dge bas kun nas slong ba'i phyir de'i gnyen po gzugs kyis pa'i tshul khrims rnam par rig byed ma yin pa'i mtshan nyid yin no zhes bya ba ni rung ngo /
gal te gzugs med pa na spyod pa yang de dang 'dra bar 'gyur ro zhe na /
ārūpyāś ca kāmadhātor iti vistaraḥ /
ārūpyāḥ kāmadhātoś catasṛbhir dūratābhir dūre /
dūratvāc cārūpyasaṃgṛhītaṃ śīlaṃ kāmadhātupratipakṣe na kalpate
de'i phyir gzugs med pa rnams ni 'dod pa'i khams nas zhes bya ba rgyas par smos te /
gzugs med pa'i khams dag ni 'dod pa'i khams nas ring ba nyid bzhis ring ba bzhin no /
ring ba'i phyir gzugs med pas bsdus pa'i tshul khrims ni 'dod pa'i khams kyi gnyen po yin par mi rung ste /
catasraś ca dūratā vyākhyātāḥ purastād iti na punar vyākhyāyante /
pratipakṣadūratā cātrodāharaṇaṃ /
vijñaptiḥ savicārayor iti /
savicārayor eva bhūmyor ity avadhāraṇārtha āraṃbhaḥ
ring ba nyid bzhi ni gong du bshad zin pas yang mi bshad do /
'dir dper brjod pa ni gnyen po ring ba nyid yin no /
rnam rig dpyod dang bcas pa dag na zhes bya ba ni dpyod pa dang bcas pa'i sa kho na dag na yod do zhes nges par gzung ba'i phyir brtsams pa yin te /
vitarkya vicārya vācaṃ bhāṣata iti vitarkavicārapūrvakatvāt kāyavākkarmaṇoḥ /
kāme 'pi nivṛtā nāstīti
brtags shing dpyad nas tshig tu smra bas lus dang ngag gi las dag ni rtog pa dang dpyod pa sngon du 'gro ba can yin pa'i phyir ro /
'dod pa na yang bsgribs pa med /
na kevalam avicārāsu bhūmiṣv iti darśayati ces bya ba ni dpyod pa med pa'i sa dag na med pa 'ba' zhig tu ma zad kyi zhes bya bar ston te /
brahmaloka evāstīty uktaṃ bhavati tshangs pa'i 'jig rten kho na na yod do zhes bshad pa yin no /
tata ūrdhvam iti /
brahmalokād ūrdhvaṃ /
bāhyamahādhūtahetukam iti /
vāyuprabhṛtīnāṃ śabdāyatanaṃ /
vijñaptiśabdapratiṣedhaparam etad vacanaṃ (Abhidh-k-vy 362) /
na tu bāhyamahābhūtahetukam eva /
pāṇyādyaṅgaśabdo 'pi hi dvitīyādiṣu dhyāneṣu saṃbhavati
de yan chad ces bya ba ni tshangs pa'i 'jig rten yan chad do /
phyi'i 'byung ba chen po rgyur byas pa zhes bya ba ni rlung la sogs pa'i sgra'i skye mched do /
'di ni rnam par rig byed kyi sgra dgag pa lhur bya bar smos pa yin gyi phyi'i 'byung ba chen po rgyur byas pa kho na yod pa ni ma yin te bsam gtan gnyis pa la sogs pa na ni lag pa la sogs pa'i sgra yang srid do /
anyathā hi śāstravirodhaḥ syāt de lta ma yin na bstan bcos dang 'gal bar 'gyur te /
tathā hi śāstra uktaṃ 'di ltar bstan bcos las ni /
śabdadhātunā kaḥ samanvāgataḥ gang zhig sgra'i khams dang ldan zhe na /
smras pa /
āha /
kāmarūpāvacaraḥ /
ko 'samanvāgatah /
āha /
ārūpyāvacara iti /
na hi bāhyenāsattvasaṃkhyātena samanvāgato yujyate /
prāptyaprāptī svasaṃtānapatitānām iti vacanāt /
asyaiva ca doṣaparihārārtham anye punar āhur iti
'dod pa dang gzugs na spyod pa'o /
gang zhig mi ldan zhe na smras pa /
gzugs med pa na spyod pa'o zhes bshad de /
thob dang ma thob rang rgyud du /
gtogs pa rnams kyi zhes 'byung ba'i phyir sems can du mi bgrang ba'i phyi rol gyi dang ni ldan par rung ba ma yin no /
nyes pa 'di nyid spang ba'i phyir gzhan dag na re zhes bya ba smos te /
dvitīyādiṣv api dhyāneṣu vijñaptir astīti /
kiṃbhūmikā /
prathamadhyānabhūmikā /
vaibhāṣikapakṣa evāyaṃ /
na pakṣāntaraṃ /
kāyākṣiśrotravijñānaṃ vijñaptyutthāpakaṃ ca yat
bsam gtan gnyis pa la sogs pa na yang rnam par rig byed yod do zhes bya ba yin no /
gang gis pa zhig yin zhe na /
bsam gtan dang po'i sa pa'i 'o /
'di ni bye brag smra ba kho na'i phyogs yin par zad kyi phyogs gzhan ni ma yin te /
grub pa'i mtha' las /
dvitīyādau tadā vyāptam akliṣṭavyākṛtaṃ ca tad iti siddhāntāt gnyis pa sogs na lus mig dang /
rna ba'i rnam shes rnam rig slong /
gang yin de ni dang por gtogs /
de lung ma bstan nyon mongs min /
evaṃ tarhi dvitīyādidhyānabhūmikā bhavati pakṣāntaraṃ zhes 'byung ba'i phyir ro /
phyogs gzhan de bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i sa pa yin no /
sā tu kiṃ vyākṛtā utāvyākṛtety āha de yang ci lung du ma bstan pa zhig gam lung du bstan pa zhig ce na /
anivṛtāvyākṛtā /
na tu kuśalā na kliṣṭeti /
parasparasaṃbhāṣaṇādikurvatāṃ tatastyānām avyākṛtā vijñaptir bhavati /
[ kiṃkāraṇaṃ na kuśalā na kliṣṭāstīty āha /
na hi teṣūpapanna iti vistaraḥ
de'i phyir ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i rnam par rig byed ni yod kyi dge ba'ang med la nyon mongs pa can yang med do zhes bya ba smos te /
de na gnas pa rnams phan tshun kun du smra ba la sogs pa byed pa nam bsgribs la lung du ma bstan pa'i rnam par rig byed 'byung ngo /
bam po sum cu rtsa gcig pa /
ci'i phyir dge ba yang med la nyon mongs pa can yang med ce na /
de dag tu skyes pa ni zhes bya ba rgyas par smos te /
na hi dvitīyādiṣu dhyāneṣūpapannaḥ tathājātīyaṃ kuśalakliṣṭajātīyam adhobhūmikaṃ cittaṃ saṃmukhīkaroti /
yena cittena kuśalāṃ kliṣṭāṃ vā vijñaptiṃ samutthāpayet
bsam gtan gnyis pa la sogs par skyes pa ni sa 'og ma pa'i sems te sems gang gis dge ba'am nyon mongs pa can gyi rnam par rig byed kun nas slong bar 'gyur ba de lta bu ste /
dge ba dang nyon mongs pa can lta bu mngon sum du mi byed do /
kiṃkāraṇam iti āha ci'i phyir zhe na /
nyūnatvāt prahīṇatvāc ceti /
kuśalam adhobhūmikaṃ nyūnatvān na saṃmukhīkaroti /
prahīṇatvāc ceti na kliṣṭam /
arthād etad uktaṃ bhavati
dman pa dang spangs zin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
sa 'og ma pa'i dge ba ni dman pa'i phyir dang spang ba'i phyir mngon du mi byed la /
avyākṛtam adhobhūmikaṃ cittaṃ saṃmukhīkaroti /
tena tāṃ samutthāpayatīti /
etad uktaṃ bhavati /
adhobhūmikena cittenordhvabhūmikā vijñaptir utthāpyata iti
nyon mongs pa can yang ma yin pas shugs kyis na 'di skad du sa 'og ma pa'i sems lung du ma bstan pa gang gis na de kun nas slong bar byed pa ste mngon sum du byed de zhes bshad pa yin no /
de bas na 'di skad du sa 'og ma pa'i rnam par rig byed ni sa 'og ma pa'i sems kyis slong bar byed do zhes bshad pa yin no /
tad evaṃ necchanti vaibhāṣikāḥ /
prathamadhyānikaiva hi sā vijñaptiḥ prathamadhyānabhūmikacittasamutthāpitatvāt
bye brag tu smra ba rnams ni de de ltar mi 'dod de rnam par rig byed de bsam gtan dang po'i sa pa'i sems kyis kun nas bslang ba'i phyir bsam gtan dang po'i sa pa kho na yin no zhe'o /
tasmād āha /
pūrvam eva tu varṇayantīti /
tac ca kāmadhātāv iti /
tac ca bhāvanāprahātavyaṃ nivṛtavyākṛtaṃ cittaṃ kāmadhātau nāsti /
satkāyāntagrāhadṛṣṭisaṃprayuktam eva hi kāmadhātau nivṛtāvyākṛtaṃ cittam iṣyate
de lta bas na snga ma kho na brjod do zhes bya ba smos so /
de yang 'dod pa'i khams na med do zhes bya ba ni bsgribs la lung du ma bstan pa'i sems bsgom pas spang bar bya ba de yang 'dod pa'i khams na med de 'dod pa'i khams na ni bsgribs la lung du ma bstan pa 'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba dang mtshungs par ldan pa kho na yod par 'dod la /
tena ca na vijñaptiḥ samutthāpyate /
antarmukhapravṛttatvāt /
(IV /
10cd, 11) svabhāvata ity ātmataḥ
kha nang du bltas pa yin pa'i phyir des kyang rnam par rig byed ni kun nas slong bar mi byed do /
ngo bo nyid ces bya ba ni bdag nyid kyis so /
paramakṣematvād iti /
akṣemaleśānubandhabhāvāt /
yad dhi svabhāvasaṃprayogasamutthānataḥ kuśalaṃ na tat paramakṣemam ity uktaṃ bhavati
mchog tu bde pa'i phyir zhes bya ba ni mi bde ba dang rjes su 'brel ba dag kyang med pa'i phyir te /
ngo bo nyid dang mtshungs par ldan pa dang kun nas slong bas dge ba gang yin pa de ni mchog tu bde ba yin no zhes bshad pa yin no /
asaṃprayuktānāṃ kuśalatvābhāvād iti /
kuśalamūlādibhir asaṃprayuktānāṃ caittādīnāṃ kuśalatvābhāvāt /
tatsaṃprayogakuśalatvasiddhiḥ /
tair eva kuśalamūlādisaṃprayuktair ity ādiśabdena hryapatrāpyayor grahaṇaṃ /
auṣadhipānīyasaṃbhūtakṣīravad iti /
pītauṣadhapānīyāyā (Abhidh-k-vy 363) gor yat kṣīraṃ /
tad auṣadhapānīyasaṃbhūtaṃ /
prāptīnāṃ tv iti vistaraḥ
de dag dang mtshungs par mi ldan pa rnams la dge ba nyid med pa'i phyir zhes bya ba ni dge ba'i rtsa ba la sogs pa dang mtshungs par mi ldan pa'i sems la sogs pa la dge ba nyid med pa'i phyir de dag dang mtshungs par ldan pa ni dge ba nyid yin par grub po /
dge ba'i rtsa ba la sogs pa dang mtshungs par mi ldan pa'i chos de dag kho na zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni ngo tsha shes pa dang khrel yod pa dag bsdu'o /
sman dang sbyar ba'i btung ba las byung ba'i 'o ma bzhin no zhes bya ba ni sman dang sbyar ba'i btung ba 'thungs pa'i ba las byung ba'i 'o ma gang yin pa de ni sman dang sbyar ba'i btung ba las byung ba'i 'o ma'o /
prāptīnāṃ kuśalānāṃ visabhāgacittasamutthāpitānāṃ /
visabhāgaṃ cittaṃ kuśalād anyat /
vicikitsayā kuśalamūlapratisaṃdhāne yāḥ kuśalānāṃ prāptayaḥ /
tāsāṃ kuśalatvaṃ /
na tāvat parinirvāṇavat paramārthakṣematvāt
skal ba mi mnyam pa'i sems kyis kun nas bslang ba'i thob pa rnams zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dge ba'i thob pa skal ba mi mnyam pa'i sems kyis kun nas bslang ba rnams so /
skal ba mi mnyam pa'i sems ni dge ba las gzhan pa yin te /
the tshom kyis dge ba'i rtsa ba'i mtshams sbyor bar byed pa na dge ba rnams kyi thob pa gang yin pa de dag re zhig yongs su mya ngan las 'das pa bzhin du dge ba nyid ma yin te /
mchog tu bde ba ma yin pa'i phyir ro /
nāpy alobhādivat svabhāvataḥ kuśalam atatsvabhāvatvāt /
nāpi vedanādivat saṃprayogato viprayuktatvāt
ma chags pa la sogs pa bzhin du ngo bo nyid kyis dge ba yang ma yin te /
de'i ngo bo nyid ma yin pa'i phyir ro /
tshor ba la sogs pa bzhin du mtshungs par ldan pas kyang ma yin te /
ldan pa ma yin pa yin pa'i phyir ro /
nāpi samutthānatas tatsamutthānacittasya kliṣṭatvāt kun nas slong ba las kyang ma yin te /
de kun nas slong bar byed pa'i sems nyon mongs pa can yin pa'i phyir ro /
evaṃ punarbhavapratisaṃdhāv api upapattipratilaṃbhikakuśalaprāptayo vaktavyāḥ de bzhin du yang srid par nying mtshams sbyor ba'i tshe skyes nas 'thob pa dag ji ltar dge ba nyid yin pa yang brjod par bya'o /
kathaṃ tāsāṃ kuśalatvam iti vaktavyam etat /
kartavyo 'tra yatna ity abhiprāyaḥ
ji ltar dge ba nyid yin pa ni brjod dgos so zhes bya ba 'di ni 'di la 'bad par bya dgos so snyam du bsams pa yin no /
atra pariharanti /
kuśalamūlasamutthāpanīyatvād anāgatāvasthāyām eva tāḥ kuśalamūlā bhavanti /
kliṣṭena cittena tatprāptivibandho 'panīyate /
na tatkuśalatvam āpadyata iti /
sarvaduḥkhapravṛttyātmakatveneti /
sarvasya duḥkhasya pravṛttir ātmā svabhāvo 'syeti sarvaduḥkhapravṛttyātmakaḥ
'di la lan ni dge ba'i rtsa bas kun nas bslang bar bya ba yin pa'i phyir de dag ni ma 'ongs pa'i gnas skabs nyid na dge ba yin la nyon mongs pa can gyi sems kyis ni de dag gi thob pa'i gags sel bar byed kyi dge ba nyid du byed pa ni med do zhes lan 'debs par byed do /
sdug bsngal thams cad 'jug pa'i bdag nyid kyis zhes bya ba ni 'di la sdug bsngal thams cad 'jug pa'i bdag nyid de ngo bo nyid yod pas sdug bsngal thams cad 'jug pa'i bdag nyid do /
tadbhāvena /
paramārthenākṣemaḥ saṃsāraḥ /
kāyavākkarmajātyādiprāptaya iti /
kāyavākkarmāṇi vijñaptyavijñaptisvabhāvāny asamvaranaivasamvaranāsamvarasaṃgṛhītāni
des na 'khor ba ni don dam par mi dge ba yin no; /
lus dang ngag gi las dang skye ba la sogs ba zhes bya ba ni lus dang ngag gi las rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa'i ngo bo nyid sdom pa ma yin pa dang sdom pa yang ma yin sdom pa ma yin pa yang ma yin pas bsdus pa dang skye ba la sogs pa ste /
jātyādayo jātijarāsthityanityatālakṣaṇālakṣaṇasvabhāvaḥ /
prāptayo 'kuśalānāṃ /
vyādhyapathyauṣadhādibhir upameyā iti /
saṃsāro vyādhinopameyaḥ /
vyādhisaṃsāra ity arthaḥ
skye ba dang rga ba dang gnas pa dang mi rtag pa nyid kyi mtshan nyid dang rjes mtshan nyid kyi ngo bo nyid rnams dang mi dge ba dag gis thob pa rnams so /
nad dang mi 'phrod pa'i sman la sogs pas dper bya'o zhes bya ba ni 'khor ba'i dpe ni nad kyis bya ste /
'khor ba ni nad dang 'dra'o zhes bya ba'i tha tshig go /
lobhādīny apathyauṣadhenopameyāni /
anyasaṃprayogasamutthānāpekṣatvāt /
tatsaṃprayuktā apathyauṣadhimiśrapānīyena /
kāyavākkarmajātyādiprāptayo 'pathyauṣadhapānīyasaṃbhūtakṣīreṇopameyāḥ /
evaṃ tarhīti vistaraḥ /
yadi paramārthenākuśalaḥ saṃsāraḥ
chags pa la sogs pa'i dpe ni mi 'phrod pa'i sman gyis bya ste /
gzhan dang mtshungs par ldan pa dang kun nas bslang ba la mi ltos pa'i phyir ro /
de dag dang mtshungs par ldan pa'i dpe ni mi 'phrod pa'i sman dang sbyar ba'i btung bas bya'o /
lus dang ngag gi las dang skye ba la sogs pa dang thob pa rnams kyi dpe ni mi 'phrod pa'i sman dang sbyar ba'i btung ba las byung ba'i 'o mas bya'o /
na kiṃcit sāsravam avyākṛtaṃ bhaviṣyati kuśalaṃ vā /
saṃsārābhyantaratvāt sāsravasya /
paramārthata evam uktam iti abhyupagatam etat sarvaṃ saṃsāraparyāpannam akuśalam iti
de lta na 'o na ni zhes bya ba ni gal te 'khor ba don dam par mi dge ba yin na zag pa dang bcas pa ni 'khor ba'i khongs su gtogs pa'i phyir zag pa dang bcas pa cung zad kyang lung du ma bstan pa'am dge bar mi 'gyur ro zhe na /
vipākaṃ tu pratīti vistaraḥ /
yad vipākaṃ prati na vyākriyate
don dam par de skad du bshad kyi zhes bya ba ni 'khor ba'i khongs su gtogs pa thams cad mi dge ba yin no zhes bya ba 'di ni khas len to /
savipākam etad iti /
tad avyākṛtam ity ucyate /
tad uktaṃ bhavati /
yat sāsravaṃ /
tad akuśalaṃ paramākṣematvāt /
vipākaṃ praty avyākaraṇārthāvyākṛtam iti /
kuśalam api /
tathaivākuśalam /
iṣṭavipākatvāt kuśalam ity avagantavyaṃ /
yadi samuttānavaśād iti vistaraḥ /
cetanāyā eva kuśalākuśalatvam ity anenābhiprāyeṇa /
kāyavākkarmaṇaḥ kuśalākuśalatvaṃ vicārayati /
kiṃ na mahābhūtānām iti
rnam par smin pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang zhig 'di ni rnam par smin pa dang bcas pa yin no zhes bya bar rnam par smin pa'i phyir lung du ma bstan pa de ni lung du ma bstan pa zhes bya'o /
'di skad du zag pa dang bcas pa gang yin pa de ni don dam par mi bde ba'i phyir mi dge ba yang yin la /
rnam par smin pa'i phyir lung du ma bstan pa yang ma yin no zhes bshad par 'gyur ro /
dge ba yang de kho na bzhin du mi dge ba yang yin la rnam par smin pa yid du 'ong ba can yin pa'i phyir dge ba'ang yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
gal te kun nas slong ba'i dbang gis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems pa kho na dge ba dang mi dge ba nyid yin no snyam pa'i bsam pa 'dis lus dang ngag gi las kyi dge ba dang mi dge ba nyid spyod pa yin no /
ci ste 'byung ba chen po rnams ma yin zhes bya ba ni dge ba dang mi dge ba nyid de /
kuśalākuśalatvaṃ /
kuśalākuśalena hi cittena kāyavākkarma tanmahābhūtāni samutthāpyate
dge ba dang mi dge ba'i sems kyis ni lus dang ngag gi las dang de dag gi 'byung ba chen po rnams kyang kun nas slong bar byed do /
bye brag tu smra bas smras pa /
vaibhāṣika āha /
karmaṇi hi kartur abhiprāyo na mahābhūteṣu na mahābhūtāni kuryām iti
byed pa po ni las la sems pa yin gyi /
'byung ba chen po dag bya'o snyam du 'byung ba rnams la ni ma yin no /
kiṃ tarhi /
idaṃ karma kuryām iti /
na karmavan mahābhūtānāṃ kuśalākuśalatvam iti
'o na ci zhe na las 'di bya'o snyam du sems pa yin pas 'byung ba chen po rnams ni las bzhin du dge ba dang mi dge ba nyid ma yin no /
ācārya āha /
(Abhidh-k-vy 364) samāhitasya kartur avijñaptau nāsty abhiprāyaḥ /
avijñaptiṃ kuryāṃ iti /
na cāsamāhitaṃ cittaṃ tasyāḥ samutthāpakam asti /
yad evam abhiprāyaṃ kuryāt /
visabhāgatvāt visadṛśatvāt bhūmito 'samādhānād vā /
kathaṃ tasyāḥ samāhitāyā avijñapteḥ kuśalatvaṃ
slob dpon gyis bshad pa mnyam par gzhag pa'i rnam par rig byed ma yin pa la ni /
byed pa po la rnam par rig byed ma yin pa bya'o snyam du bsam pa med do /
mnyam par ma bzhag pa'i sems ni sa'i sgo nas mnyam par gzhag pa ma yin pas skal ba mi mnyam zhing mi 'dra ba'i phyir de kun nas slong bar byed pa de lta bur sems par byed pa gang yin pa yod pa ma yin na ji ltar mnyam par gzhag pa'i rnam par rig byed ma yin pa de dge ba nyid yin te /
mahābhūtavat tasyāḥ kuśalatvaṃ na syād ity abhiprāyaḥ de ni 'byung ba chen po bzhin du dge ba nyid yin par mi 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
divyayor api vā cakṣuḥśrotrayoḥ kuśalatvaprasaṃga iti /
yady antareṇāpi tadabhiprāyam avijñapteḥ kuśalam iti
yang na lha'i mig la sogs pa dang rna ba dag kyang dge ba nyid du thal bar 'gyur zhes bya ba ni gal te sems pa med du zin kyang rnam par rig byed ma yin pa dge ba nyid yin na zhes bya ba yin no /
atha vā ayam asyābhisambandhaḥ yang na 'di'i 'brel pa ni 'di yin te /
yadi visabhāgāsamāhitacittavaśena tasyāḥ kuśalatvaṃ gal te skal ba mi mnyam pa dang mnyam par gzhag pa ma yin pa'i sems kyi dbang gis de dge ba nyid yin na /
divyayor api cakṣuḥśrotrayoḥ kuśalatvaprasaṃgaḥ /
prayogakāle tadabhiprāyasaṃbhavāt /
na ca tayoḥ kuśalam asty
lha'i mig dang rna ba dag kyang sbyor ba'i tshe de dag la sems pa yod pa'i phyir dge ba nyid yin par thal bar 'gyur ba zhig na /
rna mig mngon shes lung ma bstan /
avyākṛte śrotracakṣurabhijñe /
iti vacanāt
zhes 'byung ba'i phyir de gnyis la ni dge ba nyid kyang med do /
(IV /
12-14) yad uktaṃ darśanaprahātavyaṃ cittaṃ vijñapter asamutthāpakam iti /
darśanaprahātavyasyāṃtarmukhapravṛttatvād ity evaṃ bruvatāṃ kiṃ tarhi bhagavatoktam iti virudhyate
mthong bas na spang bar bya ba ni kha nang du bltas par 'jug pa yin pa'i phyir de skad du smra bas mthong bas spang bar bya ba'i sems ni rnam par rig byed kun nas slong bar byed pa ma yin no zhes gang bshad pa /
tad bhagavatoktam iti vākyārthaḥ /
kiṃ tad ity ucyate /
tato mithyādṛṣṭer iti vistaraḥ /
kathaṃ mithyādṛṣṭer darśanaprahātavyāyāḥ mithyāvāk vijñaptisvabhāvā mithyākarmāntaś ca tatsvabhāva evety uktam iti
'o na ci'i phyir bcom ldan 'das kyis gsungs she na zhes bya ba'i tshig gi don ni /
de ni bcom ldan 'das kyis gsungs pa dang 'gal lo zhes bya ba yin no /
de yang gang zhe na log par lta ba de las ni zhes bya ba rgyas par smos te /
ji ltar log par lta ba mthong bas spang bar bya ba las log pa'i dag rnam par rig byed kyi ngo bo nyid dang log pa'i las kyi mtha' de'i ngo bo nyid kho na 'byung bar 'gyur ro zhes gsungs rgyu dang ni /
de yi dus kyi slong zhes bya /
hetutatkṣaṇotthānasaṃjñitam iti /
hetutthānaṃ ca tatkṣaṇotthānaṃ ca hetutatkṣaṇotthānaṃ /
hetutatkṣaṇotthānam iti saṃjñitaṃ /
hetutatkṣaṇotthānasaṃjñitaṃ /
saṃjñitam iti saṃjñīkṛtaṃ
zhes bya ba ni rgyu'i slong ba dang de'i dus kyi slong ba ni rgyu dang dus kyi slong ba'o /
rgyu dang de'i dus kyi slong ba zhes ming btags pa ni rgyu dang de'i dus kyi slong pa zhes bya ba ste zhes bya ba ni ming du btags pa'o /
yang 'di la rgyu dang de'i dus kyi slong ba zhes bya ba yod pas na /
atha vā hetutatkṣaṇotthānaṃ saṃjñāsyeti hetutatkṣaṇotthānasaṃjñaṃ rgyu dang de'i dus kyi slong ba zhes bya ba can yin te /
rgyu dang de'i dus kyi slong ba zhes bya ste /
hetutatkṣaṇotthānasaṃjñīkṛtaṃ /
hetutatkṣaṇotthānasaṃjñitaṃ /
hetusamutthānam iti /
samuttiṣṭhate 'neneti samutthānaṃ
rgyu dang dus kyi slong ba zhes bya bar ming du btags pa yin no /
rgyu'i kun nas slong ba zhes bya ba ni 'dis kun nas slong bas na kun nas slong ba'o /
hetuś ca sa samutthānaṃ ca tat hetusamutthānaṃ de ni rgyu yang yin la de ni kun nas slong ba yang yin pas rgyu'i kun nas slong ba'o /
tatkṣaṇasamutthānam iti /
sa kṣaṇaḥ kriyākṣaṇaḥ
de'i dus kyi kun nas slong ba zhes bya ba ni dus de ste bya ba'i dus so /
tatkṣaṇe samutthānaṃ tatkṣaṇasamutthānaṃ /
tatraiva kṣaṇe samutthānasadbhāvāt /
tatraiva kriyākṣaṇe tatkṣaṇasamutthānasya bhāvād ity arthaḥ
dus der kun nas slong ba ni de'i dus kyi kun nas slong ba'o /
de'i dus kho na na de yod pa'i phyir ro zhes bya ba ni bya ba'i dus kho na na de'i dus kyi kun nas slong ba yod pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
ākṣepakatvād ity utpādakatvāt /
kim idānīm iti vistaraḥ
'phen par byed pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni skyed par byed pa yin pa'i phyir ro /
tasya tatkṣaṇasamutthānasya tasyāṃ vijñapanakriyāyāṃ sāmarthyaṃ /
yena tadānīṃ tadanuvartakam ity ucyate /
tena hīti vistaraḥ /
tena hi tatkṣaṇasamutthānena vinā asau vijñaptir mṛtasyeva na syād ākṣiptā satī hetusamutthānena janitāpi satī
da ni bya ba de la de'i nus pa ci zhig yod ces bya ba ni da ni rnam par rig byed kyi bya ba de la de'i dus kyi kun nas slong bar byed pa de'i nus pa ji zhig yod na gang gis na de'i tshe de'i rjes su 'jug par byed pa yin no zhes bya bar brjod do /
de med na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rgyu'i kun nas slong bas 'phangs su zin cing bskyed du zin kyang de'i dus kyi kun nas slong ba de med na shi ba bzhin du rnam par rig byed yod par mi 'gyur te /
tadyathā /
kaścid grāmaṃ gamiṣyāmīty ākṣiptakriyāntarā mriyet /
tasyānuvartakacittābhāvād (Abhidh-k-vy 365) gamanaṃ na bhavati
dper na 'ga' zhig grong du 'gro bar bya'o zhes bya ba 'phangs nas bar ma dor shin de la rjes su 'jug par byed par sems med pa'i phyir 'gro bar mi 'gyur ba de de dang 'dra'o /
tadvat /
acittakasya tarhīti vistaraḥ
'o na sems med pa'i sdom pa skye ba la zhes bya ba rgyas bar 'byung ba ni /
yadi tatkṣaṇasamutthānena vināsau mṛtasyeva na syāt /
nirodhasamāpattilābhinaḥ kasyacid upasaṃpādyamānasya kāyavijñaptim ābadhnataḥ tatkālopasthitanirodhasamāpattitvād acittakasya saṃvarotpattau karmavācanāvasānakālīnāyāṃ tatsaṃvarāntargatā kāyavijñaptiḥ kathaṃ bhavati /
katham utpadyate tatkṣaṇasamutthānaṃ vinety arthaḥ
gal te de'i dus kyi kun nas slong ba med pa na shi ba bzhin du de yod par mi 'gyur na 'gog pa'i snyoms par 'jug pa thob pas bsnyen par rdzogs par bya ba la lus kyi rnam par rig byed byas pa 'ga' zhig de'i tshe 'gog pa'i snyoms par 'jug pa nye bar gnas pa'i phyir sems med pa'i sdom pa skye ba la de'i sdom par gtogs pa lus kyi rnam par rig byed las brjod pa'i 'jug pa 'byung ba ji ltar yod de /
de'i dus kyi kun nas slong ba med na /
ji ltar 'byung bar 'gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
evaṃ virodhite samādhyaṃtaraḥ śrīyate /
sphuṭatarā tarhīti /
tatkṣaṇasamutthānena sacittakasya vyaktatarā vijñaptir bhavatīty etat tasya sāmarthyaṃ
de ltar 'gal bar bshad pa dang 'o na ni sems dang bcas pa la ches gsal ba yin zhes bya ba lan gzhan la rten par byed de /
de'i dus kyi kun nas slong bas ni sems dang bcas pa la rnam par rig byed ces gsal bar 'byung bas de'i nus pa ni de yin no /
pravartakaṃ dṛṣṭiheyam iti mthong bas spang bya'i rnam shes ni /
pravartakam eva dṛṣṭiheyam ity avadhāryate /
kathaṃ punas tat pravartakam ity āha
rab tu 'jug byed yin zhes bya ba ni mthong bas spang bar bya ba ni rab tu 'jug par byed pa kho na yin no zhes nges par gzung ba yin no /
tatsamutthāpakayor vitarkavicārayor nidānabhūtatvāt hetubhūtatvāt /
vijñapteḥ pravartakam iti
ji ltar de rab tu 'jug par byed pa yin zhe na kun nas slong bar byed pa rtog pa dang dpyod pa dag gi gzhir gyur cing rgyur gyur pa'i phyir rnam par rig byed rab tu 'jug par byed pa yin no /
na tv anuvartakam iti vistaraḥ /
yat tad bahirmukhaṃ cittam anuvartakaṃ /
tasya yo vijñaptikriyākālaḥ /
tasmiṃ tadabhāvāt /
tasya darśanaprahātavyasya pravartakasyābhāvād ity arthaḥ
rjes su 'jug par byed pa ni ma yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems kha phyir bltas la rjes su 'jug par byed pa gang yin pa de'i rnam par rig byed kyi bya ba'i dus gang yin pa de na de med pa'i phyir ro /
rab tu 'jug par byed pa mthong bas spang bar bya ba med pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig ste /
atas tan nānuvartakaṃ /
ayaṃ cānyo doṣaḥ /
tatsamutthāpitaṃ ca rūpam iti vistaraḥ /
yadi tad anuvartakaṃ syād darśanaprahātavyaṃ /
tena darśanaprahātavyena samutthāpitaṃ kāyavāgvijñaptirūpaṃ darśanaprahātavyaṃ syāt /
yathā bhāvanāprahātavyena cittena samutthāpitaṃ kāyavākkarma bhāvanāprahātavyam iti
de'i phyir de ni rjes su 'jug par byed pa ma yin no /
nyes pa gzhan des kun nas bslang ba'i gzugs zhes bya ba rgyas par 'byung ba 'di yang yod de /
gal te mthong bas spang bar bya ba de yang /
de rjes su 'jug par byed pa yin na ji ltar bsgom pas spang bar bya ba'i sems kyis kun nas bslang ba'i lus dang ngag gi las bsgom pas spang bar bya ba yin pa ltar mthong bas spang bar bya ba de'i sems des kun nas bslang ba'i lus dang ngag gi rnam par rig byed kyi gzugs kyang mthong bas spang bar bya ba yin par 'gyur ro /
kiṃ syād iti codakaḥ cir 'gyur zhes zer ba ni rgol bar byed pa'o /
abhidharmo bādhitaḥ syād iti vaibhāṣikaḥ bye brag tu smra bas chos mngon pa la gnod par 'gyur ro zhes bya ba smos te /
na dṛṣtiheyam akliṣṭaṃ na rūpam iti vacanāt nyon mongs can min mthong spangs min /
gzugs min zhes 'byung ba'i phyir ro /
kiṃ ca vidyāvidyābhyāṃ cāvirodhāt gzhan yang rig pa dang ma rig pa dag dang mi 'gal ba'i phyir te /
vidyayā darśanamārgeṇa satkāyadṛṣṭyādivat tasya rūpasyāvirodhāt gzugs de ni 'jig tshogs la lta ba la sogs pa bzhin du rig pa mthong ba'i lam dang mi 'gal ba'i phyir te /
aprahāṇād ity arthaḥ /
dṛṣṭasatyānām api tatsamanvāgatatvān nāsti rūpaṃ darśanaprahātavyaṃ
ma spangs pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i phyir de ni bden pa mthong ba rnams kyang de dang ldan pas gzugs ni mthong bas spang bar bya ba med do /
avidyayā cāvirodhāt /
kiṃ cāvidyayāpi rūpaṃ na virudhyate /
na hi kliṣṭākliṣṭarūpasamudācārāvasthāyāṃ tatprāptipravāhe vā saty avidyā na bhavati avidyāyāṃ ca satyāṃ tan na bhavati /
yathā anāsravo mārgo 'vidyayā virudhyate /
pṛthagjanāvasthāyāṃ tadanutpādāt /
tadutpāde vāryavasthāyāṃ kasyāścid avidyāyāḥ prahāṇāt /
tad evam anāsravavad aprahātavyam api na bhavati
ma rig pa dang 'gal ba yang med pa'i phyir te /
ji ltar zag pa med pa'i lam so so'i skye bo'i gnas skabs na de ni skye ba'i phyir la de skyes te 'phags pa'i gnas skabs na ni ma rig pa kha cig spangs pa'i phyir ma rig pa dang 'gal ba ltar gzugs ni ma rig pa dang 'gal ba med de /
nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa'i gzugs kun du 'byung ba'i gnas skabs sam /
de'i thob pa'i rgyun chags pa'i tshe yang ma rig pa mi 'byung ba ma yin la ma rig pa yod na yang de mi 'byung ba ma yin pas so /
de lta bu yin la zag pa med pa bzhin du spang bar bya ba ma yin pa yang ma yin no /
na ced aprahātavyaṃ /
nāpi darśanaprahātavyaṃ /
pāriśeṣyād bhāvanāprahātavyam iti siddhaṃ
gal te spang bar bya ba ma yin pa yang ma yin la mthong bas spang bar bya ba yang ma yin na shugs kyis bsgom pas spang bar bya ba yin no zhes bya ba grub po /
itara āha /
sādhya eṣa pakṣo vidyayā rūpaṃ na virudhyata iti
cig shos kyis gzugs rig pa dang mi 'gal lo zhes bya ba'i phyogs 'di ni bsgrub par bya ba yin no zhes bya ba smras te /
yo hi darśanaprahātavyaṃ rūpam icchati /
sa kathaṃ vidyayā rūpasyāvirodhaṃ grahīṣyati /
vaibhāṣika āha /
bhūtāny apīti vistaraḥ
gang zhig gzugs mthong bas spang bar bya ba yin par 'dod de ji ltar gzugs rig pa dang mi 'gal bar 'dzin par 'gyur /
bye brag tu smra bas 'o na ni sems mtshungs pas bslang ba'i phyir 'byung ba rnams kyang zhes bya ba rgyas par smos te /
yadi tad rūpaṃ darśanaprahātavyacittasamutthāpitaṃ (Abhidh-k-vy 366) darśanaprahātavyaṃ syāt /
tadāśrayabhūtāny api tarhi darśanaprahātavyāni syuḥ /
kasmāt /
samānacittotthāpitatvāt /
yena hi darśanaprahātavyena cittena tad rūpaṃ samutthāpitaṃ /
tenaiva tadāśrayabhūtāny apīti
gal te mthong bas spang bar bya ba'i sems kyis kun nas bslang ba'i gzugs de mthong bas spang bar bya ba yin par gyur na 'o na ni de'i rten 'byung ba rnams kyang mthong bas spang bar bya ba yin par 'gyur ro /
ci'i phyir zhe na /
sems mtshungs pas bslang ba'i phyir te /
mthong bas spang bar bya ba'i sems gang gis gzugs de kun nas bslang ba de nyid kyis de'i rten gyi 'byung ba rnams kyang bslang bas so /
na ca tāni tathā bhavitum arhanti de dag ni de lta bu yin par yang mi 'os te /
akliṣṭāvyākṛtatvāt /
darśanaprahātavyānāṃ ca kliṣṭatvāt /
itara āha /
naivaṃ bhaviṣyati /
darśanaprahātavyāni syur iti
nyon mongs pa can ma yin pa'i lung du ma bstan pa yin pa'i phyir lam mthong bas spang bar bya ba rnams ni nyon mongs pa can yin pa'i phyir ro /
cig shos kyis de ltar ni mi 'gyur te zhes bya ba smas te /
mthong bas spang bar bya ba dag tu ni mi 'gyur ro /
katham ity āha ji lta zhe na /
smras pa /
yathā na kuśalākuśalāni bhavanti /
yathā yena cittena kuśalākuśalena kuśalākuśalaṃ rūpaṃ samutthāpitaṃ /
tenaiva tadāśrayabhūtāni samutthāpitāni
ji ltar dge ba dang mi dge ba dag tu mi 'gyur ba bzhin te /
ji ltar dge ba dang mi dge ba'i sems gang gis dge ba dang mi dge ba'i gzugs kun nas bslang ba de nyid kyis de'i rten gyis 'byung ba rnams kyang kun nas bslang ba yin na /
tac ca kāyavākkarmasvabhāvaṃ rūpaṃ kuśalākuśalaṃ /
na tadāśrayabhūtānīti
lus dang ngag gi las kyi ngo bo nyid kyi gzugs de ni dge ba dang mi dge ba yin gyi de'i rten gyi 'byung ba rnams ni ma yin pa de dang 'dra'o /
tadvat /
sa eva punaḥ parāvṛtyāha /
atha vā punar bhavaṃtu darśanaprahātavyānīti
yang de nyid kyis bzlog ste /
yang na mthong bas spang bar bya ba yin par gyur du zad mod ces bya ba smras so /
vaibhāṣika āha /
naivaṃ śakyaṃ bhavitum
bye brag tu smras pas de skad brjod par ni mi nus te zhes bya ba smos te /
darśanaprahātavyānīti vākyaśeṣaḥ mthong bas spang bar bya ba dag yin par zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
kasmāt /
akliṣṭasya dharmasya vidyāvidyābhyām avirodhāt
ci'i phyir zhe na /
nyon mongs pa can ma yin pa'i chos ni rig pa dang ma rig pa dag dang mi 'gal ba'i phyir te /
na hy akliṣṭo dharmaḥ anivṛtāvyākṛtaḥ kuśalasāsravaś ca vidyayānāsraveṇa mārgeṇa virudhyate /
yathā kliṣṭā dharmāḥ prāpticchedād virudhyaṃte /
tadālambanakleśaprāpticchedāt tu virodho na pratiṣidhyate
nyon mongs pa can ma yin pa'i chos ma bsgribs la lung du ma bstan pa dang dge ba zag pa dang bcas pa rnams ni ji ltar nyon mongs pa can gyi chos dag thob pa 'chad pas 'gal ba ltar rig pa zag pa med pa'i lam dang 'gal ba med do /
de la dmigs pa'i nyon mongs pa thob pa 'chad pa'i phyir 'gal ba ni mi 'gog go /
nāpy avidyayā virudhyate /
prāpticchedena tadālambanakleśaprahātavyena ca /
bhūtāni cākliṣṭāni /
tatra yad uktam atha vā punar bhavaṃtv iti /
tad ayuktaṃ /
tad evam atra sādhanam uttiṣṭhate /
na darśanaprahātavyāni kliṣṭarūpāśrayamahābhūtāni
'thob pa 'chad pa dang de la dmigs pa'i nyon mongs pa spong ba'i tshul gyis ma rig pa dang mi 'gal ba 'byung ba dag kyang nyon mongs pa can ma yin pa yin no /
de la yang na gyur du zad mod ces smras pa de yang rig pa ma yin te /
de ltar na 'dir bsgrub pa 'byung ste /
nyon mongs pa can gyi gzugs kyi rten 'byung ba rnams ni mthong bas spang bar bya ba ma yin te /
akliṣṭatvāt /
akliṣṭacittacaittadharmavad iti /
tad evaṃ vaibhāṣikaḥ
nyon mongs pa can ma yin pa'i phyir nyon mongs pa can ma yin pa'i sems dang sems las byung ba'i chos bzhin no /
pravartakaṃ dṛṣṭiheyaṃ vijñānam iti sacodyaparihāraṃ pratiṣṭhāpya nigamayati /
ato hetusamutthānam iti vistaraḥ
bye brag tu smra bas de ltar mthong bas spang bar bya ba'i rnam par shes pa ni rab tu 'jug par byed pa yin no zhes klan ka dang bcas pa'i lan so sor bkod nas mjug bsdu ba'i phyir de lta bas na mdo las rgyu'i kun nas slong ba zhes bya ba rgyas par smos te /
yad uktaṃ mithyādṛṣṭer mithyāsaṃkalpo yāvat mithyākarmānta iti /
tasya sūtrasya na virodho bhavatīti /
pravartakaṃ cānuvartakaṃ ceti
log par lta ba las log par rtog pa nas log pa'i las kyi mtha'i bar 'byung ngo zhes bshad pa'i mdo gang yin pa de 'gal ba med do zhes bya ba yin no /
rab tu 'jug par byed pa yang yin la rjes su 'jug par byed pa yang yin no zhes bya ba ni kha nang dang phyi rol du bltas te 'jug pa'i phyir ro /
antarbahirmukhapravṛttatvāt /
paṃcakaṃ tv anuvartakam ity avadhāraṇam avikalpakatvāt
lnga ni rjes su 'jug byed yin /
zhes bya ba ni lnga ni rjes su 'jug par byed pa kho na yin no zhes nges par gzung ba yin te rnam par mi rtog pa'i phyir ro /
nobhayam anāsravam iti /
na pravartakaṃ /
nāpy anuvartakaṃ
zag pa med pa ni gnyi ga ma yin no zhes bya ba ni rab tu 'jug par byed pa yang ma yin la rjes su 'jug par byed pa yang ma yin pa ste /
samāhitāntarmukhapravṛttatvāt mnyam par gzhag pa ni kha nang du bltas te 'jug pa'i phyir ro /
amlāyamāneti /
ahīyamānā /
cānaṭpratyayantaś cāyaṃ śabdaḥ
dman par 'gyur ba ma yin zhes bya ba ni ldang bar 'gyur ba ma yin pa'o /
kuśalaikatānā iti /
kuśalaikaprabandhā ity arthaḥ
dge bar rgyud gcig pa yin no zhes bya ba ni dge bar rgyud gcig pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
buddho bhagavān nāga ity uktaḥ sūtre sangs rgyas bcom ldan 'das ni mdo las glang po che yin par gsungs so /
kathaṃ /
tathāgata udāyin sadevake loke samāraka iti vistareṇoktvāha āgo na karoti kāyena vācā manasā /
tasmān nāga ity ucyate iti
ji lta zhe na /
'char byed de bzhin gshegs pa ni lha dang bcas shing bdud dang bcas pa'i 'jig rten na zhes bya ba rgyas par gsungs nas sku dang gsung dang thugs kyis ngan pa mi mdzad de de lta bas na glang po chen po zhes bya'o zhes gsungs te /
āgo na karotīty aparādhaṃ na karotīty arthaḥ ngan pa mi mdzad ces bya ba ni nyes pa mi mdzad ces bya ba'i tha tshig go /
anicchayāsyeti /
anicchayāsya buddhasya cittasyāvisaraṇād viṣayeṣv agamanād evam uktaṃ
'di'i thugs mi bzhed pas zhes bya ba ni sangs rgyas 'di'i thugs mi bzhed pas mi 'gro ba'i phyir te /
(Abhidh-k-vy 367) /
caran samāhito nāga iti vistaraḥ /
caturṣv īryāpatheṣu caraṃ carāmīti
yul dag la mi 'gro ba'i phyir de skad du gshegs na'ang mnyam par gzhag ces bya ba la sogs pa rgyas par gsungs par zad de /
de ni spyod lam bzhi char du bzhud na yang bzhud do snyam pa nas /
yāvan niṣīdam niṣīdāmīty upasthitasmṛtitvān nityasamāhitaḥ sa ucyate bzhugs na'ang bzhugs so snyam pa'i bar gyi dgongs pa nye bar gnas pa'i phyir rtag tu mnyam par gzhag pa zhes bya'o /
nirabhisaṃskāravāhitvād iti /
abhāvo hi saṃskārasya prayatnasya nirabhisaṃskāraṃ
mngon par 'du bya ba med par 'jug pa nyid kyi phyir zhes bya ba ni mngon par 'du bya zhing 'bad pa med pa ste /
nirabhisaṃskāraṃ vahatīti nirabhisaṃskāravāhī /
tadbhāvaḥ /
tasmād iti /
na vā sarvaṃ darśanaprahātavyaṃ pravartakam iti /
syād etad evaṃ /
yadi sarvaṃ darśanaprahātavyaṃ pravartakam iṣyeta /
na tu sarvaṃ /
kiṃ tarhi /
mithyādṛṣṭyādikam eva pravartakaṃ vijñapter na satkāyadṛṣṭyādikam ity ata āha
mngon par 'du bya ba med par 'jug pas na mngon par 'du bya ba med par 'jug pa'o /
de'i ngo bo ni nyid de de'i phyir ro /
yang na mthong bas spang bar bya ba thams cad ni rab tu 'jug par byed pa ma yin zhes bya ba ni gal te mthong bas spang par bya ba thams cad rab tu 'jug par byed pa yin par 'dod na ni de de lta bur yang 'gyur ba zhig na thams cad ni ma yin no /
'o na ci zhe na; log par lta ba la sogs pa kho nas rnam par rig byed rab tu 'jug par byed pa yin gyi 'jig tshogs la lta ba ni ma yin no /
de'i phyir thams cad ni rab tu 'jug par byed ba ma yin no zhes bya ba smos te /
na vā sarvam iti viśeṣaṇaṃ vaktavyam īdṛśaṃ pravartakam īdṛśaṃ neti 'di lta bu ni rab tu 'jug par byed pa yin no /
'di lta bu ni ma yin no zhes khyad par du brjod dgos so /
akuśalāvyākṛtacittasyeti /
upasaṃpādyamānasya kenacid yogenākuśalāvyākṛtacittasya /
prātimokṣasamvaravijñaptir aṃjalyādikā kuśalā na prāpnoti
sems mi dge ba dang lung du ma bstan pa can gyi zhes bya ba ni bsnyen par rdzogs par bya ste /
ji zhig dang ldan pas sems mi dge ba dang lung du ma bstan pa can gyi so sor thar pa'i sdom pa thal mo sbyar ba la sogs pa'i rnam par rig byed dge ba yin par mi 'gyur te /
tadanuvartakacittam akuśalāvyākṛtam iti kṛtvā de'i rjes su 'jug par byed pa mi dge ba dang lung du ma bstan pa yin pa'i phyir ro /
yathā pravartakam iti vistaraḥ /
yathā pravartakaṃ cittaṃ bhāvanāprahātavyam /
tathā vijñaptir vyavasthāpyate /
na tu yathā darśanaprahātavyaṃ pravartakaṃ tathā vyavasthāpyate /
kasmāt /
bhāvanāheyenāntaritatvāt /
yasmāt tatpravartakaṃ darśanaprahātavyaṃ bhāvanāheyena pravartakenāntaritaṃ
rab tu 'jug par byed pa ji lta bar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rab tu 'jug par byed pa'i sems bsgom pas spang bar bya ba ji lta bar rnam par rig byed kyang de dang 'dra bar rnam par gzhag mod kyi rab tu 'jug par byed pa mthong pas spang par bya ba yin pa ji lta ba de lta bur rnam par gzhag pa ni ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
bsgom pas spang bar bya bas bar du chod pa'i phyir te /
'di ltar rab tu 'jug par byed pa mthong bas spang bar bya ba de ni rab tu 'jug par byed pa bsgom pas spang bar bya bas bar du chod pa yin no /
kathaṃ kṛtvā /
tadyathāsty ātmeti mayā pareṣāṃ gamayitavyam iti pūrvam evāvadhārya tato vāksamutpādakena cittena bahirmukhapravṛttena bhāvanāprahātavyena savitarkeṇa savicāreṇa vācaṃ bhāṣate /
asty ātmety evamādi
ji lta bu zhe na /
dper na sngar sems la bdag gis gzhan dag la bdag yod do zhes bstan par bya'o snyam du de ltar nges par bzung nas de'i 'og tu ngag skyed par byed pa'i sems kha phyir bltas pa la 'jug pa bsgom pas spang bar bya ba'i 'og tu ngag skyed par rtog pa dang bcas shing dpyod pa dang bcas pas bdag yod do zhes tshig tu smra bar byed pa de lta bu la sogs pa yin no /
ato yathā pravartakam iti vistaraḥ /
tad evam avaśyaṃ darśanaprahātavyasya pravartakasyānantaraṃ pravartakam eva bhāvanāprahātavyaṃ kuśalam akuśalam avyākṛtaṃ cotpadyate /
tadvaśāc ca vijñapteḥ kuśalāditvam iti
de'i phyir rab tu 'jug par byed pa ji lta bar zhes bya ba rgyas par smos pa yin te /
de ltar na rab tu 'jug par byed pa mthong bas spang bar bya ba'i 'og tu gdon mi za bar rab tu 'jug par byed pa bsgom pas spang bar bya ba dge ba 'am mi dge ba 'am lung du ma bstan pa kho na 'byung la /
de'i dbang gis na rnam par rig byed dge ba la sogs pa nyid yin no /
evaṃ tu vaktavyam iti vistaraḥ /
evaṃ tu vaktavyam anyavyavahitaṃ bhāvanāheyavyavahitaṃ hetusamutthānaṃ saṃdhāyoktam iti
'di skad du brjod par bya'o zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di skad du gzhan gyis chod pa ste /
bsgom pas spang bar bya bas chod pa'i rgyu'i kun nas slong ba las dgongs nas gsungs so zhes brjod par bya dgos te /
paraṃparāhetusamutthānaṃ saṃdhāyety arthaḥ rgyu'i kun nas slong ba brgyud pa las dgongs nas zhes bya ba'i tha tshig go /
(IV /
15ab) avijñaptis tridheti vistaraḥ
rnam rig min rnam gsum zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rnam gsum zhes mdor bstan nas /
trividhety uddiśya /
saṃvorāsaṃvaretareti vivṛṇoti /
saṃvaraś ca saḥ
sdom dang sdom pa min dang gzhan /
zhes bya bar 'grel par byed pa yin te /
asaṃvaraś ca saḥ /
saṃvarāsaṃvaraḥ /
saṃvarāsaṃvaraś ca saḥ
de ni sdom pa dang de ni sdom pa ma yin pa yin pas sdom pa dang sdom pa ma yin pa'o /
itarā ca sā /
saṃvarasaṃvaretareti samāsaḥ /
(IV /
16) pratiniyatalakṣaṇatvād iti
de ni sdom pa dang sdom pa ma yin pa dang de ni gzhan pas sdom dang sdom pa min pas gzhan no zhes bya bar tshig bsdu'o /
mtshan nyid so sor nges pa'i phyir /
bhikṣusaṃvarasyānyal lakṣaṇam evaṃ yāvad upavāsasaṃvarasyānyal lakṣaṇaṃ zhes bya ba ni dge slong gi sdom pa'i mtshan nyid kyang gzhan yin pa nas de bzhin du bsnyen gnas pa'i sdom pa'i mtshan nyid kyi bar du yang gzhan yin te /
tathā hi vakṣyati /
paṃcāṣṭadaśasarvebhyo varjyebhyo viratigrahāt /
(Abhidh-k-vy 368)
'di skad du /
spang bya lnga brgyad bcu dang ni /
thams cad spong par mnos pa las /
upāsakopavāsasthaśramaṇoddeśabhikṣuteti /
aṣṭavidhatve tu sāṃkaryasaṃbhavaḥ
dge bsnyen dang ni bsnyen gnas dang /
dge tshul phyed dang dge slong nyid /
ya eva hi bhikṣusamvaraḥ ces 'chad par 'gyur ro /
sa eva bhikṣuṇīsamvara ity evamādi /
śrāmaṇerī ca punaḥ śikṣamāṇā ceti /
śrāmaṇerī parivṛttavyaṃjanā śramaṇero bhavati
rnam pa brgyad nyid yin na ni /
dge slong gi sdom pa gang yin pa de nyid dge slong ma'i sdom pa yin no zhes bya ba la sogs pa 'chol bar 'gyur ro /
śikṣamāṇā cāpi parivṛttavyaṃjanā śrāmaṇera eva bhavati /
kim evaṃ neṣyate
dge tshul ma dang dge slong ma yang zhes bya ba ni dge tshul ma yang mtshan gyur na dge tshul yin la dge slong ma yang mtshan gyur na dge tshul kho na yin no /
parivṛttavyaṃjano bhikṣur bhikṣusaṃvaraṃ ca tyajati /
bhikṣuṇīsaṃvaraṃ ca pratilabhata ity ata āha /
na ca vyaṃjanaparivṛttāv iti vistaraḥ
ji ste 'di ltar dge slong mtshan gyur na dge slong gi sdom pa ni 'dor la dge slong ma'i sdom pa ni 'thob po zhes bya bar mi 'dod ce na de'i phyir mtshan gyur pa la sngon gyi sdom pa gtong ba'i rgyu yang yod pa ma yin zhes bya ba smos te /
dge slong la dge slong ma'i mtshan byung na gtong ba'i rgyu /
na bhikṣubhikṣuṇīvyaṃjanaprādurbhāve pārvasaṃvaratyāgakāraṇam asti bslab pa phul dang shi 'phos dang /
mtshan gnyis dag ni byung ba dang /
prātimokṣadamatyāgaḥ śikṣānikṣepaṇāc cyuteḥ rtsa ba chad dang mtshan 'das las /
so sor thar pa'i 'dul ba gtong /
ubhayavyaṃjanotpatter mūlacchedān niśātyayād ity atra yat kāraṇam uktaṃ /
nāpy apūrvasaṃvarapratilaṃbhe kāraṇam astīti vartate
zhes rgyu bshad pa gang yin pa de las mi 'byung ngo /
sngon med pa'i sdom pa 'thob pa'i yang ma yin no zhes bya ba ni rgyu yod pa zhes bya bar sbyar ro /
yad uktaṃ /
prātimokṣākhyaḥ paravijñāpanādibhir iti
'di ltar so sor thar ces pa /
gzhan gyi rnam rig byed stsogs kyis /
ato vijñāyate na bhikṣusaṃvarād anyo bhikṣuṇīsaṃvara iti /
evaṃ śrāmaṇerādīnām api vaktavyaṃ
zhes bshad pas /
de'i phyir dge slong gi sdom pa las dge slong ma'i sdom pa gzhan ma yin no zhes bya bar shes par 'gyur te de bzhin du dge tshul la sogs pa'i yang shes par bya'o /
tasmād abhinno 'nanyaś caturṇāṃ bhikṣuṇīśikṣamāṇāśrāmaṇeryupāsikāsaṃvarāṇāṃ tribhyo bhikṣuśrāmaṇeropāsakasaṃvarebhyaḥ svabhāvaḥ de lta bas na dge slong ma dang dge slob ma dang dge tshul ma dang dge bsnyen ma'i sdom pa bzhi po de dag ni dge slong dang dge tshul dang dge bsnyen gyi sdom pa gsum po las rang bzhin tha mi dad do /
kiṃ te saṃvarā iti vistaraḥ /
yathā paṃcasaṃkhyāyām anyāni paṃca prakṣipya paṃcavṛddhiyogād daśa bhavanti /
paṃcadaśasaṃkhyāyāṃ cānyāni paṃca prakṣipya viṃśatir bhavaṃti
ci spong ba'i 'phel ba dang ldan pa'i phyir sdom pa de dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni /
dper na grangs lnga la gzhan lngas bsnan na lnga 'phel ba dang ldan pa'i phyir bcur 'gyur la grangs bco lnga las gzhan lngas bsnan na nyi shur 'gyur ba lta bu dang dor tshe gcig dang gnyis zhes bya ba bzhin du ste /
dīnārasateravac ca /
yathā pūrvako dīnāro dvitīyena saha satero bhavati
dper na dong tshe snga ma gcig gnyis pa dang bcas na gnyis su 'gyur ba lta bu ste /
tathā hi loke ekadīnāramūlyena dvitīyaṃ dīnāraṃ dīnāramūlyaṃ vā tena pūrvakeṇa dīnāramūlyena sahādhikam apekṣya kaścid vaktā bhavet /
dīnārasatero mayā labdha iti /
dīnāradvayaṃ mayā labdham ity arthaḥ
'di ltar 'jig rten na smra ba po la la dong tshe gcig gi rin gyis dong tshe gnyis pa'am dong tshe gnyis pa'i rin khugs na dong tshe'i rin snga ma des khe phyin par mthong nas bdag gis dong tshe gnyis rnyed do zhes smra bar 'gyur te /
bdag gis dong tshe gnyis rnyed do zhes bya ba'i don to /
kim evam eta upāsakaśrāmaṇerabhikṣusaṃvarāḥ virativṛddhiyogāt prāṇātipātādiviratiṣu tathaivāvasthitāsu punar nṛtyagītaviratyādīnām apūrvāṇāṃ viratīnāṃ vṛddhiyogād anyonya ucyaṃte ci de bzhin du dge bsnyen dang dge tshul dang dge slong gi sdom pa 'di dag kyang spong ba'i 'phel ba dang ldan pa'i phyir srog gcod pa la sogs pa'i de kho na bzhin du so na gnas la /
gar dang glu dang rol mo spong ba la sogs pa'i sdom pa sngon med pa dag 'phel ba dang ldan pa'i phyir dge bsnyen gyi sdom pa las kyang dge tshul gyi sdom pa gzhan yin la /
anya upāsakasaṃvarāc chrāmaṇerasaṃvaraḥ śrāmaṇerasaṃvarāc cānyo bhikṣusaṃvara iti ekadeśaviśeṣayogād anyonyavyavasthety arthaḥ /
āho svit pṛthag eva te sakalā upajāyante
dge tshul gyi sdom pa las kyang dge slong gi sdom pa gzhan yin no zhes gzhan dang gzhan zhes bya ba 'am /
phyogs gcig khyad par du gyur pa dang ldan pa'i phyir gnas gzhan dang gzhan nyid du rnam par 'jog gam zhes bya ba'i tha tshig go /
anyāḥ prāṇātipātādivirataya upāsakasya 'on te dge bsnyen gyi srog gcod pa spong ba la sogs pa yang gzhan yin la /
tato 'nyāḥ śrāmaṇerasya /
tato 'nyāś ca bhikṣoḥ /
ity ekasmiṃ bhikṣusaṃtāne tisraḥ prāṇātipātādiviratayaḥ
dge tshul gyi yang de las gzhan yin; dge slong gi yang de las gzhan no zhes bya ba lta bur de dag thams cad tha dad pa nyid gcig tu skye ste /
dge slong gi rgyud gcig la srog gcod pa spong ba gsum yod la /
evam adattādānaviratayaḥ /
ity evamādi /
evaṃ śeṣā iti
ma byin par len pa spong ba yang de dang 'dra'o zhes bya ba de lta bu la sogs pa zhig yin nam /
nṛtyagītaviratyādayaḥ /
madapramādebhya iti
lhag ma rnams kyang de dang 'dra'o zhes bya ba ni gar dang glu dang rol mo spong ba la sogs pa'o /
uccaśayanādimadyapānādibhyaḥ /
bahutarebhyaḥ (Abhidh-k-vy 369) prāṇātipātādīnāṃ nidānebhya iti /
upāsakāc chrāmaṇero bahutarebhyaḥ prāṇātipātādinidānebhyo nivartate
srog gcod pa la sogs pa'i gzhi ches mang po dag las ldog par 'gyur zhes bya ba ni dge bsnyen pas dge tshul srog gcod pa la sogs pa'i gzhi ches mang po dag las ldog pa yin te /
tadyathā vikālabhojanaṃ prāṇātipātanidānaṃ bhavet /
tasmāc chrāmaṇero nivartate
dper na dus ma yin pa'i zas srog gcod pa'i gzhir 'gyur la de las ni dge tshul ldog gi dge bsnyen ni ma yin no zhes bya ba de lta bu la sogs pa sbyar bar bya'o /
nopāsaka ity evamādi yojyaṃ /
evaṃ cāsati /
evaṃ ca yadi na syād ity arthaḥ
de ltar ma yin na zhes bya ba ni gal te de lta bu zhig yin par ma gyur na zhes bya ba'i tha tshig ste /
bhikṣusaṃvaraṃ pratyācakṣāṇas tyajaṃs trīn api upāsakasaṃvarādīn vijahyāt /
dvayor upāsakaśrāmaṇerasaṃvarayos tatra bhikṣusaṃvare 'ntarbhāvāt
dge bsnyen dang dge tshul gyi sdom pa gnyi ga yang dge slong gi sdom pa de 'dus pa'i phyir dge slong gi sdom pa gtang zhing bor bas dge bsnyen gyi sdom pa la sogs pa gsum char yang gtang bar 'gyur ro /
(IV /
17) viratisamādānād iti /
vijñaptyavijñaptiviratir iti vakṣyati /
(IV /
18) samāpādanād iti
spong ba yang dag par blang bas zhes bya ba ni spong ba ni rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin no zhes 'chad par 'gyur ro /
pratisaṃsthāpanād ity arthaḥ /
pāpakarmaṇo hi sattveṣu viṣamaṃ saṃpravartate
yang dag par 'jog par byed pas zhes bya ba ni so sor yang dag par 'god par byed pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
sāpi tu vijñapticittābhyāṃ kriyata iti sdig pa'i lam rnams ni sems can dag la mi mnyam par 'jug par byed do /
vijñaptyā ca kriyate prātimokṣasaṃvarasaṃgṛhītā avijñaptiś cittena ca kriyate dhyānānāsravasaṃvarasaṃgṛhītā avijñaptiḥ /
samādhinā kriyata ity arthaḥ /
tad evaṃ kriyata iti kriyeti karmasādhanaṃ /
kriyāhetutvād iti /
kriyāyā hetutvāt /
saṃvarastho hy saṃvaraparirakṣaṇārthaṃ kriyāṃ vijñaptilakṣaṇām ārabhate
de yang rnam par rig byed dang sems dag gis byed pas na zhes bya ba ni so sor thar pa'i sdom pas bsdus pa'i rnam par rig byed ma yin pa ni rnam par rig byed kyis byed la /
bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pas bsdus pa'i rnam par rig byed ma yin pa de ni sems kyis byed de ting nge 'dzin gyis byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
de ltar na bya ba yin zhes bya ba ni las su sgrub pa yin no /
bya ba'i rgyu yin zhes bya ba ni bya ba'i rgyu yin pa'i phyir te sdom pa la gnas pa na sdom pa kun du bsrung ba'i phyir rnam par rig byed kyi mtshan nyid kyi bya ba rtsom mo /
kriyāphalatvāc ceti /
vijñaptilakṣaṇāyāḥ kriyāyāḥ phalatvād ity arthaḥ
bya ba'i 'bras bu yin pa'i phyir zhes bya ba ni rnam par rig byed kyi mtshan nyid kyi 'bras bu yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
samādhisaṃbhūtā kathaṃ kriyā bhavati /
samādhijāyāś cetanāyāḥ phalatvāt sāpi kriyā /
prātimokṣasaṃvarādhikārād vā /
na tatra cittāḥ
ting nge 'dzin las byung ba ji ltar bya ba yin na de yang ting nge 'dzin las skyes pa'i sems pa'i 'bras bu yin pa'i phyir bya ba yin no /
yang na so sor thar pa'i sdom pa'i skabs yin pa'i phyir ro /
evaṃ tāvad aviśeṣeṇa prātimokṣasaṃvaraḥ saṃśabdyata iti /
ādyo 'pi kṣaṇo dvitīyādayo 'pi ca kṣaṇāḥ prātimokṣasaṃvara ity ucyate
de ltar re zhig bye brag med par so sor thar pa'i sdom pa yang dag par bstan to zhes bya ba ni skad cig ma dang po dang skad cig ma gnyis pa la sogs pa yang so sor thar pa'i sdom pa yin no zhes brjod pa yin no /
prātimokṣasvabhāvas tv ādyakṣaṇa eva /
tadartham āha /
punaḥ ādye vijñaptyavjñaptī prātimokṣa ity ucyate /
pāpasya tena pratimokṣaṇād iti /
prathamenaiva kṣaṇena pāpaṃ pratimokṣate /
utsṛjyate tyajata ity arthaḥ /
pratimokṣa iti prāpte prātimokṣa iti vacanaṃ svārthe vṛddhividhānāt /
svārthe pratyaye kṛte vṛddhikaraṇād ity arthaḥ /
vaikṛtavaiśasavat /
yathā vikṛtam eva vaikṛtam /
viśasam eva māraṇaṃ vaiśasaṃ /
evaṃ pratimokṣa eva prātimokṣa iti
so sor thar pa ni skad cig ma dang po kho na yin pas de'i phyir yang /
dang po'i rnam rig rnam rig min /
so sor thar zhes bya'o zhes bya ba smos so /
des sdig pa las so sor thar pa'i phyir zhes bya ba ni skad cig ma dang po kho nas sdig pa las so sor thar par 'gyur ro /
spang ba'i phyir zhes bya ba ni bor ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
so sor thar pa'i sdom pa zhes kyang bya zhes bya ba ni 'di ni so sor thar pa yang yin la lus dang ngag dag sdom pa'i phyir sdom pa yang yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
prātimokṣasaṃvara ity apīti /
prātimokṣaś cāsau saṃvaraś ca
las kyi lam zhes bya'o zhes bya ba ni las kyi lam dngos zhes bya ba'i tha tshig go /
kāyavācoḥ saṃvaraṇārtha ity arthaḥ /
karmapatha ity apy ucyata iti
skad cig ma gnyis pa la sogs pa la ni so sor thar pa'i sdom pa'i sdom kho na yin te /
maulaḥ karmapatha ity arthaḥ /
dvitīyādiṣu kṣaṇeṣu prātimokṣasaṃvara eva
so sor thar pa dang 'dra ba'am so sor thar pa las skyes pa'i sdom pa ni so sor thar pa'i sdom pa'o /
prātimokṣajātīyaḥ prātimokṣād vā jātaḥ saṃvaraḥ prātimokṣasaṃvaraḥ /
na prātimokṣaḥ /
yasmāt na tena pāpaṃ pratimokṣate
so sor thar pa ni ma yin te /
'di ltar skad cig ma dang po kho nas thar par byas zin pa'i phyir des sdig pa las so sor thar par mi byed pas so /
prathamakṣaṇa eva pratimokṣitatvāt /
(IV /
19) aṣṭāv eva nikāyā ity avadhāraṇe pṛcchati
ris brgyad kho nar zad do zhes nges par gzung ba dang yang phyi rol pa rnams la zhes bya ba rgyas par 'dri bar byed de /
kiṃ khalu bāhyakānām iti vistaraḥ /
samādānaśīlam iti viśeṣaṇaṃ
yang dag par blangs pa'i tshul khrims zhes khyad par du byas pa ni tshul khrims rnam pa gnyis yod pa'i phyir ro /
śīladvaividhyāt /
dvividhaṃ hi śīlaṃ /
samādānaśīlaṃ dharmatāpratilaṃbhikaṃ ca
tshul khrims ni rnam pa gnyis te /
yang dag par blangs pa'i tshul khrims dang chos nyid kyis thob pa'o /
tatra samādānśīlaṃ yad gṛhyate /
(Abhidh-k-vy 370) idaṃ cedaṃ ca na kariṣyāmīti /
dharmatāpratilaṃbhikaṃ dhyānasaṃvaro 'nāsravasaṃvaraś ca
de la yang dag par blangs pa'i tshul khrims ni 'di dang 'di mi bya'o zhes mnos pa gang yin pa'o /
chos nyid kyis thob pa ni bsam gtan gyi sdom pa dang zag pa med pa'i sdom pa'o /
bhavasaṃniśritatvād iti /
mokṣārthinām api teṣāṃ mithyādṛṣṭyādyupahatatvāt /
bhavaviśeṣa eva ca teṣāṃ keṣāṃcin mokṣa iti
srid pa la brten pa'i phyir zhes bya ba ni de dag thar pa don du gnyer du zin kyang log par lta ba la sogs pas nyams pa'i phyir dang de dag kha cig srid pa'i khyad par kho na la thar pa yin par sems pas srid pa la brten pa'i tshul khrims kho na yin no /
bhavasaṃniśritam eva śīlaṃ /
tato 'sti teṣāṃ samādānaśīlaṃ
de'i phyir de dag la yang dag par blangs pa'i tshul khrims yod kyi /
na prātimokṣasaṃvara iti so sor thar pa'i sdom pa ni ma yin no /
sāmantakam apy atra dhyānaṃ kṛtvocyata iti /
yasmāt sāṃantake 'pi dhyānasaṃvaro 'nāsravasaṃvaraś ceṣyate /
tasmād dhyānasāmantakam apy atra dhyānaśabdenocyata itīṣyate
'dir ni nyer bsdogs kyang bsam gtan du brjod nas bstan te zhes bya ba ni gang zhig phyir nyer bsdogs na yang bsam gtan gyi sdom pa dang zag pa med pa'i sdom pa yod par 'dod pa de'i phyir 'dir ni bsam gtan gyi nyer bsdogs kyang bsam gtan zhes bya ba'i sgrar brjod pa yin no /
kyang zhes bya ba'i sgras ni dngos gzhi yang bsdu bar bya ba de kho na yin no /
apiśabdān maulam api gṛhyata eva /
sahabhūhetāv ucyamāna iti /
caittā dvau saṃvarau teṣām ity atra /
trayāṇām iti
lhan cig 'byung ba'i rkyen bshad par zhes bya ba ni /
sems pa dang ni sdom gnyis dang /
de dag gi ni zhes bya ba dor ro /
prātimokṣasaṃvaradhyānasaṃvarānāsravasaṃvarāṇāṃ /
anyacittācittakasyāpy anuvṛtter iti /
vikṣiptācittakasyāpīti vacanāt /
(IV /
20ab) anāgamya iti grahaṇaṃ kāmāvacarasyaiva dauḥśīlyasya pratipakṣatvāt /
ānaṃtaryamārgeṣv iti /
teṣāṃ prahāṇamārgatvāt /
tatsamutthāpakānām iti
gsum po 'di dag las zhes bya ba ni so sor thar pa'i sdom pa dang bsam gtan gyi sdom pa dang zag pa med pa'i sdom pa rnams las so /
sems gzhan dang ldan pa dang sems med pa'ang rjes su 'jug pa'i phyir ro zhes bya ba ni rnam par g yeng sems med pa'i yang /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
mi lcogs pa med la zhes bya ba smos pa ni 'dod pa na spyod pa'i 'chal ba'i tshul khrims kho na las so sor thar pa'i phyir ro /
bar chad med pa'i lam dgu dag tu zhes bya ba ni de dag spong ba'i lam yin pa'i phyir ro /
dauḥśīlyasamutthāpakānām /
ata eveti /
yasmād anāgamyānantaryamārgeṣv eva tadvyavasthānaṃ
de kun nas slong bar byed pa zhes bya ba ni 'chal ba'i tshul khrims kun nas slong bar byed pa'o /
tasmāc catuḥkoṭikaṃ kriyate /
prathamā koṭir anāgamyānantaryamārgavarjyo dhyānasaṃvaraḥ
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni gang gi phyir mi lcogs pa med pa'i bar chad med pa'i lam dag la de rnam par gzhag pa de'i phyir mu bzhir bya ste /
anāgamyabhūmikeṣu vimuktiprayogaviśeṣamārgeṣu maulaprathamadhyānādiṣu vā caturthād dhyānād ānantaryavimuktiprayogaviśeṣamārgeṣu yo dhyānasaṃvaraḥ /
ayaṃ dhyānasaṃvaro na prahāṇasaṃvaraḥ /
tena dauḥśīlyasya tatsamutthāpakānāṃ ca kleśānām aprahāṇāt /
dvitīyānāgamyānantaryamārgeṣv anāsravasaṃvaraḥ /
ayaṃ prahāṇasaṃvaraḥ tenaiva dauḥśīlyādiprahāṇāt /
na dhyānasaṃvaro 'nāsravatvāt /
tṛtīyānāgamyānantaryamārgeṣu sāsravasaṃvaraḥ ayaṃ prahāṇasaṃvaraś ca tena dauḥśīlyādiprahāṇāt
mu dang po ni mi lcogs pa med pa'i bar chad med pa'i lam ma gtogs pa zag pa dang bcas pa'i bsam gtan gyi sdom pa ste mi lcogs pa med pa'i sa pa'i rnam par grol ba dang sbyor ba dang khyad par gyi lam dag la yod pa dang bsam gtan dang po la sogs pa bsam gtan bzhi pa'i bar dngos gzhi'i bar chad med pa dang rnam par grol ba dang sbyor ba dang khyad par gyi lam dag la bsam gtan gyi sdom pa yod pa gang yin pa ni bsam gtan gyi sdom pa yin gyi spong ba'i sdom pa ni ma yin te nges 'chal ba'i tshul khrims dang de kun nas slong bar byed pa'i nyon mongs pa rnams ni mi spong ba'i phyir ro /
gnyis pa ni mi lcogs pa med pa'i bar chad med pa'i lam dgu dag tu zag pa med pa ste /
'di ni de lta bu kho nas 'chal ba'i tshul khrims la sogs pa spong ba'i phyir spong ba'i sdom pa yin gyi bsam gtan gyi sdom pa ni ma yin te zag pa med pa yin pa'i phyir ro /
gsum pa ni mi lcogs pa med pa'i bar chad med pa'i lam dag tu thag pa dang bcas pa ste /
'di ni nges 'chal ba'i tshul khrims la sogs pa spong ba'i phyir spong ba'i sdom pa yang yin la /
dhyānasaṃvaraś ca sāsravasamādhijatvāt /
caturthī anāgamyānantaryamārgavarjyo 'nāsravasaṃvaraḥ
bsam gtan gyi sdom pa yang yin te /
zag pa dang bcas pa'i ting nge 'dzin las skyes pa'i phyir ro /
bzhi pa ni mi lcogs pa med pa'i bar chad med pa'i lam ma gtogs par zag pa med pa'i sdom pa ste /
ayaṃ na dhyānasaṃvaro 'nāsravatvāt /
nāpi prahāṇasaṃvaras tena dauḥśīlyādyaprahāṇāt
'di ni zag pa med pa yin pa'i phyir bsam gtan gyi sdom pa yang ma yin la spong ba'i sdom pa yang ma yin te /
des 'chal pa'i tshul khrims la sogs pa mi spong ba'i phyir ro /
sa punas tathaivānāgamyabhūmikeṣu vimuktiprayogaviśeṣamārgeṣu vistareṇa yo 'nāsravasaṃvaraḥ de yang de kho na bzhin du mi lcogs pa med pa'i sa pa'i rnam par grol ba dang sbyor ba dang khyad par gyi lam dag la yod pa nas rgyas par zag pa med pa'i sdom pa gang yin pa'o /
saṃvaraniyamenaivam uktam /
anyathāpy anye dharmā vaktavyāḥ syuḥ
sdom pa nges par bya ba'i phyir de skad du bshad do /
de lta ma yin na chos gzhan dag kyang brjod dgos par 'gyur ro; /
evaṃ syād anāsravasaṃvaro na prahāṇasaṃvara iti catuṣkoṭikaṃ de bzhin du zag pa med pa'i sdom pa yin la spong ba'i sdom pa ma yin pa yang yod ces bya ba mu bzhi ste /
prathamā koṭir anāgamyānantaryamārgavarjyo 'nāsravasaṃvaraḥ /
(IV /
20cd) manaḥsaṃvaro 'pi smṛtisaṃprajñānasvabhāvaḥ indriyasaṃvaro 'pi smṛtisaṃprajñānasvabhāva iti dvisvabhāvajñāpanārthaṃ [Tib
mu dang po ni mi lcogs pa med pa'i bar chad med pa'i lam ma gtogs pa zag pa med pa'i sdom pa'o /
yid kyi sdom pa yang dran pa dang shes bzhin gyi ngo bo nyid yin la; dbang po'i sdom pa yang dran pa dang shes bzhin gyi ngo bo nyid yin pas gnyis kyi ngo bo nyid yin par bstan pa'i phyir ro /
31] dvigrahaṇaṃ /
(Abhidh-k-vy 371) dvivacananirdeśād eva hi dvitvasiddhiḥ
yang gnyis zhes bya ba smos te /
gnyis kyi tshig tu bstan pa kho nas gnyis nyid 'grub pas so /
kathaṃ punar gamyate /
etāv evaṃsvabhāvād iti
'di dag de lta bu'i ngo bo nyid yin no zhes bya ba ji ltar shes she na; lung las te /
āgamāt /
anyatarā kila devatā bhikṣuṃ viṣayeṣv indriyāṇi vicārayantam avocat
lha zhig gis dge slong dbang po yul dag la rgyu ba zhig la 'di skad ces smras so /
bhikṣo bhikṣo vraṇaṃ mā kārṣīd iti dge slong rma 'byin par ma byed cig /
bhikṣur āha /
pidhāsyāmi devate
dge slong gis smras pa /
lha dgag par bya'o /
devatāha /
kuṃbhamātraṃ bhikṣo vraṇaṃ kṛtvā kena pidhāsyasi
lhas smras pa /
dge slong rma rdza ma tsam byung nas ji zhig gis dgag par byed /
bhikṣur āha /
smṛtyā devate pidhāsyāmi /
saṃprajanyena ceti
dge slong gis smras pa /
lha dran pa dang shes bzhin gyis dgag par bya'o zhes smras so zhes grag go /
(IV /
21, 22) sa yāvat tām avijñaptiṃ na tyajatīti /
śikṣānikṣepādi /
pūrvāt kṣaṇād ūrdhvam atītayeti
de ni ji srid du rnam par rig byed ma yin pa de mi gtong ba zhes bya ba ni bslab pa phul ba la sogs pas so /
prathame kṣaṇe vartamānasyaiva samanvāgato bhavatīty uktaṃ bhavati skad cig ma dang po phyin chad 'das pa dang zhes bya ba ni skad cig ma dang po la ni da ltar gyi kho na dang ldan pa yin no zhes bshad par 'gyur ro /
dhyānasaṃvaravān sadā atītājātayeti bsam gtan sdom dang ldan pa ni /
rtag tu 'das dang ma 'ongs dang /
dhyānasaṃvaravān kiṃ pṛthagjano 'thāryaḥ zhes bya ba bsam gtan gyi sdom pa dang ldan pa ci so so'i skye bo 'am /
ubhaya ity āha /
aviśeṣitatvāt /
so 'tītānāgatayā avijñaptyā samanvāgataḥ /
kiṃlakṣaṇayā /
dhyānasaṃvarādhikārād dhyānasaṃvaralakṣaṇayeti gamyate
'on te 'phags pa zhig yin zhe na smras pa /
khyad par du ma byas pa'i phyir gnyi ga yin te /
de ni 'das pa dang ma 'ongs pa'i rnam par rig byed ma yin pa dang ldan no /
mtshan nyid ji lta bu zhig dang zhe na /
bsam gtan gyi skabs yin pa'i phyir bsam gtan gyi sdom pa'i mtshan nyid dang zhes bya bar mngon no /
sa janmāntaratyaktam iti /
udāharaṇapradarśanaparam etat /
idaṃ janma tyaktam api hi gṛhyate
des ni skad cig ma dang po la yang tshe rabs gzhan dag tu gtong ba zhes bya ba 'di ni dper brjod pas rab tu bstan pa yin pas tshe 'di la gtong ba yang bsdu'o /
āryas tu prathame nābhyatītayeti 'phags ni dang po 'das dang min /
zhes bya ba ni /
āryaḥ sadātītājātayā avijñaptyā samanvāgataḥ 'phags pa ni rtag tu 'das pa dang ma 'ongs pa'i rnam par rig byed ma yin pa dang ldan no /
kiṃlakṣaṇayā /
anāsravayā /
āryādhikārāt /
ata evāha /
āryapudgalo 'py evam anāsravayeti /
ayaṃ tu viśeṣa iti /
tuśabdārthaṃ darśayati /
sa ca bhinnakramaḥ
mtshan nyid ji lta bu zhig dang zhe na /
'phags pa'i skabs yin pa'i phyir zag pa med pa dang zhes bya bar mngon no /
de nyid kyi phyir 'phags pa'i gang zag kyang zag pa med pa dang de bzhin du ldan no zhes bya ba smos so /
'di ni khyad par yin te zhes bya ba ni 'di zhes bya ba'i sgra'i don ston to /
de yang gzhan du bstan pa yin te /
prathame tu kṣaṇe duḥkhadharmajñānakṣāntikṣaṇe nābhyatītayā avijñaptyā samanvāgata ity arthaḥ skad cig ma dang po sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i skad cig ma dang po la ni 'das pa'i rnam par rig byed ma yin pa dang mi ldan no zhes bya ba'i tshig go /
kasmāt /
anādimati saṃsāre mārgasya pūrvam anutpāditatvāt
ci'i phyir zhe na /
thog ma med pa can gyi 'khor ba na /
nanu ca phalaprāptikāla indriyasaṃcārakāle 'pi vā pūrvamārgatyāge naivātītayā avijñaptyā samanvāgama iṣyate lam sngon ma bskyed pa'i phyir ro /
'bras bu thob pa'i dus sam dbang po 'pho ba'i dus na yang lam snga ma btang na 'das pa'i rnam par rig byed ma yin pa dang mi ldan pa kho nar 'dod pa ma yin nam zhe na /
evaṃ tarhi sa cāpi phalamārgasya prathamakṣaṇo bhavati /
tatra nātītayāvijñaptyā samanvāgato bhavati /
phalamārgasya pūrvam anutpāditatvād iti vyākhyātavyaṃ
de lta na 'o na ni 'bras bu'i lam de yang skad cig ma dang po yin la /
'bras bu'i lam sngon ma bskyed pa'i phyir de la 'das pa'i rnam par rig byed ma yin pa dang mi ldan no zhes bshad par bya ba yin no /
ācāryavasumitras tv asya codyasya parihāram āha /
anāsravasaṃvaro 'tra prakṛtaḥ
slob dpon dbyig bshes ni klan ka 'di 'i lan gdab pa'i phyir 'di skad ces 'chad de 'dir ni zag pa med pa'i sdom pa'i skabs yin la /
sa ca duḥkhadharmajñānakṣāntikāla eva labdhaḥ /
atas tena prathame kṣaṇe nātītena samanvāgato dvitīyādiṣv atītānāgateneti /
ūrdhvaṃ tu yo mārgāntaralābhaḥ /
tatrānāsravasaṃvarasādṛśyam astīti na tad ucyata iti /
tad iha sādṛśyam astīti na budhyāmahe /
kiṃ sāsravasaṃvaro 'stīty apekṣyedam ucyate
de yang sdug bsngal la chos shes pa'i dus nyid na thob pas de'i phyir skad cig ma dang po la 'das pa de dang mi ldan no /
gnyis pa la sogs pa la ni 'das pa dang ma 'ongs pa dang yang ldan no /
gong du 'am lam gzhan thob pa gang yin pa de la ni zag pa med pa'i sdom pa 'dra ba nyid yod pas de ni mi brjod do zhes zer ro /
'di la 'dra ba de yod do snyam ni mi mdzad de /
ci zag pa dang bcas pa'i sdom pa yod do zhes bya ba la ltos nas 'di brjod dam /
āho svid anāsravo 'stīti /
yadi sāsravo 'stīty abhiprīyate /
duḥkhadharmajñānakṣāntikāle 'pi so 'stīti nātītayā samanvāgata iti pratiṣedhānupapattiḥ
'on te zag pa med pa yod do zhes bya ba la ltos nas yin /
gal te zag pa dang bcas pa yod do zhes bya ba la ltos pa yin par 'dod na ni de sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i dus na yang yod pas 'das pa dang mi ldan no zhes dgag pa 'thad pa ma yin no /
atha phalaprāptikāle 'tītānāsravasaṃvaro 'stīty abhiprīyate /
vihīnaḥ sa katham astīti śakyaṃ vaktum iti cintyo 'syābhiprāyaḥ
'on te 'bras bu thob pa'i tshe zag pa med pa'i sdom pa yod do zhes bya ba ltos pa yin par 'dod na ni nyams pa de ji ltar yod do zhes brjod par nus te /
de bas na 'di'i 'dod pa bsam par bya ba yin no /
mnyam gzhag 'phags lam gnas de gnyis /
samāhitāryamārgasthāv iti /
samāhitamārgasthaś ca laukikasamāhitamārgasthaḥ āryamārgasthaś ca
zhes bya ba ni mnyam par gzhag pa'i lam la gnas pa ste /
'jig rten pa'i mnyam par gzhag pa'i lam la gnas pa dang 'phags pa'i lam la gnas pa ni mnyam gzhag 'phags la ma gnas pa dag ste /
(Abhidh-k-vy 372) /
samāhitāryamārgasthau /
dhyānānāsravasaṃvarānvitāv ity arthaḥ
bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dang ldan pa dag ces bya ba'i tha tshig go /
atra cāryamārgābhirūḍha āryamārgastho veditavyo nausthanāyena 'dir 'phags pa'i lam la gnas pa ni grur zhugs pa'i tshul du 'phags pa'i lam la zhugs pa yin te /
tadyathā yo nāvam abhirūḍhaḥ /
sa nausthaḥ /
evaṃ ya āryamārgam abhirūḍhaḥ samāpannaḥ /
sa āryamārgasthaḥ /
anyathā hy āryamārgasamanvito 'py āryamārgastha iti kṛtvā /
prakṛtistho 'py āryo vartamānayā anāsravayā avijñaptyā samanvāgata iti prāpnoti
dper na gang zhig grur zhugs pa ste gru la gnas pa yin pa de bzhin du gang zhig 'phags pa'i lam la zhugs shing snyoms par zhugs pa de ni 'phags pa'i lam la gnas pa yin no /
de lta ma yin na 'phags pa'i lam dang ldan pa yang 'phags pa'i lam la gnas pa yin pas tha mal par 'dug pa'i 'phags pa yang da ltar gyi zag pa med pa'i sdom pa dang ldan par 'gyur ro /
anyaḥ punar evaṃprasaṃgaṃ pariharan vyācaṣṭe yang gzhan ni de lta bu'i nyes pa spang ba'i phyir 'di skad du 'chad par byed de /
ekaśeṣo 'tra kriyate /
samāhitaś ca samāhitāryamārgaś ca mārgau samāhitāryamārgau
'dir ni gcig lhag mar byas te mnyam par gzhag pa dang mnyam par gzhag pa'i 'phags pa ni mnyam par gzhag pa dang 'phags pa dag go /
de gnyis kyi lam dag ste /
tayoḥ sthitau de dag la gnas pa ni /
samāhitāryamārgasthau /
tau yathākramaṃ vartamānayā dhyānasaṃvarāvijñaptyānāsrava saṃvarāvijñaptyā ca samanvāgatau /
na tu vyutthitau
mnyam gzhag 'phags lam gnas de gnyis yin te /
go rims bzhin du da ltar gyi bsam gtan gyi sdom pa'i rnam par rig byed ma yin pa dang zag pa med pa'i sdom pa'i rnam par rig byed ma yin pa dang ldan no /
na tu tanmārgavyutthitau tayā vartamānayā samanvāgatau /
tasyāś cittānuparivartanīyatvāt /
evaṃ vyākhyāyate /
yac coditam ācāryasaṃghabhadreṇa
langs pa dag ni ma yin no zhes bya ba ni lam de las langs pa dag ni da ltar gyi de dang ldan pa ma yin te /
de ni sems kyi rjes su 'jug pa yin pa'i phyir ro /
katham avijñapteḥ pratyutpannatā āryamārgasthavacanād eva gamyate /
tatsamāpanna evāyaṃ /
na punas tatsamanvāgamavacanaprasaṃga iti cet
de ltar rnam par bshad na slob dpon 'dus bzangs kyis glengs pa 'phags pa'i lam la gnas pa zhes smos pa kho nas da ltar byung ba'i rnam par rig byed ma yin pa de ni de la snyoms par zhugs pa 'di kho na'i yin par ji ltar 'gyur te /
de dang ldan pa smos par thal bar mi 'gyur ba yang ma yin no zhe na /
ma yin te /
na /
dhyānādhikārāt /
tatravijñaptyabhāvāc ca
bsam gtan gyi skabs yin pa'i phyir dang de la rnam par rig byed ma yin pa med pa'i yang phyir ro /
(IV /
23ab) yo naivasaṃvaraṇāsaṃvare sthitas sa madhyastha iti /
yo na bhikṣvādiḥ
gang sdom pa yang ma yin sdom pa ma yin pa yang ma yin pa la gnas pa de ni bar ma la gnas pa ste zhes bya ba ni dge slong la sogs pa yang ma yin la /
na ca kaivartādiḥ /
sa madhyasthaḥ /
dauḥśīlyaśīlāṃgādisaṃgṛhīteti /
dauḥśīlyaṃ prāṇātipātādi /
śīlāṃgaṃ prāṇātipātaviratyādi /
yan nasaṃvaraṇāsaṃvarasaṃgṛhītam /
ādiśabdena stūpavandanākhaṭacapeṭādikriyāvijñaptir gṛhyate
nya pa la sogs pa yang ma yin pa de ni bar ma la gnas pa'o /
'chal ba'i tshul khrims dang tshul khrims kyi yan lag la sogs pas bsdus pa zhes bya ba la 'chal ba'i tshul khrims ni srog gcod pa la sogs pa'o /
tshul khrims kyi yan lag ni srog gcod pa spong ba la sogs pa'o /
(IV /
23cd,24ab) asaṃvarasaṃvarasthau pudgalāv akuśalakuśaladharmapratiṣṭhitāv ity anayor viparyayam asaṃbhāvayan pṛcchati /
kim asaṃvarastha iti vistaraḥ /
tau yāvad anuvartete iti /
prasādakleśavegau /
anyeṣv atītayāpīti /
dvitīyakṣaṇādiṣu atītayā /
(IV /
24cd, 25ab) kṣaṇād ūrdhvam ā tyāgād iti
sdom pa dang sdom pa ma yin pas ma bsdus pa gang yin pa ste /
stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni mchod rten la phyag 'tshal ba dang lcag dbyug dang thal lcag la sogs pa bsdu'o /
sdom pa ma yin pa dang sdom pa la gnas pa'i gang zag ni mi dge ba dang dge ba la gnas pa dag yin pas 'di gnyis la bzlog pa mi srid do snyam nas ci res 'ga' sdom pa ma yin pa la gnas pa zhes bya ba rgyas par 'dri ste /
de nyid ji srid du rjes su 'brang ba zhes bya pa ni rab tu dang ba dang nyon mongs pa dag gi shugs dag go /
gzhan dag tu ni 'das pa dang yang ldan no zhes bya ba ni skad cig ma gnyis la sogs pa'o /
ma btang bar du skad cig ma /
yo yasyās tyāgas tasmād ā tyāgāt tayātītayā vijñaptyā samanvāgataḥ phyin chad 'das ldan zhes bya ba ni gang zhig ji srid du ma btang ba gang yin pa de srid du 'das pa'i rnam par rig byed dang ldan no /
kathaṃ /
saṃvaralakṣaṇāyās tāvad vijñaptes tyāgaḥ śikṣānikṣepādibhiḥ /
tasmād ā tyāgād anayātītayā vijñaptyā samanvāgataḥ
ji lta zhe na re zhig sdom pa'i mtshan nyid kyi rnam par rig byed ni ji srid du bslab pa phul ba la sogs pas ma btang ba de srid du 'das pa'i rnam par rig byed dang ldan no /
asaṃvaralakṣaṇāyāḥ saṃvarasamādānādibhis tyāgaḥ /
tesmād ā tyāgād anayā samanvāgataḥ
sdom pa ma yin pa'i mtshan nyid ni ji srid du yang dag par len pa la sogs pas ma btang ba de srid du 'das pa dang ldan no /
naivasaṃvaranāsaṃvaralakṣaṇāyāḥ prasādakleśavegacchedādibhis tyāgaḥ /
tasmād ā tyāgād anayā samanvāgata iti /
yo hi saṃvarādyavijñaptisamanvāgataḥ
sdom pa yang ma yin /
sdom pa ma yin pa yang ma yin pa'i mtshan nyid ni ji srid du rab tu dang ba dang nyon mongs pa'i shugs chad pas ma btang ba de srid du 'das pa dang ldan te /
gang zhig sdom pa la sogs pa'i rnam par rig byed dang ldan pa de ni /
so 'vaśyaṃ maulakarmapathasvabhāvayā kṣaṇād ūrdhvam atītayāvijñaptyā samanvāgataḥ gdon mi za bar skad cig ma dang po phyin chad 'das pa'i rnam par rig byed las kyi lam dngos te ngo bo nyid dang ldan no /
anāgatayā tu vijñaptyā na kaścit (Abhidh-k-vy 373) samanvāgata iti ma 'ongs pa'i rnam par rig byed dang ni su yang mi ldan no zhes bya ba ni sems kyi rjes su 'jug pa ma yin pa'i phyir ro; /
cittānanuparivartanīyatvāt /
cittasyāpīti /
cittasyāpi tarhi nivṛtāvyākṛtasya mā bhūt prāptiḥ
sems kyi dang yang zhes bya ba ni 'o na ni bsgribs la lung du ma bstan pa'i sems kyi thob pa yang rjes su mi 'brel bar 'gyur ro /
de ni de lta ma yin te zhes bya ba ni /
anubandhinī mā bhūd ity arthaḥ /
kasmād ity āha
sems kyi thob pa yang rjes su ma 'brel par 'gyur ro zhes gang smra ba'o /
ci'i phyir zhe na smras pa /
jaḍā hi vijñaptir anālambanatvāt /
parataṃtra ca cittaparatantratvāt
rnam par rig byed ni dmigs pa med pa'i phyir blun pa yang yin la sems la rag las pa'i phyir gzhan gyi dbang yang yin no /
na caivaṃ cittam iti /
na jaḍaṃ /
na parataṃtraṃ cety arthaḥ
sems ni de lta ma yin zhes bya ba ni blun pa yang ma yin la gzhan gyi dbang yang ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
kasmāt /
tadviparyayāt sā durbalena nivṛtāvyākṛtena cittenotthāpitā durbalatarā bhavatīti /
(IV /
25cd) maulasaṃgṛhītatvād iti /
cetanāyāḥ tadarthatvāt /
(IV /
26) vijñaptyaivānvitaḥ kurvan madhyastho mṛducetana iti
ci'i phyir zhe na /
de las bzlog pa yin pa'i phyir ro /
bsgribs la lung du ma bstan pa'i sems nyam chung dus bslang ba de ni ches nyam chung bar 'gyur ba yin no /
bam po sum cu rtsa gnyis pa /
dngos kyis bsdus pa'i phyir las kyi lam yin no zhes bya ba ni sems ni de'i ched yin pa'i phyir ro /
bar mdor gnas sems zhan pas /
byed pa rnam rig nyid dang ldan /
zhes bya ba la /
madhyasthagrahaṇaṃ saṃvarāsaṃvarasthanirāsārthaṃ /
saṃvarāsaṃvarasthā hi vijñaptyavijñaptibhyām avaśyaṃ samanvāgatāḥ
bar ma dor gnas zhes bya ba smos pa ni sdom pa dang sdom pa ma yin pa la gnas pa bsal ba'i phyir te /
sdom pa dang sdom pa ma yin pa la gnas pa ni gdon mi za bar rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa dag dang ldan no /
mṛducetanagrahaṇaṃ tīvracetananirāsārthaṃ /
tīvracetanā hi vijñaptiṃ kurvann avijñaptiṃ samutthāpayet
sems zhan pa zhes bya ba smos pa ni sems drag po stsal ba'i phyir te /
sems drag pos ni rnam par rig byed byed pa na rnam par rig byed ma yin pa kun nas slong bar byed do /
prāg evāvyākṛtam iti /
mṛdvyā cetanayā prāg evāvyākṛtaṃ kurvan
lung du ma bstan pa lta smos kyang ci dgos zhes bya ba smos pa ni sems zhan pas lung du ma bstan pa byed pa na lta smos kyang ci dgos te /
yatra hi mṛdvyā cetanayā kuśalam akuśalaṃ vā kurvan naivasaṃvaranāsaṃvare sthito vijñaptyaiva samanvāgato bhavati avijñapter anutpādāt /
prāg evāvyākṛtaṃ kurvan sutarāṃ vijñaptyaivāsau samanvāgato nāvijñaptyā
gong du sdom pa yang ma yin sdom pa ma yin pa yang ma yin pa la gnas pa sems zhan pas dge ba 'am mi dge ba byed na yang rnam par rig byed ma yin pa mi skyed pa'i phyir rnam par rig byed kho na dang ldan par 'gyur na lung du ma bstan pa byed na lta ci zhig smos te /
'di rnam par rig byed ma yin pa bskyed par dogs pa med pa'i phyir shin tu yang rnam par rig byed kho na dang ldan gyi /
avijñaptyutpādāśaṃkāyā abhāvāt /
anyatreti vistaraḥ /
anyatra saptabhya aupadhikebhyaḥ puṇyakriyāvastubhyaḥ /
karmapathebhyaś ca prāṇātipātādibhyaḥ
rnam par rig byed ma yin pa dang ni ma yin no /
ma gtogs so zhes bya ba rgyas par smos pa ni /
rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po bdun dang srog gcod pa la sogs pa'i las kyi lam ni ma gtogs te /
tatra hy avyākṛtam api kurvann avijñaptyā samanvāgato bhavati /
satatasamitaṃ carato vā tiṣṭhato vā vistareṇa yāvad upajāyata eva puṇyam iti sūtre vacanāt
de la ni lung du ma bstan pa byed na yang rig byed ma yin pa dang ldan par 'gyur te mdo las rgyu yang rung 'dug kyang rung zhes bya ba rtag tu rgyun mi 'chad par zhes bya ba nas bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur zhes bya ba'i bar 'byung ba'i phyir ro /
prāṇātipātādīṃś ca karmapathāṃ mṛducetanayāpi kurvan avijñaptyā samanvāgato bhavati srog gcod pa la sogs pa'i las kyi lam yang sems zhan pas byed pa na yang rnam par rig byed ma yin pa dang ldan par 'gyur ro /
yenāryapudgaleneti vistaraḥ /
parivṛttajanmanāryapudgalena yadā na tāvad vijñaptaṃ bhavati /
kalalādyavasthāyām ārūpyopapattau ca
'phags pa'i gang zag gang zhig ces bya brgyas par 'byung ba ni gang gi tshe 'phags pa'i gang zag tshe brjes pa nur nur po la sogs pa'i gnas skabs dang gzugs med pa'i khams su skyes pa na /
vijñaptaṃ vā punar vihīnam avyākṛtacittotthāpitavijñaptivihīnāc ca da dung rnam par rig byed ma byung ba 'am /
rnam par rig byed rnam par nyams na ste /
na hi tasyāḥ prāptir anubandhinī bhavati /
kṛtastūpādikasya vā
lung du ma bstan pa'i sems kyis bslang ba'i rnam par rig byed rnam par nyams na yang de'i thob pa rjes su 'brel par mi 'gyur ro /
tadvastucchedāt /
sa hi tadānīm avijñaptim api parityajati prāg eva vijñaptim iti
yang na mchod rten la sogs pa byas pa'i dngos po de chad pas de'i tshe des rnam par rig byed ma yin pa yang yongs su 'chor na rnam par rig byed lta smos kyang ci dgos /
āsv avasthāsu janmāntaraparivṛttāv āryapudgalo 'nāsravayaivāvijñaptyā janmāntaralabdhayā samanvāgato na vijñaptyā /
nanu ca pṛthagjanasyāpy ayaṃ vidhiḥ saṃbhavati
de bas na 'phags pa'i gang zag tshe gzhan du brjes pa ni gnas skabs de dag tu tshe rabs gzhan na thob pa'i zag pa med pa'i rnam par rig byed ma yin pa kho na ldan gyi rnam par rig byed dang ni ma yin no /
so so'i skye bo la yang tshul 'di srid pa ma yin nam zhe na /
saṃbhavati /
anāvaśyakatvāt tu pṛthagjano noktaḥ
srid pa kho na yin te /
so so'i skye bo ni gdon mi za ba ma yin pa'i phyir mi bshad de /
yo hi dhyānalābhī parivṛttajanmāntaraḥ rūpadhātāv akṛtavijñaptiḥ kṛtavijñaptivihīno vā /
sa eva tathā saṃbhavati nānya iti /
kāmāvacarasattvābhisaṃdhivacanād vā /
atha vā udāharaṇarūpa āryapudgala uktas tena pṛthagjano 'pi tathā grahītavyaḥ
bsam gtan thob pa tshe brjes pa gang zhig gzugs kyi khams su rnam par rig byed ma byas pa 'am /
rnam par rig byed byas nas rnam par rig byed med par gyur pa de kho na lta bur 'gyur gyi gzhan ni ma yin no /
yang na 'dod pa na spyod pa'i sems can las bsams nas smras pa yin no /
yang na 'phags pa'i gang zag ni dper brjod pa'i tshul du bshad pa yin pas des na so so'i skye bo yang de dang 'dra bar gzung bar bya'o /
de nyid kyi phyir /
ata eva /
vijñaptyaivānvitaḥ kurvan madhyastho mṛducetana (Abhidh-k-vy 374) /
ity atrokto 'nyatraupadhikapuṇyakriyāvastukarmapathebhya iti
bar ma dor gnas sems zhan pas /
byed na rnam rig nyid dang ldan /
zhes bya ba 'dir rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po dang las kyi lam dag ni ma gtogs so zhes bshad de /
sāvaśeṣam etad vacanam iti kṛtvā tshig 'di ni lhag ma dang bcas pa yin pa'i phyir ro /
evaṃ dve koṭī sūtrite prathamadvitīye tṛtīyacaturthyau tu yojye de ltar na mu dang po dang gnyis pa ni mdor byas pa yin no /
gsum pa dang bzhi pa ni sbyar bar bya ba yin te /
tṛtīyā saṃvarāsaṃvaramadhyasthās tīvrayā cetanayā kuśalam akuśalaṃ vā kurvantaḥ gsum pa ni sdom pa dang sdom pa ma yin pa la gnas pa dang bar ma dor gnas pa sems drag pos dge ba'am mi dge ba byed pa dag go /
caturthī yena janmāntaraparivṛttau pṛthagjanena na tāvad vijñaptaṃ bhavati /
vijñaptaṃ vā vihīnam iti /
(IV /
27) sahabhūtatvād iti
bzhi pa ni so so'i skye bo gang zhig tshe gzhan du brjes nas da dung du rnam par rig byed ma byung ba 'am rnam par rig byed nyams pa'o /
yasmād dhyānacittena saha bhavati dhyānasaṃvaraḥ /
paro vijñāpayatīti pratyāpayati
lhan cig 'byung ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar bsam gtan gyi sdom pa ni bsam gtan gyi sems dang lhan cig 'byung ngo /
pudgalād anya iti /
śrāmaṇeraśrāmaṇeryupāsakopāsikopavāsasaṃvarāḥ /
niyāmāvakrāntyā āryamārgāvatāraṇena /
paṃcakānām ājñātakauṇḍinyādīnāṃ /
ehibhikṣukayeti ehi bhikṣo cara brahmacaryam iti bhagavato vacane
gzhan gyi rnam par rig byed ces bya ba ni go bar byed pa'o /
gzhan dag ni gang zag las so zhes bya ba ni dge tshul dang dge tshul ma dang dge bsnyen dang dge bsnyen ma dang bsnyen gnas pa'i sdom pa dag go /
ehīti coktaḥ sugatena tāyinā muṇḍaś ca kāṣāyadharo babhūveti nges par 'jug pas zhes bya ba ni 'phags pa'i lam la 'jug pas so /
śāstur abhyupagamān mahākāśyapasyeti rten lnga po ni kun shes koondi n+ya la sogs pa'o /
mahākāśyapaḥ kila yāṃyāṃ devatāpratimāṃ vandate dge slong tshur shog ces byas pas zhes bya ba ni bcom ldan 'das kyis dge slong tshur shog /
sāsā sphuṭati /
tasya mahānubhāvāt /
sa bhagavantam upasaṃkramya na vandate /
māsya rūpavināśo bhūd iti
tshangs par spyad pa spyod cig ces bka' stsal pas te /
bder gshegs skyob pas tshur shog ces gsungs pas /
tam abhiprāyaṃ viditvā bhagavāṃś codayati sma /
vandasva kāśyapa tathāgatam iti /
tena bhagavān vanditaḥ /
tataḥ sa bhagavato rūpam avikopitaṃ dṛṣṭvā ayaṃ me śāsteti sa bhagavantam abhyupagatād [Tib
mgo yang byi zhing chos gos gyon par gyur /
ces 'byung ba lta bu yin no /
ston par khas blangs pa ni 'od srungs chen po'o zhes bya ba ni 'od srungs chen po de ni mthu che ba'i phyir lha'i gzugs gang dang gang la phyag byas pa de dang de gas so /
35]a asyopasaṃpad iti /
praśnārādhanena sodāyina iti /
sodāyinā praśnavisarjanena bhagavān ārādhitas tenārādhanena tasyopasaṃpat
de bcom ldan 'das kyi thad du song nas 'di'i gzugs zhig par gyur na mi rung ngo snyam nas phyag ma byas pa dang bcom ldan 'das kyis de'i bsam pa thugs su chud nas /
'od srungs khyod de bzhin gshegs pa la phyag 'tshol cig ces glengs so /
gurudharmābhyupagameneti /
aṣṭau gurudharmāḥ /
bhikṣor antikād bhikṣuṇīnām upasaṃpat bhikṣuṇībhāvaḥ
de nas bcom ldan 'das la phyag byas pa dang de nas bcom ldan 'das kyis gzugs su ma gyur par mthong bas /
anvardhamāsam avavādo grāhyo bhikṣor antikāt bcom ldan 'das 'di ni bdag gi ston pa yin no zhes khas blangs te /
abhikṣuke āvāse varṣā nopagantavyā de khas blangs pas 'di bsnyen par rdzogs par gyur to zhes grag go /
pravāraṇāyām ubhayasaṃghas tribhiḥ sthānaiḥ pravārayitavyaḥ /
na codayitavyo bhikṣur āpattim āpannaḥ nākroṣṭavyaḥ
dris pas mnyes pa ni legs sbyin no zhes bya ba ni legs sbyin gyis smras pa'i lan btab pas bcom ldan 'das mnyes par gyur te /
gurudharmāpattau mānāpyam ardhamāsaṃ caritavyaṃ mnyes pa des na 'di bsten par rdzogs par gyur to; /
varṣaśatopasaṃpannayāpy bhikṣuṇyā tatkṣaṇopasaṃpanno bhikṣur vandyaḥ /
na ca bhikṣuṇyā kvacid bhikṣuś codayitavyaḥ /
ity evamādayaḥ /
eṣām abhyupagamena tasyā upasaṃpat /
dūtena dharmadinnāyā iti /
tayā kilāntaḥpuragatayaiva pravrajyārthaṃ buddhāya dūtaḥ preṣita iti /
vinayadharapañcameneti /
catvāro bhikṣavaḥ saṃghaḥ /
tatra jñaptivācakena paṃcamenopasaṃpādyate pratyantikeṣu janapadeṣu /
madhyameṣu tu janapadeṣu daśamena jñaptivācakenopasaṃpādyate /
ṣaṣṭibhadravargapūgopasaṃpāditānām iti /
bhadro varga eṣām iti /
bhadravargāṇāṃ ṣaṣṭiḥ kulaputrāḥ /
teṣāṃ pūgena samūhenopasaṃpāditānāṃ /
śaraṇagamanatraivācikena buddhaśaraṇaṃ gacchāma iti trirvacanenopasaṃpat /
teṣāṃ nāvaśyaṃ vijñaptyadhīna iti /
teṣāṃ vinayadharāṇām idam mataṃ /
nāvaśyaṃ vijñaptyadhīnaḥ prātimokṣasaṃvara (Abhidh-k-vy 375) iti /
buddhaprabhṛtīnām avijñaptidhīnatvāt /
atha vā teṣām iti yeṣāṃ vijñaptir nāsty upasaṃpatkriyāyāṃ /
(IV /
28ab) saṃvṛter iti saṃvarasya
bla ma'i chos khas blangs pas zhes bya ba ni bla ma'i chos brgyad po dge slong ma bsnyen par rdzogs nas lo brgya lon pas kyang dge slong bsten par rdzogs ma thag pa la phyag bya ba dang dge slong mas gang du yang dge slong gi skyon gleng par mi bya zhes bya ba de lta bu la sogs pa ste /
de dag khas blangs pas de bsnyen par rdzogs par gyur to /
'di skad du dge slong las bsnyen par rdzogs shing dge slong ma'i dngos por bya ba dang zla ba phyed cing dge slong ma la gdams ngag mnod par bya ba dang dbyar dge slong med pa'i gnas su 'gro bar mi bya ba dang dgag dbye'i tshe gnyi ga'i dge 'dun la gnas gsum gyis dgag dbye bya ba dang dge slong gi ltung ba gleng bar mi bya ba dang ltung ba byung ba la khro bar mi bya ba dang bla ma'i chos kyi ltung ba byung na zla ba phyed du mnyes par bya spyad par bya ba dang bsnyen par rdzogs nas lo brgya lon pas dge slong gsar bu la phyag bya ba zhes bya ba brgyad yin no zhes 'chad do /
pho nyas ni chos sbyin no zhes bya bas ni des btsun mo'i 'khor gyi nang na 'dug bzhin du rab tu 'byung ba'i phyir bcom ldan 'das kyi spyan sngar pho nya btang ngo zhes grag go /
'dul ba 'dzin par gtogs pa lngas /
zhes bya ba ni dge slong gi dge 'dun bzhi ste /
de la yul mtha' 'khob dag tu ni gsol ba brjod par gtogs pa lngas bsnyen par rdzogs par 'gyur ro /
yul dbus dag tu ni gsol ba brjod par gtogs pa bcus bsnyen par rdzogs par 'gyur ro /
sde bzang drug cu'i tshogs kyis bsnyen par rdzogs par byas pa rnams zhes bya ba ni 'di dag la ste bzang po yod pas na rigs kyi bu sde bzang po drug cu zhes bya ba yin te /
de dag gi tshogs te tshan gyis bsnyen par rdzogs par byas pa rnams so /
skyabs su 'gro ba lan gsum bzlas ba ste sangs rgyas la skyabs su 'gro'o zhes bya ba ni lan gsum brjod pas bsnyen par rdzogs par gyur to; /
de dag gi so sor thar pa'i sdom pa ni gdon mi za bar rnam par rig byed la rag las pa ma yin no zhes bya ba ni 'dul ba 'dzin pa de dag gi 'dod ba 'di ltar na so sor thar pa'i sdom pa thob pa rnam par rig byed la rag las par nges pa med de /
sangs rgyas la sogs pa rnam par rig byed la rag ma las pa'i phyir ro /
yang na de dag gi zhes bya ba ni gang dag gi ltar na bsnyen bar rdzogs par bya ba la rnam par rig byed med pa'i ltar na'o /
kālo nityaḥ padārtho 'stīty eke sdom pa zhes bya ba ni bsdam par bya ba'o /
tadāśaṃkayā pṛcchati /
kālo nāma ka eṣa dharma iti /
kāla ity asyābhidhānasya kim abhidheyam ity arthaḥ
kha cig dus zhes bya ba rtag pa'i dngos po zhig yod do zhes zer bas de las bsams nas dus zhes bya ba'i dus de ji zhig yin zhes dri bar byed de dus zhes rjod pa'i brjod par bya ba ji zhig yin zhes bya ba'i tha tshig go /
saṃskāraparidīpanādhivacanam etad iti /
saṃskārāṇām atītānāgatapratyutpannānām abhidyotakaṃ nāmeti
de ni 'du byed yongs su ston pa'i tshig bla dags yin zhes bya ba ni 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba'i 'du byed rnams ston par byed pa'i ming yin no zhes bya ba ste /
tadyathātītaḥ kālo yāvat pratyutpanna iti traiyadhvikāḥ saṃskārā eva gamyaṃte /
tena ca tatrāprayogād iti
'di lta ste 'das pa'i dus nas da ltar byung ba zhes bya ba'i bar lta bu 'du byed dus gsum pa kho na yin par go bar byed do /
tena visabhāgenāśrayeṇa tatra samādāne aprayogāt /
asmaraṇāc ca tenāśrayeṇa tatsamādānaṃ na samarati
des kyang der sbyor ba ma byas pa'i phyir zhes bya ba ni skal ba mi 'dra ba'i lus des yang dag par blangs pa der sbyor ba ma byas pa'i phyir ro /
vaibhāṣika āha /
kutas tv etad evaṃ tarkyate /
yathānantaram uktaṃ /
ācārya āha /
pareṇāpi saṃvarotpattau yuktyavirodhād iti /
nātra yuktir virudhyate /
yathā jīvitād ūrdhvaṃ saty api samādāne saṃvarotpattau yuktivirodho visabhāgāśrayatvād ity evamādi /
na kālāntaravipannam eti ahorātrādiyāvatkriyāśayena
mi dran pa'i phyir zhes bya ba ni /
'di ltar lus de yang dag par blangs pa de mi dran no /
bye brag tu smra bas smras pa /
de ji skad bshad ma thag pas de lta ga la nus slob dpon gyis phyin chad sdom pa skye ba la yang rigs pa dang 'gal ba ni med pa'i phyir zhes bya ba smos te 'di la ni ji ltar yang dag par blangs pa yod kyang shi ba'i 'og tu lus skal ba mi 'dra ba'i phyir sdom pa skye bar rigs pa dang 'gal lo zhes bya ba la sogs pa lta bu dang rigs par 'gal ba med do /
(IV /
28cd) avijñaptivad asaṃvaro 'pi nāsti dravyata iti /
yathā nāsty avijñaptir dravyata iti pratipāditaṃ /
tathā asaṃvaro 'pi na dravyato 'sti /
cetanāvyatirikta ity abhiprāyaḥ
sdom pa ma yin pa yang rnam par rig byed ma yin pa bzhin du rdzas su ni med ces bya ba ni ji ltar rnam par rig byed ma yin pa rdzas su med do zhes bsgrub pa de bzhin du sdom pa ma yin pa yang sems las ma gtogs pa rdzas su med do snyam du bsams pa yin no /
sdig pa byas pa'i bsam pa zhes bya ba ni sdig pa bya bar 'dod pa zhes bya ba'i tha tshig go /
pāpakriyābhisaṃdhir iti /
pāpakriyābhiprāya ity arthaḥ
rjes su 'brel pa dang bcas pa zhes bya ba ni bag chags dang bcas pa zhes bya ba'i don te /
sānubandha iti savāsana ity arthaḥ /
savāsanaś cetanāviśeṣo 'saṃvara ity arthaḥ
sdom pa ma yin pa ni bag chags dang bcas pa'i sems pa'i khyad par yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
yato 'nubandhāt tadvān asaṃvaravān ity ucyate /
asaṃvarika ity arthaḥ /
tasyānirākṛtatvāt /
tasyābhisaṃdheḥ sānubandhasyānirākṛtatvāt /
tadviruddhayā cetanayānupahatatvād ity arthaḥ /
(IV /
29) sa bhuktvāpi gṛhṇīyād iti
rjes su 'brel pa des na de ma spangs pa'i phyir ro zhes bya ba ni bsam pa rjes su 'brel pa dang bcas pa ma spangs pa'i phyir te /
de dang 'gal ba'i sems pas ma bcos pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go; /
thal mo bsnol ba zhes bya ba ni mthe bo ma gtogs pa'i sor mo bzhi lag pa cig shos kyi mthe bo dang mdzub mo'i bar du bkod pa'i phyir thal mo bsnol ba yin no /
de dang ldan zhing sdom pa ma yin pa dang ldan pa zhes bya ste sdom pa ma yin pa can zhes bya ba'i tha tshig go /
sūryodaya eva saṃvara uttiṣṭhate /
samādānaniyamacittasyotthāpakatvāt /
bhuktvāgrahaṇaṃ tv abhivyaktyarthaṃ
des ni zan zos kyang mnos par bya'o zhes bya ba ni sdom pa ni slong bar byed pa yang dag par len par nges pa'i sems yin pa'i phyir nyi ma 'char ba'i tshe kho na skye'o /
kapotakam iti /
aṃguṣṭharahitasyāṃgulicatuṣkasyeturahastāṃguṣṭhapradeśinyor antarālavinyasanāt kapotakaḥ
zan zos nas mnod pa ni bsal bar bya ba'i phyir ro /
tshul khrims ni phas pham pa med pa dang dge 'dun gyi lhag ma la sogs pa med pa'o /
(IV /
30) śīlaṃ pārājikābhāvaḥ saṃghavaśeṣādyabhāvaḥ /
vratam iti niyamaḥ /
tadabhāvād ity akālabhojanāt /
ubhayaṃ na syād iti /
smṛtiḥ saṃvegaś ca
brtul zhugs zhes bya ba ni nges pa'o /
de med na zhes bya ba ni dus su za ba med na'o /
gnyi ga yang med do zhes bya ba ni dran pa dang skyo ba'o /
na tu teṣām iti vistareṇācāryo vaibhāṣikamataṃ yuktyā virodhayati /
na tu teṣām eva samyagdṛṣṭyādīnāṃ samyagdṛṣṭidharmapravicayasaṃbodhyaṃgasamādhīnāṃ /
ta eva samyagdṛṣṭyādayo 'ṅgatvāga kalpaṃte
de dag nyid yang dag pa'i lta ba la sogs pa de dag nyid kyi yan lag tu rung ba ni ma yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni slob dpon bye brag tu smra ba'i gzhung lugs rigs pa dang 'gal bar ston pa yin te /
yang dag pa'i lta ba la sogs pa de dag nyid yang dag pa la sogs pa ste /
yang dag pa'i lta ba dang chos rnam par 'byed pa yang dag par byang chub kyi yan lag dang ting nge 'dzin rnams kyi yan lag nyid du rung ba ni ma yin te /
yujyanta ity arthaḥ mi rung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
kasmāt /
yuktivirodhāt /
pūrvakāḥ samyagdṛṣṭyādaya (Abhidh-k-vy 376) uttareṣāṃ samyagdṛṣṭyādīnām aṅgaṃ yadi syur iti vyavasthāpyate /
evam asyāṃ kalpanāyāṃ prathamakṣaṇotpanna āryamārgo nāṣṭāṃgaḥ syāt
ci'i phyir zhe na /
rigs pa dang 'gal ba'i phyir te gal te yang dag pa'i lta ba la sogs pa snga ma rnams phyi ma rnams kyi yan lag tu 'gyur ro zhes bya bar rnam par 'jog na ni de lta na yang rtog pa 'di la skad cig ma dang po la skyes pa'i 'phags pa'i lam yan lag brgyad par mi 'gyur te /
na hi tatra pūrvotpannā samyagdṛṣṭir aṅgam astīti de la yang dag pa'i lta ba'i yan lag sngar skyes pa med pas yan lag bdun par 'gyur ro /
saptāṅgaḥ syāt /
bodhyaṃgeṣv api paścimaḥ kṣaṇo na bodhyaṃgaṃ syāt
byang chub kyi yan lag dag la yang skad cig ma phyi ma byang chub kyi yan lag ma yin par 'gyur te /
na hy anyā pareṇa bodhir asti yasyās tad aṅgaṃ syāt 'og rol du gang zhig de'i yan lag tu 'gyur ba byang chub kyi yan lag gzhan ni yod pa ma yin no /
atha matam anāgatāyā bodhes tad aṃgam iti /
anāgatabodhir na syāt
'on te ma 'ongs pa'i byang chub de'i yan lag yin no zhes bya bar 'dod na ni ma 'ongs pa byang chub kyi yan lag ma yin par 'gyur te /
evaṃ samādhir yojyaḥ /
(IV /
31ab) anyatrājñānād iti
de bzhin du ting nge 'dzin la yang sbyar bar bya'o /
dātur grahītur vā vismaraṇād avyutpatteś ca /
saṃdigdhasya vipannāśayasya vānādarapūrvakaṃ śaraṇam avagacchataḥ saṃvaro notpadyata iti
mi shes pa ni ma gtogs so zhes bya ba ni 'bogs par byed pa'am mnod par byed pa brjed pa dang ma byang ba ste the tshom za ba dang log par zhugs pa'i bsam pa can ma gus pa sngon du 'gro bas skyabs su mi 'gro ba la ni sdom pa mi skye'o /
gṛhīti /
uddeśapadam /
avadātavasana iti
khyim pa zhes bya ba ni bstan pa'i tshig yin no /
nirdeśapadaṃ /
puruṣa iti /
uddeśapadaṃ /
puruṣendriyeṇa samanvāgata iti
gos dkar po bgos zhes bya ba ni bshad pa'i tshig yin no /
skyes pa zhes bya ba ni bstan pa yin no /
tannirdeśapadaṃ /
yadi na vinā saṃvareṇopāsako bhavati /
yat tarhi sūtra uktaṃ /
tad uktam iyatopāsako bhavatīti /
tat katham iti vākyaśeṣaḥ
pho'i dbang po dang ldan pa zhes bya ba ni bshad pa'i tshig yin te /
gal te sdom pa med par dge bsnyen ma yin na 'o na mdo las bshad pa 'di tsam gyis dge bsnyen du 'gyur ro zhes gsungs pa gang yin pa de ji lta bu zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
āha /
nāsty atra sūtravirodha iti /
[ mahānāmasūtrasya
'di la 'gal ba med do zhes bya ba smos pa 'di ni ming chen gyi mdo'o /
(IV /
31cd) uktis tu bhikṣuvad iti /
upāsakaśikṣāpadoktiḥ bhikṣur iva
bstan pa dge slong bzhin zhes bya ba ni dge bsnyen gyi bslab pa'i gzhi bstan pa ni dge slong gi dang 'dra ste /
yathaiva hi bhikṣur labdhasaṃvaro 'pi jñapticaturthena karmaṇā śikṣāpadāni yathāsthūlaṃ grāhyate pratyāyyate itaś cāmutaś ca pārājikādibhyas tava saṃvaraḥ /
anyāni ca te sabrahmacāriṇaḥ kathayiṣyantīti
ji ltar dge slong gsol ba dang bzhi'i las kyis sdom pa thob zin kyang khyod kyis kyang phas pham pa la sogs pa 'di dang 'di lta bu bsdam mo zhes bslab pa'i gzhi rnams che long du 'dzin du 'jug cing shes par byed la tshangs par spyod pa gzhan dag kyang khyod la ston par 'gyur ro zhes brjod pa lta bu yin no /
śrāmaṇeraś ca dge sbyong ci zhe na /
kiṃ /
śikṣāpadāni grāhyate labdhasaṃvaro 'pi pūrvaṃ /
yadaiva hi tenābhyupagatam aham evaṃnāmā taṃ bhagavantaṃ tathāgatam arhantaṃ samyaksaṃbuddha śākyamuniṃ śākyādhirājaṃ pravrajitam anupravrajāmi
bslab pa'i gzhi dag 'dzin du 'jug pa lta bu ste /
sngar gang gi tshe des bdag ming 'di zhes bgyi ba bcom ldan 'das de bzhin gshegs pa dgra bcom pa yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas sh'akya seng ge /
sh'akya'i rgyal po chen po de rab tu byung ba'i rjes su rab tu 'byung ste /
khyim pa'i rtags ni rab tu spang ngo /
gṛhasthaliṃgaṃ parityajāmi /
pravrajyāliṃgaṃ samādadāmi /
śramaṇoddeśaṃ māṃ dhāraya
rab tu byung ba'i rtags ni yang dag par len to /
bdag dge sbyong lags par gzung du gsol /
evaṃ yāvat trir apīti /
tathopāsako 'pi buddhaśaraṇaṃ gacchāmi
de skad du lan gsum gyi bar du yang brjod do zhes khas blangs pa nyid na sdom pa thob zin mod kyi /
yāvat saṃghaśaraṇaṃ gacchāmi bslab pa'i gzhi rnams 'dzin du 'jug go /
dvir api trir api /
ity anena labdhasaṃvaro 'pi punaḥ śikṣāpadāni grāhyate /
prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātāt prativiramāmīti vistareṇa /
(IV /
32abc) ekadeśakārī /
ya ekaṃ śikṣāpadaṃ rakṣati
de bzhin du dge bsnyen yang sangs rgyas la skyabs su mchi'o zhes bya ba nas dge 'dun la skyabs su mchi'o zhes bya ba lan gnyis lan gsum du yang zhes bya ba'i bar 'dis sdom pa thob zin mod kyi /
yang srog gcod pa spangs te srog gcod pa las slar ldog go zhes bya ba la sogs pa rgyas par bslab pa'i gzhi rnams 'dzin du 'jug pa yin no /
sna gcig spyod pa ni gang zhig bslab pa'i gzhi gcig bsrung ba'o /
pradeśakārī /
yo dve rakṣati
phyogs gcig spyod pa ni gang zhig gnyis bsrung ba'o /
yadbhūyaskārī /
yas trīṇi catvāri vā rakṣati
phal cher spyod pa ni gang zhig gsum mam bzhi bsrung ba'o /
paripūrṇakārī /
yaḥ paṃcāpi rakṣati
yongs su rdzogs par spyod pa ni gang zhig lnga char bsrung ba'o /
sa tatkārīty ukta iti /
ekadeśakārī yāvat paripūrṇakārīty arthaḥ
de ni spyod pa zhes gsungs par zad kyi zhes bya ba ni sna gcig spyod pa nas yongs su rdzogs par spyod pa'i bar zhes bya ba'i tha tshig go /
na hy evaṃ sūtrapāṭha iti /
na hy evaṃ mahānāmasūtrapāṭho yāvajjīvaprāṇāpetam ity uktaḥ
mdo'i tshig ni de lta ma yin no zhes bya ba ni ming chen gyi mdo las ni 'di skad du ji srid 'tsho'i bar du srog gcod spong ngo zhes mi 'byung ngo zhes bya ba yin no /
yathā mahānāmasūtrapāṭha iti /
kiyatā bhadanta upāsako bhavati
ji ltar ming chen gyi mdo las gsungs pa las byung ba bzhin te zhes bya ba ni btsun pa ji tsam gyis na dge bsnyen du 'gyur lags /
yataś ca mahānāman gṛhī vistareṇa yāvad upāsakaṃ māṃ dhārayeti /
iyatopāsako bhavatīti /
yatra tv eṣa pāṭha iti /
yatra sūtrāntare eṣa pāṭhaḥ
ming chen 'di ltar khyim pa zhes bya ba rgyas par bdag la dge bsnyen du gzung du gsol zhes tshig tu smra na 'di tsam gyis dge bsnyen du 'gyur ro zhes bya ba'i bar 'byung ba yin no /
yāvajjīvaṃ prāṇāpetaṃ śaraṇagatam abhiprasannam iti /
tatas te dṛṣṭasatyāḥ pudgalāḥ avetyaprasādānvayam avetyaprasādahetukaṃ prāṇair api (Abhidh-k-vy 377) jīvitahetor api saddharmopagamanaṃ darśayati /
abhavyā vayam enaṃ dharmaṃ parityaktum iti
gang las 'di skad du 'byung ba zhes bya ba ni mdo'i khyad par gang las 'di skad du nam 'tsho'i bar du srog dang sdom pa skyabs su song ba mngon par rab tu dang ba zhes 'byung ba der ni bden pa mthong ba'i gang zag de dag bdag cag gis ni chos 'di gtong du mi rung ngo zhes shes nas dad pa'i rgyus te shes nas dad pa'i rgyu las byung bas srog gi phyir yang srog la bab kyang dam pa'i chos la khas 'che bar ston pa yin no /
na tv eṣa lakṣaṇāpadeśaḥ saṃvarasya /
na tv anena sūtreṇa lakṣaṇam apadiśyata ity arthaḥ /
prāṇāpetaṃ tu na kvacit paṭhyata iti /
nāpi mahānāmasūtre /
nāpi dṛṣṭasatyasūtre /
kaś caitad aparisphuṭārthaṃ paṭhed iti /
madhyapadalopavikalpān na jñāyate
de sdom pa'i mtshan nyid ston pa ni ma yin no zhes bya ba ni mdo 'dis sdom pa'i mtshan nyid ston pa ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
srog gcod spong ba zhes bya ba ni gang nas kyang mi 'byung zhes bya ba ni ming chen gyi mdo las kyang mi 'byung la bden pa mthong ba'i mdo las kyang mi 'byung ngo /
kiṃ prāṇebhyo 'petaṃ prāṇair vā 'petaṃ prāṇapetaṃ /
utāho prāṇātipātādibhyo 'petaṃ prāṇāpetam iti /
praśna eva na yujyata iti /
yo 'yaṃ praśnaḥ kiyatā bhadantopāsaka ekadeśakārī bhavati /
yāvat paripūrṇakārīti /
eṣa praśno na yujyate
su zhig yongs su mi gsal ba'i don 'di 'don par byed ces bya ba ni bar gyi tshig mi mngon par byas pa yin par rtog pa'i phyir ci srog spong ba srog dag gis bor ba zhig gam srog las spang ba zhig yin nam 'on te srog spong ba srog gcod pa la sogs pa spong ba zhig yin zhes bya ba mi shes par 'gyur ro /
zhu ba nyid kyang mi 'thad na zhes bya ba ni btsun pa ji tsam gyis na dge bsnyen sna gcig spyod par 'gyur ba lags zhes bya ba nas yongs su rdzogs par spyod pa lags zhes bya ba'i bar gyis zhu ba gang yin pa'i zhu ba de mi 'thad do /
kuto visarjanam iti /
iha mahānāmann upāsakaḥ prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātāt prativirato bhavati
lan lta smos kyang ci dgos ming chen 'di na dge bsnyen srog gcod pa spangs nas srog gcod pa las slar log pa yin te /
iyatā mahānāmann upāsakaḥ śikṣāyām ekadeśakārī bhavati /
viśtareṇa dvābhyāṃ śikṣāpadābhyāṃ prativirataḥ pradeśakārī bhavati
ming chen 'di tsam gyis na dge bsnyen bslab pa las sna gcig spyod pa yin no zhes bya ba rgyas par bslab pa'i gzhi gnyis kyis spangs pa ni phyogs gcig spyod pa yin no /
tribhyaḥ prativirataḥ caturbhyo vā yadbhūyaskārī bhavati /
paṃcabhyaḥ prativirataḥ paripūrṇakārī bhavatīty etad visarjanaṃ suṣṭhu na yujyate
gsum mam bzhis spangs pa ni phal cher spyod pa yin no /
lngas spangs pa ni yongs su rdzogs par spyod pa yin no zhes bya ba'i lan 'di ltar shin tu yang mi rung ngo /
tanmātraśikṣāksamāṃ praty eṣa praśno yujyate iti /
ekasya śikṣāpadasya dvayos tataḥ pareṇa vā kṣamām iti
de tsam du bzod pa la ni zhu ba 'di rung ngo zhes bya ba ni bslab pa'i gzhi gcig gam gnyis sam de yan chad bzod pa la'o /
vināpi saṃvareṇopāsakaḥ prajñapita iti /
mahānāmasūtre /
yataḥ khalu mahānāmaṃ gṛhī avadātavasana ity evamādinā
dge bsnyen ni sdom pa med par yang btags kyi zhes bya ba ni ming chen gyi mdo las ming chen 'di ltar khyim pa gos dkar po bgos pa zhes bya ba de lta bu la sogs pa'o /
(IV /
32d) arhato 'pi mṛduḥ prātimokṣasaṃvaraḥ syād iti /
yadi samutthāpakam asya cittaṃ mṛdu syāt
dgra bcom pa la yang so sor thar pa'i sdom pa chung ngu yod la zhes bya ba ni gal te 'di'i kun nas slong bar byed pa'i sems chung ngu zhig yin par gyur na'o /
pṛthagjanasyādhimātra iti /
yady asyādhimātraṃ cittam iti
so so'i skye bo la yang chen po yod par 'gyur ro zhes bya ba ni gal te 'di'i sems chen po yin na'o /
anyatrājñānād iti /
dātur grahītuś ca /
tadanādaratas tu śaraṇagamanair vinā na syād upāsaka iti
mi shes pa ni ma gtogs so zhes bya ba ni 'bogs par byed pa dang nod par byed pa'o /
ma gus ba ni skyabs su 'gro ba med par dge bsnyen du mi 'gyur ro /
(IV /
33) buddhakarakān iti /
buddhaprajñaptihetūn /
ata evāha /
yeṣāṃ prādhānyena sa ātmabhāvo buddha ity ucyate
sangs rgyas su byed pa zhes bya ba ni sangs rgyas su gdags pa'i rgyu dag go /
de nyid kyi phyir gang dag gtso bor gyur pas sku de sangs rgyas zhes brjod ces bya ba smos te /
anye 'pi hi guṇā aprādhānyenāśritā bhavati /
yeṣāṃ vā lābheneti
yon tan gzhan dag kyang gtso bo ma yin par brten pa ni yod de /
kṣayajñānādayaḥ saparivārā iti /
ādiśabdenānutpādajñānam aśaikṣī ca samyagdṛṣṭir gṛhyate
gang dag brnyes pas zhes bya ba dang zad pa shes pa la sogs pa 'khor dang bcas pa la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mi skye ba shes pa dang mi slob pa'i yang dag pa'i lta ba bsdu'o /
saparivāragrahaṇenānāsravāḥ paṃca skaṃdhā gṛhyante 'khor dang bcas pa zhes bya ba smos pas ni zag pa med pa'i phung po lnga bsdu ba'o /
rūpakāyasya pūrvaṃ paścāc cāviśeṣād iti /
kiṃ /
na rūpakāyaṃ śaraṇaṃ gacchatīti saṃbandhaḥ
gzugs kyi sku ni snga ma dang phyi mar yang bye brag med pa'i phyir zhes bya ba ci zhe na gzugs kyi sku la skyabs su mi 'gro'o zhes bya bar sbyar te /
yādṛśo bodhisattvāvasthāyāṃ rūpakāyas tādṛśaḥ paścād apīti gzugs kyi sku ni byang chub sems dpa'i gnas skabs na ci 'dra ba phyis kyang de dang 'dra bas so /
lakṣaṇataḥ sarvabuddhān iti /
na kaṇṭhoktita ity abhiprāyaḥ /
mārgasyāvilakṣaṇatvād iti /
laukikasya mārgasya puṇyajñānasaṃbhāralakṣaṇasya lokottarasya ca kṣayajñānādilakṣaṇasyāvilakṣaṇatvāt tulyatvāt
mtshan nyid kyi sgo nas ni sangs rgyas thams cad la ste zhes bya ba ni zhal nas gsungs pa'i sgo nas ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
lam mtshan nyid mi 'dra ba med pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'jig rten pa'i lam bsod nams dang ye shes kyi tshogs kyi mtshan nyid dang 'jig rten las 'das pa zad pa mkhyen pa la sogs pa'i mtshan nyid mi 'dra ba med cing 'dra ba'i phyir sangs rgyas thams cad mtshan nyid 'dra'o zhes bya ba'o /
nāyurjātyādilakṣaṇānām /
atas tulyalakṣaṇāḥ sarve buddhā iti
sku tshe dang rigs la sogs pa mtshan nyid mi 'dra ba med pa'i phyir ni ma yin no /
saṃghībhavanty abhedyatvād iti /
sadevakenāpi lokena mārgaṃ praty abhedyatvāt saṃghībhavaṃti
mi phyed pa'i phyir dge 'dun du 'gyur ba zhes bya ba ni lha dang bcas pa'i 'jig rten gyis kyang lam las mi phyed pa'i phyir dge 'dun du 'gyur ba ste /
samagrarūpā bhavantīti /
lakṣaṇata iti /
pūrvavad (Abhidh-k-vy 378) vyākhyātavyaṃ
tshogs pa'i ngo bor 'gyur ba zhes bya ba'i tha tshig go /
mtshan nyid kyi sgo nas ni zhes bya ba ni snga ma bzhin du rnam par bshad par bya'o /
yo 'sau bhaviṣyatīti vistaraḥ /
tatra bhagavāṃs trapusabhallikau vaṇijāv āmaṃtrayate sma
gang yang ma 'ongs pa'i dus na dge 'dun zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de na bcom ldan 'das kyis tshong pa tra su sa dang ba li ka la bka' stsal pa /
etaṃ yuvāṃ buddhaṃ śaraṇaṃ gacchataṃ khyed gnyis tshur gshegs sangs rgyas dang chos la skyabs su song shig /
dharmaṃ ca /
yo 'sau bhaviṣyaty anāgate 'dhvani saṃgho nāma tam api śaraṇaṃ gacchatam iti
gang yang ma 'ongs pa'i dus na dge 'dun zhes bya ba 'byung bar 'gyur ba de la yang skyabs su song shig ces gsungs pa yin te /
yadā saṃgho nāsti tadaivam uktam anāgatam eva saṃgham adhikṛtya /
tat kathaṃ sarvasaṃghān asau śaraṇaṃ gacchatīty anena virudhyate
gang gi tshe dge 'dun med pa de'i tshe ma 'ongs pa'i dge 'dun kho na'i dbang du mdzad nas de skad du bka' stsal na /
de ji ltar dge 'dun thams cad la skyabs su 'gro zhes bya ba 'di dang 'gal bar mi 'gyur te /
tatpratyakṣabhāvina iti /
yat saṃgharatnaṃ tayos bhallikayor dharmacakrapravartanānantaraṃ pratyakṣībhaviṣyatti
de dag gi mngon sum du gyur pa zhes bya ba ni dge 'dun gang zhig chos kyi 'khor lo bskor ba'i 'og tu tra pu sa dang ba li ka de gnyis kyi mngon sum du 'gyur ba de brjod pa'i phyir te /
tasyodbhāvanārthaguṇataḥ prakāśanārthaṃ sa evādhikṛto bhaviṣyatīty arthaḥ de lta na des yon tan gyi sgo nas khas blangs par 'gyur ro zhes rab tu bstan pa'i phyir ro /
sdug bsngal zhi bar mtshan nyid gcig pa'i phyir; /
śāṃtyekalakṣaṇatvād iti /
svaparasāṃtānikānāṃ kleśānāṃ duḥkhasya ca yā śāntiḥ /
tal lakṣaṇam asyeti śāntyekalakṣaṇaṃ nirvāṇaṃ
zhes bya ba ni 'di la bdag dang gzhan gyi rgyud kyi nyon mongs pa rnams dang sdug bsngal zhi ba gang yin pa de yod pas na de zhi bar mtshan nyid gcig pa ste /
mya ngan las 'das pa yin no /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
asau sarvaṃ nirvāṇaṃ gacchati
de'i ngo bo nyid de de'i phyir 'di mya ngan las 'das pa thams cad la skyabs su 'gro'o /
āśrayavipādanād iti /
teṣām aśaikṣāṇāṃ ya āśrayo rūpaskandhaḥ /
tasya vipādanād vikopanāt tadāśrayiṇo 'pi te buddhakarakā dharmā vipāditā bhavaṃti
rten la gnod pa byas pa zhes bya ba ni mi slob pa de dag gi rten gzugs kyi phung po gang yin pa de la gnod pa byas shing nyams par byas pas de dag gi rten can sangs rgyas byed pa'i chos de dag la yang gnod pa byas pa yin no /
śāstraṃ tu naivam iti vistaraḥ /
abhidharmaśāstraṃ naivaṃ vācakaṃ
bstan bcos las ni de skad du mi 'byung ngo zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni chos mngon pa'i bstan bcos las de skad du mi 'byung ba ste /
naivaṃ darśakaṃ /
aśaikṣā dharmā eva buddha iti /
kiṃ tarhi /
buddhakarakā iti /
ke te buddhakarakāḥ ye buddhatvasya buddhaprajñapteś ca hetavo laukikalokottarā dharmāḥ /
te buddha iti
'di skad du mi slob pa'i chos dag kho na sangs rgyas yin no zhes ni mi ston te /
'o na ji skad du 'byung zhe na /
sangs rgyas su byed pa'i chos zhes 'byung ste /
don ci zhe na sangs rgyas su byed pa gang dag yin pa ste /
sangs rgyas nyid dang sangs rgyas su gdags pa'i rgyu 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa'i chos gang dag yin pa de dag ni sangs rgyas yin no zhes bya ba yin no /
ata āśrayasya laukikapaṃcaskandhalakṣaṇasya buddhatvāpratiṣedhād acodyam evaitat /
yad uktaṃ yady aśaikṣā dharmā eva buddhaḥ kathaṃ tathāgatasyāntike duṣṭacittarudhirotpādanād ānantaryaṃ bhavatīti /
anyathā hīti vistaraḥ /
yady aśaikṣā dharmā buddhaḥ /
śaikṣāśaikṣā eva dharmāḥ saṃghaḥ
de'i phyir de dag gi rten 'jig rten pa'i phung po lnga'i mtshan nyid sangs rgyas nyid du ma bkag pas gal te mi slob pa'i chos dag kho na sangs rgyas yin na /
ji ltar de bzhin gshegs pa la ngan sems kyis khrag phyung bas mtshams med par 'gyur zhes gang smras pa de ni klan ka mi rung ba nyid do /
de lta ma yin na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te sangs rgyas kyang mi slob pa'i chos dag kho na yin la dge 'dun yang slob pa dang mi slob pa'i chos dag kho na yin na 'jig rten pa'i sems la gnas pa sangs rgyas kyang ma yin par 'gyur /
dgra bcom pa yang ma yin par 'gyur /
laukikacittastho na buddhaḥ syān na saṃghaḥ /
kasmāt /
na hi laukikaṃ aśaikṣā dharmāḥ śaikṣāśaikṣāś ceti /
yadi vā śaikṣā dharmā eva buddhakarakā budddhaḥ syāt nāśrayo 'pi
de ci'i phyir zhe na /
'jig rten pa'i sems la ni mi slob pa'i chos dag dang slob pa dang mi slob pa'i chos dag med do gal te yang sangs rgyas su byed pa'i chos mi slob pa kho na sangs rgyas yin gyi rten ni ma yin na sdom pa zhes bya ba dge slong du byed pa'i tshul khrims kho na yang dge slong du 'gyur gyi rten ni ma yin par 'gyur ro /
śīlam eva sa bhikṣusaṃvarākhyaṃ bhikṣukarakaṃ bhikṣuḥ syāt /
nāśrayaḥ /
āha /
yady āśrayasyāpi buddhatvaṃ kasmād evam āha śāstre /
yo buddhaṃ śaraṇaṃ gacchati /
aśaikṣān asau buddhakarakān dharmān śaraṇaṃ gacchatīty aśaikṣadharmān evāvadhārayati
smras pa gal te rten sangs rgyas nyid yin na ci'i phyir bstan bcos las 'di skad du /
gang zhig sangs rgyas la skyabs su 'gro ba de ni mi slob ba sangs rgyas su byed pa'i chos dag la skyabs su 'gro'o zhes mi slob pa'i chos de dag kho na la nges par bzung /
evaṃ vaibhāṣikeṇokte ācāryo dṛṣṭāntena samādhim āha /
yathā tu yo bhikṣuṃ pūjayatīti vistaraḥ /
yathā tu yo bhikṣuṃ pūjayati śīlamukhena /
bhikṣukarakam asau śīlaṃ pūjayati /
na ca punaḥ śīlam eva bhikṣuḥ /
evaṃ yo buddhaṃ śaraṇaṃ gacchaty aśaikṣamukhena /
aśaikṣān asau buddhakarakān dharmāṃ śaraṇaṃ gacchati /
na punaḥ svasaṃtānikā aśaikṣā eva dharmā buddhaḥ /
tasmād adoṣa eṣaḥ /
yo buddhaṃ śaraṇaṃ gacchati /
aśaikṣān asau buddhakarakān dharmāṃś charaṇaṃ gacchatīti /
(Abhidh-k-vy 379) /
so 'ṣṭādaśāveṇikān iti /
teṣām asādhāraṇatvād ity abhiprāyaḥ
bye brag tu smra bas de skad ces smras pa dang slob dpon gyis dpes lan ji ltar gang zhig dge slong mchod par byed pa zhes bya ba rgyas par smos te /
ji ltar gang zhig dge slong mchod par byed pa de ni tshul khrims kyi sgo nas dge slong du byed pa'i tshul khrims mchod par byed pa yin no zhes bya ba dge slong gi tshul khrims kho na yin par yang ma zad pa de bzhin du gang zhig sangs rgyas la skyabs su 'gro ba de yang mi slob pa'i sgo nas mi slob ba sangs rgyas su byed pa'i chos dag la skyabs su 'gro ba yin gyi sangs rgyas ni rang gi rgyud kyi mi slob pa'i chos dag kho na yin par ni ma zad do /
de lta bas na gang zhig sangs rgyas la skyabs su 'gro ba de ni mi slob pa sangs rgyas su byed pa'i chos dag la skyabs su 'gro ba yin no zhes bya ba de nyes pa med do /
de ni sangs rgyas kyi chos ma 'dres pa bco brgyad la zhes bya ba ni de dag gi thun mong ma yin pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
ngag gi rnam par rig byed kyi ngo bo nyid dag yin no zhes bya ba ni nod pa'i dus kyi dbang du byas pa yin no /
mchod gnas kyi ljon shing zhes bya ba ni /
mchod gnas su byas pa'i shing ni mchod gnas kyi ljon shing ste /
de dag la'o /
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni gang gi phyir /
vāgvijñaptisvabhāvānīti /
grahaṇakālam adhikṛtya /
caityavṛkṣāṃs ceti /
caityakalpitā vṛkṣāś caityavṛkṣāḥ
skyabs de la ni brten nas kyang /
sdug bsngal kun las grol bar 'gyur ba de'i phyir sdom pa yang dag par blang ba thams cad la ste /
tān iti /
ata eveti /
yasmād /
etac charaṇam āgamya sarvaduḥkhāt pramucyate
dge bsnyen la sogs pa'i sdom pa yang dag par blang ba dag la sgor gyur pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ataḥ sarvasaṃvarasamādāneṣu upāsakādisaṃvarasamādāneṣu dvārabhūtānīty arthaḥ /
(IV /
34ab) āpāyikatvāc ca
ngan song ba'i rgyu yin pa'i phyir zhes bya ba ni 'di ltar 'dod pas log par g yem pa ni gcig tu ngan song ba'i rgyu yin te /
yasmāc ca kāmamithyācāra ekāṃtenāpāyikaḥ apāyasaṃvartanīyaḥ ngan song du 'gyur ba yin gyi mi tshangs par spyod pa ni de lta ma yin no /
na tathābrahmacaryaṃ /
akriyāniyamo hy akaraṇasaṃvara iti
mi byed par nges pa ni mi byed pa'i sdom pa'o zhes bya ba ni mi byed pa ma yin pa'o /
akriyāyām akaraṇe niyama ekāṃtatā akriyāniyamaḥ nges pa ni gcig tu nges pa'o /
mi byed par nges pa ni mi byed par nges pa ste /
so 'karaṇasaṃvaraḥ /
akaraṇalakṣaṇaḥ saṃvaraḥ /
na samādānikasaṃvara ity arthaḥ
de ni mi byed par sdom pa'o /
mi byed pa'i mtshan nyid kyi sdom pa ni mi byed pa'i sdom pa ste /
yang dag par blangs pa las byung ba'i sdom pa ma yin pa zhes bya ba'i tha tshig go /
sa ca sautrāṃtikanayenāvasthāviśeṣa eva de yang mdo sde pa'i lugs kyis ni gnas skabs kyi khyad par kho na yin no /
vaibhāṣikanayena tu śīlāṃgam avijñaptir iti bye brag tu smra ba'i lugs kyis ni tshul khrims kyi yan lag rnam par rig byed ma yin no zhe'o /
(IV /
34cd) ya upāsakāḥ saṃta iti vistaraḥ /
ye gṛhītapaṃcaśikṣāpadāḥ saṃto bhāryāḥ pariṇayanti vivāhayaṃti
gang dag dge bsnyen yin bzhin du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang dag bslab pa'i gnas lnga mnos pa yin bzhin du /
chung ma len par byed cing bag ma len par byed na /
kiṃ tair upāsakais tābhyo 'pi strībhyaḥ saṃvaraḥ pratilabdhaḥ ci dge bsnyen de dag gis bud med de dag las kyang sdom pa thob pa 'am zhes bya ba ni sngon thob pa 'am zhes bya ba'i tha tshig go /
pratilabdhapūrvaka ity arthaḥ /
atha na pratilabdha ity adhikṛtaṃ
'on te ma yin zhes bya ba ni thob pa zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
bye brag tu smra bas thob po zhes bya ba smos te /
vaibhāṣika āha /
pratilabdha iti /
mā bhūt prādeśika iti sarvāgamyāt prativirateḥ
nyi tshe ba'i sdom pa thob par 'gyur du 'ongs pas zhes bya ba ni bgrod par bya ba ma yin pa thams cad spangs pa'i phyir ro /
kāmamithyācārāt prativiramāmīti agamyācārāt prativiramāmi /
na tv asmāt saṃtānāgamyācarāt prativiramāmīty abhiprāyaḥ
'dod pas log par g yem pa spong ngo zhes bya ba ni bgrod par bya ba ma yin pa nyid spyod pa spong ngo zhes bya ba yin gyi 'di la rgyud la bgrod par bya ba nyid spyod pa spong ngo zhes bya ba ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ata evāha /
na tv atra saṃtāna iti vistaraḥ
de nyid kyi phyir rgyud 'di la zhes bya ba rgyas par smos so /
(IV /
35cd) pratikṣepaṇasāvadyam iti /
pratiṣedhasāvadyaṃ /
bhagavatpratiṣiddhaṃ karmācarataḥ pāpaṃ bhavati
bcas pa'i kha na ma tho ba zhes bya ba ni bkag pa'i kha na ma tho ba'o /
bcom ldan 'das kyis bkag pa'i las spyod pa ni sdig par 'gyur te /
bhagavacchāsanānādarāt /
na tat kliṣṭaṃ yad amadanīyamātrāṃ viditvā pibatīty ābhidhārmikeṇokte /
prakṛtisāvadyaṃ madyam iti vinayadharāḥ sādhayaṃti
bcom ldan 'das kyis bstan pa la ma gus pa'i phyir ro /
chos mngon pa bas gang myos par mi 'gyur ba'i drod rig nas 'thung ba de ni nyon mongs pa can ma yin no zhes bshad pa dang 'dul ba 'dzin pa rnams myos par 'gyur ba 'thung ba ni /
rang bzhin gyis kha na ma tho ba yin zhes bya ba sgrub par byed do /
prakṛtisavadyam upāle sthāpayitveti /
prakṛtisāvadyena karmaṇā na cikitsyaḥ /
prajñaptisavadyena tu cikitsanīya ity abhiprāyaḥ
nye ba 'khor rang bzhin gyis kha na ma tho ba ma gtogs pa zhes bya ba ni rang bzhin gyis kha na ma tho ba'i las kyis gso bar mi bya'i bcas pa'i kha na ma tho bas ni gso bar bya'o snyam du dgongs pa yin no /
sh'akya nad pa rnams la yang myos par 'gyur ba 'thung bar ma gnang ste /
śākyeṣu glāneṣu madyapānaṃ nābhyanujñātam de'i phyir de ni rang bzhin byis kha na ma tho ba yin par mngon no /
ato gamyate prakṛtisāvadyaṃ tad iti gal te de bcas pa'i kha na ma tho ba zhig yin par gyur na /
yadi hi hat prajñaptisāvadyaṃ syāt glānaśākyopasthānāya tad anujñāyate /
na cānujñāyate /
tena tat prakṛtisāvadyam iti
de sh'akya nad pa'i gsos su yang gnang bar 'gyur ba zhig na gnang ba yang ma yin te /
de'i phyir de ni rang bzhin gyis kha na ma tho ba yin no /
de las 'di skad du nga ston pa yin par smra ba ste /
idaṃ coktaṃ māṃ śāstāram uddiśadbhiḥ śākyamunir naḥ śāstety upadiśadbhiḥ kuśāgreṇāpi madyaṃ na pātavyam iti /
prakṛtisāvadyaṃ tad iti bhagavatā tat pratiṣiddhaṃ
sh'akya thub pa ni bdag gi ston pa yin no zhes smra ba rnams kyis myos par 'gyur ba rtsva'i rtse mos kyang btung bar mi bya'o zhes kyang gsungs te de bas na de ni rang bzhin gyis kha na ma tho ba yin pas bcom ldan 'das kyis bkag gi myos par 'gyur ro snyam du dgongs nas ni ma yin te /
na tu madanīyam ity avetya /
kuśāgramātrasya madyasyāmadanīyatvāt /
āryaiś ceti vistaraḥ /
prakṛtisāvadyaṃ (Abhidh-k-vy 380) madyaṃ
rtsva mchog tsam gyis blangs pa'i chang gis ni myos par mi 'gyur ba'i phyir ro /
'phags pa rnams zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni chang 'thung ba ni rang bzhin gyis kha na ma tho ba yin te /
janmāṃtaragatair apy āryair anadhyācārāt /
prāṇivadhādivad iti sādhanaṃ
'phags pa rnams tshe 'phos kyang mi spyod pa'i phyir srog gcod pa la sogs pa bzhin no zhes bya ba ni sgrub pa yin no /
kāyaduścaritavacanāc cety aparaṃ sādhanaṃ lus kyi nyes par spyod pa zhes kyang 'byung ba'i phyir zhes pa ni sgrub pa gzhan yin te /
prakṛtisāvadyaṃ madyaṃ /
kāyaduścaritavacanāt /
prāṇivadhādivat /
caturvidhaṃ hi nandikasūtrādiṣu kāyaduścaritam uktam
chang 'thung ba ni rang bzhin gyis kha na ma tho ba yin te /
lus kyi nyes par spyod pa yin par 'byung ba'i phyir srog gcod pa la sogs pa bzhin no /
dga' byed la sogs pa'i mdo las /
prāṇātipātaḥ adattādānaṃ kāmamithyācāraḥ surāmaireyamadyapramādasthānam iti /
utsargavihitasyāpīti vistaraḥ /
anena bhagavadvacanasya pūrvāparavirodhaṃ pariharaṃti
lus kyi nyes par spyod pa srog gcod pa dang ma byin par len pa dang 'dod pas log par g yem pa dang 'bru'i chang dang sbyar ba'i chang myos par gyur pa /
bag med pa'i gnas 'thung ba rnam pa bzhi bshad do /
spyir bstan mod kyi zhes bya ba rgyas par 'byung bas 'dis ni bcom ldan 'das kyi bka' la snga phyi 'gal pa spong bar byed do /
kathaṃ /
bhadaṃteti vistareṇa madyapānasya sāmānyavacanam utsargaḥ
ji lta zhe na /
btsun pa ji ltar zhes bya ba rgyas par chang 'thung ba spyir smos pa ni spyir bstan pa yin no /
śākyeṣu glāneṣu madyapānaṃ nābhyanujñātam ity apavāda iti /
madyapānaṃ glānāvasthāyām api nānujñātam iti gamyate
sh'akya nad pa rnams la chang 'thung du ma gnang ba zhes bya ba ni dmigs kyis bstan pa yin pas /
na ba'i gnas skabs na yang chang 'thung du ma gnang ngo zhes bya bar mngon no /
apavādaḥ punaḥ prasaṃgaparihārārthaṃ dmigs kyis bstan pa yang thal bar 'gyur ba yongs su spang ba'i phyir te /
sakṛtpītaṃ hi madyaṃ vyasanībhavet /
uktaṃ hi bhagavatā
chang ni lan cig 'thungs pas kyang chags par 'gyur ro /
trīṇi sthānāni pratiṣedhamāṇasya nāsti tṛptir vā /
alaṃtā vā /
paryāptir vā /
madyam abrahmacaryaṃ styānamiddhaṃ ceti
bcom ldan 'das kyis kyang gnas gsum po chang dang mi tshangs par spyod pa dang rmugs pa dang gnyid bstan pa ni ngoms pa 'am chog pa 'am tshim pa med do zhes gsungs so /
prasaṃgaparihāraḥ kasmād ity āha /
madanīyamātrāniyamāt /
saiva hi mātrā dravyakālaprakṛtiśarīrāvasthā apekṣya madanīyā cāmadanīyā ca bhavati
ci'i phyir thal par 'gyur ba 'di spang zhe na myos par 'gyur ba'i drod ma nges pas zhes bya ba smos te /
de tsam kho na rdzas dang dus dang rang bzhin dang lus kyi gnas skabs la ltos nas myos par 'gyur ba yang yin la myos par mi 'gyur ba yang yin no /
ata eva ca kuśāgrapānapratiṣedha ity atiśayavacanaṃ de nyid kyi phyir rtsva'i rtse mos 'thung ba yang bkag pa yin no zhes bya ba 'dor ba'i tshig yin no /
tad evaṃ na prakṛtisāvadyam iti manasikṛtvā bhagavatā tatpariharaṇīyam uktaṃ de ltar na bcom ldan 'das kyis thugs la rang bzhin gyis sdig yin no snyam du dgongs nas de yongs su spang bar bya bar gsungs pa ni ma yin no; /
kiṃ tarhi /
prasaṃgadoṣād iti darśitaṃ
'o na ci zhe na thal ba'i nyes par 'gyur ba'i phyir zhes bstan pa yin no /
āryair anadhyācaraṇaṃ hrīmattvād iti /
paṃca śaikṣāṇi balāni sūtre paṭhyaṃte /
katamāni paṃca /
śraddhābalaṃ vīryabalaṃ hrībalam apatrāpyabalaṃ prajñābalaṃ ceti
'phags pa rnams mi spyod pa ni ngo tsha dang ldan pa'i phyir zhes bya ba ni mdo las slob pa'i stobs lnga 'byung ste /
lnga gang zhe na /
dad pa'i stobs dang brtson 'grus kyi stobs dang ngo tsha shes pa'i stobs dang khrel yod pa'i stobs dang shes rab kyi stobs zhes bya ba yin no /
ato hrīmattvān na pibaṃti /
na tu prakṛtisāvadyatvāt /
yadi hrīmattvāt tad anadhyācaraṇam ajñātam udakādivat kasmān na pibaṃtīty ata āha /
tena ca smṛtināśād iti
de bas na ngo tsha dang ldan pa'i phyir mi 'thung bar zad kyi rang bzhin gyis kha na mtho ba yin pa'i phyir ni ma yin no /
gal te ngo tsha dang ldan pa'i phyir de mi spyod na ci'i phyir chu la sogs pa bzhin du ma shes te de yang mi 'thung zhe na de'i phyir des kyang dran pa nyams par byed pa'i phyir zhes bya ba smos te /
madyaṃ hi pibataḥ kāryākāryasmṛtir naśyatīti chang 'thungs na bya ba dang bya ba ma yin pa'i dran pa nyams par 'gyur ro /
yady evam alpakaṃ tu pibaṃtu /
yāvatyā mātrayā smṛtir naśyatīty ata āha
gal te de lta na ji tsam gyis dran pa nyams par mi 'gyur ba cung zad cig 'thungs la rag mod ce na /
alpakasyāpy apānam /
aniyamāt /
viṣavad iti /
yathā kālaprakṛtiśaktiyogād alpam api viṣaṃ kadācin mārayati /
evaṃ madyam api madayatīti
de'i phyir cung zad kyang mi gsol te zhes bya ba smos te /
dug bzhin du ma nges pa'i phyir ro zhes bya ba ni dper na dug chung ngu yang dus dang rang bzhin dang mthu dang ldan pas res 'ga' 'chi bar byed pa de bzhin du chang yang myos bar byed do /
duścaritavacanaṃ pramādasthānatvād iti /
madenākuśalaparihārāt /
kuśalakaraṇāc ca /
atra pramādasthānagrahaṇaṃ nānyeṣv iti
nyes par spyod bzhes 'gyur ba ni bag med pa'i gnas yin pa'i phyir zhes bya ba ni myos pas mi dge ba mi spong ba'i phyir dang dge ba mi byed pa'i phyir ro /
atraiva śikṣāpade pramādasthānagrahaṇaṃ surāmaireyamadyapramādasthānaṃ prahāya surāmaireyamadyapramādasthānāt prativiramāmīti vacanāt 'di la bag med pa'i gnas zhes smos kyi gzhan dag la ni ma yin te zhes bya ba ni 'bru'i chang dang sbyar ba'i chang bag med pa'i gnas spangs te /
'bru'i chang dang sbyar ba'i chang bag med pa'i gnas las slar ldog go zhes 'byung bas bslab pa'i gzhi 'di kho na la bag med pa'i gnas zhes smos kyi /
nānyeṣu śikṣāpadeṣu prāṇātipātaviratyādiṣu pramādasthānagrahaṇaṃ bslab pa'i gzhi gzhan srog gcod pa spong ba la sogs pa la ni bag med pa'i gnas ma smos te /
prāṇātipātapramādasthānaṃ prahāya prāṇātipātapramādasthānāt prativiramāmīti pramādasthānaṃ na paṭhyate srog gcod pa bag med pa'i gnas spangs nas srog gcod pa bag med pa'i gnas las slar ldog go zhes bya bar bag med pa'i gnas mi 'byung ngo /
kiṃ tarhi /
prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātāt prativiramāmīti
'o na ci lta zhe na /
srog gcod pa spangs nas srog gcod pa las slar ldog go zhes 'byung ste /
evam adattādānādi yojyaṃ /
kasmād ity āha
de bzhin du ma byin bar len pa la sogs pa la yang sbyar bar bya'o /
ci'i phyir zhe na /
teṣāṃ prakṛtisāvadyatvāt /
teṣāṃ prāṇātipātaviratyādīnāṃ śikṣāpadānāṃ prakṛtisāvadyatvāt /
tad uktaṃ bhavati
de dag ni rang bzhin gyis kha na ma tho ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
srog gcod pa spong ba la sogs pa'i bslab pa'i gzhi de dag ni rang bzhin gyis kha na ma tho ba yin pa'i phyir ro /
pramādasthānam etad iti madyapānāt prativirantavyaṃ /
na tu prakṛtisāvadyam etad iti
'di skad du 'di ni bag med pa'i gnas yin pas chang 'thung ba las ldog par bya'i 'di rang bzhin gyis kha na ma tho ba yin pa'i phyir ni ma yin no zhes bshad pa yin no /
atyāseviteneti vistaraḥ /
(Abhidh-k-vy 381) surāmaireyamadyapramādasthānenāsevitena bhāvitena bahulīkṛtena kāyasya bhedān narakeṣūpapadyata iti nandikasūtre vacanāt /
atyāsevitena madyapānena durgatigamanābhidhānaṃ tatprasaṃgena madyapānaprasaṃgena abhīkṣṇam ajasram akuśalasaṃtatipravṛtteḥ
ha cang kun du bsten pas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dga' byed kyi mdo las 'bru'i chang dang sbyar ba'i chang bag med pa'i gnas kun du bsten cing goms par byas lan mang du byas pas lus zhig nas dmyal ba dag tu skye'o zhes 'byung ba'i phyir chang 'thung ba ha cang kun du bsten pas ngan 'gror 'gro bar gsungs pa ni de'i zhar la ste /
chang 'thung ba'i zhar la mi dge ba'i rgyun yang dang yang du rtag tu 'jug pa ste /
akuśalānāṃ yā saṃtatiḥ /
tasyāḥ pravṛtteḥ /
āpāyikasyāpāyaprayojanasyāpūrvasya karmaṇa ākṣepād āvedhaḥ /
yataḥ /
vṛttilābhād vā phaladānāya vā pūrvopacitasya karmaṇo maraṇāvasthāyāṃ vṛttilābhaḥ
mi dge ba rnams kyi rgyun de 'jug pas ngan song ba'i las ngan song ba'i 'bras bu can gyi las sngon med pa ni 'phen cing kun du 'phen pa 'am 'jug pa thob pa ste /
'chi ba'i gnas skabs ni sngon bstsags pa'i las 'bras bu 'byin par bya ba la 'jug pa thob pa'o /
yataḥ /
tasmād ākṣepāt vṛttilābhād vā durgatigamanābhidhānam /
iti saṃbandhanīyaṃ /
annāsava iti
'phen pa 'am 'jug pa thob pa de'i phyir ngan song du 'gro bar gsungs bar zad do zhes bya bar sbyar ro /
taṇḍulakṛtaḥ /
dravāsava iti /
ikṣurasādikṛtaḥ /
te veti vistaraḥ /
surāmaireye kadācid aprāptamadyabhāve /
yadā nave bhavataḥ /
kadācit pracyutamadyabhāve /
yadā atipurāṇe bhavataḥ /
ity ato madyagrahaṇaṃ /
yadi madanīyaṃ /
tato doṣa ity abhiprāyaḥ /
pūgaphalakodravādayo 'pīti /
ādiśabdena niṣpāvādayo gṛhyaṃte /
madyapāne nāmadyatve 'py adoṣaḥ
zas las byung ba'i btung ba'o zhes bya ba ni 'bras thug po che las byas pa'o /
rdzas las sbyar ba'i btung ba'o zhes bya ba ni bu ram shing gi khu ba la sogs pa las byas pa'o /
de dag kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'bru'i chang dang sbyar ba'i chang de dag kyang res 'ga' myos par 'gyur ba'i dngos por ma red pa ste gang gi tshe gzhon nur 'dug pa na'o /
res 'ga' ni myos par 'gyur ba'i dngos po las thal bar 'gyur te gang gi tshe ha cang rnyings par gyur pa na'o /
de'i phyir myos par 'gyur ba zhes smos te /
gal te myos par gyur na de'i phyir nyes pa yin no snyam du dgongs pa yin no /
gla gor zho sha dang khre rgod la sogs pa yang zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni 'bru ni spa la sogs pa yang bsdu ste /
surāmaireye na bhavata iti /
surāmaireyasvabhāvasya madyasya pāne doṣa ity arthaḥ /
sarvapramādāspadatvād iti /
sarvapramādānāṃ sarvasmṛtipramoṣāṇāṃ prāṇātipātādyakuśalānāṃ hetubhūtānāṃ sthānam āspadaṃ pratiṣṭheti pramādasthānaṃ madyapānam /
(IV /
36) yata eko labhyate iti
'bru'i chang dang sbyar ba'i chang ma yin pas myos pa nyid du gyur du zin kyang nyes pa med kyi 'bru'i chang dang sbyar ba'i chang gi ngo bo nyid kyi chang 'thung na de'i phyir nyes pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
bag med pa thams cad kyi gnas su gyur pas zhes bya ba chang 'thung ba ni bag med pa thams cad de /
srog gcod pa la sogs pa mi dge ba rnams kyi rgyur gyur pa dran pa nyams pa thams cad kyi gnas dang gzhi dang rten yin pas bag med pa'i gnas yin no /
yato maulādibhyaḥ sattvāsattvākhyebhyaś ca /
prātimokṣasaṃvaro labhyate /
tataḥ śeṣau dhyānānāsravasaṃvarau
gang las gcig thob pa zhes bya ba ni dngos gzhi la sogs pa dang sems can dang sems can ma yin par ston pa la gang las so sor thar pa'i sdom pa 'thob pa de las lhag ma bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dag thob bam zhes bya ba yin no /
maulaprayogapṛṣṭhebhya iti /
maulaprayogapṛṣṭhebhyo 'kuśalebhyaḥ karmabhyaḥ /
maulaprayogapṛṣṭhasvabhāvās trayāṇāṃ yathākramaṃ pratipakṣabhūtāḥ prātimokṣasaṃvarākhyā vijñaptyavijñaptayo labhyaṃte
sbyor ba dang dngos dang mjug las so zhes bya ba ni mi dge ba'i las kyi sbyor ba dang dngos dang mjug dag las go rims bzhin du gnyen por gyur pa so sor thar pa'i sdom pa zhes bya ba rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa sbyor ba dang dngos dang mjug gi ngo bo nyid gsum thob par 'gyur ro /
sattvāsattvākhyebhyo vastubhyaḥ prāṇivanaspatyādyadhiṣṭhānalakṣaṇebhyaḥ /
prakṛtipratikṣepaṇasāvadyebhyaś ca karmabhyaḥ prāṇātipātavanaspatibhaṃgādilakṣaṇebhyaḥ
sems can dang sems can ma yin par ston pa'i gzhi srog chags dang nags tshal gyi mtshan nyid dang rang bzhin dang bcas pa'i kha na ma tho ba srog gcod pa dang nags tshal 'joms pa la sogs pa'i mtshan nyid kyi las dag las so /
tad etad ubhayam apy ubhayādhiṣṭhānaṃ bhavati de ltar na 'di gnyis ni gnyi ga'i rten can yin te /
prakṛtisāvadyam api sattvādhiṣṭhānam asattvādhiṣṭhānaṃ ca rang bzhin gyis kha na ma tho ba yang sems can gyi rten can dang sems can ma yin pa'i rten can yin la /
prajñaptisāvadyam api sattvādhiṣṭhānam asattvādhiṣṭhānaṃ ca /
na punar evaṃ grahītavyaṃ
bcas pa'i kha na ma tho ba yang sems can gyi rten can dang sems can ma yin pa'i rten can yin gyi 'di ltar rang bzhin gyis kha na ma tho ba ni sems can gyi rten can yin la /
prakṛtisāvadyaṃ sattvādhiṣṭhānaṃ pratikṣepaṇasāvadyam asattvādhiṣṭhānam iti /
tatra tāvat prakṛtisāvadyaṃ sattvādhiṣṭhānaṃ prāṇivadhādi
bcas pa'i kha na ma tho ba ni sems can ma yin pa'i rten can yin no zhes bya ba ni mi bzung ngo /
de la re zhig rang bzhin gyis kha na ma tho ba sems can gyi rten can ni srog chags gsod pa la sogs pa'o /
prajñaptisāvadyam api sattvādhiṣṭhānaṃ bhikṣoḥ strīhastādigrahaṇaṃ /
sahāgāraśayyādi ca /
prakṛtisāvadyam asattvādhiṣṭhānaṃ jātarūpādyapaharaṇaṃ
bcas pa'i kha na ma tho ba sems can gyi rten can yang dge slong bud med kyi lag pa la sogs pa nas 'dzin pa dang khyim na lhan cig nyal ba la sogs pa'o /
rang bzhin gyis kha na ma tho ba sems can ma yin pa'i rten can ni gser la sogs pa rku ba'o /
prajñaptisāvadyam asattvādhiṣṭhānaṃ vṛkṣapattrādicchedo bhikṣoḥ /
āhārādiṣu ca vinayokta upadeśaḥ /
sattvādhiṣṭhānapravṛttatvād iti /
sattvaprajñaptyadhiṣṭhānapravṛttatvād ity abhiprāyaḥ /
vartamānā eva hi dharmāḥ sattvaprajñaptyadhiṣṭhānā nātītā nānāgatāḥ
bcas pa'i kha na ma tho ba sems can ma yin pa'i rten can ni dge slong shing gi lo ma gcod pa dang 'dul ba la zas la sogs pa'i ltung ba bshad pa lta bu'o /
sems can gyi rten la 'jug pa'i phyir zhes bya ba ni sems can du gdags pa'i rten la 'jug pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
da ltar gyi chos rnams kho na sems can du gdags pa'i rten yin gyi 'das pa dang ma 'ongs pa rnams ni ma yin te /
teṣāṃ (Abhidh-k-vy 382) nirupākhyakalpatvāt de dag ni med pa dang 'dra ba'i phyir ro /
ata evāha /
nātītānāgatehyaḥ /
teṣām asattvasaṃkhyātatvād iti
de nyid kyi phyir 'das pa dang ma 'ongs pa dag las ni ma yin te /
de dag ni sems can du mi bgrang ba'i phyir ro zhes bya ba smos so /
nanu cāsattvaprajñaptiadhiṣṭhhānapravṛtto 'pi prātimokṣasaṃvaro bhavati /
sattvāsattvākhyebhyaḥ prāpyata iti vacanāt
sems can dang sems can ma yin par ston pa dag las thob bo zhes bya ba 'byung ba'i phyir sems can ma yin par gdags pa'i rten la zhugs pa yang so sor thar pa'i sdom pa yin par 'gyur ba ma yin nam zhe na /
sa cāpy evaṃ na pratiṣidhyate de ni de lta bu 'gog par byed pa ma yin no /
yathaiva hi sattvākhyebhyo vartamānebhye eva labhyata ity ucyate /
tathā vartamānebhya evāsattvākhyebhyo 'pi labhyata iti vaktavyaṃ
ji ltar da ltar gyi sems can du ston pa kho na las thob par 'gyur zhes bshad pa de bzhin du da ltar gyi sems can ma yin par ston pa kho na las kyang 'thob par 'gyur ro zhes brjod par bya dgos te /
vartamānādhiṣṭhanatām eva hy anena vacanenātidiṣati /
na prayogapṛṣṭhebhya iti /
samāhitāvasthāyām ekāṃtamaulatvāt /
asamāhitāvasthāyāṃ ca na saṃvarābhāvāt /
kuta eva prajñaptisāvadebhya iti
tshig 'dis ni da ltar gyi rten can kho na yin par 'dod pa yin no; /
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni gang gi phyir sdom pa 'di dag ji skad rgyas par bshad pa de ltar thob par gyur ba de'i phyir mu bzhir bya'o /
abhyupagamābhāvāt /
sarvakālebhyaś ceti /
atītānāgatayor api saṃvarayor lābhāt tatsahabhūcittavat /
ata eveti /
yasmād ete saṃvarā evaṃ labhyaṃte /
yathā vistareṇoktam /
ataś catuṣkoṭikaṃ kriyate /
vistara iti /
saṃti tāni skandhadhātvāyatanāni /
yebhyo dhyānānāsravasaṃvarau labhyete /
na prātimokṣasaṃvaraḥ /
saṃti tāni /
yebhyaḥ prātimokṣasaṃvaro na dhyānānāsravasaṃvarau /
saṃti tāni /
yebhya ubhayaṃ labhyate /
saṃti tāni /
yebhyo nobhayaṃ labhyata iti /
vistarārthaḥ /
prathamā koṭiḥ /
vartamānebhyaḥ prāṇātipātādikarmapathaprayogapṛṣthebhyaḥ pratikṣepaṇasāvadyāc ca vṛkṣabhaṃgādikād yaḥ saṃvaraḥ /
sa prātimokṣasaṃvaraḥ /
sarvobhayebhya iti vacanāt
rgyas par zhes bya ba la rgyas par zhes bya ba'i don ni gang dag las bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dag thob la /
so sor thar pa'i sdom pa ma yin pa'i phung po dang khams dang skye mched de dag kyang yod /
gang dag las so sor thar pa'i sdom pa 'thob la bsam gtan dang brag pa med pa'i sdom pa ma yin pa de dag kyang yod /
gang dag las gnyi ga 'thob pa de dag kyang yod /
gang dag las gnyi ga mi 'thob pa de dag kyang yod ces bya ba yin no /
mu dang po ni da ltar gyi srog gcod pa la sogs pa'i las kyi lam gyi sbyor ba dang mjug dag dang shing gcod pa la sogs pa'i bcas pa'i kha na ma tho ba las 'thob pa'i sdom pa gang yin pa'i so sor thar pa'i sdom pa de yin te /
'dod rtogs thams cad gnyi ga dang zhes 'byung ba'i phyir ro /
prayogapṛṣṭhatvāt tu na dhyānānāsravasaṃvarau /
dvitīya /
atītānāgatebhyo maulebhyaḥ karmapathebhyaḥ prāṇātipātādibhyaḥ kāyavācikebhyaḥ saptabhyaḥ saṃvaro yaḥ /
tau dhyānānāsravasaṃvarau /
maulebhyaḥ sarvakālebhya ity vacanāt /
na prātimokṣasaṃvaraḥ /
atītānāgatatvāt /
tṛtīyā /
pratyutpannebhyaḥ maulebhyaḥ karmapathebhya iti
gnyis pa ni 'das pa dang ma 'ongs pa'i las kyi lam dngos su srog gcod pa spong ba la sogs pa lus dang ngag gi bdun las 'thob pa'i sdom pa gang yin pa ste /
de ni dngos dang dus ni thams cad las 'byung ba'i phyir bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dag yin la so sor thar pa'i sdom pa ni ma yin te /
'das pa dang ma 'ongs pa yin pa'i phyir ro /
pratyutpannakarmapathatvāt prātimokṣasaṃvaro bhavati /
maulakarmapathatvāc ca dhyānānāsravasaṃvarau /
caturthī atītanāgatebhyaḥ sāmaṃtakapṛṣṭhebhya iti /
atītānāgatatvān na prātimokṣasaṃvaraḥ /
sāmaṃtakapṛṣṭhatvān na dhyānānāsravasaṃvarau svasaṃtāne vartamānebhyaḥ karmapathebhyaḥ saṃvaro na yujyata iti paśyann āha /
na tu saṃvaralābhakāle vartamānāḥ karmapathāḥ saṃtīti
gsum pa ni da ltar byung ba'i las kyi lam dngos dag las so zhes bya ba ni da ltar byung ba'i las kyi lam yin pa'i phyir so sor thar pa'i sdom pa yang yin la las kyi lam gyi dngos yin pa'i phyir bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dag kyang yin no /
bzhi pa ni 'das pa dang ma 'ongs pa'i nyer bsdogs dang mjug dag las so zhes bya ba ni 'das pa dang ma 'ongs pa yin pa'i phyir so sor thar pa'i sdom pa yang ma yin la nyer bsdogs dang mjug yin pa'i phyir bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dag kyang ma yin no /
slob dpon gyi rang gi rgyud la da ltar gyi las kyi lam ngag las sdom pa rung ba ma yin par mthong nas sdom pa thob pa'i tshe na da ltar gyi las kyi lam rnams med pas da ltar gyi gzhi can gyis las kyi lam dag las zhes brjod par bya'o zhes bya ba smos nas slob par byed pa yin te /
vartamānādhiṣṭhānebhyas tebhyaḥ karmapathebhya iti vaktavyam iti śikṣayaty ācāryaḥ dngos po gang zhig las ldog pa de ni da ltar gyi nyin yin par mi srid pa'i phyir ro /
yato vastunaḥ prativiramati /
tasya vartamānatvāsaṃbhavāt /
nātītavartamānānām iti /
utpannatvād eṣāṃ saṃvaraṇaṃ na yujyate
'das pa dang da ltar gyi rnams la ni ma yin no zhes bya ba la /
slob dpon gyis bsam pa ni 'di dag ni byung zin pa'i phyir bsdam par yang rung ba ma yin la /
na hy utpannānām anutpattiḥ śakyate kartuṃ /
anāgatānāṃ tu śakyata iti
da ltar byung ba rnams ni mi skye bar bya bar yang mi nus kyi ma 'ongs pa rnams la nus pas de dag kho na sdom par rung ngo snyam pa yin no /
teṣām eva saṃvaraṇaṃ yujyata ity ācāryābhiprāyaḥ (Abhidh-k-vy 383) /
vaibhāṣikāṇāṃ tu tathāvacane 'yam abhiprāyo lakṣyate /
prāṇātipātādiprayogamaulapṛṣṭhānāṃ yathākramaṃ saṃvaraṇāya prātimokṣasaṃvaraprayogamaulapṛṣṭhāni pravartaṃte
de skad du smos pa la bye brag tu smra ba rnams kyis bsam pa ni 'di yin par mngon te /
so sor thar pa'i sdom pa'i sbyor ba dang dngos dang mjug dag ni go rims bzhin du srog gcod pa la sogs pa'i sbyor ba dang dngos dang mjug 'di dag 'jug par ma gyur cig ces sdom par byed pa yin te /
naitāni pravartiṣyaṃta iti /
arthata evaitāni pratipakṣabhūtāni tāni rundhantīvotpadyaṃte
shugs nyid kyis ni gnyen por gyur pa de dag ni mi mthun par gyur pa de dag la gags byed pa lta bur skye ste /
prayogaḥ prayogam evaṃ bhavītīva tvām ahaṃ saṃvṛṇomi /
mā tvam utthā iti
sbyor ba yang sbyor ba la 'di skad du khyod bas bsdams kyi khyod ma 'byung shig ces smras la /
evaṃ yāvat /
pṛṣṭhaḥ pṛṣṭham evaṃ bravītīveti yojyaṃ
de bzhin du 'jug kyang 'jug la de skad du smra'o zhes bya ba'i bar du sbyar bar bya'o /
tathā skandhadhātvāyatanānāṃ karmapathaprayogamaulapṛṣṭhasvabhāvānāṃ vartamānānāṃ rundhāno vartamānebhyas tebhyo labhyate /
prātimokṣasaṃvara ity ucyata iti /
tasmān naivaṃ vaktavyam iti /
(IV /
37) kaścit sarvebhya iti vistaraḥ
de bzhin du da ltar gyi phung po dang khams dang skye mched las kyi lam gyi sbyor ba dang dngos dang mjug gi ngo bo nyid dag 'gag pa na da ltar gyi de dag las so sor thar pa'i sdom pa 'thob bo zhes bshad pa yin pas de lta bas na de skad du ni brjod par mi bya'o zhes bya ba yin no /
bhikṣusaṃvaraḥ sarvebhyaḥ karmapathebhyo labhyate /
sarvakarmapathā varjanīyā ity arthaḥ
la la ni thams cad las 'thob pa ste zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dge slong gi sdom pa ni las kyi lam thams cad las thob ste /
kaścic caturbhyaḥ /
tato 'nyaḥ /
tato bhikṣusaṃvarād anyaḥ
las kyi lam thams cad spong bar byed pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
saṃvaraḥ śrāmaṇerādisaṃvaraś caturbhya evāṃgebhyo labhyate /
kāyikebhyaḥ prāṇātipātādibhyas tribhyo vācikāc ca mṛṣāvādāt
la la ni bzhi las te /
de dag las gzhan pa'o zhes bya ba ni dge slong gi sdom pa de las gzhan pa'i sdom pa dge tshul la sogs pa'i sdom pa ni yan lag bzhi kho na las 'thob ste /
yady alobhādveṣāmohāḥ kāraṇānīti /
saṃvarakāraṇāni dvihdā iṣyaṃte
lus kyi srog gcod pa la sogs pa gsum dang ngag gi brdzun du smra ba las so /
alobhādveṣāmohā vā kāraṇāni /
mṛdumadhyādhimātrāṇi vā cittānīti /
yadi pūrvaḥ paryāyo 'bhiprīyate /
sarvaiḥ kāraṇair alobhādisvabhāvair labhyate saṃvaraḥ /
kuśale samutthāpake cetasi teṣāṃ yugapat bhāvāt /
yadi mṛdvādīni cittāni kāraṇānīṣyaṃte /
ekena kāraṇena labhyate
gal te ma chags pa dang zhe sdang med pa dang gti mug med pa de'i rgyur 'dod na'o zhes bya ba ni sdom pa'i rgyu ni rnam pa gnyis su 'dod de ma chags pa dang zhe sdang med pa dang gti mug med pa dag dang sems chung ngu dang 'bring dang chen po dag ces bya ba yin no /
gal te rnam grangs dang po yin par 'dod na ni sdom pa ma chags pa la sogs pa'i ngo bo nyid kyi las kyi lam thams cad kyis 'thob ste /
kun nas slong bar byed pa'i sems dge ba la de rnams cig car 'byung ba'i phyir ro /
gal te sems chung ngu dang 'bring dang chen po dag rgyur 'dod na ni rgyu gcig gis 'thob ste /
teṣām ayugapat bhāvāt /
paścimaṃ paryāyam iti /
mṛdvādikāraṇapakṣaṃ /
asti saṃvarasthāyīti vistaraḥ
de dag cig car 'byung ba med pa'i phyir ro /
rnam grangs tha ma zhes bya ba ni chung ngu la sogs pa rgyu yin pa'i phyogs so /
sarvasattveṣu saṃvṛtaḥ sarvasattvānugate kalyāṇāśaye sati saṃvarotpatteḥ /
na sarvāṃgair upāsakādisaṃvarasya sarvāṃgāprativiratatvāt /
na sarvakāraṇair mṛdvādīnāṃ kāraṇatvena yugapad asaṃbhavāt /
bhikṣusaṃvaras tu sarvāṃgair api /
sarvāṃgaprativiratatvāt /
yas trividhena cittena trīn saṃvarān samādatta iti /
tadyathā mṛdunā cittena upāsakasaṃvaraṃ samādatte
sdom pa la gnas pa sems can thams cad la bsdams la; yan lag thams cad rgyu thams cad kyi ma yin pa yang yod ces bya ba rgyas par 'byung ba ni sems can thams cad kyi rjes su song ba'i bsam pa dge ba can la sdom pa skye ba'i phyir sems can thams cad la bsdams pa yin la dge bsnyen la sogs pa'i sdom pa ni yan lag thams cad spangs pa ma yin pa'i phyir yan lag thams cad kyis kyang ma yin la /
rgyu thams cad kyis kyang ma yin te chung ngu la sogs pa rgyu nyid du cig car 'byung ba mi srid pa'i phyir ro /
dge slong gi sdom pa ni yan lag thams cad kyis kyang yin te /
yan lag thams cad spangs pa'i phyir ro /
gang zhig sems rnam pa gsum gyis sdom pa rnam pa gsum yang dag par len pa'o zhes bya ba ni 'di lta ste /
sems chung ngus ni dge bsnyen gyi sdom pa yang dag par len la /
madhyena śrāmaṇerasaṃvaram /
adhimātreṇa bhikṣusaṃvaram iti /
sarvakāraṇaiś ca na tu sarvāṃgair iti /
upāsakādisaṃvarāṇām ekaikasya mṛdvādyekaikakāraṇatvāt
'bring gis ni dge tshul gyi sdom pa len /
chen pos ni dge slong gi sdom pa len ces bya ba yin no /
rgyu thams cad kyis bsdams la yan lag thams cad kyis kyang ma yin pa yang yod ces bya ba ni dge bsnyen la sogs pa'i sdom pa rnams re re'i rgyu chung du la sogs pa re re zhig yin pa'i phyir ro /
tathā gṛhṇata iti bam po sum cu rtsa gsum pa /
paṃcaniyamakriyayā gṛhṇataḥ /
katham aśakyebhya iti /
ye haṃtum eva na śakyāḥ /
tebhyo 'śakyebhyaḥ sattvebhyaḥ kathaṃ saṃvaralābhaḥ /
atrācāryaḥ samādhim āha /
sarvasattvajīvitānupaghātādhyāśayenābhyupagamād iti /
sarvasattvānāṃ jīvitasyānupaghātenādhyāśayena saṃvarābhyupagamāt
de ltar ma nos na zhes bya ba ni nges pa lnga byed pas mnos na'o /
ji ltar na mi nus pa dag las sdom pa thob ces bya ba ni gang dag gsad par mi nus pa'i sems can mi nus pa de dag las sdom pa ji ltar 'thob ce na 'di la slob dpon gyis len du sems can thams cad kyi srog la mi gnod pa'i bsam pas blangs pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
sems can thams cad kyi srog de la gnod pa mi bya ba'i lhag pa'i bsam pas sdom pa khas len pa'i phyir ro /
vaibhāṣikā apy asyaiva praśnasya parihārāṃtaram āhuḥ /
yadi punaḥ śakyebhya eveti vistaraḥ
bye brag tu smra bas kyang dri ba 'di nyid kyi lan du gal te nus pa dag kho na las zhes bya ba rgyas par smos te /
cayāpacayayuktaḥ syāt /
śakyatām āgateṣu satteṣu saṃvaraś cīyeta
lha la sogs pa yang mi la sogs par 'pho la mi la sogs pa yang lha la sogs par 'pho bas /
asakyatām āgateṣv apacīyeta nus pa dang mi nus pa mi la sogs pa dang lha la sogs pa ni /
(Abhidh-k-vy 384) śakyāśakyānāṃ manuṣyādidevādīnām itaretarasaṃcārāt /
devādayo manuṣyādīn saṃcaraṃti
phan tshun 'pho bas 'phel ba dang 'grib pa dang ldan par 'gyur te sems can nus pa dag tu gyur na ni sdom pa 'phel bar 'gyur la /
manuṣyādayaś devādīn iti mi nus pa dag tu gyur na ni 'grib par 'gyur ro; /
imaṃ vaibhāṣikaparihāraṃ sāvakāśaṃ paśyann ācārya āha /
naivaṃ bhaviṣyatīti vistaraḥ
slob dpon gyis bye brag tu smra ba'i lan 'di glags dang bcas par mthong nas de ltar ni mi 'gyur te zhes bya ba smos te /
naivaṃ cayāpacayayuktaḥ saṃvaro bhaviṣyati de ltar sdom pa 'phel ba dang 'grib pa dang ldan par ni mi 'gyur ro /
kathaṃ kṛtvā /
yathā hy apūrvatṛṇādyutpattau /
śoṣe vā tṛṇādīnāṃ
ji lta zhe na /
ji ltar sngon med pa'i rtsva la sogs pa skyes sam /
yady api tṛṇādibhyo 'pi saṃvaro labhyate /
tathāpi saṃvarasya vṛddhihrāsau na bhavataḥ /
evaṃ śakyāśakyasaṃcāre 'pi na syātāṃ vṛddhihrāsau cayāpacayāv ity arthaḥ /
tasmāc chakyebhya eva saṃvaro labhyate
rtsva la sogs pa skams na rtsva la sogs pa de dag las sdom pa 'thob par 'gyur mod kyi 'on kyang sdom pa 'phel ba dang 'grib par mi 'gyur ba de bzhin du nus pa dang mi nus pa 'phos su zin kyang 'phel zhing 'grib pa dag tu mi 'gyur te /
rgyas pa dang 'grib pa dag tu zhes bya ba'i tha tshig go /
de lta bas na nus pa dag kho na las kyang sdom pa 'thob la nyes pa der yang mi 'gyur ro zhes bya ba yin no /
na cāyaṃ doṣaḥ syād iti bye brag tu smra bas ma yin te /
vaibhāṣikā āhuḥ /
na sattvānām iti vistaraḥ
sems can rnams ni zhes bya ba rgyas par smos te /
na tad evaṃ /
yathā hy apūrvatṛṇādyutpattāv iti vistareṇa yad uktaṃ
ji ltar sngon med pa'i rtsva la sogs pa skyes sam zhes bya ba rgyas par gang smras pa de ni de lta ma yin no /
kiṃ kāraṇaṃ /
sattvānāṃ pūrvaṃ saṃcārāt paścāc ca bhāvāt /
tṛṇagulmalatādīnāṃ pūrvaṃ paścāc cābhāvāt
ci'i phyir zhe na /
sems can rnams ni 'pho ba'i sngon rol dang phyis kyang yod pa'i phyir rtsva la sogs pa ni med pa'i phyir te /
ato na tṛṇādidṛṣṭāṃtena cayāpacayadoṣo nivāryate rtsva dang gel pa dang lcug ma la sogs pa ni sngon rol dang phyis kyang med pa'i phyir ro /
evaṃ vaidharmyamātram uktaṃ /
na sādhyasādhanārtha iti
de'i phyir rtsva la sogs pa'i dpes 'phel ba dang 'grib ba'i nyes pa mi zlogs so /
ācāryaḥ punar āha /
yadā parinirvṛtā na saṃty eveti vistaraḥ /
tasmāt pūrvaka eva hetuḥ sādhur iti /
sarvasattvajīvitānupaghātādhyāśayenābhyupagamād iti /
ata śakyāśakyebhyaḥ saṃvaro labhyata iti siddhaṃ /
evaṃ tarhi yadi sarvasattvebhyo labhyate prātimokṣasaṃvaraḥ
de ltar chos mi mthun pa tsam zhig smras kyi bsgrub par bya ba dang sgrub pa'i don ni ma yin pas slob dpon gyis yang yongs su mya ngan las 'das nas zhes bya ba rgyas par smos so /
de lta bas na gtan tshigs snga ma nyid bzang ngo zhes bya ba ni sems can thams cad kyi srog la mi gnod pa'i bsam pas khas blangs pa'i phyir ro zhes bya ba yin te /
de'i phyir nus pa dang mi nus pa dag las sdom pa 'thob bo zhes bya bar grub bo /
gal te de ltar sems can thams cad las so sor thar pa'i sdom pa 'thob na /
pūrvabuddhaparinirvṛtebhyas tasyālābhāc chīlanyūnatā syāt /
sattvānāṃ pūrvebhyo nyūnatvāt
'o na ni sngon gyi sems can sangs rgyas su 'gyur nas yongs su mya ngan las 'das pa rnams las de ma thob pa'i phyir tshul khrims nyung bar 'gyur ro zhe na /
ācārya āha /
sarveṣāṃ buddhānāṃ pūrvaṃ paścāc cotpannānām aviśeṣeṇa sarvasattvebhyo lābhāt
slob dpon gyis bshad pa /
sangs rgyas thams cad kyis te phyis 'byung ba rnams kyis kyang khyad par med par sems can thams cad las thob pa'i phyir te /
yadi hi te py aparinirvṛtā abhaviṣyan gal te de dag kyang yongs su mya ngan las 'das par ma gyur na de'i tshe /
saṃprati tebhyo 'pi te 'lapsyaṃta iti de rnams kyis de dag las kyang 'thob par 'gyur ro /
sarvakarmapathebhya iti /
kāyikavācikebhyaḥ /
nāsti hi vikalenāsaṃvareṇeti /
prāṇātipātenaiva [tib 46a] nādattādānenety evamādi /
mṛdunaivāsaṃvareṇa samanvāgata iti
las kyi lam thams cad las zhes bya ba dag ni lus dang ngag gi las so /
sdom pa ma yin pa mi tshangs pa'i sdom pa can ni med do zhes bya ba ni srog gcod pa kho na yin gyi ma byin par len pas ni ma yin no zhes bya ba de lta bu la sogs pa yin no /
pūrvapratilabdhatvāt /
adhimātrayā tu prāṇātipātavijñaptyā /
kiṃ /
samanvāgata iti vartate
sdom pa ma yin pa ni zhan pa kho na dang ldan pa zhes bya ba ni sngar thob zin pa'i phyir ro /
na vipākaphalaviśeṣa iti /
evaṃ madhyādhimātreṇa yojyam iti
srog gcod pa'i rnam par rig byed chen po dang zhes bya ba ci zhe na ldan no zhes bya bar sbyar te /
yo madhyena cittenāsaṃvaraṃ pratilabhate /
so 'dhimātreṇāpi cittena prāṇino jīvitād vyavaropayan madhyenaivāsaṃvareṇa samanvāgato bhavati /
adhimātrayā tu prāṇātipātavijñaptyā /
evaṃ yo 'dhimātreṇa yāvad adhimātreṇaivāsaṃvareṇa samanvāgato bhavati /
adhimātrayā ca prāṇātipātavijñaptyā /
ittham api ca yojyaṃ /
yo 'dhimātracittenāsaṃvaraṃ pratilabhate /
sa mṛdunāpi cittena prāṇino jīvitād vyavaropayan adhimātrenaivāsaṃvareṇa samanvāgato bhavati /
mṛdvyā tu prāṇātipātavijñaptyety evamādi /
nāgabaṃdhā hastipakāḥ /
vāgurikā iti /
paṃpā nāma prāṇijātir vāgurākhyā /
tāṃ ghnantīti vāgurikāḥ
rnam par smin pa'i 'bras bu la ni khyad par med do /
de bzhin du 'bring dang drag po la yang sbyar bar bya'o zhes bya ba ni gang zhig sems 'bring gis sdom pa ma yin pa thob pa de sems drag pos srog chags kyi srog gcod par byed na yang sdom pa ma yin pa ni 'bring kho na dang ldan pa zhes bya ba dang de bzhin du gang zhig sems drag pos zhes bya ba nas sdom pa ma yin pa yang chen po kho na dang ldan la srog gcod pa'i rnam par rig byed kyang chen po dang ldan no zhes bya ba dang gang zhig sems chen pos sdom pa ma yin pa thob pa de sems chung ngus srog chags kyi srog gcod par byed na yang sdom pa ma yin pa ni chen po kho na dang ldan la /
srog gcod pa'i rnam par rig byed ni chung ngu dang ldan no zhes bya ba'i bar sbyar ba ma yin no /
ba gu ri 'chor ba rnam zhes bya ba ni /
srog chags kyi rigs pa gu ri zhes grags pa zhig yod de /
de dag gsod pas na ba gu ri 'chor ba rnams so /
don gyis na sdom pa ma yin pa can yin no zhes bya ba ni rgyal po dang blon po rnams kyang chad pas gcod par byed pa yin pa'i phyir de las mi 'byung yang sdom pa ma yin pa can kho nar blta'o /
arthata āsaṃvarikā iti /
rājānaś cādhikaraṇasthāś ca (Abhidh-k-vy 385) daṇḍanetṛtvād ihāpaṭhitā api āsaṃvarikā eva draṣṭavyāḥ
gzhan dag la yang de bzhin du sbyar ro zhes bya ba ni bya gag rnams gsod pas na bya gag gsod pa rnams so zhes bya ba de lta bu la sogs pa'o /
evam anye 'pi yojyā iti /
kurkuṭāṃ ghnaṃtīti /
kaurkuṭikā ity evamādīni /
yuktas tāvad iti vistareṇoktvā yāvat katham asaṃvaraḥ sarvasattvedhyo yujyata iti praśnite /
vaibhāṣikaḥ parihāram āha
re zhig rigs na zhes bya ba rgyas par brjod nas /
ji ltar sems can thams cad las sdom pa ma yin pa 'thob par rung zhes bya ba'i bar dris pa dang bye brag tu smra bas lan du de dag ni ma la sogs pa zhes bya ba rgyas par smras so /
mātrādīn api hīti vistaraḥ /
ācārya āha /
na hi tāvat ta eva ta iti
slob dpon gyis re zhig de dag nyid de dag yin par shes nas mi gsod do zhes bya ba smos te /
te mātrādaya iti jānānā hanyur ity aghātyebhyas tebhyo 'saṃvaraḥ kathaṃ yujyate /
kiṃ cāryībhūtānāṃ punaḥ paśūbhavituṃ nāsty avakāśaḥ /
teṣām urabhrādyupapattyasaṃbhavāt /
tebhyaḥ katham asaṃvaraḥ syāt /
yadi vānāgatātmabhāvāpekṣayā urabhrādayo bhaviṣyaṃtīti vartamānān mātrāder asaṃvaraḥ syāt
ma la sogs pa de dag yin no zhes bya bar shes pa rnams ni mi gsod pas ji ltar gsad par bya ba ma yin pa de dag las kyang /
sdom pa ma yin pa thob par rung gzhan yang 'phags par gyur pa de dag lug la sogs par skye mi srid pa'i phyir yang phyugs su 'gyur ba'i go skabs med na ji ltar de dag las sdom pa ma yin pa thob par 'gyur /
urabhrān api te aurabhrikāḥ putrībhūtān anāgate janmani sarvathā na hanyur iti /
na syāt tebhya urabhrebhyo 'saṃvaraḥ
gal te lug la sogs par 'gyur ro zhes ma 'ongs pa'i lus la ltos te da ltar gyi ma la sogs pa'i sdom pa ma yin pa zhig tu gyur na ni shan pa de dag tshe phyi ma la lug bur gyur pa rnams kyang gtan mi gsod pas lug de dag las sdom pa ma yin par mi 'gyur ro /
vaibhāṣika āha /
kathaṃ hi nāma jighāṃsatām iti vistaraḥ /
ācārya āha /
etan mātrādiṣu samānam iti vistaraḥ
bye brag tu smra bas ji ltar na gsod par 'dod bzhin du zhes bya ba rgyas par smras pa dang slob dpon gyis de ni ma la sogs pa la yang mtshungs te zhes bya ba rgya cher smos te /
kathaṃ hi nāmājighāṃsatāṃ putrādibhūtānām aurabhrikādīnāṃ tebhyo mātrādibhyaḥ syād asaṃvara iti ji ltar na shan pa la sogs pa ma la sogs par gyur pa gsod par mi 'dod bzhin du ma la sogs pa de dag la sdom pa ma yin par 'gyur /
vikalaḥ karmapathāṃgataḥ /
prādeśiko 'pi syāt
ma tshang ba ni las kyi yan lag gi sgo nas so /
ekasyāpy aṃgasya aviramāt /
sattvadeśakālasamayaniyamayogena pradeśaviratatvāt /
saṃvaraś ca tathaiva /
vikalo 'pi prādeśiko 'pi syāt
nyi tshe ba yang yod de sems can dang yul dang dus dang tshe nges par byed pa dang ldan pas phyogs gcig ma spangs pa'i phyir ro /
sngar bshad pa so sor thar pa'i sdom pa rnam pa brgyad ma gtogs pa yang de bzhin du ma tshang ba yang yod la nyi tshe ba yang yod do /
anyatrāṣṭavidhāt pūrvoktāt prātimokṣasaṃvarāt /
kasmād ity āha
ci'i phyir zhe na tshul khrims dang 'chal pa'i tshul khrims de tsam gyi gegs byed pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
tanmātraśīladauḥśīlyapratibandhād iti /
asaṃvaras tanmātraṃ śīlaṃ pratibadhnāti
sdom pa ma yin pa yang tshul khrims de tsam gyi gegs byed la sdom pa yang 'chal ba'i tshul khrims de tsam gyi gegs byed do zhes bya ba yin no /
saṃvaraś ca tanmātraṃ dauḥśīlyaṃ pratibadhnātīti de'i rigs su skyes pa rnams zhes bya ba ni sdom pa ma yin pa'i rigs su skyes pa rnams so /
(IV /
38) tatkulīnair iti /
āsaṃvarikakulīnaiḥ /
kṣetrādānādarehanād iti /
ādareṇa īhanaṃ kriyāraṃbhaḥ /
kṣetraṃ cādānaṃ cādarehanaṃ ceti samāsaḥ
zhing dang len pa dang gus par byed pas 'thob ces bya ba la /
gus par byed pa ni bya ba rtsom pa'o /
zhing dang len pa dang gus par byed pa zhes bya bar tshig bsdu ste /
tasmād avijñaptir utpadyate de las rnam par rig byed ma yin pa skye ba'o /
tithīti vistaraḥ /
tithibhaktaṃ /
yāvad ardhamāsabhaktam ity arthagatiḥ
tshes sam zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni tshes la zas sbyin pa nas zla ba phyed kyi bar du zas sbyin par bya'o zhes bya ba ni don yin par shes so /
ādiśabdena maṇḍalakaraṇādi gṛhyate sogs pa zhes bya ba'i sgras ni dkyil 'khor byed pa la sogs pa bsdu'o /
ādareṇa vā tadrūpeṇeti /
tīvrakleśatayā /
tīvraprasādatayā cety arthaḥ /
(IV /
39, 40) samādānaviruddhavijñaptyutpādād iti /
yāvajjīvaṃ prāṇātipātādibhyaḥ prativiramāmīti yat samādānaṃ /
tena viruddhāyā vijñapter utpādāt
de lta bu'i gus pas zhes bya ba ni nyon mongs pa drag po dang rab tu dang ba drag pos zhes bya ba'i tha tshig go /
yang dag par blangs pa dang 'gal ba'i rnam par rig byed bskyed pa dang zhes bya ba ni ji srid 'tsho'i bar du srog gcod pa la sogs pa spong ngo zhes yang dag par blangs pa gang yin pa dang 'gal ba'i rnam par rig byed bskyed pa'i phyir te /
iti prathamena kāraṇena prātimokṣasaṃvaratyāgaḥ de ltar na rgyu dang pos so sor thar pa'i sdom pa gtong ba yin no /
āśrayatyāgād iti /
yenāśrayeṇa saṃvaro gṛhītaḥ /
tasya tyāgān maraṇād iti
rten bor ba dang zhes bya ba ni rten gang gi sdom pa blangs pa de bor zhing shi ba'i phyir te /
dvitīyena kāraṇena tattyāgaḥ de ltar na rgyu gnyis pas de gtong ba yin no /
āśrayavikopanād iti /
yādṛśenāśrayeṇa saṃvara upāttaḥ /
tādṛśo na bhavati /
vikopanāt /
iti tṛtīyena kāraṇena tattyāgaḥ
rten nyams zhes bya ba rten ji lta bus sdom pa blangs pa de lta bu yin par nyams pa'i phyir te /
de ltar rgyu gsum pas de gtong ba yin no /
nidānacchedād iti /
nidānaṃ kuśalamūlāni /
tasya cchedāt /
caturthena kāraṇena tattyāgaḥ
gzhi chad pa dang zhes bya ba la gzhi ni dge ba'i rtsa ba rnams te de chad pa'i phyir rgyu bzhi pas de gtong ba yin no /
tāvad evākṣepāc ceti /
upavāsasaṃvarasyāhorātram ākṣepaḥ /
iti paṃcamena kāraṇena tasyopavāsasaṃvarasya tyāgaḥ
de srid du 'phangs pa'i phyir ro zhes bya ba ni bsnyen gnas pa'i sdom pa ni nyin mtshan gcig tu 'phangs pa yin pas bsnyen gnas pa'i sdom pa de ni sngar bshad pa'i rgyu bzhi dang rgyu lnga pas gtong ba yin no /
pūrvoktaiś ca caturbhiḥ kāraṇair iti /
patanīyena ceti /
ebhiś ca yathoktaiḥ paṃcabhiḥ kāraṇaiḥ patanīyena ceti
ltung bar 'gyur las zhes bya ba ni ji skad bshad pa'i rgyu lnga po de dag dang ltung bar 'gyur ba yin no zhes zer ro /
(Abhidh-k-vy 386) pataṃty aneneti patanīyaṃ 'dis ltung bar 'gyur bas na ltung bar 'gyur ba'o /
tac caturvidhaṃ de yang rnam pa bzhi ste /
abrahmacaryaṃ /
yathoktapramāṇam adattādānaṃ /
manuṣyavadhaḥ /
uttarimanuṣyadharmamṛṣāvādaś ceti /
dhanarṇavat tu kāśmīrair āpannasyeṣyate
mi tshangs par spyod pa dang ji skad bshad pa'i tshad ma byin par len pa dang mi gsod pa dang mi'i chos bla ma brdzun du smra ba zhes bya'o /
kha che rnams ni 'byung ba la /
bu lon nor bzhin gnyis su 'dod /
āgamād yuktitaś ca ces bya ba ni lung dang rigs pas te /
tatrāyam āgamaḥ /
vinaya uktaṃ /
duḥśīlaś cet bhikṣur bhikṣuṇīm anuśāsti /
saṃghāvaśeṣam āpadyata iti
de la lung ni 'dul ba las /
gal te dge slong tshul khrims 'chal ba zhig dge slong ma la rjes su ston na dge 'dun gyi lhag mar 'gyur ro zhes gsungs pa 'di yin te /
āpannapārājiko hi bhikṣur duḥśīlo 'bhipretaḥ /
nānāpannapārājikaḥ /
prakṛtisthaḥ śīlavān iti viparyayeṇa vacanād ato 'vagamyate
dge slong tshul khrims 'chal pa ni phas pham pa byung ba yin par bzhed kyi phas pham pa ma byung na ni ma yin te /
rang bzhin du gnas pa'i tshul khrims dang ldan pa zhes bzlog ste 'byung ba'i phyir ro /
asty asya duḥśīlasyāpi sato bhikṣubhāvaḥ de'i phyir tshul khrims 'chal pa de la yang dge slong gi dngos po yod par mngon te /
yasmāt saṃghāvaśeṣam āpadyata ity uktam iti 'di ltar dge 'dun gyi lhag mar 'gyur ro zhes bshad pa'i phyir ro /
yuktir api na hy ekadeśakṣobhāt sakalasaṃvaratyāgo yukta iti rigs pa yang phyogs gcig nyams par sdom pa zad par gtong bar ni mi rigs so zhes bya ba yin no /
na maulīm apy āpattim āpannasyeti /
patanīyām apy āpattim āpannasyety arthaḥ
rtsa ba'i ltung ba la yang zhes bya ba ni ltung bar 'gyur ba'i ltung ba byung ba la yang zhes bya ba'i tha tshig go /
naiva cānyāpattim iti /
saṃghāvaśeṣādikaṃ /
āviṣkṛtāyām iti /
deśitāyāṃ /
yat tarhi bhagavatoktam iti vistareṇa yāvat parājitam iti /
tat katham iti vākyādhyāhāraḥ
ltung ba gzhan byung ba la yang tshul khrims 'chal pa med do zhes bya ba ni dge 'dun gyi lhag ma la sogs pa'o /
bshags na zhes bya ba ni bshags pa byas nas so /
'o na bcom ldan 'das kyis zhes bya ba rgyas par pham par 'gyur zhes gang gsungs pa zhes bya ba'i bar 'byung ba ni de ji lta bu yin zhes bya ba'i tshig khong nas dbyung ngo /
paramārthabhikṣutvaṃ saṃdhāyaitad uktam iti /
satyadarśanabhavyatvena tasyāpannasya paramārthabhikṣutvāprāpteḥ
de ni don dam pa'i dge slong nyid las dgongs te gsungs pa yin no zhes bya ba ni ltung bar 'gyur ba byung ba de ni bden pa mthong ba'i skal ba med kyi don dam pa'i dge slong nyid du ma gyur pa'i phyir ro /
bahukleśebhyo nandaprabhṛtibhyaḥ /
maulyāpy āpattyā na bhikṣutvaṃ naśyatīti viditvā tāṃ kuryur iti vākyārthaḥ saṃjñābhikṣur iti
nyon mongs pa mang po rnams la zhes bya ba ni dga' bo la sogs pa la ste; tshig gi don ni rtsa ba'i ltung bas kyang dge slong nyid nyams par mi 'gyur ro snyam du rig nas de dag yang byed par 'gyur ro zhes bya ba yin no /
yasyānupasaṃpannasya bhikṣur iti nāma /
pratijñābhikṣur iti /
abrahmacaryādipravṛttau duḥśīlaḥ /
bhikṣata iti bhikṣur iti
ming gi dge slong zhes bya ba ni bsnyen par ma rdzogs pa gang zhig la dge slong zhes ming du btags pa'o /
khas 'che ba'i dge slong zhes bya ba ni tshul khrims 'chal pa mi tshangs par spyod pa la sogs pa la zhugs pa yin no /
yācanakaḥ /
bhinnakleśatvād bhikṣur iti
slong bas na dge slong zhes bya ba ni slong bar byed pa'o /
arhan /
asmiṃs tv artha iti /
yat yat bhagavatoktam abhikṣur bhavaty aśramaṇa iti vistareṇa /
etasminn arthe /
yathoktebhyaś caturbhyo bhikṣubhyo 'nya evāyaṃ paṃcamo jñapticaturthopasaṃpanno bhikṣur iti
nyon mongs pa bcom pas na dge slong zhes bya ba ni dgra bcom pa'o /
don 'di la ni zhes bya ba ni bcom ldan 'das kyis dge slong ma yin dge sbyong ma yin zhes bya ba rgyas par bshad pa'i don gang yin pa 'di la ni ji skad bshad pa'i dge slong gzhi las gzhan pa lnga pa /
yad apy uktaṃ paramārthabhikṣutvaṃ saṃdhāyaitad uktaṃ gsol ba dang bzhi'i las kyis bsnyen par rdzogs pa 'di kho na yin no /
tat pratyāha /
na cāsau pūrvaṃ paramārthabhikṣur āsīt
gang yang de ni don dam pa'i dge slong nyid las dgongs te gsungs pa yin no zhes smras pa de la bshad pa /
yataḥ paścād abhikṣur bhavet de la sngon don dam pa'i dge slong du gyur la /
abhikṣur bhavaty aśramaṇa iti vacanāt /
ity upamāṃ kurvateti /
mastakacchinnatālopamāṃ kurvatā śāstraiva datto 'nuyoga iti saṃbaṃdhanīyaṃ
dge slong ma yin /
dge sbyong ma yin zhes 'byung ba gang gis na phyis dge slong ma yin bar 'gyur ba ni ma yin no zhes bya ba dper mdzad nas zhes bya ba ni ston pa nyid kyis shing ta la'i mgo bcad pa dper mdzad bas lan btab pa yin no zhes bya bar sbyar te /
parihṛtaḥ praśna ity arthaḥ 'dri ba'i lan btab pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ekagrāsaparibhoga āhārasya /
ekapārṣṇipradeśaparibhogo vihārasyeti sambhdhaḥ
zhal zas la kham gcig longs spyod pa dang gtsug lag khang la gom pa gcig 'dor ba'i phyogs longs spyad pa zhes bya bar sbyar ro /
sarvabhikṣusaṃbhogabahiṣkṛtaś ca śāstreti /
sarvasmāt bhikṣubhis saha saṃbhogād ekapaṃktibhojanādikād bahiṣkṛto buddhena
ston pas dge slong gi longs spyod thams cad las kyang bkar to zhes bya ba ni bcom ldan 'das kyis dge slong rnams dang lhan cig longs spyod pa gral gcig tu zas za ba la sogs pa thams cad las bskrad pa yin no /
nāśayata kāraṇḍavakam iti /
kāraṇḍavako yavākṛtitvād yavas tṛṇaviśeṣaḥ /
yo yavadūṣīty ucyate /
evam asāv abhikṣur bhikṣvākṛtir iti
sred bsal bar gyis zhes bya ba la sred ni nas 'dra ba zhig ste /
de dang 'dra ba gzhan rtsva'i khyad par gang zhig nas ma rung bar byed pa la bya ba ltar dge slong ma yin pa la dge sbyong gi sha tshugs can zhes bya ba 'di yang de kho na dang 'dra'o /
shing rul zhes bya ba ni shing rul ba ste /
kaśaṃbakam nāma pūtikāṣṭham dge slong rul par gyur pa 'di yang de dang 'dra'o /
evam asau pūtibhūto bhikṣuḥ /
taṃ śīlavatsaṃghād yūyam apakarṣateti bhagavāṃ (Abhidh-k-vy 387) bhikṣūn ājñāpayāmāsa
de ni bcom ldan 'das kyis dge slong rnams la khyed kyis tshul khrims dang ldan pa'i dge 'dun gyi nang nas skrod cig ces bka' stsal to /
athotplāvinaṃ vāhayateti /
utplāvī nāma vrīhimadhye 'bhyaṃtarataṇḍulahīno vṛīhir eva
snying po med pa dor bar gyis zhes bya ba la snying po med pa zhes bya ba ni 'bru'i nang nas 'bru khong na snying po med pa kho na yin te /
tathāsau śīlasārahīno bhikṣvākṛtiḥ /
taṃ pravāhayata /
niṣkrāmayatety arthaḥ /
mārgajinaḥ śaikṣo 'śaikṣaḥ
dge slong gi sha tshugs tshul khrims kyi snying po med pa 'di yang de dang 'dra ste; de dor bar bya zhing dbyung bar gyis shig ces bya ba'i tha tshig go /
lam gyis rgyal zhes bya ba ni slob pa dang mi slob pa'o /
lam ston pa ni sangs rgyas so /
mārgadaiśiko buddhaḥ /
mārge jīvati śīlavāṃ bhikṣur mārganimittaṃ jīvanāt
lam phyir 'tshol ba ni dge slong tshul khrims dang ldan pas te lam gyi ched du 'tsho ba'o /
mārgadūṣī duḥśīlaḥ /
idam atrodāharaṇaṃ /
dagdhakāṣṭheti vistaraḥ /
yathā yad dagdhaṃ /
na tat kāṣṭhaṃ /
pūrvakāṣṭhākṛtimātrāvaśeṣasādharmyāt /
tad dagdhaṃ kāṣṭham ity ucyate /
hradaś ca śuṣko 'pi hrada ity ucyate
lam sun 'byin pa ni tshul khrims 'chal ba ste /
'dir dper brjod pa ni 'di yin no /
shing tshig pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dper na shing tshig pa de ni shing ma yin na lhag ma sngon gyi shing gi dbyibs tsam zhig 'dra ba'i phyir de la shing tshig pa zhes bya ba dang mtshe'u skams pa la yang mtshe'u zhes bya ba dang ne tso'i mchu ni gzugs mkhan gyi khyim la sogs pa'i nang du byas pa ste /
śukanāsā gṛhādiṣu rūpakārakṛtā /
śukanāsākṛtitvāc chukanāsety ucyate /
evam asau bhikṣvākṛtisāmānyamātrāvaśeṣāc chramaṇa uktaḥ /
pūtibījam aṃkurājanakatvād abījam api bījam ity ucyate
ne tso'i sna dang dbyibs 'dra ba'i phyir ne tso'i sna zhes bya ba de bzhin du 'di yang dge slong gi dbyibs spyi tsam zhig lus pa'i phyir dge sbyong zhes gsungs par zad do /
sa bon rul pa ni myu gu skyed par byed pa ma yin pa'i phyir sa bon ma yin mod kyi de'i dbyibs tsam zhig lus pa'i phyir sa bon zhes bya'o /
tadākāramātrāvaśeṣatvād alātacakraṃ cakram iti /
cakrākṛtitvāt /
mṛtasattvaś cāsattvo 'pi sattva ity ucyate /
sattvākṛtimātrāvaśeṣatvāt /
tadvad eṣa draṣṭavyaḥ
mgal me'i 'khor lo yang 'khor lo dang 'dra ba'i phyir 'khor lo zhes bya'o /
sems can shi ba yang sems can gyi sha tshugs tsam zhig lus pa'i phyir sems can zhes bya ba ltar yin yang de dang 'dra bar blta bar bya'o /
śikṣādattako nāma bhikṣur adhimātrarāgatayā striyā abhrahmacaryaṃ kṛtvā /
tadanaṃtaram eva jātasaṃvegaḥ kaṣṭaṃ mayā kṛtam ity ekasminn api praticchādanacitte 'nutpanne bhikṣusaṃgham upagamyāviṣkarotīdaṃ mayā pāpaṃ kṛtam iti
bslab pa sbyin pa zhes bya ba ni dge slong gi 'dod chags chen pos bud med dang mi tshangs par spyad nas de'i mjug thogs kho nar bdag gis phud ba byas so zhes skyo ba shes shing bcab pa'i sems gcig kyang ma skyes par dge slong gi dge 'dun gyi thad du song nas bdag gis sdig pa byas so zhes 'chags par byed la /
sa āryasaṃghopadeśāt sarvabhikṣunavakāṃtikatvādi daṇḍakarma kurvāṇaḥ śikṣādattaka ity ucyate /
tad yadi dauḥśīlyād abhikṣur eva syāt /
sa na syāt
'phags pa'i dge 'dun gyi bkas dge slong thams cad pas gzhon rabs nyid yin par bya ba la sogs pa chad pa'i las byed du bcug pa de ni bslab pa sbyin pa zhes bya'o /
na hi tasya punar upasaṃpādanaṃ kriyate /
bhikṣuś ca sa vyavasthāpyate
de la gal te 'chal pa'i tshul khrims kyis dge slong ma yin pa kho nar 'gyur na ni de yang med par 'gyur te /
tasmān na dauḥśīlyād abhikṣutvam iti de ni yang bsnyen par rdzogs par mi byed la /
na brūma iti vistaraḥ dge slong du yang rnam par 'jog go /
na vayaṃ brūmaḥ /
sahādhyāpattyā abrahmacaryād eva sarvaḥ pārājiko bhavati /
kiṃ tarhi /
praticchādanacittena /
kiṃ na punaḥ pravrājyate /
anikṣiptaśikṣa ity adhyāhāryaṃ
de lta bas na 'chal pa'i tshul khrims las ni dge slong nyid ma yin pa ma yin no mi zer gyi zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni kho bo cag ni thams cad dang mi tshangs par spyod pa'i ltung ba 'byung ba'i mdo kho na las phas pham pa yin no mi zer gyi 'o na ci zhe na /
'chal pa'i sems kyis yin no /
ci ste yang rab tu mi 'byung zhes bya ba ni bslab pa btang na zhes bya ba kho nas dbyung ngo /
tīvrānapatrāpyavipāditatvāt /
tīvreṇānapatrāpyeṇa vipāditāsya saṃtatiḥ
rgyud khrel med pa shas chen pos nyams par byas pas zhes bya ba ni 'di'i rgyud khrel med pa shas chen pos nyams par byas pa yin te /
tasyāḥ saṃtater evaṃ vipāditatvāt saṃvarasyābhavyatvaṃ /
tasmān na punaḥ pravrājyata ity adhikāraḥ
rgyud de nyams par byas pas sdom pa'i skal ba med pa nyid de'i phyir yang rab tu mi dbyung ngo zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
na tu khalu bhikṣubhāvāpekṣayā /
na tu khalu tasya bhikṣubhāvo 'stīty apekṣayā na pravrājyate /
tathā hy asau parājayiko nikṣiptaśikṣo pi na pravrājyate
dge slong gi dngos po la ltos te de ni ma yin no zhes bya ba ni de la dge slong gi dngos po yod do zhes bya ba la ltos te rab tu mi dbyung ba ni ma yin no /
'di ltar phas pham pa can de ni bslab pa btang yang rab tu mi dbyung ste /
tīvrānapatrāpyavipāditatvāt saṃtateḥ rgyud khrel med pa shas chen pos nyams par byas pa'i phyir ro /
(IV /
41) dhyānāptam iti /
rūpasvabhāvaṃ kuśalam arūpasvabhāvaṃ cābhipretaṃ
bsam gtan gtogs pa zhes bya ba ni gzugs can gyi ngo bo nyid dang gzugs can ma yin pa'i ngo bo nyid kyi dge ba yin par bsams pa ste /
ata eva ca sarvam eveti vyācaṣṭe de nyid kyi phyir dge ba thams cad ni zhes bya ba smos pa yin no /
dvābhyām iti /
upapattito vā /
parihāṇito vā /
tenāha upapattito veti vistaraḥ
rgyu gnyis kyis zhes bya ba ni skye ba las sam /
nyams pa las te de'i phyir /
ūrdhvam upapadyamāno 'dharaṃ parityajati skye ba ste zhes bya ba rgyas par smos so; /
adhaś copapadyamāna uparibhūmikam iti /
parihāṇito vā samāpatteḥ tatsamāpattisaṃgṛhītaṃ kuśalaṃ tyajyate /
nikāyasabhāgatyāgāc ca kiṃcid iti
gong du skyes na ni 'og ma gtong la 'og tu skyes na ni sa gong ma pa gtong ngo zhes bya ba yin no /
snyoms par 'jug pa las yongs su nyams pa las ni snyoms par 'jug pa des bsdus pa'i dge ba 'chor ro /
nirvedhabhāgīyaṃ yat pṛthagjanāvasthāyām utpāditaṃ yāvat kṣāṃtir iti /
tad asaty api bhūmisaṃcāre nikāyasabhāgatyāgena tyajyate /
yadā kāmadhātau mṛtvā tatraivopapadyate (Abhidh-k-vy 388)
ris mthun par btang ba las kyang chung zad gtong bar 'gyur ro zhes bya ba ni so so'i skye bo'i gnas skabs na nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa bzod pa'i bar skyed pa gang yin pa de ni sa 'pho ba med kyang gang gi tshe 'dod pa'i khams su shi nas de nyid du skye ba ni ris mthun par btang bas gtong bar 'gyur te /
de ji skad du /
'phags pas de dag sa bor bas /
vakṣyati hi /
bhūmityāgāt tyajaty āryas tāny anāryas tu mṛtyuta iti /
pūrvako mārga iti /
prayogānaṃtaryavimuktimārgasvabhāvaḥ pratipannakamārgaḥ /
phalaṃ phalaviśiṣṭo veti /
uttaro mārgo 'dhikṛtaḥ
gtong 'gyur 'phags min 'chi 'pho bas /
zhes 'byung ba lta bu'o /
lam snga ma zhes bya ba ni rgyun du zhugs pa'i lam sbyor ba dang bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam gyi rang bzhin no /
'bras bu 'am 'bras bu khyad par can zhes bya ba ni lam gong ma zhes bya bar sbyar te /
tadyathā 'nāgāmī yady anāgāmiphalāt parihīyate /
tenānāgāmiphalam uttaro mārgas tyajyate /
yadi tv anāgāmī dvitīyaṃ dhyānaṃ labhate
'di lta ste phyir mi 'ong ba la gal te phyir mi 'ong ba'i 'bras bu las yongs su nyams na lam gong ma phyir mi 'ong ba'i 'bras bu gtong ngo /
gal te phyir mi 'ong ba bsam gtan gnyis pa thob la /
tasmāc ca parihīyate /
sa tasya phalaviśiṣṭo mārgo dvitīyadhyānabhūmikas tyajyate
de las kyang yongs su nyams na de'i lam 'bras bu khyad par can bsam gtan gnyis pa'i sa pa de gtong ngo /
(IV /
42ab) hetupratyayabaleneti /
sabhāgahetubalena /
parato ghoṣabalena cety arthaḥ /
dhyānasaṃvaraṃ vā labhata iti /
anāsravasaṃvaraṃ vā labhata iti nocyate
rgyu dang rkyen gyi stobs kyis zhes bya ba ni skal ba mnyam pa'i rgyu'i stobs dang gzhan gyi smra ba'i stobs kyis zhes bya ba'i tha tshig go /
bsam gtan gyi sdom pa thob na zhes bya ba ni zag pa med pa'i sdom pa thob na zhes ni mi brjod do /
dhyānasaṃvarapūrvotpādenaiva tattyāgāt /
akaraṇāśnyata iti /
etat karma na kariṣyāmīty āśayato 'pi śastrajālatyāge vinā saṃvaragrahaṇenāsaṃvaracchedo na bhavati /
tadyathā roganidānaparihāre 'pi tasya pravṛddhasya rogasyauṣadhena vinā vinivṛttir na bhavati
bsam gtan gyi sdom pa sngar bskyed pa kho nas de bor zin pa'i phyir ro /
mi bya ba'i bsam pa thag pa nas zhes bya ba ni mtshon dang rgya'i las 'di mi bya'o snyam pa'i bsam pa thag pas bor du zin kyang sdom pa mnod pa med par sdom pa ma yin pa 'chad par mi 'gyur ro /
dper na nad kyi gzhi yongs su spangs kyang nad rnying de sman med par mi zlogs pa de dang 'dra ste /
tadvat /
tad uktaṃ bhavati /
asaṃvaratyāgecchāyāṃ saṃvaro grahītavyo nānyatheti
'di skad du sdom pa ma yin pa 'dor bar 'dod na sdom pa mnod par bya'i gzhan du ni ma yin no zhes bshad pa yin no /
tallābhasyeti /
asaṃvaralābhasya /
(IV /
42cd) katham avijñaptir iti /
vijñaptir apīti vaktavyaṃ
de 'thob pa ni zhes bya ba ni sdom pa ma yin pa 'thob pa'o /
rnam par rig byed ma yin pa ji ltar gtong zhes bya ba ni rnam par rig byed kyang zhes brjod dgos te /
svasamutthāpitāyā atītāyā vijñaptes tatkāla eva prāpticchedāt de nyid kyi tshe na rang kun nas slong ba'i rnam par rig byed 'das pa'i 'thob pa 'chad pa'i phyir ro /
vegādānakriyārthāyurmūlacchedais tu madhyama iti ca paṭhitavyaṃ bar ma shugs blangs bya ba dang /
don che rtsa ba chad pa las /
zhes ni pho'i rtags su brjod par bya dgos te /
naivasaṃvaranāsaṃvara ity arthaḥ /
athāpy avijñaptir api kevalocyate /
tatra vijñapter avacane kāraṇaṃ vaktavyam ity ucyate
sdom pa yang ma yin sdom pa ma yin pa yang ma yin zhes bya ba'i tha tshig go /
'on te yang rnam par rig byed ma yin pa 'ba' zhig brjod par bya ba kho na yin no zhe na /
rnam par rig byed ma smos pa de la gtan tshigs brjod dgos so zhe na /
vijñapter anāvaśyakatvāt /
tathā hi vakṣyati
bshad pa rnam par rig byed kyi go skabs med pa'i phyir te /
aśubhāḥ ṣaḍ avijñaptir dvidhaika iti 'di skad du /
mi dge drug ni rnam rig min /
avijñaptivacanena ca vijñaptivacanasiddhes tadavacanaṃ /
anye tv āhuḥ
gcig ni rnam pa gnyis zhes 'chad par 'gyur bas rnam par rig byed ma yin pa smos pas rnam par rig byed smos pa 'grub pa'i phyir de ma smos pa yin no /
na niruddhāyā naivasaṃvaranāsaṃvarasaṃgṛhītāyā vijñapter anubaṃdhinī prāptir ity ata etadavijñapter eva tyāgakāraṇam ucyata iti gzhan dag na re sdom pa yang ma yin sdom pa ma yin pa yang ma yin pas bsdus pa'i rnam par rig byed 'gags pa'i thob pa ni rjes su 'brel ba med de /
de nyid kyi phyir rnam par rig byed ma yin pa kho na'i gtong ba'i rgyu brjod do zhes zer ro /
kuṃbhakāracakreṣugativad iti /
yathā kuṃbhakāracakrasya iṣoś ca gatiḥ /
yena kāraṇena saṃskāraviśeṣeṇa ākṣipto bhavati
rdza mkhan gyi 'khor lo dang mda'i 'gros bzhin no zhes bya ba ni rdza mkhan gyi 'khor lo dang mda'i 'gros 'du byed kyi khyad par rgyu gang gis 'phangs pa yin par de chad pa yang 'chad pa de dang 'dra'o /
tasya cchedāt sāpi cchidyate /
tadvat /
alaṃ samādāneneti pratyākhyānavacanena /
yathāsamāttam akurvata iti /
tadyathā buddham avanditvā
yang dag par blangs pa 'dis chog go zhes bya ba ni 'dor ba'i tshig gis so /
ji ltar blangs pa bzhin ma byas pa'i zhes bya ba ni 'di lta ste /
maṇḍalakam akṛtvā vā na bhokṣya iti /
tad akṛtvā bhuṃjānasya sā madhyamā avijñaptiś chidyate /
yaṃtrajālādīti ādiśabdena śastraviṣādi gṛhyate
sangs rgyas la phyag ma byas shing dkyil 'khor ma byas par zas mi za'o zhes bya ba de dag ma byas par zas za ba'i bar ma'i rnam par rig byed ma yin pa de 'chad do /
gdos dang rgya la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mtshon dang dug la sogs pa bsdu'o /
kuśalamūlāni samucchettum (Abhidh-k-vy 389) ārabhata iti /
kuśalamūlasamucchedaprāraṃbhāvasthāyām eva cchidyate
dge ba'i rtsa ba rnams kun du gcod par rtsom pa na'o zhes bya ba ni dge ba'i rtsa ba kun du gcod par rtsom pa'i gnas skabs kho na ni 'chad kyi kun du chad pa'i gnas skabs na ni ma yin no zhes ston par byed do /
na samucchedāvasthayām iti darśayati /
(IV /
43) kuśalarūpam iti
dge ba'i gzugs min zhes bya ba la gzugs min zhes bya ba smos pa ni gzugs can gyi 'chad pa ni bshad zin pa'i phyir ro /
arūpagrahaṇaṃ rūpacchedasyoktatvāt /
mūlacchedordhvajanmata iti /
atra vairāgyataś ca kiṃcid iti vaktavyaṃ
rtsa chad gong du skyes pa las /
zhes bya ba 'dir ni 'dod chags dang bral ba las kyang chung zad cig gtong ngo zhes brjod dgos te /
yathā kuśalaṃ daurmanasyendriyam iti dper na yid mi bde ba'i dbang po dge ba lta bu'o /
sarvam eveti /
kāmarūpārūpyāvacaraṃ /
yaḥ prahāṇamārga iti
thams cad ces bya ba ni 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'o /
darśanamārgo bhāvanāmārgaś ca /
laukiko vā lokottaro vā yathāsaṃbhavaṃ
spong ba'i lam gang yin pa zhes bya ba ni ci rigs par mthong ba'i lam dang bsgom pa'i lam mam /
'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa'i lam mo /
asau saparivāra iti /
asāv upakleśaprakāraḥ satatsahabhūprāptyanucaraḥ upakleśaprakārasyeti grahaṇaṃ kleśasyāpy upakleśatvena sarvasaṃgrahārthaṃ
'di 'khor dang bcas pa zhes bya ba ni nye ba'i nyon mongs pa'i rnam pa 'di de dang lhan cig 'byung ba 'thob pa la sogs pa rjes su 'brang ba dang bcas pa'o /
nye ba'i nyon mongs pa'i rnam pa zhes smos pa ni nyon mongs pa yang nye ba'i nyon mongs pa nyid yin pas thams cad bsdu ba'i phyir te /
tathā hi śāstra uktaṃ /
ye yāvat kleśā upakleśā api te syur upakleśā na kleśa iti
'di ltar bstan bcos las re zhig nyon mongs pa gang dag yin pa de dag ni nye ba'i nyon mongs pa yang yin te; nye ba'i nyon mongs pa yin la nyon mongs pa ma yin pa yang yod do zhes bshad do /
(IV /
44, 45) ubhayāśraya iti vistaraḥ /
strīpuruṣāśayasya kleśasyādhimātratayā /
pratisaṃkhyānasya tatpratipakṣabhāvanālakṣaṇasyākṣamatvāt /
tīvrasya ca hrīvyapatrāpyasyābhāvād eṣāṃ saṃvaro nāstīti
rten gnyi ga'i nyon mongs pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni skyes pa dang bud med kyi rten can gyi nyon mongs pa shas che ba'i phyir dang de'i gnyen po bsgom pa'i mtshan nyid kyi so sor rtog pa mi bzod pa'i phyir dang ngo tsha shes pa dang khrel yod pa shas chen po med pa'i phyir de dag la sdom pa med do /
pratidvaṃdvabhāvād iti /
yasmāt saṃvarasyāsaṃvaraḥ pratidvaṃdvabhūtaḥ /
tasmāt yatraiva saṃvaraḥ
gnyen por gyur pa'i phyir zhes bya ba ni gang gi phyir /
sdom pa ni sdom pa ma yin pa'i gnyen por gyur pa de'i phyir gang la sdom pa yod pa de kho na la sdom pa ma yin pa med de /
tatraivasaṃvara iti /
teṣāṃ ṣaṇḍhādīnām asaṃvarābhāvo dvitīyaṃ kāraṇaṃ
'di ni za ma la sogs pa la sdom pa ma yin pa med pa'i gtan tshigs gnyis pa yin no /
samādānasamādhyabhāvād iti /
samādānabhāvāt prātimokṣasaṃvaro nāsti
yang dag par len pa dang ting nge 'dzin med pa'i phyir zhes bya ba ni yang dag par len pa med pa'i phyir so sor thar pa'i sdom pa med la /
samādhyabhāvāc ca dhyānānāsravaṣaṃvarau na staḥ ting nge 'dzin med pa'i phyir bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dag med do /
tadabhāvas tu māṃdyena kuśaleṣv avyutpatteḥ /
pāpakriyāśayābhāvāc cāsaṃvaro nāsti /
yadyogād yadvipādanāc ceti
de med pa ni dge ba dag la zhen pas mi skye ba'i phyir ro /
sdig pa bya ba'i bsam pa med pa'i phyir sdom pa ma yin pa med do /
yena hrīvyapatrāpyeṇa yogād yasya hrīvyapatrāpyasya vipādanāc ca /
yathākramaṃ saṃvarasaṃvarau syātāṃ /
tat tīvraṃ hrīvyapatrāpyam āpāyikānāṃ nāstīti /
yady āpāyikānāṃ saṃvarāsaṃvarau na staḥ
gang dang ldan pa dang gang med pas zhes bya ba ni ngan song ba rnams la ngo tsha shes pa dang khrel yod pa gang dang ldan pa dang ngo tsha shes pa dang khrel yod pa gang med pas go rims bzhin du sdom pa dang sdom pa ma yin pa dag tu 'gyur ba'i ngo tsha shes pa dang khrel yod pa shas chen po de med pas so /
gal te ngan song ba rnams la sdom pa dang sdom pa ma yin pa dag med na /
yat tarhi sūtra uktam iti yistaraḥ /
tat kathaṃ /
prātimokṣasaṃvaro manuṣyāṇām eva /
na devānām /
asaṃvegāt /
dhyānānāsravasaṃvarau tu hetukarmadharmabhāvanād yathāsaṃbhavaṃ /
(IV /
46ab) tatkālam atyaṃtaṃ ceti /
yad iṣṭavipākaṃ /
tat tatkālaṃ /
duḥkhaparitrāṇāt kṣemaṃ /
yan nirvāṇaprāpakaṃ /
tad atyaṃtaṃ duḥkhaparitrāṇāt kṣemaṃ
'on mdo las gang gsungs pa zhes bya ba de ji lta bu zhe na zhes bya ba la sogs pa'o /
dus re zhig dang gtan du zhes bya ba ni 'bras bu yid du 'ong ba can gang zhig yin pa de ni dus re zhig sdug bsngal las yongs su skyob pa'i phyir bde ba yin la /
mya ngan las 'das pa thob pa gang yin pa de ni gtan du sdug bsngal las yongs su skyob pa'i phyir bde ba yin te /
parinirvṛtasya yan nityakālaṃ duḥkhaṃ nāsti /
(IV /
46cd, 47) nanu ca trīṇi dhyānāni seṃjitāny uktāni bhagavatā /
yad atra vitarkitam vicāritam ity evam ādi /
idam atrāryā iṃjitam ity āhur iti /
ādiśabdena dvitīya uktaṃ /
yad atra prītir avigatā /
idam atrāryā iṃjitam āhuḥ /
tṛtīye 'pi yad atra sukhaṃ sukham iti cetasa ābhogaḥ /
idam atrāryā iṃjitam ity āhur iti /
atha kasmāt sarvam eva rūpārūpyāvacaraṃ kuśalaṃ karmāniṃjyam (Abhidh-k-vy 390) uktam ity āha /
āniṃjyapratyayagāminam iti /
āniṃjyānukūlabhāginaṃ /
akaṃpyānukūlabhāginaṃ mārgam ārabhyety arthaḥ /
kiṃ punaḥ kāraṇaṃ samādhisapakṣālatayā seṃjitam evānyatrāniṃjyam uktam ity āha /
tadbhūmiṣu yataḥ karma vipākaṃ prati neṃjatīti
yongs su mya ngan las 'das pa la ni rtag tu sdug bsngal med do /
bcom ldan 'das kyis 'di la rnam par brtags pa dang rnam par dpyad pa gang yin pa de ni 'dir 'phags pa rnams kyi g yo ba'o zhes gsungs so zhes bya ba de lta bu la sogs pa bsam gtan gsum po g yo ba dang bcas par gsungs pa ma yin nam zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni bsam gtan gnyis pa la 'di la dga' ba dang ma bral ba gang yin pa 'di ni 'dir 'phags pa rnams kyi g yo ba'o zhes gsungs so zhes bshad pa dang gsum pa la yang 'di la bde'o bde'o snyam du sems kyi gtong ba gang yin pa 'di ni der 'phags pa rnams kyi g yo ba'o zhes gsungs so zhes bshad pa bsdu'o /
yang ci'i phyir 'dir gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i las dge ba thams cad mi g yo ba nyid ces bya zhe na /
mi g yo ba dang mthun par 'gro ba'i lam zhes bya ba smos te /
mi g yo ba dang rjes su mthun par 'gro ba'i lam las brtsams te zhes bya ba'i tha tshig go /
yang ci'i phyir ting nge 'dzin gyi skyon dang bcas pa nyid kyi g yo ba dang bcas pa kho na gzhan du mi g yo bar gsungs she na /
gang phyir sa ni de dag tu /
las rnams smin phyir mi g yo'i phyir /
zhes bya ba smos so /
longs spyod la sogs par 'gyur zhes bya ba longs spyod pa ni nor phun sum tshogs pa'o /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni gzugs bzang ba dang skad snyan pa la sogs pa bsdu'o /
de nyid ces bya ba rgyas par 'byung ba ni lha dag gi nang du rnam par smin par gyur pa gang yin pa de nyid res 'ga' rkyen gzhan gyi dbang gis te /
nyon mongs pa la sogs pa'i rkyen gzhan tshogs pa de'i dbang gis mi dang dud 'gro dang yi dags dag gi nang du rnam par smin par 'gyur te /
bhogādi saṃvartanīyam iti /
bhogo dravyasaṃpat /
ādiśabdena saurūpyasausvaryādi gṛhyate /
tad eveti vistaraḥ /
yat tad deveṣu vipacyeta /
tat bahulīkṛtam evaṃ śīlamayaṃ bhāvanāmayaṃ /
tasya caivaṃ bhavati /
aho batāhaṃ devasubhagānāṃ manuṣyasubhagānāṃ vā sabhāgatāyām upapadyeyeti /
yāvat sa tatra upapadyata iti
'di lta ste /
'di ni la la sbyin pa po yin zhing sbyin bdag yin la de yang shin tu srog gcod pa yin zhes bya ba rgyas par de glang po cher gyur na glang po che'i rgyan rnam pa sna tshogs dag thob par 'gyur ro zhes bya ba la sogs pa'i bar gsungs pa dang yang 'di lta ste /
'di ni la las sbyin pa las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po dang de bzhin du tshul khrims las byung ba dang bsgom pa las byung ba chung du kun du brten zhing bsgom pa dang lan mang du byas pa yin la /
de 'di snyam du bdag lha bzang po rnams sam /
mi bzang po rnams dang skal ba mnyam par skye bar gyur na ci ma rung snyam du sems na zhes bya ba nas de ni der skye'o zhes bya ba'i bar gsungs so /
(IV /
48-50) kāmadhātus trīṇi ca dhyānānīti /
kṃadhātuprathamadhyānayoḥ kāyikaṃ sukhaṃ caitasikaṃ ca saumanasyaṃ sukhā vedanā
'dod pa'i khams dang bsam gtan gsum mo zhes bya ba ni 'dod pa'i khams dang bsam gtan dang po dag na ni bde ba'i tshor ba lus kyi bde ba dang sems kyi yid bde ba yin no /
dvitīye dhyāne saumanasyaṃ sukhā vedanā bsam gtan gnyis pa na ni bde ba'i tshor ba yid bde ba yin no /
tṛtīye dhyāne caitasikaṃ sukham iti gsum pa na ni sems kyi bde ba yin no /
tadbhāvajñāpanārtham iti /
tacchabdena duḥkham abhisaṃbadhyate
de yod par bstan pa'i phyir ro zhes bya ba la /
de zhes bya ba'i sgra ni sdug bsngal dang sbyar te /
tasya duḥkhasya kāmadhātāv evāstitvajñāpanārtham ihagrahaṇaṃ sdug bsngal de 'dod pa'i khams kho nan yod pa nyid du shes par bya ba'i phyir 'di'i zhes bya ba smos so /
sasaṃbhārair iti /
saṃbhriyate utpādyate 'neneti saṃbhāraḥ /
indriyaviṣayāśrayalakṣaṇaḥ /
tena sasaṃbhārā vedanā phalaṃ
tshogs dang bcas pa yin no zhes bya ba ni 'dis tshogs par byed cing skyed par byed pas na tshogs de dbang po dang yul dang rten gyi mtshan nyid do /
de'i phyir 'bras bu ni tshor ba tshogs pa dang bcas pa yin no /
dhyānāṃtaravipākata iti /
dhyānāṃtarakarmaṇo dhyānāṃtarotpattau vipākena veditena bhavitavyaṃ /
tatra sukhā duḥkhā vā vedanā nāsti
bsam gtan khyad par rnam smin las /
zhes bya ba ni bsam gtan khyad par can gyi las kyi rnam par smin pa'i tshor ba ni bsam gtan khyad par can du skyes pa na tshor ba yod par bya dgos la /
de na yang bde ba 'am sdug bsngal gyi tshor ba med de /
nāsti /
tasmād asyāduḥkhāsukhā vedanā vipāka iti /
caturthād dhyānād adho 'py aduḥkhāsukhavedanīyaṃ karmāstīti
de lta bas na 'di'i rnam par smin pa bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'i tshor ba yin pas bsam gtan bzhi pa man chad na yang bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa myong bar 'gyur ba'i las yod do zhes bya bar mngon no /
dhyānāṃtare vā kasyacit karmaṇo 'nyasya vipāko vedanā na syān na saṃbhavati las gzhan gang gis kyang bsam gtan khyad par can du tshor ba rnam par smin par mi 'gyur zhing mi srid de /
na hi sukhavedanīyasya maulaprathamadhyānabhūmikasya karmaṇo dhyānāṃtare sa vipāka iti yujyate vaktuṃ bsam gtan khyad par can la yod pa de ni dngos gzhi bsam gtan dang po'i sa pa'i las bde ba myong bar 'gyur ba'i rnam par smin par 'gyur ba yin zhes brjod par rung ba ma yin te /
savitarkatvena dhyānāṃtarato maulasya nihīnatvāt dngos gzhi ni rtog pa dang bcas pa nyid kyis bsam gtan khyad par can pas dman pa'i phyir ro /
nāpi kāmāvacarasya duḥkhavedanīyasya karmaṇo bhūmyaṃtaratvāt 'dod pa na spyod pa'i las sdug bsngal myong bar 'gyur ba yang ma yin te /
sa tha dad pa'i phyir ro; /
ata eva caturthadhyānādibhūmikasya /
tato vītarāgatvāc ca
de nyid kyi phyir dang de las 'dod chags dang bral ba'i phyir bsam gtan bzhi pa la sogs pa'i yang ma yin no /
(Abhidh-k-vy 391) /
etaddoṣaparijihīrṣayā dhyānāṃtarakarmaṇo dhyāna eva sukhendriyaṃ vipāka ity eke bruvate /
naiva tasya dhyānāṃtarakarmaṇo vedanā vipākaḥ /
kiṃ tarhi rūpādīty apare
nyes pa 'di yongs su spang bar 'dod nas /
kha cig na re bsam gtan khyad par can gyi las kyi rnam par smin pa ni bsam gtan gyi bde ba'i dbang po kho na yin no zhes zer zhing smra'o /
gzhan dag na re de'i rnam par smin pa'i tshor ba med pa nyid do /
'o na ci zhe na gzugs la sogs pa yin no zhes zer ro /
kiṃ teṣāṃ dhyānāṃtaropapattau vedanā nāsti ci de dag gi ltar na bsam gtan khyad par can du skyes pa la tshor ba med dam zhe na /
asti /
na tu sā vipākasvabhāvā
yod mod kyi de rnam par smin pa'i ngo bo nyid ni ma yin no /
kiṃ tarhi 'o na ci zhe na /
naiṣyandikīti /
atrācārya āha /
tadetad ucchāstraṃ /
yad etad uktaṃ
rgyu mthun pa las byung ba yin no zhes zer ro /
slob dpon gyis 'di ni bstan bcos dang 'gal ba yin no zhes bya ba smos te /
dhyānāṃtarakarmaṇo dhyāna eva sukhendriyaṃ vipāka iti /
yac coktaṃ /
naiva tasya vedanā vipāka iti /
tad etad ubhayam apy ucchāstraṃ /
tat pratipādayann āha
bsam gtan khyad par can gyi las kyi rnam par smin pa bsam gtan gyi bde ba'i dbang po kho na yin no zhes smras pa gang yin pa dang de'i rnam par smin pa tshor ba med pa nyid do zhes smras pa gang yin pa de gnyi ga yang bstan bcos dang 'gal ba yin te de bstan pa'i phyir bstan bcos las 'byung ngo zhes bya ba rgyas par smos te /
śāstre hi paṭhitam iti vistaraḥ /
avitarkasya karmaṇa iti
rtog pa med pa'i las zhes bya ba ni bsam gtan khyad par can gyi las zhes bya ba'i tha tshig go /
dhyānāṃtarakarmaṇa ity arthah /
ataḥ kuśalasyāvitarkasya karmaṇaś caitasiky eva vedanā vipāko vipacyata ity avadhāraṇān na tasya karmaṇo dhyāna eva sukhendriyaṃ vipāko nāpi vedanāto 'nya iti gamyate
de'i phyir rtog pa med pa'i las dge ba'i rnam par smin pa ni sems kyi tshor ba kho na rnam par smin par 'gyur ro zhes nges par gzung ba'i phyir las de'i rnam par smin pa ni bsam gtan gyi bde ba'i dbang po kho na yang ma yin la tshor ba las gzhan yang ma yin no zhes bya bar mngon te /
avitarkaṃ hi karma dhyānāṃtarāt prabhṛty ūrdhvam iti rnam par rtog pa med pa'i las ni bsam gtan khyad par can nas bzung ba yan chad na yod do /
apūrvacarama iti /
na pūrvaṃ na paścāt /
yugapad ity arthaḥ
snga phyi med ces bya ba ni sngar yang ma yin la phyis kyang ma yin la cig car zhes bya ba'i tha tshig go /
sukhavedanīyasya rūpam iti cakṣurādikaṃ bde ba myong bar 'gyur ba ni gzugs so zhes bya ba ni mig la sogs pa'o /
duḥkhavedanīyasya cittacaittā iti /
paṃcavijñānakāyikāḥ /
daurmanasyasyāvipākatvāt /
aduḥkhāsukhavedanīyasya cittaviprayuktā iti /
jīvitendriyādayaḥ na hi kāmadhātor anyatreti /
duḥkhavedanīyasya karmaṇo 'nyatrabhāvāt /
kim idānīṃ tad iti /
aduḥkhāsukhavedanīyaṃ /
evaṃ tarhīti vistaraḥ
sdug bsngal myong bar 'gyur ba ni sems dang sems las byung ba'i chos rnams so zhes bya ba ni rnam par shes pa'i tshogs lnga ste /
yid mi bde ba ni rnam par smin pa ma yin pa'i phyir ro /
bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa myong bar 'gyur ba ni ldan pa tsam yin pa ste zhes bya ba ni srog gi dbang po la sogs pa'o /
'dod pa'i khams las gzhan na ni med do zhes bya ba ni gzhan na sdug bsngal myong bar 'gyur ba'i las med pa'i phyir ro /
da ni ci las de zhes bya ba ni bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa myong bar 'gyur ba'o /
yady adho 'pi caturthād dhyānād aduḥkhāsukhavedanīyaṃ karmāsti kuśalaṃ /
sukhavedyaṃ śubhaṃ dhyānād ā tṛtīyād ity asya virodhaḥ /
na hi kevalaṃ sukhavedanīyaṃ kuśalam ā tṛtīyād dhyānāt
de lta na ni 'o na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te bsam gtan bzhi pa man chad na yang bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa myong bar 'gyur ba las dge ba yod na /
bsam gtan gsum pa'i bar dge ba /
bde ba myong 'gyur zhes bya ba 'di dang 'gal te bsam gtan gsum pa'i bar na bde ba myong bar gyur pa'i las dge ba yod pa 'ba' zhig tu ni ma zad do /
kiṃ tarhi /
aduḥkhāsukhavedanīyam apy astīti
'o na ci zhe na /
bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa myong bar 'gyur ba 'ang yod do /
iṣṭavipākaṃ ca kuśalam ity asya virodhaḥ rnam par smin pa yid du 'ong ba ni dge ba yin no zhes bya ba 'di dang yang 'gal te /
na hi kevalam iṣṭavipākaṃ kuśalam iṣṭāniṣṭaviparītavipākam api kuśalam astīti /
bāhulika eṣa nirdeśa iti
rnam par smin pa yid du 'ong ba can 'ba' zhig dge ba yin par ma zad kyi rnam par smin pa yid du mi 'ong ba dang yid du mi 'ong ba las bzlog pa can gyi dge ba yang yod pas so /
bāhulyenaivaṃ nirdiṣṭam ity arthaḥ /
sukhavedyaṃ śubhaṃ dhyānād ā tṛtīyād iti
de ni phal che ba bstan pa yin zhes bya ba ni bsam gtan gsum pa'i bar dge ba /
iṣṭavipākaṃ ca kuśalam iti /
katham punar avedanāsvabhāvam iti /
sukham anubhūyate /
na karmety evam abhisamīkṣya pṛcchati /
sukhavedanāhitaṃ sukhavedanīyam iti
bde ba myong 'gyur ba zhes bya ba dang rnam par smin pa yid du 'ong ba ni dge ba yin no zhes bya ba ni phal che bas de skad du bstan par zad do zhes bya ba'i tha tshig go /
ji ltar na tshor ba'i rang bzhin ma yin pa'i las zhes bya ba ni bde ba nyams su myong bar 'gyur gyi las ni ma yin pa'i don 'di yin par brtags nas 'dri ba yin no /
sukhavedanotpattyanukūlam ity arthaḥ /
sukho 'sya vedanīya iti veti
bde ba myong bar 'gyur ba dang mthun pa zhes bya ba ni bde ba'i tshor ba skye ba dang mthun pa zhes bya ba'i tha tshig go /
sukho 'sya vipāko 'nubhavanīya ity arthaḥ /
snānīyakaṣāyavad iti /
yathā yena snāti /
sa snānīyaḥ kaṣāyaḥ
'di'i bde ba myong bar bya ba yin pas zhes bya ba ni 'di'i rnam par smin pa bde ba nyams su myong bar bya ba yin pas zhes bya ba'i don to /
evaṃ yena sukhaṃ vipākaṃ vedayate /
tat karma (Abhidh-k-vy 392) vedanīyaṃ /
sukhasya vipākasya vedanīyaṃ karma sukhavedanīyaṃ /
karaṇe 'pi kṛtyavidhānāt
'khru bar byed pa'i 'dag pa'i chal bzhin no zhes bya ba ni dper na gang gis 'khru bar byed pa'i 'dag pa'i chal yin pa de bzhin du gang gis bde ba'i rnam par smin pa myong bar byed pa'i las de ni bde ba myong bar 'gyur ba ste /
bde ba'i rnam par smin pa myong bar 'gyur ba'i las ni bde ba myong bar 'gyur ba'o /
etad evaṃ duḥkhavedanīyam iti /
duḥkhavedanāhitaṃ duḥkhavedanīyam iti vistarṇa pūrvavad yojyaṃ
sdug bsngal myong bar 'gyur ba yang de bzhin du blta bar bya'o zhes bya ba ni sdug bsngal myong bar gyur ba dang mthun pa ni sdug bsngal myong bar 'gyur ba'o zhes bya ba rgyas par snga ma bzhin du sbyar te /
evam aduḥkhāsukhavedanīyam api /
svabhāvavedanīyateti /
svabhāvavedanānubhavalakṣaṇena vedanīyasvabhāvaḥ /
evaṃ yāvat saṃmukhībhāvena vedanīyateti yojyaṃ
bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa myong bar 'gyur ba yang de dang 'dra'o /
ngo bo nyid kyis myong bar 'gyur ba zhes bya ba ni nyams su myong ba'i mtshan nyid kyi ngo bo nyid kyis myong bar 'gyur ba ni ngo bo nyid kyis myong bar 'gyur ba ste /
de bzhin du mngon sum du gyur pas myong bar 'gyur ba ni zhes bya ba'i bar du sbyar ro; /
sukhavedanīyaḥ sparśa iti /
sukhavedanāhitaṃ sukhaṃ vedanīyam asminn iti sukhavedanīyaḥ sparśaḥ
bde ba myong bar 'gyur ba'i reg pa zhes bya ba ni bde ba'i tshor ba dang mthun pa 'am 'di la bde ba myong bar 'gyur ba yod pas na bde ba myong bar 'gyur ba'i reg pa'o /
ālambanavedanīyateti /
vedanīyā viṣayāḥ /
ālambanīyā ity arthaḥ
dmigs pa myong bar 'gyur ba zhes bya ba ni myong bar bya ba'i yul te dmigs par bya ba zhes bya ba'i tha tshig go /
rūpapratisaṃvedī no tu rūparāgapratisaṃvadīti /
rūpaṃ pratyanubhavati /
no tu rūparāgaṃ pratyanubhavatīty arthaḥ
gzugs so sor yang dag par myong bar 'gyur gyi gzugs la 'dod chags so sor yang dag par myong ba ni ma yin no zhes bya ba ni gzugs so sor nyams su myong bar 'gyur gyi gzugs kyi 'dod chags so sor nyams su myong ba ni ma yin no zhes bya ba'i don to /
atha vā no tu sa rūpaṃ rāgeṇa pratyanubhavaty ālaṃbata iti yang na 'dod chags kyi gzugs so sor nyams su myong zhing dmigs pa ni ma yin no zhes bya ba yin no /
dṛṣṭadharmavedanīyam iti /
dṛṣṭe janmani vedanīyaṃ vipākalakṣaṇam asyeti dṛṣṭadharmavedanīyaṃ karmeti vistaraḥ /
yasmin samaya iti vistaraḥ
mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba zhes bya ba ni 'di la mthong ba'i tshe la myong bar 'gyur ba'i rnam par smin pa'i mtshan nyid yod pas na mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba'i las zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
yasmin samaye sukhāṃ vedanāṃ vedayate anubhavati /
dve asya vedanā duḥkhā aduḥkhāsukhā ca tasmin samaye niruddhe bhavata iti
gang gi tshe zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi tshe bde ba'i tshor ba myong bar byed cing nyams su myong bar byed pa de'i tshe de'i tshor ba gnyis po sdug bsngal ba dang bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa 'gag par 'gyur ro /
(IV /
51) āraṃbhavaśād iti /
dṛṣṭa eva janmani vipākāraṃbhād ity arthaḥ /
tannāmavyavasthānam iti /
dṛṣṭadharmavedanīyam ity evaṃnāmavyavasthānam ity arthaḥ
rtsom pa'i dbang gis zhes bya ba ni mthong pa'i chos kho na la rnam par smin pa'i mgo zug ces bya ba'i tha tshig go /
ming de rnam par gzhag go zhes bya ba ni mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba zhes de skad du ming rnam par gzhag go zhes bya ba'i don to /
asti hīti vistaraḥ /
saṃnikṛṣṭaphalasya karmaṇaḥ suvarcalādṛṣṭāṃtaḥ
las kyang yod ces bya ba rgyas par 'byung ba la las 'bras bu nye ba can gyi dpe ni lcam pa la sogs pa'o /
viprakṛṣṭaphalasya yavagodhūmādayaḥ /
dārṣṭāṃtikāḥ sautrāṃtikāḥ /
teṣām evaṃ prathamadvitīye koṭyau varṇayatāṃ karmāṣṭavidhaṃ /
dṛṣṭadharmavedanīyaṃ niyatam aniyataṃ ca vipākaṃ prati
'bras bu ring ba can gyi ni nas dang gro la sogs pa'o /
dpes ston pa rnams ni mdo sde pa rnams te /
de ltar mu dang po dang gnyis pa dag rjod par byed pa de dag gi ltar na las rnam pa brgyad de /
evaṃ yāvad aniyatavedanīyam iti /
upapadyavedanīyaṃ niyatam aniyataṃ ca vipākaṃ prati
rnam par smin pa'i phyir mthong ba'i chos la myong bar 'gyur bar nges pa dang ma nges pa'o /
aparaparyāyavedanīyam api niyatam aniyataṃ ca /
aniyatavedanīyam api yo dṛṣṭadharmādyaniyatavedanīyaṃ /
tan niyatam aniyataṃ ca /
ity aṣṭavidhaṃ /
(IV /
52, 53) caturvidhaṃ karmākṣiped iti /
dṛṣṭadharmādivedanīyaṃ caturvidhaṃ karmākṣiped ity arthaḥ
myong bar 'gyur bar ma nges pa'i bar du yang de dang 'dra'o zhes bya ba ni rnam par smin pa'i phyir skyes nas myong bar 'gyur bar nges pa dang ma nges pa dang lan grangs gzhan la myong bar 'gyur bar nges pa dang ma nges pa dang myong bar 'gyur bar ma nges pa mthong ba'i chos la sogs pa la myong bar 'gyur bar ma nges pa gang yin pa de yang nges pa dang ma nges pa ste /
rnam pa brgyad yin no /
las rnam pa bzhi 'phen par 'gyur ba zhes bya ba ni mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba la sogs pa'i las rnam pa bzhi 'phen bar 'gyur ba zhes bya ba'i tha tshig go /
katham ity āha ji lta zhe na smras pa yod de /
syāt triṣu prāṇātipātādattādānamṛṣāvādeṣu paraṃ prayojya kāmamithyācāre svayam ātmanā prayuktaḥ /
teṣāṃ karmanāṃ yugapatparisamāptau
pha rol po srog gcod pa dang ma byin par len pa dang brdzun du smra ba gsum la sbyar nas bdag nyid rang 'dod pas log par g yem pa la zhugs te /
las de dag cig car mthar phyin par gyur na ste /
gcig ni mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba yin la /
gcig ni skyes nas myong bar 'gyur ba yin /
ekaṃ dṛṣṭadharmavedanīyam aparam upapadyavedanīyam aparaṃ cāparaparyāyavedanīyam anyac cāniyatavedanīyam iti /
kuśalānām akuśalānāṃ ca yathāsaṃbhavam iti /
yatrākuśalasya saṃbhavaḥ kāmadhātāv eva nānyatra
gcig ni lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba yin /
gcig gis ni myong bar 'gyur ba ma nges pa yin na'o /
dge ba dang mi dge ba rnams ci rigs par zhes bya ba ni gang na mi dge ba srid pa ste /
'dod pa'i khams kho na na yod kyi gzhan na ni med do /
sarvāsu gatiṣv (Abhidh-k-vy 393) /
ity asyotsargasyāyam apavādaḥ
'gro ba thams cad na zhes bya ba spyir bstan pa 'di dmigs kyis bstan pa ni 'di yin te /
śubhasya narake trividheti dmyal ba na ni dge ba gsum /
tridhaivety avadhāraṇaṃ /
narakeṣu kuśalasya karmaṇas trividhasyaivākṣepaḥ /
na caturvidhasya /
dṛṣṭadharmavedanīyaṃ sthāpayitvā /
atra narakeṣv iṣṭavipākābhāvāt
zhes bya ba ste rnam pa gsum mo zhes nges par gzung ba yin no /
dmyal ba dag na ni las dge ba rnam pa gsum kho na'i 'phen pa yod kyi rnam pa bzhi ni ma yin te /
dmyal ba de na rnam par smin pa yid du 'ong ba med pa'i phyir mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba ni ma gtogs so /
śubhagrahaṇam aśubhanirāsārthaṃ /
akuśalasya hi caturvidhasyāpi narakeṣv ākṣepaḥ saṃbhavati
dge ba zhes bya ba smos pa ni mi dge ba bsal ba'i phyir te dmyal ba dag na mi dge ba ni rnam pa bzhi char ni 'phen pa yang srid do /
yadviraktaḥ sthiro bāla iti gang las 'dod chags bral brtan pa'i /
yato virakto yadvirakta iti samāsaḥ /
sthiragrahaṇaṃ parihāṇadharmaṇo nirāsārthaṃ /
tasya hi tasyāṃ bhūmāv upapadyavedanīyaṃ karma saṃbhavati
zhes bya ba ni gang zhig las 'dod chags dang bral ba ni gang las 'dod chags dang bral ba'o zhes bya bar tshig bsdu'o /
brtan pa zhes bya ba smos pa ni yongs su nyams pa'i chos can bsal ba'i phyir te /
de la ni sa der skyes nas myong bar 'gyur ba'i las srid do /
bālagrahaṇam āryanivṛttyarthaṃ /
āryasya hi tatropapadyavedanīyaṃ aparaparyāyavedanīyaṃ ca na saṃbhavati
byis pa zhes bya ba smos pa ni 'phags pa bsal ba'i phyir te /
'phags pa la ni der skyes nas myong bar 'gyur ba mi srid de /
anāgāmitvāt /
nāryo 'nyavedyakṛd apīti nāparaparyāyavedanīyakṛd api
phyir mi 'ong ba yin pa'i phyir ro /
gzhan du 'ang myong ba mi byed ces bya ba ni lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba yang mi byed la /
nopapadyavedanīyakṛd apīty arthaḥ skyes nas myong bar 'gyur ba yang mi byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
tatra yuktiṃ darśayann āha de la rim pa bstan pa'i phyir /
na hy asau bhavyaḥ punar ādhastīṃ bhūmim āyātum iti 'di ni yang sa 'og mar 'ong bar rung ba ma yin no zhes bya ba smos te /
na hy asāv āryo 'parihāṇadharmā yato vītarāgaḥ /
tata ādhastīm adhastātbhavāṃ bhūmim āyātuṃ bhavyaḥ
'phags pa yongs su mi nyams pa'i chos can 'di ni gang las 'dod chags dang bral ba de'i 'og na yod pa'i sar 'ong bar rung ba ma yin no /
parihāṇadharmā tu bhavyaḥ yongs su nyams pa'i chos can ni rung ste /
tadyathā /
āryo bhavāgralābhī parihāṇadharmā yaḥ parihāya rūpadhātāv upapadyeta /
tasyopapadyavedanīyam aparaparyāyavedanīyaṃ cāpi saṃbhavati yathoktam udāyisūtre
'di lta ste 'phags pa srid pa'i rtse mo thob pa yongs su nyams pa'i chos can de las yongs su nyams nas gzugs kyi khams su skye bar 'gyur ba gang yin pa de la ni skyes nas myong bar 'gyur ba dang lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba yang srid de 'char byed kyi mdo las ji skad byung ba lta bu'o /
aniyataṃ kuryād iti /
aniyatavedanīyam aparihāṇadharmāpy āryo dṛṣṭadharmavedanīyaṃ ca yatropapannaḥ /
tatra kuryāt /
kāmadhātor bhavāgrād vā vītarāga iti
ma nges pa ni byed do zhes bya ba ni 'phags pa yongs su mi nyams pa'i chos can ni gang du skyes pa der myong bar 'gyur bar ma nges pa dang mthong ba'i chos la myong bar byed do /
'dod pa'i khams sam srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang bral ba zhes bya ba la /
kāmavītarāgo 'nāgāmī /
bhavāgravītarāgo 'rhan /
tayor iti kāmadhātubhavāgrayoḥ /
paścāt pravedayiṣyāma iti /
mriyate na phalabhraṣṭa ityādi
'dod pa'i khams las 'dod chags dang bral ba'i phyir mi 'ong ba'o /
srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang bral ba ni dgra bcom pa'o /
de dag tu zhes bya ba ni 'dod pa'i khams dang srid pa'i rtse mo dag tu'o /
'og nas bshad par bya'o zhes bya ba ni /
'bras bu las nyams 'chi ba med /
(IV /
54) aṃtarābhavavedanīyaṃ ca /
kiṃ /
niyatam aniyataṃ ceti
ces bya ba der ro /
srid pa bar ma myong bar 'gyur ba'i bar du zhes bya ba ci zhe na /
yan niyatam ekādaśavidham uktaṃ nges pa dang ma nges pa zhes bya ba yin no /
dṛṣṭadharmavedanīyaṃ yat tad iti /
kalalavedanīyaṃ niyataṃ yāvad aṃtarābhavavedanīyaṃ niyatam iti
nges pa rnam pa bcu gcig ces bya ba ni mthong ba'i chos la myong bar 'gyur bar nges pa nas srid pa bar ma myong bar nges pa'i bar ro /
yāś ca tadanvayā daśāvasthā iti /
aṃtarābhavapūrvikā ity arthaḥ
de'i rgyu las byung ba gnas skabs bcu'o zhes bya ba ni srid pa bar ma sngon du 'gro ba can zhes bya ba'i tha tshig go /
ata evānyad aṃtarābhavavedanīyaṃ karma noktam iti de nyid kyi phyir srid pa bar ma myong bar 'gyur ba'i las gzhan ma bshad de zhes bya ba ni las rnam pa bzhi ste /
caturvidhaṃ karma /
dṛṣṭadharmavedanīyam upapadyavedanīyam aparaparyāyavedanīyaṃ aniyatavedanīyaṃ cety atra noktam /
upapadyavedanīyenaiva tasyāntarābhavasyākṣepāt
mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba dang skyes nas myong bar 'gyur ba dang lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba dang myong bar 'gyur bar ma nges pa'o zhes bya ba der ma bshad de srid pa bar ma der ni skyes nas myong bar 'gyur ba kho nas 'phangs pa'i phyir ro /
(IV /
55) niyatāniyataṃ karmety uktam ato bravīti /
kīdṛśaṃ punaḥ karma niyatam (Abhidh-k-vy 394) iti vistaraḥ
las nges pa dang ma nges pa zhes bshad pas de'i phyir yang nges pa'i las ci 'dra ba zhes bya ba rgyas par smos te /
'bras bu khyad par can thob pa zhes bya ba la /
phalasamāpattiviśeṣaprāpta iti /
darśanamārgaphalaprāpto 'rhattvaphalaprāptaś ca phalaviśeṣaprāpta iṣyate /
viśeṣagrahaṇam anāsravamārgaprāpyaphalagrahaṇārthaṃ /
samāpattiviśeṣaprāpto nirodhāraṇāmaitrīsamāpattilābhī /
atrāpi viśeṣagrahaṇaṃ tadanyalaukikasamāpattiviśeṣaṇārthaṃ
'bras bu khyad par can thob pa ni mthong ba'i lam gyi 'bras bu thob pa dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu thob pa yin par 'dod do /
khyad par zhes bya ba smos pa ni zag pa med pa'i lam gyis thob pa'i 'bras bu yin par bzung ba'i phyir ro /
snyoms par 'jug pa khyad par can thob pa zhes bya ba ni 'gog pa dang nyon mongs pa med pa dang byams pa'i snyoms par 'jug pa thob pa'o /
'dir yang khyad par zhes bya ba smos pa ni 'jig rten pa'i snyoms par 'jug pa gzhan las khyad par du bya ba'i phyir ro /
yathā tathā ceti /
yadi puṇyabuddhyā yadi dveṣādinā /
yo 'pi hi pārasikaḥ puṇyabuddhyā mātaraṃ mārayati
ci 'dra yang rung ste zhes bya ba ni gal te bsod nams yin pa'i blos sam /
gal te zhe sdang gis kyang rung ste /
pitaraṃ vā /
tad akuśalam ānaṃtaryaṃ karma niyataṃ saṃpadyate
par sig gang zhig bsod nams yin pa'i blos pha 'am ma bsad pa'i las mi dge ba de ni mtshams med par nges par 'gyur ro /
nānyad iti /
yad ato viparītaṃ mandakleśaprasādakṛtam ityādi /
(IV /
56) saṃghastrīvādasamudācārād iti
gzhan ni ma yin no zhes bya ba ni 'di las bzlog pa'i nyon mongs pa dang rab tu dang ba chung dus byas pa zhes bya ba la sogs pa gang yin pa'o /
bhikṣuṇā kila kenacid vyavahāraparājitena saṃghaḥ striyo yūyam iti samudācaritaḥ /
tasya dṛṣṭa eva dharme puruṣavyaṃjanam aṃtarhitaṃ /
strīvyaṃjanaṃ ca prādurbhūtam iti /
tad idaṃ kṣetraviśeṣād dṛṣṭadharmavedanīyaṃ bhavati
dge 'dun la bud med do zhes thab mo rgal ba las zhes bya ba ni dge slong shags kyis pham pa gcig cig gis dge 'dun la khyed ni bud med du zad do zhes kha byas pa dang de mthong ba'i chos kho na la skyes pa'i mtshan mi snang bar gyur nas /
bud med kyi mtshan byung ngo zhes grag ste /
'di ni zhing gi khyad par las mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba kho na yin no /
āśayaviśeṣād iti /
śaṃṭhena gavām apuṃstvaṃ kariṣyamāṇam abhivīkṣya mamedṛśam apuṃstve duḥkham iti tīvreṇāśayena teṣāṃ gavām apuṃstvaṃ pratimokṣitaṃ /
tasya dṛṣṭa eva dharme puruṣendriyaṃ prādurbhūtam /
idam āśayaviśeṣād dṛṣṭadharmavedanīyaṃ karma saṃvṛttaṃ /
tadbhūmyatyaṃtavairāgyād iti /
tato bhūmer atyaṃtavairāgyāt tad adṛṣṭadharmavedanīyam api karma dṛṣṭadharmavedanīyaṃ saṃpadyate /
yathānāgāmyarhatām avītarāgāvasthākṛtaṃ /
punar adharabhūmyanāgamanād anupādāya ca parinirvāṇāt /
na tv avasthāyām iti /
yad aniyataṃ dṛṣṭadharmādyavasthāsu
bsam pa'i khyad par las ni zhes bya ba ni nyung rum zhig gis glang dag cig rlig pa 'byin pa mthong nas bdag kyang 'di 'dra bar rlig pa phyung bas sdug bsngal bar gyur to snyam nas bsam pa drag pos glang de dag rlig pa dbyung ba las btang ba dang de mthong ba'i chos kho na la skyes pa'i dbang po byung ngo zhes grag ste /
'di ni bsam pa'i khyad par las mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba'i las su gyur pa yin no /
de las gtan du 'dod chags dang bral ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni de las gtan du 'dod chags dang bral ba'i phyir mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba ma yin pa'i las kyang mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ro /
na cāniyataṃ vipāke /
niyatatvāt /
tad eva dṛṣṭadharmavedanīyaṃ bhavati /
ata evāha /
yat punar avasthāṃtare dṛṣṭadharmādike niyatam /
tasya tatraivavasthāṃtare vipākaḥ
gnas skabs su yang ma yin zhes bya ba ni mthong ba'i chos la sogs pa'i gnas skabs su ma nges pa gang yin pa dang rnam par smin par nges pa'i phyir ma nges pa yang ma yin pa de kho na mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ro /
de nyid kyi phyir bshad pa mthong ba'i chos la sogs pa'i gnas skabs gzhan du nges pa gang yin pa de ni de nyid du rnam par smin par 'gyur ro /
tadvato 'tyaṃtavairāgyāsaṃbhavād iti /
evam avasthāṃtaraniyatavipākena karmaṇā tadvatpudgalasyātyaṃtaṃ tasyā bhūmer vairāgyāsaṃbhavād ity arthaḥ /
(IV /
57) kṣetraviśeṣād ity uktam ataḥ pṛcchati
de dang ldan bzhin du gtan du 'dod chags dang bral ba mi srid pas zhes bya ba ni de ltar gnas skabs nges pa'i rnam par smin pa can gyi las de dang ldan pa'i gang zag ni sa de las gtan du 'dod chags dang bral mi srid pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
zhing gi khyad par zhes bshad pas /
kīdṛśaṃ punaḥ kṣetram iti /
araṇāvyutthitasyeti vistaraḥ /
apramāṇeṣu sattveṣu araṇayā hito 'dhyāśayo 'bhiprāyaḥ
de'i phyir zhing de dag ni ji lta bu zhig ces 'dri bar byed de nyon mongs pa med pa las langs pa'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rgyud sems can tshad med pa la nyon mongs pa med pa dang ldan pa'i lhag pa'i bsam pa ste /
tenānugatā /
atyudagreṇa tīkṣṇena /
apramāṇena puṇyena paribhāvitānugatā ca saṃtatir vartate
bsam pa de dang rjes su 'brel pa dang shin tu gsal shing rno ba'i bsod nams tshad med pas yongs su bsgos pa dang rjes su 'brel ba yin no /
nyon mongs pa med pa ni 'og nas /
araṇām uttaratra vakṣyati nyon mongs med dang smon nas shes /
araṇāpraṇidhijñānam ity atra zhes bya ba der bshad par bya'o /
maitrīvyutthitasyeti vistaraḥ /
apramāṇeṣu sattveṣu sukham utpadyatām (Abhidh-k-vy 395) ity adhyāśayaḥ
byams pa las langs pa'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems can chad med pa dag la bde ba skye bar gyur cig snyam pa'i lhag pa'i bsam pa de dang rjes su 'brel pa yin no /
tenānugatā /
atyudagreti sarvaṃ pūrvavat
shin tu gsal ba zhes bya ba thams cad ni snga ma bzhin no /
pratyagrāśrayaparivṛttinirmaleti /
pratyagrābhinavā /
aciravyutthitatvāt /
pratyagrāśrayasya śarīrasya parivṛttyā nirmalā saṃtatiḥ
gnas yongs su gyur pa sar pa yin pas dri ma med pa yin zhes bya ba ni langs nas ring por ma lon pa'i phyir rgyud gnas lugs yongs su gyur pa gsar pa yin zhing gsar pa yin pas na dri ma med pa yin no /
eteṣu pudgaleṣu kṛtānāṃ karāpakārāṇām upakārāpakārāṇāṃ kuśalākuśalānāṃ bam po sum cu rtsa bzhi pa /
gang zag de dag la phan pa dang gnod pa byas pa rnams te /
phalaṃ dṛṣṭa eva dharma ihaiva janmani prāpyata iti /
sadyo'rthaṃ darśayati /
sadya iveti kṛtvā
phan btags pa dang gnod pa byas pas dge ba dang mi dge ba rnams kyi 'bras bu mthong ba'i chos kho na la thob par 'gyur ro zhes 'phral gyi don ston par byed de 'phral dang 'dra ba'i phyir ro /
śeṣasya tv iti vistaraḥ /
śeṣo bhāvanāmārgaḥ sakṛdāgāmyanāgāmiphalaprāpakaḥ
lhag ma bsgom pa'i lam zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lhag ma bsgom pa'i lam lan cig phyir 'ong ba dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu thob par byed pa ste /
aparipūrṇaḥ svabhāvaḥ phalaṃ vāsyety aparipūrṇasvabhāvaphalaḥ 'di la rang bzhin dang 'bras bu yongs su rdzogs pa yod pas na rang bzhin dang 'bras bu yongs su rdzogs pa can no /
tasya bhāvaḥ de'i ngo bo ni nyid de /
tasmāt /
aparipūrṇasvabhāvaphalatvāt /
kā punas tasya paripūrṇasvabhāvatā paripūrṇaphalatā ca
rang bzhin dang 'bras bu yongs su rdzogs pa can nyid de'i phyir ro /
yang de'i rang bzhin yongs su ma rdzogs pa nyid dang 'bras bu yongs su ma rdzogs pa nyid gang yin zhe na /
aśaikṣatvaṃ paripūrṇasvabhāvatā /
sa hi mārgo 'śaikṣasvabhāvaḥ /
yenārhattvaṃ prāpyate /
paripūrṇaphalatāpy arthattvaprāptiḥ /
sa hi phalamārgas tribhiḥ phalaiḥ phalavān iti /
atha vā kṣayajñānasaṃgṛhīto mārgaḥ paripūrṇasvabhāvaphalaḥ /
paripūrṇasvabhāvo yasmād aśaikṣamārgaḥ /
paripūrṇaphalo niravaśeṣaphalatvāt /
tadvyutthitānām iti
rang bzhin yongs su ma rdzogs pa ni dgra bcom pa nyid yin na lam de ni gang gis dgra bcom pa nyid thob par 'gyur ba ste /
slob pa'i rang bzhin no /
'bras bu yongs su rdzogs pa yang dgra bcom pa nyid thob pa yin na lam de ni 'bras bu gsum gyis 'bras bu dang ldan pa yin no /
yang na rang bzhin dang 'bras bu yongs su rdzogs pa ni zad pa shes pas bsdus pa'i lam yin te /
'di ltar rang bzhin yongs su rdzogs pa ni mi slob pa'i lam yin pas so /
'bras bu yongs su rdzogs pa ni lus la med pa'i 'bras bu yin pa'i phyir ro /
śeṣabhāvanāmārgavyutthitānāṃ /
na te tadvyutthitās tathā puṇyakṣetraṃ bhavaṃti /
yathārhattvavyutthitāḥ /
prāg eva laukikamārgavyutthitāḥ
de las langs pa rnams zhes bya ba ni lhag ma bsgom pa'i lam las langs pa rnams te de las langs pa de dag ni ji ltar dgra bcom pa las langs pa de ltar bsod nams gyi zhir ma yin na /
'jig rten pa'i lam las langs pa rnams lta smos kyang ci dgos te /
bhāvanāprahātavyānāṃ hi kleśānāṃ sāvaśeṣaniravaśeṣaprahāṇād ayaṃ viśeṣa ukta ity avagaṃtavyaṃ khyad par 'di ni bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa rnams lhag ma dang bcas pa dang lhag ma ma lus par spangs pa'i sgo nas bshad do zhes bya bar khong du chud par bya'o /
(IV /
58) tasyā avaśyaṃ savitarkasavicāratvād iti /
savitarkavicārā hi paṃca vijñānadhātava iti niyamāt
de ni gdon mi za bar rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni rnam par shes pa'i khams lnga ni /
rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa yin zhes bya bar des pa'i phyir ro /
vitarkavicārayoś cādhyānāṃtarādisvabhāvāt /
na cāvitarkasya karmaṇaḥ savitarka vicāro 'dharabhūmiko vipāko yujyata iti
rtog pa dang dpyod pa dag kyang bsam gtan khyad par can la sogs pa la med pa'i phyir te /
rtog pa med pa'i las kyi rnam par smin pa sa 'og ma pa rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa yin par yang rung ba ma yin no /
tasya hi duḥkhā vedanā vipāka iti vistaraḥ /
tasyākuśalasya duḥkhā vedanā vipāka iṣyate
rnam par smin pa ni sdug bsngal gyi tshor ba yin la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mi dge ba de'i rnam par smin pa ni sdug bsngal gyi tshor ba yin par 'dod de /
tasyāniṣṭaphalatvāt /
caitasikī ca duḥkhā vedanā daurmanasyaṃ nānyad asti /
na ca daurmanasyaṃ vipāka iti vyākhyātam etad iti /
indriyanirdeśe /
vipāko jīvitaṃ dvedhā dvādaśāṃtyāṣṭakād ṛte
de'i 'bras bu ni yid du mi 'ong ba ma yin pa'i phyir ro /
sems kyi sdug bsngal gyi tshor ba ni yid mi bde ba yin te gzhan ni med na yid mi bde ba ni rnam par smin pa ma yin no zhes de ni dbang po bstan par srog gi rnam smin bcu gnyis gnyis /
daurmanasyāc ceti /
(IV /
59) daurmanasyaṃ na vipāka ity etad amṛṣyann āha /
yat tarhīti vistaraḥ /
yadi daurmanasyaṃ na vipākaḥ
tha ma brgyad dang yid mi bde ba ma gtogs zhes bshad zin to /
yid mi bde ba rnam par smin pa ma yin no zhes bya ba 'di mi bzod pas 'on sems can rnams kyi zhes bya ba rgyas par smras te /
gal te yid mi bde ba rnam par smin pa ma yin na /
yat tarhi sattvānāṃ cittakṣepo bhavati /
katamasminn asau citte bhavati kena vā kāraṇeneti
'on sems can rnams kyi sems g yengs par 'gyur ba gang yin pa de sems ni gang zhig la gnas pa yin /
rgyu ni ji zhig gis 'gyur /
tasyāyam abhiprāyaḥ /
cittakṣepo na paṃcasu vijñānakāyeṣu
de'i bsam pa ni sems g yengs pa ni rnam par shes pa'i tshogs lnga la gnas pa ni ma yin te /
teṣām avikalpakatvāt /
sa cākuśalaketuko 'niṣṭatvāt /
ity ato vipākena daurmanasyena bhavitavyam iti
de dag ni rnam par rtog pa med pa'i phyir la /
de yang mi dge ba'i rgyu can gyi yid du mi 'ong ba yin pa'i phyir te; de bas na yid mi bde ba ni rnam par smin pa yin par 'gyur ro snyam pa yin no /
avikalpakatvād iti /
abhinirūpaṇānusmaraṇavikalpābhyām avikalpakatvāt paṃcānāṃ vijñānakāyānāṃ (Abhidh-k-vy 396) /
cittakṣepasya cāsadvikalpalakṣaṇatvāt /
agniṃ vā dāveṣūtsṛjaṃtīti
rnam par mi rtog pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni rnam par shes pa'i tshogs lnga ni nges par rtog pa dang rjes su dran pa'i rnam par rtog pa dag gis rnam par mi rtog pa yin pa'i phyir la sems g yengs ba ni rnam par rtog pa ngan pa'i mtshan nyid yin pa'i phyir ro /
nags mes gtong ba 'am zhes bya ba la /
dāvas tṛṇādigahanāṃvito deśaviśeṣaḥ /
anyena vā kenacid iti
nags ni rtsva la sogs pa tshang tshing dang ldan pa'i phyogs kyi khyad par ro /
aniṣṭavedanādinā /
vāsiṣṭhīprabhṛtīnām iti /
bhagavān mithilikāyāṃ viharati sma /
mithilāmravaṇe /
tena khalu punaḥ samayena vasiṣṭhasagotrāyā brāhmaṇyāḥ ṣaṭ putrāḥ kālagatāḥ
gzhan gang yang rung bas zhes bya ba ni mi 'dod pa'i na tshar 'gyur bas so /
gnas byed kyi bu la sogs pa zhes bya ba ni bcom ldan 'das mi thil na mi thi la'i aa mra'i tshal na bzhugs so /
sā teṣāṃ kālakriyayā nagnonmattā kṣiptacittā tenatenānuhiṇḍaṃtī yena mithilāmravaṇaṃ tenopasaṃkrāṃtā yang de'i tshe gnas byed dang rus mthun pa'i bram ze mo zhig gi bu drug shi ba dang de de dag shi bas sems g yengs shing smyos nas gcer bur byung ste /
tena khalu punaḥ samayena bhagavān anekaśatāyā bhikṣuparṣadaḥ purastān niṣaṇṇo dharmaṃ deśayati sma de dang der rgyu zhing mi thi la'i aamra'i tshal gal ba der song ngo /
de'i tshe bcom ldan 'das dge slong gi 'khor brgya phrag du ma'i gung la bzhugs shing chos ston to /
adrākṣīd vasiṣṭhasagotrā brāhmaṇī bhagavaṃtaṃ dūrād eva /
dṛṣṭvā ca punar jehrīyamāṇarūpā utkuṭakāsthāt /
smṛtiṃ ca labdhavatī
gnas byed dang rus mthun pa'i bram ze mos bcom ldan 'das rgyang nas mthong ste /
mthong nas kyang ngo tsha nas sgum sgum por 'dug ste /
dran pa yang rnyed par gyur to /
adrākṣīt bhagavān vasiṣṭhasagotrāṃ brāhmaṇīṃ dūrād eva bcom ldan 'das kyis gnas byed kyi bu dang rus mthun pa'i bram ze mo thag ring po nas gzigs te /
dṛṣṭvā ca punar āyuṣmaṃtam ānandam āmaṃtrayate sma gzigs nas kyang tshe dang ldan pa kun dga' bo la bka' stsal pa /
anuprayacchānanda vasiṣṭhasagotrāyai brāhmaṇyai uttarāsaṃgaṃ /
dharmam asyai deśayiṣyāmi
gnas byed kyi bu dang rus mthun pa'i bram ze mo la bla gos byin cig dang de la chos bshad par bya'o /
āyuṣmān ānando vasiṣṭhasagotrāyai brāhmaṇyai uttarāsaṃgam adāt /
atha vasiṣṭhasagotrā brāhmaṇī uttarāsaṃgaṃ prāvṛtya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāṃtā
tshe dang ldan pa kun dga' bos gnas byed kyi bu dang rus mthun pa'i bram ze mo la bla gos byin pa dang de gnas byed kyi bu dang rus mthun pa'i bram ze mos bla gos bgos nas bcom ldan 'das ga ba la der song ste phyin nas bcom ldan 'das kyi zhabs la mgo bos phyag 'tshal te phyogs gcig tu 'dug go /
upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikaṃte niṣaṇṇā phyogs gcig tu 'dug pa dang gnas byed kyi bu dang rus mthun pa'i bram ze mo la chos kyi gtam gyis kun du ston par mdzad /
ekāṃtaniṣaṇṇāṃ vasiṣṭhasagotrāṃ brāhmaṇīṃ dharmyayā kathayā saṃdarśayati /
samādāpayati /
samuttejayati /
saṃpraharṣayatīty evamādi /
vistaragraṃthabhayāt sarvasūtraṃ na likhitaṃ
yang dag par len du bcug /
yang dag par gzengs bstod nas /
yang dag par rab tu dga' bar mdzad ces bya ba de lta bu la sogs pa yin te /
gzhung mangs kyis dogs nas thams cad ni ma bris so /
ayaṃ tatrārthaḥ bhagavāṃs tasyai dānakathādi kṛtvā /
catvāry āryasatyāni deśitavān /
yāvat tayā srotaāpattiphalam adhigatam
'di la don ni 'di yin te /
bcom ldan 'das kyis de la sbyin pa la sogs pa'i gtam mdzad nas 'phags pa'i bden pa bzhi bstan pa nas des rgyun du zhugs pa'i 'bras bu'i bar du thob ste /
adhigamya ca bhagavato 'ṃtikāt prakrāntā thob nas kyang bcom ldan 'das kyi thad nas song ngo /
tasyā apareṇa samayena saptamaḥ putraḥ kālagataḥ /
sā tatkālakriyayā na śocati
dus gzhan zhig na de'i bu bdun pa shi ba dang de de shi bas mya ngan mi byed par gyur to /
tām aśocaṃtīṃ svabhartābravīt /
tvaṃ pūrvaṃ putramaraṇena paritaptāsi /
idānīṃ nāsi paritaptā /
nūnaṃ te putrās tvayā bhakṣitāḥ
de mya ngan mi byed pa dang rang gi khyos smras pa khyod sngon bu shi bas yongs su gdung bar byed la da ni yongs su gdung ba med pa dang sbyar na bu de khyod kyis zos gor ma chag ste /
des na yongs su gdung bar mi byed do /
des de la phyir smras pa /
yato na paritapyasa iti bram ze ngas ni yun rings nas /
sā taṃ pratyuvāca bu dang tsha bo stong phrag dang /
putrapautrasahasrāṇi jñātisaṃghaśatāni ca gnyen mang brgya phrag dag zos te /
khyod kyis kyang ni de dang 'dra /
dīrghe 'dhvani mayā brahmaṃ khāditāni tathā tvayā skye ba de dang de dag tu /
bu dang tsha bo stong phrag dag /
putrapautrasahsrāṇāṃ parimāṇaṃ na vidyate gcig la gcig ni za rnams kyi /
tshad ni yod pa ma yin no /
anyonyaṃ khādyamānānāṃ tāsutāsūpapattiṣu 'jig rten na ni skye ba dang /
'chi las nges 'byung shes nas ni /
kaḥ śocet paritapyeta parideveta vā punaḥ /
jñātvā niḥsaraṇaṃ loke jāteś ca maraṇasya ca
su zhig mya ngan yongs gdung ba 'am /
smre sngags 'don bar byed par 'gyur; /
bdag gis sangs rgyas bsten byas te /
sāhaṃ niḥsaraṇaṃ jñātvā jāteś ca maraṇasya ca skye ba dang ni 'chi ba las /
nges par 'byung ba'ang shes pas na /
na śocāmi na tapyāmi kṛte buddhasya śāsana ity evamādi mya ngan mi byed gdung ba med /
ces bya ba de lta bu la sogs pa yin no /
kathaṃ na caitasikī vedanā vipākaḥ prāpnoti ji ltar sems kyi tshor ba rnam par smin pa ma yin par 'gyur zhes bya ba ni /
tasyākuśalasya karmaṇa iti vākyaśeṣaḥ las mi dge ba de yi 'bras /
zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
mahābhūtānāṃ prakopo vipāka iti /
vipaktir vipākaḥ /
tasmāj jātam ato vipākajaṃ cittam
'byung ba chen po rnams 'khrug pa gang yin pa de rnam par smin pa yin la zhes bya ba ni rnam par smin pa ni rnam par smin pa'o /
ata eva sa ca karmavipākaja ity uktaṃ sems ni de las skyes pas de'i phyir rnam par smin pa las skyes pa yin te /
(Abhidh-k-vy 397) na tūktaṃ /
sa ca karmaja iti
de nyid kyi phyir de ni las kyi rnam par smin pa las skyes pa zhes bshad kyi /
evaṃ cedaṃ iti vistaraḥ de ni las las skyes pa zhes ni ma bshad do /
yasmāt karmajena yāvat bhraṣṭasmṛtikaṃ cittaṃ vartate /
tasmād idaṃ catuṣkoṭikaṃ yujyata iti
de ltar na 'di ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir las las skyes pa zhes bya ba nas dran pa nyams par 'gyur bas zhes bya ba'i bar yin pa de'i phyir mu bzhi pa 'di rung ste /
ubhayaṃ kṣiptacittasya kliṣṭaṃ cittam ity eva tatrodāharaṇaṃ 'dir dper brjod pa ni gnyi ga ni sems g yengs pa'i nyon mongs pa yin no zhes bya ba 'di yin no /
na hi kliṣṭaṃ cittaṃ vipāko yujyate sems nyon mongs pa can ni rnam par smin pa yin par mi rung ste /
vipāko 'vyākṛto dharma iti vacanāt rnam smin lung du ma bstan chos /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
abhinunnā abhipīḍitāḥ /
hācittaparidevakaś cātra nāraka ihodāhāryaḥ /
kṣiptacittā nārakā bhavaṃtīti /
anyatra buddhād iti
mngon par nyen pa zhes bya ba ni mngon par gnod par gyur ba'o /
dmyal ba rnams sems g yengs pa yin no zhes bya ba yin no zhes bya ba 'dir kyi hud sems zhes smre sngags 'don pa'i dmyal ba dper bya'o /
mahāpuṇyasaṃbhāratvān na buddhasya /
tadvat bhūtavaiṣamyenāpi cittaṃ kṣipyate
sangs rgyas ma gtogs pa zhes bya ba ni sangs rgyas ni bsod nams kyi tshogs che ba'i phyir 'byung ba nyams pas kyang thugs g yengs pa mi mnga'o /
na karmaṇeti /
kiṃ /
āryāṇāṃ kṣipyate cittaṃ anyatra bhūtavaiṣamyād eva /
kiṃ kāraṇam ity āha
las kyi ni ma yin te zhes bya ba ci zhe na /
'phags pa rnams sems g yengs pa ste /
'byung ba ma nyams pas ni ma gtogs pa nyid do /
ci'i phyir zhe na /
niyatasya karmaṇaḥ pūrvaṃ pṛthagjanāvasthāyām eva vipākāt nges pa ni sngon so so'i skye bo'i gnas skabs kho na na rnam par smin pa zin pa'i phyir ro /
aniyatasyāvipākād āryāvasthāyāṃ /
ata eva caitad aniyatam ity ucyate
ma nges pa ni 'phags pa'i gnas skabs na rnam par mi smin pa'i phyir te; de nyid kyi phyir 'di ni ma nges pa zhes bya ba'o /
paṃcabhayasamatikramād iti /
paṃca bhayāni /
ājīvikābhayam aślokabhayaṃ pariṣacchāradyabhayaṃ maraṇabhayaṃ durgatibhayaṃ ca
'jigs pa lnga las yang dag par 'das pa'i phyir ro zhes bya ba la 'jigs pa lnga ni kun du 'tsho ba med pa'i 'jigs pa dang tshigs su bcad pa med pa'i 'jigs pa dang 'khor gyi nang du skrag pa'i 'jigs pa dang 'chi ba'i 'jigs pa dang ngan 'gro'i 'jigs pa'o /
tatrāślokabhayam akīrtibhayaṃ /
parṣacchāradyabhayaṃ sabhāyāṃ sāṃkucityaṃ
de la tshigs su bcad pa med pa'i 'jigs pa ni grags pa med pa'i 'jigs pa'o /
'khor gyi nang du skrag pa'i 'jigs pa ni tshogs pa'i nang du bag 'khums pa'o /
aprasādikasyeti /
aprasadanīyasya karmaṇaḥ /
dharmatābhijñatvād iti /
sarvaṃ sāsravaṃ duḥkhaṃ
mi mdzes pa zhes bya ba ni mi mdzes par 'gyur ba'i las so /
chos nyid mngon par shes pa'i phyir ro zhes bya ba ni zag pa dang bcas pa thams cad ni sdug bsngal ba'o /
sarve saṃskārā anityāḥ 'du byed thams cad ni mi rtag pa'o /
sarvā dharmā anātmāna iti /
dharmasvabhāvābhijñatvāt /
(IV /
60ab) kuṭilānvayatvād iti /
kuṭilahetukatvāt /
sādhyam hi kauṭilyaṃ
chos thams cad ni bdag med pa'o zhes bya bar chos kyi ngo bo nyid mngon par shes pa'i phyir ro /
gya gyu'i rgyu las byung ba'i phyir zhes bya ba ni gya gyu'i rgyu can yin pa'i phyir te /
gya gyu ni rgyu yin no /
raṃjanānvayatvād iti yathā kaṣāyo raṃjanahetuḥ /
tathāpīty atas tatsādharmyād evam uktaṃ
chags pa'i rgyu las byung ba yin pa'i phyir zhes bya ba ni dper na tshon rtsi ni 'jen pa'i rgyu yin pa ltar 'dod chags kyang de dang 'dra ste /
(IV /
60cd, 61) kāmāptam ity /
anena śubhaṃ viśeṣyate
de'i phyir de dang chos mthun pas de skad du bshad do /
nāśubhaṃ /
tasyāvaśyaṃ kāmāptatvāt /
ārūpyāptaṃ kasmān nocyata iti
'dod gtogs zhes bya ba 'dis ni dge ba khyad par du byed kyi mi dge ba ni ma yin te /
tad api hy akuśalena na vyatibhidyate de ni gdon mi za bar yod pa can yin pa'i phyir ro /
na vyatimiśryata ity arthaḥ /
yatra kileti vistaraḥ /
kilaśabdaḥ paramate /
yatra kilāṃtarābhaviko aṃtarābhave bhavo vipākaḥ /
evam aupapattibhaviko 'pi
ci'i phyir gzugs med par gtogs pa ma bshad ce na zhes bya ba ni de yang mi dge ba dang ma 'dres shing 'dren mar mi 'jug go zhes bya ba'i tha tshig go /
gang na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang na srid pa bar ma ba ste srid pa bar ma na yod pa'i rnam par smin pa dang skye ba'i srid pa pa yang de dang 'dra'o /
trividhasya ca kāyavāṅmanaskarmaṇo vipāko dhyānasaṃvarasaṃgṛhītayoḥ kāyavākkarmaṇoḥ dvitīyādiṣv api dhyāneṣu sadbhāvād asti /
tatraivoktaṃ śuklaṃ śuklavipākam iti
lus dang ngag dang yid kyi las rnam pa gsum char gyi rnam par smin pa yod pa ste /
bsam gtan gyi sdom pas bsdus pa'i lus dang ngag gi las dag bsam gtan gnyis pa la sogs pa na yang yod pa'i phyir de kho nar dkar la rnam par smin pa dkar ba zhes bshad do zhes grag ste /
tad api tūktaṃ sātrāṃtara iti grag ces bya ba'i sgra ni sgra ni gzhan gyi gzhung lugs yin no /
tad apy ārūpyāptaṃ /
asti karma śuklaṃ śuklavipākaṃ /
tadyathā prathame dhyāne /
evaṃ yāvat bhavāgra iti
mdo gzhan las de yang bshad do shes bya ba ni gzhugs med par gtogs pa de yang las dkar la rnam par smin pa dkar ba yang yod de /
'di lta ste bsam gan dang po dang de bzhin du srid pa'i rtse mo'i bar yin no zhes bshad de /
anena svābhiprāyaṃ darśayati /
yena kilaśabdaṃ prayuktavān
'dis ni rang gi bsam pa gang gis na grag ces bya ba'i sgra rab tu sbyar ba ston par byed do /
saṃtānata etad vyavasthāpitam iti /
ekasmin saṃtāne kuśalaṃ cākuśalaṃ ca samudācaratīti kṛtvā kuśalam akuśalena vyavakīryate
'di ni rgyud kyi sgo nas rnam par gzhag go zhes bya ba ni rgyud gcig la dge ba dang mi dge ba kun du 'byung bas dge ba dang mi 'dre bar 'gyur ro /
anyonyavirodhād iti /
kuśalam akuśalena virudhyate /
akuśalaṃ ca kuśaleneti
phan tshun 'gal ba'i phyir ro zhes bya ba ni dge ba yang mi dge ba dang 'gal la mi dge ba yang dge ba dang 'gal ba gnyis kyi ngo bo nyid du rung ba ma yin no /
dvirūpatā na (Abhidh-k-vy 398) yujyate /
nāvaśyam akuśalaṃ kuśalena vyavakīryata iti vistaraḥ
mi dge ba gdon mi za bar dge ba dang 'dre ba ni ma yin te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dre mod kyi gdon mi za ba ni ma yin no /
vyavakīryate na tv avaśyaṃ /
yasmāt kāmadhātau pratipakṣabhūtasya samādher abhāvād akuśalasya balavattvaṃ
ci'i phyir zhe na /
'dod pa'i khams na gnyen por gyur pa ting nge 'dzin med pa'i phyir mi dge ba stobs dang ldan pa nyid yin no /
ata eva ca kuśalasya durbalatvaṃ de nyid kyi phyir dge ba stobs chung ba'i phyir te /
tathā hi kāmadhātau mithyādṛṣṭyā kuśalamūlasamucchedo bhavati /
na tu samyagdṛṣṭyā mithyādṛṣṭisamucchedo bhavati
'di ltar 'dod pa'i khams na ni log par lta bas dge ba'i rtsa ba kun du 'chad par 'gyur gyi yang dag pa'i lta bas ni log par lta ba kun du 'chad par mi 'gyur ro /
ābhiprāyiko hy eṣo 'śuklaśabda iti /
vipākaśuklatābhāvād aśuklaṃ /
na tu naiva śuklam ity arthaḥ
mi dkar zhes bya ba'i sgra 'di ni dgongs pa can yin te zhes bya ba ni rnam par smin pa dkar ba nyid med pa'i phyir mi dkar ba yin gyi /
dkar po ma yin pa nyid ni ma yin pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
api ca yac chuklam uktaṃ /
tan na bhavatīty aśuklaṃ
'on kyang dkar po nyid du bshad pa gang yin pa de ma yin pas na mi dkar ba'o /
mahatyāṃ śūnyatāyām iti /
mahāśūnyatārthasūtre /
anivṛtāvyākṛtāś ca śuklāḥ /
akliṣṭatvāt /
avipākaṃ dhātvapatitatvād iti /
anāsravā dharmāḥ na dhātupatitāḥ
stong pa chen po'i mdo las zhes bya ba ni stong pa chen po'i don gyi mdo las so /
ma bsgribs pa lung du ma bstan pa rnams kyang nyon mongs pa can ma yin pa'i phyir dkar po yin no /
khams su gtogs pa'i phyir rnam par smin pa med pa yin no zhes bya ba ni zag pa med pa'i chos rnams ni khams su gtogs pa yin la /
dhātupatitaś ca vijpāka ity ato 'nāsravaṃ karmavipākaṃ rnam par smin pa ni khams su gtogs pa yin pas de'i phyir zag pa med pa'i chos rnams ni rnam par smin pa med pa yin no /
kasmād ity āha ci'i phyir zhe na /
pravṛttivirodhata iti /
anāsravaṃ hi karma dhātupatitānāṃ dharmāṇāṃ pravṛttiṃ viruṇaddhi /
na tu janayatīty avipākaṃ /
(IV /
62, 63) karmakarmakṣayāyeti
'jug pa dang 'gal bas zhes bya ba smos so /
zag pa med pa'i las ni khams su gtogs pa'i chos rnams kyi 'jug pa 'gog par byed pa yin gyi skyed par byed pa ni ma yin pas rnam par smin pa med pa yin no /
dviḥ karmagrahaṇaṃ yat tat karmāstīty apadiṣṭaṃ /
tat karma sat saṃvidyamānam apracyutasvabhāvaṃ karmakṣayāya saṃvartata ity asya caturthasya karmaṇo dyotanārthaṃ
las dang las zad par byed pa yin zhes bya ba la las gnyis smos pa ni las de yod do zhes bstan pa gang yin pa de yod cing med pa ma yin lam nyams pa'i ngo bo nyid ni las zad par byed pa yin no zhes las bzhi ba 'di ni bstan pa'i ched yin no /
atha vā /
vīpsāprayoga eṣaḥ /
karmaṇaḥ karmaṇaḥ kṣayāya saṃvartata ity arthaḥ
yang na 'di ni zlos pa'i sbyor ba yin te /
las dang las zad par byed pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
eatasṛṣv iti vistaraḥ /
dharmakṣāṃtigrahaṇaṃ kāmavairāgye cānaṃtaryamārgagrahaṇaṃ kāmāvacarasya kṛṣṇasya karmaṇaḥ prahāṇamārgatvāt /
anāsravamārgasyaivehādhikṛtatvāl laukikā ānaṃtaryamārgās tatprahāṇabhūtā api na gṛhyaṃte
bzod pa zhi ba dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
chos shes pa'i bzod pa zhes smos pa dang 'dod pa las 'dod chags dang bral ba la bar chad med pa'i lam zhes smos pa ni 'dod pa na spyod pa'i las nag po spong ba'i lam yin pa'i phyir ro /
'dir ni zag pa med pa'i lam gyi skabs yin pa'i phyir 'jig rten pa'i bar chad med pa'i lam dag ni de spong bar 'gyur ba yin yang mi gzung ngo /
śuklasya dhyānavairāgyeṣv iti dkar po bsam gtan chags bral la /
kuśalasyaivety avadhāryate /
tatra kṛṣṇābhāvāt /
kliṣṭasaṃskāraprahāṇam aṣṭābhiḥ /
navamena tu kuśalasyāpi
zhes bya ba ni de nag po med pa'i phyir dge ba kho na zhes bya ba nges par gzung ste /
nyon mongs pa can gyi 'du byed ni brgyad kyis spong la dgu pas ni dge ba yang spong ngo /
na hi tasya svabhāvaprahāṇam iti /
prāpticchedaprahāṇaṃ /
prahīṇasyāpi kuśalasya saṃmukhībhāvāt /
tadālambanakleśaprahāṇād iti /
tadālaṃbanasya kleśasya prahāṇāt tasya kuśalasya prahāṇaṃ bhavati /
tadālaṃbanakleśaprahānaṃ ca navamasya tadālaṃbanakleśaprakārasya prahāṇe sati bhavatīti /
navamānaṃtaryamārgacetanaiva kṛṣṇaśuklasya karmaṇaḥ kṣayāya bhavati /
tadā hi navamasya kleśaprakārasya prāpticchede visaṃyogaprāptir utpadyate /
tasya ca kṛṣṇaśuklasya karmaṇo 'nyasyāpi cānivṛtavyākṛtasya sāsravasya dharmasya visaṃyogaprāptir utpadyata iti varṇayaṃti
de'i rang gi ngo bo ni spong ba ma yin te zhes bya ba ni thob pa ni thob pa chad pa'i spong ba ste /
dge ba ni spangs kyang mngon sum du byed pa'i phyir ro /
de la dmigs pa'i nyon mongs pa spangs pa'i phyir te zhes bya ba ni de la dmigs pa'i nyon mongs pa spangs pas dge ba de spangs pa yin no /
de la dmigs pa'i nyon mongs pa spong ba yang de la de dmigs pa'i nyon mongs pa'i rnam pa dgu spang na spangs pa yin pas bar chad med pa'i lam dgu pa'i sems pa kho na las nag po dang dkar po zad par byed pa yin te /
de'i tshe nyon mongs pa'i rnam pa dgu pa'i thob pa chad na bral ba'i thob pa skye zhing las nag po dang dkar po de dang zag pa dang bcas pa'i las gzhan ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i bral ba thob pa yang skye'o zhes brjod do /
evaṃ caturdhyānavairāgyeṣv api vaktavyaṃ de bzhin du bsam gtan bzhi las 'dod chags dang bral ba dag la yang rig par bya'o /
tena tadvedanīyam iti /
tena narakagatinaiyamyakāraṇena /
tadvedanīyaṃ (Abhidh-k-vy 399) narakavedanīyam arthaḥ
de'i phyir de myong bar 'gyur ba zhes bya ba ni 'gro ba nges pa'i rgyu de'i phyir de myong bar 'gyur ba ste /
dmyal ba myong bar 'gyur ba zhes bya ba'i tha tshig go /
ato 'nyatreti vistaraḥ /
tato narakagater anyatra kāmadhātau manuṣyādigatau akuśalasya kuśalasya ca karmaṇo vipākas tena gatinaiyamyakāraṇena
de las gzhan pa'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dmyal ba'i 'gro ba de las gzhan pa'i 'dod pa'i khams mi la sogs pa'i 'gro ba na ni dge ba dang mi dge ba'i rnam par smin pa yod pas 'gro ba nges pa'i rgyu de'i phyir de myong bar 'gyur ba ste /
tadanyakāmadhātuvedanīyam ubhayam apy aviśeṣya miśrīkṛtya kṛṣṇaśuklam ity uktaṃ /
na punar evaṃ grahītavyaṃ
de las gzhan pa'i 'dod pa'i khams myong bar 'gyur ba ni gnyi ga yang bye brag ma phye bar bsres nas dkar nag ces bya bar bshad kyi 'di ltar dge ba yang dkar nag yin la de bzhin du mi dge ba yang dkar nag yin no zhes bya bar gzung bar bya ba ma yin no /
kuśalam api kṛṣṇaśuklam /
evam akuśalam apīti
dge ba dang ma 'dres pa'i phyir /
zhes bya ba ni /
kuśalenāmiśratvād iti /
na hi kuśalaṃ darśanaprahātavyam asti /
na dṛṣṭiheyam akliṣṭam iti niyamāt
nyon mongs can min mthong spong min zhes bya bar nges pa'i phyir mthong bas spang bar bya ba'i dge ba ni med do /
atra codyate /
kāmāvacaraṃ /
dṛggheyaṃ kṛṣṇam iti viśeṣyaṃ vaktavyam
'dir rnam pa mthong bas spang bar bya ba 'dod pa na spyod pa nag po yin no zhes khyad par byas nas brjod dgos so /
itarathā hi rūpārūpyāvacarasyāpi darśanaheyasya kṛṣṇavipākatvavacanaprasaṃga iti /
na vaktavyam
de lta ma yin na mthong bas spang bar bya ba gzugs dang gzugs med pa na spyod pa yang gnag la rnam par smin pa gnag pa yin par bshad par thal bar 'gyur ba yin no zhe na /
anyat /
kṛṣṇaśuklaṃ tu kāmajam iti /
kāmajam ity asyobhayaviśeṣaṇatvāt /
kāmajaṃ dṛggheyaṃ kṛṣṇaṃ /
kāmajam anyat kṛṣṇaśuklam iti
brjod par bya mi dgos te /
'dod pa las skyes gzhan dkar gnag /
ces bya ba'i 'dod pa las skyes pa zhes bya ba 'dis mthong bas spang bar bya ba 'dod pa nas skyes pa ni nag po yin la 'dod pa nas skyes pa gzhan ni dkar gnag yin no zhes gnyi ga khyad par du byas pa'i phyir ro /
tad dhīti vistaraḥ /
tad dhi kāmāvacaraṃ bhavanāprahātavyaṃ /
kuśalaṃ cākuśalaṃ ca saṃbhavati
de ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsgom pas spang bar bya bar 'dod pa na spyod pa de ni dge ba yang srid la mi dge ba yang srid pas bsres te /
gnyi ga yang dkar gnag yin no zhes bshad kyi so sor ni ma yin no /
tan miśrīkṛtyobhayam api kṛṣṇaśuklam ity uktaṃ thub pa'i gsum zhes bya ba ni thub pa'i dngos po 'am thub pa'i las ni thub pa yin te /
na punaḥ pratyekaṃ /
(IV /
65) trīṇi mauneyānīti /
munitā vā munikarma vā mauneyaṃ kāpeyavat /
maunatrayam iti /
muner idam maunaṃ /
aśaikṣa iti vistaraḥ /
aśaikṣaṃ kāyakarmāvijñaptisvabhāvaṃ kāyamaunam
spri'u'i zhes bya ba lta bu'o /
thub pa'i gsum zhes bya ba ni thub pa'i yin pas na thub pa'i'o /
mi slob pa'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mi slob pa'i lus kyi las rnam par rig byed ma yin pa'i ngo bo nyid ni lus kyi thub pa'i yin te ngag dang yid kyi thub pa'i dag kyang de dang 'dra'o /
evaṃ vāṅmaunaṃ /
atha kasmād avijñaptir eva gṛhyate
yang ci'i phyir rnam par rig byed ma yin pa kho na yin par gzung gi /
na punar vijñaptir api rnam par rig byed kyang ni ma yin zhe na /
vijñapteḥ sāsravatvenāśaikṣatvāsaṃbhavāt /
mana eva manomaunam iti /
svārthe vṛddhividhānāt /
cittaṃ hi paramārthamunir iti
rnam par rig byed ni zag pa dang bcas pa nyid kyis mi slob pa nyid yin par mi srid pa'i phyir ro /
yid kho na yid kyi thub pa yin te zhes bya ba ni rang gi don du rgyas par byas pa yin pa'i phyir ro /
sarvakleśajalpoparater iti kāraṇaṃ vakṣyate /
tat kilakāyavākkarmabhyām aśaikṣābhyām anumīyate aśaikṣām iti
sems ni don dam par thub pa yin la zhes bya bar ni nyon mongs pa'i brjod pa thams cad med pa zhes gtan tshigs 'chad par 'gyur ro /
de ni mi slob pa yin no zhes bya bar lus dang ngag gi las dag gi sgo nas rjes su dpag par bya ba yin no zhes grag go /
kathaṃ tathāgato 'numātavyaḥ ji ltar de bzhin gshegs pa rjes su dpag par bya zhe na /
praśāṃtena kāyakarmaṇā praśāṃtena vākkarmaṇeti sūtre vacanāt mdo las /
sku'i phrin las rab tu zhi ba dang gsung gi phrin las rab tu zhi bas zhes 'byung ba'i phyir ro /
kilaśabdena vaibhāṣikamataṃ dyotayitvācāryaḥ svamataṃ āha /
api khalv iti vistaraḥ /
cittāvijñaptyabhāvād iti /
yasmāc cittasyavijñaptir nāsty ato na manaskarma viratisvabhāvaṃ
grag ces bya ba'i sgra kho na bye brag tu smra ba'i gzhung lugs bstan nas slob dpon bdag nyid kyi gzhung lugs gzhan yang zhes bya ba rgyas par smos te /
sems la rnam par rig byed ma yin pa med pa'i phyir zhes bya ba ni gang gi phyir sems la rnam par rig byed ma yin pa med pa de'i phyir yid kyi las ni spong ba'i rang bzhin ma yin no /
viramārthena ca maunam iti /
viramo viratiḥ /
sarvākuśalaviramārthena maunam ity abhiprāyaḥ /
ato mano eva sarvākuśalebhyo virataṃ maunam ity ucyate
thub pa'i yang spong ba'i don gyis yin te zhes bya ba la spong ba ni spong bar byed pa ste /
mi dge ba thams cad spong ba'i don gyis na thub pa yin no snyam du bsams pa yin no /
de'i phyir yid nyid mi dge ba thams cad spong ba la thub pa zhes bya'o /
sarvakleśajalpoparater iti /
vitathālaṃbanajalpanāt kleśā jalpā ity ucyaṃte
nyon mongs pa'i brjod pa thams cad med pas te /
nyon mongs pa rnams ni log pa'i dmigs pa la brjod pa'i phyir brjod pa'o zhes bya ba'o /
te cārhata uparatā ity arhan paramārthamuniḥ de dag kyang dgra bcom pa la med pas dgra bcom pa de ni don dam par thub pa yin no /
śauceyānīti /
śucibhāvaḥ śauceyaṃ /
śaucam ity arthaḥ
gtsang byed ces bya ba ni gtsang ba'i dngos po ni gtsang byed de /
gtsang sbra zhes bya ba'i tha tshig go /
(Abhidh-k-vy 400) /
sarva- grahaṇaṃ sāsravānāsravasucaritaparigrahārthaṃ
thams cad ces bya ba smos pa ni legs par spyad pa zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa thams cad bsdu ba'i phyir ro /
tāvatkālam atyaṃtaṃ ceti /
tāvatkāladuścaritamalāpakarṣakaṃ sāsraveṇa sucaritatrayeṇa
dus re zhig dang gtan du zhes bya ba ni legs par spyod pa zag pa dang bcas pas ni dus re zhig nyes par spyod pa'i dri ma spong la zag pa med pas ni gtan du ste /
atyaṃtam anāsraveṇa /
tad dhi bhikṣavaḥ prahīṇaṃ yad āryayā prajñayeti sūtrāt
mdo las dge slong dag 'phags pa'i shes rab kyis spangs pa gang yin pa de ni spangs pa yin no zhes 'byung ba'i phyir ro /
mithyāmaunaśaucādhimuktānāṃ vivecanārtham iti /
tūṣṇīṃbhāvamātreṇa śuddhidarśino mithyāmaunādhimuktāḥ
log pa'i thub pa dang gtsang sbra la mos pa rnams dgar ba'i phyir ro zhes bya ba la log pa'i thub pa la mos pa ni mi smra bar 'dug pa tsam gyis 'dug par lta ba rnams so /
kāyamalāpakarṣaṇamātreṇa śuddhidarśino mithyāśaucādhimuktāḥ log pa'i gtsang sbra la mos pa ni lus kyi dri ma med par byed pa tsam gyis 'dag par lta ba rnams so /
teṣāṃ vivecanaṃ tato darśanāt pracyāvanaṃ /
tadartham etānīti
de rnams dgar ba ni lta ba de dang bral ba ste 'di dag ni de'i ched yin no; /
(IV /
66) saṃcetanīyasūtre vacanād iti /
saṃcetanīyaṃ karma kṛtvopacitya narakeṣūpapadyate
ched du bsam par bya ba'i mdo las gsungs pa'i phyir zhes bya ba ni dge slong dag ched du bsam par bya ba'i las byas shing bsags pas dmyal ba dag gi nang du skye bar 'gyur ro /
kathaṃ ca bhikṣavaḥ saṃcetanīyaṃ karma kṛtaṃ bhavaty upacitaṃ ji ltar ched du bsam par bya ba'i las byas shing bsags pa yin zhe na /
iha bhikṣava ekatyaḥ saṃciṃtya trividhaṃ karma kāyena karma karoty upacinoti caturvidhaṃ vācā trividhaṃ manaseti vistareṇoktvāha dge slong dag 'di na la la ched du bsams nas lus kyi las rnam pa gsum byed cing sogs pa yin la /
ngag gi rnam pa bzhi dang yid kyi rnam pa gsum zhes bya ba rgyas par gsungs nas bka' stsal pa /
kathaṃ bhikṣavas trividhaṃ manasā saṃcetanīyaṃ karma kṛtaṃ bhavaty upacitaṃ dge slong dag ji ltar yid kyi ched du bsam par bya ba'i las rnam pa gsum byas shing bsags pa yin zhe na /
'di lta ste /
yathāpīhaikatyo 'bhidhyālur bhavati 'di na dge slong la la brnab sems dang ldan pa yin /
vyāpannacittaḥ /
yāvan mithyādṛṣṭiḥ /
khalu bhikṣava ihaikatyo bhavati viparītadarśīti vistaraḥ
gnod sems can gyi sems su gyur pa yin /
log par lta ba yin zhes bya ba nas dge slong dag yang 'di na la la phyin ci log tu lta ba yin zhes bya ba'i bar rgyas par 'byung ba yin te /
na cānyad abhidhyādivyatiriktaṃ tatra manaskarmoktam ity abhidyādaya eva manaskarmeti dārṣṭāṃtikāḥ sautrāṃtikaviśeṣā ity arthaḥ dpes ston pa rnams na re de las brnab sems la sogs pa las ma gtogs pa yid kyi las gzhan ma bshad pas brnab sems la sogs pa yid kyi las yin no zhes bshad de /
mdo sde pa'i khyad par rnams na re zhes bya ba'i tha tshig go /
evaṃ tu sati karmakleśayor aikyaṃ syād iti /
abhidhyāvyāpādamithyādṛṣṭayaḥ kleśāḥ /
ta eva karmeti /
tad aikyaṃ syāt /
naitad asti /
kaścit kleśo 'pi karma syād iti /
cetanā karma cetayitvā ceti vacanāt
de lta na ni las dang nyon mongs pa dag gcig tu 'gyur ro zhes bya ba ni nyon mongs pa brnab sems dang gnod sems dang log par lta ba de rnams las yin pas de dag gcig pa nyid du 'gyur ro /
nyon mongs pa 'ga' zhig las su gyur na yang zhes bya ba de ni med de /
sems pa'i las dang bsam pa'i las zhes 'byung ba'i phyir ro /
yady evaṃ saṃcetanīyasūtraṃ kathaṃ nīyata ity āha gal te de lta na ched du bsam par bya ba'i mdo ji ltar drang zhe na /
sūtre tv iti vistaraḥ mdo las ni zhes bya ba rgyas par smos te /
sūtre tu cetanāyās tanmukhenābhidhyādimukhena pravṛttes tair abhidhyādibhis tāṃ cetanāṃ darśayati /
abhidhyāluḥ khalu bhikṣavo bhavatīti vistareṇa
mdo las ni brnab sems la sogs pa de'i sgo nas sems pa zhugs pa'i phyir brnab sems la sogs pa de dag gis dge slong dag brnab sems dang ldan pa yin zhes bya ba rgyas par sems pa de ston par byed do /
de lta ma yin te /
anyathā cetanāmataṃ bhikṣavaḥ karma vadāmi cetayitvā cety etad virudhyate /
karmakleśayoś caikye abhidharmavirodhaḥ syāt
las dang nyon mongs pa dag gcig pa nyid yin na ni dge slong dag nga ni sems pa dang bsam pa'i las zhes smra'o zhes gsungs pa de dang yang 'gal bar 'gyur la /
chos mngon pa dang yang 'gal bar 'gyur ro /
parānugrahopaghābhisaṃdhyabhāva iti vistaraḥ /
pareṣām anugrahopaghātayor abhisaṃdhyabhāve kathaṃ samyagdṛṣṭimithyādṛṣṭyor yathākramaṃ kuśalākuśalatvam iti /
ato bravīti /
tanmūlatvād iti /
yasmāt parānugrahābhisaṃdheḥ paropaghātābhisaṃdheś ca samyagdṛṣṭimithyādṛṣṭī mūlaṃ kāraṇam ity arthaḥ
pha rol la phan 'dogs pa dang gnod pa byas pa'i bsam pa med par zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzhan dag la phan gdags pa dang gnod pa bya ba dag gis bsam ba med par ji ltar na go rims bzhin du yang dag pa'i lta ba dang log pa'i lta ba dag dge ba dang mi dge ba dag nyid yin zhe na /
de'i phyir de'i rtsa ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
yang dag pa'i lta ba dang log pa'i lta ba dag ni phan gdags pa'i bsam ba dang gnod par bya ba'i bsam pa'i rtsa ba yin te /
rgyu yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
atas tayoḥ kuśalākuśalatvaṃ de'i phyir de gnyis dge ba dang mi dge ba nyid yin no /
(IV /
67) yathāyogam iti yathāsaṃbhavaṃ /
katham ity āha
ci rigs par zhes bya ba ni ji ltar srid par ro /
ji lta zhe na dge ba rnams ni legs par spyad pa dag las so /
kuśalāḥ sucaritedhyaḥ akuśalā duścaritebhyaś ceti mi dge ba rnams ni nyes par spyad pa dag las so zhes bya ba smos so /
kliṣṭaś cānyo 'pīti /
vadhabaṃdhanādi /
tasya nātyaudārikatvād iti /
tasya prayogapṛṣṭhabhūtasya klṣṭasyānyasyāpi (Abhidh-k-vy 401) anatyaudārikatvāt
nyon mongs pa can gzhan yang zhes bya ba ni brdeg pa dang 'ching ba la sogs pa'o /
shin tu rags pa ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni sbyor ba dang mjug tu gyur pa dang; gzhan de yang shin tu rags pa ma yin pa'i phyir ro /
manoduścaritasya ca pradeśaś cetanā /
na saṃgṛhīteti vartate /
madyādiviratidānejyādika iti /
prathamenādiśabdena tāḍanabaṃdhanādiviratir gṛhyate
yid kyi nyes par spyod pa'i phyogs sems pa yang ma bsdus so zhes bya bar sbyar ro /
myos par gyur pa la sogs pa spang ba dang sbyin pa dang mchod sbyin la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgra snga mas ni brdeg pa dang 'ching ba la sogs pa bsdu ba'o /
dvitīyenāpi snapanodvartanaviṣamahastapradānādir gṛhyate gnyis pas kyang khrus byed pa dang lus skud pa dang nyam nga ba nas 'dren pa la sogs pa bsdu'o /
priyavacanādika ity /
ādiśabdena dharmadeśanāmārgakathanādir gṛhyate
snyen par smra ba la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgra ni chos ston pa dang lam ston pa la sogs pa bsdu'o /
manaḥsucaritasya cetanā na saṃgṛhīteti vartate /
(IV /
68) ṣaḍ avijñaptir iti /
ṣaḍ avijñaptir avaśyaṃ /
na tv avijñaptir eva ṣaḍ ity avadhāraṇaṃ
yid kyi legs par spyad pa yang sems pa ma bsdus so zhes bya bar sbyar ro /
drug ni rnam rig min zhes bya ba ni drug ni gdon mi za bar rnam par rig byed ma yin pa yin gyi rnam par rig byed ma yin pa kho na drug go zhes bya bar nges par gzung ba ni ma yin no /
maulavijñaptyabhāvād iti /
yasmān maulī karmapathasaṃgṛhītā vijñaptir nāsti /
ājñāpanavijñaptis tv asti prayogasamgṛhīteti vaibhāṣikasiddhāṃtaḥ
dngos kyi rnam par rig byed med pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar bye brag tu smra ba'i grub pa'i mtha' ni dngos kyi las kyi lam gyis bsdus pa'i rnam par rig byed ni med kyi sgo bar byed pa'i rnam par rig byed sbyor bas bsdus pa ni yod do zhes bya ba yin no /
dvidhaika iti /
dvidhaivaika ity avadhāraṇārtha āraṃbhaḥ
gcig rnam gnyis so zhes bya ba ni gcig ni rnam pa gnyis kho na yin no zhes nges par gzung ba'i phyir brtsams pa yin no /
tatkālamaraṇa iti /
vijñaptikālamaraṇe /
kālāṃtaramaraṇe tv avijñaptir eva bhavati
dus de'i tshe shi na zhes bya ba ni rnam par rig byed kyi tshe shi na ste /
dus gzhan zhig na shi na ni rnam par rig byed ma yin pa kho na yin no /
dvividhāḥ sapta kuśalā iti /
dvividhā evety avadhāraṇaṃ
dge 'dun rnam gnyis zhes bya ba ni rnam pa gnyis kho na'o zhes nges par gzung ba yin no /
vijñaptyadhīnatvāt samādānaśīlasyeti /
śīlaṃ hi dvividhaṃ
yang dag par blangs pa'i tshul khrims ni rnam par rig byed la rag lus pa'i phyir zhes bya ba ni tshul khrims ni rnam pa gnyis te /
samādānaśīlaṃ prātimokṣasaṃvaro dharmatāśīlaṃ ca dhyānānāsravasaṃvarau yang dag par blangs pa'i tshul khrims ni so sor thar pa'i sdom pa'o /
chos nyid kyi tshul khrims ni bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dag go /
samādānaśīlaṃ vijñaptyadhīnaṃ /
tad dhi parasmād ādīyate
de la yang dag par blangs pa'i tshul khrims ni rnam par rig byed la rag las pa yin te /
de ni gzhan las nod par byed pa yin no /
dharmatāśīlaṃ tu na vijñaptyadhīnaṃ chos nyid kyi tshul khrims ni rnam par rig byed la rag las pa ma yin te /
cittamātradhīnatvāt /
ata evāha /
avijñaptiḥ samādhijā iti
sems tsam la rag las pa'i phyir te /
ting 'dzin las skyes rnam rig min /
(IV /
69abc) sāmaṃtakās tu vijñaptir iti
zhes bya ba smos so /
nyer bsdogs rnams ni rnam rig byed /
kāmāvacarakarmapathaprayogā avaśyaṃ vijñaptiḥ /
na tv avaśyam avijñaptir ity ata evāha /
avijñaptir bhaven na veti
ces bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i las kyi lam gyi sbyor ba ni gdon mi za bar rnam par rig byed yin gyi /
rnam par rig byed ma yin pa yin par ni ma nges te /
de nyid kyi phyir /
rnam par rig byed mi 'gyur ba 'am /
paryavasthāneneti ma yin pa zhes bya ba smos so /
āhrīkyādinā /
ghanaraseneti /
ghanavegena /
tasyānudharmaṃ ceṣṭeteti /
tasya karmapathasyānudharmam anu sadṛśaṃ karma
kun nas dkris pa zhes bya ba ni ngo tsha med pa la sogs pa'o /
lhur len pa chen po zhes bya ba ni shugs drag pos so; /
de'i rjes su mthun pa'i chos spyod na ni zhes bya ba ni las kyi lam de dang rjes su mthun pa'i chos ni 'dra ba'i las te /
tadyathā mṛte 'pi prāṇini punaḥ prahāradānaṃ koṣaṇaṃ mānsacchedanam ity evamādi dper na srog chags shi nas kyang ngan song snun par byed pa dang ngan byed pa dang sha gcod pa /
dvau kṣiṇātīti śabdau /
parasya carmāpanayanam arthaḥ /
pūrvasyārthāṃtaraṃ draṣṭavyaṃ /
phalaparipūritaś ceti /
prayogasya maulaḥ karmapathaḥ phalaparipūriḥ /
yo hy prayujyate maulaṃ karmapathaṃ na janayati /
tasya prayogaphalam asti na tu phalaparipūriḥ /
evam anyeṣv apīti
zhes bya ba de lta bu la sogs pa lta bu'o /
ngan byed pa zhes bya ba'i sgra ni gnyis te 'og ma shos ni pags pa 'chu ba zhes bya ba'i tha tshig go /
gong ma ni don gzhan zhig yin par blta bar bya'o /
'bras bu yongs su rdzogs pas so /
zhes bya ba ni sbyor ba'i 'bras bu las kyi lam dngos yongs su rdzogs pa ste /
yathā tāvad iha kaścit parasvaṃ hartukāmo maṃcād utthiṣṭhati śastraṃ gṛhṇāti gang zhig sbyor bar byed kyi las kyi lam dngos skyed par mi byed pa de la ni sbyor ba kho na yod kyi 'bras bu yongs su rdzogs pa ni med do /
paragṛhaṃ gacchati /
supto na vety ākarṇayati /
parasvaṃ spṛśati /
yāvan (Abhidh-k-vy 402) na sthānāt pracyāvayati /
tāvat prayogaḥ /
yasmiṃs tu kṣaṇe sthānāt pracyāvayati /
tatra yā vijñaptis tatkṣaṇikā cāvijñaptir ayaṃ maulaḥ karmapathaḥ
de bzhin du gzhan drug la yang ci rigs par sbyar bar bya'o zhes bya ba ni 'di ltar 'di na kha cig gzhan gyi nor rku bar 'dod la khri las ldang bar byed mtshon cha len par byed gzhan gyi khyim du 'gro bar byed pa gnyid log gam 'on te ma log ces nyan par byed gzhan gyi nor la nom par byed pa nas ji srid gnas nas ma spags pa de srid du ni sbyor ba yin no /
skad cig ma gang la gnas nas spog par byed pa de'i tshe'i rnam par rig byed dang de'i skad cig gi rnam par rig byed ma yin pa gang yin pa de ni las kyi lam dngos yin no /
dvābhyām hi kāraṇābhyām adattādānāvadyena spṛśyate prayogataḥ phalaparipūritaś ca rgyu gnyis kyis nam byin par len pa'i kha na ma tho bas reg par 'gyur te /
sbyor ba dang 'bras bu yongs su rdzogs pas so /
tataḥ param avijñaptikṣaṇāḥ pṛṣṭhaṃ bhavaṃti /
yāvat tatparasvaṃ vibhajate
de phyin chad kyi rnam par rig byed ma yin pa'i skad cig ma rnams kyang mjug yin no /
ji srid du gzhan gyi nor de 'ged pa 'am /
'tshong ba 'am /
vikrīṇīte /
gopāyati /
anukīrtayati vā tāvad asya vijñaptikṣaṇā api pṛṣṭhaṃ bhavaṃtīti
sbed pa 'am /
rjes su sgrogs pa de srid du ni de'i rnam par rig byed kyi skad cig ma dag kyang mjug yin no /
evam anyeṣv api paṃcasu yathāsaṃbhavaṃ yojyaṃ de bzhin du gzhan lnga la yang ci rigs par sbyar bar bya'o /
maraṇabhavastha iti /
amṛta eva /
na caiṣa siddhāṃta iti /
samaṃ prāk ca mṛtasyāsti na maulo 'nyāśrayodayād iti siddhāṃtāt
grub pa'i mtha' las ni de skad du mi 'byung ngo zhes bya ba ni grub pa'i mtha' las /
snga dang mnyam du shi ba la /
dngos med lus gzhan skyes phyir ro /
tan na vaktavyam iti zhes 'byung pa'i phyir ro /
vyaparopayatīti /
viprakṛtāvasthāyām ayogāt /
evaṃ tu vaktavyaṃ syāt
de brjod par mi bya'o zhes bya ba ni srog gcod par byed pa zhes bya ba ste /
mṛte prāṇini yā vijñaptis tatkṣaṇikā cāvijñaptiḥ skabs su bab pa'i gnas skabs dang mi 'byor ba'i phyir ro /
syaṃ maulaḥ karmapatha iti /
yac cāpīdam iti vistaraḥ /
vaibhāṣikair asya śāstravākyasyaivam artho vyākhyātaḥ /
atra śāstre prayogaśabdena pṛṣṭham uktam iti /
prayoga iva prayogaḥ /
prayogasadṛśī kriyety arthaḥ /
asyārthasya virodhaḥ /
kasmāt /
maulasyaiva tadānīm aniruddhāt
'di skad du srog chags shi ba'i tshe'i rnam par rig byed dang de'i skad cig gi rnam par rig byed ma yin pa gang yin pa de ni las kyi lam yin no zhes brjod dgos par 'gyur ro /
gang yang bstan bcos las 'di skad du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bye brag tu smra ba rnams kyi ni bstan bcos kyi tshig 'di'i don 'di skad du bstan bcos kyi phyogs 'dir ni mjug sbyor ba'i sgrar gsungs so zhes rnam par bshad de /
sbyor ba dang 'dra ba nas sbyor ba ste /
sbyor ba dang mtshungs pa'i las zhes bya ba'i tha tshig go /
don 'di ni 'gal lo /
ci'i phyir zhe na /
de'i tshe dngos kho na ma 'gags pa'i phyir te /
ci'i phyir zhe na /
mṛte prāṇini maulakarmapathavyavasthāpanād ity atrābhiprāyaḥ srog chags shi nas las kyi lam dngos su rnam par 'jog pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
vaibhāṣika āha /
yathā na doṣas tathāstv iti
bye brag tu smra bas ji ltar nyes pa med pa de lta bu yin no zhes bya ba smos so /
kathaṃ ca na doṣa ity ācāryaḥ /
vaibhāṣikaḥ punar āha /
maula evātra prayogaśabdenokta iti
slob dpon gyis ji ltar na nyes pa med ces brjod pa dang yang bye brag tu smra bas der dngos kho na sbyor ba'i sgrar gsungs zhes bya'o zhes bya ba smras te /
gang du gsungs she na /
kutra /
yo 'yaṃ praśnaḥ syāt prāṇī hataḥ prānātipātaś cāniruddha ity atra /
pṛṣṭhaṃ prayogaśabdenoktam iti kim ayaṃ pakṣaḥ parityakta eva
srog chags bsad la srog gcod pa ma 'gags pa yod dam zhes 'dri ba gang yin pa der ro /
ci mjug sbyor ba'i sgrar gsungs so zhes bya ba'i phyogs 'di bor ram zhe na /
sa ca na parityakta eva /
ubhayam api hi saṃbhavati
de yang ma bor ba nyid do /
gnyi ga yang srid de /
yadi maraṇabhavānaṃtarakṣaṇavartī prāṇī bhavaty atra prayogaśabdena maula ukta itīṣyate gal te 'chi ba srid pa'i mjug thogs kyi skad cig ma la srog chags shi bar gyur na ni der dngos po sbyor ba'i sgrar gsungs so zhes bya bar 'dod la /
tataḥ pareṇa tu pṛṣṭha iti /
ācārya āha /
vijñaptis tarhi tadā kathaṃ maulaḥ karmapatho bhavatīti /
mṛte hi prāṇini vijñaptir akiṃcitkarī
de phan chad gcig tu shi na ni mjug yin no zhes bya bar 'dod do /
slob dpon gyis 'o na de'i tshe rnam par rig byed ji ltar las kyi lam dngos su 'gyur zhes bya ba smos te srog chags shi zin pa la rnam par rig byed du cung zad kyang mi byed de /
na hi tena vijñaptiprahāreṇa mṛtasya māraṇaṃ punar astīti manyāmāno 'yaṃ pṛcchati bsnun pa'i rnam par rig byed des shi zin pa la yang gsod pa ni med do snyam du bsams nas 'di 'dri bar byed pa yin no /
kasmād avjñaptiṃ na pṛcchati ci'i phyir rnam par rig byed ma yin pa mi 'dri zhe na /
yasmād asāv anidarśanatvād apratighatvāc ca prahārākhyā na bhavati 'di ltar 'di ni bstan du med pa'i phyir dang thogs pa med pa'i phyir bsnun pa zhes bya ba ma yin no /
kathaṃ ca na bhavitavyam iti vaibhāṣikeṇokte /
svābhiprāyam ācāryo vivṛṇoti
bye brag tu smra bas ji ltar na mi 'gyur zhes bya ba smras pa dang slob dpon gyis rang gi bsam pa dgrol ba'i phyir mi nus pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
asāmarthyād iti /
prāṇini mṛte tasyāḥ sāmarthyaṃ na dṛśyata iti vaibhāṣika āha
srog chags shi zin pa la ni de'i nus pa ma mthong ngo /
bye brag tu smra bas smras pa /
avijñaptir idānīṃ kathaṃ bhavaty asati sāmarthye maulaḥ karmapatha iti /
yasmād evam avijñaptir asāmarthye 'pi maulaḥ karmapatho bhavati
de ni nus pa med na rnam par rig byed ma yin pa ji ltar las kyi lam dngos zhes bya bar 'gyur gang gi phyir de ltar rnam par rig byed ma yin pa nus pa med du zin kyang las kyi lam dngos yin pa'i phyir sbyor ba'i 'bras bu yongs su rdzogs pa'i tshe ste /
tasmāt prayogaphalaparipūrikāle maulakarmapathaparisamāptikāle prāṇino mṛtatvāvasthāyāṃ /
tad ubhayaṃ vijñaptyavijñaptyākhyaṃ karmapathaḥ syād yujyetety arthaḥ
las kyi lam dngos yongs su rdzogs shing srog chags shi ba'i gnas skabs na rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa zhes bya ba de gnyi ga las kyi lam yin te /
evam anyeṣv api yathāyogaṃ yojyam iti rung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
yathā parasvaṃ hartukāmaḥ kāryasiddhaye parakīyaṃ hṛtvā tena paśunā baliṃ kuryāt de bzhin du gzhan dag la yang ci rigs par sbyar bar bya'o zhes bya ba ni dper na gzhan gyi nor brku bar 'dod pa na'o /
dāreṣu cāsya vipratipadyeta (Abhidh-k-vy 403) tair eva tadapahārārthaṃ /
anṛtapiśunaparuṣasāṃtvabhedaiś cāsya mitrabhedaṃ kuryāt /
yāny asya paritrāṇāya kalperan /
abhidhyāṃ ca tatsve kuryāt
don grub par bya ba'i phyir gzhan gyi nor phrogs nas phyugs des gtor ma byed pa dang de nyid kyis de phrog tu gzhug pa'i phyir de'i chung ma la nyal po byed pa dang de la gang dag yongs su skyob par 'gyur ba de'i mdza' bo la brdzun dang phra ma dang tshig rtsub po dang tshig kyal pa dag gis dbyen byed pa dang de'i nor la brnab sems byed pa dang nor de'i bdag po la gnod sems byed pa dang log par lta ba 'phel bar byed pa lta bu'o /
taddravyasvāmini ca vyāpādaṃ mithyādṛṣṭiṃ bṛṃhayet /
evaṃ kāmamithyācārādiṣu yathāsaṃbhavaṃ yojyaṃ /
eṣā dik
de bzhin du 'dod pas log par g yem pa la sogs pa la yang ci rigs par sbyar bar bya ste /
'di ni phyogs yin no /
(IV /
69d, 70ab) nātra sarveṣāṃ karmapathānām lobhādibhir niṣṭeti /
na ca sarveṣāṃ lobhena
'di la las kyi lam thams cad chags pa la sogs pas mthar phyin par byed pa ni ma yin te zhes bya ba ni thams cad chags pas mthar phyin par byed pa yang ma yin no /
kiṃ tarhi /
keṣāṃcid eva kāmamithyācārādīnāṃ
'o na ci zhe na /
'dod pas log par g yem pa la sogs pa kha cig kho na'o /
nāpi sarveṣāṃ vyāpādena thams cad gnod sems kyis kyang ma yin no /
kiṃ tarhi /
keṣāṃcid eva prāṇātipātādīnāṃ
'o na ci zhe na /
srog gcod pa la sogs pa kha cig kho na'o /
evaṃ na sarveṣāṃ mohena de bzhin du thams cad gti mug gis kyang ma yin no /
kiṃ tarhi /
keṣāṃcid eva mithyādṛṣṭyādīnām eveti /
tryaṃbukāḥ varatāḥ /
ādiśabdena vyāghrādayaḥ /
yaś ca mithyādṛṣṭipravartita iti /
nāsti paraloka iti kṛtvā nirapekṣo haṃti
'o na ci zhe na /
log par lta ba la sogs pa kho na'o zhes bya ba yin no /
sbrang bu tre ma bu ka ni sbrang bu bar ta rnams so /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni stag la sog pa bsdu'o /
gang yang log par lta bas rab tu bcug pa zhes bya ba ni 'jig rten pha rol med do snyam nas 'dzem pa med par gsod pa ste /
ayam api mohajaḥ /
anyalābhasatkārayaśo'rtham iti /
anyalābhasyārthe parasvaṃ harati /
yathāśvahārikaḥ /
satkārasya yaśavo vārthaṃ harati
de yang gti mug las skyes pa yin no /
gzhan gyis rnyed pa 'am bkur sti 'am grags pa'i phyir zhes bya ba ni gzhan gyi rnyed pa'i phyir /
pha rol po'i nor brku ba ste /
dper na rkun lag pa kye ba lta bu'o /
bkur sti 'am grags pa'i phyir brku ba'i ma byin len pa de yang chags pa las skyes pa yin no /
idam api lobhajam adattādānaṃ /
yac ca mithyādṛṣṭipravartitaṃ
gang yang log par lta bas rab tu bcug pa'i ma byin par len pa de yang gti mug las skyes pa yin te /
tad api mohajam adattādānaṃ /
tatra mohaprādhānyāt /
upaiti mātaram abrahmacaryārthe
de la gti mug gtso bo yin pa'i phyir ro /
cho ga can zhes bya ba ni mchod sbyin byed pa'o /
ma'i gan du nyal po la 'gro ba ni mi tshangs par spyod pa'i don du'o /
upasvasāram upaitīti vartate /
upasvasāraṃ bhaginīm ity arthaḥ
sring mo'i gan du zhes bya ba ni 'gro ba'o zhes bya bar sbyar te /
sring mo ste bu sring gan du 'gro'o zhes bya ba'i tha tshig go /
upasagotrām upaiti /
samānagotrām ity arthaḥ /
upahāyajamānaḥ /
ye cāhur iti vistaraḥ /
udūkhalāditulyo mātṛgrāmaḥ /
yathodūkhalādayaḥ sādhāraṇā upabhogyāḥ
rus pa gcig pa'i gan du 'gro'o zhes bya ba ni rus mthun pa'i gan du 'gro'o zhes bya ba'i tha tshig go /
gang dag zer ba lta bu'o zhes bya ba rgyas par 'byung ba bud med ni gtun la sogs pa dang 'dra ste ji ltar gtun la sogs pa longs spyad pa'i sgo nas thun mong yin pa ltar bud med kyang de dang 'dra ste /
evaṃ strījanaḥ /
tasmān na doṣo 'sty abhigacchatām iti
de lta bas na nyal po la 'gro ba rnams la nyes pa med do zhes bya ba yin no /
mṛṣāvādādayo lobhajāḥ dveṣajāś ca pūrvavad iti /
mṛṣāvādapaiśunyapāruṣyasaṃbhinnapralāpāḥ lobhajāḥ anyalābhasatkārayaśo'rthaṃ vā /
ātmasuhṛtparitrāṇārthaṃ vā /
dveṣajāḥ vairaniryātanārthaṃ /
na marmayuktaṃ /
na parihāsayuktaṃ /
mithyādṛṣṭipravartita iti /
nāsti paraloka iti nirmaryādaya yo mṛṣāvādo 'yaṃ mohajaḥ
brdzun du smra ba la sogs pa chags pa las skyes pa dang zhe sdang las skyes pa la sogs pa ni snga ma bzhin no zhes bya ba ni brdzun du smra ba dang phra ma dang tshig rtsub po dang tshig kyal pa la chags pa skyes pa ni gzhan gyi rnyed pa 'am bkur sti 'am grags pa'i phyir ram /
bdag gam mdza' bos yongs su bskyab pa'i phyir ro /
zhe sdang las skyes pa ni kho na tshar phyin par bya ba'i phyir ro /
bzhad gad ldan zhes bya ba ni ku re dang ldan pa'o /
log par lta bas rab tu bcug pa zhes bya ba ni 'jig rten pha rol med do zhes mtshams gzung du med pa'i brdzun du smra ba gang yin pa de yang gti mug las skyes pa yin no /
paiśunyādayas tu /
paiśunyapāruṣyābaddhapralāpāḥ mṛṣāvādavan modhajāḥ /
yaś ceti vistaraḥ
phra ma la sogs pa ste /
phra ma dang tshig rtsub po dang ma klas pa'i tshig kyal pa ni brdzun du smra ba bzhin du gti mug las skyes pa yin no /
yaś ca vedasāṃkhyavaiśeṣikādyasatpralāpaḥ /
sa cāpi mohajaḥ saṃbhinnapralāpaḥ /
(IV /
70cd) tasya ceti
gang yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rig byed dang grangs can gyi dang bye brag pa'i las la sogs pa'i bstan bcos ngan pa brdol ba'i tshig kyal pa de yang gti mug las skyes pa yin no /
de yang zhes bya ba ni dge ba'i sems de'o /
kuśalacittasya /
nānāvāsaṃ praviśatīti /
maṇḍalaṃ praviśatīty arthaḥ
gnas sna tshogs par 'jug par byed ces bya ba ni dkyil 'khor du 'jug par byed ces bya ba'i tha tshig ste /
nānāvāsā hi tasmin mahāsīmāmaṇḍale bhavaṃti mtshams chen po'i dkyil 'khor de na ni gnas sna tshogs pa yod do /
tṛtīye karmavācana iti /
jñapticaturthena karmaṇā śrāmaṇera upasaṃpādyate
las gsum pa brjod pa na zhes bya ba ni dge tshul ni gsol ba dang bzhi'i las kyis bsnyen par rdzogs par byed do; /
tatra jñaptyā idaṃnāmānam upasaṃpādayet saṃgha iti /
liṅṅartha ucyate /
karmavācanena laḍartha ucyate /
imaṃ saṃgha upasaṃpādayatīti
de la gsol bas ni ming 'di zhes bgyi ba dge 'dun gyis bsnyen par rdzogs par mdzad du gsol zhes gsol ba 'debs pa'i don brjod pa yin no /
las brjod pas ni 'di dge 'dun gyis bsnyen par rdzogs par mdzad na zhes bya ba'i don brjod pa yin no /
tatra karmavācanaṃ trir ucyate las brjod pa de yang lan gsum du brjod de /
tṛtīyasya karmavācanasyāparisamāpteḥ prayogaḥ karmapathasyāvagaṃtavyaḥ /
tasyāvasāne tu yā vijñaptis tatkṣaṇikā vāvijñaptir (Abhidh-k-vy 404) ayaṃ maulaḥ karmapathaḥ
las brjod pa gsum pa yongs su ma rdzogs pa'i bar ni las kyi lam gyi sbyor ba yin par khong du chud par bya'o /
'di ni mjug gi rnam par rig byed dang de'i skad cig gi rnam par rig byed ma yin pa gang yin pa de ni las kyi lam dngos yin no /
tata ūrdhvaṃ yāvan niśrayā ārocyaṃta iti /
catvāro niśrayāś cīvarapiṇḍapātaśayyāsanaglānapratyayabhaiṣajyalakṣaṇā yathoktena vidhinā tasyopasaṃpāditasyārocyaṃte
de'i 'og tu ji srid du gnas bsgo ba dang zhes bya ba ni gnas ni bzhi po chos gos dang bsod snyoms dang gnas mal dang na ba'i rkyen sman gyi yo byad kyi mtshan nyid ji skad bshad pa'i cho gas bsnyen par rdzogs pa de la bsgo ba dang de'i rten rnam par rig par byed pa dang ste /
tadadhiṣṭhānaṃ ca vijñapayati /
niśrayādhiṣṭhānaṃ ca vijñaptiṃ karotīty arthaḥ /
avijñaptiś ca yāvad anuvartate /
yāvat saṃvaro na tyajyata ity arthaḥ
gnas kyi rten rnam par rig par byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
ji srid du rnam par rig byed ma yin pa rjes su 'brang ba zhes bya ba ni ji srid du sdom pa ma btang ba zhes bya ba'i tha tshig go /
idaṃ pṛṣṭhaṃ /
(IV /
71, 72ab) vadhavyāpādapāruṣyaniṣṭhā dveṣeṇeti /
dveṣeṇaivety avadhāraṇaṃ /
parityāgaparuṣacittasaṃmukhībhāvād iti /
parityāgacittasaṃmukhībhāvāt prāṇātipātasya niṣṭhā dveṣeṇa /
paruṣacittasaṃmukhībhāvāt tu vyāpādapāruṣyayoḥ /
(72cd) caturbhiḥ kāṇḍair uktā iti /
caturbhir bhāgair uktāḥ /
kathaṃ /
vadhavyāpādapāruṣyaniṣṭhā dveṣeṇety ekaḥ kāṇḍaḥ /
lobhataḥ /
parastrīgamanābhidhyādattādānasamāpanam iti dvitīyaḥ /
mithyādṛṣṭes tu moheneti tṛtīyah /
śeṣāṇāṃ tribhir iṣyata iti caturthaḥ kāṇḍaḥ /
bhogādhiṣṭhānā iti /
viṣayādhiṣṭhānāḥ /
nāmarūpādhiṣṭhāneti /
paṃcaskandhādhiṣṭhānety arthaḥ /
nāma hi vedanādayaḥ skaṃdhāḥ rūpaṃ rūpaskaṃdhaḥ
'di ni mjug yin no /
srog gcod pa dang gnod sems dang tshig rtsub po dang 'di dag ni zhe sdang gi mthar phyin par byed de zhes bya ba ni zhe sdang kho nas zhes bya bar nges par gzung ba yin no /
yongs su 'dor ba dang rtsub pa'i sems mngon du gyur pa'i phyir ro zhes bya ba ni yongs su 'dor ba'i sems mngon du gyur pa'i phyir zhe sdang gis srog gcod pa mthar phyin par byed la rtsub pa'i sems mngon du gyur pa'i phyir gnod sems dang tshig rtsub po dag mthar phyin par byed de zhes bya ba ni zhe sdang kho nas zhes bya bar nges par gzung ba yin no /
yongs su 'dor ba dang rtsub pa'i sems mngon du gyur pa'i phyir ro zhes bya ba ni yongs su 'dor ba med pa'i sems mngon du gyur pa'i phyir zhe sdang gis srog gcod pa mthar phyin par byed la rtsub pa'i sems mngon du gyur pa'i phyir gnod sems dang tshig rtsub po dag mthar phyin par byed do /
cha bzhir bshad pa zhes bya ba ni mtshan bzhir bshad pa ste /
srog gcod pa dang gnod sems dang tshig rtsub po ni zhe sdang gis mthar phyin par byed ces bya ba ni cha dang po yin no /
'dod pas log par g yem pa dang brnab sems dang ma byin par len pa rnams ni chags pas rdzogs par byed ces bya ba ni gnyis pa'o /
log par lta ba gti mug gis zhes bya ba ni gsum pa'o /
lhag ma gsum gyis rdzogs par 'dod /
ces bya ba ni cha bzhi pa yin no /
gzhi ni longs spyod yin no zhes bya ba ni gzhi yul yin pa'o /
gzhi ni ming dang gzugs yin no zhes bya ba ni gzhi phung po lnga yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ming ni tshor ba la sogs pa'i phung po'o /
adhiṣṭhānam adhikaraṇaṃ viṣaya ity anarthāṃtaraṃ gzugs ni gzugs kyi phung po'o /
gzhi dang rten dang yul zhes bya ba ni don tha mi dad do /
nāmakāyādhiṣṭhānā mṛṣāvādādayo vāgnāmni pravartata iti kṛtvā brdzun du smra ba la sogs pa'i gzhi ni ming gi tshogs yin no zhes bya ba ni ngag ni ming la 'jug go zhes bya ba'i phyir ro /
(IV /
73ab) na maula iti pratiṣedhāt pṛṣṭham api na bhavatīti gamyate
dngos med ces bkag pa'i phyir mjug kyang med do zhes bya bar mngon te mjug ni dngos sngon du 'gro ba can yin pa'i phyir ro /
maulapūrvatvāt pṛṣṭhasya /
na ca prāṇātipātāvadyena spṛśyata iti /
na maulenety abhiprāyaḥ
srog gcod pa'i kha na ma tho bas reg par mi 'gyur ba zhes bya ba ni dngos kyis reg par mi 'gyur ba zhes bya bar bsams pa yin no /
anyāśrayodayād iti /
visabhāgāśrayodayād ity arthaḥ
lus gzhan skyes pa'i phyir zhes bya ba ni skal ba mi mnyam pa'i lus skyes pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
(IV /
73cd) arthato hi te 'nyonyaṃ prayoktāra iti /
na vācā te 'nyonyaṃ prayoktāraḥ
de dag ni don gyis na phan tshun sbyor bar byed pa yin no zhes bya ba ni dngos su tshig gis phan tshun sbyor bar byed pa ni ma yin no /
kiṃ tarhi /
prāṇātipātakaraṇābhyupagamād arthata iti ekakāryatvāt
'o na ci zhe na /
srog gcod par bya bar khas blangs pa'i shugs kyis so zhes bya bar ston par byed de don gcig pa'i phyir ro /
(IV /
74ab) saṃjñāya paricchidyety arthaḥ
bsams nas zhes bya ba ni yongs su bsams nas zhes bya ba'i don to /
nānyaṃ bhramitveti /
na bhrāṃtyānyaṃ mārayatīty arthaḥ /
kṣaṇikeṣu skaṃdheṣv iti
gzhan dang ma nor bar zhes bya ba ni nor te gzhan gsod par mi byed na zhes bya ba'i tha tshig go /
svarasenaiva vinaśvarāṇāṃ skaṃdhānāṃ katham (Abhidh-k-vy 405) anyenaiṣāṃ nirodhaḥ kriyata ity abhiprāyaḥ /
prāṇo nāma vāyuḥ
phung po skad cig ma rnams la zhes bya ba ni rang gi dang kho nas 'jig pa'i phung po 'di dag ji ltar gzhan gyis 'gag par byed snyam du bsams pa yin no /
kāyacittasaṃniśrito vartata iti /
kathaṃ cittasaṃniśrito vāyuḥ pravartate /
cittapratibaddhavṛttitvāt /
tathā hi nirodhāsaṃjñisamāpattisamāpannasya mṛtasya ca na pravartate /
śāstre 'py uktaṃ
srog ces bya ba ni lus dang sems la brten nas 'jug pa'i rlung yin zhes bya ba ji ltar sems la brten nas 'jug ce na sems la rag las shing 'jug pa'i phyir te /
'di ltar 'gog pa dang 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa la snyoms par zhugs pa dang shi ba la mi 'byung ba'i phyir ro /
ya ime āśvāsapraśvāsāḥ /
kiṃ te kāyasaṃniśritā vartaṃta iti vaktavyaṃ /
cittasaṃniśritā vartaṃta iti vaktavyaṃ
bstan bcos las kyang dbugs rngub pa dang dbugs dbyung ba gang yin pa de dag ci lus la brten nas 'jug pa zhes brjod par bya 'am /
sems la brten nas 'jug pa zhes bya 'am /
naiva kāyacittasaṃniśritā vartaṃta iti vaktavyaṃ lus dang sems la mi brten pa kho nar 'jug pa zhes brjod par bya /
smras pa /
kāyacittasaṃniśritā vartanta iti vaktavyam lus dang sems la brten nas 'jug pa zhes brjod par bya'o zhes bya ba rgyas par bshad do /
āha /
kāyacittasaṃniśritā vartaṃta iti vaktavyam iti vistaraḥ /
tam api pātayatīti
de gcod par byed do zhes bya ba ni srog gcod par byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
taṃ prāṇaṃ vināśayatīty arthaḥ /
utpannasya svarasanirodhād anāgatasyotpattiṃ pratibadhnan nirodhayatīty ucyate
skyes pa ni rang gi ngang gis 'gag pa'i phyir ma 'ongs pa skye ba la gags byed pa ni 'gag par byed pa yin no zhes brjod par bya ste /
yathā pradīpaṃ nirodhayati /
ghaṇṭāsvanaṃ vā /
kṣaṇikam api saṃtaṃ
dper na skad cig ma yin yang mar me 'am dril bu'i skad 'gag par byed pa dang 'dra'o /
kathaṃ ca sa nirodhayati ji ltar 'gag par byed ce na /
anāgatasyotpattipratibaṃdhāt /
jīvitendriyaṃ vā prāṇa iti /
cittaviprayuktasvabhāvam enaṃ darśayati /
kasya taj jīvitaṃ /
yas tadabhāvān mṛta iti /
yaḥ prāṇī jīvitasyābhāvān mṛto bhavati /
sa bauddhānāṃ nāsti nairātmyavāditvāt /
ata evaṃ pṛcchati
ma 'ongs pa skye ba la gags byed pa'i phyir ro /
yang na /
srog gi dbang po srog yin te /
zhes bya ba ni 'di ni sems dang ldan pa ma yin pa'i 'du byed yin par ston to /
de med pas gang zhig 'chi bar 'gyur ba'i srog de gang gi yin zhes bya ba sangs rgyas pa rnams kyi ltar na bdag med par smra ba'i phyir srog med pas srog chags gang zhig 'chi bar 'gyur ba de med de de'i phyir de skad du 'dri ba yin no /
kasyeti ṣaṣṭhīṃ /
pudgalavāde pudgalapratiṣedhaprakaraṇe /
asaty ātmani kasyeyaṃ smṛtiḥ /
kim athaiṣā ṣaṣṭhīty atra pradeśe ciṃtayiṣyāmi
gang gi zhes bya ba drug pa ni gang zag tu smra ba dgag pa'i rab tu byed par bdag med na dran pa 'di gang gi yin ci'i phyir na 'di drug pa yin zhes bya ba'i phyogs 'dir bsam par bya ste /
āstāṃ tāvad etat sāmānyāsikam ity abhiprāyaḥ gtang pa 'di ni re zhig gzhag go snyam du bsams pa yin no /
tasmāt sendriyaḥ kāyo jīvatīti /
sendriyasyaiva kāyasya taj jīvitaṃ /
nātmana iti darśayati /
sa eva cānindriyo mṛta iti /
abuddhipūrvād iti vistaraḥ /
asaṃcintyakṛtād api prāṇipātāt kartur adharmo yathāgnisaṃsparśād abuddhipūrvād asaṃciṃtyakṛtād dāha iti
de lta bas na dbang po dang bcas pa'i lus ni gson po zhes bya ba ni srog de ni dbang po dang bcas pa'i lus kho na'i yin gyi bdag gi ni ma yin no zhes ston par byed de de nyid dbang po med pa ni shi ba zhes bya'o /
blo sngar ma btang ba'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gcer bu pa sgren mor rgyu ba rnams na re ched du ma bsams par byas pa'i srog gcod pas kyang byed pa po chos ma yin pa dang ldan par 'gyur te /
dper na blo sngon du ma btang zhing ched du bsams nas ma byas pa'i me dang reg pa las tshig par 'gyur ba bzhin no zhes zer ro /
nirgraṃthā nagnāṭakāḥ /
teṣāṃ nirgraṃthānām evaṃ vādināṃ abuddhipūrve 'pi parastrīdarśanasaṃsparśana eṣa prasaṃgaḥ
gcer bu ba de skad smra ba de dag gi ltar na blo sngon du ma btang bar gzhan gyi chung ma mthong ba dang reg pa la yang de ltar thal bar 'gyur /
pāpaprasaṃga ity arthaḥ /
agnidṛṣṭāṃtāt /
nirgraṃthaśiroluṃcane ca nirgraṃthaśiraḥkeśotpāṭane ca
dpe me yin pa'i phyir sdig par thal bar 'gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
gcer bu pa skra 'bal ba ste /
duḥkhotpādanabuddhyabhāve 'py adharmaprasaṃgaḥ /
agnidāhavat /
kaṣṭatapodeśane ca /
nirgraṃthaśāstur adharmaprasaṃgo buddhyanapekṣāyāṃ /
parasya duḥkhotpādanam adharmāya bhavatīti kṛtvā /
tadviṣūcikāmaraṇe ca /
nirgraṃthānāṃ viṣūcikayā ajīrṇena maraṇe /
dātur annadātur adharmaprasaṃgaḥ /
annadānena maraṇakāraṇāt /
abuddhipūrvo 'pi hi prāṇivadhaḥ kāraṇam adharmasyeti
gcer bu pa mgo'i skra 'thog pa na yang sdug bsngal skyed pa chos ma yin par 'gyur ba'i phyir ro /
de dag gsud de shi na yang ste /
gcer bu pa rnams gsud de ma zhu bas shin yang zas sbyin sbyin pa'i sbyin pa po la chos ma yin pa thal bar 'gyur te /
blo sngon du ma btang ba'i srog gcang pa yang chos ma yin pa'i rgyur 'gyur la zas sbyin pas kyang 'chi ba'i rgyur gyur pa'i phyir ro /
mātṛgarbhasthayoś ca /
mātur garbhasthasya cānyonyaduḥkhanimittatvād adharmapraṣaṃgaḥ
ma dang bu lto na yod pa dag ste ma dang bu lto na yod pa phan tshun sdug bsngal gyi rgyu mtshan du gyur pa'i phyir chos ma yin par thal bar 'gyur te /
tata evāgnidṛṣṭāṃtāt /
vadhyasyāpi ca tatkriyāsaṃbaṃdhāt
me'i dpe de nyid kyi phyir ro /
gsad par bya ba yang de'i bya ba dang 'brel ba'i phyir te /
prāṇātipātakriyāsaṃbaṃdhāt /
adharmaprasaṃgaḥ /
vadhye hi sati prāṇātipātakriyā vadhakasya bhavati
srog gcod pa'i bya ba dang 'brel ba'i phyir chos ma yin pa dang ldan par thal bar 'gyur te /
gsad par bya ba yod na gsod par byed pa'i srog gcod pa'i bya ba 'byung ngo /
agnisvāśrayadāhavat /
agnir hi na kevalam anyajanaṃ dahati
mes rang gi rten sreg pa bzhin no zhes bya ba ni mes ni gzhan du bud shing sreg par byed pa 'ba' zhig tu ma zad do /
kiṃ tarhi /
svāśrayam api indhanaṃ dahatīti
'o na ci zhe na /
rang gi bdag nyid kyi rten yang sreg par byed do zhes bya ba de dang 'dra ste /
tadvat /
na hi teṣāṃ cetanāviśeṣo 'pekṣyate
de dag gi ltar na sems pa'i khyad par la ltos pa ni med do /
kārayataś ca pareṇa vadhādi (Abhidh-k-vy 406) adharmasyāprasaṃgaḥ gzhan la srog gcod pa la sogs pa byed du 'jug pa la yang chos ma yin par thal bar mi 'gyur te /
pareṇāgniṃ saparśayataḥ sparśayitus tenādāhavat gzhan me la reg tu 'jug pa me des mi 'tshig pa bzhin te /
āgneyadharmābhyupagamāt /
acetanānāṃ ca kāṣṭhādīnāṃ kāṣṭhaloṣṭavaṃśādīnāṃ /
gṛhapāte tatrāṃtaḥsthitānāṃ prāṇināṃ vadhāt
me'i chos khas blangs pa'i phyir ro /
khyim rdib na de'i nang na 'dug pa'i srog chags dag 'chi ba'i phyir shing la sogs pa sems med pa'i ste /
pāpaprasaṃgaḥ /
na hi buddhiviśeṣaḥ pramāṇīkriyate
shing dang so phag dang smyig ma la sogs pa yang sdig pa dang ldan par thal bar 'gyur te /
na vā dṛṣṭāṃtamātrād ahetukāt de dag gi blo'i khyad par ni tshad mar mi byed pas so /
siddhir asyārthasyeti /
(IV /
74cd) anyatra saṃjñāvibhramād iti
yang dpe gtan tshigs med pa tsam gyis ni don 'grub par mi 'gyur ro zhes bya ba yin no /
yadi devadattadravyaṃ harāmīty abhiprāyamāṇo yajñadattadravyaṃ harati /
nādattādānam ity abhiprāyaḥ
gzhan du 'du shes kyang ma 'khrul na zhes bya ba ni gal te lha sbyin gyi nor rku'o snyam du bsams pa las mchod sbyin gyi nor brkus par ma gyur na ma byin par len par mi 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
parinirvāṇakāle parigṛhītam iti /
dātṛjanapuṇyānugrahārthaṃ /
aparigrahe hi stūpe dānam aphalaṃ syāt /
pratigrāhakābhāvāt /
parivartakaṃ mṛtasya bhikṣoś cīvarādidravyaṃ
yongs su mya ngan las 'da' ba'i tshe de dag thams cad yongs su gzung ba'i phyir ro zhes bya ba ni sbyin pa po'i skye bo la bsod nams kyis phan gdags pa'i phyir te /
yongs su ma bzung na ni len pa med pa'i phyir mchod rten la phul bas 'bras bu med par 'gyur ro /
shi ba'i nor ni dge slong shi ba'i chos gos la sogs pa'o /
kṛte karmaṇi jñaptikarmaṇi /
(IV /
75ab) garbhiṇīgamane garbhoparodhaḥ
las byas pa zhig yin na ni zhes bya ba ni gsol ba'i las so /
sbrum ma la nyal po byas na lto na bu 'dug pa la gnod par 'gyur ro /
pāyayaṃtī stanyopabhogāvasthāputrikā strī /
abrahmacaryakaraṇe hi tasyāḥ stanyaṃ kṣīyate
nu zho 'thung ba ni bu nu zho 'thung ba'i gnas skabs bu yod pa'i bud med la mi tshangs par spyad na de'i nu zho skam pa 'am /
bālakasya vā puṣṭaye tat stanyaṃ na bhavatīti de'i nu zho bu la mi bsod par 'gyur bas so /
prāṇātipātavad iti /
yathā devadattaṃ mārayāmīty abhiprāyeṇa yajñadattaṃ mārayato na prāṇātipāto bhavati /
tadvad /
ihānyasmiṃ vastuni prayogo 'bhipreto 'nyac ca vastu paribhuktam iti /
na syāt kāmamithyācāra ity apare /
aṃtato rājña iti
srog gcod pa bzhin no zhes bya ba ni gzhan dag na re dper na lha sbyin gsad do snyam du bsams pa las mchod sbyin gsad pa na srog gcod pa ma yin pa de bzhin du 'dir yang dngos po gzhan la bud med bzhin la sbyor ba bya bar 'dod pa las dngos po gzhan yongs su spyad pas 'dod pa so log par g yem par mi 'gyur ro zhes zer ro /
yady anyaḥ kaścid rakṣitā nāsti /
aṃtataḥ sarvapaścād rājño 'ṃtikāt sa kāmamithyācāraḥ
tha na rgyal po las so zhes bya ba ni gal te srung ma gzhan 'ga' yang med na tha na chung ngu rgyal po las kyang 'dod pas log par g yem par 'gyur te /
tasya hi tan na marṣaṇīyam iti des ni de mi bzod par bya ba ma yin no /
(IV /
75cd) āhosvid abhijñātuṃ samartha iti /
yo 'pi hy artham abhijñātuṃ samarthaḥ
'on te mngon par go bar nus pa zhig yin zhes bya ba ni gang zhig don mngon par go bar nus pa de yang don mngon par go bar nus pa zhes brjod par nus te /
so 'py arthābhijña iti śakyate vaktum /
artham abhijānīta iti viprakṛtāvasthāyām abhipretatvāt
don mngon par go bar 'gyur zhes bya ba skabs su bab pa'i gnas skabs yin par 'dod pa'i phyir ro /
manovijñānaviṣayatvād vākyārthasyeti /
nāsty atra devadatto 'sti vety ucyamāne śabdaḥ śrotrā vijñāyate
bam po sum cu rtsa lnga pa /
tshig gi don yid kyi rnam par shes pa'i yul yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di na lha sbyin med do zhes smras na /
tadanaṃtaraṃ tu cakṣurādisamūho devadatto vākyārtho vikalpena manovijñānena vijñāyate /
tenāvijñaptir eva maulaḥ karmapathaḥ syāt
sgra'i rna ba'i rnam par shes pas 'gyur la tshig gi don ming la sogs pa'i tshogs lha sbyin ni de'i rjes la rnam par rtog par byed pa'i yid kyi rnam par shes pas rnam par shes par 'gyur te /
vāgvijñapteḥ śrotravijñānena saha nirodhāt /
iṣyate ca vijñaptyavijñaptisvabhāvo maulaḥ karmapatha iti /
(IV /
76) mṛtakalpāni /
ata eteṣu matākhyeti
de'i phyir dag gi rnam par rig byed ni rna ba'i rnam par shes pa dang lhan cig 'gags pas rnam par rig byed ma yin pa kho na las kyi lam du 'gyur ba zhig na las kyi lam dngos ni rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa ngo bo nyid dag yin par yang 'dod do /
shi ba dang 'dra ste /
nairuktaṃ vidhim ālaṃbhya vaibhāṣikā vyācakṣate /
svendriyaiḥ prāptā matā ity ācāryasaṃghabhadraḥ
de'i phyir de dag la ni rtogs pa zhes bya'o zhes bya ba ni bye brag tu smra bas nges pa'i tshig gi tshul la 'jus nas smras pa yin te /
vistareṇa yāvan manasā dharmā iti /
ye tvayā ghrāṇena gandhā na ghrātāḥ /
jihvayā rasā nāsvāditāḥ /
kāyena spraṣṭavyāni na spṛṣṭāni /
yāvad ye tvayā manasā dharmā na vijñātā iti
slob dpon 'dus bzang na re rang gi dbang po dag dang ni phrad na rtogs pa yin no zhes zer ro /
rgyas par yid kyis chos rnams rnam par ma shes te zhes bya ba nas zhes bya ba ni dri gang dag khyod kyi snas ma bsnams te zhes bya ba dang ro gang dag lces ma myangs te zhes bya ba dang reg bya gang dag lus kyis ma reg ste zhes bya ba nas chos gang dag khyod kyi yid kyis rnam par ma shes te zhes bya ba'i bar yin no /
triṣu viṣayeṣu rūpaśabdadharmeṣu dṛṣṭaśrutavijñātāpadeśād yathākramaṃ /
gandhādiṣu gaṃdharasaspraṣṭavyeṣu matākhyā gamyate
yul gsum po gzugs dang sgra dang chos dag la go rims bzhin du mthong ba dang thos pa dang rnam par shes pa'i sgra bstan pa'i phyir dri la sogs pa gang dag la rtogs pa zhes bya ba'i sgrar brjod pa ste /
te mataśabdenocyaṃte /
evaṃ cāniṣyamāṇe gaṃdhādiṣu matākhyety aniṣyamāṇe /
dṛṣṭādibhāvabāhyatvāt /
gandhādīnām arūpalakṣaṇatvena (Abhidh-k-vy 407) dṛṣṭabhāvabāhyatvād aśabdadharmāyatanalakṣaṇatvena ca śrutavijñātabhāvabāhyatvāt /
gaṃdhādiṣu vyavahāro na syāt
dri dang ro dang reg bya dag la rtogs pa zhes bya bar go'o /
de ltar mi 'dod na ste /
dri la sogs pa la rtogs pa zhes bya bar mi 'dod na dri la sogs pa mthong ba la sogs pa dngos po'i nag du ma gtogs pa'i phyir te /
gzugs kyi mtshan nyid ma yin pa nyid kyis mthong ba'i dngos po'i nang du ma gtogs pa'i phyir dang sgra dang chos kyi skye mched kyi mtshan nyid ma yin pa nyid kyi thos pa dang rnam par shes pa'i dngos po'i nang du ma gtogs pa'i phyir dri la sogs pa la mthong ba zhes bya ba 'am rnam par shes pa zhes bya ba'i bar gyis tha snyad 'dogs par yang mi 'gyur te /
dṛṣṭa iti vā yāvad vijñāta iti vety eṣā yuktiḥ /
teṣu matākhyeti /
ācārya āha /
sūtraṃ tāvad iti vistaraḥ /
anyārthatvād iti /
yasmāt sūtrasyānya evārthaḥ
'di ni de dag la rtogs pa zhes bya'o zhes bya ba'i rigs pa yin no /
slob dpon gyis re zhig mdo 'di ni zhes bya ba rgyas par smos te /
don gzhan yin pa'i phyir zhes bya ba ni 'di ltar mdo'i don ni gzhan kho na yin no /
sūtrārthaṃ bravīti /
atra ca te tava ṣaḍvidhe viṣaye rūpādau /
caturṣu dṛṣṭādivyavahāreṣu
mdo'i don bshad pa /
khyod gzugs la sogs pa'i yul rnam pa drug po 'di la ni mthong ba la sogs pa'i tha snyad bzhi ste /
dṛṣṭaśrutamatavijñātavyavahāreṣu /
dṛṣṭādivyavahāramātraṃ bhaviṣyatīti /
rūpe dṛṣṭam iti vyavahāro bhaviṣyati /
yāvad vijñātam iti
mthong ba dang thos pa dang rtogs pa dang rnam par shes pa'i tha snyad dag la mthong ba la sogs pa'i tha snyad tsam du gyur te gzugs mthong na mthong zhes bya ba nas rnam par shes so zhes bya ba'i bar du tha snyad 'dogs par 'gyur zhing sgra la sogs pa la yang de dang 'dra'o /
evaṃ śabdāḍiṣu /
atra ca te mālakīmātar dṛṣṭe viṣayaṣaṭke dṛṣṭamātraṃ bhaviṣyati /
śrute viṣayaṣaṭke /
mate vijñāte viṣayaṣaṭke eva vijñātamātram ity evaṃ tat sūtrapadaṃ vyākhyāyata ity abhiprāyaḥ
mdo'i tshig de ni mchod byed kyi ma can khyod kyi yul drug mthong na yang mthong ba tsam du 'gyur la yul drug thos pa dang yul drug rtogs pa dang rnam par shes pa yang rnam par shes pa tsam du 'gyur ro zhes bya ba yin no zhes de skad du rnam par bshad par bya'o snyam du bsams pa yin te mdo'i don ni khyod sdug pa dang mi sdug pa'i mtshan mar sgro 'dogs pa ma yin no zhes bya ba yin no /
na hi priyāpriyanimittādhyāropas tava bhaviṣyatīti sūtrārthaḥ /
nanu ca yāni tvayā cakṣuṣā rūpāṇi na dṛṣṭānīty evoktāni
gzugs gang dag khyod kyi mig gis ma mthong ste zhes bya ba kho na gsungs kyi ma thos te zhes bya ba yang ma yin pa nas /
na tu na śrutāni yāvan na vijñātānīty evoktāni /
evaṃ śabdā na śrutā ity evoktāḥ /
na tu na dṛṣṭā yāvan na vijñātā ity uktāḥ /
evaṃ yāvad dharmā na vijñātā ity evoktāḥ /
na tu na dṛṣṭā yāvan na spṛṣṭā iti
rnam par ma shes te zhes bya ba'i bar du yang ma gsungs shing de bzhin du sgra gang dag ma thos te zhes bya ba kho na gsungs kyi ma mthong ste zhes bya ba yang ma yin pa nas rnam par ma shes te zhes bya ba'i bar du yang ma gsungs la /
de bzhin du chos gang dag rnam par ma shes te zhes bya ba kho na gsungs kyi ma mthong ste zhes bya ba yang ma yin pa nas ma reg ste zhes bya ba'i bar du yang ma gsungs pa ma yin nam zhe na /
de nyid ni nyes pa med de /
naiṣa doṣaḥ /
udāharaṇarūpam etad uktaṃ bhagavatā /
yathā hi rūpāṇi na dṛṣṭānīty uktāni /
tathā na śrutāni /
yāvan na vijñātānīti vaktavyāni
'di ni bcom ldan 'das kyis dper brjod pa'i ngo bor bshad pa yin pas ji ltar gzugs gang dag ma mthong ste zhes bya ba bshad pa de bzhin du ma thos te zhes bya ba nas rnam par ma shes te zhes bya ba'i bar du brjod dgos so /
de bzhin du sgra la sogs pa la yang brjod par bya ste /
evaṃ śabdādiṣu vaktavyaṃ /
tenaiva lakṣaṇam ucyate /
yat paṃcabhir indriyair iti vistaraḥ
des na mtshan nyid ni de skad du brjod do /
dbang po lngas mngon sum du byas pa gang yin pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
yat paṃcabhir indriyaiḥ pratyakṣaṃ rūpādi tad dṛṣṭaṃ dbang po lngas gzugs la sogs pa mngon sum du byas pa gang yin pa de ni mthong ba'o /
yat parata āgamitaṃ viṣayaṣaṭkaṃ tac chrutaṃ yul drug car yang pha rol las 'ongs pa gang yin pa de ni thos pa'o /
yad yuktyanumānato rucitam abhipretaṃ tan mataṃ yuktyanumānam iti bdag nyid kyi rigs pas rjes su dpag pa'i sgo nas 'dod cing bsams pa gang yin pa de ni rtogs pa'o /
avyabhicāryanumānaṃ /
tac ca ṣaḍviṣayagocaraṃ /
ṣaṣṭho 'nyatra dṛṣṭād iti /
ṣaṣṭho viṣayo dharmāḥ
rig pas rjes su dpag pa zhes bya ba ni mi 'khrul ba'i rjes su dpag pa ste de spyod yul yang yul drug yin no /
drug pa la ni mthong ba ma gtogs te zhes bya ba ni yul drug pa ni chos rnams yin te /
sa dṛṣṭavyavahāraṃ varjayitvā tribhiḥ śrutādibhir vyavahārair vyavahriyate /
ato nāsti gandhādiṣu vyavahārābhāvaprasaṃgaḥ /
tasmād yuktir apy eṣā na yuktir bhavati /
yā vaibhāṣikair uktāḥ evaṃ cāniṣyamāṇa ity evamādikā
de ni mthong ba'i tha snyad ma gtogs pa thos pa la sogs pa'i tha snyad gsum gyis tha snyad 'dogs par byed do /
de'i phyir dri la sogs pa la tha snyad 'dogs pa med par thal bar 'gyur ba yang med de de lta bas na bye brag tu smra ba rnams kyis de ltar mi 'dod na zhes bya ba de lta bu la sogs pa smras pa gang yin pa'i rigs pa de yang rig pa ma yin te /
yasmād anyathāpi gaṃdhādiṣu vyavahāro bhavatīti 'di ltar gzhan du dri la sogs pa la tha snyad 'dogs par 'gyur bas so /
yat pratyakṣīkṛtaṃ cakṣuṣeti /
na paṃcabhir indriyaiḥ
mig gis mngon sum du byas pa gang yin pa zhes bya ba ni dbang po lngas ma yin pa'o /
yac chrotreṇa śrutaṃ parataś cāgamitam iti ubhayam apy abhīṣṭaṃ rna bas thos pa dang pha rol las 'ongs pa gang yin pa zhes bya ba ni gnyi ga yang yin par 'dod pa'o /
pratyātmaṃ pratisaṃveditaṃ sukhādy asamāhitena cittena /
adhigataṃ tu samāhitena /
laukikenaiva /
na lokottareṇa /
laukikaṃ vyavahārādhikārāt /
tad evaṃ yogācāranayenāpi ṣaḍ apy ete viṣayāḥ pratyekaṃ yathāsaṃbhavaṃ dṛṣṭā iti vā vyavahriyaṃte
bdag nyid kyis so so yang dag par rig pa ni mnyam par gzhag pa ma yin pa'i sems kyi bde ba la sogs pa'o /
rtogs pa zhes bya ba ni 'jig rten pa'i mnyam par gzhag pa kho na yin gyi /
'jig rten las 'das pas ni ma yin te /
'jig rten pa'i tha snyad kyi skabs yin pa'i phyir ro /
de ltar na rnal 'byor spyod pa pa'i lugs kyis kyang yul drug car yang so sor ci rigs par mthong ba zhes bya ba'am /
śrutāḥ /
matāḥ /
vijñātā ity evety ato nāsti gaṃdhādiṣu vyavahārābhāvaprasaṃga iti
thos pa 'am rtogs pa 'am rnam par shes pa zhes bya bar tha snyad 'dogs te /
de'i phyir dri la sogs pa la tha snyad 'dogs pa med par thal bar 'gyur ba med do /
(Abhidh-k-vy 408) /
yaḥ kāyenānyatheti /
kāyasaṃjñayā yo 'rthaṃ gamayati /
tasyāpi mṛṣāvādaḥ /
parākrameta vyāyaccheta /
vācā parākrameteti /
vācā paraṃ mārayed ity arthaḥ /
iha tu prāṇātipātasya kāyikatvāt kāyiky evāvijñaptir maulasaṃgṛhītā /
na vācikī /
nāpy atra kāyikī vijñaptiḥ syāt
gang zhig lus kyi don gzhan go bar byed na zhes bya ba ni gang zhig lus kyi brdas don go bar byed pa de'i yang brdzun du smra ba yin nam zhes bya ba'o /
mi byed na zhes bya ba ni mi rtsol na'o /
ngag gis byed par 'gyur na'o zhes bya ba ni tshig gis gzhan gsod par byed na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
'di la ni srog gcod pa lus kyi yin pa'i phyir dngos kyis bsdus pa'i rnam par rig byed ma yin pa lus kho na yin gyi ngag gis ni ma yin no /
'di la lus kyi rnam par rig byed kyang ni med do /
kāyena parākrameteti /
atra mṛṣāvādasya vācikatvād vāciky evāvijñaptir maulasaṃgṛhītety avagaṃtavyaṃ
yod de lus kyis byed par 'gyur na'o zhes bya ba 'dir yang brdzun du smra ba ni ngag gi yin pa'i phyir dngos kyis bsdus pa'i rnam par rig byed ma yin pa ngag gi kho na'i yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
ubhayāvadyena veti /
kāyavāgavadyena /
ṛṣīṇāṃ manaḥpradoṣeṇa kāyāvadyena yogo bhavati /
poṣadhanidarśanaṃ cātreti /
vāgavadyena yogo bhavati
kha na ma tho ba gnyi gas zhes bya ba ni lus dang ngag gi kha na ma tho bas so /
'dir drang srong rnams yid rab tu khros pas ni lus kyi kha na ma tho ba dang ldan par 'gyur ro /
bhikṣupoṣadhe hi kacci 'ttha pariśuddhā iti vinayadhareṇānuśrāvite gso sbyong dper bya'o zhes bya ba ni ngag gi kha na ma tho ba dang ldan par 'gyur ba ste /
yadi kaścit bhikṣuḥ satīm āpattiṃ nāviṣkuryāt /
tūṣṇīṃbhāvenaivādhivāsayet sa mṛṣāvādī bhaved iti
dge slong gi gso sbyong la 'dul ba 'dzin pas ci yongs su dag gam zhes bsgrags pa las gal te dge slong 'ga' zhig ltung ba byung ba yin bzhin du 'chags par mi byed kyi cang mi zer bar 'dug par byed na brdzun du smra bar 'gyur ro /
kathaṃ tayoḥ karmapathaḥ sidhyatīti /
kathaṃ tayo ṛṣibhikṣvoḥ kāyavāgbhyām aparākramamāṇayoḥ prāṇātipāto mṛṣāvādaś ca yathākramaṃ karmapathaḥ sidhyatīti
ji ltar na de gnyis kyi las kyi lam du 'grub ces bya ba ni ji ltar na drang srong dang dge slong lus dang ngag dag gis mi byed pa de gnyis kyi srog gcod pa dang brdzun du smra ba go rims bzhin du las kyi lam du 'grub ste /
kartavyo 'tra yatnaḥ /
vaibhāṣikaiḥ kartavyaḥ samādhir ity arthaḥ
bye brag tu smra ba rnams kyis 'di la 'bad par bya ste lan gdab dgos so zhes bya ba'i tha tshig go /
atrācāryasaṃghabhadraḥ samādhim āha 'di la slob dpon 'dus bzang gis lan smras pa /
ṛṣayo 'rthata ājñāpayitāro bhavaṃti drang srong dag ni don gyis na rnam par rig byed byed pa yin te /
teṣāṃ hi sattvaparityāgapravṛttaṃ pāpāśayam avetyāmanuṣyās tadabhiprasannāḥ kāyena parākramaṃte /
yena teṣāṃ ṛṣīṇāṃ karmaptha utpadyate
mi ma yin pa rnams kyi de dag gis sdig pa'i bsam pa sems can yongs su 'dor bar zhugs pa yin par rtogs nas de dag la dad pa rnams gang gis na drang srong de dag la las kyi lam skye bar 'gyur ba lus kyis byed do /
kathaṃ /
paravijñaptyeti /
avaśyaṃ tathāvidhasya kāyavāgvikārā bhavaṃti
ji ltar na gzhan gyi rnam par rig byed kyis 'gyur zhe na /
de lta bu la ni gdon mi za bar lus dang ngag 'gyur ba yang 'byung ngo /
api ca śapaṃti te tathā /
tatra cāvaśyaṃ kāyavākceṣṭayā bhavitavyaṃ anye tv āhuḥ
gzhan yang de dag ni de ltar dmod pa yang 'dor la de la yang gdon mi za bar lus dang ngag gi g yo ba yod par 'gyur ro zhes zer ro /
na kāmadhātāv avaśyam avijñaptiḥ sarvaiva vijñaptyadhīnā bhavati /
phalaprāptyaiva saha paṃcakādīnāṃ prātimokṣasaṃvarotpattisaṃbhāvāt /
ity akuśalāpy evaṃjātīyā kācid vijñaptim aṃtareṇāpi syāt
'dod pa'i khams kyi rnam par rig byed ma yin pa ni thams cad rnam par rig byed la rag las par nges pa yang ma yin te /
rten lnga po la sogs pa 'bras bu thob pa'i mod la so sor thar pa'i sdom pa skye ba srid pa'i phyir ro /
de lta bas na mi dge ba yang de lta bu 'ga' zhig rnam par rig byed med par yang 'gyur ro /
pūrvavijñaptaṃ tair iti avaśyam itaratrāpi bhaviṣyati /
ṛṣīṇāṃ tāvad uktaṃ poṣadhamṛṣāvāde 'pi
de dag gi sngon rnam par rig byed byas so zhe na /
cig shos la yang gdon mi za bar 'byung bar ni 'gyur ro zhe'o /
yad apariśuddhaḥ saṃghamadhyaṃ praviśait re zhig drang srong rnams kyi ni bshad zin to /
niṣīdati /
svam īryāpathaṃkalpayati /
tatsaṃbaddhaṃ vā yatkiṃcid bhāṣate /
sāsya pūrvavijñaptir iti /
(IV /
77, 78ab) sarvaṃ kliṣṭaṃ vacanaṃ saṃbhinnapralāpa iti
gso sbyong gi brdzun smra ba la yang gal te yongs su ma dag pa zhig dge 'dun gyi nang na 'jug par byed cing 'dug par byed rang gi spyod lam ston par byed la de dang 'brel ba cung zad cig kyang smra bar byed na de ni 'di'i sngon gyi rnam par rig byed yin no zhes zer ro /
mṛṣāvādāditrayam api /
na kevalam anyaṃ kliṣṭaṃ /
saiva ca saṃbhinnapralāpiteti
nyon mongs pa can gyi tshig thams cad ni tshig kyal pa yin no zhes bya ba ni nyon mongs pa can gzhan yin pa 'ba' zhig tu ma zad kyi /
yasya guṇasya hi bhāvād dravye śabdaniveśaḥ brdzun du smra ba la sogs pa gsum yang yin pa'o /
tasya /
tadabhidhāne tvatalāv iti /
tatpratyayena kliṣṭavacanalakṣaṇaḥ saṃbhinnapralāpa ucyate
de dang ldan pa ste /
tshig kyal pa dang ldan pa'i gang zag de ni tshig kyal pa can yin no /
tadyogena hi /
saṃbhinnapralāpayogena hi /
sa pudgalaḥ saṃbhinnapralāpī bhavati /
mṛṣāvādāditrayād yad anyakliṣṭaṃ vacanaṃ
brdzun du smra ba la sogs pa gsum las gzhan pa'i nyon mongs pa can gyi tshig gang yin pa ni tshig kyal pa yin no zhes bshad pa'i dper brjod par bstan pa'i phyir /
sa saṃbhinnapralāpa ity uktvodāharaṇaṃ darśayann āha /
lapanāgītanāṭyavat kuśāstravac ceti /
lapanāṃ karotīti /
lābhayaśaskāmatayā sevābhidyotikāṃ vācaṃ niścārayatīty (Abhidh-k-vy 409) arthaḥ
kha gsag glu dang zlos gar bzhin /
bstan bcos ngan bzhin ces bya ba smos te; kha gsag byed pa zhes bya ba ni rnyed pa dang grags pa dang bkur sti 'dod pa nyid kyis de dag rjod par byed pa'i tshig 'don par byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
paridevasaṃgaṇikādikam iti /
ādiśabdena paridevasaṃgaṇikābhyāṃ yo 'nyaḥ kliṣṭacittānāṃ kaścid ālāpaḥ /
āvāhavivāhādyabhilāpasadbhāvād iti /
āvāho dārikāyā dārakagṛhāgamanaṃ /
vivāho dārakasya dārikāgṛhāgamanaṃ
smre sngags 'don pa dang 'du 'dzi'i gtam la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni smre sngags 'don pa dang 'du 'dzi dag las gzhan pa nyon mongs pa can gyi sems dang ldan pa'i gang cung zad smra ba'o /
bag ma len pa dang bag mar gtong ba la sogs pa'i mngon par brjod pa yod pas zhes bya ba la /
bag ma len pa ni bu mo khye'u'i khyim du 'gro ba'o /
āvāhaḥ praveśanakaḥ /
vivāhaḥ pariṇayanam ity apare
bag mar gtong ba ni khye'u bu mo'i khyim du 'gro ba'o /
ādiśabdena raktacittānām ālāpaḥ gzhan dag na re bag ma len pa ni kha 'dus pa'o /
(IV /
78cd, 79ab) viṣameṇānyāyeneti /
uddeśanirdeśarūpau paryāyau /
tathā hīti vistaraḥ /
yasmāt paṃcānāṃ nivaraṇānām adhikāreṇa /
kāmacchandaṃ kāmatṛṣṇāsvabhāvam adhikṛtyoktaṃ
bag ma gtong ba ni cho ga byas te len pa'o zhes zer ro /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni sems chags pa dang ldan pa rnams kyis kun du brjod pa bsdu'o /
log pa mi rigs pas zhes bya ba ni bstan pa dang bshad pa'i ngo bo'i rnam grangs dag yin no /
'di ltar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir sgrib pa lnga'i skabs su 'dod pa la 'dun pa ste /
'dod pa'i sred pa'i ngo bo nyid kyi dbang du mdzad nas /
so 'bhidhyāṃ loke prahāya vigatābhidhyena cetasā bahulaṃ viharati /
vyāpādaṃ styānamiddham auddhatyakaukṛtyaṃ vicikitsāṃ loke prahāya tīrṇakāṃkṣo bhavati
de'i 'jig rten na brnab sems spangs te brnab sems dang bral ba'i sems kyis lan mang du gnas shing 'jig rten na gnod sems dang rmugs pa dang gnyid dang rgod pa dang 'gyod pa dang the tshom spangs te dogs pa las rgal zhing the tshom las rgal nas chos dge ba rnams la nem nur med par gyur pa yin no /
tīrṇavicikitsaḥ /
akathaṃkathī kuśaleṣu dharmeṣu /
sa paṃca nivaraṇāni prahāyety evamādi
de sgrib pa lnga spangs nas zhes bya ba de lta bu la sogs pa gsungs pa de'i phyir 'dod pa na spyod pa'i srid pa thams cad brnab sems yin no zhes bya bar shes so /
ato jñāyate sarvaiva kāmāvacarī tṛṣṇābhidhyeti /
audārikaduścaritasaṃgrahād iti /
daśasv akuśaleṣu karmapatheṣu yad audārikam duścaritaṃ
'khor los sgyur ba rnams dang byang gi sgra mi snyan pa rnams la yang brnab sems kyi las kyi lam yod par 'gyur du 'ong bas zhes bya ba de ni 'dod pa spyod pa'i sred pa med pa yang ma yin la /
tat saṃgṛhītaṃ /
na sarvam /
evaṃ kuśaleṣu /
ato na sarvābhidhyā karmapathaḥ
de ni mi dge ba'i lam yod par yang mi 'dod do; /
nyes par spyod pa che long bsdus pa'i phyir /
kiṃ tarhi /
yā parasve viṣamaspṛhā /
sā karmapatha ity apareṣām abhiprāyaḥ
zhes bya ba la /
gzhan dag gi bsam pa ni mi dge ba'i las kyi lam bcu dag tu nyes par spyod pa che long gang dag yin pa de bsdus kyi thams cad ni ma yin no /
mā bhūc cakravartināṃ uttarakauravāṇāṃ cābhidhyā karmapatha iti dge ba dag la yang de dang 'dra ste /
de'i phyir brnab sems thams cad ni las kyi lam ma yin no /
'o na ci zhe na /
na hi tatra kāmāvacarī tṛṣṇā nāsti /
na ca tatrākuśalāḥ karmapathā iṣyaṃte /
saiṣā sākalyena karmaphalāryāpavādiketi
gzhan gyi nor la log pas chags pa gang yin pa de ni las kyi lam yin no snyam pa yin no /
las dang 'bras bu dang 'phags pa la skur pa 'debs pa 'di ni ril gyis log par lta ba yin no zhes bya ba ni 'di skad du sbyin pa med do /
mchod sbyin med do /
tathā hy eṣā paṭhyate /
nāsti dattam
sbyin sreg med do /
legs par spyad pa med do /
nāstīṣṭaṃ /
nāsti hutaṃ /
nāsti sucaritaṃ /
nāsti duścaritaṃ /
nāsti sucaritaduścaritānāṃ karmaṇāṃ phalavipākaḥ
nyes par spyad pa med do /
legs par spyad pa dang nyes par spyad pa'i lam rnams kyi 'bras bu rnam par smin pa med do /
nāsty ayaṃ lokaḥ /
nāsti paralokaḥ /
nāsti mātā /
nāsti pitā /
nāsti sattva
'jig rten 'di med do /
'jig rten pha rol med do /
ma med do /
pha med do /
sems can rdzus te skye ba med do /
upapādukaḥ /
na saṃti loke 'rhaṃta iti
'jig rten na dgra bcom pa dag med do zhes bya ba yin no zhes 'byung ste /
tatra nāsti dattaṃ /
yāvan nāsti duṣcaritam iti karmāpavādikā /
tathā nāsti mātā /
nāsti piteti karmāpavādikaiva
de la sbyin pa med do zhes bya ba nas nyes par spyad pa med do zhes bya ba'i bar ni las la skur pa 'debs pa yin no /
de bzhin du ma med do pha med do zhes bya ba yang las la skur pa 'debs pa kho na yin no; /
nāsti sucaritaduścaritānāṃ karmaṇāṃ phalavipākaḥ legs par spyad pa dang nyes par spyad pa'i las rnams kyi 'bras bu rnam par smin pa med do /
nāsty ayaṃ lokaḥ 'jig rten 'di med do /
nāsti paralokaḥ /
tathā nāsti sattva upapāduka iti phalāpavādikā
'jig rten pha rol med do zhes bya ba dang de bzhin du sems can rdzus te skye ba med do zhes bya ba ni 'bras bu la skur ba 'debs pa yin no /
na saṃti loke 'rhaṃta ity āryāpavādikā /
ādimātraṃ tu śloke darśitam iti
'jig rten na dgra bcom pa dag med do zhes bya ba ni 'phags pa la skur pa 'debs pa yin no /
tshigs su bcad par ni dang po tsam zhig bstan par zad do zhes bya ba ni /
nāstidṛṣṭiḥ śubhaśubha iti udāharaṇamātratvāt dge dang mi dge med lta ba /
zhes bya ba ni /
(IV /
79cd) karmaṇaḥ paṃthāna iti
dper brjod pa tsam du zad pa'i phyir ro /
cetanākhyasya karmaṇaḥ paṃthānaḥ /
katham ity āha
las kyi lam yin pas zhes bya ba ni sems pa zhes bya ba'i las kyi lam yin pas so /
ji lta zhe na /
tatsaṃprayogiṇī hi cetanā /
abhidhyādisaṃprayogiṇī teṣām abhidhyādīnāṃ vāhena gatyā vahati /
gacchatīty arthaḥ /
tadvaśena tathābhisaṃskaraṇāt /
yasmād abhidhyādīnāṃ yathākramaṃ saktipratikūlamithyānitīraṇākārāṇāṃ (Abhidh-k-vy 410) vaśena /
tadanurūpā cetanābhisaṃskaroti /
cetayata ity arthaḥ
smras pa de dag dang mtshungs par ldan pa can gyi sems pa ste /
brnab sems la sogs pa dang mtshungs par ldan pa can ni brnab sems la sogs pa de dag gi rgyu bas te 'gros kyi rgyu ste 'gro'o zhes bya ba'i tha tshig go /
de dag gi dbang gis de bzhin du mngon par 'du byed pa'i phyir te /
'di ltar rgyu brnab sems la sogs pa go rims bzhin du 'chag pa dang mi mthun pa dang log par lta ba rnams kyi dbang gis de dag dang mthun par mngon par 'du byed cing sems par byed do zhes bya ba'i tha tshig ste /
atas teṣāṃ vāhena vahati de'i phyir de dag gi rgyu bas rgyu ba yin no /
karma ca /
kāyavākkarmasvabhāvatvāt /
karmaṇaś ca cetanākhyasya paṃthāna iti karmapathāḥ
lus dang ngag gi las yin pa'i phyir las kyang yin la sems pa zhes bya ba'i las kyi lam yin pa las kyi lam yang yin no /
tatsamutthānacetanāyāḥ kāyavākkarmasamutthānacetanāyāḥ /
tān adhiṣṭhāya tān prāṇātipātādīn adhiṣṭhāya pravṛtteḥ /
asarūpāṇām apy ekaśeṣasiddher iti /
śabdasarūpāṇām arthasarūpāṇāṃ vā ekaśeṣa iṣyate /
yathā vṛkṣaś ca vṛkṣaś ca vṛkṣau /
vakraṣ ca kuṭilaś ca vakrāv iti
de dag kun nas slong ba'i sems pa ste /
lus dang ngag gi las kyi sems pa ni de dag la brten nas te /
srog gcod pa la sogs pa de dag la brten nas 'jug pa'i phyir ro /
de'i phyir de dag gi mi 'dra ba rnams la yang gcig lus par grub pa'i phyir ro zhes bya ba ni sgra 'dra ba rnams sam don 'dra ba rnams la ni gcig bsdus par 'dod de /
iha tu karma ca karmapathāś ceti na karmaśabdasya karmapathaśabdasya ca sārūpyaṃ śabdataḥ nāpy arthataḥ /
karmārthasya karmapathārthasya ca bhinnatvād ekaśeṣo na prāpnoti /
yasmāt tv asarūpāṇāṃ sākalyenaikadeśena tu sarūpāṇām ekaśeṣaḥ sidhyati /
iṣyata ity arthaḥ /
tadyathā guṇo yaṅlukor iti /
yaṅ ca yaṅluk yaṅlukau /
tayor iti /
na śakyate vaktuṃ
'di ltar shing dang shing ni shing dag go zhes bya ba dang yon po dang khyor po ni yon po dang khyor po dag go zhes bya ba lta bu yin na 'di la ni las dang las kyi lam ni zhes bya ba las shes bya ba'i sgra dang las kyi lam zhes bya ba'i sgra'i sgo nas kyang 'dra ba ma yin la las kyi don dang las kyi lam gyi don tha dad pa'i phyir don gyi sgo nas kyang 'dra ba ma yin pas gcig bsdus par mi 'gyur ro zhe na 'di ltar ril gyis mi 'dra zhing phyogs gcig gis 'dra ba rnams la yang gcig bsdus par 'grub ste /
'dod ces bya ba'i tha tshig go /
'di lta ste gang dang gang mi mngon pa dag ni yon tan yin no zhes bya ba lta bu gang dang gang mi mngon pa ni gang mi mngon pa dag ste /
de gnyis ni zhes bya ba yin no /
gang dang mi mngon pa ni gang mi mngon pa dag go zhes brjod par yang mi nus te /
yaṅ ca luk ca yaṅlukāv iti ayaṃ luko 'niṣṭatvāt 'di ni mi mngon pa mi 'dod pa'i phyir ro /
phyogs gcig 'dra ba'i phyir te /
ekadeśasārūpyāt tu /
yaṅo yaṅlugekadeśasya ca yaṅ iti sārūpyāt sidhyaty ekaśeṣo yaṅlukor iti
gang zhes bya ba dang gang mi mngon pa zhes bya ba'i phyogs gcig po gang zhes bya ba 'dra ba'i phyir ni gang mi mngon pa dag ces gcig bsdus par 'grub po /
ato jñāpakād ayam api sidhyati /
karma ca karmapathāś ca karmapathā iti
khungs 'di na las dang las kyi lam dag ni las kyi lam mo zhes bya ba 'di yang 'grub par 'gyur ro /
paścāt punaḥ sarūpaikaśeṣaḥ /
karmapathāś cābhidhyaḥ karmapathāś ca prāṇātipātādaya iti karmapathāḥ
phyis ni brnab sems la sogs pa yang las kyi lam yin la srog gcod pa la sogs pa la yang las kyi lam yin pas las kyi lam mo zhes gcig bsdus pa yin no /
atha vaivaṃ yojanā yang na 'di ltar sbyar te /
karmaṇaḥ paṃthānaḥ karmapathāḥ las kyi lam ni las kyi lam mo /
karma ca te karmapathāś ca karmakarmapathāḥ de dag ni las kyang yin la las kyi lam dag kyang yin pas las dang las kyi lam dag ste /
karmapathāś cābhidhyādayaḥ /
karmakarmapathāś ca prāṇātipātādayaḥ
brnab sems la sogs pa yang las kyi lam yin la srog gcod pa la sogs pa yang las dang las kyi lam dag yin pas las dang las kyi lam dag ces bya'o /
karmapathā iti /
evam anabhidhyādaya iti vistaraḥ /
kuśalā api karmapathā evam eva yojyāḥ
brnab sems med pa la sogs pa dang srog gcod pa spong ba la sogs pa yang de bzhin du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dge ba'i las kyi lam dag kyang de bzhin du sbyar bar bya ba yin te /
anabhidhyādayo hi karmaṇaḥ paṃthāna eva /
prāṇātipātaviratyādayaś ca karma ca karmaṇaś ca paṃthāna iti
brnab sems med pa la sogs pa ni las kyi lam kho na yin la /
srog gcod pa spong ba la sogs pa ni las kyang yin la las kyi lam yang yin pas zhes bya ba yin no; /
yasmāt tadartha iti vistaraḥ yasmān maulakarmapathārthaṃ teṣaṃ tatprayogāṇāṃ pravṛttiḥ /
yasmāc ca maulakarmapathamūlikā teṣāṃ tatpṛṣṭhānāṃ pravṛttiḥ
'di ltar de dag ni de'i don dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir de'i phyir de'i sbyor ba de dag las kyi lam dngos kyi don du 'jug pa yin pa dang gang gi phyir de'i mjug de dag las las kyi lam dngos kyi rtsa ba can du 'jug pa yin pa'i phyir de dag ni las kyi lam yin no /
ato na tāni karmapathāḥ /
yady api karmapatho 'pi karmapathasya prayoga uktaḥ /
sa tu maulatvāt karmapathaḥ /
na tu prayogapṛṣṭhabhūtatvād iti
las kyi lam yang las kyi lam gyi sbyor ba yin par ni bshad mod kyi /
de ni dngos yin pa'i phyir las kyi lam gyi sbyor ba dang mjug tu gyur pa'i phyir ni ma yin no /
yathaudārikasaṃgrahād ity uktaṃ prāg iti /
tadaudārikasaṃgrahād daśakarmapathā uktā iti vacanāt
sngar yang che long bsdus pa'i phyir zhes bshad pa yin no zhes bya ba ni de las che long bsdus nas ni /
dge dang mi dge ci rigs par /
las kyi lam ni bcur gsungs so /
yāni prayogapṛṣṭhāni /
tāni na saṃgṛhītāni /
yeṣāṃ ceti vistaraḥ
zhes 'byung ba'i phyir sbyor ba dang mjug gang dag yin pa de dag ma bsdus so /
yeṣāṃ maulānām utkarṣāpakarṣeṇādhyātmikabāhyānāṃ bhāvānām utkarṣāpkarṣau loke bhavataḥ /
na tu prayogapṛṣṭhānāṃ
'jig rten na gang dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni 'jig rten na dngos gang dag 'phel ba dang 'grib pas phyi nang gi dngos po rnams 'phel ba dang 'grib pa yin gyi sbyor ba dang mjug dag ni ma yin pas de dag kho na las kyi lam yin te /
atas ta eva karmapathāḥ thams cad bdag po rgyu mthun dang /
teṣāṃ cotkarṣāpakarṣeṇa tadutkarṣāpakarṣaṃ vakṣyati /
sarve 'dhipatiniṣyandavipākaphaladāmatā ity atra
rnam smin 'bras su 'byin par 'dod /
ces bya ba 'dir de dag 'phel pa dang 'grib pas de rnams 'phel ba dang 'grib par 'chad par 'gyur ro /
ato na tāni prayogapṛṣṭhāni karmapathāḥ /
(Abhidh-k-vy 411) /
teṣāṃ te kathaṃ karmapathā iti /
na hi teṣām abhidhyādibhyo 'nyan manaskarmāsti cetanā /
yasya karmaṇas te 'bhidhyādayaḥ paṃthāna iti karmapathāḥ syuḥ
de'i phyir sbyor ba dang mjug de dag ni las kyi lam ma yin no /
de dag gi ltar na de dag ji ltar las kyi lam yin zhes bya ba ni de dag gi ltar na brnab sems la sogs pa de dag las gang zhig gi lam yin pas na las kyi lam du 'gyur ba brnab sems la sogs pa las ma gtogs pa yid kyi las sems pa ni med do; /
ta eva praṣṭavyā iti /
tair eva parihāro vaktavyaḥ /
ya evaṃ manyaṃte
de dag nyid la dris shig ces bya ba ni gang dag de ltar sems pa de dag kho nas lan gdab dgos so /
api tu śakyam iti vistaraḥ /
svamatena tatpakṣaṃ samarthayati
de lta mod kyi brjod par ni nus te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rang gi gzhung lugs kyis phyogs de gzhung 'dzugs par byed pa yin no /
itaretarāvāhanād veti /
kiṃ /
te 'bhidhyādayaḥ karmapathā iti prakṛtaṃ
yang na gcig gis gcig 'dren pas na zhes bya ba ci zhe na brnab sems la sogs pa de dag las kyi lam yin no zhes bya bar skabs dang sbyar te /
abhidhyā vyāpādamithyādṛṣṭī āvāhayati /
te ca tām iti
brnab sems kyis kyang gnod sems dang log par lta ba dag 'dren par byed la de dag gis kyang de dag 'dren par byed do /
karma ca te /
karmaṇaś caiṣām ekatarasya panthāna iti karmapathāḥ
de dag ni las kyang yin la de dag gi nang nas las gang yang rung ba zhig gi lam yang yin pas las kyi lam mo /
(IV /
80, 81) mithyādṛṣṭyā kuśalamūlasamuccheda ity etam arthaṃ vaktukāma upodghātaṃ bravīti /
sarva ete 'kuśalānām iti vistaraḥ /
adhimātraparipūrṇayeti /
adhimātrādhimātrayety arthaḥ /
kiṃ tarhi śāstra uktam iti /
yadi mithyādṛṣṭyā kuśalamūlasamucchedo nākuśalamūlaiḥ
dge ba'i rtsa ba ni log par lta bas kun du gcod do zhes bya ba'i don 'di brjod par 'dod nas /
de dag thams cad kyang dge ba'i chos rnams zhes bya ba rgyas par gleng slong bar byed do /
chen po yongs su rdzogs pa'i zhes bya ba ni chen po'i chen po zhes bya ba'i tha tshig go; /
yat tac chāstra uktaṃ /
yair akuśalamūlaiḥ kuśalamūlāni samucchinattītyādi /
tāni hi lobhādisvabhāvāni /
na mithyādṛṣṭisvabhāvānīty arthaḥ /
akuśalamūlādhyāhṛtatvād iti vistaraḥ /
akuśalamūlair lobhādibhir adhimātrair mithyādṛṣṭir adhyāhṛtāpanītā
'o na ci'i phyir bstan bcos las bshad ces bya ba ni gal te log par lta bas dge ba'i rtsa ba kun du gcod kyi mi dge ba'i rtsa ba rnams kyis ni ma yin na bstan bcos las mi dge ba'i rtsa ba gang dag gis dge ba'i rtsa ba gcod par byed pa zhes bshad pa gang yin pa de ji ltar drang ste /
de dag ni chags pa la sogs pa'i ngo bo nyid yin gyi log par lta ba'i ngo bo nyid ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
mi dge ba'i rtsa bas drangs pa'i phyir zhes bya ba ni mi dge ba'i rtsa ba chags pa la sogs pa chen pos log par lta ba drangs shing bskyed pa yin te /
tasmāt /
akuśalamūlādhyāhṛtatvān mithyādṛṣṭeḥ /
teṣv eva tatkarmopadeśaḥ
de lta bas na mi dge ba'i rtsa bas log bar lta ba drangs pa'i phyir de dag kho na la las kyi lam de bstan par mdzad de /
teṣv evākuśalamūleṣu /
mithyādṛṣṭeḥ kuśalamūlasamucchedakaṃ yat karma /
tasyopadeśaḥ
mi dge ba'i rtsa ba de dag kho na la log par lta ba'i dge ba'i rtsa ba kun du gcod par byed pa'i las gang yin pa de bstan to /
prajñaptibhāṣyaṃ tarhi kathaṃ nīyate /
yadi kāmāvacarāṇi kuśalamūlāni samucchidyaṃte /
rūpārūpyāvacarair asamanvāgatatvād iti varṇyaṃte
gal te 'dod pa na spyod pa'i dge ba'i rtsa ba rnams kun du 'chad par 'gyur te /
gzugs dang gzugs med pa dag na spyod pa dag dang mi ldan pa'i phyir ro zhes brjod na /
'o na btags pa las bshad pa ji ltar drang /
tatprāptidūrīkaraṃam iti /
rūpārūpyāvacarāṇāṃ prāpter dūrīkaraṇam abhipretya tasya pudgalasya
de ni de'i thob pa thag sring bar byed pa zhes bya ba ni gang zag de'i gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i thob pa thag sring bar byed ba las dgongs nas 'di skad du /
etad uktaṃ traidhātukāni kuśalamūlāni samucchinnānīti /
kathaṃ ca punas tatprāptidūrīkaraṇaṃ /
saṃtates tadabhājanatvāpādanāt /
yasmād asau tatsaṃtatiḥ pūrvaṃ bhājanabhūtā tatprāptīnāṃ
khams gsum pa'i dge ba'i rtsa ba rnams kun du gcod pa yin no zhes bshad pa yin no /
yang ji ltar des thob ba thag sring bar byed ce na /
rgyud de'i snod ma yin pa nyid kyi phyir te /
kuśalamūlasamucchedād idānīṃ tatprāptīnām abhājanam āpāditeti /
atas tatprāptir dūrīkṛtā bhavati /
prāyogikebhyaḥ pūrvaṃ parihīṇatvād iti /
śrutaciṃtābhāvanāmayebhyaḥ prāyogikebhyaḥ pūrvam evāsau mṛdumṛdvyavasthāyāṃ tebhyaḥ parihīṇaḥ
gang gi phyir de'i rgyud sngon de dag gi thob pa rnams kyi snod du gyur pa las dge ba'i rtsa ba kun du chad nas de'i tshe de dag gi thob pa rnams kyi snod ma yin ba nyid du byas pa de'i phyir de'i thob pa thag srid bar byas pa yin no /
sbyor ba las byung ba dag las ni sngar yongs su nyams zin pa'i phyir ro zhes bya ba ni sbyor ba las byung ba thos pa dang bsams pa dang bsgoms pa las byung ba de ngag las ni sngar chung ngu'i chung ngu'i gnas skabs nyid na yongs su ma nyams te /
tadaiva tasya prāpticcheda ity arthaḥ de'i tshe nyid na de'i thob pa chad zin to zhes bya ba'i tha tshig go /
ānaṃtaryavimuktimārgasthānīye iti /
hetvapavādinī ānaṃtaryamārgasthānīyā /
phalāpavādinī vimuktimārgasthānīyā /
tad uktaṃ bhavati
bar chad med pa'i lam dang rnam par grol ba'i lam lta bu yin no zhes bya ba ni kha cig gi phyogs ni rgyu la skur ba 'debs pa ni bar chad med pa'i lam lta bu yin la /
'bras bu la skur pa 'debs pa ni rnam par grol pa'i lam lta bu yin te /
ubhe apy ete hetuphalāpavādinyau mithyādṛṣṭī kuśalasamucchede vyāpriyete /
naikaiveti /
aparaḥ pakṣaḥ sāsravālaṃbanayaiveti
'di skad du dge ba'i rtsa ba kun du gcad par bya ba la log par lta ba rgyu dang 'bras bu la skur ba 'debs pa 'di gnyi ga yang las byed kyi gcig kho na ni ma yin no zhes bshad pa yin no /
duḥkhasamudayālaṃbanayā /
nānāsravālaṃbanayā 'nirodhamārgālaṃbanayety arthaḥ
zag pa dang bcas pa la dmigs pa kho nas yin gyi zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba la dmigs pas yin gyi zag pa med pa la dmigs pas ni ma yin te /
sabhāgadhātvālaṃbanayaiva (Abhidh-k-vy 412) ceti 'gog pa dang lam la dmigs pas ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
kāmadhātvālaṃbanayaivety arthaḥ /
na visabhāgadhātvālaṃbanayā na rūpārūpyadhātvālaṃbanayā /
kuśalamūlāni samucchidyaṃta ity adhikṛtaṃ kasmād ity āha
skal pa mnyam pa'i khams la dmigs pa kho nas yin gyi zhes bya ba ni 'dod pa'i khams la dmigs pa kho nas dge ba'i rtsa ba rnams kun du gcod pa yin gyi skal pa mi mnyam pa'i khams la mi dmigs pas ni ma yin te /
saṃprayogamātrānuśāyitvena durbalatvād iti /
anāsravālaṃbanā visabhāgadhātvālaṃbanā ca yā mithyādṛṣṭiḥ /
sā saṃprayogamātreṇa saṃprayukteṣu dharmeṣv anuśete nālaṃbanataḥ /
tasmād asau durbalā bhavati /
ato na tayā samucchidyaṃte /
evaṃ tu varṇayaṃti vaibhāṣikāḥ /
sarvayeti /
yā ca hetum apavadate yā ca phalaṃ
gang gzugs dang gzugs med pa'i khams la dmigs pas ni ma yin no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
ci'i phyir zhe na /
mtshungs par ldan pa tsam gyi sgo nas rgyas par nyam chung ba'i phyir ro zhes bya ba smras te log par lta ba zag pa med pa la dmigs pa dang skal ba mi mnyam pa'i khams la dmigs pa gang yin pa de ni mtshungs par ldan pa tsam gyi sgo nas mtshungs par ldan pa'i chos rnams la rgyas par 'gyur gyi dmigs pa'i sgo nas ni ma yin te /
de lta bas na 'di ni stobs chung ba yin no /
de'i phyir des kun du gcod par mi 'gyur ro /
bye brag tu smra ba rnams ni 'di skad du brjod do /
yā ca sabhāgaṃ dhātum ālaṃbate yā ca visabhāgaṃ /
yā ca sāsravaṃ yā cānāsravam ālaṃbate /
sarvayaiva tayā samucchidyaṃte /
darśanaprahātavyā iveti /
yathā duḥkhādidarśanaheyāḥ kleśā nava prakārā api duḥkhādisatyadarśanāt sakṛt prahīyaṃte /
tadvan nava prakārāṇy api kuśalamūlāni sakṛt samucchidyaṃta ity ete
kun gyis zhes bya ba ni rgyu la skur pa 'debs pa gang yin pa dang 'bras bu la skur pa 'debs pa gang yin pa dang skal ba mnyam pa'i khams la dmigs pa gang yin pa dang skal ba mi mnyam pa'i khams la dmigs pa gang yin pa dang zag pa dang bcas pa la dmigs pa gang yin pa dang zag pa med pa la dmigs pa gang yin pa de thams cad kyis kun du gcod par 'gyur te /
nyon mongs pa bzhin no /
mthong bas spang bar bya ba dag bzhin no zhes bya ba ni kha cig na re ji ltar sdug bsngal la sogs pa mthong bas spang bar bya ba'i nyon mongs pa rnam pa dgu char yang sdug bsngal gyi bden pa la sogs pa mthong bas cig car spong [?] bar 'gyur /
bhāvanāheyakleśavad iti /
yathā navaprakāreṇa mārgeṇa navaprakāraḥ kleśaḥ prahīyate /
mṛdumṛdunā mārgeṇa adhimātrādhimātrakleśaprakāraḥ prahīyate /
yāvad adhimātrādhimātreṇa mṛdumṛduḥ /
evaṃ navaprakārayāpi mithyādṛṣṭyā navaprakārāṇi kuśalamūlāni samucchidyaṃte /
ṛdumṛdvyā mithyādṛṣṭyā adhimātrādhimātraḥ kuśalamūlaprakāraḥ samucchidyate
de bzhin du dge ba'i rtsa ba rnam pa dgu char yang cig car kun du 'chad do zhes zer ro /
bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa bzhin zhes bya ba ni ji ltar lam chung ngu'i chung ngus nyon mongs pa'i rnam pa chen po'i chen po spong ba nas chen po'i chen pos chung ngu'i chung du spong ba'i bar lam rnam pa dgus nyon mongs pa rnam pa dgu spong ba de bzhin du log par lta ba chung ngu'i chung ngus dge ba'i rtsa ba'i rnam pa chen po'i chen po kun du gcod pa nas chen po'i chen pos dge ba'i rtsa ba'i rnam pa chung ngu'i chung ngu kun du gcod pa'i bar log par lta ba rnam pa dgus kyang dge ba'i rtsa ba rnam pa dgu kun du gcod par 'gyur ro /
yāvad adhimātrādhimātrayā mṛdumṛduḥ kuśalamūlaprakāra iti /
evam ayaṃ graṃthaḥ paripālito bhavati
de ltar na gzhung 'di bskyabs pa yin no zhes bya ba ni gal te de dag ji skad bshad pa ltar bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa bzhin du kun du 'chad na'o /
yadi bhāvanāheyakleśavad yathoktaṃ tāni samucchidyaṃte phra mo dang lhan cig tu gyur pa zhes bya ba ni chung ngu'i chung ngu'o /
aṇusahagatāni mṛdumṛdūni /
yair akuśalamūlaiḥ kuśalamūlāni samucchinattīti /
adhimātrādhimātrair akuśalamūlaiḥ kuśalamūlasamuccheda uktaḥ
mi dge ba'i rtsa ba gang gis dge ba'i rtsa ba rnams kun du gcod par byed pa'o zhes bya ba ni mi dge ba'i rtsa ba chen po'i chen po dag gis dge ba'i rtsa ba kun du gcod par bshad kyi chung ngu'i chung ngu la sogs pas ni ma yin no snyam du dgongs pa yin no /
na mṛdumṛdvādibhir ity abhiprāyaḥ /
yadi kramaśaḥ samucchidyaṃte 'sya tarhītyādi
de ni rdzogs pa las dgongs te gsungs pa yin zhes bya ba ni dge ba'i rtsa ba kun du 'chad pa rdzogs pa las dgongs te 'di skad du /
kathaṃ /
samāptim etat saṃdhāyoktam iti /
kuśalamūlasamucchedasamāptiṃ saṃdhāya katamāny adhimātrāṇīti vistareṇa etad uktaṃ
mi dge ba'i rtsa ba chen po gang dag yin zhe na zhes bya ba rgyas par bshad pa yin te chung ngu'i chung ngu la sogs pa kun du 'chad pa ni mi smos kyang gzung bar bya'o /
mṛdumṛdvādisamucchedas tv anukto 'pi grahītavyaḥ /
tasmāt samāptim eva saṃdhāyaitad uktaṃ
de lta bas na de dag gis ma lus pa gcod pa'i phyir de ni rdzogs pa kho na la dgongs nas bshad pa yin te /
tair niravaśeṣacchedāt /
yasmāt tair navabhir mithyādṛṣṭiprakāraiḥ kuśalamūlānāṃ niravaśeṣacchedo bhavati /
eko 'pi hi prakāras teṣām asamucchinna iti /
mṛdumṛdunavamaḥ prakāraḥ sarveṣāṃ navānām api prakārāṇāṃ punarutpattau hetuḥ syād iti /
ataḥ samāptim etat saṃdhāyoktaṃ
'di ltar log yin par ltab rnam pa dgus dge ba'i rtsa ba rnams ma lus par gcod par 'gyur ro /
de dag las las rnam pa gcig ste /
rnam pa dgu pa chung ngu'i chung ngu ma chad na yang rnam pa dgu po thams cad yang skye ba'i rgyur 'gyur ro /
de'i phyir 'di ni rdzogs pa las dgongs te gsungs pa yin no /
ubhayeneti /
vyutthānena cāvyutthānena ca /
tattyāgāt tasya tyāga iti
gnyi gar gcod par byed do zhes bya ba 'di ni langs na yang gcod par byed ma langs na yang gcod par byed do /
yo mṛdumṛdunā cittena saṃvaraḥ samātta āsīt /
tasya mṛdumṛdoś cittasya mṛdumṛdukuśalamūlasaṃprayuktasya (Abhidh-k-vy 413) tyāge samucchede tasya saṃvarasya tyāgo bhavati
de btang bas de yang gtong ngo zhes bya ba ni sems chung ngu'i chung ngus sdom pa de yang dag par blangs par gyur pa'i sems chung ngu'i chung ngu dge ba'i rtsa ba chung ngu'i chung ngu dang mtshungs par ldan pa btang zhing kun du chad na sdom pa de yang btang bar 'gyur ba nas /
evaṃ yāvad yo 'dhimātrādhimātreṇa cittena samāttaḥ saṃvaraḥ de bzhin du gang zhig rgyu mtshan chen po'i chen bos sdom pa yang dag par blangs pa de btang bas de yang gtong ba'i bar du 'gyur ro; /
tattyāgāt tasya tyāga iti /
karmaphale pratyakṣatvād iti /
aciropapannasya devaputrasya trīṇi cittāni samudācaraṃti
las kyi 'bras bu mngon sum du gyur pa'i phyir ro zhes bya ba ni lha'i bu skyes nas ring po ma lon pa la bdag gang nas 'chi 'phos te /
gang du ni skyes gang zhig gis skyes snyam pa'i sems gsum kun du 'byung ste /
kuto 'haṃ cyutaḥ /
kutropapannaḥ /
kena karmaṇety evaṃ karmaphalapratyakṣatvān na deveṣu kuśalamūlāni samucchidyaṃte /
jaṃbūdvīpa eveti /
tatra viśeṣeṇa tārkikatvād ity abhiprāyaḥ /
sarvālpair aṣṭābhir indriyaiḥ samanvāgataḥ paṃcabhir vedanendriyaiḥ kāyajīvitamanaindriyaiś ca
de ltar las dang 'bras bu mngon sum du gyur pa'i phyir lha dag gi nang na dge ba'i rtsa ba kun du 'chad pa med do /
'dzam bu'i gling kho na yod do zhes bya ba ni de na khyad par du rtog ge ba nyid yod pa'i phyir ro snyam du bsam pa yin no /
thams cad pas nyung na dbang po brgyad dang ldan pa yin te /
dge ba'i rtsa ba kun du chad pa kho na tshor ba'i dbang po lnga dang lus dang srog dang yid kyi dbang po dang ldan no /
samucchinnakuśalamūla eva /
tasya hi śraddhādīni samucchinnāni /
pṛthagjanatvāc ca nājñāsyāmīndriyādīni saṃti
de'i dad pa la sogs pa'i dbang po ni kun du 'chad do /
so so'i skye bo yin pa'i phyir mi shes pa kun shes par byed pa'i dbang po la sogs pa la yang med do /
cakṣurādīny api na saṃti /
vaikalyayoge /
kramamaraṇāvasthāyāṃ vā /
evaṃ paurvavidehako gaudānīyaka iti /
atideśād asty anayor api kuśalamūlasamuccheda iti darśayati
mig dag la sogs pa'i dbang po yang mtshang ba'i tshul lam rim gyis 'chi ba'i gnas skabs na med do /
shar gyi lus 'phags po dang nub kyi ba lang spyod pa yang de dang 'dra'o zhes mthun par bsgres pa'i phyir de dag na yang dge ba'i rtsa ba kun du 'chad pa yod do zhes bya bar ston par byed do /
chinatti strī pumān iti /
strī pumāṃś ceti caśabdo luptanirdiṣṭaḥ /
yaḥ strīndriyeṇa samanvāgato niyatam asāv aṣṭābhir indriyaiḥ samanvāgataḥ /
caturbhir vedanendriyais tribhiś ca kāyajīvitamanaindriyaiḥ strīndriyeṇāṣṭamena
skyes pa bud med kyis gcod do zhes bya ba ni skyed pa dang bud med kyis zhes bya ba yin te /
dang zhes bya ba'i sgra mi mngon par bstan pa yin no /
gang mo'i dbang po dang ldan ba de gdon mi za bar dbang po brgyad dang ldan te /
tshor ba'i dbang po bzhi dang lus dang srog dang yid kyi gsum dang brgyad pa mo'i dbang po dang ldan no /
śraddhādīni samucchinnakuśalamūlāvasthāyāṃ vyabhicāryaṃta ity abhiprāyaḥ dad pa la sogs pa ni ma yin te /
dge ba'i rtsa ba kun du chad pa'i gnas skabs na 'khrul lo snyam du bsam pa yin no /
ayam eva cātrārtho virudhyate /
cakṣurādīny api vyabhicāryaṃte pūrvavat
mig la sogs pa yang snga ma bzhin du 'khrul par 'gyur te /
'dir ni don 'di kho na dang 'gal bar 'gyur ro /
teṣām apīti /
teṣām api samucchettṝṇām uktānāṃ /
tṛṣṇācarito na samucchinatti
de dag las kyang zhes bya ba ni kun du gcod par byed pa ji skad bshad pa de dag las kyang sred pa spyad pa ni kun du gcod par byed do /
dṛḍhagūḍhapāpāśayatvād iti /
dṛḍho gūḍhaḥ pāpaś cāśayo 'bhiprāyo 'syeti samāsaḥ /
dṛḍhaḥ sthiraḥ /
gūḍhaḥ pracchannaḥ /
pāpo 'kalyāṇaḥ /
tṛṣṇācaritapakṣatvād iti /
tṛṣṇācaritajātīyatvād ity arthaḥ
sdig pa'i bsam pa brtan pa dang mkhyud pa can yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di la sdig pa la bsam pa sems pa brtan pa yod pas zhes bya bar tshig bsdu ba ste /
brtan pa ni sran la sgre ba'o /
sdig pa mi dge ba mkhyud pa ni 'chab pa'o /
sred pa spyad pa spyod pa'i phyogs dang mthun pa'i phyir zhes bya ba ni sred pa spyad pa dang 'dra ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig ste /
yathā tṛṣṇācaritaś calāśayaḥ /
tadvat te ṣaṇḍhādaya iti
ji ltar sred pa spyad pa bsam pa g yo ba yin pa ltar ma ning la sogs pa la yang de dang 'dra'o /
āpāyikavac ca /
yathāpāyikāḥ kliṣṭākliṣṭayoḥ prajñayor adṛḍhatvān na kuśalamūlāni samucchindaṃti /
evaṃ ṣaṇdhādayaḥ
ngan song ba bzhin no zhes bya ba ni ji ltar ngan song ba rnams shes rab nyon mongs pa can dang nyon mongs pa ma yin pa dag mi brtan pa'i phyir dge ba'i rtsa ba rnams kun du mi gcod pa ltar ma ning la sogs pa yang de dang 'dra'o /
pratisaṃdhitānīti /
pratisaṃdhikṛtāni pratisaṃdhitāni
nying mtshams sbyar zhes bya ba ni nying mtshams sbyar bar byas pa'o /
prātipadikadhātuḥ /
pratisaṃhitānīty apare paṭhaṃti /
ārogyabalalābhavad iti /
yathārogyaṃ pūrvaṃ bhavati
nad med nas stobs rnyed pa bzhin no zhes bya ba ni ji ltar sngar nad med par 'gyur la rim gyis stobs rnyed par 'gyur ba de dang 'dra'o /
krameṇa tu balalābho bhavati mtshams med byed pa'i 'di la min /
tadvat /
nehānaṃtaryakāriṇa iti /
ānaṃtaryakāriṇa eva neha pratisaṃdhir bhavatīti /
arthata etad uktaṃ bhavaty anānaṃtaryakāriṇa iha pratisaṃdhir bhavatīti
zhes bya ba ni mtshams med pa byed pa kho na'i 'di la nyid mtshams sbyor bar mi 'gyur ro zhes bshad pas don gyis na 'di skad du mtshams med pa mi byed pa ni 'di la nying mtshams sbyor bar 'gyur ro zhes bshad pa yin no /
aṃtarābhavastha iti /
narakagamanāyāṃtarābhavasthaḥ /
cyutyabhimukha iti /
narakāc cyutyabhimukhaḥ
srid pa bar ma la gnas pa zhes bya ba ni dmyal bar 'gro bar 'gyur ba'i srid pa bar ma la gnas pa'o /
'chi 'pho ba la mngon du phyogs pa zhes bya ba ni dmyal ba nas 'chi 'pho ba mngon du phyogs pa'o /
hetubaleneti /
sabhāgahetubalena /
yasmād yeṣāṃ mithyādṛṣṭiḥ svayaṃ rocate
rgyu'i stobs kyis zhes bya ba ni 'di ltar gang dag skal ba mnyam pa'i stobs kyis bdag nyid log par lta bar 'dod pa'o /
pratyayabaleneti /
parato ghoṣabalena /
yasmād yeṣāṃ mithyādṛṣṭī rocate
rkyen gyi stobs kyis zhes bya ba ni 'di ltar gang dag gzhan gyi sgra'i stobs kyis log par lta bar 'dod pa ste /
hetubalasya sāratvāt /
evaṃ yaḥ svabaleneti
rgyu'i stobs ni snying po dang ldan pa'i phyir ro /
yaḥ svatarkabalena /
sa cyavamānaḥ /
yaḥ parabalena /
parataḥ śrutabalena /
sa upapadyamānaḥ /
(Abhidh-k-vy 414) ya āśayavipanna iti /
mithyādṛṣṭisaṃmukhībhāvena vipanno vinaṣṭaḥ /
sa dṛṣṭe dharme janmani pratisaṃdadhāti
rang gi stobs kyis gcod pa gang yin pa dang gzhan gyi stobs kyis gcod pa gang yin pa yang de dang 'dra'o zhes bya ba ni gang zhig rang gi rtog ge'i stobs kyis gcod pa de ni 'chi 'pho ba na nying mtshams sbyor bar 'gyur la gang zhig gzhan gyi stobs kyis te /
gzhan las thos pa tsam gyi stobs kyis gcod pa de ni skye ba na'o /
bsam pa nyams pa zhes bya ba ni log par lta ba mngon du gyur pas nyams shing ma rung ba ste /
de ni mthong ba'i chos kho na nying mtshams sbyor bar 'gyur ro /
ya āśayaprayogavipannaḥ /
yo mithyādṛṣṭisaṃmukhībhāvenānaṃtaryakṛiyayā ca vipannaḥ /
sa bhedāt kāyasya pratisaṃdadhāti
gang zhig bsam pa dang sbyor ba nyams pa zhes bya ba ni gang zhig log par lta ba mngon du gyur pa dang mtshams med pa la sogs pa'i las kyis nyams pa ste; de ni lus zhig nas nying mtshams sbyor bar 'gyur ro /
atra ca yaḥ svabalena parabaleneti pūrvoktasyaivāyaṃ paryāyaḥ /
evaṃ yo dṛṣṭivipanno yo dṛṣṭiśīlavipanna iti /
anaṃtarapūrvoktasyaivāyaṃ paryāya ity avagaṃtavyaṃ
'dir rang gi stobs kyis gcod pa gang yin pa dang gzhan gyi stobs kyis gcod pa gang yin pa 'di yang gong du bshad pa kho na'i rnam grangs yin la /
de bzhin du lta ba nyams pa gang yin pa dang lta ba dang tshul khrims nyams pa gang yin pa zhes bya ba 'di yang bshad ma thag pa kho na'i rnam grangs yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
pūraṇādaya iti /
ādiśabdena ṣaṭ śāstāro gṛhyaṃte
rdzogs byed la sogs pa'o zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni ston pa drug po 'di lta ste /
tadyathā pūraṇakāśyapaḥ /
maskarī gośālīputraḥ /
saṃjayī vairaṭīputraḥ /
ajitaḥ keśakaṃbalaḥ /
kakudaḥ kātyāyanaḥ /
nirgrantho jñātiputra iti /
te samucchinnakuśalamūlāḥ
'od srungs rdzogs byed dang kun du rgyu gnag lhas kyi bu dang smra 'dod kyi bu mo'i bu yang dag rgyal ba can dang mi pham pa skra'i la ba can dang ka tya'i bu nog can dang gcer bu pa gnyen gyi bu zhes bya ba bsdu ste /
nāstikatvāt /
na mithyātvaniyatāḥ /
anānaṃtaryakāritvāt /
ānaṃtaryakāriṇo hi mithyātvaniyatāḥ ajātaśatrur mithyātvaniyataḥ
de dag ni med par lta ba yin pa'i phyir dge ba'i rtsa ba kun du chad pa ni yid la mtshams med ba byed pa ma yin pa'i phyir log pa nyid du nges pa ni ma yin te; mtshams med pa byed pa ni log pa nyid du nges pas so /
ānaṃtaryakāritvāt /
na samucchinnakuśalamūlaḥ /
samyagdṛṣṭikatvāt /
devadattaḥ samucchinnakuśalamūlaś ca mithyātvaniyataś ca
ma skyes dgra ni mtshams med pa byed pa yin pa'i phyir log pa nyid du nges pa yin la yang dag pa'i lta ba can yin pa'i phyir dge ba'i rtsa ba kun du 'chad pa ni ma yin no /
saṃghabhedakatvāt tathāgataduṣṭacittarudhirotpādakatvāc ca /
caturthy etān ākārān sthāpayitvety asmadādayaḥ
lhas sbyin ni dge 'dun gyi dbyen byed pa yin pa'i phyir dang de bzhin gshegs ba la ngan sems kyis khrag 'byin par byed pa yin pa'i phyir /
dge ba'i rtsa ba kun du chad pa yang yin la log pa nyid du nges pa yang yin no /
(IV /
82) vinānyenābhidhyādīsaṃmukhībhāva iti
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni bdag cag la sogs pa'o /
vinānyena karmapathena prāṇātipātādinābhidhyādīnām anyatamasaṃmukhībhāve /
sā cetanā ekena karmapathena saha vartate /
abhidhyayā vā vyāpādena vā mithyādṛṣṭyā vā /
akliṣṭacetaso veti
gzhan med par brnab sems la sogs pa mngon du gyur pa zhes bya ba ni srog gcod pa la sogs pa las kyi lam gzhan med par brnab sems la sogs pa'i nang nas gang yang rung ba zhig mngon du gyur na sems pa las kyi lam brnab sems sam gnod sems sam log par lta ba gcig dang lhan cig 'byung ngo /
kuśalāvyākṛtacittasya /
tasya prayoktuḥ prayogeṇa /
rūpiṇāṃ prāṇātipātādīnāṃ kāmamithyācāravarjyānaṃ anyatamasya niṣṭhāpane /
tenaikena saha cetanā vartate /
abhidhyādivyatiriktakliṣṭacittasya veti vaktavyaṃ /
tasyāpi hy ayaṃ ayaṃ vidhiḥ saṃbhavati
sems pa nyon mongs pa can ma yin pa can zhes bya ba dge ba dang lung du ma bstan pa'i sems dang ldan pa sbyor ba bo de'i sbyor bas srog gcod pa la sogs pa 'dod pas log par g yem pa ma gtogs pa gzugs can rnams las gang yang rung ba cig mthar phyin par byed na sems pa gcig bu de dang lhan cig 'byung ngo /
brnab sems la sogs pa la ma gtogs pa'i nyon mongs pa can gyi sems dang ldan pa zhes kyang rjod par byed de /
tshul 'di ni de la yang srid do /
vyāpannacittasya prāṇivadha iti vistaraḥ /
vyāpādena prāṇātipātena ceti dvābhyāṃ saha vartate
gnod sems su gyur pa srog gcod pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gnod sems dang srog gcod pa dang gnyis dang lhan cig 'byung ngo /
kāmamithyācāre /
saṃbhinnapralāpe ca /
dvābhyāṃ saha vartate
'dod pas log par g yem pa 'am tshig kyal pa smra na gnyis dang lhan cig 'byung ba ste /
abhidhyayā kāmamithyācāreṇa ceti dvābhyāṃ /
saṃbhinnapralāpenābhidhyādīnāṃ cānyatamena ceti
brnab sems dang 'dod pas log par g yem pa gnyis dang tshig kyal pa dang brnab sems la sogs pa'i nang nas gang yang rung ba zhig dang gnyis kho na dang lhan cig 'byung ngo; /
dvābhyām eva /
idaṃ codyate /
vyāpannacittasya prāṇivadha ity abhidhyāviṣṭasya cādattādāna iti /
kim idaṃ svayaṃ kurvata ucyate
'di gleng bar bya ste /
gnod sems su gyur pa srog gcod pa zhes bya ba dang brnab sems dang ldan pa ma byin par len pa zhes bya ba 'di ci rang byed pa la bya 'am 'on te gzhan byed du bcug pa zhig yin /
utāho pareṇa kāṛayataḥ /
yadi svayaṃ kurvataḥ
gal te rang byed pa yin na ni srog gcod pa la gnod sems gdon mi za bar yod pa'i phyir la /
vyāpannacittasyābhidhyāviṣṭasya ceti viśeṣaṇaṃ na yujyate /
prāṇivadhe vyāpādasyāvaśyakatvāt /
adattādāne cābhidhyāyāḥ /
vyabhicāre hi viśeṣaṇam iṣyate
ma byin par len pa yang brnab sems gdon mi za bar yod pa'i phyir gnod sems su gyur pa zhes bya ba dang brnab sems dang ldan pa zhes bya ba'i khyad par du bya ba rung ba ma yin te /
atha pareṇa kārayataḥ 'khrul pa la ni khyad par du bya bar 'dod do /
abhidhyāvyāpādamithyādṛṣṭyanyatamacittasya /
prāṇivadhe /
adattādānakāmamithyācārasaṃbhinnapralāpeṣu veti vaktavyaṃ /
ucyate svayaṃ kurvata iti
'on te gzhan byed du bcug pa zhig yin na ni brnab sems dang gnod sems dang log par lta ba rnams las gang yang rung ba zhig dang ldan pa srog gcod pa dang ma byin par len pa dang 'dod pas log par g yem pa dang tshig kyal pa smra na'o zhes brjod dgos so zhe na smras pa rang byed pa yin no /
nanu coktaṃ viśeṣaṇaṃ na yujyata iti /
naiṣa doṣaḥ /
na hīdaṃ viśeṣaṇam ucyate /
kiṃ tarhi /
svarūpākhyānam etat /
vyāpādābhidhyayor dvitīyabhūtayos tatrāstitvaṃ kathyata iti
khyad par du bya ba mi rung ngo zhes bshad pas ma yin nam zhe na de ni nyes pa med de /
'di ni khyad par du bya ba brjod pa ma yin no /
'o na ci zhe na 'di ni de la gnyis par gyur pa gnod sems dang brnab sems dag yod pa nyid du bstan to zhes rang gi ngo bo de la bsnyad par zad do /
evam apy abhidhyādyanyataracittasya tān prāṇātipātādīn kārayato (Abhidh-k-vy 415) dvābhyāṃ saha cetanā vartata iti saṃbhavet /
tasmāt tad api vaktavyaṃ
de lta na yang brnab sems la sogs pa'i nang nas sems gang yang rung ba zhig dang ldan pa srog gcod pa la sogs pa de dag byed du bcug pa'i sems pa gnyis dang lhan cig 'byung ba srid pas de yang brjod dgos par 'gyur ro zhe na brjod dgos pa ni bden na de skad du bshad pa de ni dper brjod pa tsam du zad pas nyes pa med do /
satyaṃ vaktavyam etat /
udāharaṇamātraṃ tv etad uktam ity adoṣaḥ
gnod sems dang ldan ba cig car du gzhan gyi srog chags bsad pas 'phrog na'o zhes bya ba ni yang bsad pa kho nas dbrog pa grub pa gang yin pa ste /
vyāpannacittasya prāṇimāraṇāpaharaṇe yugapad iti /
yatra māraṇenaivāpaharaṇaṃ sidhyati
gang la gnod sems dang srog chags gsod pa dang ma byin par len pa'i las kyi lam cig car 'byung ba'o /
tatra hi vyāpādaprāṇivadhādattādānakarmapathā yugapat bhavaṃtīti /
na tarhīti vistaraḥ /
yadi parakīyadravyāpaharaṇakāle vyāpādo bvhavati
'o na ni mi 'grub pa ma yin nam zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te gzhan gyi nor 'phrog pa'i tshe gnod sems yod na 'o na de ma byin par len pa ni chags pa kho nas mthar phyin par byed do zhes bya ba grub par mi 'gyur te /
chags pa dang zhe sdang dag cig car mi 'byung ba'i phyir ro /
na tarhīdānīm adattādānasya lobhenaiva niṣṭhā sidhyatīti sems gzhan dang mi ldan pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
log g yem brnab sems ma byin len /
lobhadveṣayor yugapadabhāvāt /
ananyacittasyeti vistaraḥ /
apaharaṇacittasyaiva tatparisamāptāv adattādānaparisamāptau sa niyamo jñeyaḥ /
lobhataḥ /
parastrīgamanābhidhyādattādānasamāpanam iti /
anyacittasya tu māraṇacittasya nāyaṃ niyamaḥ /
bhedābhiprāyasyānṛtavacana iti /
bhedābhiprāyatvāt tad evānṛtaṃ paiśunyaṃ bhavati
chags pa yis ni rdzogs par byed /
ces bya ba'i nges pa de ni 'phrog pa'i sems dang ldan pa kho na'i de rdzogs pa la ste /
ma byin par len ba rdzogs pa la shes par bya'i nges pa 'di sems gzhan dang ldan pa ste /
gsod pa'i sems dang ldan pa ni ma yin no /
dbyen bya ba'i bsam pa dang ldan pa brdzun gyi tshig ces bya ba ni dbyen bya ba'i bsam pa ldan pa'i phyir brdzun de nyid phra ma yang yin la grub pa'i mtha' las /
tad eva saṃbhinnapralāpaḥ /
sarvaṃ kliṣṭaṃ bhinnapralāpiteti siddhāṃtāt
nyon mongs pa can kun kyal pa nyid ces 'byung ba'i phyir de nyid tshig kyal pa yang yin no /
evaṃ bhedābhiprāyatvāt tad eva paruṣavacanaṃ paiśunyaṃ /
tathaiva ca saṃbhinnapralāpa iti
de bzhin du dbyen bya ba'i bsam pa dang ldan pa'i phyir tshig rtsub po de nyid kyang phra ma yang yin la de bzhin du tshig kyal pa yang yin pas bzhi dang lhan cig 'byung ngo /
caturbhiḥ saha vartate /
katham ity āha
ji ltar zhe na de la ni yid kyi gcig yin la ngag gi gsum yin no zhes bya ba smos te /
tatr hi mānasa eko bhavati /
vācikās traya iti
brdzun du smra na yang brnab sems sam gnod sems gcig dang ngag gi gsum ste /
anṛtavacane 'bhidhyā vyāpādo vā bhavet /
vācikās trayaḥ /
mṛṣāvādapaiśunyasaṃbhinnapralāpāḥ /
paruṣavacane 'pi mānasa eko vyāpādaḥ
brdzun du smra ba dang phra ma dang tshig kyal pa dag go /
tshig rtsub po smra na yang yid kyi gcig ste gnod sems dang ngag gi gsum ste /
vācikās trayaḥ /
pāruṣyapaiśunyasaṃbhinnapralāpāḥ /
nāmata evaṃ trayo bhavati /
na tu svabhāvataḥ
tshig rtsub po dang phra ma dang tshig kyal pa dag go /
ming gi sgo nas de ltar gsum yin gyi ngo bo nyid kyi sgo nas ni ma yin te /
tad eva hy anṛtavacanaṃ paiśunyaṃ saṃbhinnapralāpa iti cocyate /
na tu trayaḥ svabhāvā bhavaṃti /
evaṃ paruṣavacanam api trināmakaṃ bhavatīti yojyaṃ /
apare punar vyācakṣate
brdzun du smra ba de nyid la phra ma dang tshig kyal pa zhes kyang bya'i ngo bo nyid gsum yod pa ni ma yin no /
de bzhin du tshig rtsub po la yang ming gsum yin no zhes bya bar sbyar bar bya'o /
svabhāvabhedo 'py astīti /
mṛṣāvādapaiśunyasaṃbhinnapralāpāvijñaptayo hi bhidyaṃte /
tathā pāruṣyapaiśunyasaṃbhinnapralāpāvijñaptayo bhidyaṃta iti /
abhidhyādigatasyeti vistaraḥ /
abhidhyādigatasya vā caturbhiḥ saha vartate
gzhan dag na re ngo bo nyid kyi khyad par yang yod de brdzun du smra ba dang phra ma dang tshig kyal pa'i rnam par reg byed ma yin pas bdag kyang tha dad la de bzhin du tshig rtsub po dang phra ma dang tshig kyal pa rnam par rig byed ma yin pa dag kyang tha dad do zhes zer ro /
yang na brnab sems la sogs par gyur pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni yang na brnab sems la sogs pa dang ldan pa bzhi dang lhan cig 'byung ste de la ni yid kyi gcig ste /
tatra mānasa eko 'bhidhyādīnām anyatamaḥ /
tatprayogeṇābhidhyādigataprayogeṇānyakarmapathatrayasya prāṇivadhādikasya niṣṭhāgamane samāptikāle
brnab sems la sogs pa'i nang nas gang yang rung ba zhig yod pa dang de'i sbyor bas te brnab sems la sogs pa dang ldan pa'i sbyor bas srog gcod pa la sogs pa las kyi lam gang yang rung ba gsum mthar phyin par byed cing rdzogs pa'i tshe'o /
evaṃ paṃcaṣaṭsaptabhir yojayitavyā /
sems pa lnga pa dang drug pa bdun dang yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
cetanā /
kathaṃ /
paṃcabhis tāvat vartate /
abhidhyādigatasya tatprayogeṇānyacatuṣṭayaniṣṭhāgamane /
evam abhidhyādigatasyānyapaṃcaṣaṭniṣṭhāgamane ṣaḍbhiḥ saptabhiś ca saha vartate
ji ltar zhe na re zhig lnga dang lhan cig gcig 'byung ba ni brnab sems la sogs pa dang ldan pa de'i sbyor bas gzhan bzhi mthar phyin par byed na'o /
de bzhin du brnab sems la sogs pa dang ldan pa gzhan lnga dang drug mthar phyin par byed na yang drug dang bdun dang lhan cig 'byung ngo /
aṣṭābhiḥ saha vartate /
ṣaṭsu prāṇātipātādiṣu prayogaṃ kṛtvābhidhyāgatasya svayaṃ kāmamithyācāraṃ kurvataḥ samaṃ niṣṭhāgamane
brgyad dang lhan cig 'byung ba ni brnab sems la sogs pa dang ldan pa srog gcod pa la sogs pa drug la sbyor ba byas nas 'dod pas log par g yem pa bdag nyid kyis byed la mnyam du mthar phyin par 'gyur na'o /
navabhiḥ saha vartata iti nāsty etat dgu dang bcu dang lhan cig 'byung ngo zhes bya ba 'di ni med de /
mānasānāṃ karmapathānāṃ (Abhidh-k-vy 416) yugapadasaṃbhavāt yid kyi las kyi lam rnams cig car 'byung ba med pa'i phyir ro /
gcig dang brgyad dang lnga dang min /
naikāṣṭapaṃcabhir iti /
naikenaiva mānasena /
kuśale cetasya anabhidhyāvyāpādayor avaśyaṃ bhāvāt
zhes bya ba ni yid kyi gcig kho na dang ni ma yin te /
sems pa dge ba la brnab sems med pa dang gnod sems med pa dag gdon mi bar yod pa'i phyir ro /
nāpi rūpīnaikena saṃvarasaṃgṛhītena karmapathena saha cetanā vartate /
kliṣṭāvyākṛtacittāvasthāyām api upāsakasaṃvarādiṣu prāṇātipātādattādānakāmamithyācāramṛṣāvādānām avaśyaṃ sahabhāvāt
sems pa las kyi lam gzugs can sdom pas bsdus pa gcig dang lhan cig 'byung ba yang ma yin te /
dge bsnyen gyi sdom pa la sogs pa la nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa'i sems kyi gnas skabs na yang srog gcod pa dang ma byin par len pa dang 'dod pas log par g yem pa dang brdzun du smra ba spong ba dag gdon mi za bar lhan cig 'byung ba'i phyir ro /
na paṃcabhir eva lnga kho na la yang ma yin te /
kuśale cetasy anbhidhyāvyāpādayor dvayor avaśyaṃ sahabhāvāt sems pa dge ba la ni brnab sems med pa dang gnod sems med pa dag kyang gdon mi za bar lhan cig 'byung ba'i phyir la /
saṃvarasaṃgṛhītānāṃ ca prāṇātipātādīnām eṣāṃ caturṇāṃ avaśyaṃ sahabhāvāt srog gcod pa spong ba la sogs pa sdom pas bsdus pa bzhi po 'di dag kyang gdon mi za bar lhan cig 'byung ba'i phyir ro /
nāṣṭābhir eva /
bhikṣusaṃvarasaṃgṛhītānāṃ kāyikavācikānāṃ kliṣṭāvyākṛtāvasthāyāṃ saptānām eva saṃbhavāt
brgyad pa kho na dang yang ma yin te /
dge slong gi sdom pas bsdus pa'i lus dang ngag gi las kyi lam rnams ni nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa'i sems kyi gnas skabs na yang bdun char yod pa'i phyir la /
kuśalacittāvasthāyāṃ ca navānāṃ daśānāṃ vā saṃbhavāt dge ba'i sems kyi gnas skabs na ni dgu 'am bcu yod pa'i phyir te /
pāriśeṣyāt dvyādibhiḥ saha vartata ity uktaṃ bhavati /
tatra dvābhyām iti vistaraḥ /
tatra dvābhyāṃ saha vartate /
kuśaleṣu paṃcasu vijñāneṣv anabhidhyā cāvyāpādaś ca staḥ na samyagdṛṣṭiḥ
shugs kyis na gnyis la sogs pa dang lhan cig 'byung ngo zhes bshad pa yin no /
de la gnyis dang lhan cig 'byung bzhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de la gnyis dang lhan cig 'byung ba dge ba'i rnam par shes pa lnga la gnas pa la ni brnab sems med pa dang gnod sems med pa dag yod kyi grub pa'i mtha' las /
paṃcavijñānasahajā dhīr na dṛṣṭir atīṛaṇād iti siddhāṃtāt /
ato 'nabhidhyāvyāpdābhyāṃ dvābhyām evātra saha vartate
rnam shes lnga dang mtshungs skyes blo /
nges rtog med phyir lta ba yin /
zhes 'byung ba'i phyir yang dag pa'i lta ba ni med do /
de'i phyir 'di la ni brnab sems med pa dang gnod sems med pa dag kho na dang lhan cig 'byung ngo /
ārūpyasamāpattau ca kṣayānutpādajñānayor iti /
ārūpyasamāpattisaṃgṛhītayoś ca kṣayānutpādajñānayor ābhyām eva dvābhyāṃ saha vartate
gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa'i zad pa dang mi skye ba'i shes pa la gnas pa'o zhes bya ba ni gzugs med pa'i snyoms par 'jug pas bsdus pa'i zad pa dang mi skye ba shes pa dag la gnas pa'i yang 'di gnyis kho na dang lhan cig 'byung ste /
kṣayānutpādadhīr na dṛg iti tatra samyagdṛṣṭyabhāvāt /
ārūpyasamāpattigrahaṇaṃ dhyānasamāpattisaṃgṛhītayoḥ kṣayānutpādajñānayoḥ saptavidhakāyikavācikānāsravasaṃvarasvabhāvakarmapathanivṛttyarthaṃ
zad dang mi skye blo lta min /
zhes 'byung bas de ni yang dag pa'i lta ba med pa'i phyir ro /
gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa smos pa ni bsam gtan gyi snyoms par 'jug pas bsdus pa'i zad pa dang mi skye ba shes pa dag la gnas pa la lus dang ngag gi las kyi lam zag pa med pa'i sdom pa'i rang bzhin ni rnam pa bdun yod pa zlog pa'i phyir ro /
kṣayānutpādajñānagrahaṇaṃ samyagdṛṣṭinirāsārthaṃ /
kṣayānutpādajñānayor asamyagdṛṣṭisvabhāvatvāt /
tribhiḥ saha vartate
zad pa dang mi skye ba shes pa smos pa ni yang dag pa'i lta ba bsal ba'i phyir te zad pa dang mi skye ba shes pa dag ni yang dag pa'i lta ba'i ngo bo nyid ma yin pa'i phyir ro /
samyagdṛṣṭisaṃprayukte manovijñāne /
rūpikarmapathābhāva iti vākyaśeṣaḥ /
tatra hy anabhidhyāvyāpādasamyagdṛṣṭaya eva trayaḥ karmapathā bhavaṃtīti
gsum dang lhan cig 'byung ba ni yang dag pa'i lta ba dang mtshungs par ldan pa'i yid kyi rnam par shes pa la gnas pa'o zhes bya ba ni las kyi lam gzugs can med pa la zhes bya ba'i tshig lhag ma yin te /
de la ni las kyi lam brnab sems med pa dang gnod sems med pa dang yang dag pa'i lta ba gsum kho na yin no /
caturbhir iti vistaraḥ /
akuśalāvyākṛtacittasyeti viśeṣaṇān mānasā na saṃtīti daśitaṃ bhavati
bzhi dang lhan cig 'byung ba zhas [*zhes?] bya ba rgyas par 'byung ba la /
mi dge ba 'am lung du ma bstan pa'i sems dang ldan pa zhes khyad par du byas pa'i phyir /
yid kyi ni med do zhes bstan pa yin no; /
upāsakaśrāmaṇerasaṃvarasamādāne ca /
prāṇātipātādattādānakāmamithyācāramṛṣāvādaviratilakṣaṇāś catvāra eva karmapathāḥ saṃti /
madyapānādiviratīnāṃ daśakarmapathānaṃtarbhāvāt /
paiśunyaviratyādīnāṃ copāsakaśrāmaṇerasaṃvarasaṃgrahāt /
śrāmaṇerasaṃvarasamādānavacanāc copavāsasaṃvarasamādānam uktarūpam avagaṃtavyaṃ
dge bsten dang dge tshul gyi sdom pa yang dag par len pa na yang las kyi lam srog gcod pa dang ma byin par len pa dang 'dod pas log par g yem pa dang brdzun du smra ba spong ba'i mtshan nyid bzhi kho na yod de /
myos par 'gyur ba 'thung ba spong ba la sogs pa ni las kyi lam bcu'i nang du ma gtogs pa'i phyir te /
tshig rtsub po spong ba la sogs pa yang dge bsnyen dang dge tshul gyi sdom pas ma bsdus pa'i phyir ro /
dge tshul gyi sdom pa yang dag par len pa smos pas ni dge bsnyen gyi sdom pa yang dag par len pa yang bshad pa'i ngo bor khong du chud par bya ste; dge tshul gyi sdom pa yang dag par len pa na ni /
śrāmaṇerasaṃvarasamādāne tv abrahmacaryād viratis tṛtīyaḥ karmapathaḥ /
tatra ca kāmamithyācāro 'ṃtarbhūta eva
las kyi lam bzhi mi tshangs par spyod pa spong ba yin la /
'dod pas log par g yem pa spong ba yang de'i nang du 'dus pa kho na yin no /
ṣaḍbhiḥ kuśaleṣu paṃcasu vijñāneṣu tatsamādāne /
upāsakaśrāmaṇerasaṃvarasamādāne taiś caturbhir yathoktair (Abhidh-k-vy 417) anabhidhyāvyāpādābhyāṃ ceti ṣaḍbhiḥ
drug pa dang lhan cig 'byung ba ni dge ba'i rnam par shes pa lnga la gnas pa de yang dag par len pa na'o zhes bya ba ni ji skad bshad pa bzhi po de dag dang brnab sems med pa dang gnod sems med pa dag dang drug dang lhan cig 'byung ste /
paṃcasu vijñāneṣu samyagdṛṣṭyabhāvāt rnam par shes pa lnga la yang dag pa'i lta ba med pa'i phyir ro /
saptabhiḥ kuśale manovijñāne tadsamādāna eva /
upāsakaśrāmaṇerasaṃvarasamādāna eva tair eva yathoktaiḥ samyagdṛṣṭyā ca saptamena karmapathena
bdun pa dang lhan cig 'byung ba ni dge ba'i yid kyi rnam par shes pa la gnas te de kho na yang dag par len pa ste /
dge bsnyen dang dge tshul gyi sdom pa kho na yang dag par len pa na ji skad bshad pa de dag kho na dang las kyi lam bdun pa ni yang dag pa'i lta ba dang lhan cig 'byung ste /
manovijñāne hi kuśale samyagdṛṣṭir astīti /
akuśalāvyākṛtacittasya ca bhikṣusaṃvarasamādāne saptabhir eva rūpibhiḥ /
na mānasaiḥ /
akuśalāvyākṛtacittatvāt /
navabhiḥ kuśaleṣu paṃcasu vijñāneṣu tatsamādāne /
bhikṣusaṃvarasamādāne /
samyagdṛṣṭer evābhāvāt /
kṣayānutpādajnānasaṃprayukte ca manovijñāne tair eva navabhiḥ saha vartate
dge ba'i yid kyi rnam par shes pa la ni yang dag pa'i lta ba yod pas so /
bam po sum cu rtsa drug pa /
mi dge ba dang lung du ma bstan pa'i sems dang ldan pa kho na dge slong gi sdom pa yang dag par len pa na gzugs can bdun kho na dang lhan cig 'byung ste mi dge ba dang lung du ma bstan pa'i sems dang ldan pa'i phyir yid kyi dag dang ni ma yin no; /
dgu dang lhan cig 'byung ba ni dge ba'i rnam par shes pa lnga la gnas pa de yang dag par len pa ste /
dge slong gi sdom pa yang dag par len pa na ste /
yang dag pa'i lta ba kho na med pa'i phyir ro /
zad pa dang mi skye ba shes pa dang mtshungs par ldan pa'i yid kyi rnam par shes pa la gnas pa'i yang dgu po de dag kho na dang lhan cig 'byung ste /
tatrāpi samyagdṛṣṭyabhāvāt /
tasminn eva ceti
de la yang dag pa'i lta ba med pa'i phyir ro /
kṣayānutpādajñānasaṃprayukta eva dhyānasaṃgṛhīte manovijñāne /
navabhir eva /
dhyānasaṃvarasaṃgṛhītai rūpibhiḥ saptabhir anabhidhyāvyāpādābhyāṃ ca
de dag nyid bsam gtan gyis bsdus pa la gnas pa'o zhes bya ba ni zad pa dang mi skye ba shes pa dang mtshungs par ldan pa'i rnam par shes pa de nyid bsam gtan gyis bsdus pa la gnas pa'i yang gzugs can bsam gtan gyi sdom pas bsdus pa bdun dang brnab sems med pa dang gnod sems med pa dang dgu dang lhan cig 'byung ngo /
daśabhis tato 'nyatreti /
kṣayānutpādajñānavarjite kuśale manovijñāne bhikṣusaṃvarasamādāna eva
bcu dang lhan cig 'byung bas ni de las gzhan pa'i zhes bya ba ni zad pa dang mi skye ba shes pa las gzhan pa'i yid kyi rnam par shes pa la gnas pa dge slong gi sdom pa yang dag par len pa kho na'o /
sarvā ceti vistaraḥ /
sarvā ca dhyānānāsravasaṃvarasahavartinī kṣayānutpādajñānasaṃprayuktā cetanā saptabhiḥ kāyikavācikair dhyānānāsravasaṃvarasaṃgṛhītaiḥ /
tribhiś ca mānasair iti
thams cad yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dang lhan cig 'byung ba'i sems pa zad pa dang mi skye ba shes pa dang mtshungs par ldan pa ma yin pa thams cad kyang lus dang ngag gi bsam gtan dang zag pa med pas bsdus pa bdun dang yid kyi gsum dang bcu dang lhan cig 'byung ngo /
daśabhiḥ saha vartate /
saṃvarasaṃgṛhītaiḥ karmapathaiḥ sahaiva cetanā vartata iti darśitaṃ
sems pa sdom pas bsdus pa'i las kyi lam rnams dang ni de ltar lhan cig 'byung ngo zhes bstan pa yin no /
saṃvaranirmuktena tv aṣṭavidhasaṃvaranirmuktena tv ekenāpi saha syāt /
katham ity āha
sdom pa ma gtogs par te; sdom pa rnam pa brgyad ma gtogs par ni gcig dang lhan cig 'byung ba yod do /
ji ltar zhe na /
anyacittasyeti /
tatsaṃvaranirmuktanirmuktakuśalakarmapathasamutthāpakāc cittād anyacittasya
sems gzhan dang ldan pa zhes bya ba smos te /
de dag gi sdom pa las ma gtogs pa'i dge ba'i las kyi lam kun nas slong bar byed pa'i sems las gzhan pa'i sems dang ldan pa ste /
kliṣṭāvyākṛtacittasyety arthaḥ /
ekāṃgaviratisamādāne /
prāṇātipātāṃgavirateḥ /
adattādānavirater vā samādāne
nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa'i sems dang ldan pa zhes bya ba'i tha tshig go /
spong ba'i yan lag gcig yang dag par len pa na'o zhes bya ba ni srog gcod pa'i yan lag spong ba 'am /
tenaikena karmapathena saha vartate /
paṃcāṣṭabhir apīti /
kuśalamanovijñānasya pudgalasya dvyaṃgasamādāne yugapan mānasais tribhiḥ /
rūpibhyāṃ dvābhyām iti paṃcabhiḥ
ma byin par len pa spong ba yang dag par len pa na las kyi lam de gcig dang lhan cig 'byung ngo /
lnga dang brgyad dang lhan cig 'byung ba yang yod de zhes bya ba ni dge ba'i yid kyi rnam par shes pa dang lhan cig gang zag cig car du yan lag gnyis yang dag par len pa na yid kyi gsum dang gzugs can gnyis dang lnga dang lhan cig 'byung ngo /
paṃcāṃgasamādāne yugapat taiś ca rūpibhiḥ paṃcabhiḥ /
mānasaiś ca tribhir ity aṣṭābhiḥ
cig car yan lag lnga yang dag par len pa na gzugs can lnga po de dag dang yid kyi gsum dang brgyad dang lhan cig 'byung ngo /
udāharaṇarūpaṃ caitad uktam /
ato 'nyathāpi śakyate vaktum
'di ni dper brjod pa'i ngo bor bshad pa yin pas de las gzhan du yang brjod par nus te /
kliṣṭāvyākṛtacittasya saṃvarāsaṃgṛhītapaṃcāṃgasamādāne paṃcabhiḥ saha vartata iti nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa'i sems dang ldan pa sdom pas bsdus pa'i yan lag lnga yang dag par len pa na yang lnga dang lhan cig 'byung ngo /
(IV /
83, 85) raṃjanīyavastvabhāvād iti /
narake raṃjanīyavastvabhāvāt na saṃmukhībhāvato 'bhidhyāsti
chags par bya ba'i dngos po med pa'i phyir zhes bya ba ni dmyal ba na chags par bya pa'i dngos po med pa'i phyir brnab sems mngon sum du gyur pa'i sgo nas med do /
karmaphalapratyakṣatvāc ca na mithyādṛṣṭiḥ las kyi 'bras bu mngon sum du gyur pa'i phyir log par lta ba med do /
ata eveti /
prayojanābhāvān na paiśunyaṃ /
nityabhinnatvāc cānyonyasauhārdyādyabhāvataḥ /
amamaparigrahatvān na kurau saṃmukhībhāvato 'sty abhidhyākarmapathaḥ /
snigdhasaṃtānatvād āghātavastvabhāvāc ca na vyāpādaḥ
de nyid kyi phyir dang zhes bya ba ni dgos pa med pa'i phyir dang phan tshun snying du sdug pa la sogs pa med pas rtag tu bye zin pa'i phyir phra ma med do /
nga yir 'dzin pa med pa'i phyir sgra mi snyan na brnab sems kyi las kyi lam mngon sum du gyur pa'i sgo nas med do /
rgyud 'jam pa'i phyir dang kun nas mnar sems kyi dngos po med pa'i phyir gnod sems med do /
apāpāśayatvāc ca na mithyādṛṣṭiḥ sdig pa can gyi bsam pa ma yin pa'i phyir log par lta ba med cing /
trayo 'py ete 'bhidhyādayo na saṃti /
svayam apīti /
(Abhidh-k-vy 418) /
asya saṃmukhībhāvata iti vyākhyānaṃ
brnab sems la sogs pa de gsum char yang med do /
dngos su yang zhes bya ba ni mngon sum du gyur pas zhes bshad pa yin no /
apāpāśayatvān na prāṇātipātādayaḥ ṣaḍ api saṃmukhībhāvataḥ saṃti sdig pa can gyi bsam pa ma yin pa'i phyir srog gcod pa la sogs pa drug car yang mngon sum du gyur pa'i sgo nas med do /
niyatāyuṣkatvān na prāṇātipātaḥ dravyastṛiparigrahābhāvād yathākramaṃ nādattādānaṃ kāmamithyācāraś ca tshe nges pa'i phyir srog gcod pa med do /
rdzas dang bud med yongs su bzung ba med pa'i phyir go rims bzhin du ma byin par len pa dang 'dod pas log par g yem pa med do /
prayojanabhāvāc ca na mṛṣāvādapaiśunyapāruṣyāṇi dgos pa med pa'i phyir brdzun du smra ba dang phra ma dang tshig rtsub po dag med do /
yadi parigraho nāsti katham eṣām abrahmacaryam iti pṛcchati gal te yongs su bzung ba med na ni ji ltar 'di dag gi mi tshangs par spyod pa yin zhe na zhes 'dri bar byed do /
saṃvaranirmuktā iti /
naivasaṃvaranāsaṃvarasaṃgṛhītā ity arthaḥ /
anyagatisthaṃ tu mārayatīti
sdom pa ma yin pa ma gtogs /
so zhes bya ba ni sdom pa yang ma yin sdom pa ma yin pa yang ma yin pas bsdus pa zhes bya ba'i tha tshig go /
pretādigatisthaṃ /
devā api śiromadhyacchedān mriyaṃta iti
'gro ba gzhan dag na gnas pa ni gsod par byed do zhes bya ba ni yi dags la sogs pa'i 'gro ba na gnas pa'o /
śiraśchedān madhyacchedāc ca devā api mriyaṃte /
devo devaṃ na mārayatīty ukte avadhyā devā ity abhipretaṃ
mgo dang rked pa bcad na 'chi'o zhes bya ba ni lha dag kyang mgo bcad pa dang rked pa bcad na 'chi bar 'gyur ro /
lhas lha mi gsod ces bshad pa ni lha dag mi gsod do zhes bya bar 'dod pa yin no /
devānāṃ hy aṃgapratyaṃgāni chinnāni chinnāni punar jāyaṃte lha rnams kyi yan lag dang nying lag bcad cing bcad kyang phyir skye bar 'gyur te /
de lta yin mod kyi /
yady apy evaṃ tathāpi śiromadhyacchedāc chiraśchedān madhyacchedāc ca na punaḥ pratisaṃdhānam ity asti devānām vadha ity abhiprāyaḥ 'on kyang mgo dang rked pa bcad na ste /
mgo bcad pa dang rked pa bcad na yang slar 'byor pa med pas lha rnams kyang gsod do snyam du bsam pa yin no /
yadbhūmyāśrayam iti vistaraḥ sa gang la brten pa can gyi zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
paṃca bhūmayaḥ /
yāvāc caturthadhyānabhūmiṃ /
yadbhūmir āśrayo 'syeti yadbhūmyāśrayam
sa ni bsam gtan bzhi pa'i bar lnga'o /
'di la sa gang la brten pa yod pas na sa gang la brten pa can no; /
anāsravaṃ śīlam āryeṇotpāditaṃ nirodhitam 'phags pas zag pa med pa'i tshul khrims bskyed de /
'gags pas zhes bya ba la /
utpāditaṃ vartamānam adhvānaṃ gamitaṃ bskyed pa ni da ltar gyi dus su byin par byas pa'o /
nirodhitam atītam adhvānaṃ gamitam 'gags pa ni 'das pa'i dus su phyin par byas pa ste /
ekabhūmyāśrayaṃ yāvac caturbhūmyāśrayaṃ vā /
tenārūpyeṣv atītena samanvāgato bhavati
gzugs med pa dag na sa gcig la brten pa can nas sa bzhi pa la brten pa can gyi bar gyi 'das pa de dang ldan no /
paṃcabhūmyāśrayeṇa tv anāgatena /
kāmāvacarāśrayeṇa yāvac caturthadhyānāśrayeṇa ca
'dod pa la spyod pa la brten pa can nas bsam gtan bzhi pa'i bar la brten pa can gyi bar sa lnga char la brten pa can dang ni ma 'ongs pa dang ldan te /
yatropapanno yatra vā nopapannaḥ /
tadāśrayeṇa /
anyatra narakottarakurubhya iti /
tatra samādānaśīlābhāvāt
der skyes kyang rung der ma skyes kyang rung ste /
de la brten pa can dang ldan no /
dmyal ba dang byang gi sgra mi snyan bdag ma gtogs pa zhes bya ba ni de na yang dag par blangs pa'i tshul khrims med pa'i phyir ro /
anyatrobhayatheti /
anyatra kāmadhātau deveṣūttarakuruvarjyeṣu ca manuṣyeṣūbhayathā /
saṃvaranirmuktāḥ saṃvarasaṃgṛhītaś ca /
trividhaḥ saṃvaraḥ prātimokṣasaṃvaro dhyānasaṃvaro 'nāsravasaṃvaraś ca yathāsaṃbhavaṃ grahītavyaḥ /
(IV /
86) āsevitabhāvitabahulīkṛtair iti
gzhan dag na ni gnyi ga yod do zhes bya ba ni lha dang dmyal ba dang byang gi sgra mi snyan pa ma gtogs pa dag na ni sdom par ma gtogs pa dang sdom pas bsdus pa gnyi ga yod do; /
sdom pa rnam pa gsum po so sor thar pa'i sdom pa dang bsam gtan gyi sdom pa dang zag pa med pa'i sdom pa ci rigs par gzung bar bya'o /
prayogamaulapṛṣṭhāvasthāsu /
kiṃ tarhi /
tenālpāyur bhavatīti /
āyuṣo 'lpatvān niṣyandaphalam iti darśayati
kun du brten pa dang goms par byas pa dang lan mang du byas pa zhes bya ba ni sbyor ba dang dngos dang mjug gi gnas skabs dag tu'o /
bāhyā bhāvāḥ 'o na ci zhe na /
oṣadhibhūmyādayaḥ /
alpaujaso 'lpavīryaḥ /
aśanirajobahulā iti /
aśaniḥ śilāvarṣaṃ /
rajo dhūlivṛṣṭiḥ kṣāravṛṣṭir vā /
yataḥ sasyādivināśaḥ /
rajo'vakīrṇā iti dhūlir utthitā /
utkūlanikālāḥ unnatanimnāḥ
tshe thung ngur 'gyur ba zhes bya ba ni tshe thung ba nyid rgyu mthun pa'i 'bras bu yin no zhes bya bar ston to /
phyi'i dngos po rnams ni sman dang sa la sogs pa'o /
gzi mthu chung ba ni mthu chung ba'o /
ūṣarajaṃgalāḥ /
ūṣarāś ca jaṃgalāś ca te
ser ba dang char pa mang ba zhes bya ba la /
ser pa ni ser drag go /
bāhyā bhāvā ity adhikṛtāḥ char pa ni rdul 'bab pa 'am btsa' 'byung ba ste /
tā bhūmaya ihābhipretāḥ /
pratikruṣṭā vigarhitāḥ /
viṣamartupariṇāmā iti viṣama ṛtupariṇāma eṣām iti viṣamartupariṇāmāḥ [tib 81a] sasyādaya oṣadhayaḥ
gang gis na 'bru la sogs pa ma rungs par 'gyur ba'o /
rdul gyis 'khrigs par 'gyur zhes bya ba ni rdul gyis khebs par 'gyur ba'o /
mtho dman can du 'gyur ro zhes bya ba ni thag thug can du 'gyur ba'o /
yasmin ṛtau varṣitavyaṃ /
tatra na varṣati
tsha sgo can dang dgon dung ni tsha sgo can dang dgon dung ngo /
de dag kyang gang zhe na /
yasmiṃ śītena bhavitavyaṃ /
tasmin na śītaṃ /
yasminn uṣṇena bhavitavyaṃ /
tatra tan na bhavatīti yojyaṃ /
tad vipākaphalam iti sattvasaṃtāne /
idaṃ niṣyandaphalam iti bāhyaṃ (Abhidh-k-vy 419) tad vastv iti /
na tad vipākaphalaṃ /
tatra prayogeṇeti vistaraḥ /
narake prāṇātipātaprayogeṇa tīvraṃ duḥkham anubhavati /
prāṇātipātaprayogeṇa hi vadhyasya prāṇino 'tīvatīvraṃ duḥkhaṃ bhavati
phyi'i dngos po zhes bya bar skabs dang sbyar te /
de lta bu'i sar 'gyur ro snyam du bsam pa yin no /
tha chad ni smad pa yin no /
dus log pa can zhes bya ba ni 'di dag la dus log pa yod pas na dus log pa can te; 'bru la sogs pa'i sman dag yin te /
gang du char pa 'bab pa'i rgyu der ni char pa mi 'bab cing /
gang du grang ba'i rgyu der ni mi grang la /
gang du dro ba'i rgyu der ni mi dro zhes bya bar sbyar ro /
de ni rnam par smin pa'i 'bras bu yin la zhes bya ba ni sems can gyi rgyud la yod pa'o /
'di ni rgyu mthun pa'i 'bras bu yin no zhes bya ba ni phyi'i dngos po yin pas de rnam par smin pa'i 'bras bu ni ma yin no /
der ni sbyor bas yin la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni srog gcod pa'i sbyor ba ni dmyal bar sdug bsngal mi bzad pa nyams su myong bar 'gyur te /
srog gcod pa'i sbyor ba byed pa na gsad par bya ba'i srog chags shin tu sdug bsngal bar 'gyur ro /
iha maulenālpāyur bhavati 'dir ni dngos kyis tshe thung bar 'gyur te /
yathā tasya vadhyasya prāṇina āyur upadrūyata iti ji ltar gsad par bya ba'i srog chags de'i srog gcad pa ltar 'dir yang de dang 'dra ba kho na yin no /
tādṛśam evaitat /
kṣaṇiko hi maulaḥ karmapathaḥ /
tatra ca na duḥkhā vedanāstīti yuktam iha mauleneti vaktuṃ /
āha /
yadi tatra prayogeṇeha maulena
las kyi lam dngos ni skad cig ma gcig kho na yin no /
de na yang sdug bsngal gyi tshor ba med pas 'dir ni dngos kyi yin te zhes brjod par rigs so /
smras pa gal te der ni sbyor bas yin la /
kasmād evam uktaṃ /
prāṇātipātenāsevitena bhāvitena bahulīkṛtena narakeṣūpapadyate
'dir ni dngos kyis yin na ci'i phyir 'di skad du srog gcod pa kun du bsten pa dang goms par byas pa dang lan mang du byas pas dmyal bdag gi nang du skye par 'gyur ro zhes gsungs te /
prāṇātipātena mauleneti sūtrārthaṃ paśyann evaṃ pṛcchati mdo'i don ni srog gcod pa dngos kyis zhes bya ba yin no zhes bya bar mthong nas de skad du 'dri ba yin no /
saparivāragrahaṇād iti /
maula eva prāṇātipātaḥ
'khor dang bcas pa smos pa'i phyir zhes bya ba ni srog gcod pa ni dngos kho na yin no /
tasya prayogaḥ parivāraḥ de'i 'khor ni sbyor ba yin te /
tasmiṃ prayoge prāṇātipātopacāraṃ kṛtvaivam uktaṃ prāṇātipāteneti vistaraḥ sbyor ba de la srog gcod pa nye bar gdags pa mdzad nas 'di skad du /
srog gcod pas zhes bya ba rgyas par bshad pa yin no /
naitad dvayam ativartate /
vipākaphalam adhipatiphalaṃ ceti
gnyis po 'di las mi 'da'i zhes bya ba ni rnam par smin pa'i 'bras bu dang bdag po'i 'bras bu zhes bya ba ste /
svasaṃtāne vipākaphalam anyatrādhipatiphalam iti kṛtvā rang gi rgyud la yod pa ni rnam par smin pa'i 'bras bu yin la /
sādṛśyaviśeṣat tu tathoktam iti gzhan la yod pa ni bdag po'i 'bras bu yin pa'i phyir ro /
iṣṭajīvitopacchedabhogavyasanādilakṣaṇāt sādṛśyaviśeṣāt tu tathoktaṃ /
saced itthaṃtvam āgacchati manuṣyāṇāṃ sabhāgatāṃ prāṇātipātenālpāyur bhavaty adattādānena bhogavyasanī bhavatīti vistareṇa /
bhavati hy atra hetuvipākaphalayoḥ sādṛśam iti
'dra ba'i khyad par las de skad du bshad par zad do zhes bya ba ni srog yid du 'ong ba 'chad pa dang longs spyod kyis phongs pa la sogs pa'i khyad par las de skad du /
brgya la 'di lta bur mi rnams dang skal ba mnyam par 'ong na yang srog gcod pas ni tshe thung bar 'gyur la /
ma byin par len pas ni longs spyod kyis phongs par 'gyur ro zhes rgyas par bshad par zad de /
evaṃ kuśaleṣv api vaktavyaṃ 'di la ni rgyu dang 'bras bu dag 'dra ba nyid yin no /
niṣyandaphalaṃ phaladvayaṃ nātivartate /
sādṛśyaviśeṣāt tu tathoktaṃ /
saced itthaṃtvam āgacchati manuṣyāṇāṃ sabhāgatāṃ prāṇātipātaviratyā dīrghāyur bhavatīti vistareṇa /
ojo nāśitam iti /
ojo hṛdayapradeśe bhavati /
evam anyeṣām api yojyam iti
de bzhin du dge ba dag la yang rgyu mthun pa'i 'bras bu ni rnam par smin pa'i 'bras bu dang bdag po'i 'bras bu las mi 'da'i 'dra ba'i khyad par las de skad du /
brgya la 'di lta bur mi rnams dang skal ba mnyam par 'ong na yang srog gcod pa spong bas ni tshe ring por 'gyur ro zhes bshad par zad do zhes bya bar rgyas par brjod par bya'o /
adattādānaṃ hi kurvatā dravyasvāmino duḥkham utpāditaṃ /
bhogavyasanaṃ kṛtaṃ /
ojo nāśitam /
ato 'sya duḥkhanād bhogatyājanād ojonāśanāc ca trividhaṃ phalaṃ /
katham ojo nāśitaṃ
gzhan dag la yang de bzhin du sbyar bar bya'o zhes bya ba ni ma byin par len pas ni rdzas kyi bdag po sdug bsngal bskyed pa dang longs spyod kyis phongs par byas pa dang gzi byin med par byas pa yin te /
taddhetunāśanāt /
bhogavyasanena ca tasyopaghātāt /
ata evoktaṃ /
adattādānenāśanirajobahulā iti /
tena tadojasaḥ sopaghātatā bhavatīti
de'i phyir 'di sdug bsngal bar byas pa dang longs spyod bor bar byas pa dang gzi byin med par byas pa'i phyir 'bras bu rnam pa gsum du 'gyur ro /
evaṃ paradāram abhigacchatā parasya duḥkham utpāditaṃ /
sa sapatnadāratā kṛtā /
ojo nāśitaṃ /
yenaujasā tejasvīti loke nirucyate
ji ltar gzi byin med par byas she na /
de'i rgyu med par byas pas longs spyod kyis phongs par byas pas de la gnod pa'i phyir ro /
ata evoktaṃ /
kāmamithyācāreṇa rajo'vakīrṇā iti /
evam anyeṣām api yojyam
de nyid kyi phyir ma byin par len pas ni ser ba dang char pa mangs par 'gyur ro zhes bya ste /
eṣā dik /
akuśalaviparyayeṇa sarvaṃ yojayitavyam iti
des de'i gzi byin la gnod pa dang bcas par 'gyur bas so /
kathaṃ /
adattādānaviratyāsevitayā bhāvitayā bahulīkṛtayā deveṣūpapadyate /
saced itthaṃtvam āgacchati manuṣyāṇāṃ sabhāgatāṃ sa na bhogavyasanī bhavatīti
de bzhin du gzhan gyi bud med la nyal po byed pas ni gzhan sdug bsngal bskyed pa dang chung ma dgra dang bcas par byas pas ni 'jig rten na gzi byin gang gis gzi dang bcas pa'o zhes nges par brjod pa'i gzi byin med par byas pa yin te /
evaṃ kāmamithyācāraviratyāsevitayā bhāvitayeti vistareṇoktvā de nyid kyi phyir 'dod pas log par g yem pas ni rdul gyis 'khrigs par 'gyur ro zhes bshad do /
yāvan manuṣyāṇāṃ (Abhidh-k-vy 420) sabhāgatāṃ nābhyākhyānabahulo bhavatīti /
anayā diśā sarvaṃ yojayitavyaṃ /
prāṇātipātād viramatā parasya duḥkhaṃ notpāditaṃ /
na māritaḥ /
naujo nāśitam /
ity atas trividhaṃ phalaṃ /
evam adattādānāt prativiramatā nārthasvāmino duḥkham utpāditaṃ
de bzhin du gzhan dag la yang sbyar bar bya ste /
'di ni phyogs yin no /
thams cad mi dge ba las bzlog ste sbyar bar bya'o zhes bya ba ji lta zhe na /
ma byin par len pa spong pa kun du bsten pa dang goms par byas pa dag lan mang du byas pas lha dag gi nang du skye bar 'gyur ro /
na bhogavyasanaṃ kṛtaṃ /
naujo nāśitam /
ato 'sya trividhaṃ phalaṃ
brgya la 'di lta bur mi rnams dang skal ba mnyam par 'ong na yang longs spyod kyis mi phongs par 'gyur ro /
kāmamithyācārād viramatā parasya duḥkhaṃ notpāditaṃ /
na sa sapatnadāraḥ kṛtaḥ
de bzhin du 'dod pas log par g yem pa spong ba kun du brten pa dang goms par byas pa dang zhes bya ba rgyas par brjod nas /
nāpy ojo nāśitam /
ato 'sya trividhaṃ phalaṃ
mi rnams dang skal ba mnyam par 'ong na yang skur pa nyung bar 'gyur ro zhes bya ba'i bar brjod do /
evam anyatrāpi yojayitavyaṃ phyogs 'dis thams cad sbyar bar bya'o /
(IV /
87) vividhadṛṣṭineti /
kautukamaṃgalatithimuhūrtanakṣatrādidṛṣṭinā /
pareṣv āyattavṛttineti /
kāyasthitihetavaś cīvarapiṇḍapātāśayanāsanādayo bhikṣoḥ parapratibhaddhāḥ /
piṇḍapātaṃ niśrityeti vacanāt /
tasya paradhīnavṛtter /
bhikṣor mithyājīvā bhaveyuḥ kuhanā /
lapanā /
naimittikatā /
naiṣpeṣitā /
lābhena lābhaniścikīrṣā ca /
te /
duḥśodhā bhavaṃti ājīvayogā iti
lta ba sna tshogs pa'i zhes bya ba ni ngo mtshar dang bkra shis dang tshes grangs dang yud tsam dang rgyu skar la sogs pa'i lta ba can gyi'o /
gzhan la 'tsho ba rag lus pa'i zhes bya ba ni bsod snyoms la brten nas zhes 'byung ba'i phyir te /
gzhan la 'tsho ba rag las pa'i dge slong de'i 'tsho ba ni tshul 'chos pa dang kha gsag dang gzhogs slong dang thob kyis 'jal ba dang rnyed pas rnyed par byed 'dod pas log par 'gyur te /
śīlaskaṃdhikāyām iti /
śīlaskaṃdhikā nāma nipātaḥ
'tsho ba'i tshul de dag ni spyad dka' ba yin no /
tatroktaṃ /
yathā tridaṇḍinn eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya vividhadarśanasamāraṃbhānuyogam anuyuktā viharaṃti /
tadyathā /
hastiyuddhe /
'śvayuddhe /
rathayuddhe /
pattiyuddhe /
yaṣṭiyuddhe /
muṣṭiyuddhe /
sārasayuddhe /
vṛṣabhayuddhe /
mahiṣayuddhe /
ajayuddhe /
meṣayuddhe /
kukkuṭayuddhe /
vartakayuddhe /
lābakayuddhe /
strīyuddhe /
puruṣayuddhe /
kumārayuddhe /
kumārikāyuddhe /
iṭgālavaśe /
utsatikāyāṃ /
dhvajāgre /
balāgre /
senāvyūhe /
anīkasaṃkarśaṇe /
mahāsamājaṃ vā pratyanubhavanty eke /
ity apy evaṃrūpāc chramaṇo vividhadarśanasamāraṃbhānuyogāt prativirato bhavati /
yathāpi tatra tridaṇḍinn eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya vividhaśabdaśravaṇasamāraṃbhānuyogayuktā viharaṃti /
tadyathā /
hastiśabde /
aśvaśabde /
rathaśabde /
pattiśabde /
śaṃkhaśabde /
bherīśabde /
āḍaṃbaraśabde /
nṛttaśabde /
gītaśabde
tshul khrims kyi phung po'i mdo las zhes bya ba ni tshul khrims kyi phung po zhes bya ba'i le'u ste /
de las dbyu gu gsum pa de la 'di lta ste /
dge sbyong ngam /
bram ze kha cig dad pas byin pa yongs su longs spyad nas ltad mo sna tshogs 'di lta ste /
glang po 'thab pa dang rta 'thab pa dang shing rta 'thab pa dang rkang thang 'thab pa dang dbyug pas 'thab pa dang khu tshur gyis 'thab pa dang stobs 'gyed pa dang khyu mchog 'thab pa dang ma he 'thab pa dang ra 'thab pa dang lug 'thab pa dang khyim bya 'thab pa dang bye'u bar ta ka 'thab pa dang phag 'thab pa dang bud med 'thab pa dang skyes pa 'thab pa dang gzhon nu 'thab pa dang gzhon nu ma 'thab pa dang dgra nang nas 'thab pa dang par [?] stobs byed pa dang rgyal mtshan gyi rtse mo dang dpung dang dmag gi tshogs dang dmag byin po ston pa la lta bar rtsom pa'i brtson pa dang ldan par gnas pa 'am /
'dus pa chen po nyams su myong bar byed de /
dge slong ni de lta bu'i ltad mo sna tshogs lta bar rtsom par brtson pa spong pa yin no /
dbyu gu gsum pa de la 'di lta ste /
dge sbyong ngam bram ze kha cig dad pas byin pa yongs su longs spyad nas /
sgra sna tshogs 'di lta ste /
glang po che'i sgra dang shing rta'i sgra dang rkang thang gi sgra dang dung gi sgra dang rnga bo che'i sgra dang rnga aa ram bha ra'i sgra dang gar gyi sgra dang glu'i sgra dang se gol gyi sgra dang lag pa'i sgra dang rdza ma'i sgra mnyan par rtsom pa la brtson pa dang ldan par gnas shing /
kha cig ni snyan dngags yi ge sna tshogs pa dang 'jig rten rgya phan pa dang ldan pa'i tshig dang yi ge sna tshogs bsnyad par nyan par 'dod de /
śayyāśabde /
acchaṭāśabde /
pāṇisvare (Abhidh-k-vy 421) /
kuṃbhatūṇīre kacite
dge sbyong gi sgra sna tshogs pa de lta bu mnyan par rtsom pa'i brtson pa spong ba yin no zhes bya ba de lta bu la sogs pa bshad pa yin no /
citrākṣare /
citrapadavyaṃjane /
lokāyatapratisaṃyukte /
ākhyāyikā vā śrotum icchanty eke
log pa'i yul la yongs su longs spyod pa'i phyir ro zhes bya ba ni yang dag pa ma yin pa'i yul la yongs su longs spyod pa'i phyir ro /
ity apy evaṃrūpāc chramaṇo vividhaśabdaśravaṇasamāraṃbhānuyogāt prativirato bhavatīty evamādi gong du 'bras bu lnga bshad pa gang dag yin pa zhes bya ba ni bdag po'i 'bras bu dang skyas bu byed pa'i 'bras bu dang rgyu mthun pa'i 'bras bu dang rnam par smin pa'i 'bras bu dang bral ba'i 'bras bu'o /
mithyāviṣayaparibhogād asamyagviṣayaparibhogāt /
(IV /
88, 89) yāni pūrvaṃ paṃca phalāny uktānīti /
adhipatiphalaṃ /
puruṣakāraphalaṃ /
niṣyandaphalaṃ /
vipākaphalaṃ /
visaṃyogaphalaṃ ca /
prahāṇārthaṃ mārga iti /
bhāvasādhanaṃ /
prahāṇāya mārgaḥ /
prahāṇamārga iti /
prahīyate 'neneti karaṇasādhanaṃ /
prahāṇo mārga iti ca vigrahaḥ /
samādhijā uttare sadṛśā dharmā iti
spong ba'i phyir lam yin pa zhes bya ba ni ngo bor bsgrub pa yin te /
spong ba'i ched kyi lam ni spong ba'i lam zhes bya'o /
'dis nyon mongs pa spong bar byed pas zhes bya ba ni byed par bsgrub pa yin te /
spong ba yang yin la lam zhes bya ba yang yin pas zhes bya bar tshig rnam par sbyar ro /
ting nge 'dzin las skyes pa'i chos 'dra ba phyi ma rnams so zhes bya ba la; ting nge 'dzin las skyes pa zhes bya ba smos pa ni mnyam par gzhag pa ma yin pa bsal ba'i phyir ro /
samādhijagrahaṇam asamādhijanirāsārtham /
sadṛśagrahaṇam anāsravāvyākṛtanirāsārthaṃ /
sahabhuva iti /
saṃprayuktāś ca tatra vedanādayaḥ /
viprayuktāś ca jātyādayaḥ
'dra ba smos pa ni zag pa med pa dang lung du ma bstan pa bsal ba'i phyir ro /
lhan cig 'byung ba zhes bya ba ni de la yod pa mtshungs par ldan pa tshor ba la sogs pa dang ldan pa ma yin pa skye ba la sogs pa'o /
yac cānāgataṃ bhāvyata iti /
anāgato dharmas tadbalena prāpyata iti /
tasya tat puruṣakāraphalam ata eva tac ca prahāṇaṃ puruṣakāraphalaṃ vyavasthāpyate
gang yang ma 'ongs pa thob pa zhes bya ba ni de'i stobs kyis chos ma 'ongs pa 'thob pa gang yin pa de yang skyes bu byed pa'i 'bras bu yin no /
de nyid kyi phyir spangs pa de yang skyes bu byed pa'i 'bras bur rnam par gzhag gi /
na kevalaṃ visaṃyogaphalam iti /
pūrvotpannavarjyā iti pūrvotpannaṃ phalaṃ na yujyata iti kṛtvā
bral ba'i 'bras bu 'ba' zhig tu ni ma yin no /
sngar byung ba rnams ma gtogs zhes bya ba ni sngar byung ba ni 'bras bur mi rung ba'i phyir te /
tathā hy uktaṃ /
apūrvaḥ saṃskṛtasyaiva saṃskṛto 'dhipateḥ phalam iti /
vipākaphalaṃ hitveti
'di ltar /
sngar byung ma yin 'dus byas ni /
'dus byas kho na'i bdag po'i 'bras /
zhes 'byung bas so /
anāsravasyāvipākatvāt /
tasya hi niṣyandaphalaṃ samādhijā uttare sadṛśā dharmāḥ /
visaṃyogaphalaṃ visaṃyoga eva yat tat prahāṇaṃ
rnam par smin pa'i 'bras bu ma gtogs so zhes bya ba ni zag pa med pa la rnam par smin pa med pa'i phyir ro /
de'i rgyu mthun pa'i 'bras bu ni ting nge 'dzin las skyes pa'i chos 'dra ba phyi ma rnams so /
bral ba'i 'bras bu ni bral ba kho na yin te /
spangs pa gang yin pa de yin no /
puruṣakāraphalaṃ tadākṛṣṭā dharmāḥ /
tadyathā vimuktimārgaḥ
skyes bu byed pa'i 'bras bu ni das drangs pa'i chos 'di lta ste /
sahabhuvaḥ /
yac cānāgataṃ bhāvyate /
tac ca prahāṇaṃ
rnam par grol ba'i lam dang de dang lhan cig 'byung ba dang gang yang ma 'ongs pa 'thob pa dang spangs pa de yang yin no /
adhipatiphalaṃ svabhāvād anye sarve saṃskrtāḥ pūrvotpannavarjyāḥ bdag po'i 'bras bu ni sngar 'byung ba ma gtogs par rang gi ngo bo las gzhan pa'i 'du byed thams cad do /
yac chubhāśubham iti dge dang mi dge gang yin pa'ang /
prahāṇamārgād yad anyasāsravaṃ karma samāhitam asamāhitaṃ ca /
tad api caturbhiḥ phalaiḥ saphalaṃ visaṃyogaphalaṃ hitvā /
aprahāṇamārgatvād asya visaṃyogaphalaṃ nāsti
zhes bya ba'i spong ba'i lam las gzhan pa zag pa dang bcas pa'i las mnyam par bzhag pa dang mnyam par ma bzhag pa gang yin pa de yang bral ba'i 'bras bu ma gtogs pa 'bras bu bzhis 'bras bu dang bcas pa yin te /
spong ba'i lam ma yin pa'i phyir bral ba'i 'bras bu ni med do /
tasya hi vipākaphalaṃ svabhūmāv iṣṭo 'niṣṭo vā vipākaḥ de'i rnam par smin pa'i 'bras bu ni rang gi sar gtogs pa'i rnam par smin pa yid du 'ong ba 'am /
niṣyandaphalaṃ uttare sadṛśā dharmāḥ /
puruṣakāraphalaṃ tadākṛṣṭā dharmāḥ sahabhuvo 'naṃtarabhuvo vā
yid du mi 'ong ba yin no /
rgyu mthun pa'i 'bras bu ni ting nge 'dzin las skyes pa'i chos 'dra ba phyi ma rnams so /
skyes bu byed pa'i 'bras bu ni des drangs pa'i chos lhan cig 'byung ba 'am /
mjug thogs su 'byung ba rnams so /
adhipatiphalaṃ śeṣaṃ pūrvavat lhag ma bdag po'i 'bras bu ni snga ma bzhin no /
anāsravaṃ punaḥ śeṣam iti /
śeṣagrahaṇaṃ prahāṇamārganirāsārthaṃ /
tat punaḥ kathaṃ
zag pa med pa lhag ma dang /
zhes bya ba la /
lhag ma zhes smos pa ni spong ba'i lam bsal ba'i phyir ro /
śeṣaṃ prayogavimuktiviśeṣamārgeṣu /
tasyāprahāṇamārgatvād visaṃyogaphalaṃ nāsti /
(Abhidh-k-vy 422) anāsravatvāc ca na vipākaphalaṃ /
śeṣaṃ pūrvavat /
avyākṛtaṃ ca yan nivṛtāvyākṛtam anivṛtāvyākṛtaṃ ca
de yang sbyor ba dang rnam par grol ba dang khyad par gyi lam dag la yod pa gang yin pa ste /
de ni spong ba'i lam ma yin pa'i phyir bral ba'i 'bras bu yang med la /
zag pa med pa yin pa'i phyir rnam par smin pa'i 'bras bu yang med do /
lhag ma ni snga ma bzhin du yod do /
lung du ma bstan pa'i las gang yin pa ste /
bsgribs la lung du ma bstan pa dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa de yang gsum gyis 'bras bu dang bcas pa yin te /
tad api tribhiḥ saphalaṃ /
saprahāṇamārgatvān na tasya visaṃyogaphalam
spong ba'i lam ma yin pa'i phyir de la bral ba'i 'bras bu yang med la /
avyākṛtatvāc ca na vipākaphalaṃ /
śeṣaṃ pūrvavad evāsti
lung du ma bstan pa yin pa'i phyir rnam par smin pa'i 'bras bu yang med do /
lhag ma ni snga ma bzhin du yod pa kho na'o /
(IV /
90) catvāri dve tathā trīṇi kuśalasyeti
dge ba'i dge ba la sogs pa ni /
bzhi dang gnyis dang de bzhin gsum /
yathākramam etat /
kathaṃ /
kuśalasya kuśalā dharmāś catvāri phalāni
zhes bya ba 'di ni go rims ji lta ba bzhin te /
ji lta zhe na /
dge ba'i 'bras bu chos dge ba ni bzhi'o /
tasyaivākuśalā dve phale de nyid kyi 'bras bu mi dge ba ni gnyis so /
tasyaivāvyākṛtās trīṇi phalānīti de nyid kyi 'bras bu lung du ma bstan pa ni gsum mo zhes bya ba yin no /
vipākaphalaṃ hitveti /
vipākasyāvyākṛtvāt /
akuśalā dve iti
rnam par smin pa'i 'bras bu ma gtogs so zhes bya ba ni rnam par smin pa ni lung du ma bstan pa yin pa'i phyir ro /
purūṣakārādhipatiphale /
na niṣyandaphalaṃ /
yasmāt kuśalā dharmā akuśalānāṃ na sabhāgahetur iti /
na vipākaphalaṃ /
avyākṛtatvād vipākasya /
yasmāc cākuśalā vipākaṃ prati vyākriyaṃte
mi dge ba gnyis te zhes bya ba ni skyes bu byed pa dang bdag po'i 'bras bu dag go /
rgyu mthun pa'i 'bras bu ni med de /
'di ltar dge ba rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu ni chos dge ba rnams yin pas so /
rnam par smin pa'i 'bras bu yang med de /
'di ltar rnam par smin pa ni lung du ma bstan pa yin pa'i phyir la /
mi dge ba dag ni rnam par smin pa'i phyir lung du ma bstan pa yin pas so /
na visaṃyogaphalaṃ /
akuśalatvāt /
pāriśeṣyāt puruṣakārādhipatiphale eva
bral ba'i 'bras bu yang med de /
mi dge ba yin pa'i phyir ro /
shugs kyis na skyes bu byed pa dang bdag po'i 'bras bu dag yin te /
te ca pūrvavad vyākhyātavye de dag ni snga ma bzhin du bshad par bya'o /
avyākṛtāś catvārīti /
katham akuśalasyāvyākṛtā dharmā niṣyandaphalaṃ
lung du ma bstan pa ni bzhi ste zhes bya ba ji ltar mi dge ba'i rgyu mthun pa'i 'bras bu lung du ma bstan pa'i chos dag yin zhe na /
kathaṃ ca na bhavitavyaṃ ji ltar yin par mi 'gyur /
visadṛśatvāt /
visadṛśā hy akuśālayākṛtā dharmāḥ /
savipākāvipākatvāt /
naiṣa doṣaḥ /
akūśalanivṛtāvyākṛtānāṃ hi dharmāṇāṃ kliṣṭasāmānyenāsti sādṛśyaṃ /
tasmād akuśalānāṃ nivṛtāvyākṛtāḥ nivṛtāvyākṛtānāṃ cākuśalāḥ niṣyandaphalaṃ yujyaṃte
mi 'dra ba'i phyir te /
rnam par smin pa dang bcas pa dang rnam par smin pa med pa yin pa'i phyir te /
mi dge ba ni lung du ma bstan pa'i chos dag dang mi 'dra'o zhe na de ni nyes pa med de /
mi dge ba dang lung du ma bstan pa'i chos rnams ni nyon mongs pa can du 'dra ba nyid kyis 'dra ba yod do /
de lta bas na bsgribs la lung du ma bstan pa rnams kyang mi dge ba dag gi rgyu mthun pa'i 'bras bur rung la /
mi dge ba rnams kyang bsgribs la lung du ma bstan pa dag gi rgyu mthun pa'i 'bras bur rung ngo /
de'i phyir /
tenāha /
avyākṛte hīti vistaraḥ
lung du ma bstan pa zhes bya ba rgyas par smos te /
akuśalānāṃ sarvatragāṇāṃ duḥkhasamudayadarśanaprahātavyānāṃ /
duḥkhadarśanaheyānāṃ ca rāgādīnāṃ /
satkāyāntagrāhadṛṣṭī niṣyandaphalaṃ /
sabhāgasarvatragayor niṣyandaphalam iti
'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba dag ni mi dge ba kun du 'gro ba sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba rnams dang sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba 'dod chags la sogs pa'i rgyu mthun pa'i 'bras bu yin te /
skal mnyam kun du 'gro ba yi /
'bras bu rgyu mthun zhes 'byung ba'i phyir ro /
akuśalā hīti vistaraḥ /
akuśalā duḥkhādidarśanaheyāḥ paṃcanaikāyikāḥ /
avyākṛtayoḥ satkāyāṃtagrāhadṛṣṭyoḥ niṣyandaphalaṃ
mi dge ba rnams ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
sdug bsngal la sogs pa mthong bas spang bar bya ba'i mi dge ba ris lnga pa rnams ni lung du ma bstan pa'i 'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba gnyis kyi 'bras bu yin no /
etāny eva trīṇi vipākavisaṃyogaphale hitvā de dag kho na yin no zhes bya ba ni rnam par smin pa dang bral ba'i 'bras bu ma gtogs pa gsum mo /
(IV /
91) atītasya karmaṇas triyadhvikā atītānāgatapratyutpannā dharmāḥ
'das pa'i las kyi 'bras bu dus gsum pa 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba'i chos ni bzhi'o /
pratyekaṃ catvāri phalāni /
visaṃyogaphalaṃ hitvā /
tasyānadhvapatitavāt /
kathaṃ kṛtvā /
atītasya karmaṇaḥ paścād atītas tadvipāko vipākaphalaṃ
bral ba'i 'bras bu ni ma gtogs so zhes bya ba ni de ni khams su ma gtogs pa'i phyir ro /
ji ltar byas pas she na /
'das pa'i las kyi rnam par smin pa'i 'bras bu ni de'i rnam par smin pa 'das pa phyi ma yin no /
tadākṛṣṭāḥ /
sahajātītāḥ paścādanaṃtarātītā vā puruṣakāraphalaṃ
skyes bu byed pa'i 'bras bu ni des drangs pa 'das pa lhan cig skyes pa 'am /
phyis mjug thogs su 'das pa yin no /
svabhāvavarjyāḥ tena sahotpannāḥ paścādutpannāś cātītāḥ adhipatiphalaṃ bdag po'i 'bras bu ni 'das pa de dang lhan cig 'byung ba rang gi ngo bo ma gtogs pa rnams dang phyis 'byung ba'i chos rnams yin no /
paścādutpannātītāḥ sadṛśā dharmā niṣyandaphalaṃ rgyu mthun pa'i 'bras bu ni phyis 'byung ba'i chos 'dra ba rnams yin no /
atītasyānāgatas tadvipāko vipākaphalaṃ 'das pa'i rnam par smin pa'i 'bras bu ma 'ongs pa ni de'i rnam par smin pa yin no /
yadbalena prāpyate 'nāgato dharmaḥ /
tat puruṣakāraphalaṃ /
adhipatiphalaṃ yad anāgataṃ
skyes bu byed pa'i 'bras bu ni gang gi stobs kyis chos ma 'ongs pa 'thob pa de yin no /
bdag po'i 'bras bu ni de'i 'bras bu ma 'ongs pa gang yin pa'o /
tasya phalaṃ /
niṣyandaphalaṃ tatsadṛśam anāgataṃ
rgyu mthun pa'i 'bras bu ni de dang 'dra ba ma 'ongs pa yin no /
evaṃ pratyutpannā api tasyātītasya catvāri phalāni yojyāni /
nadhyamasyāpy anāgatā iti /
pratyutpannasyāpy anāgatā dharmāś catvāri phalāni
da ltar byung ba dag kyang de dang 'dra ste /
'das pa de'i 'bras bu bzhi sbyar bar bya'o /
bar ma yi ni ma 'ongs pa'ang /
zhes bya ba ni da ltar byung ba'i 'bras bu chos ma 'ongs pa yang bzhi'o /
etāny eva visaṃyogaphalaṃ hitvety arthaḥ de dag nyid do zhes bya ba ni bral ba'i 'bras bu ma gtogs pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
tāny apy evam eva yojyāni /
pratyutpannā dharmāḥ pratyutpannasya dve puruṣakārādhipatiphale iti /
tasya hi sahotpannaṃ tadbalāj (Abhidh-k-vy 423) jātam iti puruṣakāraphalam adhipatiphalaṃ ca bhavaty eva
de dag kyang de kho na bzhin du sbyar bar bya'o /
da ltar byung ba'i 'bras bu de ltar byung ba'i chos ni gnyis te zhes bya ba ni de dang lhan cig byung ba ni de'i stobs las skyes pa yin pas skyes bu byed pa'i 'bras bu dang bdag po'i 'bras bu kho na yin gyi /
avisaṃyogasvabhāvān na visaṃyogaphalaṃ bral ba'i rang bzhin ma yin pa'i phyir bral ba'i 'bras bu yang med cing /
pūrvottaratābhāvān na niṣyandaphalaṃ snga phyi nyid med pa'i phyir rgyu mthun pa'i 'bras bu yang med la /
pravāhāpekṣatvād vipākasya na vartamānaṃ vartamānasya vipākaphalaṃ rnam par smin pa ni rgyu la ltos pa'i phyir da ltar gyi rnam par smin pa'i 'bras bu da ltar byung ba yang med do /
niṣyandavisaṃyogaphale hitveti /
anāgato 'nāgatasya na niṣyandaphalaṃ
rgyu mthun pa dang bral ba'i 'bras bu dag ma gtogs so zhes bya ba ni ma 'ongs pa'i rgyu mthun pa'i 'bras bu ma 'ongs pa ni med de /
yasmāt sabhāgasarvatragahetū nānāgatau bhavataḥ 'di ltar ma 'ongs pa'i skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba'i rgyu dag med de /
tasya viprakīrṇatvāt /
sādṛśyena cāsyedaṃ phalam iti paricchettum aśakyatvāt
de na 'tshol bar 'dug pa'i phyir dang 'dra ba nyid kyi phyir 'di'i 'bras bu 'di'o zhes yongs su gcad par mi nus pa'i phyir ro /
na visaṃyogaphalaṃ /
yasmād anāgato visaṃyogo na bhavati /
vipākaphalaṃ tu bhaved anāgatasya hy akuśalasya kuśalasāsravasya vānāgataṃ paścādutpatsyamānaṃ ca vipākaphalaṃ
bral ba'i 'bras bu yang med de /
'di ltar bral ba ni ma 'ongs pa yang ma yin no /
rnam par smin pa'i 'bras bur ni 'byung ste /
mi dge ba'am dge ba zag pa dang bcas pa ma 'ongs pa'i rnam par smin pa'i 'bras bu ma 'ongs pa ni phyis skye bar 'gyur ba yin no /
puruṣakāraphalaṃ /
sahajam anāgatam anaṃtarabhāvi cānāgataṃ
skyes bu byed pa'i 'bras bu ni ma 'ongs pa lhan cig skyes pa dang ma 'ongs pa mjug thogs su 'byung ba yin no /
adhipatiphalaṃ tu sugamam iti na punar ucyate bdag po'i 'bras bu ni rtogs par sla bas yang mi brjod do /
(IV /
92ab) svabhūmikā dharmā na visaṃyogaphalaṃ
bral ba ni sa'i rang bzhin ma yin pa'i phyir bral ba'i 'bras bu rang gi sa pa'i chos ni med do /
visaṃyogasyābhūmisvabhāvatvāt /
anāsravāś cet trīṇi phalānīti
gal te gzhan gyi sa pa'i chos zag pa med pa zhig yin na ni 'bras bu gsum ste zhes bya ba ni grub pa'i mtha' las /
niṣyandaphalasya tṛtīyasya saṃbhavāt /
anyonyaṃ navabhūmis tu mārga iti hi siddhāṃtaḥ
sa dgu'i lam ni phan tshun du /
zhes 'byung bas gsum pa rgyu mthun pa'i 'bras bu srid pa'i phyir ro /
(IV /
92cd, 93ab) śaikṣasya karmaṇaḥ śaikṣā dharmās trīṇīti /
yasmād vipākaphalaṃ na śaikṣaṃ /
visaṃyogaś cāpi na śaikṣaḥ
slob pa ni las kyi 'bras bu slob pa'i chos gsum ste /
'di ltar rnam par smin pa yang slob pa ma yin pa la /
bral ba yang slob pa ma yin pas so /
naivaśaikṣanāśaikṣā api trīṇi /
na vipākaphalam asyāsti /
śaikṣasyāvipākatvāt /
na niṣyandaphalaṃ /
naivaśaikṣanāśaikṣasya śaikṣeṇāsadṛśatvāt /
visaṃyogaphalaṃ tu bhavati
slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa yang gsum ste zhes bya ba ni slob pa la rnam par smin pa med pa'i phyir rnam par smin pa'i 'bras bu yang med la /
slob pa ni slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa dang mi 'dra ba'i phyir rgyu mthun pa'i 'bras bu yang med do /
bral ba'i 'bras bu ni 'gyur te /
visaṃyogasya naivaśaikṣanāśaikṣasvabhāvatvāt /
puruṣakāraphalam api bhavati
bral ba ni slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa'i rang bzhin yin pa'i phyir ro /
skyes bu byed pa'i 'bras bu yang yod de /
slob pas slob pa yang ma yin /
śaikṣeṇa naivaśaikṣanāśaikṣākṛṣṭisaṃbhavāt /
adhipatiphalaṃ cāsty eva /
iti trīṇi saṃbhavaṃti
mi slob pa yang ma yin pa 'thob par srid pa'i phyir ro /
bdag po'i 'bras bu yang yod pa de kho na yin te /
de ltar na gsum srid do /
aśaikṣasya tv iti vistaraḥ mi slob las kyi 'bras bu ni /
aśaikṣasya śaikṣā dharmā ekam adhipatiphalaṃ zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mi slob pa'i las kyi 'bras bu slob pa'i chos ni gcig ste /
na niṣyandaphalaṃ /
nyūnatvāt /
samaviśiṣṭayor iti vacanāt
bdag po'i 'bras bu'o /
dman pa yin pa'i phyir rgyu mthun pa'i 'bras bu ni med de /
mnyam dang khyad par can gyi yin /
na puruṣakāraphalaṃ zhes 'byung ba'i phyir ro /
sahānaṃtarotpādābhāvāt /
na hy aśaikṣānaṃtaraṃ śaikṣam utpadyate /
ca naivaśaikṣanāśaikṣasvabhāvam iti /
na cāśaikṣasya vipāko bhavatīty ato na vipākaphalaṃ /
aśaikṣās trīṇīti /
puruṣakārādhipatiniṣyandaphalāni /
na vipākavisaṃyogaphale /
tayor naiva śaikṣanāśaikṣasvabhāvatvāt /
yac cāśaikṣasvabhāvaṃ /
tad iha ciṃtyate /
naivaśaikṣanāśaikṣā dve puruṣakārādhipatiphale iti
lhan cig dang mjug thogs su skye ba med pa'i phyir skyes bu byed pa'i 'bras bu yang med do /
mi slob pa'i mjug thogs su slob pa ni mi 'byung ste /
yongs su nyams pa'i tshe na yang nyon mongs pa kun du 'byung bas bar du chod pa'i phyir ro /
rnam par smin pa'i 'bras bu dang bral ba'i 'bras bu yang slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa'i phyir la /
mi slob pa la yang rnam par smin pa med pas de'i phyir rnam par smin pa'i 'bras bu yang med do /
mi slob pa ni gsum ste zhes bya ba ni skyes bu byed pa dang bdag po dang rgyu mthun pa'i 'bras bu rnams so /
rnam par smin pa'i 'bras bu dang bral ba dag ni med de /
de gnyis ni slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa'i rang bzhin yin pa'i phyir la /
'dir ni mi slob pa'i ngo bo nyid gang yin pa de bsam par bya ba yin pas so /
slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa ni gnyis te /
puruṣakāraphalaṃ /
tadyathā /
tadākṛṣṭā aṇaṃtarabhāvino dharmāḥ /
adhipatiphalaṃ /
pūrvavat /
yathoktakāraṇatvān na phalatrayaṃ
skyes bu byed pa dang bdag po'i 'bras bu dag go zhes bya ba la; skyes bu byed pa'i 'bras bu ni 'di lta ste /
des drangs pa'i chos mjug thogs su 'byung ba rnams yin no /
bdag po'i 'bras bu ni snga ma bzhin no /
ji skad bshad pa'i gtan tshigs kyis na 'bras bu gsum ni med do /
aśaikṣā apy evam ity /
dve puruṣakārādhipatiphale (Abhidh-k-vy 424) ity arthaḥ
mi slob pa yang de dang 'dra'o zhes bya ba ni gnyis te /
skyes bu byed pa dang bdag po'i 'bras bu dag go zhes bya ba'i tha tshig go /
(IV /
93cd, 94) tadādaya iti /
darśanaheyādayaḥ /
ta iti /
darśanaheyādayaḥ /
bhāvanāheyā dve iti
de la sogs pa zhes bya ba ni mthong bas spang bar bya ba la sogs pa'o /
de dag ces bya ba ni mthong bas spang bar bya ba la sogs pa'o /
bsgom pas spang bar bya ba ni gnyis te zhes bya ba la /
anāsravamārgavyutthāne bhāvanāheyāḥ kuśalāḥ puruṣakāraphalaṃ skyes bu byed pa'i 'bras bu ni zag pa med pa'i lam las langs pa'i tshe dge ba bsgom pas spang bar bya ba rnams yin no /
ādyaṃtavad iti vistaraḥ /
ādyaṃtayor ivādyaṃtavat /
madhye 'pi jñāpanārthaṃ punar yathākramagrahaṇaṃ
thog ma dang tha ma bzhin zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni thog ma dang tha ma dag lta bur te /
yang go rims bzhin zhes smos pa ni dbus su yang thog ma dang tha ma bzhin shes par bya ba'i phyir ro /
katham /
ādau yathākramārtho 'nukramaśabdaḥ prayuktaḥ /
aśubhasya śubhādyā dve trīṇi catvāry anukramam iti vacanāt /
aṃte 'pi prayuktaḥ
ji lta zhe na /
thog mar ni go rims bzhin gyi don rim pa bzhin zhes bya ba'i sgrar sbyar ba yin te /
mi dge'i dge sogs gnyis dang ni /
gsum dang bzhi ste go rims bzhin /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
tha mar yang /
apraheyasya te tv ekaṃ dve catvāri yathākramam iti spang bya min pa'i de dag gcig /
gnyis dang bzhi ste go rims bzhin /
zhes sbyar ba yin te /
yathaivam ādyaṃtayor yathākramārtha uktaḥ /
tathā madhye 'pi avagaṃtavyaḥ /
eṣa hi peyāladharma iti /
eṣo 'bhisaṃkṣepanyāyaḥ /
anyathā hy /
avyākṛtasya dve tṛīṇi caite śubhādaya ity evamādiṣu yathākramam iti sarvatra vaktavyaṃ
ji ltar de ltar thog ma dang tha ma dag tu go rims bzhin gyi don bshad pa ltar dbus su yang de dang 'dra bar khong du chud par bya'o /
de ni mthun par sbyar ba'i chos yin no zhes bya ba de ni mdor bsdu ba'i tshul yin no /
de lta ma yin na /
lung bstan min gyi dge la sogs /
de dag gnyis dang gsum dang gsum /
zhes bya ba de lta bu la sogs pa thams cad go rims bzhin no zhes bya ba brjod dgos so /
(IV /
95) ayoniśomanaskārasaṃbhūtatvād iti /
ayonyā anyāyena kleśayogena /
yaḥ pravṛtto manaskāraḥ
tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa las byung ba nyid kyi phyir ro zhes bya ba ni yid la byed pa gang zhig tshul bzhin ma yin zhing rigs pa ma yin la /
nyon mongs pa dang ldan par zhugs pa gang yin pa de de las byung ba'o /
tatra saṃbhūtaḥ /
tadbhāvaḥ /
tasmād iti /
yena yathā gaṃtavyaṃ
de'i ngo bo nyid de de'i phyir ro /
gang gis ji ltar 'gro bar bya ba ste /
yena pudgalena yathā gaṃtavyaṃ /
tathā na gacchatīty asyāyogavihitaṃ karma /
vidhibhraṣṭam apīti /
apiśabdena kliṣṭaṃ cāpīti gṛhyate
gang zag gang zhig gis ji ltar 'gro bar bya ba de ltar mi 'gro bas 'di'i las ni rigs pa ma yin pas skyes pa yin no /
cho ga nyams pa yang yin no zhes bya ba la /
yang zhes bya ba'i sgras ni nyon mongs pa can yang yin no zhes bya bar bsdu ba yin no /
tadubhābhyām anyan nobhayatheti /
na yogavihitaḥ /
nāyogavihitaḥ /
kiṃ ca tadanyad avyākṛtaṃ karma vidhibhraṣṭavidhibhraṣṭābhyām anyad avyākṛtam iti
de gnyis las gzhan pa ni gnyi ga ma yin pa'o zhes bya ba ni rigs pas bskyed pa yang ma yin la /
rigs pa ma yin pas bskyed pa yang ma yin pa'o /
gzhan de yang gang zhig yin zhe na /
lung du ma bstan pa'i las dang cho ga nyams pa dang cho ga nyams pa ma yin pa dag las gzhan pa'i lung du ma bstan pa'o /
(IV /
96ab) janmeti nikāyasabhāgasyākhyeti /
cittaviprayuktasya saṃskārasya /
na tu jāter ity abhiprāyaḥ /
yat tarhīti /
yady ekam eva karmaikam eva janmākṣipati /
yat sthaviraniruddhenoktaṃ so 'haṃ tasyeti vistareṇa
skye ba zhes bya ba ni ris mthun pa la bya ste zhes bya ba ni sems dang ldan pa ma yin pa'i 'du byed yin gyi /
mtshan nyid kyi skye ba ni ma yin no snyam du bsam pa yin no /
'o na gnas brtan ma 'gags pas zhes bya ba la /
tshig gi don ni gal te las gcig kho nas skye ba gcig kho na 'phen na gnas brtan ma 'gags pas bdag ni bsod snyoms gcig po de'i zhes bya ba rgyas par smras pa gang yin pa de ji ltar mi 'gal zhes bya ba yin te /
tat kathaṃ na virudhyata iti vākyārthaḥ /
tena janmāntare tagaraśikhine pratyekabuddhāya piṇḍapāto dattaḥ /
tenaivam uktaṃ /
so 'haṃ tasyeti vistareṇa
des ni tshe rabs gzhan na rang sangs rgyas spyi gtsug me tog ta ga ra lta bu la bsod snyoms phul te /
des na 'di skad du bdag ni bsod snyoms gcig po de'i zhes bya ba rgyas par smras so /
nirvartyeti /
viṭhapitvety arthaḥ /
tulye 'pi mānuṣye kaścit sakalendriyo bhavati kaścid vikalendriyaḥ
bsgyur te zhes bya ba ni bsgrubs te zhes bya ba'i tha tshig go /
mir 'dra ba la la la ni dbang po tshang ba yin la /
paripūrakasya karmaṇo bhedāt tad anupapanmam /
(Abhidh-k-vy 425) ākṣepakarmaphalatvāc cakṣurādīnāṃ
la la ni dbang po ma tshang ba rdzogs par byed pa'i las tha dad pa las gyur to zhes bya bar mi 'thad do /
dbang po drug 'phen par byed pas mig la sogs pa ni 'phen par byed pa'i las kyi 'bras bu yin pa'i phyir ro /
ṣaḍāyatanaṃ hy ākṣipyata iti /
varṇādayas tu paripūrakasya karmaṇaḥ phalam iti
kha dog la sogs pa ni rdzogs par byed pa'i las kyi 'bras bu yin pas /
mir 'dra ba la la la ni kha dog bzang la /
yuktaṃ vaktuṃ /
tulye 'pi mānuṣye kaścid varṇavān kaścin neti /
tadutpattivirodhipratyayaparihāre paripūrakakarmasāmarthyān na virodhaḥ
la la ni ma yin no zhes brjod par ni mi rigs so zhe na /
de dag 'byung ba dang 'gal ba'i rkyen spang bar bya ba la rdzogs par byed pa'i las kyi nus pa yod pas 'gal ba med do /
anyathā hi na kaścid vikalendriyaḥ syāt sati janmākṣepa iti de lta ma yin na skye ba 'phen pa yod phan chad 'ga' yang dbang po ma tshang bar mi 'gyur ro /
(IV /
96cd) anyad api savipākam iti /
vedanādikaṃ /
karmasahabhūtvād iti /
yasmāt karmaṇā cetanākhyena saha te samāpattī na bhavataḥ
rnam par smin pa dang bcas pa gzhan yang yin no zhes bya ba ni tshor ba la sogs pa'o /
las dang lhan cig mi 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar snyoms par 'jug pa de dag ni sems pa zhes bya ba'i las dang lhan cig mi 'byung la /
nāpi kāyavākkarmabhyām acittikatvāt /
prāptibhiś ca nākṣipyate savipākābhir api /
karmaṇānekaphalatvāt /
tadākṣepakeṇa karmaṇā saha bhavaṃtyo 'pi prāptayo na tena sahaikaphalā iti
sems med pa yin pa'i phyir lus dang ngag gi las dag dang yang lhan cig mi 'byung ngo /
rnam par smin pa dang bcas pa thob pa rnams kyis kyang 'phen pa ma yin te /
las dang 'bras bu mi gcig pa'i phyir ro /
thob pa rnams ni de 'phen par byed pa'i las dang lhan cig pa yin mod kyi /
vṛkṣaprapāṭikā iva hi prāptayo bahiravasthāyino bhavaṃti /
(IV /
97) karmāvaraṇam iti /
karmaivāvaraṇaṃ /
kleśa evāvaraṇaṃ /
vipāka evāvaraṇam iti
de dang 'bras bu gcig pa ni ma yin te /
thob pa rnams ni shing gi phyi shun lta bur phyi rol na gnas pa yin pas so /
las kyi sgrib pas zhes bya ba ni las nyid sgrib pa yin zhing /
nyon mongs pa nyid sgrib pa yin la /
rnam par smin pa nyid sgrib pa yin pas so /
āryāmārgaprāyogikāṇāṃ ca kuśalamūlānām iti /
uṣmagatādīnāṃ /
apāyādiniyatānīti /
narakatiryakpretaniyatāni /
ādiśabdenāsaṃjñisamāpattimahābrahmasaṃvartanīyaṃ ca niyataṃ karma gṛhyate
'phags pa'i lam la sbyor bar byed pa'i dge ba'i rtsa ba rnams zhes bya ba ni dro bar gyur pa la sogs pa'o /
ngan song la sogs par nges par 'gyur ba zhes bya ba ni dmyal ba dang dud 'gro dang yi dags su nges par 'gyur ba dag go /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa dang tshangs pa chen por 'gyur bar nges pa'i las kyang bsdu la /
ṣaṇḍhapaṇḍakobhayavyaṃjanasaṃvartanīyaṃ ca vaktavyaṃ za ma dang ma ning dang mtshan gnyis par 'gyur ba yang brjod par bya'o /
tathāṇḍajasaṃsvedajastrītvāṣṭamabhavaniyatāni karmāṇi vaktavyāni /
āryā hi narakādiṣu nopapadyaṃte /
aṇḍajāṃ saṃsvedajāṃ ca yoniṃ na pratipadyaṃte
de bzhin du sgo nga las skye bar 'gyur ba dang drod gsher las skye bar 'gyur ba dang bud med nyid du 'gyur ba dang srid pa brgyad par nges par 'gyur ba'i las dag kyang brjod par bya ste /
'phags pa ni dmyal ba la sogs par yang mi skye zhing /
sgo nga las skye ba dang drod gsher las skye ba'i skye gnas su yang mi skye la /
strītvam aṣṭamaṃ ca bhavaṃ na nirvartayiṣyaṃti /
saptakṛtvo bhavaparamatvāt
bud med nyid dang srid pa brgyad pa yang 'grub par mi byed de /
re ltar thogs na srid pa lan bdun pa yin pa'i phyir ro /
sudarśakānīti /
sukhena dṛśyaṃte parebhyā iti sudarśāni
bstan par sla zhing zhes bya ba ni gzhan dag la bstan sla bas na bstan par sla ba ste /
sudarśāny eva sudarśakāni bstan pa sla ba nyid bstan par sla ba dag yin no /
evaṃ sukhena prajñapyaṃte ātmaneti suprajñeyāni de bzhin du bdag nyid kyis gdags sla bas na gdags sla ba'o; /
suprajñeyāny eva suprajñapakāni gdags sla ba nyid gdags par sla ba dag yin no /
svārthe kaḥ /
paryāye dvayaṃ caitat /
sudarśakāni suprajñapakānīti /
adhiṣṭhānata iti /
karmapatho 'dhiṣṭhānaṃ /
trayāṇām ānaṃtaryāṇāṃ prāṇātipātaḥ karmapatho 'dhiṣṭhānaṃ
bstan par sla ba dang gdags par sla ba zhes bya ba 'di gnyis ni rnam grangs kyang yin no /
gzhi zhes bya ba ni las kyi lam gyi gzhi ste /
mtshams med pa gsum gyi gzhi ni srog gcod pa'i las kyi lam yin no; /
ekasya mṛṣāvādaḥ karmapatho 'dhiṣṭhānaṃ gcig gi gzhi ni brdzun du smra ba'i las kyi lam yin no /
paṃcamasya prāṇātipātaprayogo 'dhiṣṭhānaṃ lnga ba'i gzhi ni srog gcod par sbyor ba yin te /
evam adhiṣṭhānataḥ sudarśakāni de ltar na gzhi las bstan par sla zhing gdags par sla ba dag yin no /
suprajñapakāni /
phalataḥ /
sarveṣām aniṣṭaphalatvāt
'bras bu ni thams cad kyi 'bras bu yid du mi 'ong ba yin pa'i phyir ro /
gatitaḥ /
narakagatiprāpakatvāt
'gro ba ni dmyal ba'i 'gro ba thob par byed pa yin no /
upapattitaḥ /
upapadyavedanīyatvāt /
pudgalataḥ /
gariṣṭhakleśasamudācārāt suprajñātaḥ pudgalaḥ
skye ba ni skyes nas myong bar 'gyur ba yin pa'i phyir ro /
gang zag ni nyon mongs pa chen po kun du spyod pa'i phyir gang zag 'di ni pha gsod par byed pa yin no zhes bya ba nas /
ayaṃ pitṛghātakaḥ /
yāvad ayaṃ tathāgataśarīre duṣṭacittarudhirotpādaka iti /
apare punar vyācakṣate
'di ni de bzhin gshegs pa'i sku la ngan sems kyis khrag 'byin par byed pa yin no zhes bya ba'i bar yin no /
adhiṣṭhānataḥ /
pūrvavat
gzhan dag na re gzhi ni snga ma bzhin no /
phalataḥ /
narakaphalatvāt
'bras bu ni 'bras bu dmyal ba can yin pa'i phyir ro /
gatitaḥ /
manuṣyagatikaraṇāt /
triṣu dvīpeṣv ānaṃtaryam iti /
vacanāt
'gro ba ni mi'i 'gro ba can byed pa'i phyir te /
mtshams med gling gsum dag na yod /
upapattitaḥ ces 'byung bas so /
tathaivopapadyavedanīyatvāt /
pudgalataḥ /
strīpuṃsau /
na ṣaṇḍhaḥ paṇḍako vā
skye ba ni de kho na dang 'dra bar skyes nas myong bar 'gyur ba yin pas so /
gang zag ni skyes pa dang bud med dag yin gyi /
za ma dang ma ning dag ni ma yin te /
ity evaṃ paṃcabhiḥ kāraṇaiḥ sudarśakāni suprajñapakāni de ltar na rgyu lngas bstan par sla zhing gdags par sla ba dag yin gyi /
na tu punas tāny apāyādiniyatāni karmāṇi paṃcabhiḥ kāraṇaiḥ sudarśakāni suprajñapakānīti ngan song la sogs par nges par 'gyur ba'i las de dag ni rgyu lngas bstan par sla zhing; gdags par sla ba ma yin pas de dag ma bshad do zhes zer na'o /
na tāny uktāni /
uttarottarāvāhanād iti /
(Abhidh-k-vy 426) yasmāt kleśāvaraṇaṃ karmāvaraṇaṃ āvahati
phyi ma phyi ma 'dren pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar nyon mongs pa'i sgrib pas ni las kyi sgrib pa 'dren par byed la /
karmāvaraṇaṃ cāpāye 'niṣṭaṃ vipākam āvahatīti /
kleśāvaraṇaṃ sarvapāpiṣṭhaṃ /
tataḥ karmāvaraṇaṃ laghu /
tato vipākāvaraṇaṃ /
vipākāvaraṇasya hi dṛṣṭa eva dharme vyāpāraḥ
las kyi sgrib pas kyang ngan song du rnam par smin pa mi 'dod pa 'dren par byed pas nyon mongs pa'i sgrib pa ni thams cad pas sdig can no /
las kyi sgrib pa ni de bas yang ngo /
de bas ni rnam par smin pa'i sgrib pa ste /
rnam par smin pa'i sgrib pa ni mthong ba'i chos kho na la bya ba byed kyi /
na dvitīya iti gnyis pa la ni ma yin no /
yasya dharmasya yogāt pitṛvadhādeḥ so 'naṃtaro bhavati /
tasyābhidhāne bhāvapratyayaḥ /
ānaṃtaryam iti
pha gsod pa la sogs pa'i chos gang dang ldan pa'i phyir de bar chad med pa yin pa de brjod par bya ba la /
mtshams med pa nyid do zhes ngo bo'i rkyen yin te /
śrāmaṇyavat /
yathā yenānāsraveṇa mārgeṇa yogāc chramaṇo bhavati
dge sbyong nyid bzhin no /
dper na zag pa med pa'i lam gang dang ldan pas dge sbyong yin pa de brjod par bya ba la /
tadabhidhāne bhāvapratyayaḥ /
śrāmaṇyam amalo mārga iti
dge sbyong nyid ni dri med lam /
zhes ngo bo'i rkyen yin pa de dang 'dra'o; /
tadvat /
(IV /
98) nottarakurāv iti /
niyatāyuṣkatvāt /
prakṛtiśīlatvāt /
tatra śāsanabhāvāc ca
byang gi sgra mi snyan na med /
ces bya ba ni rang bzhin gyi tshul khrims dang ldan pa'i phyir dang de na bstan pa med pa'i phyir ro /
yad evāsaṃvarabhāve kāraṇam iti /
pāpe 'py asthirāśayatvāt /
yatraiva ca saṃvaraḥ /
tatrāsaṃvaro 'pi /
pratidvaṃdvabhāvāt /
ity asaṃvaraḥ /
ṣaṇḍhādīnāṃ na bhavatīti
sdom pa med pa'i gtan tshigs gang yin pa de nyid kyi phyir ro zhes bya ba ni sdig pa dag la yang bsam pa mi brtan pa'i phyir dang gang la sdom pa yod pa de la sdom pa ma yin pa yang yod de /
gnyen por gyur pa'i phyir ro /
de lta bas na za ma la sogs pa la sdom pa ma yin pa med do zhes bshad pa gang yin pa'o /
yadvipādanād iti /
yasya hrīvyapatrāpyasya vipādanād vikopanād ānaṃtaryeṇa spṛśyeran ṣaṇḍhādayaḥ /
tat teṣāṃ mātāpitror aṃtike na tīvraṃ bhavati
gang dag med par byas pas zhes bya ba ni de dag kyang pha ma la ngo tsha dang khrel gang zhig med par byas shing nyams par byas pas za ma la sogs pa mtshams med pa'i kha na ma tho bas reg par 'gyur ba shas chen por mi 'gyur te /
ity atas teṣām ānaṃtaryaṃ /
neṣyate /
yadi vikalātmabhāvahetutvād alpopakāratvam iti
de'i phyir de dag gis mtshams med pa yin par mi 'dod do /
gal te lus ma tshang ba'i rgyu yin pa'i phyir phan ba chung ba nyid yin te /
atas teṣām ānaṃtaryaṃ neṣyate /
jātyandhādīnām api strīpuṃsānāṃ mātrādivadhād ānaṃtaryaṃ na syāt
de'i phyir de dag gi mtshams med pa yin par mi 'dod na; skyes pa dang bud med long ba la sogs pa yang /
ma la sogs pa bsad pas mtshams med par mi 'gyur ro zhe na ma yin te /
na /
adhigamadharmaviruddhasyātmabhāvavaikalyasya vivakṣitatvāt /
yad vaikalyam adhigamadharmavirodhi /
tad adhikṛtaṃ tenaiva ca mātrālpasnehatvaṃ
rtogs pa'i chos dang 'gal ba'i lus ma tshang ba brjod par 'dod pa'i phyir ro /
ma tshang ba rtogs pa'i chos dang 'gal ba gang yin pa de'i dbang du byas pa yin te /
des ni de kho nas byams pa chung ba nyid kyang yin gyi /
na jātyandhādivaikalyena /
ata eva tiryakpretānām api neṣyete
long ba la sogs pa'i ma tshang ba la ni ma yin no /
de nyid kyi phyir yi dags dang dud 'gro rnams la yang mi 'dod de /
alpopakārālajjitvād eva /
aśvājāneyavad iti /
paṭubuddhīnāṃ syād ānaṃtaryaṃ tiryakpretānām apīty adhikṛtaṃ
phan pa dang ngo tsha chung ba nyid kyi phyir ro /
rta cang shes bzhin no zhes bya ba ni yi dags dang dud 'gro rnams kyang blo gsal ba phan rnams kyis mtshams med par 'gyur ro zhes bya bar skabs dang sbyar te /
aśvājāneyavad iti /
śrūyate yathā kaścid eva viśiṣṭāśva ājāneyo mātaraṃ na gacchatīti /
vāsasā mukhaṃ pracchādya mātaraṃ gamitas tena paścāt jñātvā svam aṃgajātam utpāṭitam iti
rta cang shes zhes bya ba ni dper na rta cang shes shig ma la mi rgal ba las gdong gos kyis g yogs te /
ma la rgal du bcug pa dang des phyi shes nas rang gi pho mtshan bcad do zhes grag ste /
evam ājāneyo 'śvaḥ paṭubuddhiḥ de ltar na rta cang shes de blo gsal ba yin te /
asyānaṃtaryaṃ syād ity abhiprāyaḥ de la mtshams med par 'gyur ro snyam du bsam pa yin no /
manuṣyasyāpy amānuṣaṃ mātāpitaraṃ mārayato na syād ānaṃtaryaṃ /
naiva bhaved ānaṃtaryam ity arthaḥ
mi'i yang pha ma mi ma yin pa bsad na mtshams med par mi 'gyur ro zhes bya ba ni mtshams med par mi 'gyur ba kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
ji lta zhe na /
phan pa dang ngo tsha chung ba kho na'i phyir te /
katham /
alpopakārālajjitvād eva /
na hi manuṣyānurūpam upakāram amanuṣyaḥ kartuṃ samarthaḥ na ca manuṣyasyāmanuṣyayor mātāpitror aṃtike tīvraṃ hrīvyapatrāpyaṃ saṃtiṣṭhate /
gativailakṣaṇyenālpasnehatvāt /
(IV /
99) catvāri kāyakarmeti
mi ma yin pas kyang mi dang 'tsham pa'i pham par bya bar mi nus la /
mi de yang pha ma mi ma yin pa dag la ngo tsha dang khrel shas chen po yang dag par mi gnas te /
'gro ba mi mthun pa nyid kyi byams ba chung ba'i phyir ro /
bzhi ni lus kyi las yin la zhes bya ba ni ma gsod pa la sogs pa'o /
mātṛvadhādīni /
ekaṃ vākkarmeti
gcig ngag gi las yin te zhes bya ba ni dge 'dun gyi dbyen no /
saṃghabhedaḥ /
trīṇi prāṇātipāta iti
gsum ni srog gcod pa yin no zhes bya ba ni ma bsad pa la sogs pa'o /
mātṛvadhādīni /
ekaṃ mṛṣāvādaḥ /
saṃghabhedaḥ (Abhidh-k-vy 427)
gcig ni brdzun du smra ba yin zhes bya ba ni dge 'dun gyi dbyen no /
ekaṃ prāṇātipātaprayogaḥ /
tathāgataśarīre duṣṭacittarudhirotpādanaṃ kasmān na prāṇātipāta ity āha
gcig ni srog gcod pa'i sbyor ba ste zhes bya ba ni de bzhin gshegs pa'i sku la ngan sems kyis khrag 'byin pa'o /
ci'i phyir srog gcod pa ma yin zhe na /
anupakramadharmāṇo hi tathāgatā iti /
aparopakramamaraṇadharmāṇa ity arthaḥ
de bzhin gshegs pa rnams ni nye bar mi brdzi ba'i chos can yin no zhes bya ba ni grangs su med pa'i chos can yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
hetau phalopacārād iti /
mṛṣāvādo hetuḥ saṃghabhedasya cittaviprayuktalakṣaṇasya
rgyu la 'bras bu btags pa'am zhes bya ba ni dge 'dun gyi dbyen sems dang ldan pa ma yin pa'i mtshan nyid kyi rgyu ni brdzun du smra ba yin no /
tasmin hetau phalopacāraḥ rgyu de la 'bras bu nye bar btags pa ste /
cittaviprayukto dharmaḥ phalam upacaryate /
saṃghabheda iti
dge 'dun gyi dbyen zhes bya bar 'bras bu sems dang ldan pa ma yin pa'i chos nye bar 'dogs pa yin no /
bhidyate /
vāneneti /
karaṇasādhanaparigrahād vā mṛṣāvādaḥ saṃghabheda ity ucyate
'dis 'byed par byed pas na zhes bya ba ni byed par sgrub pa yongs su bzung nas brdzun du smra ba la dge 'dun gyi dbyen zhes brjod de /
mṛṣāvādena hi saṃgho bhidyate brdzun du smra bas ni dge 'dun 'byed par 'gyur ro /
na tu saṃghabheda iti bhāvasādhanaparigrahaḥ /
(IV /
100) saṃghabhedas tv asāmagrīti /
mukhyavṛttyā vaibhāṣikāṇāṃ dravyasattā
dge 'dun gyi dbyen ni dge 'dun bye ba yin no zhes ngo bo bsgrub par yongs su bzung ba ni ma yin no /
dge 'dun dbyen ni mi 'phrod pa'o zhes bya ba ni bye brag tu smra ba rnams kyi ltar na dngos kyi tshul du rdzas su yod pa yin no /
de'i phyir /
rang bzhin ldan pa ma yin chos /
tenāha /
svabhāvo viprayuktakaḥ /
akliṣṭāvyākṛto dharma iti
nyon mongs can min lung bstan min /
zhes bya ba smos so /
sa kim ānaṃtaryaṃ bhaviṣyatīti /
naivāsāv evaṃlakṣaṇam ānaṃtaryaṃ bhavatīty arthaḥ
de ji ltar mtshams med par 'gyur zhes bya ba ni de lta bu'i mtshan nyid can de ni mtshams med par mi 'gyur ba kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
naiva ca tena viprayuktena dharmeṇa bhettā samanvāgataḥ ldan pa ma yin pa'i chos de dang 'byed pa por yang mi ldan pa kho na yin te /
tena nāsāv ānaṃtaryam ity abhiprāyaḥ /
(IV /
101) sa punar mṛṣāvādaḥ saṃghabhedasahajo viprayuktadharmasahajo vāgvijñaptyavijñaptisvabhāva ity arthaḥ
des na 'di mtshams med pa ma yin no snyam du bsam pa yin no /
dge 'dun gyi dbyen dang lhan cig skyes pa ni ldan pa ma yin pa'i chos dang lhan cig skyes pa ste /
(IV /
102) bhikṣur bhinattīti /
buddhasya bhikṣutvāt /
tatpratispardhivṛttitvāc ca bhettuḥ
dag gi rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa'i ngo bo nyid dag go zhes bya ba'i tha tshig go /
na gṛhī bhikṣuṇyādaya iti /
teṣām anādeyāśrayatvāt /
sa ca dṛṣṭicarita eva
dge slong gis 'byed kyi zhes bya ba ni sangs rgyas ni dge slong yin pa'i phyir la /
'byed pa po yang de la sdom pa yin pa'i phyir ro /
dṛḍhagūḍhāśayatvāt /
satkāyadṛṣṭyādiṣu paṃcasu caritaḥ pravṛtto dṛṣṭicaritaḥ
de yang lta ba spyad pa kho nas 'byed kyi zhes bya ba ni /
'jig tshogs la lta ba la sogs pa lnga la spyad cing zhugs pas na lta ba spyad pa'o /
dṛṣṭir vā caritam asyeti dṛṣṭicaritaḥ /
sa hy ūhāpohasāmarthyād anyaṃ śāstāraṃ mārgāṃtaraṃ ca grāhayituṃ samarthaḥ
yang na 'di la lta ba spyad pa yod pas na lta ba spyad pa ste des ni brtag cing sel nus pa'i phyir ston pa'i khyad par dang lam gyi khyad par gzhan bzung bar nus kyi /
na tṛṣṇācarita iti sred pa spyad pas ni ma yin no /
saṃkleśavyavadānapakṣayor asthirāśayatvāt /
duṣprasahatvād iti /
durabhibhavatvāt /
pratyakṣadharmatvād iti /
āgamādhigamadharmayoḥ sākṣātkāritvād ity arthaḥ
bzod par dka' ba'i phyir zhes bya ba ni zil gyis mnan par dka' ba'i phyir ro /
chos mngon sum du gyur pa'i phyir ro zhes bya ba ni lung dang rtogs pa'i chos dag mngon sum du gyur pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
na kṣāṃtilābhina iti /
na nirvedhabhāgīyakṣāṃtilābhina ity arthaḥ
bzod pa thob pa rnams ni ma yin no zhes bya ba ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa bzod pa thob pa rnams ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig ste /
dṛṣṭasatyakalpatvāt /
na vivasaty asau
bden pa mthong ba dang 'dra ba'i phyir ro /
na tāṃ rātriṃ parivasatīty arthaḥ /
bhinnam bhavatīti kathaṃ bhinnam ity āha /
mārgapravṛttiviṣṭhāpanād iti /
mārgapravṛttivibandhanād ity arthaḥ
de ni mi gnas so zhes bya ba ni de'i mtshan mo rangs par mi gnas so zhes bya ba'i tha tshig go /
phye ba yin te zhes bya ba ni ji ltar phye ba yin zhe na /
lam 'jug pa'i gags su gyur pa'i phyir zhes bya ba smos te; lam 'jug pa'i gags byas pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
yāvad dhi saṃgho na pratisaṃdhīyate /
tāvan mārgapravṛttir viṣṭhitā bhavati
ji srid du dge 'dun 'dum par ma gyur pa de srid du lam 'jug pa 'gags pa yin te /
na kasyacit saṃtāne mārgaḥ /
saṃmukhībhavatīty arthaḥ
'ga'i rgyud la yang 'phags pa'i lam mngon du mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
cakrabhedanimittatvāt /
saṃghabhedaś cakrabheda ity ucyate
dge 'dun gyi dbyen ni 'khor lo'i dbyen gyi rgyu mtshan du gyur pa'i phyir 'khor lo'i dbyen zhes kyang bya'o /
(IV /
103) avaśyaṃ hi saṃghena dvayoḥ pakṣayoḥ sthātavyam iti /
buddhapakṣe bhettṛpakṣe ca sthātavyam ity arthaḥ
gdon mi za bar dge 'dun phyogs gnyis su gnas par 'gyur ba zhes bya ba ni sangs rgyas kyi phyogs dang 'byed pa po'i phyogs la gnas par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
saṃgho hi catvāro bhikṣavaḥ /
(Abhidh-k-vy 428) saṃghadvayena ca bhavitavyam ity aṣṭābhir bhikṣubhir bhedyair bhavitavyaṃ
dge 'dun ni dge slong bzhi yin la; dge 'dun gnyis pa la yang yod par 'gyur bas de ltar na dbye bar bya ba'i dge slong brgya dang dgu pa 'byed pa po yod par 'gyur ro /
navamena ca bhettrā /
anyas tu saṃghabheda iti /
cakrabhedād anyaḥ /
nātrānaṃtaryam ity abhiprāyaḥ
dge 'dun gyi dbyen gzhan zhes bya ba ni 'khor lo'i dbyen las gzhan pa ni 'dir mtshams med pa ma yin no snyam du bsam pa yin te /
'di ltar de ni las kyi dbyen las 'gyur ro /
yasmād asau karmabhedād bhavati mi mthun pas zhes bya ba ni blo gros tha dad pas so /
vyagrā iti /
nānāmatayaḥ karmāṇi poṣadhādīni saṃghakarmāṇi
las dag ces bya ba ni dge 'dun gyi las gso sbyong la sogs pa'o /
aṣṭābhir adhikaiś ca sa iti de ni brgyad dag yan chad kyis /
saṃghadvayenātrāpi bhavitavyaṃ /
na bhettā śāstṛmānī bhavatīty aṣṭābhir eva bhikṣubhir bhavitavyaṃ
zhes bya ba ni 'di la yang dge 'dun gnyis yod par 'gyur te /
'byed pa po ston par mngon pa'i nga rgyal byed ba ni med pas dge slong brgyad kho na yod par 'gyur gyi /
na navādibhir iti dgu la sogs pa ni ma yin no /
(IV /
104) ekaraso bhavatīti
sha gcig pa yin no zhes bya ba ni mi mthun pa med de /
avyagra ekamatir bhavatīty arthaḥ blo gros gcig pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
pūrvasyām avasthāyāṃ prītiprāmodyajātaḥ gnas skabs snga mar ni dga' ba dang rab tu dga' ba skyes pa yin la /
paścimāyām atīva manasi udvignasaṃjātasaṃvegaḥ phyi mar ni mi rtag pa yid la byed pas sems la skyo ba kun du skyes pa yin no /
arbudāt pūrvam iti /
doṣo 'rbudaṃ /
dṛṣṭyarbudaṃ śīlārbudaṃ vā
skyon ma byung ba'i sngon rol du zhes bya ba la /
skyon ni nyes pa ste /
lta ba'i skyon nam /
atra dṛṣṭyarbudaṃ tshul khrims kyi skyon no /
yathoktaṃ /
yathāhaṃ bhagavato bhāṣitasyārtham ājānāmi /
ya ime bhagavatāṃtarāyikā dharmā ākhyātāḥ
de la lta ba'i skyon ni ji skad du /
bdag gis bcom ldan 'das kyis bshad pa'i don 'tshal ba ltar na /
te pratiṣevyamāṇā nālam aṃtarāyeti /
tathā tad eva cittaṃ saṃdhāvati saṃsaratītyādi /
śīlārbudaṃ dauḥśīlyaṃ /
tena ca pratisaṃdhānīyatvād iti
bcom ldan 'das kyis 'dod pa gang dag bar du bcod [*gcod?] par bgyid par bka' stsal pa de dag ni bsten na bar du gcod par bgyid par mi 'gyur lags so zhes bya ba dang de bzhin du sems de nyid kun du rgyug cing 'khor bar 'gyur lags so zhes bya ba la sogs pa bshad pa lta bu'o /
tshul khrims kyi skyon ni 'chal pa'i tshul khrims so /
tena ca śrāvakayugena yasmāt pratisaṃdhānīya ity arthaḥ /
avaśyaṃ ca sarveṣāṃ buddhānāṃ śrāvakayugaṃ bhavati
des phyir bsdum par 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar nyan thos zung des phyir bsdum dgos pas zhes bya ba'i tha tshig go /
sangs rgyas thams cad la nyan thos zung gdon mi za bar yod de /
ekaḥ prajñāvatām agraḥ /
dvitīyaḥ ṛddhimatāṃ /
iha śākyamuner āryaḥ śāradvatīputraḥ prajñāvatām agraḥ
gcig ni shes rab dang ldan pa rnams kyi mchog go /
gnyis pa ni rdzu 'phrul dang ldan pa rnams kyi mchog go /
bcom ldan 'das sh'akya thub pa 'di'i shes rab dang ldan pa rnams kyi mchog ni 'phags pa sh'a ri'i bu'o /
āryo mahāmaudgalyāyana ṛddhimatāṃ rdzu 'phrul dang ldan pa rnams kyi mchog ni 'phags pa mood gal gyi bu'o /
pratidvaṃdvābhāvād iti /
yasmāt parinirvṛte bhagavati tasya bhettuḥ pratidvaṃdvabhūto nāsti
'gran zla med pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar bcom ldan 'das yongs su mya ngan las 'das na /
'byed pa po de'i 'gran zlar gyur pa med do /
sīmāyām abaddhāyām iti bam po sum cu rtsa bdun pa /
maṇḍalasīmāyām /
ekasyāṃ hi sīmāyāṃ pṛthakkarmakaraṇāt saṃghadvaidhaṃ bhavati
mtshams ma bcad pa dag tu yang zhes bya ba ni dkyil 'khor gyi mtshams de mtshams gcig gi nang du las tha dad par byed pas ni dge 'dun de rnam pa gnyis su 'gyur ro /
nanu ca prakṛtisīmāsti /
grāmanagarādi /
satyam asti /
jñaptisīmāyāṃ tu satyāṃ sā prakṛtisīmā vyavasthāpyata iti /
tasyā api bandho vyavasthāpyata eveti veditavyaṃ
rang bzhin gyi mtshams grong dang grong khyer yod pa ma yin nam zhe na /
bden mod kyi /
bcad pa'i mtshams yod na rang bzhin gyi mtshams der rnam par gzhag pas de yang bcad par rnam par gzhag pa kho na yin no zhes bya bar rig par bya'o /
karmādhīnatvād iti /
yena śiṣyasaṃghabhedasaṃvartanīyaṃ karma kṛtaṃ bhavati
las la rag lus pa'i phyir zhes bya ba ni gang gis slob ma dge 'dun 'bye bar 'gyur ba'i las byas pa de kho na'i de 'bye bar 'gyur gyi /
tasyaiva tadbhedo bhavati gzhan gyi ni ma yin no /
nānyasya /
śākyamuninā ca kila bodhisattvāvasthāyāṃ paṃcābhijñasya ṛṣeḥ parṣadbhedaḥ kṛta āsīt
bcom ldan 'das sh'akya thub pas kyang byang chub sems dpa'i gnas skabs na drang srong mngon par shes pa lnga dang ldan pa zhig gi 'khor gyi dbyen byas par gyur te /
yenāsya devadattena saṃgho bhinna iti des na 'di'i dge 'dun lhas byin gyis phye'o zhes grag go /
(IV /
105, 106ab) guṇakṣetratvād iti /
guṇānām āśrayatvād ity arthaḥ /
atha vā guṇaiḥ kṣetraṃ guṇakṣetraṃ
gzhan ni ma yin zhe na zhes bya ba ni bud med phal pa bsad pa la sogs pa'o /
phan 'dogs pa dang yon tan zhing /
spangs dang med par byas phyir ro /
guṇayogād dhi tat puṇyasya kṣetraṃ bhavati zhes bya ba ni pa bsad pa la sogs pa ni phan 'dogs pa'i zhing ngam /
yathā kṣetre bījam uptaṃ mahāphalaṃ bhavati yon tan gyi zhing spangs shing yongs su bor ba'i phyir yang mtshams med pa yin la /
evaṃ puṇyabījam atroptaṃ mahāphalam bhavati de med par byas shing nyams par byas pa'i phyir yang mtshams med pa yin no /
nānyatreti /
na sāmānyastrīvadhādiṣu /
upakāriguṇakṣetranirākṛtivipādanād iti /
upakārikṣetrasya guṇakṣetrasya vā nirākṛteḥ parityāgān mātṛpitṛvadhādiṣv (Abhidh-k-vy 429) ānaṃtaryaṃ
de bzhin gshegs pa'i sku la ngan sems kyi sa khrag phyung ba dang dge 'dun gyi dbyen byed pa gang yin pa de yang de nyams par byas pa yin no /
'di skad du phan 'dogs pa'i zhing yin pa'i phyir dang yon tan gyi zhing yin pa'i phyir de spangs pa dang med par byas pas ma gsod pa la sogs pa kho na mtshams med pa yin gyi /
tasya vipādanāc ca vikopād ānaṃtaryaṃ gzhan gyi ni ma yin no zhes bshad pa yin no /
tathāgataśarīre duṣṭacittarudhirotpādanāt /
saṃghasyāpi yad bhedanaṃ
yon tan gyi zhing yin pa'i phyir zhes bya ba ni yon tan rnams kyi rten yin pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
tad api tadvipādanaṃ /
tad etad uktaṃ bhavati /
upakārikṣetratvāt /
guṇakṣetratvāc ca /
tannirākaraṇavipādanān mātṛvadhādiṣv evānaṃtaryaṃ nānyatreti /
yadi punar mātur vyaṃjanaparivṛttaṃ syāt pitur veti
yang na yon tan rnams kyi zhing yin pa ni yon tan gyi zhing ste /
yon tan dang ldan pas bsod nams kyi zhing yin no; /
dper na zhing la sa bon btab na 'bras bu mang por 'gyur ba de bzhin du bsod nams kyi zhing la sa bon btab na 'bras bu mang por 'gyur ro /
gal te pha 'am ma mtshan gyur na zhes bya ba ni mtshan gyur pas de ma nyid yin pa dang de pha nyid yin par yang mi 'dod pas ma bsad pa med pa'i phyir ram /
vyaṃjanaparāvṛttyā tan mātṛtvaṃ tat pitṛtvaṃ vā vinaṣṭam iti pa bsad pa med pa'i phyir mtshams med par mi 'gyur ro snyam nas de med par dogs pas 'dri ba yin no /
gang gi zla mtshan las byung ba /
mātur māraṇābhāvāt pitur māraṇābhāvād vā na syād ānaṃtaryam iti zhes bya ba ni 'di la gang gi zla mtshan las byung ba yod pas na gang gi zla mtshan las byung ba'o /
bya ba thams cad zhu bar bya ba yin /
tadabhāvāśaṃkayā pṛcchati /
yacchoṇitodbhava iti /
yasyāḥ śoṇitād udbhavo 'syeti
zhes bya ba ni ma la zhu dgos pa'i bya ba thams cad dri bar bya ba yin no snyam du bsam pa yin te /
ma dang 'dra ba'i phyir ro /
yac choṇitodbhavaḥ /
sarvakṛtyeṣv avalokyeti /
sarvamātṛyogyeṣu kāryeṣu draṣṭavyety abhiprāyaḥ
nu zho ldud pa ni pang na 'tsho bar byed pa'o /
gso bar byed pa ni nu zho ldud par byed pa'o /
mātṛkalpatvāt /
āpyāyikā katāhārikā /
poṣikā stanyadāyikā /
saṃvardhikā audārikāhārādikalpikā /
apare vyācakṣate /
āpyāyikā stanyadhātṛketi yo 'rthaḥ
skyed par byed pa ni zas rags pa la sogs pa snyod par byed pa'o /
gzhan dag na re nu zho ldud pa ni nu zho snun par byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
poṣikā audārikāhārābhyāsataḥ /
saṃvardhikā snānodvartanaviṣamaparihārata iti
gso bar byed pa ni zas rags pa goms par byed pa'o /
skyed par byed pa ni khrus dang lus mnye ba dang ya nga ba yongs su spong bar byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
maṃcatalāvalīneti /
maṃcopari prāvaraṇakalpanena puruṣo 'tra supta iti manyamānena putreṇa tatraśastraprahāraḥ kṛtaḥ /
tena śastraprahāreṇa maṃcatalāvalīnā mātā māritety udāhāryaṃ
ma khri'u'i 'og na 'dug pa zhes bya ba ni bus khri'u'i steng na gos yod pa dang sbyar na 'di na mi zhig nyal lo snyam du bsams nas der mtshon gyis btab pa dang mtshon btab pa des ma khri'u'i 'og na 'dug pa bsad do zhes bya ba dang khrus pa btso blag mkhan gyi bus sbrang bu bsad do snyam pa'i sbyar bas pha bsad pa zhes bya ba brjod par bya'o /
dhāvakasya ca rajakasya putreṇa maśakaṃ mārāyāmīti maśakaprayogeṇa pitur māranam iti rnam par rig byed ma yin pa gnyis yin la zhes bya ba ni mtshams med pa'i rnam par rig byed ma yin pa dang srog gcod pa 'ba' zhig gi rnam par rig byed ma yin pa'o /
dve avijñaptī ānaṃtaryavijñaptiḥ rnam par rig byed ni mtshams med pa kho na yin te /
kevalaprāṇātipātavijñaptiś ca /
vijñaptis tv ānaṃtaryam eva tatsaṃgṛhītaiva sā nānyety arthaḥ
de ni des bsdus pa kho na yin gyi gzhan ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de la mtshams med pa ni gcig kho nar 'gyur te zhes bya ba ni dgra bcom pa bsad pa zhes bya ba'o /
tasyāpy ekam eveti /
arhadvadhākhyaṃ /
gaccha śikhaṇḍinaṃ brūhīti rauruke nagare udrāyaṇo nāma rājā śikhaṇḍinaṃ nāma putram abhiṣicya pravrajitaḥ
song la skra can la khyod kyis ni mtshams med pa gnyis byas te /
pha bsad pa gang yin pa dang gang yang dgra bcom pa gsod pa'o zhes smros shig ces bya ba ni grong khyer ro ru ka zhes bya ba na rgyal po au tra ya na zhes bya bas bu skra can zhes bya ba dbang bskur nas rab tu byung ngo /
pravrajyārhattvaṃ adhigatavān /
sa raurukābhyāśam āgatavān
rab tu byung nas kyang dgra bcom pa nyid thob par gyur te /
punā rājyam ākāṃkṣatīti /
amātyaprakrāmitena tena śikhaṇḍinā rājñā svapitā māritaḥ /
tena tu māryamāṇāvasthāyāṃ sa mārako manuṣya ukto gaccha śikhaṇḍinaṃ brūhīty evamādi
de ro ru ka dang nye ba zhig tu 'ongs pa dang yang rgyal srid 'dod do snyam nas blon pos sbran pa dang rgyal po skra can des rang gi pha de bsad do /
des bsad par bya ba'i gnas skabs na gshed ma'i mi de la song la /
dvābhyāṃ kāraṇābhyām iti vaktavyam iti /
gaccha śikhaṇḍinaṃ brūhi
skra can la smros shig ces bya ba de lta bu la sogs pa rgyas par smras so /
dvābhyām ānaṃtaryakāraṇābhyāṃ bhavatā kṛtam ānaṃtaryam iti /
tena vaktavyaṃ /
dvābhyāṃ vā mukhābhyāṃ paribhāṣita iti
rgyu gnyis kyis zhes brjod par bya'o zhes bya ba ni des song la; skra can la khyod kyis ni mtshams med pa'i rgyu gnyis kyis mtshams med pa byas so zhes smros shig ces brjod par bya ba yin no /
mukhadvitvād ānaṃtaryadvitvopacāra ity abhiprāyaḥ /
kāraṇadvitvād dhi gurutaraṃ tad ānaṃtaryaṃ /
(IV /
106cd) āśrayasyātyaṃtaṃ tadviruddhatvād iti /
utpannāryamārgasyāśrayasya taiḥ karmapathaiḥ viruddhatvāt
sgo gnyis nas spyod pa yin no zhes bya ba ni mtshams med pa sgo gnyis dang ldan pa'i phyir gnyis nyid du nye bar btags so snyam du bsam pa yin te /
mtshams med pa de ni rgyu gnyis dang ldan pa'i phyir shin tu lci ba yin no /
rten de dang shin tu 'gal ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'phags pa'i lam skyes pa'i rten ni las kyi lam de dag dang shin tu 'gal ba'i phyir ro /
ekāvadānaṃ cātrodāharaṇaṃ /
chekaḥ kila śākyamanuṣyo virūḍhakabhayād viṣamaṃ vanapradeśam āśritya lubdhakavṛttim aśiśriyat
'dir gtsen ma'i rtogs pa brjod pa dper brjod de /
sh'akya'i mi gtsen ma zhes bya ba zhig 'phags skyes pos skrag nas gangs khrod kyi nags tshal gyi phyogs shig na 'khras shing 'tsho ba rngon gyis tshol tshol ba las /
bhagavatā ca trāyastriṃśeṣu traimāsyāṃ kurvatā tato 'vatīrya (Abhidh-k-vy 430) chekāya saparijanāya dharmo deśitaḥ /
tena srotaāpattiphalam adhigataṃ /
tatputraiś ca phalaprāptaiḥ pūrvaṃ pratānitāni kūṭajālādīni mṛgebhyaḥ
bcom ldan 'das sum cu rtsa gsum pa'i nang du zla ba gsum lon nas de nas babs te /
gtsen ma 'khor dang bcas pa kho na la chos bstan pa dang de dang de'i bu rnams kyis rgyun du zhugs pa'i 'bras bu thob bo zhes grag ste /
de dag ni 'bras bu thob pa'i sngon rol du ri dags dag gi gdos dang rgya la sogs pa bshams la /
de dag gi sbyor bas kyang ri dvags dag gsad par byas mod kyi /
tatprayogeṇa ca māryamāṇeṣv api mṛgeṣu phalaprāptyā na te punar akuśalaiḥ karmapathaiḥ spṛṣṭā iti /
(IV /
107) paṃcamatṛtīyaprathamāni gurutarāṇīti /
iyam ānaṃtaryakarmapāṭhānupūrvī /
mātṛvadhaḥ pitṛvadho 'rhadvadhaḥ saṃghabhedas tathāgate duṣṭacittarudhirotpādanam iti
'bras bu thob pas mi dge ba'i las kyi lam de dag gis ma rig go /
lnga pa dang gsum pa dang dang po rnams ches lci ba yin zhes bya ba la /
mtshams med pa 'don pa'i go rims ni ma gsod pa dang pha gsod pa dang dgra bcom pa gsod pa dang dge 'dun gyi dbyen byed pa dang de bzhin gshegs pa la ngan sems kyis khrag 'byin pa zhes bya ba 'di yin no /
paṃcamaṃ duṣṭacittarudhirotpādanaṃ /
tat saṃgha bhedavarjyebhyo 'vaśiṣṭebhyaś caturbho gurutaraṃ
de la lnga pa ngan sems kyis khrag 'byin pa de ni dge 'dun dbyen byed pa las gzhan pa lhag ma bzhi'i nang nas ches lci ba yin no /
tṛtīyam arhadvadhaḥ /
tan mātāpitṛvadhābhyāṃ gurutaraṃ
gsum pa dgra bcom pa gsod pa de ni ma dang pha gsod pa dag pas ches lci ba yin no /
prathamaṃ mātṛvadhaḥ /
tat pitṛvadhāt gurutaraṃ
dang po ma gsod pa ni pha gsod pa bas ches lci ba yin te /
tenāha /
sarvalaghuḥ pitṛvadha iti /
niyamasyeti /
tad evāvadhāryety arthaḥ /
vipākavistaram adhikṛtya saṃghabhedo mahāsāvadya uktaḥ
de'i phyir pha gsod pa ni thams cad kyi nang na yang ba yin no zhes bya ba smos so /
nges par mdzad nas zhes bya ba ni de kho na nges par bzung nas zhes bya ba'i tha tshig go /
rnam par smin pa rgya che ba'i dbang du mdzad nas ni dge 'dun gyi dbyen byed pa kha na ma tho ba che bar gsungs te /
aṃtarakalpavipākadānat /
mahājanavyāpādanam adhikṛtya manodaṇḍaḥ
rnam par smin pa bar gyi bskal par 'byin pa'i phyir ro /
skye bo phal po che 'chi ba'i dbang du mdzad nas ni yid kyi nyes pa ste /
daṇḍakāraṇyādiśūnyakaraṇāt /
na hy anyena kāyakarmaṇā vākkarmaṇā vā tāvato mahājanasya vyāpādaḥ saṃbhavatīti
dan da ka'i dgon pa la sogs pa stongs pa'i rgyu yin pa'i phyir ro /
gzhan lus kyi las sam ngag gi las kyis ni skye bo phal po che de snyed 'chi mi srid do /
kuśalamūlasamucchedam adhikṛtya mithyādṛṣṭir mahāsāvadyā dge ba'i rtsa ba kun du gcod pa'i dbang du mdzad nas ni log par lta ba kha na ma tho ba chen por gsungs te /
na hy anyad akuśalamūlaṃ kuśalamūlāni samucchinatti /
samudācāramātravirodhitvād iti
gzhan mi dge ba'i rtsa ba ni kun du 'byung ba tsam dang 'gal ba'i phyir dge ba'i rtsa ba rnams kun du gcod pa ma yin no /
bar chad med pa kho nar ni ma yin no zhes bya ba la /
(IV /
108, 109ab) na tv anaṃtaram evti /
narake 'vaśyam utpattyā tāni tatsādṛśyāt tatsabhāgāny ucyaṃte
gzhan dag gi bsam pa ni de dag ni gdon mi za bar dmyal bar skye bas de dang 'dra ba'i phyir de dang cha 'dra ba dag ces bya ba'o /
na tu tatrānaṃtarotpattyā der bar chad med par skye bas ni ma yin no /
anyathā hy ānaṃtaryāṇy eva syur ity apareṣāṃ abhiprāyaḥ de lta ma yin na mtshams med pa dag kho na yin par 'gyur ro snyam pa yin no /
anaṃtarabhāvitve 'pi na tāny ānaṃtaryāṇy eva saṃbhavaṃty atulyakālavipākatvād iti phyogs snga ma dag gi lan ni de dag bar chad med par 'byung ba nyid can yin yang mtshams med pa kho na ni ma yin te /
dus dang rnam par smin pa mi 'dra ba yin no zhes bya ba yin no /
prathamapākṣikāṇāṃ parihāraḥ /
dūṣaṇaṃ mātur arhaṃtyā mātṛvadhānaṃtaryasabhāgaṃ /
niyatipatitabodhisattvamāraṇaṃ pitṛvadhānaṃtaryasabhāgaṃ /
śaikṣamāraṇaṃ arhadvadhānaṃtaryasabhāgaṃ /
saṃghāyadvārahārikā saṃghabhedānaṃtaryasabhāgaṃ /
stūpabhedanaṃ tathāgataduṣṭacittarudhirotpādānaṃtaryasabhāgaṃ /
saṃghāyadvārahārikā punar akṣayanīvyapahāra ity ācāryavasumitraḥ
ma dgra bcom ma sun byas dang /
zhes bya ba ni ma bsad pa'i mtshams med pa dang cha 'dra ba yin no /
nges par gtogs pa'i byang chub sems dpa' bsad pa ni pha bsad pa'i mtshams med pa dang cha 'dra ba yin no /
slob pa bsad pa ni dgra bcom pa bsad pa'i mtshams med pa dang cha 'dra ba yin no /
dge 'dun gyi 'du ba'i sgo 'phrog pa ni dge 'dun gyi dbyen byed pa'i mtshams med pa dang cha 'dra ba yin no /
mchod rten 'jig pa ni de bzhin gshegs pa la ngan sems kyis khrag 'byin pa'i mtshams med pa dang cha 'dra ba yin no /
slob dpon dbyig bshes na re dge 'dun gyi 'du ba'i sgo 'phrog pa ni nar mar 'du ba 'phrog pa yin no zhes zer ro /
evaṃ tu vyācakṣate sukhāyadvārahāriketi 'di skad du /
dge 'dun gyi zhal du 'du ba'i sgo 'phrog pa'o zhes brjod de /
yat sukhopayogikaṃ yena saṃgho jīvikāṃ kalpayati tasyāpahāra iti /
(IV /
109cd) tadvipākabhūmyatikramād iti
gang zhig gis dge 'dun 'tsho bar byed pa zhal du gsol ba gang yin pa de 'phrog pa yin no /
de'i rnam par smin pa'i sa las 'das pa'i phyir zhes bya ba ni /
kṣāṃtilābhy anapāyaga ity apāyabhūmyatikramāt bzod thob ngan song mi 'gro'o /
zhes 'byung bas ngan song gi sa las 'da' ba'i phyir ro /
tathaiveti /
tadvipākabhūmyatikramāt /
yathā puruṣasya deśatyāgaṃ kurvato dhanikā uttiṣṭhaṃte tathaivety arthaḥ /
(Abhidh-k-vy 431)
de bzhin du zhes bya ba ni de'i rnam par smin pa'i sa las 'da' ba'i phyir 'dod pa na spyod pa'i las rnams bgegs bya ba'i phyir nye bar gnas te /
dper na mi zhig yul 'dor bar byed pa la bu lon pa dag ldang ba bzhin no zhes bya ba de kho na bzhin du zhes bya ba'i tha tshig go /
(IV /
110) mahāsālakulaja iti /
mahāprākārakulaja ity arthaḥ
rigs shing s'a la chen po lta bur skye ba zhes bya ba ni rigs chen po dang ldan par skye ba zhes bya ba'i tha tshig go /
kṣatriyamahāśālakulajo yāvat gṛhapatimahāśālakulaja iti /
mahāgṛhapatikulaja ity arthaḥ /
kadarthanā mahāparibhavapūrvikā viheṭhanā /
yayoḥ kāyavācoḥ pravṛttyā parasya duḥkhadaurmanasye bhavatas tadapekṣayā tannigraho yaṃtraṇety ucyate
rgyal rigs shing s'a lta chen po la bur skye ba yin no zhes bya ba nas /
khyim bdag gi rigs s'a la chen po lta bur skye ba yin no zhes bya ba'i bar ni khyim bdag gi rigs chen por skye ba yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
brnyas gnod ni brnyas pa'i gnas skabs sngon du btang ba'i rnam par tho 'tshams pa'o /
lus dang ngag gi 'jug pas gzhan la sdug bsngal dang yid mi bde ba dag 'byung ba de la ltos nas de sdom pa ni brnags pa zhes bya'o /
(IV /
111) ekanavataṃ kalpam upādāyeti /
ekanavateḥ pūraṇaḥ kalpa ekanavataḥ
bskal pa dgu bcu rtsa gcig gi bar du zhes bya ba ni dgu bcu rtsa gcig tu tshang ba'i bskal pa ni dgu bcu rtsa gcig go /
tam upādāya /
aśibaddhakena grāmaṇyā nirgranthaśrāvakena bhagavān uktaḥ
de'i bar du ste /
grong dpon dge sbyong gcer bu pa ral gri thogs pa zhig gis /
kim anarthāyāsi bho gautama kulānāṃ pratipanno yas tvam īdṛśe durbhikṣa iyatā bhikṣusaṃghena sārdham aśanivad utsādayaṃ bhikṣām aṭasīti /
sa bhagavatābhihitaḥ /
ito 'haṃ grāmaṇi ekanavataṃ kalpam upādāyeti vistaraḥ
bcom ldan 'das la kye dge slong goo tam gang khyod lo nyes pa 'di lta bu'i nang na dge slong gi dge 'dun 'di snyed cig dang thabs cig ser ba bzhin du ma rungs par byed cing slong mo la rgyu ba ji ste khyim rnams phung bar bya ba'i phyir zhugs zhes smras pa dang bcom ldan 'das kyis de la grong dpon ngas 'di nas bzung ste /
etāṃ caturo doṣān vyāvartayatīti bskal pa dgu bcu rtsa gcig gi bar du zhes bya ba rgyas par bka' stsal to /
durgatidoṣam akulīnatādoṣaṃ vikalendriyatādoṣaṃ strībhāvadoṣaṃ ceti /
dvau ca guṇau pratilabhate /
jātismaratāguṇam anivartakatāguṇaṃ ceti
skyon bzhi po 'di dag ni zlog par byed la zhes bya ba ni ngan 'gro'i skyon dang rigs dma' ba nyid kyi skyon dang dbang po ma tshang ba nyid kyi skyon dang bud med kyi dngos po'i skyon no /
yon tan gnyis ni 'thob po zhes bya ba ni tshe rabs dran pa nyid kyi yon tan dang phyir mi ldog pa nyid kyi yon tan no /
saṃnikṛṣṭaṃ bodhisattvaṃ sthāpayitveti /
yo lakṣaṇavipākakarmakārī /
s trisāhasrako nirvartata iti /
yena sarvasattvakarmādhipatyena trisāhasra
byang chub sems dpa' nye ba ma gtogs pa zhes bya ba ni mtshan gyi rnam par smin pa can gyi las byed pa gang yin pa'o /
stong gsum 'chag pa zhes bya ba ni sems can gyi las kyi dbang gang gis stong gsum gyi stong chen po'i 'byung ba de'i tshad gang yin pa ste /
mahāsāhasraprādurbhāvaḥ /
tasya tat parimāṇam iti /
uktaṃ puṇyasya parimāṇaṃ /
teṣām evaṃkṛtaparimāṇānāṃ śatenaikaṃ mahāpuruṣalakṣaṇaṃ nirvartate
tshad de ltar bcas pa de dag brgyas skyes bu chen po'i mtshan gcig 'grub pa nas sum cu rtsa gnyis pa'i bar du yang de dang 'dra'o /
kha cig na re sangs rgyas rnams kyi sku rnam pa gnyis te /
skye ba'i sku dang chos kyi sku'o /
de la skye ba'i sku ni skyes bu chen po'i mtshan sum cu rtsa gnyis kyi mtshan nyid do /
evaṃ yāvad dvātriṃśattamam apīti /
kecit te vyācakṣate
chos kyi sku ni sangs rgyas kyi chos ma 'dres pa bco brgyad do /
buddhālaṃbhanamanaskārasaṃmukhībhāvāt paṃcāśac cetanā bhavaṃti de la sangs rgyas la dmigs pa'i yid la byed pa mngon sum du gyur pa las sems pa lnga bcu 'byung la /
aham apītthaṃ syām ity aparāḥ paṃcāśad ity evaṃ puṇyaśataṃ bhavatīti bdag kyang 'di 'dra bar gyur cig snyam pa'i las kyang gzhan lnga bcu 'byung ste /
de ltar na bsod nams brgya yin no zhes zer ro /
apare varṇayaṃti /
kāmadhātur viṃśatisthānāni /
rūpadhātuḥ ṣoḍaśa /
ārūpyāś catvāraḥ /
aṣṭau ca śītanarakā ity aṣṭacatvāriṃśad vikalpaṃ traidhātukaṃ bhavati /
tadālaṃbanam asya bodhisattvasya karuṇācittam utpadyate
gzhan dag na re 'dod pa'i khams gnas nyi shu dang gzugs kyi khams bcu drug dang gzugs med pa bzhi dang grang ba'i dmyal ba brgyad de /
de ltar na khams gsum pa ni khyad par bzhi bcu rtsa brgyad yin la /
de la dmigs pa'i byang chub sems dpa' la snying rje'i sems skye ste /
tatas tatsaṃprayuktāś cetanā aṣṭacatvāriṃśad bhavaṃti de'i phyir de dang mtshungs par ldan pa'i sems pa bzhi bcu rtsa brgyad 'byung ngo /
ato 'naṃtaraṃ buddhālaṃbanā cetanotpadyate /
yathānenāsmāt traidhātukāt sattvā mocitā ity ekā cetanā
de'i rjes la ji ltar 'dis khams gsum pa 'di las sems can dag bkrol ba lta snyam pa de lta bu'i sems pa sangs rgyas la dmigs pa'i sems pa 'byung ngo /
ato 'naṃtaraṃ dvitīyā cetanotpadyate /
aham apy evaṃ mocayeyam ity ātmālaṃbaneti
de'i rjes la bdag kyang de dang 'dra bar 'grol bar byed par gyur cig snyam pa bdag la dmigs pa'i sems pa gnyis pa 'byung bas sems pa lnga bcu 'byung ngo /
paṃcāśac cetanā bhavaṃti tāsāṃ punar dviḥsaṃmukhībhāvāc cetanāśataṃ bhavatīti yang de dag lan gnyis su mngon du gyur pas sems pa brgyar 'gyur ba yin no zhes zer ro /
anye āhuḥ /
prāṇātipātaviratir buddhasya bhagavataḥ paṃcabhiḥ kāraṇair upetā bhavati /
paṃca kāraṇāni /
maulakarmapathapariśuddhiḥ /
sāmaṃtakapariśuddhiḥ /
vitarkānupaghātaḥ /
smṛtyanuparigṛhītatvaṃ /
nirvāṇapariṇāmitatvaṃ (Abhidh-k-vy 432) ceti
gzhan dag na re sangs rgyas bcom ldan 'das ni rgyu lngas srog gcod pa spong ba dang ldan pa yin te /
rgyu lnga ni las kyi lam dngos yongs su dag pa dang nyer bsdogs yongs su dag pa dang rnam par rtog pas ma smas pa dang dran pas yongs su zin pa nyid dang mya ngan las 'das par bsngos pa nyid de /
tadālaṃbanā api cetanāḥ paṃca bhavaṃti de la dmigs pa'i sems pa yang lnga 'byung ngo /
evaṃ daśakarmapathālaṃbanā daśa paṃcakāś cetanānāṃ paṃcāśac cetanā bhavaṃti las kyi lam bcu char la dmigs pa de dang 'dra ste /
sems pa lnga phrag bcu ni sems pa lnga bcu yin no; /
tāsāṃ dviḥsaṃmukhībhāvāc cetanāśataṃ bhavatīty etat puṇyaśataṃ /
yathā ayam asādhāraṇadaśakuśalakarmapathanirjāto bhagavān evam aham api syām iti kṛtvā
yang ji ltar bcom ldan 'das de dge ba'i las kyi lam ma 'dres pa bcu las nges par skyes pa ltar bdag kyang de dang 'dra bar shog shig snyam du de dag lan gnyis su mngon du gyur pas sems pa brgyar 'gyur ba yin no zhes zer ro /
tad evaṃ saty ekaikaṃ puṇyaśatajam ity etat sidhyati /
(IV /
112) paryupāsayāmāseti /
liṭy āṃpratyayāṃtasyāser etad rūpaṃ /
paryupāsitavān ity arthaḥ /
yatra bhagavateti vistaraḥ /
prabhāsanāmnā kuṃbhakārakumārabhūtenāsukhodakābhyaṃgaparicaryābhir upasthānaṃ kṛtvādyaṃ praṇidhānaṃ kṛtaṃ /
(IV /
114, 115) tadāsya kṣāṃtiśīlapāramite paripūrṇe iti /
cetasā tāvad akopataḥ kṣāṃtipāramitāparipūriḥ /
kāyavāgbhyāṃ duśaritākaraṇāc chīlapāramitāparipūrir iti
de ltar na re re yang bsod nams brgya las skyes so zhes bya ba 'di 'grub po /
bsnyen bkur byas so zhes bya ba ni bsnyen bkur byas par gyur to zhes bya ba'i tha tshig go /
gang la bcom ldan 'das zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rdza mkhan snang byed ces bya bar gyur pas dang por smon lam btab pa'o /
de'i tshe 'di'i tshul khrims dang bzod pa'i pha rol tu phyin pa dag yongs su rdzogs pa yin no zhes bya ba ni re zhig sems ma 'khrugs pa'i phyir bzod pa'i pha rol tu phyin pa yongs su rdzogs so /
lus dang ngag gis nyes par spyod pa mi byed pa'i phyir tshul khrims kyi pha rol tu phyin pa yongs su rdzogs so /
na divi bhuvi veti vistaraḥ /
divi bhuvi veti uddeśapadanyāyenoktaṃ /
nāsmin loke na vaiśravaṇālaye
lha yul sa na med ces bya ba rgyas par 'byung ba la; lha yul sa zhes bya ba ni bstan pa'i tshig gi tshul du bshad pa yin no /
'jig rten 'di na'ang yod pa ma yin la /
rnam thos bu yi gnas na'ang yod ma yin /
na marubhavane /
divye sthāna iti /
tadvyaktyarthaṃ nirdeśapadāni /
asmin loka iti
lha yi pho brang gnas mchog na yang yod ma yin /
zhes bya ba ni de gsal bar bya ba'i phyir bstan pa'i tshig dag yin te /
'jig rten 'di na zhes bya ba ni mi'i 'jig rten na'o /
manuṣyaloke /
vaiśravaṇālaya iti
rnam thos bu'i gnas na zhes bya ba ni rgyal po chen po bzhi'i gnas na'o /
cāturmahārājikasthāne /
marubhavana iti /
marudbhavane trāyastriṃśabhavana ity arthaḥ
lha'i pho brang zhes bya ba ni lha'i gnas te /
sum cu rtsa gsum pa'i gnas na zhes bya ba'i tha tshig go /
divye sthāne yāmādisthāne /
lokadhātvaṃtareṣv api tatsadṛśasyābhāvajñāpanārtham āha
gnas mchog dag na zhes bya ba ni 'thab bral la sogs pa'i gnas dag na'o; /
'jig rten gyi khams gzhan dag na yang khyod 'dra ba /
med par shes par bya ba'i phyir /
na dikṣu vidikṣu ceti /
atha na śraddhīyate
phyogs dang phyogs mtshams dag na'ang med /
caratu naraḥ kaścid ces bya ba smos so /
vasudhām imāṃ /
kṛtsnāṃ sphitāṃ bahusattvādhyāsitāṃ /
saha parvataiḥ kānanaiś ca
'on te yid mi ches na 'ga' zhig gis ri rnams dang nags dag tu bcas pa'i ri dang nags su bcas pa'i sa stengs rgyas pa sems can mang po gnas pa 'di kun du yul gcig /
(Abhidh-k-vy 433) /
saparvatakānanāṃ svayaṃ prastyavekṣatām ity abhiprāyaḥ /
nava ca kalpāḥ pratyudāvartitā iti /
tena vīryāraṃbheṇaikanavatyā kalpaiḥ paripūrṇā vīryapāramiteti kṛtvā
bdag nyid tshol cig ces bya bar bsam pa yin no /
bskal pa dgu yang bsdums so zhes bya ba ni brtson 'grus brtsams pa des bskal pa dgu bcu rtsa gcig gis brtson 'grus kyi pha rol tu phyin pa yongs su rdzogs pa'i phyir ro /
ata evoktam ekanavatyāṃ kalpeṣv ākṣiptam iti de nyid kyi phyir bskal pa dgu bcu rtsa gcig lus pa'i tshe 'phangs so zhes bshad do /
bodheḥ pūrvasamanaṃtaram iti /
kṣayānutpādajñānalakṣaṇāyā bodheḥ pūrvasamanaṃtaraṃ
byang chub pa'i sngon rol gyi de ma thag ces bya ba ni zad pa dang mi skye ba shes pa'i mtshan nyid kyi byang chub kyi sngon rol gyi de ma thag go /
de ci'i phyir zhe na /
kiṃ kāraṇaṃ /
paripūrṇapāramito hi bodhim adhigacchati
pha rol tu phyin pa yongs su rdzogs pas byang chub 'thob kyi /
nāparipūrṇapāramita iti /
(IV /
116) yathāyogam iti
pha rol tu phyin pa yongs su ma rdzogs pas ni ma yin no /
kiṃcit puṇyaṃ ca kriyā ca /
kiṃcit puṇyaṃ ca kriyā ca /
kiṃcit puṇyam eva
ci rigs par zhes bya ba ni la la ni bsod nams kyang yin /
bya ba yang yin /
kriyā ca /
kiṃcit puṇyaṃ ca vastu ca /
kiṃcid vastv eveti /
katham ity āha
gzhi yang yin /
la la ni bsod nams kho na yin pas so /
ji lta zhe na /
tadyatheti vistaraḥ /
karma ca te paṃthānaś ca /
prāṇātipātādayaḥ sapta karmapathāḥ /
karmasvābhāvyāc cetanāpathatvāc ca
dper na zhes bya ba la sogs pa smos te /
srog gcod pa la sogs pa las kyi lam bdun po de dag ni las kyi rang bzhin yin pa'i phyir dang sems pa'i lam yin pa'i phyir las kyang yin /
trayas tv abhidhyādayaḥ paṃthāna eva karmaṇaś cetanākhyasyeti karmapathāḥ lam yang yin la /
brnab sems la sogs pa gsum ni sems pa zhes bya ba'i las kyi lam kho na yin pas las yi lam mo /
kāyavākkarma trividheti /
puṇyaṃ tāvad iṣṭavipākatvāt /
kriyā karmasvabhāvatvāt /
vastu tatsamutthānacetanāyās tad adhiṣṭhāya pravṛtteḥ
lus dang ngag gi las ni rnam pa gsum char yin no zhes bya ba ni re zhig rnam par smin pa yid du 'ong ba'i phyir bsod nams kyang yin la /
las kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir bya ba yang yin no /
de dag kun nas slong bar byed pa'i sems pa ni de dag la brten nas 'jug pa'i phyir gzhi yang yin no /
tatsamutthāpikā cetanā kāyavākkarmasamutthāpikā de kun nas slong bar byed pa'i sems pa ni lus dang ngag gi las kun nas slong bar byed pa yin te /
puṇyam iṣṭavipākatvāt /
kriyā manaskarmatvāt /
na vastu kriyānadhiṣṭhānatvāt
rnam par smin pa yid du 'ong ba'i phyir bsod nams kyang yin la /
yid kyi las yin pa'i phyir bya ba yang yin no /
gzhi ni ma yin te /
bya ba'i rten ma yin pa'i phyir ro /
tatsahabhuvo vedanādayaḥ /
iṣṭavipākatvāt puṇyam eva /
na tu kriyādhiṣṭhānaṃ vā
de dang lhan cig 'byung ba tshor ba la sogs pa ni rnam par smin pa yid du 'ong ba'i phyir bsod nams kho na yin gyi /
bya ba 'am gzhi ni ma yin te /
tallakṣaṇābhāvāt /
śīlamayam iti /
pūrvavat traidhaṃ yojyaṃ
de dag gi mtshan nyid med pa'i phyir ro /
tshul khrims las byung ba zhes bya ba ni rnam pa gsum snga ma bzhin du sbyar bar bya'o /
maitrī puṇyam iti /
pūrvavad yojyaṃ /
puṇyakriyāyāś ca vastu
byams pa ni bsod nams kyang yin zhes bya ba yang snga ma bzhin du sbyar bar bya'o /
bya ba'i gzhi yang yin te /
tatsaṃprayuktāyā maitrīsaṃprayuktāyāś cetanāyāḥ maitrīmukhena maitrīvaśenābhisaṃskaraṇād abhisaṃcetanāt /
tatsahabhūr maitrīsahabhūś cetanā śīlaṃ ca dhyānasaṃvarasaṃgṛhītaṃ puṇyaṃ ca kriyā ca pūrvavat
byams pa'i sgo nas byams pa'i dbang gis de dang mtshungs par ldan pa ste /
byams pa dang mtshungs par ldan pa'i sems pa mngon par 'du byed cing /
sems par byed pa'i phyir ro /
de dang lhan cig 'byung ba ste /
byams pa dang lhan cig 'byung ba'i sems pa dang tshul khrims ni bsod nams kyang yin la /
bya ba yang yin te /
na hi dhyānasaṃvaraṃ pravartayeyam ity adhiṣṭhāya cetanā pravartate snga ma bzhin no /
sems pa ni bsam gtan gyi sdom pa 'jug par bya'o snyam du brten nas 'jug pa ma yin te /
tena na kriyādhiṣṭhānaṃ de'i phyir de bya ba'i gzhi ni ma yin no /
anye tatsahabhuvo vedanādayaḥ puṇyam eva pūrvavat de dang lhan cig 'byung ba tshor ba la sogs pa gzhan ni bsod nams kho na yin te /
snga ma bzhin no /
tad evaṃ /
dānamaye puṇyaṃ ca kriyā ca vastu ca /
puṇyaṃ kriyā ca
de ltar na sbyin pa las byung ba'i bsod nams kyang yin /
bya ba yang yin /
punyaṃ ca /
puṇyakriyāvastu /
śīlamaye puṇyaṃ ca kriyā ca kriyāvastu ca /
puṇyakriyāvastu /
bhāvanāmaye puṇyakriyāvastu ca
gzhi yang yin pa dang bsod nams kyang yin /
bya ba yang yin pa dang bsod nams yin pas bsod nams bya ba'i gzhi'i /
tshul khrims la sogs pa ni bsod nams kyang yin /
bya ba yang yin /
gzhi yang yin pas bsod nams bya ba'i gzhi'o /
bsgoms pa las byung ba ni bsod nams kyang yin /
puṇyaṃ kriyā ca /
puṇyaṃ ceti
bya ba'i gzhi yang yin pa dang bsod nams kyang yin /
puṇyakriyāvastu /
avayavasarūpāṇām apy ekaśeṣa iṣyate
bya ba yang yin pa dang; bsod nams yin pas bsod nams bya ba'i gzhi'o /
mi mthun pa rnams la yang gcig bsdus par 'dod de /
guṇo yaṅlukor iti yathā /
(IV /
117) yad api dīyate tad dānam iti deyaṃ vastu karmaṇi lyuḍ iti kṛtvā /
dīyate yena tad dānam iti
dper na gang mi mngon pa dag ni yon tan no zhes bya ba de lta bu'o /
gang sbyin par bya ba de yang sbyin pa yin mod kyi zhes bya ba ni sbyin par bya ba'i dngos po ste /
las su sgrub pa yin no /
gang gis spyin byed de sbyin pa /
iha tu kuśalam iṣṭaṃ dānam iti zhes bya ba ni 'dir sbyin pa dge ba yin par 'dod de /
deyasya hi vastrāder avyākṛtatvaṃ /
rāgādibhir apīty ādiśabdena krodherṣyādīnāṃ grahaṇaṃ /
pūjānugrahakāmyayeti caityāparinirvṛtebhyaḥ pūjā /
indriyamahābhūtānugrahakāmā tayā /
yena kalāpeneti (Abhidh-k-vy 434) cittacaittakalāpena
sbyin par bya ba gos la sogs pa ni lung dum bstan pa nyid yin no /
'dod chags la sogs pas zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni khro ba dang phrag dog la sogs pa bsdu'o; /
tshogs gang gis zhes bya ba ni sems dang sems las byung ba'i chogs so /
kuśalāḥ skandhā iti /
paṃca skaṃdhāḥ /
kāyavāgvijñaptis tad avijñaptir api vā rūpaskaṃdho draṣṭavyaḥ /
svabhāve caiṣa mayad iti /
na vikārādiṣu /
tadyathā tṛṇamayaṃ gṛham iti /
na tṛṇānāṃ vikāro 'sti /
tais tu nirvikārair eva tat kṛtam ity atas tṛṇamayaṃ tṛṇasvabhāvaṃ tad iti gamyate
phung po rnams zhes bya ba ni phung po lnga'o /
yang na lus dang ngag gi rnam par rig byed kyang gzugs kyi phung po yin par blta'o /
byung ba zhes bya ba 'di ni rang bzhin yin zhes bya ba ni gyur pa la sogs pa ma yin pa'o /
dper na rtsva las byung ba'i khyim zhes bya ba ni rtsva las gyur pa med kyi /
de dag ma gyur pa kho nas de byas pa yin pas de'i phyir rtsva las byung ba de ni rtsva'i ngo bo nyid yin no zhes bya bar shes te /
tatsvābhāvye 'pi sati /
tadvikāratāṃ parikalpya mayat kriyata ity abhiprāyaḥ
de gyur pa nyid yin par yongs su brtags nas byung ba zhes bya'o snyam du bsam pa yin no /
tatprakṛtivacane mayad ity anena vā lakṣaṇena mayad vidhīyate yang na de'i rang bzhin yin par brjod par bya ba'i phyir byung ba zhes bya ba'i mtshan nyid 'dis byung ba zhes brjod do /
evaṃ parṇamayaṃ bhājanam ity etad api vaktavyaṃ de bzhin du lo ma las byung ba'i snod ces bya ba 'di yang brjod par bya'o /
(IV /
118ab) sthāpayitvā dṛṣṭadharmavedanīyam iti /
tad ubhayārtham iti kṛtvā sthāpyate
mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba ma gtogs zhes bya ba ni de gnyi ga'i don yin pa'i phyir ma gtogs so /
tad vipākabhūmer atyaṃtasamatikrāṃtatvāt /
kāmadhātor atyaṃtasamatikrāṃtatvād ity arthaḥ
de'i rnam par smin pa'i sa las yang dag par 'das pa'i phyir zhes bya ba 'dod pa'i khams las shin tu yang dag par 'das pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig ste /
kāmadhātur hi dānasya vipākabhūmir iti /
(IV /
119) śrutādiguṇayukta iti /
ādiśabdena tyāgaprajñālpecchatādiguṇayuktaḥ /
satkṛtyādi dadātīti /
satkṛtyety ādir asyeti satkṛtyādi
'dod pa'i khams ni sbyin pa'i rnam par smin pa'i sa yin pas so /
thos pa la sogs pa'i yon tan dang ldan pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni gtong ba dang shes rab dang 'dod chen chung ba la sogs pa'i yon tan dang ldan pa bsdu 'o /
gus la sogs pas sbyin par byed /
ces bya ba ni 'di la gus pa la sogs pa yod pas na gus la sogs te /
kriyāviśeṣaṇam etat /
yathākramaṃ catvāro viśeṣā iti /
sātkṛtyadātā satkāralābhī bhavati
'di ni bya ba'i khyad par yin no /
go rims bzhin du khyad par bzhir 'gyur ro zhes bya ba ni gus par sbyin pas ni bkur sti rnyed par 'gyur ro /
svahastadātā udārebhyo bhogebhyo ruciṃ labhate rang gi lag nas sbyin pas ni longs spyod rgya chen po la dad pa rnyed par 'gyur ro /
kāladātā kāle bhogāl labhate /
nātikrāṃtakālāt /
yān na bhoktum evāsamarthaḥ
dus su byin pas ni gang gi tshe longs spyod longs spyad par nus pa'i dus las mi yol bar dus su rnyed par 'gyur ro /
parān anupahatyadātā 'nācchedyāṃ bhogāṃ labhate /
(IV /
120) ṛtusukhasparśāni cāsyāṃgānīti
gzhan la mi gnod par byin pas ni longs spyod bar chad med par rnyed par 'gyur ro /
'di'i dus su reg na bde ba'i lus su 'gyur ro zhes bya ba ni grang ba'i tshe ni dro ba la /
dro ba'i tshe ni grang zhing /
śīte uṣṇāni /
uṣṇe śītāni /
sādhāraṇe sādhāraṇāni /
(IV /
121ab) śītalikādiṣu ceti /
ādiśabdena vardalikāvarṣalikādiṣu /
yathāsūtram uktam etat
thal mal pa'i tshe ni tha mal par 'dug pa'o; /
grang ba la sogs par zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni yul ngan dang char 'bab pa la sogs pa bsdu ste /
de ni mdo las ji skad 'byung ba bzhin no /
yathā mātāpitror iti /
upakāritvaviśeṣāt kārāpakārau mahāphalau tayor bhavata ity artho 'vagaṃtavyaḥ
'di lta ste pha ma zhes bya ba ni phan 'dogs pa'i khyad par las te /
de gnyis la phan pa dang gnod pa byas pas 'bras bu chen po dag tu 'gyur ro zhes bya ba'i don du khong du chud par bya'o /
ṛkṣamṛgajātakādyudāharaṇāt vipāka iti /
evaṃ ṛkṣamṛgayor guhāṃ praveśya gātroṣmaśītopanayenohyamānanadyuttāraṇena vopakāriṇor apakārakaraṇena sadyo 'ṃgapātāt
dom dang ri dags la sogs pa'i skyes pa'i rabs dper bya'o zhes bya ba ni dom dang ri dags kyi phug tu bcug nas lus kyi drod kyis bsros pa dang chus khyer ba las bsgral ba las phan 'dogs 'dogs pa dag la gnod pa byas pas 'phral la lag pa chad pa lta bu'o /
ādiśabdena kapijātakādy udāhāryaṃ /
śīlavate dattvā śatasahasraguṇo vipāka ity evamādīti /
ādiśabdena srotaāpattiphalapratipannakāya dattvā aprameyo bhavati vipākas tato 'prameyataraḥ srotaāpannāyetyādi
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni spre'u'i skyes pa'i rabs la sogs pa dper brjod par bya'o /
tshul khrims dang ldan pa la byin na rnam par smin pa 'bum 'gyur zhes bya ba de lta bu la sogs pa'o zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni rgyun du zhugs pa'i 'bras bu la 'jug pa la byin na rnam par smin pa tshad med do /
de bas kyang rgyun du zhugs pa la byin na ches tshad med do zhes bya ba la sogs pa bsdu'o /
(IV /
121cd) tat sthāpayitveti /
anaṃtaroktaṃ bodhisattvadānaṃ /
tad dhi samyaksaṃbodhyarthaṃ sarvasattvārthaṃ ca
de ma gtogs pa zhes bya ba ni byang chub sems dpa'i sbyin pa bshad ma thag pa ste /
de ni yang dag par rdzogs pa'i byang chub kyi don dang sems can thams cad kyi don du byin pa yin no /
śeṣaṃ sugamatvān na vibhaktam iti /
yad etad adān me dānam ity evamādikaṃ
lhag ma ni go sla bas rnam par ma phyi'o zhes bya ba ni bdag la byin pas sbyin pa zhes bya ba de lta bu la sogs pa'o /
adān me dānam iti /
dattam anena me (Abhidh-k-vy 435) pūrvam iti dānaṃ tṛtīyaṃ
bdag la byin pas sbyin pa zhes bya ba ni 'dis sngon bdag la byin no snyam nas sbyin pa ste /
gsum pa yin no /
dāsyati me dānam iti caturthaṃ bdag la sbyin par 'gyur bas sbyin pa zhes bya ba ni bzhi pa yin no /
dattapūrvaṃ me pitṛbhiś ca pitāmahaiś ceti dānam iti paṃcamaṃ sngon bdag gi pha dang mes po dag gis sbyin pa byin pas /
sbyin pa byin pa zhes bya ba ni lnga pa yin no /
svargārthaṃ dānam ṣaṣṭhaṃ mtho ris kyi don du sbyin pa ni drug pa yin no /
kīrtyarthaṃ saptamaṃ /
cittālaṃkārārthaṃ yāvad uttamārthasya prāptaye dānam ity aṣṭamaṃ
grags pa'i don du sbyin pa zhes bya ba ni bdun pa yin no /
sems kyi rgyan gyi don zhes bya ba nas don gyi mchog thob par bya ba'i phyir sbyin pa zhes bya ba'i bar ni brgyad pa yin no /
cittālaṃkārārthaṃ ṛddhyarthaṃ /
cittapariṣkārārthaṃ aṣṭau cittapariṣkārāḥ mārgāṃgāni
sems kyi rgyan gyi don ni rdzu 'phrul gyi don no /
sems kyi yo byad kyi don ni sems kyi yo byad brgyad de /
'phags pa'i lam yan lag brgyad pa'o /
tadarthaṃ /
yogasaṃbhārārthaṃ yoganidānārthaṃ /
uttamārthasya prāptir arhattvaṃ nirvāṇasya vā prāptiḥ
rnal 'byor gyi tshogs kyi don ni rnal 'byor gyi rgyu'i don no /
don gyi mchog thob pa ni dgra bcom pa nyid dam /
tasmai prāptaye dānaṃ mya ngan las 'das pa thob pa ste /
caturbhedam apy ekam aṣṭamaṃ bhavati /
nirvāṇaprāpakam evaitad iti kṛtvā
de'i phyir sbyin pa'o /
brgyad pa ni khyad par bzhi yin yang de dag ni mya ngan las 'das pa thob par byed pa kho na yin pa'i phyir /
sugamam uktam ācāryeṇa /
(IV /
122) caturvidhe kṣetraviśeṣa iti /
gatiduḥkhopakāriguṇakṣetre katamasmin pakṣa iti
gcig yin pas slob dpon gyis go sla'o zhes bshad do /
zhing gi khyad par rnam pa bzhi zhes bya ba ni 'grol ba dang sdug bsngal dang phan 'dogs pa dang yon tan gyi zhing ngo /
yasmād asya gatikṣetratā guṇakṣetratā ca na saṃbhavati tasmāt pṛcchati phyogs gang du gtogs par bya zhes bya ba ni gang gi phyir de 'gro ba'i zhing nyid dang yon tan gyi zhing nyid du yang mi rung ba de'i phyir 'dri ba yin no /
samaviṣamasya prakāśayiteti dharmadharmasya mthun pa dang mi mthun pa rab tu ston par byed pa ni zhes bya ba ni chos dang chos ma yin pa'o /
(IV /
123) vipākanaiyamyāvasthānād iti /
niyatavipākadānāvasthānād ity arthaḥ
rnam par smin pa nges par gnas pa'i phyir zhes bya ba ni rnam par smin pa 'byin par nges par gnas pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
kasyacit kṣetravaśenaiveti /
tadyathā /
sāmānyapuruṣavadhāt pitṛvadhaḥ /
tatraiva kṣetre punar adhiṣṭhānavaśād iti
la la ni zhing gi dbang po kho nas so zhes bya ba ni dper na mi phal pa bsad pa bas pha bsad pa lta bu'o /
de nyid la gzhi'i dbang gis zhes bya ba ni las kyi lam gyi dbang gis so /
karmapathavaśāt /
katham ity āha /
mātāpitroḥ prāṇātipātanāt guru karma na tv evam adattādikāt guru /
na hi mātāpitror dravyāpaharaṇakarma tadvadhavat guru bhavati
ji ltar zhe na /
smras pa pha dang ma la srog gcod pas las lci ba ltar ma byin par blangs pa la sogs pas ni de ltar lci ba ma yin no /
pha dang ma dag gi nor rku ba'i las ni de dang 'dra bar lci ba ma yin te /
tadvadhasyānaṃtaryasvabhāvatvād ādiśabdena mṛṣāvādapaiśunyādigrahaṇaṃ de dag bsad pa ni mtshams med pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni brdzun du smra ba dang phra ma la sogs pa bsdu'o /
evam anyad api yojyam iti /
kasyacit prayogaviśeṣeṇa guru sampadyate vipākanaiyamyāvasthānāt
de bzhin du gzhan la yang sbyar bar bya'o zhes bya ba ni la la ni sbyor ba'i khyad par gyis lci bar 'gyur te /
rnam par smin pa nges par gnas pa'i phyir ro /
kasyacic cetanāviśeṣeṇa /
kasyacid āśayaviśeṣeṇa /
(IV /
124) nābuddhipūrvaṃ na sahasā kṛtam iti /
atha vā nābuddhipūrvaṃ kṛtam idaṃ kuryām ity asaṃciṃtya kṛtaṃ
la la ni sems pa'i khyad par gyis so /
la la ni bsam pa'i khyad par gyis so; /
blo sngon du ma btang ba yang ma yin la /
bab col du byas pa yang ma yin no zhes bya ba la /
rnam pa gcig tu na blo sngon du ma btang bar byas pa ni 'di bya'o snyam du ched du bsams nas byas pa ma yin pa'o /
tan nopacitam /
avyākṛtaṃ hi tat karma
de ni bsags pa ma yin gyi /
las de ni lung du ma bstan pa yin no; /
na sahasā kṛtam iti /
buddhipūrvam api na sahasā kṛtaṃ /
yad abhyāsena bhāṣyākṣepān mṛṣāvādādyanuṣṭhānaṃ kṛtaṃ tad akuśalaṃ na punar upacitaṃ
bab col du byas pa ma yin pa zhes bya ba ni blo sngon du btang zin kyang byung rgyal du byas pa ma yin pa ste /
goms te kha lang du red pas brdzun du smra ba la sogs pa mi dge ba gang yin pa de ni byas pa yin gyi /
yāvat tribhir iti /
kāyavāṅmanoduścaritaiḥ /
niṣpratipakṣaṃ ceti
bsags pa ni ma yin no /
gsum gyi bar gyi zhes bya ba ni lus dang ngag dang yid kyis nyes par spyad pa dag gis so /
pratideśanādipratipakṣābhāvataḥ /
akuśalaṃ cākuśalaparicāraṃ ceti /
yaḥ kṛtvāpy anumodata iti
gnyen po med pa yin no zhes bya ba ni phyir 'chags pa la sogs pa'i gnyen po med pa'i phyir ro /
mi dge ba la 'khor yang mi dge ba yin zhes bya ba ni gang zhig byas nas kyang rjes su yi rang bar byed pa'o /
vipākadāne niyatam iti /
puṣṭākuśalalakṣaṇasamutpādāt /
evaṃ kuśalam api yojyam iti
rnam par smin pa 'byin par nges pa yin no zhes bya ba ni mi dge ba'i mtshan nyid rgyas par bskyed pa'i phyir ro /
kathaṃ /
saṃcetanataḥ saṃciṃtya kṛtaṃ bhavati
de bzhin du dge ba la yang sbyar bar bya'o zhes bya ba ni bsams bzhin las ji lta bu zhe na /
nābuddhipūrvakṛtaṃ bhavati ched du bsams nas byas pa yin gyi /
tadyathā /
avyākṛtena cittena pāṣāṇaṃ dadāmīti suvarṇapiṇḍaṃ dadyāt /
kṛtaṃ tan na punar upacitaṃ
blo sngon du ma btang bar byas pa ma yin pa ste; dper na lung du ma bstan pa'i sems kyis rdo sbyin no snyam pa las gser gyi gong bu byin par gyur pa lta bu'o /
de ni byas pa yin gyi /
avyākṛtaṃ hi tat karma bsags pa ni ma yin te /
na sahasā kṛtaṃ /
yathā bhāṣyākṣepāt satyavacanaṃ kṛtaṃ tat kuśalaṃ na punar upacitaṃ
las de ni lung du ma bstan pa yin no /
bab col du byas pa ma yin pa ni dper na kha goms pas bden pa smra ba lta bu ste /
kaścid ekena sucaritena sugatiṃ yāti de ni byas pa yin gyi mi dge ba yang ma yin la /
kaścid yāvat tribhiḥ bsags pa yang ma yin no /
kaścid ekena karmapathena rdzogs pas ji lta bu zhe na /
kaścid yāvad daśabhiḥ /
tatra yo yāvatā gacchati /
tasminn asamāpte kṛtaṃ karma nopacitaṃ /
samāpte tūpacitaṃ /
evaṃ yāvad vipākadāne niyatam iti /
saṃbhavato yojyam /
(Abhidh-k-vy 436) /
(IV /
125ab) caitye sarāgasyeti vistaraḥ /
svaparārthobhayārthāyety atra /
puṇyam eva tyāgānvayam apaśyann āha /
kasyacid apy anugrahābhāvād
kha cig ni legs par spyad pa gcig gis mtho ris su 'gro la /
kha cig ni gsum gyi bar gyis 'gro ba dang kha cig ni las kyi lam gcig gis mtho ris su 'gro la /
kha cig ni bcu'i bar gyis 'gro ba de la gang zhig gis ji tsam gyis der 'gro bar 'gyur ba rdzogs par ma byas na las de byas pa yin gyi /
bsags pa ma yin no /
rdzogs na ni bsags pa yin no /
de bzhin du rnam par smin pa 'byin par byed pa zhes bya ba'i bar ci rigs par sbyar bar bya'o /
'dod chags dang bcas pas mchod rten la sbyin pa byin pa ni bdag gi don du'o zhes bshad pa zhes bya ba ni /
bdag gzhan don phyir gnyis don phyir /
zhes bya ba der ro /
gtong ba'i rgyu las byung ba kho na bsod nams yin no zhes bya bar mi bzod nas; su la'ang phan btags pa med pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
iti /
sati hi pratigrahītari yuktaṃ tyāgānvayaṃ puṇyaṃ
len par byed par yod na ni gtong ba'i rgyu las byung ba'i bsod nams rung ste /
tatra hi prītyanugraheṇa grahītā yujyata iti de la ni dga' ba dang phan btags pa yin pas blangs so zhes bya bar rung ngo /
maitryādivad agṛhṇatīti /
maitryādiṣv iva maitryādivat
len med byams sogs bzhin zhes bya ba ni byams pa la sogs pa dang 'dra bas na byams sogs bzhin te /
agṛhṇati asati pratigrāhake puṇyaṃ bhavati len par byas pa sa len pa med kyang rung ngo /
asaty api parānugrahe pha rol po la phan btags pa med kyang rung /
kuśalamūlādibalādhānāt /
tathā hy atīte pi puṇavati tathāgatādau /
tad bhaktikṛtaṃ caityadānaṃ puṇyaṃ bhavati /
dānamānakriyā tarhi vyarthā prāpnotīti
dge ba'i rtsa ba la sogs pa'i stobs bskyed pas bsod nams su 'gyur ba de bzhin du de bzhin gshegs pa la sogs pa yon tan dang ldan pa 'das kyang de la dad pas byas pa ste /
mchod rten la phul ba bsod nams su 'gyur ro /
'o na ni sbyin pa dang mchod pa bya ba don med par 'gyur ro zhes bya ba ni /
yadi svacittād eva puṇyaṃ bhavec cittenaiva dānamānāv anuṣṭheyau gal te rang gi sems kho na las bsod nams su 'gyur na /
sems 'ba' zhig gi sbyin pa dang mchod pa dag bya dgos te /
tata eva puṇyaprāpteḥ /
na /
tatkarmasamutthāpikāyā bhakteḥ prakṛṣṭataratvāt
de kho na las bsod nams 'thob pa'i phyir ro /
ma yin te /
las de kun nas slong bar byed pa'i dad pa ni ches mchog yin pa'i phyir zhes bya ba ni de lta ma yin no /
naitad evaṃ ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
yasmād dānamānau bhagavataś cittamātreṇa ciṃtayato yā bhaktiḥ /
tata iyaṃ dānamānau kurvato bhaktiḥ prakṛṣṭatarā
'di ltar bcom ldan 'das la sems tsam gyis sbyin pa dang mchod pa dag sems par byed pa'i dad pa gang yin pa de bas ni sbyin pa dang mchod pa dag dngos su byed pa'i dad pa 'di ches mchog yin te /
kāyavākkarmaṇor api pravartanāt lus dang ngag gi las dag kyang 'jug par byed pa'i phyir ro /
cittamātreṇa hi cintayato bhaktiḥ kāyavākkarmaṇī na pravartayataḥ /
yathā hīti vistaraḥ
sems tsam gyi sems par byed pa'i dad pa ni lus dang ngag gi las dag 'jug par mi byed do /
yathā hi śatruṃ hanmīti kṛtābhiprāyasya kasyacit tatsamutthitaṃ tadabhiprāyasamutthitaṃ kāyavākkarma śatrusaṃjñayā śatrur ayaṃ na tāvan mriyata ity anayā saṃjñayā tasmin mṛte 'pi kurvato bahutaram apuṇyaṃ jāyate cetanānubaṃdhāt ji ltar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ltar dgra bsad do snyam du bsam pa'i bsam pa can 'ga' zhig des kun nas bslang ba'i lus dang ngag gi las de shi bzhin du dgra'i 'du shes kyis te /
dgra 'di da dung ma shi'o snyam pa'i 'du shes 'dis byed na /
sems pa'i rgyun chags phyir bsod nams ma yin pa ches mang du skye bar 'gyur gyi /
nābhiprāyamātreṇa kriyāśūnyena /
tathā hy atīte 'pi parinirvṛte 'pi bhagavati tadbhaktisamutthāṃ śāstṛbhaktisamutthāṃ dānamānakriyāṃ pṛṣṭhabhūtām iva kurvato bahutaraṃ puṇyaṃ jāyate
bsam pa tsam bya bas stong pa ni ma yin pa de bzhin du bcom ldan 'das yongs su mya ngan las 'das pas 'das kyang de la dad pas kun nas bslang ba ste /
ston pa la dad pas kun nas bslang ba'i sbyin pa dang mchod pa bya ba mjug tu gyur pa ji lta bu byed na bsod nams ches mang du 'gyur gyi /
na bhaktimātreṇa kriyāśūnyeneti dad pa tsam bya bas stong pas ni ma yin no /
(IV /
125cd) kukṣetre tarhy aniṣṭaphalaṃ bhaviṣyatīti /
taskarādibhyo dānam āniṣṭaphalam iti nirgraṃthāḥ /
sukṣetre hīṣṭaphalaṃ /
kukṣetre tu viparītam ity ato bravīti
'o na ni zhing ngan pa la byin pa 'bras bu yid du mi 'ong bar 'gyur ro zhes bya ba ni gcer bu ba dag chom rkun pa la sogs pa la byin na 'bras bu yid du mi 'ong bar 'gyur ro zer ba ltar na /
zhing bzang po la ni 'bras bu yid du 'ong bar 'gyur la /
zhing ngan pa la ni zlog pa yin pas de'i phyir smra bar byed do /
rgyu las 'bras bu mi 'khrul phyir /
kukṣetre 'pīṣṭaphalatā phalabījāviparyayād iti ngan pa'i zhing la'ang 'bras yid 'ong /
zhes bya ba ni /
na kṣetraviśeṣād iṣṭaṃ phalam iti brūmaḥ /
kiṃ tarhi /
viśiṣṭam iti /
na hi sukṣetre prāṇatipātādibījasyeṣṭaṃ phalaṃ bhavatīti
zhing gi khyad par las 'bras bu yid du 'ong bar 'gyur ro zhes ni mi zer ro /
'o na ci zhe na /
khyad par du 'phags par 'gyur ro zhes zer te /
zhing bzang po la srog gcod pa la sogs pa'i sa bon gyi 'bras bu ni yid du 'ong bar mi 'gyur ro /
kukṣetre 'pi hi phalasya mṛdvīkāphalasya bījāt mṛdvīkābījād zhing ngan pa la yang sa bon las te /
rgyun gyi sa bon las 'bras bu rgyun gyi 'bras bu mi 'khrul ba mthong ste /
aviparyayo dṛṣṭaḥ /
mṛdvīkāphalam eva madhuraṃ dṛṣṭam ity arthaḥ /
na tu niṃbaphalam evaṃ
rgyun gyi 'bras bu kho na mngar bar mthong gi nim pa'i 'bras bu ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
niṃbabījān niṃbaphalam eveti /
tiktam iti /
mṛdvīkābījaṃ kuśalasyodāharaṇaṃ /
niṃbabījam akuśalasya
de bzhin du nim pa'i sa bon las ni nim pa'i 'bras bu kha ba kho na skye ste /
rgyun gyi sa bon ni dge ba'i dper brjod pa yin no /
nim pa'i sa bon ni mi dge ba'i dper brjod pa yin no /
(IV /
126) dauḥśīlyam aśubhaṃ rūpam iti
'chal ba'i tshul khrims ni mi dge'i gzugs zhes bya ba ni /
prāṇatipātādilakṣaṇaṃ prakṛtisāvadyaṃ rūpaṃ dauḥśīlyaṃ 'chal ba'i tshul khrims ni srog gcod pa la sogs pa'i mtshan nyid rang bzhin gyi kha na ma tho ba'i gzugs yin no /
(Abhidh-k-vy 437) /
pratikṣiptāc ca buddheneti
sangs rgyas kyis ni bcas pa yang /
zhes bya ba ni /
prajñaptisāvadyatvāt /
samāttaśikṣasya tu tadadhyācārād dauḥśīlyam iti
bcas pa'i kha na ma tho ba'o /
bslab pa mnos pas de dag spyad na 'chal ba'i tshul khrims su 'gyur ro zhes bya ba ni /
gṛhītatadviramaṇasya bhagavadvacanānādarād dauḥśīlyaṃ jāyate de dag spong ba mnos pa bcom ldan 'das kyi bka' la ma gus pa'i phyir 'chal ba'i tshul khrims su 'gyur te /
arthād uktaṃ bhavati /
asamāttaśikṣasya na duḥśīlyam iti
shugs kyis na tshul khrims ma nos pa'i ni 'chal ba'i tshul khrims ma yin no zhes bshad pa yin no /
viśuddhaṃ tu caturguṇam iti rnam dag yon tan bzhi ldan no /
catvāro guṇā asyeti caturguṇaṃ zhes bya ba ni 'di la yon tan bzhi yod pas na yon tan bzhi ldan no /
dauḥśīlyena yathokteneti /
dauḥśīlyam aśubhaṃ rūpam ity anena
'chal ba'i tshul khrims kyis 'phan ma byung ba ni ji skad bshad pas zhes bya ba ni /
lobhādibhir iti /
na tair dauḥśīlyahetubhiḥ samudācaradbhir upahataṃ bhavati /
dauḥśīlyavipakṣāśritam ity arthaḥ /
maulaiḥ karmapathair viśuddham iti /
prāṇatipātādibhir maulair akhaṇḍitam ity arthaḥ /
sāmaṃtakair viśuddham iti
'chal ba'i tshul khrims mi dge'i gzugs /
zhes bya ba 'di lta bus so /
'chags pa la sogs pa zhes bya ba ni 'chal ba'i tshul khrims kyi rgyu de dag kun du spyod pa dang ldan pas ni 'phan 'byung bar 'gyur ro /
'chal ba'i tshul khrims kyi gnyen po la brten pa zhes bya ba bstan pa'i phyir; dran pa nye bar gzhag pa la brten pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
las kyi lam dngos kyi rnam par dag pa zhes bya ba ni srog gcod pa la sogs pa dngos kyis nyams par ma byas pa zhes bya ba'i tha tshig go /
prāṇātipātādiprayogair adūṣitam ity arthaḥ /
vitarkair iti /
kāmavitarkādibhiḥ /
smṛtyānuparigṛhītam iti /
kāyādismṛtyupasthānair dṛḍhīkṛtaṃ /
śīlasmṛtyā vānuparigṛhītaṃ /
āśāstiśīlam iti /
āśāstiḥ prārthanā /
yad bhavabhogasatkāratṛṣṇākṛtam iti
nyer bsdogs dag gis rnam par dag pa zhes bya ba ni srog gcod pa la sogs pa'i sbyor ba dag gi sa sun ma phyung ba zhes bya ba'i don to /
rnam par rtog pa rnams kyis zhes bya ba ni 'dod pa'i rnam par rtog pa la sogs pas so /
dran pas yongs su bzung ba zhes bya ba ni lus dran pa nye bar gzhag pa dag gis brtan por byas pa'am /
bhave bhoge ca satkāre ca yā tṛṣṇā tshul khrims dran pas yongs su bzung ba'o /
tayā yat samāttam ity arthaḥ legs su smon pa'i tshul khrims zhes bya ba la /
samyagdṛṣṭikānām iti /
buddhaśāsanapratipannānāṃ /
anyatīrthikānāṃ hi na bodhyaṃgānukūlam asaddṛṣṭikatvāt /
(IV /
127ab) samāhitaṃ tu kuśalam iti /
samāhitagrahaṇam asamāhitanivṛttyarthaṃ /
kuśalagrahaṇaṃ samāhitāsvādanāsaṃprayuktakliṣṭadhyānanivṛttyarthaṃ /
tat samāhitakuśalasadṛśam utpadyate /
samādhisvabhāvasahabhū yad iti /
samādhisvabhāvaṃ tena ca saha bhavati yad ity arthaḥ /
tad dhi samāhitam iti vistaraḥ /
tat samāhitaṃ kuśalam atyarthaṃ cittaṃ saṃvāsayati /
bhāvayati /
asamāhitam api vāsayati /
na tv evam atyartham iti darśayati
legs su smon pa ni don du gnyer ba'o /
srid pa dang /
longs spyod dang bkug sti la chags nas bsrung ba gang yin pa'o zhes bya ba ni srid pa dang longs spyod dang bkur sti la sred pa des mnos pa zhes bya ba'i tha tshig go /
yang dag pa'i lta ba can rnams zhes bya ba ni sangs rgyas kyi bstan pa la zhugs pa rnams te /
gzhan mu stegs can rnams kyi ni yang dag pa'i lta ba can ma yin pa'i phyir ro /
byang chub kyi yan lag gi rjes su 'jug pa ma yin no /
mnyam par gzhag pa'i dge ba ni zhes bya ba la /
mnyam par gzhag pa zhes bya ba smos pa ni mnyam par gzhag pa ma yin pa bzlog pa'i phyir ro /
dge ba zhes bya ba smos pa ni snyoms par 'jug pa'i ro myang ba dang mtshungs par ldan pa'i bsam gtan nyon mongs pa can bsal ba'i phyir te /
de yang mnyam par gzhag pa'i dge ba dang 'dra ba ni 'byung ngo /
ting nge 'dzin gyi rang bzhin dang de dang lhan cig 'byung ba gang yin pa'o zhes bya ba ni ting nge 'dzin gyi ngo bo nyid dang de dang lhan cig 'byung ba gang yin pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
mnyam par gzhag pa'i dge ba de ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mnyam par gzhag pa'i dge ba de ni sems la shin tu bsgo bar byed cing /
goms par byed de /
mnyam par gzhag pa ma yin pa yang bsgo bar byed mod kyi de ltar shin tu ni ma yin no zhes ston par byed do /
katham ity āha ji lta zhe na /
guṇais tanmayīkaraṇāt saṃtateḥ /
yasmāt samādhiguṇais tanmayī kriyate cittasaṃtatiḥ
rgyud yon tan rnams kyis de'i bdag nyid du byed pa'i phyir zhes bya ba smos te /
'di ltar rgyud ting nge 'dzin gyi yon tan rnams kyis de'i bdag nyid du byed pas so /
atra dṛṣṭāṃtam āha /
puṣpais tilavāsanāvad iti
'dir dpe me tog rnams kyis til la bsgos pa bzhin no zhes bya ba smos te /
yathā puṣpais tilā bhāvyaṃte /
puṣpagaṃdhamayīkaraṇāt /
tadvat /
tad idam uktaṃ bhavati
dper na me tog rnams kyis me tog gi dri'i bdag nyid du byed pa'i phyir til la bsgo bar byed pa de dang 'dra ste 'di skad du /
bhāvanā vāsanā /
tatsvabhāvaṃ puṇyaṃ bhāvanāmayam iti
bsgoms pa las byung ba ni bsgom pa'i bag chags de'i ngo bo nyid kyi bsod nams yin no zhes bshad par 'gyur ro /
(IV /
127cd) atha śīlaṃ bhāvanā ca kasmai saṃvartata iti vākyaśeṣato 'rthaṃ pṛcchati
yang tshul khrims dang bsgom pas cir 'gyur zhes bya ba'i tshig lhag ma'i sgo nas don 'dri ba yin no /
svargāya śīlaṃ prādhānyād iti /
śīlaṃ prādhānyena svargāya bhavati
mtho ris don du tshul khrims gtso phyir zhes bya ba ni mtho ris kyi don du tshul khrims gtso bo yin gyi /
anyat tu na prādhānyena svargāya bhavati gzhan ni mtho ris kyi don du ma yin no /
kim anyat /
dānaṃ /
dānam api hi svargāya saṃbhavati
gzhan yang gang zhig ce na sbyin pa'o /
sbyin pa yang mtho ris kyi don du 'gyur la /
śīlam api (Abhidh-k-vy 438) visaṃyogāya saṃbhavati /
śamathavipaśyanayoḥ śīlapratiṣṭhānatvāt /
bhāvanā prādhānyena visaṃyogāya /
sākṣādvisaṃyogaprāpakatvāt /
prahāṇamārgasaṃgṛhītatvād vā /
puṇyakriyāvastuprasaṃgenedam upanyasyate
zhi gnas dang lhag mthong dag ni tshul khrims la brten pa'i phyir tshul khrims kyis kyang 'bral bar ni 'gyur mod kyi /
dngos su bral ba thob par byed pa'i phyir ram /
spong ba'i las kyis bsdus pa yin pa'i phyir 'bral bar bya ba la bsgom pa ni gtso bo yin pa'i phyir ro /
bsod nams bya ba'i gzhi'i zhar la /
(IV /
128ab) sūtra uktaṃ
mdo las zhes bya ba ni 'di rgyas par 'god de /
catvāraḥ pudgalāḥ brāhmaṃ puṇyaṃ prasavaṃti mdo las gang zag bzhi ni tshangs pa'i bsod nams bskyed de /
apratiṣṭhite pṛthivīpradeśe tathāgatasya śārīraṃ stūpaṃ pratiṣṭhāpayati /
ayaṃ prathamaḥ pudgalo brāhmaṃ puṇyaṃ prasavati
ma byas pa'i sa phyogs su de bzhin gshegs pa'i sku gdung gi mchod rten byed pa 'di ni gang zag tshangs pa'i bsod nams bskyed pa dang po yin no; /
cāturdeśe bhikṣusaṃghe ārāmaṃ niryātayati tatraiva cārāme vihāraṃ pratiṣṭhāpayati phyogs bzhi'i dge 'dun la kun dga'i ra ba 'bul zhing /
kun dga'i ra ba de nyid du gtsug lag khang rtsig par byed pa 'di ni /
ayaṃ dvitīyaḥ pudgalo brāhmaṃ puṇyaṃ prasavati gang zag tshangs pa'i bsod nams bskyed pa gnyis pa yin no /
bhinnaṃ tathāgataśrāvakasaṃghaṃ pratisaṃdadhāti /
ayaṃ tṛtīyaḥ pudgalo brāhmaṃ puṇyaṃ prasavati /
maitrīsahagatena cittenāvaireṇāsaṃspardhenāvyābādhena vipulena mahadgatenāpramāṇena subhāvitenaikāṃ diśam adhimucya spharitvopasaṃpadya viharati /
tathā dvitīyāṃ /
tathā tṛtīyāṃ /
tathā caturthīm /
ity ūrdhvam adhas tiryak sarvataḥ sarvam imaṃ lokaṃ spharitvopasaṃpadya viharati
de bzhin gshegs pa'i nyan thos bye ba sdums byed pa 'di ni gang zag tshangs pa'i bsod nams bskyed pa gsum pa yin no /
byams pa'i sems kho na med pa /
'gran zla med pa /
gnod pa med pa /
yangs pa /
rgya chen por gyur pa /
mi gnyis pa /
tshad med pa /
shin tu bsgoms pas phyogs gcig tu mos te khyab par byas nas rdzogs par byas te gnas so; /
de bzhin du gnyis pa dang de bzhin du gsum pa dang de bzhin du bzhi pa dang bla dang 'og dang thad kar rnam pa thams cad du thams cad dang ldan pa'i 'jig rten 'di khyab par byas nas rdzogs par byas te /
ayaṃ caturthaḥ pudgalo brāhmaṃ puṇyaṃ prasavatīti gnas pa 'di ni gang zag tshangs pa'i bsod nams bskyed pa bzhi pa yin no zhes bshad do /
yal lakṣaṇavipākasya karmaṇaḥ parimāṇajñāpanāyoktam iti /
yad uktaṃ saṃnikṛṣṭaṃ bodhisattvaṃ sthāpayitvā /
yāvatsarvasattvānāṃ bhogaphalam ity evamādi
mtshan rnam par smin pa can gyi las kyi tshad shes par bya ba'i phyir bshad pa gang yin pa'o zhes bya ba ni byang chub sems dpa' nye ba ma gtogs pa sems can thams cad kyi longs spyod kyi 'bras bu can zhes bya ba de lta bu la sogs pa bshad pa gang yin pa'o /
tshangs pa'i bsod nams zhes bya ba ni tshangs pa rnams kyi yin pas na tshangs pa'i 'o /
idaṃ brāhmaṃ puṇyam iti /
brahmaṇām idaṃ brāhmaṃ
'dir ni tshangs pa'i mdun na 'don pa rnams kyang tshangs pa'i zhes bya ba'i sgrar 'dod de /
brahmapurohitāś cātra brahmaśabdenocyate 'di ltar tshangs pa'i mdun na 'don pa rnams kyi tshe bskal par thub pa'i phyir te /
kasmāt /
brahmapurohitānāṃ kalpāyuṣkatvāt /
brahmapurohitānāṃ hi kalpam āyur uktaṃ /
anena ca karmaṇā kalpaṃ svargeṣu modate
tshangs pa'i mdun na 'don rnams kyi tshe yang bskal par thub par bshad la /
las 'dis kyang mtho ris dag tu bskal par dga' bar 'gyur bas so /
brāhmaṃ puṇyaṃ prasavati sde pa gzhan gyi gzhung las /
kalpaṃ svargeṣu modata iti /
nikāyāṃtarapāṭhavacanāt /
tatsādharmyād etad brāhmaṃ puṇyam ucyate
tshangs pa'i bsod nams skyed pa ni /
bskal par mtho ris dga' bar gnas /
zhes 'byung bas de dang chos mthun pa'i phyir 'di tshangs pa'i bsod nams zhes bya'o /
nanu ca kāmadhātau nāsti kuśalasya karṃaṇaḥ kalpaṃ vipāka iti /
satyam ekasya nāsti
'dod pa'i khams na las dge ba'i rnam par smin pa bskal par thub pa med pa ma yin nam zhe na /
ekādhiṣṭhānās tu bahvyaś cātanā bhavaṃti /
yāsāṃ krameṇa kalpapramāṇaṃ svārgikaṃ phalam abhinirvartate
gcig gi ni med pa bden na shi 'phos nas yang de nyid du skye ba'i nying mtshams sbyor ba'i phyir gang dag gi mtho ris kyi 'bras bu rim gyis bskal pa'i tshad tsam du thub pa mngon par 'grub par 'gyur ba'i sems pa /
cyutasya punas tatraiva janmasaṃdhānāt rten gcig pa dag ni mang po zhig 'byung ngo /
bṛhatpuṇyaṃ brāhmam ity apare /
(IV /
128) sūtrādīnām ity /
ādiśabdena dvādaśānām aṃgānāṃ grahaṇaṃ
kha cig re tshangs pa'i bsod nams ni bsod nams chen po yin no zhes zer ro /
mdo sogs zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni bstan pa'i yan lag bcu gnyis bsdu ste /
sūtrageyavyākaraṇagāthodānanidānāvadānetivṛttakajātakavaipulyādbhutadharmopadeśā iti dvādaśānām aṃgānāṃ /
akliṣṭadeśaneti /
akliṣṭacittasamutthāpitety arthaḥ /
(IV /
129) puṇyabhāgīyam iti /
puṇyasya bhāgaḥ prāptir iti puṇyabhāgaḥ /
iṣṭaphalaprāptir (Abhidh-k-vy 439) ity arthaḥ /
tasmai hitaṃ puṇyabhāgīyaṃ /
ata evoktaṃ yad iṣṭavipākam iti /
tatprāptyanukūlam iti /
atha vā trayo bhāgāḥ /
puṇyo bhāgaḥ apuṇyo bhāgaḥ aniṃjyo bhāgaḥ
mdo'i sde dang dbyangs kyis bsnyad pa'i sde dang lung du bstan pa'i sde dang tshigs su bcad pa'i sde dang ched du brjod pa'i sde dang gleng gzhi'i sde dang rtogs pa brjod pa'i sde dang de lta bu byung ba'i sde dang skyes pa rabs kyi sde dang shin tu rgyas pa'i sde dang rmad du byung ba'i sde dang gtan la bab par bstan pa'i sde zhes bya ba'i yan lag rnams so /
nyon mongs pa can ma yin pas zhes bya ba ni nyon mongs pa can gyi sems kyis kun nas ma bslangs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
bsod nams chen po nyams par byed pa zhes bya ba ni bsod nams ma rung bar byed pa'o /
bsod nams kyi cha dang mthun pa zhes bya ba ni bsod nams kyi cha thob pa yin pas na bsod nams kyi cha ste /
bsod nams kyi 'bras bu thob pa zhes bya ba'i tha tshig go /
de dang mthun par ni bsod nams kyi cha dang mthun pa'o /
de nyid kyi phyir /
rnam par smin pa yid du 'ong ba can gang yin pa'o zhes bya ba smos so /
rnam pa gcig tu na cha ni gsum ste /
bsod nams kyi cha dang bsod nams ma yin pa'i cha dang mi g yo ba'i cha'o /
tasmai hitaṃ puṇyabhāgīyaṃ /
atha vā puṇyaṃ bhajata iti puṇyabhāk
de las de dang mthun pa'i cha ni bsod nams kyi cha dang mthun pa'o /
yang na bsod nams la brten pas na bsod nams kyi cha'o /
puṇyabhāg eva puṇyabhāgīyaṃ bsod nams nyid bsod nams kyi cha dang mthun pa yin te /
svārthe kapratyayaḥ /
evaṃ mokṣabhāgīyaṃ /
atha vā saṃsārabhāgo mokṣabhāgaś ceti dvau bhāgau /
tatra yan mokṣabhāgāya hitaṃ
rang gi don gyi rkyen gyi dbang du byas pa yin no; /
thar pa'i cha dang mthun pa yang de dang 'dra'o /
yang na cha ni gnyis te /
'khor ba'i cha dang thar pa'i cha'o /
tan mokṣabhāgīyaṃ /
mokṣaprāptir vā mokṣabhāgaḥ /
tasmai hitaṃ /
tatprāptyanukūlam iti mokṣabhāgīyaṃ
de las thar pa'i cha dang mthun pa gang yin pa de ni thar pa'i cha dang mthun pa'o /
yang na thar pa'i cha ni thar pa thob pa'o /
de'i phyir de dang mthun pa de ni de'i thob pa dang mthun pa yin pas thar pa'i cha dang mthun pa ste /
tasya lakṣaṇaṃ paścād vakṣyate de'i mtshan nyid ni 'og nas 'chad do /
evaṃ nirvedhabhāgīyam api yojyaṃ nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
paścād vyākhyāsyāma iti 'og nas bshad par bya'o zhes bya ba ni /
tata uṣmagatotpattir ity atra de las dro bar gyur pa skye /
zhes bya ba der ro /
karmādhikāreṇaiṣāṃ karmasvabhāvānāṃ lakṣaṇam ucyate /
(IV /
130) yad idaṃ loka ityādi
las kyi skabs su las kyi rang bzhin gyi mtshan nyid 'jig rten na yig 'bru zhes bya ba la sogs pa 'di brjod de /
sasamutthānam iti /
sacittacaitasikakalāpaṃ /
yena tat kāyakarmotthāpyate
kun nas slong ba dang bcas pa zhes bya ba ni sems dang sems las byung ba'i tshogs dang bcas pa ste /
gang gis lus kyi las slong bar byed pa'o /
tat kāyakarma sasamutthānaṃ yogapravartitaṃ lus kyi las kun nas slong ba dang bcas pa rigs pas rab tu bcug pa de ni yig 'bru dang rgya yin no /
lipir mudrā ca bam po sum cu rtsa brgyad pa /
kāraṇe kāryopacārāt /
yena hi kāyakarmaṇā lipir likhyate mudrā vā khanyate
rgyu la 'bras bu btags pa'i phyir te /
bstan bcos las ni lus kyi las gang gis yig 'bru 'bri zhing rgya rko bar byed pa ste /
sā lipir mudrā sa śāstre 'bhiprete yig 'bru dang rgya yin par bzhed kyi /
na yathā loke /
hy akṣaracihnaṃ pustakādau lipir iṣyate /
akṣarānakṣaracihnaṃ ca mudreti /
gaṇanā kāvyaṃ ca vākkarma /
yogapravartitaṃ sasamutthānam iti vartate
'jig rten na ji skad grags pa lta bu ni ma yin te /
'jig rten na ni yig 'bru ni glegs bam la sogs pa na yod pa'i yi ge'i mtshan ma yin no /
;rgya ni yi ge dang yi ge ma yin pa'i mtshan ma yin no zhes bya bar 'dod do /
bgrang ba dang snyan dngags ni ngag gi las rigs pas rab tu bcug pa kun nas slong ba dang bcas pa yin no zhes bya bar sbyar ro /
paṃcaskaṃdhasvabhāvānīti /
lipimudrayoḥ kāyakarma rūpaskaṃdhaḥ
phung po lnga'i rang bzhin no zhes bya ba ni yig 'bru dang rgya dag gi gzugs kyi phung po ni lus kyi las so /
gaṇanākāvyayor vākkarma rūpaskaṃdhaḥ bgrang ba dang snyan dngags dag gis gzugs kyi phung po ni ngag gi las so /
vedanādayas tūbhayatrāpi samutthānabhūtāś catvāraḥ skaṃdhā iti gnyis ka la yang kun nas slong bar gyur pa tshor ba la sogs pa phung po bzhi yod pas de dag ni phung po lnga'i rang bzhin no /
paṃcaskaṃdhasvabhāvāny etāni bhavaṃti /
yan manasā saṃkalanaṃ dharmāṇām iti /
ekaṃ dve trīṇīty evamādi sā saṃkhyā
yid kyi chos rnams sdom par byed pa gang yin pa'o zhes bya ba ni gcig gnyis /
gsum zhes bya ba la sogs pa'i grangs so /
yat tu vācā na manasā sā gaṇanety ābhidhārmikāḥ /
iyaṃ ca saṃkhyā saparivāragrahaṇāc catuskaṃdhasvabhāvā
chos mngon pa pa rnams na re yang na gang la yid kyis bgrang bar byed pa yin no zhes zer ro /
grangs 'di yang 'khor dang bcas pas gzung ba'i phyir phung po bzhi'i rang bzhin no /
(IV /
131) lipyādilakṣaṇanirdeśānuṣaṃgeṇa sāvadyādīnām api dharmāṇāṃ lakṣaṇanirdeśopanyāsaḥ
yig 'bru la sogs pa'i mtshan nyid bstan pa'i zhar la kha na ma tho ba dang bcas pa la sogs pa'i chos rnams kyi mtshan nyid bstan pa yang nye bar 'god par byed do /
dharmaskaṃdhakavibhāṣāyām ete paryāyā nidiṣṭāḥ 'brel pa gzhan yang rnam grangs 'di dag ni chos kyi phung po'i rnam par bshad pa las bstan la /
tatpratyāsanneyam iti /
ime paryāyā upanyasyaṃta ity aparaḥ saṃbaṃdhaḥ
'di yang de mdor bsdus pa yin pas rnam grangs 'di dag nye bar 'god do zhes bya ba yin no /
sahāvadyena kleśalakṣaṇena vartaṃta iti /
sāvadyāḥ kleśacchāditatvān
nyon mongs pa'i mtshan nyid kyi kha na ma tho ba dang lhan cig 'jug pas na kha na ma tho ba dang bcas pa'o /
nyon mongs pas bkab pa'i phyir bsgribs pa ste /
nivṛtāḥ /
kleśā api hi saṃprayogiṇā kleśāṃtareṇa nivṛtāḥ
nyon mongs pa rnams kyang mtshungs par ldan pa'i nyon mongs pa gzhan gyis bsgribs pa yin no /
gnag pa'i phyir ram /
niṣkṛṣṭatvād āryais tyaktatvād vā 'phags pa rnams kyis bor ba'i phyir ngan pa ste /
(Abhidh-k-vy 440) /
hīnāḥ /
kliṣṭās tu kleśayogato 'vagaṃtavyāḥ
gnag pa ni nyon mongs pa dang ldan pa'i sgo nas khong du chud par bya'o /
śubhāmalāḥ kuśalānāsravāḥ /
te /
praṇītāḥ /
śuddhiprakarṣagatatvāt /
hīnapraṇītebhyo 'nye madhyā iti siddham iti /
kliṣṭā eva hīnāḥ
dri med dge zhes bya ba ni dge ba zag pa med pa de dag ni dag pa'i rab kyi mthar phyin pa'i phyir gya nom pa yin no /
ngan pa dang gya nom pa dag las gzhan pa ni bar ma zhes bya bar grub pa yin no zhes bya ba ni nyon mongs pa dag kho na ngan pa yin la /
śubhāmalā eva ca praṇītā ity avadhāraṇād ato 'nye na hīnāḥ /
na praṇītā iti madhyāḥ siddhāḥ
dge ba dri ma med pa dag kho na nges par gya nom pa yin no zhes bya bar nges par gzung ba'i phyir ro /
de las gzhan pa dag ni ngan pa yang ma yin la /
gya nom pa yang ma yin pas bar ma yin par grub po /
saṃskṛtaśubhāḥ /
sevyā iti /
aviśeṣeṇa sāsravā anāsravā vā sevitavyāḥ /
paryupāsitavyāḥ /
saṃtānādhyā ropaṇataḥ /
śeṣā asevitavyā iti
'dus byas dge bstan bya zhes bya ba ni zag pa dang bcas pa'ang rung zag pa med pa yang rung ste; khyad par med par bsten par bya zhing rgyud la bskyed pa'i sgo nas gus par bya ba yin no /
lhag ma ni bsten par bya ba ma yin pa zhes bya ba lhag ma gang zhe na /
ke śeṣā /
asaṃskṛtāś ca /
ye ca na kuśalāḥ
'dus ma byas dang mi dge ba dang nyon mongs pa can gang dag yin pa ste /
kliṣṭā nivṛtāvyākṛtā ity arthaḥ bsgribs la lung du ma bstan pa zhes bya ba'i tha tshig go /
anabhyasanīyatvād iti /
paunaḥpunyena kartum aśakyatvād ity arthaḥ
goms par byar mi rung ba'i phyir ro zhes bya ba ni yang dang yang du byar mi rung ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
anutpādyatvād ity apare /
aphalatvāc ceti /
saṃskṛtasya hi hetuphale
gzhan dag na re bskyed du mi rung ba'i phyir ro zhes zer ro /
'bras bu yang med pa'i phyir ro zhes bya ba ni /
'dus byas la ni rgyu 'bras dag /
nāsaṃskṛtasya te iti 'dus ma byas la de dag med /
sottarā iti sātiśayāḥ /
akuśalāḥ nivṛtāvyākṛtaiḥ sottarāḥ
ces 'byung bas so /
bla ma dang bcas pa zhes bya ba ni phul du phyin pa dang bcas pa ste /
nivṛtāvyākṛtānām aniṣṭavipākābhāvāt /
nivṛtāvyākṛtā anivṛtāvyākṛtaiḥ saṃskṛtaiḥ sottarāḥ /
teṣām akliṣṭatvāt /
te 'pi kuśalasāsravaiḥ sottarāḥ kuśalasāsravāṇām iṣṭaphalatvāt /
te 'py anāsravais sottarāḥ /
nihkleśatvāt /
anāsravā api saṃskṛtā asaṃskṛtaiḥ sottarāḥ /
asaṃskṛtānāṃ nityatvāt /
asaṃskṛtāv apy ākāśapratisaṃkhyānirodhau pratisaṃkhyānirodhena sottarau /
pratisaṃkhyānirodhasya kuśalanityatvāt /
mokṣas tv anuttaraḥ
mi dge ba rnams ni bsgribs la lung du ma bstan pa rnams kyis bla ma dang bcas pa yin te /
bsgribs la lung du ma bstan pa rnams la rnam par smin pa yid du mi 'ong ba med pa'i phyir ro /
bsgribs la lung du ma bstan pa rnams ni 'dus byas ma bsgribs la lung du ma bstan pa rnams kyis bla ma dang bcas pa yin te /
de dag nyon mongs pa can ma yin pa'i phyir ro /
de rnams kyang dge ba zag pa dang bcas pa rnams kyis bla ma dang bcas pa yin te /
dge ba zag pa dang bcas pa'i 'bras bu ni yid du 'ong ba yin pa'i phyir ro /
de rnams kyang zag pa med pa rnams kyis bla ma dang bcas pa yin te /
nyon mongs pa med pa'i phyir ro /
zag pa med pa'i 'dus byas rnams kyang 'dus ma byas rnams kyis bla ma dang bcas pa yin te /
'dus ma byas rnams ni rtag pa'i phyir ro /
'dus ma byas nam mkha' dang so sor brtags pa yin pas 'gog pa dag kyang so sor brtags pas 'gog pas bla ma dang bcas pa yin te /
so sor brtags pas 'gog pa ni dge ba rtag pa yin pa'i phyir ro /
thar pa bla na med pa yin /
na hi nirvāṇād viśiṣṭatamam asti mya ngan las 'das pa las lhag par khyad par du 'phags pa ni med de /
tathā hy uktaṃ ye kecid bhikṣavo dharmāḥ saṃskṛtā vā asaṃskṛtā vā virāgas teṣāṃ agra ākhyāyata iti /
pratisaṃkhyānirodho hi nityatvāt sarvasaṃskṛtebhya utkṛṣṭaḥ /
kuśalatvāc cāsaṃskṛtābhyām ākāśapratisaṃkhyānirodhābhyām utkṛṣṭatara iti
'di ltar dge slong dag chos 'dus byas sam 'dus ma byas ji snyed pa de dag gi nang na mchog ni 'dod chags dang bral ba yin par brjod do zhes brjod do /
so sor brtags pas 'gog pa ni rtag pa'i phyir dang dge ba'i phyir 'dus byas thams cad dang 'dus ma byas nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dag pas kyang ches mchog yin no /
ācāryayaśomitrakṛtāyāṃ sphuṭārthāyām abhidharmakośavyākhyāyāṃ caturthakośasthānaṃ samāptaṃ chos mngon pa'i mdzod kyi 'grel bshad don gsal ba zhes bya ba slob dpon rgyal po'i sras grags pa'i bshes gnyen gyis mdzad pa las /
(Abhidh-k-vy 441) /
V (anuśayanirdeśo nāma pañcamaṃ kośasthānam) /
(V /
1) karmajaṃ lokavaicitryam ity uktam iti /
caturthasyādāv uktaṃ /
ato 'nena saṃbaṃdhenānuśayopanyāsa iti saṃbandhaṃ darśayati
las bstan pa zhes bya ba ste mdzod kyi gnas bzhi pa rdzogs so /
las las 'jig rten sna tshogs skyes /
zhes bshad pa zhes bya ba ni bzhi pa'i dang por bshad pa yin te /
de'i phyir 'brel pa 'dis na phra rgyas nye bar 'god do zhes 'brel pa ston par byed do /
tāni ca karmāṇi yathoktalakṣaṇaprabhedāni anuśayavaśād upacayaṃ gacchaṃti ji skad du bshad pa'i mtshan nyid kyi las rab tu dbye ba de dag kyang phra rgyas kyi dbang gis bsags par 'gyur zhing rnam par smin par nges par gnas te /
vipākanaiyamyenātra uttiṣṭhaṃte /
vipākadānāya niyatībhavaṃtīty arthaḥ
rnam par smin pa 'byin par nges par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
phra rgyas med par te /
aṃtareṇa cānuśayān vinānuśayair bhavasya janmano 'bhinirvartane utpādane na samarthāni bhavaṃti kuśalāny akuśalāni vā karmāṇi /
na hy arhataḥ paunarbhavikāni karmāṇy aniyatāni na saṃti
phra rgyas dag med par ni las dge ba 'am mi dge ba dag srid pa ste /
skye ba mngon par 'grub cing bskyed par mi nus te /
dgra bcom pa la yang srid pa'i las ma nges pa dag ni med pa ma yin mod kyi /
anuśayābhāvāt tu punarbhavābhinirvartane na samarthāni bhavaṃti phra rgyas med pa'i phyir yang srid pa mngon par 'grub par mi nus so /
ata evaiṣām aniyatatvaṃ sidhyati de nyid kyi phyir de dag ma nges pa nyid du 'grub bo /
hy arthe cāyaṃ caḥ paṭhitavyaḥ /
yasmād aṃtareṇānuśayān bhavābhinirvartane na samarthāni bhavaṃti
ni zhes bya ba 'di ni gang gi phyir zhes bya ba'i don du ston pa yin te /
gang gi phyir phra rgyas dag med par srid pa mngon par 'grub par mi nus pa de'i phyir /
tasmād anuśayavaśād upacayaṃ gacchaṃtīty abhiprāyaḥ phra rgyas kyi dbang gis bsags par 'gyur ro zhes bya bar bsams pa yin no /
apare punar etad vākyadvayam evaṃ vyācakṣate gzhan dag ni tshig 'di gnyis la 'di skad du 'chad de /
tāni ca karmāṇy anuśayavaśād upacayaṃ gacchaṃti /
yāny akṛtāni karmāṇi /
tāny anuśayavaśāt punarbhavābhinirvartana upacīyaṃta ity arthaḥ
las de dag kyang phra rgyas kyi dbang gis bsags par 'gyur zhes bya ba ni las ma byas pa gang dag yin pa de dag phra rgyas kyi dbang gis yang srid pa mngon par 'grub par sogs par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
dgra bcom pa dag ni yang srid pa mngon par 'grub par bya ba'i phyir las rnams sogs par mi byed do /
na hy arhatāṃ karmāṇi punarbhavābhinirvartana upacīyaṃte /
aṃtareṇa cānuśayāṃ bhavābhinirvartane na samarthāni bhavaṃtīti /
yāni ca kṛtāni
phra rgyas med par ni srid pa mngon par 'grub par mi nus zhes bya ba ni byas pa gang dag yin pa de dag kyang phra rgyas rnams med par srid pa mngon par 'grub par mi nus te /
tāny apy aṃtareṇānuśayāṃ bhavābhinirvartane na śaktāni bhavaṃti /
na hy arhatāṃ pṛthagjanāvasthāyāṃ kṛtāni kuśalākuśalāni paunarbhavikāny aniyatāni karmāṇi na saṃti /
anuśayavaikalyāt tu tāni bhavābhinirvartane na samarthāni
dgra bcom pa dag la so so'i skye bo'i gnas skabs na byas pa yang srid pa pa'i las dge ba 'am /
mi dge ba ma nges pa dag ni med pa ma yin mod kyi /
phra rgyas med pa'i phyir de dag gis srid pa mngon par 'grub par mi nus so /
ity evaṃ pṛthagarthābhidhānāt /
samuccaye 'yaṃ cakāra iti
de lta bas na de ltar don tha dad par brjod pas ni zhes bya ba ni bsdu ba'i don yin no zhe'o /
mūlaṃ bhavasyānuśayā iti /
punarbhavasya karmabhavasya vā mūlam anuśayāḥ
srid pa'i rtsa ba phra rgyas zhes bya ba ni yang srid pa'am /
las kyi srid pa'i rtsa ba ni phra rgyas rnams yin te /
tadupacayasamutthānahetutvād ity abhiprāyaḥ de sogs pa dang kun nas slong ba'i rgyu yin pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
mūlaṃ dṛḍhīkarotīti /
prāptir hi mūlaṃ
rtsa ba brten par byed do zhes bya ba la rtsa ba ni 'dir thob pa yin te /
tām anucchedārthena dṛḍhīkarotīty arthaḥ /
saṃtatim avasthāpayatīti /
paraṃparayā kleśaprabaṃdhaṃ sthāpayatīty arthaḥ /
kṣetraṃ āpādayatīti /
āśrayam ātmotpattyanukūlaṃ (Abhidh-k-vy 442) karotīty arthaḥ
de rgyun mi 'chad pa'i don gyis brtan por byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
rgyud gnas par byed do zhes bya ba ni nyon mongs pa'i rgyun brgyud pas gnas par byed do zhes bya ba'i don to /
zhing du sgrub par byed do zhes bya ba ni las bdag nyid skye ba dang mthun par byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
niṣyandaṃ nirvartayatīti /
svaniṣyandam upakleśaṃ janayati
rgyu mthun pa sgrub par byed do zhes bya ba ni rang gi rgyu mthun pa nye ba'i nyon mongs pa skyed par byed pa ste /
tadyathā rāga āhrīkyauddhatyamatsarān janayati dper na 'dod chags kyis ni ngo tsha med pa dang rgod pa dang; ser sna dag skyed par byed la /
dveṣaḥ krodherṣye ityādi /
karmabhavam abhinirharatīti /
karmaiva bhavaḥ karmabhavaḥ
zhe sdang gis ni khro ba dang phrag dog skyed par byed do zhes bya ba la sogs pa lta bu'o /
las kyi srid pa mngon par sgrub par byed do zhes bya ba ni las nyid srid pa yin pas las kyi srid pa'o /
taṃ punarbhavābhinirvṛttaye janayatīty arthaḥ de yang srid pa mngon par 'grub par bya ba'i phyir skyed par byed do zhes bya ba'i don te /
idam asya /
mūlaṃ bhavasyānuśayā ity arthasaṃdarśanaṃ /
svasaṃbhāraṃ parigṛhṇātīti /
svasaṃbhāraḥ kleśasyāyoniśomanaskāraḥ /
taṃ parigṛhṇāti /
tasyānāgatasya hetubhāvenāvatiṣṭhata ity arthaḥ
'di ni srid pa'i rtsa ba phra rgyas zhes bya ba 'dis don bstan pa yin no /
rang gi tshogs yongs su 'dzin par byed do zhes bya ba la /
rang gi tshogs ni nyon mongs pa'i tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'o /
ālaṃbane saṃmohayatīti de yongs su 'dzin pa ste /
yathābhūtagrahaṇāt /
buddhyupaghātād vā saṃmohayatīti
de ma 'ongs pa'i rgyu'i ngo bor gnas par byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
vijñānasroto namayatīti /
vijñānasaṃtatim ālaṃbane punarbhave vā namayati
dmigs pa la kun du rmongs par byed do zhes bya ba ni yang dag pa ji lta ba bzhin mi 'dzin pa'i phyir ram /
yadi /
mūlaṃ bhavasyeti punarbhavagrahaṇam idam asyodāharaṇaṃ
blo nyams par byed pa'i phyir kun du rmongs par byed pa yin no /
kuśalapakṣād vyutkramayatīti /
kuśalapakṣāt parihāpayati /
bandhanārthaṃ ca spharati
rnam par shes pa'i rgyun 'khrid par byed do zhes bya ba ni rnam par shes pa'i rgyun dmigs pa'am /
bandhanakāryaṃ vyāpnoti tanotīty arthaḥ yang srid par 'khrid par byed pa ste /
katham ity āha /
dhātvanatikramaṇayogena dhātvanatikamaṇaprakāreṇety arthaḥ
gal te srid pa'i rtsa ba phra rgyas zhes bya ba yang srid pa yin par bzung na ni 'di de'i dper brjod pa yin no /
tad idam uktaṃ bhavati /
yaḥ kleśo yaddhātukaḥ sa taṃ dhātuṃ nātikrāmayatīti
dge ba'i phyogs las g yo bar byed do zhes bya ba ni dge ba'i phyogs las yongs su nyams par byed pa'o /
ṣoḍaśety anyaḥ /
eṣu ṣaṭ prakṣipya /
āśrayadauṣṭhulyaṃ janayaty akarmaṇyatāpādanāt
'ching ba'i don du khyab par byed do zhes bya ba ni 'ching ba'i ched du khyab par byed cing mched par byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
guṇān dveṭti tadvirodhitvāt /
apavādānām āspadīkaroti vidvadvigarhitakāyakarmotthāpanāt /
satpathād udvartayati viparītadaiśikasaṃsevābhimukhīkaraṇāt /
vividhānarthabījaṃ ropayati sarvasaṃsāravyasanānāṃ tatprabhavatvāt /
ādhipatyaphalena ca lokasyāniṣṭam upasaṃharati tadvegena bāhyabhāvavikārāpatteḥ /
rāgavaśenānyeṣām apīti /
yatra rāgaḥ /
tatrālaṃbane 'nye pratighādayo 'py anuśerate
ji lta zhe na /
khams las mi 'da' ba'i tshul gyis zhes bya ba smos te /
khams las mi 'da' ba'i rnam pas zhes bya ba'i don to /
de ni 'di skad nyon mongs pa gang zhig khams gang du gtogs pa des ni khams de las mi 'da' bar byed do zhes bshad pa yin no /
'dod chags kyi dbang gis gzhan dag ces bya ba ni dmigs pa gang la 'dod chags yod pa de la ni khong khro ba la sogs pa gzhan dag kyang rgyas par 'gyur te /
premād dveṣo jāyate mānādayo 'pīti sūtraṃ /
ata eva ca rāgānuśayanābhāvād anāsravavisabhāgadhātvoḥ kleśā nānuśerata iti
de nyid kyi phyir 'dod chags kyi phra rgyas med pas zag pa med pa dang skal ba mi mnyam pa'i khams dag la nyon mongs pa rgyas par mi 'gyur ro /
etac ca paścāt pravedayiṣyāma iti /
yad dhi vastv ātmadṛṣṭitṛṣṇābhyāṃ svīkṛtaṃ
de ni 'og nas bshad par bya'o zhes bya ba ni dngos po gang zhig bdag tu lta ba dang sred pa dag gis bdag gir byas pa la ni phra rgyas gzhan dag kyang rgyas par 'gyur te /
tatrānye 'py anuśayā anuśayitum utahaṃte ras yug gsher ba la rdul dag 'chags par nus pa lta bu'o zhes de skad du bstan par bya'o /
ārdra iva paṭe rajāṃsi saṃsthātum ity etat jñāpayiṣyāmaḥ /
(V /
2) āhosvit kāmarāga evānuśaya iti
'on te 'dod pa'i 'dod chags kyi phra rgyas yin pas zhes bya ba la bye brag tu smra ba'i lugs kyis ni phra rgyas kun nas dkris pa yin no /
vaibhāṣikanayena paryavasthānam evānuśayaḥ gnas ma'i bu'i sde pa rnams kyi ltar na ni phra rgyas thob pa yin no /
vātsīputrīyanayena prāptir anuśayaḥ mdo sde pa'i lugs kyis ni sa bon yin no /
sautrāṃtikanayena bījam /
uttaraniḥsaraṇam iti /
paścānniḥsaraṇam ity arthaḥ /
sthāmaśaḥ susamavahataṃ /
(Abhidh-k-vy 443) balaśaḥ suṣṭhu samyag avahatam ity arthaḥ
phyis nges par 'byung ba zhes bya ba ni mjug tu nges par 'byung ba zhes bya ba'i tha tshig go /
mthus yang dag par shin tu kun nas 'joms pa ni mtshan gyis yang dag par legs par 'joms zhes bya ba'i don to /
sānuśayaṃ prahīyata iti 'dir dper brjod pa ni /
idam atrodāharaṇaṃ /
idam atra virudhyate /
sahayogasamāse hy anyatvam dṛṣṭaṃ /
tadyathā saputro devadatta iti /
tathā ca sati sūtravirodhaḥ
phra rgyas dang bcas par spong bar byed do zhes bya ba 'di yin no /
'di la 'gal ba ni 'di yin te /
bcas pa dang ldan pa'i tshig bsdu ba la ni gzhan nyid du mthong ste; dper na lha sbyin bu dang bcas pa zhes bya ba lta bu'o /
de lta yin na ni mdo dang 'gal lo /
abhidharmavirodha iti /
kāmarāgānuśayas tribhir indriyaiḥ saṃprayuktaḥ
chos mngon pa dang 'gal lo zhes bya ba ni 'dod pa'i 'dod chags kyi phra rgyas ni dbang po gsum dang mtshungs par ldan pa yin no /
gsum gang zhe na /
katamais tribhiḥ /
sukhasaumanasyopekṣendriyaiḥ saṃprayukta iti /
na hi viprayuktasya prāptilakṣaṇasya ebhir indriyaiḥ saṃprayogo yujyata iti śāstravirodhaḥ
bde ba dang yid bde ba dang; btang snyoms kyi dbang po dag dang mtshungs par ldan no zhes 'byung ba 'di la ldan pa ma yin pa thob pa'i mtshan nyid /
dbang po gsum po de dag dang mtshungs par ldan par thal bar 'gyur bas bstan bcos dang 'gal ba yin no /
sānuśyaṃ sānubandham ity arthād iti /
kāmarāgasyānubandho 'nuśayaśabdenoktaḥ /
anubaṃdhaḥ punaḥ kleśāṃtarasyotpādānukūlyenavāsthānaṃ
phra rgyas dang bcas pa ni rjes su 'brel pa dang bcas pa zhes bya ba'i don yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'dod pa'i 'dod chags kyi rjes su 'brel pa ni phra rgyas kyi sgrar gsungs te /
rjes su 'brel pa yang nyon mongs pa gzhan skye ba dang mthun par gnas pa yin no /
anuvṛttir vā anuśayaḥ yang na phra rgyas rang rjes su 'jug pa yin te /
sānuśayaṃ prahīyate /
na punar anuvartate saṃkleśa ity arthaḥ
phra rgyas dang bcas par spong bar byed pa ni nyon mongs pa de yang rjes su mi 'jug par byed ces bya ba'i don to /
aupacāriko vā sūtre 'nuśayaśabdaḥ upacāre bhava aupacārikaḥ /
kutr'; aupacārika ity āha /
prāptau /
mukhyavṛttyā paryavasthāne 'nuśayaśabdo vartate
yang na mdo las phra rgyas zhes bya ba'i sgra 'byung ba ni thob pa la nye bar btags pa yin te zhes bya ba ni nye bar btags pa la yod pa ni nye bar btags pa pa'o /
gang la nye bar btags pa yin zhe na /
de'i phyir thob pa la zhes bya ba smos so /
phra rgyas zhes bya ba'i sgra dngos su ni kun nas dkris pa la 'jug go /
upācāreṇa tu prāptau /
tasyānuśayahetubhāvāt /
tadyathā duḥkhavedanāhetutvāt agnir duḥkha ity ucyate
nye bar gdags pas ni thob pa la 'jug ste /
de ni phra rgyas kyi rgyur gyur pa'i phyir ro /
dper na sdug bsngal gyi tshor ba'i rgyu yin pa'i phyir me /
sdug bsngal zhes bya ba de dang 'dra'o /
tadvat /
lākṣaṇikas tv abhidharme 'nuśayaśabdaḥ /
lakṣaṇe bhavo lakṣaṇena vā dīpyati lākṣaṇikaḥ
chos mngon pa las phra rgyas zhes bya ba'i sgra 'byung ba ni nyon mongs pa kho na mtshan nyid pa yin te zhes bya ba ni mtshan nyid la yod pa'am /
mtshan nyid kyis rtsen pa ni mtshan nyid pa'o /
lākṣaṇika ity āha /
kleśa eveti /
ālaṃbnasaṃprayogataś cānuśerata ity anuśayā iti /
tasmāt saṃprayuktā evānuśayāḥ /
atra cārthe ślokam udāharaṃti
mtshan nyid pa gang la yin zhe na /
de'i phyir /
nyon mongs pa kho na la zhes bya ba smos so /
dmigs pa dang mtshungs par ldan pa'i sgo nas rgyas par 'gyur bas de lta bas na phra rgyas rnams ni mtshungs par ldan pa kho na yin no /
don 'di la ni /
sems ni nyon mongs med phyir dang /
sgrib phyir dge dang 'gal phyir dang /
cittakleśakaratvād āvaraṇatvāc chubhair viruddhatvāt dge ba'ang dmigs pa'i phyir na 'dir /
phra rgyas ldan pa ma yin min /
kuśalasya copalaṃbhād aviprayuktā ihānuśayā iti zhes bya ba'i tshigs su bcad pa dper rjod par byed de /
cittakleśakaratvād iti /
asya vivaraṇaṃ /
yasmād anuśayaiḥ kliṣṭaṃ cittaṃ bhavati
sems ni nyon mongs byed phyir zhes bya ba 'di'i 'grel pa ni /
gang gi phyir phra rgyas rnams kyis sems nyon mongs pa can du 'gyur zhes bya ba 'di yin te /
na viprayuktaiḥ kliṣṭaṃ cittaṃ bhavati /
āvaraṇatvād iti /
asya padasya vivaraṇaṃ
ldan pa ma yin pa rnams kyis ni sems ni nyon mongs pa can du 'gyur mi srid do /
sgrib phyir zhes bya ba'i tshig 'di'i 'grel pa ni /
apūrvaṃ kuśalaṃ notpadyata iti sngon med pa'i dge ba mi skye ba zhes bya ba yin te /
sānuśaye citte kuśalam apūrvaṃ notpadyate phra rgyas dang bcas pa'i sems la ni sngon med pa'i dge ba mi skye'o /
śubhair viruddhatvād iti /
asya padasya vivaraṇaṃ
dge dang 'gal phyir zhes bya ba'i tshig 'di'i 'grel pa ni /
utpannāc ca parihīyata iti /
anuśayāḥ śubhair viruddhāḥ
skyes pa las kyang yongs su nyams par 'gyur zhes bya ba yin no /
yasmād utpannāt kuśalāt parihīyate phra rgyas rnams ni dge ba dag dang 'gal te /
tasmāt kuśalair viruddhā anuśayāḥ /
tasmān na viprayuktā iti
gang gi phyir dge ba skyes pa las yongs su nyams par 'gyur ba de'i phyir phra rgyas rnams ni dge ba dag dang 'gal lo /
yasmāc cetasy avidyamānais tair yathoktakliṣṭādi na saṃbhavati /
saṃprayuktaiḥ punaḥ sarvam etad yujyata iti
de'i phyir ldan pa ma yin pa ma yin no zhes bya ba ni gang gi phyir sems la de dag med par ni ji skad bshad pa'i nyon mongs pa can la sogs pa mi srid la /
atha viprayuktair apy evaṃ syād iti /
viprayuktaiḥ kliṣṭaṃ cittaṃ bhavati /
apūrvaṃ kuśalaṃ notpadyate /
utpannāc ca parihīyata iti /
yady evaṃ kuśalaṃ na kadācid apy upalabhyeta /
teṣāṃ viprayuktānāṃ nityasaṃnihitatvāt /
yasmāt kliṣṭāvasthāyāṃ kuśalāvasthāyāṃ anyasyāṃ vā te viprayuktā vartaṃta iti upalabhyeta ca kuśalam
mtshungs par ldan pa dag gis ni de thams cad rung bar 'gyur bas so /
'on te ldan pa ma yin pa rnams kyis kyang de ltar 'gyur na ni zhes bya ba ni ldan pa ma yin pa rnams kyis kyang sems nyon mongs pa can du 'gyur ba dang sngon med pa'i dge ba mi skye ba dang skyes pa las kyang yongs su nyams par 'gyur na'o /
gal te de lta na ni ldan pa ma yin pa de dag rtag tu nye ba'i phyir dge ba rnams kyang dmigs par mi 'gyur ba zhig ste /
'di ltar ldan pa ma yin pa de dag ni nyon mongs pa can gyi gnas skabs dang gzhan gyi gnas skabs na yang yod do /
dge ba ni dmigs kyang dmigs te /
ataḥ /
kuśalasya copalaṃbhād aviprayuktā ihānuśayā (Abhidh-k-vy 444) /
iti sthitam etat /
ācārya āha: tad idam ajñāpakaṃ /
yad idaṃ vaibhāṣikair uktaṃ
de bas na /
dge ba'ang dmigs pa'i phyir na 'dir /
phra rgyas ldan pa ma yin min /
zhes bya ba ni gnas pa yin no /
slob dpon gyis bye brag tu smra ba rnams kyis /
cittakleśakaratvād ityādi /
yo hi viprayuktam anuśayam icchatīti vātsīputrīyaḥ /
sarvam etad iti /
cittakleśādi /
kleśakṛtam evecchatīti /
paryavasthānakṛtam evety arthaḥ /
paryavasthānaṃ ca na nityasaṃnihitaṃ bhavatīti kuśalopalaṃbhasiddhiḥ
sems ni nyon mongs byed phyir dang /
zhes bya ba la sogs pa smos pa gang yin pa 'di gtan tshigs su mi rung ste zhes bya ba smras so /
gang zhig phra rgyas ldan pa ma yin par 'dod pa zhes bya ba ni gnas ma'i bu'i sde pa'o /
'di thams cad ces bya ba ni sems nyon mongs pa can la sogs pa'o /
nyon mongs pas byas pa kho nar 'dod do zhes bya ba ni kun nas dkris pas byas pa kho nar zhes bya ba'i tha tshig ste /
kun nas dkris pa ni rtag tu nye ba ma yin pas dge ba dmigs pa 'grub po /
kāmarāgasyānuśaya iti pakṣaparigrahe sānuśayaṃ prahīyata iti nāsti sūtravirodhaḥ 'dod pa'i 'dod chags kyi phra rgyas ni zhes bya ba'i phyogs yongs su bzung na phra rgyas dang bcas par spong bar byed do zhes bya ba'i mdo dang ni 'gal ba med mod kyi /
kiṃ tu viprayukto 'nuśaya iti prāpnoti /
ata āha /
na cānuśayaḥ saṃprayukto na viprayukta iti /
katham ity āha
'on kyang phra rgyas ldan pa ma yin pa yin no zhes bya bar 'gyur bas de'i phyir phra rgyas ni mtshungs par ldan pa yang ma yin la /
ldan pa ma yin pa yang ma yin no zhes bya ba smos so /
ji ltar zhe na /
tasyādravyāntaratvād iti /
śaktirūpasya bījasya rāgādibhyo 'narthāṃtaratvāt
de rdzas gzhan ma yin pa'i phyir zhes bya ba smos te /
nus pa'i ngo bo'i sa bon ni 'dod chags la sogs pa las don gzhan ma yin pa'i phyir ro /
ātmabhāvasyāśrayasya /
kleśajā pūrvotpannakleśajanitā /
kleśotpādanaśaktiḥ kleśotpādanāya śaktiḥ /
yathānubhavajñānajā sṃṛtyutpādanaśaktir na dravyāṃtarabhūtā
lus de rten gyi nyon mongs pa las skyes pa nyon mongs pa sngar byung bas bskyed pa nyon mongs pa bskyed pa'i mthu yin te /
nyon mongs pa skyed par byed pa'i mthu yin no /
dper na nyams su myong ba'i shes pa las skyes pa dran pa skyes pa'i mthu rdzas gzhan du gyur pa ma yin pa de dang 'dra'o /
tadvat /
smṛtyutpādanahetur dravyāṃtarabhūtaḥ kaścid viprayukta ity āśaṃkya dṛṣṭāntāṃtaram upanyasyati /
yathā cāṃkurādīnām iti vistaraḥ /
yathā cāṃkurādīnāṃ pūrvotpannā śāliphalajā śāliphalāṃtarotpādanāya śaktir na dravyāṃtarabhūtā
la la dran pa skyed pa'i rgyu ldan pa ma yin pa rdzas gzhan zhig yin par 'dod par dogs nas /
yang dper na myu gu la sogs pa'i zhes bya ba rgyas pa dpe gzhan nye bar 'god de /
dper na myu gu la sogs pa'i s'a lu'i 'bras bu sngar byung ba las skyes pa s'a lu'i 'bras bu gzhan skyed par byed pa'i mthu rdzas gzhan du gyur pa ma yin pa de dang 'dra'o /
tadvat /
yas tv iti /
vātsīputrīyaḥ /
yadi kleśasyānuśaya itīsyate /
yat tarhi sūtra eva kleśo 'nuśaya uktaḥ ṣaṭṣaṭke sūtre
gang zhig ces bya ba ni gnas ma'i bu'i sde pa'o /
gal te nyon mongs pa'i phra rgyas zhes bya bar 'dod na 'o na mdo las nyon mongs pa nyid phra rgyas su gang gsungs pa de ji lta bu ste /
drug tshan drug pa'i mdo las /
'sya pudgalasya bhavati sukhāyāṃ vedanāyāṃ rāgānuśaya iti gang zag 'di'i 'dod chags de bde ba'i tshor ba la rgyas par 'gyur ro zhes gsungs so /
rāga evānuśayaḥ /
sukhavedanāvasthāyāṃ hi rāgaḥ samudācaraṃn evam uktaḥ
'dod chags kho na phra rgyas yin te /
bde ba'i tshor ba'i gnas skabs na 'dod chags kun du 'byung ba la de skad du gsungs kyi /
na tu tasya bījam ity abhiprāyaḥ de'i sa bon ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
bhavatīti vacanān nāsau tadaivānuśaya iti /
anuśaya eva rāgasyāyam uktaḥ /
na rāgaḥ /
bhavatīti vacanāt /
tasyām avasthāyām utpadyamānasya rāgasyānuśayo bhavatīti
'gyur ro zhes gsungs pa'i phyir de kho na na ni phra rgyas ma yin no zhes bya ba ni 'gyur ro zhes 'byung bas de ni 'dod chags kyi phra rgyas kho na yin gyi /
'dod chags ni ma yin no /
gnas skabs de na 'dod chags de'i phra rgyas skye bar 'gyur bas sa bon skye bar 'gyur ba yin gyi /
bījam utpadyate /
na tūtpannam iti /
bījaprakṛtāvasthātra kathyata ity abhiprāyaḥ
skyes pa ni ma yin pas der ni sa bon 'byung bar 'gyur ba'i gnas skabs brjod pa yin no snyam du bsam pa'o /
kadā tarhi bhavatīti /
kadānuśayo 'stīty arthaḥ
'o na nam 'gyur zhe na zhes bya ba ni nam zhig phra rgyas yod ces bya ba'i tha tshig go /
yadā prasupto bhavati /
yadoparato bhavatīty arthaḥ
gang gi tshe nyal ba na 'gyur ro zhes bya ba ni gang gi tshe zhig pa na 'gyur ro zhes bya ba'i don to /
hetau vā tadupacāra iti /
hetau rāge anuśayopacāraḥ
yang na 'di ni rgyu la nye bar btags pa yin zhes bya ba ni rgyu 'dod chags la phra rgyas nye bar btags pa yin no /
rāgo hi rāgānuśayasya hetuḥ /
tathā hi rāgajā rāgotpādanaśaktī rāgānuśaya ity uktam iti
'dod chags ni 'dod chags kyi phra rgyas kyi rgyu yin te /
'di ltar 'dod chags skyed pa'i nus pa 'dod chags las skyes pa la 'dod chags kyi phra rgyas zhes bshad do /
tad idam uktaṃ bhavati /
kvacid anuśayaśabdena bījam ucyate
de ni 'di skad du phra rgyas zhes bya ba'i sgra kha cig tu ni sa bon la bya la /
kvacit paryavasthānam iti /
samāpattirāgo hi teṣāṃ prāyeṇeti /
āsvādanāsaṃprayukte dhyāne prāyeṇa teṣāṃ rāgaḥ
kha cig tu ni kun nas dkris pa la bya'o zhes bshad pa yin no /
de dag ni phal cher snyoms par 'jug pa la 'dod chags pa yin la zhes bya ba ni de dag phal cher ro myang ba dang mtshungs par ldan pa'i bsam gtan la 'dod chags pa yin no /
vimānādiṣv api teṣāṃ rāgo 'stīty ataḥ prāyeṇeti grahaṇaṃ gzhal med khang la sogs pa la 'dod chags pa yang yod pas de'i phyir phal cher zhes bya ba smos so /
sa cāṃtarmukhapravṛttaḥ samāhitarūpatvāt de yang kha nang du bltas pa yin te /
mnyam par gzhag pa'i ngo bo yin pa'i phyir ro /
tathā ca sati mokṣasaṃjñopatiṣṭhate de ltar yin na thar pa'i 'du shes nye bar gnas par 'gyur ba /
tadvicchandanārthaṃ bhagavān deśayāmāsa kāmarāgo bhavarāga ity evamādi bcom ldan 'das kyis de la 'dun pa bzlog pa'i phyir 'dod pa'i 'dod chags dang srid pa'i 'dod chags zhes bya ba de lta bu la sogs pa bstan to /
(Abhidh-k-vy 445) bhave rāga eṣaḥ de ni srid pa la 'dod chags pa yin gyi /
naiṣa mokṣe /
mokṣe kuśalo dharmacchanda iti /
ātmabhāva eva tu bhava ity ācāryamataṃ /
samāpattiṃ sāśrayām iti /
samāpāttiṃ sātmabhāvām /
āsvādayanta ātmabhāvam evāsvādayaṃti
de thar pa la ni ma yin te /
thar pa la ni dge ba'i chos la 'dun pa yin no /
lus kho na srid pa yin zhes bya ba ni slob dpon gyi gzhung lugs yin no snyoms par 'jug pa rten dang bcas pa zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa lus dang bcas pa'o /
na kāmaguṇān /
kāmavītarāgatvāt /
ataḥ sa rāgo bhavarāga ity ukto na kāmarāga iti darśayati
ro myong bar byed pa ni 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba'i phyir lus kho na ro myong bar byed pa yin gyi /
(V /
3) abhidharma iti /
na sūtra ity abhiprāyaḥ /
(V /
4, 5) sapta samudayadarśanaheyā iti /
satkāyadṛṣṭiḥ phalabhūtān paṃcopādānaskandhān ālaṃbata iti duḥkhadarśanaheyaiva /
evam aṃtagrāhadṛṣṭiḥ teṣām eva skandhānāṃ śāśvatocchedāṃtagrahaṇāt
'dod pa'i yon tan dag ni ma yin no /
de'i phyir 'dod chags de ni srid pa'i 'dod chags zhes bshad kyi 'dod pa'i 'dod chags zhes ni ma yin no zhes ston par byed do /
chos mngon pa las zhes bya ba ni mdo las ni ma yin no snyam du bsam pa yin no /
śīlavrataparāmarśo 'pi tān eva skandhāṃ śuddhito muktito nairyāṇikataś cālaṃbata iti na samudayadarśanaheyaḥ /
evaṃ nirodhadarśanaheyā api yojyāḥ
kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba bdun zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba ni 'bras bur gyur pa nye bar len pa'i phung po lnga la dmigs par byed pa yin pas sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba kho na yin no /
aṣṭau mārgadarśanaheyā iti /
śīlavrataparāmarśam adhikaṃ prakṣipya
de bzhin du mthar 'dzin par lta ba yang phung po de dag nyid la rtag pa dang chad pa'i mthar 'dzin pa'i phyir la /
mārgeṇa śudhyati /
tam apāsyānyena śīlavratena śuddhiṃ pratyetīti vipratipannatvāt /
mārgadarśanaprahātavyo bhavati /
yo hi kleśo yasya satyasyāpavādāya pravṛttaḥ /
sa tasmin dṛṣṭe prahīyate /
sarpabhrāṃtir iva rajjudarśanāt /
satyānāṃ darśanamātreṇa prahāṇād iti /
nābhyāsena prahāṇād ity abhiprāyaḥ /
dṛṣṭasatyasya paścān mārgābhyāsena prahāṇāt /
kim ete bhāvanāheyā ity adhikāraḥ
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa yang phung po de dag nyid la 'dag pa dang grol ba dang nges par 'byung bar dmigs par byed pa yin pas na kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba ma yin te /
de bzhin du 'gog pa mthong bas spang bar bya ba la yang sbyar bar bya'o /
lam mthong bas spang bar bya ba ni brgyad de zhes bya ba ni tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pas bsnan te /
tad evam abhyāso bhāvanā punaḥpunarutpādanam ity arthaḥ /
satkāyadṛṣṭir ekaprakāreti /
ātmātmīyākāreṇa duḥkhe vipratipannatvāt duḥkhadarśanaheyaiva
lam gyis 'dag par 'gyur ba de bor nas gzhan tshul khrims dang brtul zhugs kyis 'dag 'dag par yid ches pas log par zhugs pa'i phyir lam mthong bas spang bar bya ba yin no /
evam aṃtagrāhadṛṣṭir iti /
asāv apy ātmābhimatasya vastunaḥ śāśvatocchedāṃtāropād duḥkha eva vipratipanneti duḥkhadarśanaheyaiva
nyon mongs pa gang zhig bden pa gang la skur pa 'debs par zhugs pa de ni de mthong na spong bar 'gyur te /
thag par mthong bas sbrul du 'khrul pa bzhin no /
mithyādṛṣṭiś catuṣprakāreti /
duḥkhādisatyalakṣaṇāpavādapravṛttatvāt satyacatuṣṭaye 'pi vipratipanneti /
catuḥsatyadarśanaheyā /
evaṃ dṛṣṭiparāmarśo 'pi catuṣprakāra eva /
sa hi hīne 'gradarśanaṃ /
tatra samudayanirodhamārgapraheyālaṃbanaḥ samudayanirodhamārgadarśanaheyaḥ /
śeṣo duḥkhadarśanaheyaḥ /
evaṃ vicikitsā sarvatrasaṃśayākāreti sarvatravipratipannatvāc catuḥsatyadarśanaheyā /
śīlavrataparāmarśo dviṣprakāra iti /
īśvarādiṣv ahetuṣu hetugraho nityātmaviparyāsāt pravartata iti duḥkhadarśanaheyaḥ /
amārge mārgadarśanaṃ mārgadarśanaheyaḥ /
kīdṛśā eta iti /
rāgādayaś catvāraḥ kleśāḥ /
paryanuyujyaṃte hi rāgapratighamānāvidyā ity anaṃtarādhikṛtāḥ /
te ceme darśanaheyāḥ /
ime bhāvanāheyā iti duḥparicchedāḥ
bden pa rnams mthong ba tsam gyis spong ba'i phyir ro zhes bya ba ni goms pas spong ba ma yin pa'i phyir ro snyam du bsam pa yin no /
bden pa mthong ba phyis lam goms par byas pas spong ba'i phyir ci zhe na /
de dag ni bsgom pas spang bar bya ba yin no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
de ltar na sgom pa ni goms pa yin te /
yang dang yang du skyed par byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
de dag ni ji lta bu yin zhes bya ba ni 'dod chags la sogs pa nyon mongs pa bzhi la rtag pa yin te /
'dod chags dang khong khro ba dang nga rgyal dang ma rig pa de dag ni bshad ma thag pa yin la /
de dag kyang 'di dag ni mthong bas spang bar bya'o /
'di dag ni bsgom pas spang bar bya'o zhes bya bar yongs su gcad par dka' bas so /
na tu satkāyadṛṣṭyādayaś cityaṃte 'jig tshogs la sogs pa la sems par byed pas ni ma yin te /
ye hi duḥkhasatyavipratipannāḥ /
te duḥkhadarśanaheyā iti
gang dag sdug bsngal gyi bden pa la log par zhugs pa de dag ni sdug bsngal gyi bden pa mthong bas spang bar bya ba yin la /
evaṃ yāvad ye mārgasatyavipratipannāḥ te mārgadarśanaheyā iti suparicchedam etat de bzhin du gang dag lam la log par zhugs pa de dag ni lam mthong bas spang bar bya ba yin no zhes bya ba'i bar du de lta bur yongs su bcad sla ba'i phyir ro /
tatra (Abhidh-k-vy 446) ya iti rāgādayaḥ de la gang dag ces bya ba ni 'dod chags la sogs pa'o /
yasya satyasya darśanaṃ yaddarśanam gang zhig mthong ba ni bden pa gang zhig mthong ba ste /
yaddarśanena heyāḥ /
ta ālaṃbanam eṣāṃ /
ta ime yaddarśanaheyālaṃbanāḥ
'di dag la gang zhig mthong bas spang bar bya ba'i dmigs pa yod pas de dag ni gang zhig mthong bas spang bar bya ba'i dmigs pa can yin no /
te taddarśanaheyāḥ /
te rāgādayaḥ /
tasya satyasya darśanaṃ taddarśanaṃ
de dag ni de mthong bas spang bar bya ba'i yin zhes bya ba ni 'dod chags la sogs pa de dag go /
de mthong ba ni bden pa de mthong ba'o /
taddarśanena heyās taddarśanaheyāḥ /
etad uktaṃ bhavati
de mthong bas spang bar bya ba ni de mthong bas spang bar bya ba yin te /
ye rāgādayo duḥkhadarśanaheyaṃ yāvan mārgadarśanaheyaṃ kleśam ālaṃbaṃte /
te taddarśanaheyā iti /
yadālaṃbanā yaddarśanaheyālaṃbanāś ceti vaktavyaṃ /
caturāryasatyālaṃbano 'py avidyānuśayo bhavatīti
'di skad du 'dod chags la sogs pa gang dag sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba nas lam mthong bas spang bar bya ba'i bar gyi nyon mongs pa la dmigs par byed pa de dag ni de mthong bas spang bar bya ba yin no zhes bshad pa yin no /
ma rig pa'i phra rgyas ni 'phags pa'i bden pa bzhi char la yang dmigs pa can yang yin pas gang zhig gi dmigs pa can dang gang zhig mthong bas spang bar bya ba'i dmigs pa can zhes brjod dgos so zhe na /
na vaktavyaṃ /
ekaśeṣavidhānasiddheḥ /
yac ca satyaṃ yaddaraśanaheyāś ca kleśā ālaṃbanam eṣāṃ /
ta ime yaddarśaheyālaṃbanāḥ
gcig bsdus pa'i tshul gyis 'grub pa'i phyir brjod par bya mi dgos te /
'di dag la bden pa gang zhig dang gang zhig mthong bas spang bar bya ba'i nyon mongs pa la dmigs pa yod pas 'di dag ni gang zhig mthong bas spang bar bya ba'i dmigs pa can te /
te taddarśanaheyā iti /
nanu ca samudayadarśanaprahātavyaḥ sarvatrago 'vidyānuśayo duḥkhanirodhādisatyadarśanaheyādyālaṃbano 'pi bhavati
de dag ni de mthong bas spang bar bya ba yin no /
ma rig pa'i phra rgyas kun du 'gro ba kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba yang ris lnga char la dmigs pa yin pa'i phyir sdug bsngal dang 'gog pa la sogs pa'i bden pa mthong bas spang bar bya ba la sogs pa la yang dmigs pa ma yin nam /
paṃcanikāyālaṃbanatvāt /
tataś cāsya duḥkhanirodhādisatyadarśanaheyatvaprasaṃgaḥ syād iti
de'i phyir 'di sdug bsngal dang 'gog pa la sogs pa'i bden pa mthong bas spang bar bya ba nyid du thal bar 'gyur ro zhe na /
de ni nyes pa med de /
na doṣaḥ /
yady api hi sa paṃcanikāyālaṃbanaḥ samudayarūpākāratas tu tān nikāyān ālaṃbate /
tena tathālaṃbanataḥ samudayadarśanaprahātavya eva sa iti
ris lnga char la dmigs pa yin mod kyi /
ris de rnams la kun 'byung ba'i ngo bo'i rnam par dmigs par byed pas /
des na de ltar dmigs pa'i phyir de ni kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba kho na yin no /
evaṃ duḥkhadarśanaprahātavyo 'pi saṃyojyaḥ de bzhin du sdug bsngal mthong bas spang par bya ba la yang sbyar bar bya'o /
evaṃ ca sati ye 'pi vyācakṣate /
ye yaddarśanaheyālaṃbanā iti sarva eva darśanaheyā adhikriyaṃte na kevalā rāgādaya iti /
teṣām api vyākhyāne imāv eva codyaparihārau vaktavyau /
rūpārūpyadhātvor duḥkhābhāvāt pratighābhāvaḥ /
duḥkhāyāṃ hi vedanāyāṃ pratigho 'nuśete
de lta yin na gang dag /
gang dag gang zhig mthong bas spang bar bya ba'i dmigs pa can zhes bya ba ni mthong bas spang bar bya ba thams cad kyi dbang du byas pa yin gyi /
'dod chags la sogs pa 'ba' zhig tu ma zad do zhes 'chad par byed pa de dag gi rnam par bshad pa la yang brgal ba'i lan ni de gnyis kho na brjod dgos so /
sā copari nāstīti /
dveṣaś ca rūkṣo vātavyādhivat
de ltar na chos mngon pa dag ni phra rgyas drug po de dag ces bya ba rgyas par 'byung ba la /
te ca sattvāḥ śamathasnigdhasaṃtataya iti /
vipākābhāvāc ca /
aniṣṭo hy asya vipākaḥ /
tau dhātau vigatāniṣṭavipākau /
āghātavastvabhāvāc ca /
na hi tatra bāhyāḥ kuśakṣārakaṇṭakādayo nādhyātmikā tāpāpasmārādayaḥ saṃti /
maitryādikuśalamūlasaṃbhūtatvāt parigrahābhāvāc ca /
ākāraprakāradhātubhedair iti /
ākārabhedo daśānām anuśayānāṃ /
ātmātmīyadhruvocchedanāstihīnagradṛṣṭaya ity evamādikaḥ /
prakārabhedo duḥkhadarśanaprahātavyo nikāyo yāvad bhāvanāprahātavya iti /
dhātubhedaḥ kāmāvacaraḥ /
rūpāvacaraḥ /
ārūpyāvacara iti /
tatra rāgānuśayaḥ prakāradhātubhedābhyāṃ paṃcadaśavidha iti /
tasya parasparam ākārabhedo nāsti /
sarvo hi rāgaḥ saktyākāraḥ /
tasmān nākārabhedena vyavasthāpyate
rnam pa dang bye brag dang khams kyi dbye bas zhes bya ba ni phra rgyas bcu la /
rnam pa'i dbye ba ni /
bdag dang bdag gi rtag chad dang /
me dang dman la mchog lta dang /
zhes bya ba de lta bu la sogs pa'o /
bye brag gi dbye ba ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba'i ris nas bsgom pas spang bar bya ba'i bar yin no /
khams kyi dbye ba ni 'dod pa na spyod pa dang gzugs na spyod pa dang gzugs med pa na spyod pa'o /
de la 'dod chags kyi phra rgyas ni bye brag dang khams kyi dbye ba dag gis rnam pa bco lnga yin no /
de la phan tshun rnam pa tha dad pa ni med do /
'dod chags ni thams cad chags pa'i rnam pa yin pas so /
de lta bas na rnam pa'i dbye bas ni rnam par mi gzhog go /
pratighānuśayaḥ prakārabhedāt paṃcavidhaḥ khong khro ba'i phra rgyas ni bye brag gi dbye bas rnam pa lnga yin no /
na (Abhidh-k-vy 447) parasparam ākārabhedo 'sti /
sarvasya pratighākāratvāt /
dhātubhedo 'pi nāsti
phan tshun rnam pa tha dad pa ni med de /
thams cad khong khro ba'i rnam pa yin pa'i phyir ro /
khams kyi dbye ba yang med de /
rūpārūpyadhātvos tadabhāvāt /
mānānuśayaḥ prakāradhātubhedābhyāṃ paṃcadaśavidhaḥ
gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na de med pa'i phyir ro /
nga rgyal gyi phra rgyas ni bye brag dang khams kyi dbye ba dag gis rnam pa bco lnga yin no /
nākārabhedo 'sti /
sarvasyonnatyākāratvāt /
tathā avidyā paṃcadaśavidhā
rnam pa'i dbye ba ni med de /
thams cad khengs pa'i rnam pa yin pa'i phyir ro /
tābhyām eva /
nākārabhedo 'sti /
sarvasyā asaṃprakhyānākāratvāt /
vicikitsā dvādaśavidhā /
tābhyām eva /
nākārabhedaḥ /
sarvasyāḥ saṃśayākāratvāt /
dṛṣṭyanuśaya ākāraprakāradhātubhedaiḥ ṣaṭtriṃśadvidhaḥ
de bzhin du ma rig pa'i phra rgyas dag kyang de dag kho nas rnam pa bco lnga yin no /
rnam pa'i dbye ba ni med de /
thams cad mi gsal ba'i rnam pa yin pa'i phyir ro /
de dag nyid kyi the tshom rnam pa bcu gnyis yin no /
rnam pa'i dbye ba ni med de /
thams cad the tshom za ba'i rnam pa yin pa'i phyir ro /
lta ba'i phra rgyas ni rnam pa dang bye brag dang khams kyi dbye bas rnam pa sum cu rtsa drug yin no /
[evam ete ṣaḍ anuśayā iti vistaraḥ srid rtse las skyes bzod pa yis /
gzhom bya zhes bya ba la /
(V /
6) bhavāgrajāḥ kṣāṃtivadhyā iti /
kṣāṃtivadhyagrahaṇaṃ bhāvanāheyanivṛttyarthaṃ /
bhavāgrajagrahaṇaṃ tadanyabhūmikaviśeṣaṇārthaṃ /
na hi laukiko 'sti bhavāgrapratipakṣabhūto bhāvanāmārga iti
bzod pa yis gzhom bya zhes bya ba smos pa ni bsgom pas spang bar bya ba bzlog pa'i phyir ro /
srid rtse las skyes zhes smos pa ni srid rtse'i nyon mongs pas mthong bas spang bar bya ba'i ni mthong ba'i lam 'ba' zhig kyang gzhan gyi sa pa las khyad par bya ba'i phyir te /
'jig rten pa'i bsgom pa'i lam srid pa'i rtse mo'i gnyen por gyur pa ni med do /
śeṣāsu bhūmiṣv iti /
kāmadhātau yāvad ākiṃcanyāyatanabhūmau
sa lhag ma dag na zhes bya ba ni 'dod pa'i khams nas ci yang med pa'i skye mched kyi bar gyi sa dag na'o /
yathāyogam iti /
kāmadhātau dharmajñānakṣāṃtiheyāḥ /
tata ūrdhvam avaśiṣṭāsu bhūmiṣv anvayajñānakṣāṃtiheyāḥ
ci rigs par zhes bya ba ni 'dod pa'i khams na ni chos shes pa'i bzod pas spang bar bya ba yin la /
de yan chad sa lhag ma dag na ni rjes su shes pa'i bzod pas spang bar bya ba yin te /
ta ete āryāṇāṃ darśanaheyās ta eva ca pṛthagjanānāṃ bhāvanāheyāḥ de dag 'phags pa rnams kyi ni mthong bas spang bar bya ba yin la /
de dag nyid so so'i skye bo rnams kyi ni bsgom pas spang bar bya ba dag yin no /
dvividho hi bhāvanāmārgaḥ /
laukiko lokottaraś ca
bsgom pa'i lam ni 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa dang rnam pa gnyis te /
tathā hi śāstra uktaṃ 'di ltar bstan bcos las /
bhagavataḥ śrāvako darśanena jahāti bcom ldan 'das kyi nyan thos ni mthong ba'i lam gyis spong la /
pṛthagjano bhāvanayā jahātīti so so'i skye bo ni bsgom pa'i lam gyis spong ngo zhes gsungs so /
akṣāṃtivadhyā bhāvanayaiva tv iti bzod pas gzhom min bsgom kho nas /
zhes bya ba la /
akṣāṃtivadhyagrahaṇaṃ bhāvanāheyopasaṃgrahārthaṃ /
sarvāsu bhūmiṣu /
kāmadhātau yāvad bhavāgre /
ye rāgapratighamānāvidyānuśayā yathāyogaṃ bhavaṃti akṣāṃtivadhyā jñānavadhyāḥ
bzod pas gzhom min zhes bya ba smos pa ni bsgom pas spang bar bya ba nye bar gzung ba'i phyir te /
'dod pa'i khams nas srid pa'i rtse mo'i bar gyi sa thams cad na ci rigs par 'dod chags dang khong khro dang nga rgyal dang ma rig pa'i phra rgyas gang dag bzod pas gzhom par bya ba ma yin gyi /
te ubhayeṣām āryāṇāṃ pṛthagjanānām ca nityaṃ bhāvanāheyā eva /
laukikena lokottareṇa vā bhāvanāmārgeṇa
shes pas gzhom par bya ba yod pa de dag ni 'phags pa dang so so'i skye bo gnyi ga'i yang rtag tu bsgom pa'i lam 'jig rten pa 'am 'jig rten las 'das pas bsgom pas spang bar bya ba kho na yin no /
bhavāgre tu lokottareṇaiva /
ūrdhvabhūmikasya laukikasya mārgasyābhāvāt
srid pa'i rtse mo'i ni 'jig rten las 'das pa kho nas yin te /
'jig rten pa'i lam sa gong ma med pa'i phyir ro /
naiva hi bāhyakānāṃ darśanaprahātavyāḥ prahīyaṃta iti /
bhāvanāprahātavyā eva teṣāṃ viṣkabhyaṃte
phyi rol pa rnams kyi mthong bas spang bar bya ba rnams mi spong ba kho na ste zhes bya ba ni de dag gi bsgom pas spang bar bya ba kho na rnam par gnon par byed kyi /
darśanaheyās tu sarvāsv api bhūmiṣu lokottaramārgavadhyā eva /
tathā hi mahākarmavibhāgasūtre
mthong bas spang bar bya ba rnams ni sa thams cad na 'jig rten las 'das pa'i lam gyis gzhom par bya ba kho na yin no /
'di ltar las rnam par 'byed pa chen po'i mdo las /
vītarāgāṇāṃ kāmadhātvālaṃbanānāṃ dṛṣṭīnāṃ samudācāra uktaḥ 'dod chags dang bral ba rnams la 'dod pa'i khams la dmigs pa'i lta ba kun du 'byung bar gsungs te /
ihānanda ekatyaḥ prāṇātipātāt prativirato bhavati kun dga' bo 'di na la la srog gcod pa spong ba nas log par lta ba spong ba'i bar du yin la /
yāvan mithyādṛṣṭeḥ /
ihācārataḥ prativirataḥ /
kāyasya bhedāt paraṃ maraṇād apāyadurgativinipātanarakeṣūpapadyate
'di la yang mi dga' zhing so sor mi dga' la /
lus zhig nas shi ba'i 'og tu ngan song ngan 'gro log par ltung ba dmyal ba dag gi nang du skye bar 'gyur ro /
tam evaṃ yaḥ paśyati śramaṇo vā brāhmaṇo vā bāhyatīrthika ṛddhimān divyacakṣuḥ paracittavit de phyi rol gyi mu stegs pa dge sbyong ngam bram ze yang rung /
rdzu 'phrul dang ldan pa; lha'i mig dang ldan pa /
tasyaivaṃ bhavati /
nāsti kāyasucaritaṃ nāsti kāyasucaritasya vipākaḥ /
nāsti vāṅmanaḥsucaritaṃ /
nāsti vāṅmanaḥsucaritasya vipāka (Abhidh-k-vy 448) iti vistaraḥ /
iyaṃ mithyādṛṣṭiḥ kāmadhātvālaṃbanā /
tasya karmaṇaḥ kāmāvacaratvāt /
tatraiva ca narakasaṃbhavād iti
gzhan gyi sems shes pa gang zhig gis mthong na de 'di snyam du lus kyis legs par spyad pa yang med la /
lus kyis legs par spyad pa'i rnam par smin pa yang med do /
ngag dang yid kyis legs par spyad pa yang med la /
ngag dang yid kyis legs par spyad pa'i 'bras bu rnam par smin pa yang med do snyam sems so zhes bya ba rgyas par 'byung ngo /
log par lta ba 'di ni 'dod pa'i khams la dmigs pa can yin te /
las de 'dod pa na spyod pa yin pa'i phyir dang dmyal ba yang de kho na na srid pa'i phyir ro /
pūrvāṃtakalpakānāṃ ca śāśvatavādināṃ /
brahmajālasūtre vītarāgāṇāṃ kāmadhātvālaṃbanānāṃ dṛṣṭīnāṃ samudācāra uktaḥ
sngon gyi mtha' la rtog pa rnams las rtag par smra ba rnams zhes bya ba ni tshangs pa'i dra ba'i mdo las 'dod chags dang bral ba rnams la 'dod pa'i khams la dmigs pa'i lta ba kun du 'byung bar gsungs pa yin te /
pūrvajanmadarśanānusāreṇa ya evam utpannadṛṣṭikāḥ /
te pūrvāṃtakalpakāḥ /
śāśvatavādino bahavas tatroktāḥ /
teṣām udāhraṇam ekaṃ darśayiṣyāmaḥ
gang dag tshe snga ma mthong ba'i rjes su 'brangs te de lta bu'i lta ba skyes pa de dag ni sngon gyi mtha' la rtog pa yin no /
de las rtag par smra ba mang po zhig gsungs pa de dag gi nang nas dper brjod pa gcig cig bstan par bya ste /
ihaikatyaḥ śramaṇo vā brāhmaṇo vāraṇyagato vā vṛkṣamūla gato vā śūnyāgāragato vā ātaptānvayāt 'di na dge sbyong ngam bram ze la la dgon pa na 'dug kyang rung /
shing drung na 'dug kyang rung /
prahāṇānvayāt /
bhāvanānvayāt /
bahulīkārānvayāt samyanmanasikārānvayāt /
tadrūpaṃ śāṃtaṃ cetaḥsamādhiṃ spṛśati /
yathā samāhite citte viṃśatiṃ saṃvartavivartakalpān samanusmarati
khang stong na 'dug kyang rung ste /
kun du sbyangs pa'i rgyu dang spong ba'i rgyu dang bsgom pa'i rgyu dang lan mang du byas pa'i rgyu dang legs par yid la byas pa'i rgyus sems mnyam par gzhag pa ji lta bus 'jig pa dang 'chags pa'i bskal pa nyi shu yang dag par rjes su dran par 'gyur ba de lta bu'i sems kyi ting nge 'dzin zhi ba la reg par 'gyur zhing /
tasyaivaṃ bhavati /
śāśvato 'yam ātmā lokaś ceti
de 'di snyam du bdag dang 'jig rten 'di ni rtag pa yin no snyam du sems par 'gyur ro zhes 'byung ngo /
tad evaṃ sarva eva ete pūrvāṃtakalpakāḥ śāśvatavādinaḥ /
anayā śāśvatadṛṣṭyātmānaṃ lokaṃ cālaṃbamānāḥ kāmadhātum apy ālaṃbaṃte
de ltar sngon gyi mtha' la rtog pa rtag par lta ba de dag ni rtag par smra ba des bdag dang 'jig rten la dmigs pa na 'dod pa'i khams la dmigs par byed pa yin te /
ity evaṃ kāmadhātvālaṃbanānāṃ dṛṣṭīnāṃ samudācāra uktaḥ de ltar na 'dod pa'i khams la dmigs pa'i lta ba dag kun du 'byung ba gsungs pa yin no /
tathā tasminn eva brahmajālasūtre pūrvāṃtakalpakānāṃ ekatyaśāśvatikānāṃ vītarāgāṇāṃ kāmadhātvālaṃbanānāṃ dṛṣṭīnāṃ samudācāra uktaḥ /
kathaṃ /
bhavati bhikṣavaḥ sa samayo yad ayaṃ lokaḥ saṃvartate
de bzhin du tshangs pa'i dra ba'i mdo de nyid las sngon gyi mtha' la rtog pa rnams las la la rtag par smra ba 'dod chags dang bral ba rnams la 'dod pa'i khams la dmigs pa'i lta ba kun du 'byung ba gsungs pa yin no /
ji lta zhe na /
saṃvartamāne loke yadbhūyasā sattvā ābhāsvare devanikāya upapadyaṃte /
te tatra bhavaṃti rūpiṇo manomayā avikalā ahīnendriyāḥ sarvāṃgapratyaṃgopetāḥ śubhā varṇasthāyinaḥ svayaṃprabhā vihāyasaṃgamāḥ prītibhakṣāḥb prītyāhārā dīrghāyuṣā dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhaṃti /
bhavati bhikṣavaḥ sa samayo yad ayaṃ loko vivartate
dge slong dag 'jig rten 'jig cing 'jig rten zhig na sems can phal cher 'od gsal gyi lha'i ris su skye bar 'gyur zhing der gzugs bzang ba yid las byung ba dbang po ma tshang ba med cing dman pa ma yin pa /
yan lag dang nying lag thams cad dang ldan pa /
kha dog bzang po la gnas pa /
rang gi 'od dang ldan pa /
nam mkha' la 'gro ba /
dga' ba za zhing zas su dga' ba za ba /
tshe ring ba /
dus ring por gnas par 'gyur ba /
gang yin pa'i dus de lta bu yang yod do /
vivartamāne loke ākāśe śūnyaṃ brāhmaṃ vimānam abhinirvartate dge slong dag 'jig rten 'chags shing 'jig rten 'chags na nam mkha' la tshangs pa'i gzhal med khang stong pa mngon par 'grub par 'gyur la /
athānyataraḥ sattva āyuḥkṣayāt puṇyakṣayāt karmakṣayāt ābhāsvarād devanikāyāc cyutvā śūnye brāhme vimāna upapadyate de nas sems can gang yang rung ba zhig tshe zad cing bsod nams zad la las zad pas 'od gsal gyi lha'i ris nas shi 'phos nas tshangs pa'i gzhal med khang stong par skye bar 'gyur zhing /
sa tatraikāky advitīyo 'nupasthāyako dīrghāyur dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhati de de na gcig pu zla med cing g yog med par tshe ring po dus ring por gnas so /
atha tasya sattvasya dīrghasyādhvano 'tyayāt tṛṣṇotpannā aratiḥ saṃjātā /
aho batānye 'pi sattvā ihopapadyeran mama sabhāgatāyāṃ
de nas sems can de dus ring mo zhig 'das pa dang mi dga' bar gyur nas sems can gzhan dag kyang 'dir bdag dang skal ba mnyam par skyes kyang ci ma rung snyam du sred pa skyes so /
evaṃ ca tasya sattvasya cetaḥpraṇidhiḥ sems can de yang sems la de ltar smon la /
anye ca sattvā āyuḥkṣayāt puṇyakṣayāt karmakṣayāt ābhāsvarād devanikāyāc cyutvā tasya sattvasya sabhāgatāyām upapannaḥ sems can gzhan dag kyang tshe zad cing bsod nams zad la las zad pas 'od gsal gyi lha'i ris nas shi 'phos nas sems can de dang skal pa mnyam par skyes so /
atha tasya sattvasyaitad abhavat de nas sems can de 'di snyam du bdag gcig pu zla med cing /
aham asmy ekāky advitīyo 'nupasthāyako dīrghāyur yāvad anye 'pi sattvā ihopapadyeran mama sabhāgatāyām g yog med par tshe ring po zhes bya ba nas sems can gzhan dag kyang 'dir bdag dang skal pa mnyam par skyes kyang ci ma rung snyam du sred pa skyes la zhes bya ba'i bar du ste /
evaṃ cetaḥpraṇidhiḥ /
ime ca sattvā ihopapannā mama sabhāgatāyāṃ /
mayaite sattvā nirmitāḥ
sems la yang de ltar smon la /
sems can 'di dag kyang 'dir bdag dang skal pa mnyam par skyes pas sems can 'di dag ni bdag gis sprul te /
aham eṣāṃ sattvānām īśvaraḥ kartā nirmātā sraṣṭā sṛjaḥ pitṛbhūto bhāvānām iti bdag ni sems can 'di dag gi dbang phyug dang byed pa po dang sprul pa po dang 'byin pa po dang 'byin byed dang dngos po rnams kyi phar gyur pa yin no snyam du sems par 'gyur ro /
teṣām api sattvānām evaṃ bhavati /
imaṃ vayaṃ (Abhidh-k-vy 449) sattvam adrākṣma ekākinam advitīyam anupasthāyakaṃ dīrghāyuṣaṃ dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhaṃtaṃ /
tasyāsya sattvasya dīrghasyādhvano 'tyayāt tṛṣṇotpannā aratiḥ saṃjātā /
aho batānye 'pi sattvā ihopapadyeran mama sabhāgatāyām /
evaṃ cāsya sattvasya cetasaḥpraṇidhiḥ
sems can de dag kyang 'di snyam du bdag cag gis sems can 'di gcig pu zla med cing g yog med par tshe ring po dus ring por gnas pa mthong ste /
sems can de dus ring mo zhig 'das pa dang mi dga' bar gyur nas sems can gzhan dag kyang 'dir bdag dang skal ba mnyam par skyes kyang ci ma rung snyam du sred pa skyes so /
sems can 'di'i sems la yang de ltar smon la /
vayaṃ cehopapannā asya sattvasya sabhāgatāyām /
anena vayaṃ sattvena nirmitāḥ
bdag cag kyang 'dir sems can 'di dang skal ba mnyam par skyes pas bdag cag ni sems can 'dis sprul pa ste /
eṣo 'smākaṃ sattva īśvaro yāvat pitṛbhūto bhāvānāṃ sems can 'di ni bdag cag gi dbang phyug nas dngos po rnams kyi phar gyur pa'i bar yin no snyam du sems par 'gyur ro /
athānyataraḥ sattva āyuḥkṣayāt puṇyakṣayāt /
karmakṣayāt tasmāt sthānāc cyutvā teṣām itthaṃtvam āgacchati manuṣyāṇāṃ sabhāgatāyāṃ
de nas de dag gi nang nas sems can gang yang rung ba zhig tshe zad cing bsod nams zad la las zad pas gnas de nas shi 'phos te /
de lta bur mi rnams dang skal ba mnyam phar skye bar 'gyur te /
de rim gyis nar son te /
sa vṛddher anvayād indriyāṇāṃ paripākāt keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyaga eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajyāṃ pravrajati dbang po rnams yongs su smin nas skra dang kha spu dag bregs te /
gos kha dog bsgyur ba gyon nas dad pas yang dag par khyim nas khyim med par rab tu 'byung zhing /
so 'raṇyagato vā vṛkṣamūlagato vā vistareṇa yāvat tadrūpaṃ śāṃtaṃ cetaḥsamādhiṃ spṛśati /
yathā samāhite citte pūrvakam ātmabhāvaṃ samanusmarati
de dgon pa na 'dug kyang rung shing drung na 'dug kyang rung zhes bya ba nas rgyas par sems mnyam par gzhag pa ji lta bus sngon gyi lus rjes su dran par 'gyur ba de lta bu'i sems kyi ting nge 'dzin zhi ba la reg par 'gyur zhes bya ba'i bar du ste /
tasyaivaṃ bhavati /
yo 'sau brahmā yena vayaṃ nirmitāḥ /
sa nityo dhruvaḥ śāśvataḥ avipariṇāmadharmā
de 'di snyam du gang gis bdag cag sprul pa'i tshangs pa gang yin pa 'di ni rtag pa brtan pa ther zug pa mi 'gyur ba'i chos can yin no /
ye tu vayaṃ tena brahmaṇā nirmitāḥ /
te vayaṃ anityā adhruvā āśāśvatā vipariṇāmadharmāṇa iti /
tad evaṃ kāmadhātur api tayāṃtagrāhadṛṣṭyālaṃbito bhavati
bdag cag gang dag tshangs pa des sprul pa de dag ni mi rtag mi brtan pa ther zug ma yin par 'gyur ba'i chos can yin no snyam du sems par 'gyur ba gang yin pa de lta bu'i dus kyang yod do zhes gsungs so /
de ltar na mthar 'dzin par lta ba des 'dod pa'i khams la yang dmigs pa yin te /
ataḥ kāmadhātvālaṃbanānāṃ dṛṣṭīnāṃ samudācāra uktaḥ de'i phyir 'dod pa'i khams la dmigs pa'i lta ba dag kun du 'byung bar gsungs pa yin no /
tathā tatraiva brahmajālasūtre ahetusamutpattikānāṃ pūrvāntakalpānām iti prakṛtaṃ de bzhin du tshangs pa'i dra ba'i mdo de nyid las /
rgyu med pa las kun du 'byung bar smra ba ste /
sngon gyi mtha' la rtog pa rnams las zhes bya ba skabs dang sbyar ro /
vītarāgāṇāṃ kāmadhātvālaṃbanānāṃ dṛṣṭīnāṃ samudācāra uktaḥ 'dod chags dang bral ba rnams la 'dod pa'i khams la dmigs pa'i lta ba kun du 'byung bar gsungs te /
kathaṃ /
saṃti rūpadhātāv asaṃjñisattvā nāma devāḥ
ji lta zhe na /
gzugs kyi khams na 'du shes med pa zhes bya ba'i lha dag yod de /
saṃjñotpādāt teṣāṃ sattvānāṃ tasmāt sthānāt cyutir bhavati sems can de dag 'du shes bskyed pas gnas de nas shi bar 'gyur ro /
ato 'nyatamaḥ sattvas tasmāt sthānāc cyutvā itthaṃtvam āgacchati manuṣyāṇāṃ sabhāgatāyāṃ /
pūrvavad yāvat pūrvakam ātmabhāvaṃ samanusmarati
de nas sems can gang yang rung ba zhig gnas de nas shi 'phos nas 'di lta bur mi rnams dang skal pa mnyam par 'ong bar 'gyur zhes bya ba nas sngon gyi lus rjes su dran par 'gyur zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
tasyaivaṃ bhavati /
ahetusamutpanna ātmā lokaś ca /
tad anenaivam eva bhavati
'di snyam du bdag dang 'jig rten 'di ni rgyu med pa las kun du 'byung ba yin no snyam du sems bar 'gyur ro zhes gsungs so /
ahetusamutpanna ātmā lokaś ca /
aham asmi pūrvaṃ nābhūvan so 'smy etarhi saṃbhūta ity ahetusamutpanna ātmā lokaś ca
de bas na bdag dang 'jig rten ni rgyu med pa las kun du 'byung ba yin no zhes bya ba 'dis ni 'di snyam du bdag sngon ma byung ba las da bdag byung ba las na bdag dang 'jig rten ni rgyu med pa las byung ba yin no snyam du sems pa yin no /
ity evam ātmānaṃ lokaṃ cālaṃbamānās tayā mithyādṛṣṭyā kāmadhātum apy ālambanta ity eteṣāṃ kāmadhātvālaṃbānāṃ dṛṣṭīnāṃ samudācāra uktaḥ de ltar na bdag dang 'jig rten la dmigs pa na log par lta ba des 'dod pa'i khams la yang dmigs pa yin pas de rnams la 'dod pa'i khams la dmigs pa'i lta ba dag kun du 'byung bar gsungs pa yin no /
kathaṃ ca punar eṣām ātmā lokaś cāhetusamutpanna ity evaṃ mithyādṛṣṭir bhavati yang ji ltar na de rnams bdag dang 'jig rten rgyu med pa las kun du 'byung ba yin no snyam du sems pa de log par lta ba yin zhe na /
pūrvakṛtaṃ kuśalasāsravam akuśalaṃ vā na hetur ātmano lokasyety evam apavadati bdag dang 'jig rten gyi rgyu sngon byas pa dge ba zag pa dang bcas pa 'am /
mi dge ba ma yin no snyam du de ltar yid kyis skur pa 'debs par byed pa'i phyir ro /
iti kāmadhātuvītarāgāṇāṃ teṣāṃ rūpāvacaryas tā dṛṣṭayo bhaviṣyaṃtīti vacanāvakāśaṃ matvāha /
na ca rūpāvacarāṇāṃ kleśānāṃ kāmadhātur ālaṃbanaṃ
'dod pa'i khams las 'dod chags dang bral ba de rnams la gzugs na spyod pa'i lta ba de dag 'byung bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig gi skabs las bsams nas gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa rnams 'dod pa'i khams la mi dmigs pa ni ma yin te /
vītarāgatvād iti /
naitāḥ kāmāvacaryo dṛṣṭayaḥ
'dod chags dang bral ba'i phyir ro zhes bya ba smos so /
mithyājñānāni punar etāni /
iti kecit pariharaṃti tad eṣāṃ ayuktaṃ
kha cig ni de dag 'dod pa na spyod pa'i lta ba ma yin gyi /
de dag ni log pa'i shes pa yin no zhes lan 'debs par byed de /
taddṛṣṭirūpatvāt /
(Abhidh-k-vy 450) /
parihīṇāḥ [kathaṃ tarhi vītarāgāṇāṃ kāmālaṃbanadṛṣṭisamudācāra ity āha
de dag ni lta ba'i ngo bo nyid yin pa'i phyir de dag gi ltar ni rigs pa ma yin no /
bye brag tu smra ba na re yongs su nyams pa'i phyir te /
dṛṣṭyutpādetyādi /
] devadatta iveti vaibhāṣikāḥ /
yathā devadatto bhagavato 'lpotsukavihāritāśayasya bhikṣusaṃghaparikarṣaṇāya pāpakecchāsamutpādād ṛddheḥ parihīṇaḥ
lha sbyin bzhin no zhes zer ro /
dper na lha sbyin gyis dge slong gi dge 'dun 'khor du bya ba'i phyir bcom ldan 'das thugs las chung ngur bzhugs par gsol nas sdig pa'i bsam pa skyed pas rdzu 'phrul las yongs su nyams pa lta bu ste mdo las 'byung ba'i phyir ro /
sūtre vacanāt /
evaṃ hi sūtre paṭhyate
mdo las ni 'di skad du de nas lha sbyin rnyed pa dang bkur stis zil gyis non te /
atha devadattasya lābhasatkāreṇābhibhūtasya idam evaṃrūpaṃ pāpakam icchāgataṃ utpannam aho bata me bhagavān bhikṣusaṃghaṃ pratiniḥsṛjet /
ahaṃ bhikṣusaṃghaṃ parikarṣayaṃ bhagavān alpotsuko viharet dṛṣṭadharmasukhavihārayogam anuyuktaḥ
kye ma bcom ldan 'das kyis dge slong gi dge 'dun bdag la byin kyang ci ma rung /
dge slong gi dge 'dun ni bdag gi 'khor du byas la /
bcom ldan 'das ni mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dang ldan zhing thugs las chung ngur gnas par gsol lo snyam pa de lta bu'i sdig pa'i bsam pa'i rnam pa de skyes so /
sahacittotpādād devadattas tasyā ṛddheḥ parihīṇa iti vistaraḥ lha sbyin gyis sems de skyes ma thag rdzu 'phrul de las yongs su nyams so zhes bya ba rgyas par 'byung ste /
evaṃ te 'pi dṛṣṭyutpādasamakālaṃ parihīṇā iti /
(V /
7) etatpūrvako hi teṣv ātmagrāha iti
de bzhin du de dag kyang lta ba bskyed pa dang dus mnyam du yongs su nyams pa yin no zhe'o /
nityapiṇḍasaṃjñāpūrvakaḥ /
sarvaiveti /
paṃcaprakārāpi /
satkāya iti /
paṃcasūpādānaskandheṣu /
sarvaiva hi viparītadṛṣṭisvabhāvapravṛttā dṛṣṭiḥ mithyādṛṣṭiḥ satkāyadṛṣṭyādikā mithyopanidhyānāt
de dag la bdag tu 'dzin pa ni de dag sngon du 'gro ba can yin no zhes bya ba ni rtag pa dang ril por 'du shes pa sngon du 'gro ba can no /
'jig tshogs la lta ba la sogs pa log par zhugs pa'i lta ba thams cad log par lta ba yin te /
log par rtog pa'i phyir ro /
anyās tu samāropikā iti /
katham ucchedadṛṣṭiḥ samāropikā
gzhan dag ni sgro 'dogs par byed pa yin no zhes bya ba ji ltar chad par lta ba sgro 'dogs par byed pa yin zhe na /
bāhulika eṣa nirdeṣaḥ /
āryaḥ prahīṇatvād iti
bstan pa 'di ni ming brtsan par byas pa yin no /
tyaktatvāt /
ohāk tyāga ity etasya dhātor grahaṇāt
'phags pa rnams kyis spang ba'i phyir ro zhes bya ba ni bor ba'i phyir ro /
ādiśabdalopaḥ kṛta iti /
dṛṣṭyādīnām upādānaskaṃdhānāṃ paratvena pradhānatvenāmarśo dṛṣṭiparāmarśa iti
sogs pa'i sgra mi mngon par byas so zhes bya ba ni lta ba la sogs pa nye bar len pa'i phung po rnams la mchog dang gtso bor 'dzin pa ni lta ba mchog tu 'dzin pa zhes bya'o /
paraśabdaprayogeṇa cāyam atiśayārtho labhyata ity ācāryasaṃghabhadraḥ slob dpon 'dus bzang na re mchog tu zhes bya ba'i sgra sbyar bas kyang khyad par gyi don 'dir 'gyur ro zhes zer ro /
ahetau hetudṛṣṭir iti /
duḥkhadarśanaprahātavya ucyate /
amārge ca mārgadṛṣṭir iti
rgyu ma yin la rgyur lta ba'i phyir sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba zhes bya'o /
lam ma yin pa la lam du lta ba'i phyir lam mthong bas spang bar bya ba yin no /
mārgadarśanaprahātavyaḥ /
śīlavratamātrakam iti /
śīlavratam api bauddhānāṃ mokṣaprāptaye bhavati
tshul khrims dang brtul zhugs tsam zhes bya ba ni tshul khrims dang brtul zhugs ni sangs rgyas pa rnams kyi ltar na yang thar pa thob par byed pa yin mod kyi /
na tu tanmātrakam ity atas tadanyeṣāṃ dṛṣṭiḥ de de tsam du ni ma zad pas de'i phyir de las gzhan pa dag gi lta ba yin no /
atrāpi kila ādiśabda iti /
śīlavratādiparāmarśaḥ /
śīlavrataparāmarśaḥ /
kiṃ kāraṇaṃ /
śīlavrataṃ hi rūpaskaṃdhasaṃgṛhītam /
ato 'nyaskandhagrahaṇārtham ādiśabda iti
'dir yang sogs pa'i sgra mi mngon par byas so zhes grag go zhes bya ba ni tshul khrims dang brtul zhugs la sogs pa mchog tu 'dzin pa ni tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa yin no /
ci'i phyir zhe na /
tshul khrims dang brtul zhugs ni gzugs kyi phung pos bsdus pa yin no /
de'i phyir phung po gzhan bsdu ba'i don du sogs pa zhes bya ba'i sgra smos dgos so /
(V /
8) kasmād ayaṃ na samudayadarśanaprahātavya iti /
hetau vipratipannatvād ity abhiprāyaḥ
ci'i phyir kun 'byung mthong bas spang bar bya ba ma yin zhe na zhes bya ba ni rgyu la log par zhugs pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
tatkṛto 'pi kāraṇābhiniveśa iti /
nityaikātmakartṛgrāhakṛto 'pīty arthaḥ
de byas pa'i rgyur mngon par zhen pa yang zhes bya ba ni bdag rtag pa byed pa po /
gcig pus byas pa yang zhes bya ba'i tha tshig go /
tata eva prahīyata iti /
duḥkhadarśanād eva prahīyate
de nyid kyis spong bar 'gyur ro zhes bya ba ni sdug bsngal mthong ba kho nas spong bar 'gyur ro /
yas tarhi jalāgnipraveśādibhiḥ svargopapattiṃ paśyati 'o na gang me dang chur 'jug pa la sogs pas mtho ris su skye ba'am /
śīlavratena vā śuddhim iti /
nāyaṃ tatkṛtaḥ kāraṇābhiniveśaḥ
tshul khrims dang brtul zhugs kyis 'dag par lta ba ji lta bu yin zhes bya ba ni rgyur mngon par zhen pa 'di ni des byas pa ma yin na /
kathaṃ duḥkhadarśanāt prahīyate /
tasmāt samudayadarśanaprahātavyaḥ evāyaṃ bhaviṣyatīty abhiprāyāḥ
ji ltar sdug bsngal mthong bas spang bar 'gyur /
de lta bas na 'di ni kun 'byung mthong bas spang bar bya ba kho na yin par 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
bye brag tu smra bas /
vaibhāṣika āha /
so 'pi duḥkhadarśanaprahātavya iti vistaraḥ duḥkhe vipratipannatvād iti vaibhāṣikāḥ
de yang sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba yin te zhes bya ba rgyas par smos so /
sdug bsngal la log par zhugs pa'i phyir ro zhes zer ba ni bye brag tu smra ba rnams te /
kathaṃ ca punar duḥkhe vipratipannaḥ /
tena svargagamanāc chuddhidarśanād vā
ji ltar sdug bsngal la log par zhugs pa yin zhe na des mtho ris su 'gro ba 'am 'dag par lta ba'i phyir ro /
atiprasaṃga iti vistareṇācāryaḥ /
sarveṣāṃ sāsravālaṃbanānāṃ adṛṣṭisvabhāvānāṃ ca duḥkhādidarśanaprahātavyānāṃ (Abhidh-k-vy 451) duḥkhe vipratipannatvāt
slob dpon gyis ha cang thal bar 'gyur ro zhes bya ba rgyas par smos te /
zag pa dang bcas pa'i dngos po thams cad sdug bsngal yin pas /
zag pa dang bcas pa sdug bsngal la sogs pa mthong bas spang bar bya ba lta ba'i ngo bo nyid dam /
sarvaṃ hi sāsravaṃ vastu duḥkham iti duḥkhadarśanaprahātavyaprasaṃgaḥ lta ba'i ngo bo nyid ma yin yang /
thams cad sdug bsngal la log par zhugs pa yin pa'i phyir sdug bsngal mthong bas spang bar bya bar thal bar 'gyur ro /
tathā ca sati na kaścit samudayādidarśanaprahātavyaḥ syāt /
idaṃ cāparaṃ vaktavyaṃ
de lta yin na ni kun 'byung ba la sogs pa mthong bas spang bar bya ba cung zad kyang med par 'gyur ro /
gzhan 'di yang brjod dgos te /
kīdṛśo vānyaḥ śīlavrataparāmarśo mārgadarśanaprahātavyaḥ sa vaktavyaḥ yang na tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pas lam mthong bas spang bar bya ba gzhan ji lta bu zhig yod pas de brjod dgos te /
yo 'pi hi gośīlādinā śudhyati yāvat sukhaduḥkhavyatikramaṃ cānuprāpnotīti paśyati /
tasyāpy ayam akāraṇaṃ kāraṇataḥ pratyetīti duḥkhadarśanaprahātavyaḥ śīlavrataparāmarśa iti paṭhyeta
gang zhig ba lang gi tshul khrims la sogs pas 'dag pa nas bde ba dang sdug bsngal las rnam par 'das pa yang rjes su 'thob par 'gyur ro zhes bya ba'i bar du lta ba de'i tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa 'di yang rgyu ma yin pa la rgyur yid ches pa yin pas sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba'o zhes 'don pas so /
bam po sum cu rtsa dgu pa /
vaibhāṣika āha /
yo mārgadarśanaprahātavyālaṃbana iti
bye brag tu smra bas lam mthong bas spang bar bya ba la dmigs pa gang yin pa'o zhes bya ba smras te /
yo mārgadarśanaheyān aṣṭau mithyādṛṣṭyādīn ālaṃbate /
sa mārgadarśanaprahātavyaḥ śīlavataparāmarśa iti
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa gang zhig lam mthong bas spang bar bya ba log par lta ba la sogs pa brgyad la dmigs par byed pa 'di ni lam mthong bas spang bar bya ba yin no /
so 'pi hi nāma duḥkhe vipratipanna ity ācāryaḥ slob dpon gyis de yang sdug bsngal la log par zhugs pa yin no zhes bya ba smos te /
mithyādṛṣṭyādayo hi mārgadarśanaprahātavyā aṣṭāv anuśayaḥ śīlavrataparāmarśasyālambanaṃ /
te ca sāsravatvād duḥkhasatyasaṃgṛhītāḥ
lam mthong bas spang bar bya ba log par lta ba la sogs pa phra rgyas brgyad ni tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'i dmigs pa yin zhing /
de dag kyang zag pa dang bcas pa yin pa'i phyir /
tatra ca sa vipratipanna iti sdug bsngal gyi bden pas bsdus pa yin la /
duḥkhadarśanaprahātavya eva syād ity abhiprāyaḥ /
yasya ceti vistaraḥ /
yasya ca pudgalasya nāsti mārga iti mārgālaṃbanā mithyādṛṣṭirasti vicikitsā vā /
sa pudgalo nāsti mokṣamārga iti paśyan
de yang de la log par rtog pa yin pas sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba kho nar 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
yang gang la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang zag gang zhig la lam med do snyam du lam la dmigs pa la log par lta ba 'am /
the tshom yod pa'i gang zag de thar pa'i lam med do zhes lta ba 'am /
vicikitsan vā /
kim asti mārgaḥ /
nāstīti saṃdihyan /
kathaṃ tayā mithyādṛṣṭyā śuddhiṃ pratyeṣyati pratipatsyate etayā mithyādṛṣṭyā etayā vā vicikitsayeti
the tshom za ba na ste /
ci lam 'di yod dam med snyam du the tshom za ba na ji ltar log par lta ba des log par lta ba 'dis sam /
the tshom 'dis 'dag go snyam du yid ches par 'gyur zhing rtog par 'gyur te /
mithyādṛṣṭivicikitsāyogād eva hi tasya śuddhipratipattir nāsti log par lta ba dang the tshom kho nas de la 'dag par yid ches pa med do /
athānyam iti vistaraḥ /
athānyaṃ sāṃkhyādiparikalpitaṃ mokṣamārgaṃ parāmṛśya gṛhītvā
'on te thar pa'i lam gzhan zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
'on te grangs can la sogs pas brtags pa'i thar pa'i lam gzhan mchog tu bzung zhing blangs nas /
eṣa mokṣamārgo bauddhīyo nāstīty āha /
so 'pīti
'di ni thar pa'i lam yin gyi /
sangs rgyas pa'i ni med do zhes smra'o zhe na /
tīrthikaḥ /
tenaivānyena sāṃkhyādiparikalpitena śuddhiṃ pratyeti
de yang grangs can pas brtags pa de kho nas dag par yid ches kyi /
na tayā mithyādṛṣṭyeti kṛtvā log par lta ba des na ma yin pa'i phyir /
tasyāpy asau śīlavrataparāmarśo mārgadarśanaprahātavyālaṃbano na sidhyati /
kiṃ tarhi /
sāṃkhyādiparikalpitamārgālaṃbana eveti ayaṃ cānyo doṣaḥ
de'i tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa de yang lam mthong bas spang bar bya ba la dmigs par mi 'grub bo /
'o na ci zhe na /
grangs can pa la sogs pas kun brtags pa'i lam kho na la dmigs pa yin no /
nyes pa gzhan 'di yang yod pas /
yaś cāpīti vistaraḥ /
yaś cāpi mithyādṛṣṭikaḥ samudayanirodhadarśanaprahātavyayā mithyādṛṣṭyā śuddhiṃ pratyeti
yang gang zhig ces bya ba rgyas par smos te /
log par lta ba gang zhig kun 'byung ba dang 'gog pa mthong bas spang bar bya ba la dmigs pa'i log par lta bas dag par yid ches par 'gyur ba de yang /
sa kasmān na taddarśanaheyaḥ ci'i phyir de dag mthong bas spang bar bya ba ma yin /
sa śīlavrataparāmarśaḥ kasmān na samudayanirodhadarśanaheya ity arthaḥ tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa de ci'i phyir kun 'byung ba dang 'gog pa mthong bas spang bar bya ba ma yin zhes bya ba'i tha tshig go /
tasmāt parīkṣya eṣo 'rtha iti de lta bas na don 'di ni brtag par bya ba yin no zhes bya ba ni /
yasmād ayaṃ duḥkhadarśanaprahātavyaḥ śīlavrataparāmarśo na saṃbhavati /
mārgadarśanaprahātavyaś ca /
atiprasaṃgādidoṣāt tasmāt parīkṣya eṣo 'rthaḥ
gang gi phyir de ltar tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa /
sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba yin par yang mi srid la /
lam mthong bas spang bar bya ba yin du yang ha cang thal bal sogs pa'i nyes pa yod pa de'i phyir /
śīlavrataparāmarśo duḥkhadarśanaprahātavyaḥ mārgadarśanaprahātavyaś ceti /
tad idam ācāryeṇa saṃśayāvadyaṃ kṛtaṃ
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa; sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba yin pa dang lam mthong bas spang bar bya ba yin no zhes bya ba'i don 'di ni brtag par bya ba yin no /
na svamataṃ darśitaṃ /
anya āhur yogācāramatim apekṣyaivaṃ kṛtaṃ
slob dpon gyis the tshom bskur ba 'di byas kyis /
rang gi gzhung lugs ni ma bstan to /
yogācārā hy aṣṭāviṃśatyuttaraṃ kleśaśataṃ varṇayaṃti gzhan dag na re rnal 'byor spyod pa'i gzhung lugs la ltos nas de ltar byas so zhes zer ro /
yathaiva hi duḥkhadarśanaprahātavyā ime daśānuśayā bhavaṃti /
satkāyadṛṣṭiḥ /
aṃtagrāhadṛṣṭiḥ /
mithyādṛṣṭiḥ /
dṛṣṭiparāmarśaḥ /
(Abhidh-k-vy 452) śīlavrataparāmarśaḥ /
vicikitsā /
rāgaḥ /
pratighaḥ /
mānaḥ /
avidyā ceti /
tathaiveme daśa samudayadarśanaprahātavyāḥ /
tathaiva ca daśa nirodhadarśanaprahātavyāḥ /
daśa mārgadarśanaprahātavyā iti /
catvāriṃśat kāmāvacarā darśanaheyā bhavaṃti /
bhāvanāheyās tu ṣaṭ /
akalpikā satkāyadṛṣṭiḥ /
ucchedadṛṣṭiḥ /
sahajo rāgaḥ
rnal 'byor spyod pa rnams kyang nyon mongs pa brgya nyi shu rtsa brgyad du brjod de /
ji ltar sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba'i phra rgyas 'di dag 'jig tshogs la lta ba dang mthar 'dzin par lta ba dang log par lta ba dang; lta ba mchog tu 'dzin pa dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang the tshom dang 'dod chags dang khong khro ba dang nga rgyal dang ma rig pa zhes bya ba bcu yin pa de bzhin du kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba bcu dang 'gog pa mthong bas spang bar bya ba bcu dang lam mthong bas spang bar bya ba bcu ste /
'dod pa na spyod pa mthong bas spang bar bya ba bzhi bcu yin no /
bsgom pas spang bar bya ba ni 'jig tshogs la lta ba brtags pa ma yin pa dang chad par lta ba lhan cig skyes pa dang 'dod chags dang khong khro ba dang nga rgyal dang ma rig pa zhes bya ba drug ste /
'dod pa na spyod pa'i phra rgyas bzhi bcu rtsa drug tu 'gyur ro /
gzugs na spyod pa bzhi bcu rtsa gcig ste /
khong khro ba ma gtogs pa de dag nyid yin no /
gzugs na spyod pa dag ji lta bar gzugs med pa na spyod pa rnams kyang de dang 'dra'o /
pratighaḥ /
mānaḥ /
avidyā ceti /
ṣaṭcatvāriṃśat kāmavācarā anuśayā bhavaṃti /
rūpāvacarās tv ekacatvāriṃśad eta eva pratighavarjyāḥ
de la kha cig lan 'debs par byed pa ni zag pa dang bcas pa la dmigs pa thams cad sdug bsngal la log par zhugs pa'i phyir /
ha cang thal bar 'gyur ro zhes bshad pa gang yin pa 'di la smra bar bya ste /
yathā rūpāvacarāḥ /
evam ārūpyāvacarā iti
sdug bsngal la sogs pa'i sgo nas log par zhugs pa'i phyir /
atra kaścit samādhim āha ha cang thal bar mi 'gyur ro /
yad uktam atiprasaṃgaḥ sarveṣāṃ sāsravālaṃbanānāṃ duḥkhe vipratipannatvād iti zag pa dang bcas pa la dmigs pa rnams sdug bsngal la log par zhugs pa yin mod kyi /
atra brūmaḥ nātiprasaṃgaḥ /
duḥkhādimukhena vipratipatteḥ /
yady api sāsravālaṃbanā duḥkhasatyavipratipannāḥ
'on kyang kha cig ni sdug bsngal gyi sgo nas log par zhugs pa yin la /
kha cig ni kun 'byung ba'i sgo nas log par zhugs pa yin no /
tathāpi tu kecid duḥkhamukhena vipratipannāḥ kha cig ni 'gog pa'i sgo nas log par zhugs pas log par zhugs pa yin la /
kecit samudayamukhena /
kecin nirodhavipratipannavipratipannāḥ /
kecin mārgavipratipannavipratipannāḥ /
tatra ye duḥkhamukhena duḥkhe vipratipannāḥ
kha cig ni lam gyi sgo nas log par zhugs pa la log par zhugs pa yin no /
de la gang dag sdug bsngal gyi sgo nas sdug bsngal la log par zhugs pa de dag ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba yin no /
te duḥkhadarśanaprahātavyāḥ /
śīlavrataparāmarśaś ca duḥkhamukhena duḥkhe vipratipanno nityātmagrahaṇāt /
tasmād duḥkhadarśanaprahātavyaḥ /
yas tu mārgavipratipannavipratipannaḥ
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa yang rtag pa dang bdag tu 'dzin pas sdug bsngal gyi sgo nas sdug bsngal la log par zhugs pa yin te /
de lta bas na sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba yin no /
lam la log par zhugs pa gang zhig gis 'di lta ste /
tadyathā sāṃkhyanirgraṃthādayaḥ svaparikalpitaṃ mārgaṃ gṛhītvā nāsti bauddhānāṃ mokṣamārga iti mithyādṛṣṭim utpādayaṃti grangs can pa dang gcer bu pa la sogs pas rang gi kun brtags pa'i lam bzung nas /
sangs rgyas pa rnams la thar pa'i lam med do zhes log par lta ba skyed par byed pa'i log par lta ba de la yang /
tāṃ ca mithyādṛṣṭiṃ śīlavrataparāmarśo 'grataḥ paśyati tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pas mchog tu lta bar byed de /
ayam eṣāṃ śīlavrataparāmarśo mārgadarśanaprahātavyaḥ de dag gi tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa 'di ni /
mārgavipratipannavipratipannatvāt /
nāsti tu sa śīlavrataparāmarśaḥ yaḥ samudayamukhena vipratipadyeta /
nāpi yo nirodhamukhena vipratipannavipratipannaḥ syāt
lam la log par zhugs pa la log par zhugs pa yin pa'i phyir lam mthong bas spang bar bya ba yin no /
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa gang zhig kun 'byung ba'i sgo nas log par 'jug par 'gyur ba yang med la /
gang zhig 'gog pa'i sgo nas log par zhugs pa la log par zhugs pa yang med de /
tasmād duḥkhamārgadarśanaprahātavya eva śīlavrataparāmarśa iti de lta bas na tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa ni sdug bsngal dang lam mthong bas spang bar bya ba dag kho na yin no /
kathaṃ punaḥ samudayanirodhamukhena na vipratipadyate yang ji ltar kun 'byung ba dang 'gog pa'i sgo nas log par mi 'jug ce na /
atrācāryasaṃghabhadra āha /
śūlavrataparāmarśaḥ samudayanirodhadarśanaprahātavyaḥ /
taccharīrānupapatteḥ /
akāraṇe hi kāraṇabhiniveśaḥ
'di la slob dpon 'dus bzang na re /
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa ni kun 'byung ba dang 'gog pa mthong bas spang bar bya ba ma yin te /
de'i lus su mi 'thad pa'i phyir ro /
amārge ca mārgābhiniveśeḥ /
śīlavrataparāmarśaśarīraṃ /
samudayāpavādikāyāṃ mithyādṛṣṭyāṃ śuddhyabhiniveśe nanv ākasmikāj janmadarśanam asya syāt /
kvacid api kāraṇabuddhyabhāvāt
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'i lus ni rgyu ma yin pa la rgyur mngon par zhen pa dang lam ma yin pa la las du mngon par zhen pa yin na; kun 'byung ba la skur pa 'debs pa'i log par lta ba la 'dag par mngon par zhen pas ni 'di rgyu med pa las skye bar lta bar 'gyur te /
gang la rgyu'i blo med pa'i phyir ro /
duḥkhasamudayayor hi dravyato 'vyatirekāt /
īśvarādiskandhā api tenāpoditāḥ syuḥ
sdug bsngal dang kun 'byung ba dag ni rjes su tha dad pa ma yin pa'i phyir /
des dbang phyug la sogs pa'i phung po yang spang bar 'gyur ro /
nirodhāpavādikāyāṃ tu mithyādṛṣṭau śuddhipratyāgamanān nirodhopāyakalpanaiva na saṃbhavati 'gog pa la skur pa 'debs pa'i log par lta ba la 'dag par yid ches pas na 'gog pa'i thabs la rtog pa mi srid pa kho na yin no /
ji lta zhe na /
kathaṃ nāsti nirodha iti taddarśanapṛṣṭhena tadupāyakalpanā vyarthā bhavet 'gog pa med do snyam du lta ba'i rjes la /
de'i thabs la rtog pa ni dan [*don?] med par 'gyur ro; /
evaṃ ca śīlavrataparāmarśaśarīrānupapattiḥ de ltar na tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'i lus su mi 'thad do /
mārgadarśanaprahātavyo 'pi śīlavrataparāmarśa evaṃ na saṃbhavet de lta na lam med do snyam du lta ba'i rjes la lam du yongs su rtog pa mi 'thad pa'i phyir /
nāsti (Abhidh-k-vy 453) mārga iti darśanapṛṣṭhena mārgaparikalpanānupapatteḥ /
yasya hi mārgālaṃbanā mithyādṛṣṭir vicikitsā vāsti
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa lam mthong bas spang bar bya ba yang mi 'gyur ro /
gang la lam pa dmigs pa log par lta ba 'am /
sa nāsti mokṣamārga iti paśyan vicikitsan vā kathaṃ tayā śuddhiṃ pratyeṣyatīti the tshom thar pa'i lam med do snyam pa'i lta ba 'am /
the tshom za ba yod pa de ji ltar des 'dag par yid ches par 'gyur zhe na /
upapadyata evasyāryamārgāpavādikāyāṃ mithyādṛṣṭyāṃ śuddhyabhiniveśaḥ /
nyāyatas tatgrahaṇāt /
anyā hi tena mokṣamārgo hṛdi niveśito bhavati /
yato 'sya sadbhūtamārgāpavādikāyāṃ mithyādṛṣṭau nyāyabuddhir utpadyate
'phags pa'i lam la skur pa 'debs pa'i log par lta ba la 'dag par mngon par zhen pa ni 'thad pa kho na ste; de la rigs par 'dzin pa'i phyir ro /
des ni gang gis na de yang dag pa'i lam la skur pa 'debs pa'i log par lta ba la rigs pa'i blo skye bar 'gyur ba thar pa'i lam gzhan zhig snying la gzhag pa yin te /
eṣa nyāyo yad anyo mokṣamārgo nāsti /
yac ca syān na vety anyaṃ mokṣamārgaṃ vicikitsatīti
thar pa'i lam gzhan med do zhes bya ba gang yin pa dang thar pa'i lam gzhan yod dam /
'on te med snyam du the tshom za ba gang yin pa 'di ni rigs pa yin no snyam du sems pas so /
nyāyato hi śuddhyupāyagrahaṇam upapadyate rigs pa'i sgo nas ni 'dag pa'i thabs len par 'thad do /
yaś cāsāv anyo mokṣamārgas tena hṛdi niveśitaḥ /
sa naiva tasya mārgadarśanaheyasya śīlavrataparāmarśasya viṣayaḥ
des thar pa'i lam gzhan la dmigs pa snying la gzhag pa gang yin pa 'di nyid tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa lam mthong bas spang bar bya ba de'i yul yin te /
svanaikāyikamātrālaṃbanatavāt /
atha mataṃ nirodhadarśanaheyo 'pi prayujyate
rang gi ris tsam la dmigs pa'i phyir ro /
'on te de dang mtshungs par rtag tu rung ba'i phyir 'gog pa mthong bas spang bar bya bar yang thal bar 'gyur te /
tatkalpanāsāmarthyāt /
anyad dhi tena mokṣasthānaṃ hṛdi niveśitaṃ bhavati /
yato 'sya sadbhūtamokṣāpavādikāyāṃ mithyādṛṣṭau nyāyato grahaṇaṃ
de ni gang gis na de yang dag pa'i thar pa la skur pa 'debs pa'i log par lta ba la rigs par 'dzin par 'gyur ba thar pa'i gnas gzhan zhig snying la gzhag pa yin no /
ataḥ samānam etad iti de'i phyir de ni 'dra'o zhe na /
tan na /
nityaśāṃtagrahaṇasāmānyena tadapavāde śuddhyabhiniveśānupapatteḥ
de ni ma yin te /
rtag pa dang zhi bar 'dzin par mtshungs na de la skur pa 'debs pa la 'dag par mngon par zhen pa mi 'thad pa'i phyir ro /
dravyādravyasaṃpratipattibhede hi kaścin mokṣopāyam anveṣate rdzas dang rdzas ma yin par rtog pa tha dad pa yod na 'ga' zhig thar pa'i thabs tshol bar byed la /
dhruvaṃ tasyāsti mokṣa iti niścayaḥ de la ni gdon mi za bar thar pa yod do snyam pa'i nges pa yod do /
yasya cāsti mokṣaniścayo dhruvaṃ /
tasya tatra nityaśāṃtagrahaṇam
gang gdon mi za bar thar pa yod do snyam pa'i nges pa yod pa de ni de la rtag pa dang zhi bar yang 'dzin to /
anyathā tatra prārthanānupapatteḥ de lta ma yin na de don du gnyer ba mi 'thad pa'i phyir ro /
tatra yathehadhārmikāṇāṃ nivāṇe dravyādravyasaṃpratipattibhedo 'pi nityaśāṃtagrahaṇasāmānyāt tadapavāde doṣo darśanam eva de la dper na chos 'di pa rnams la mya ngan las 'das pa rdzas dang rdzas ma yin par rtog pa tha dad kyang rtag pa dang zhi bar 'dzin par mtshungs pa'i phyir de la skur pa 'debs pa'i lta ba ni skyon kho na yin pa ltar /
yenapi kiṃcin mokṣasthānaṃ hṛdi niveśitaṃ syāt /
tasyāpi nityaśāṃtagrahaṇasāmānyān mokṣāpavāde nyāyagrahaṇam upapadyate
gang gis thar pa'i gnas cung zad cig sems la bzhag pa da yang rtag pa dang zhi bar 'dzin par mtshungs pa'i phyir thar pa la skur pa 'debs pa la rigs par 'dzin pa mi 'thad do /
bhinnā hi śīlavratādayaḥ svabhāvataś cākārataś cāryamārgāt tshul khrims dang brtul zhugs la sogs pa ni 'phags pa'i lam las ngo bo nyid dang rnam pa'i sgo nas tha dad pa yin gyi /
nāsti tu nityaśāṃtagrahaṇabheda iti /
nāsti kalpanāsāmānyaṃ /
ato mārgadarśanaprahātavya eva śīlavrataparāmarśaḥ saṃbhavati /
na nirodhadarśanaprahātavya iti
rtag pa dang zhi bar 'dzin pa la ni tha dad pa med pas mtshungs par rtag tu rung ba med do /
de'i phyir tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa ni lam mthong bas spang bar bya ba kho na yin pa srid kyi /
'gog pa mthong bas spang bar bya ba ni ma yin no zhes zer ro /
iha sīlavrataparāmarśo dviprakāra iṣyate ābhidharmikaiḥ /
tatra kīdṛśaḥ śīlavrataparāmarśo duḥkhadarśanaprahātavyo vyavasthāpyate /
kīdṛo mārgadarśanaprahātavyaḥ /
yo 'pihi gośīlādinā śudbhiṃ pratyeti
'dir chos mngon pa pa rnams tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa rnam pa gnyis su 'dod na tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa ji lta bu zhig ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya bar rnam par 'jog /
ji lta bu zhig lam mthong bas spang bar bya bar rnam par 'jog ste /
so 'py amārge mārgaṃ paśatīti /
yaḥ śīlavratādiduḥkhālaṃbanaḥ śīlavrataparāmarśaḥ
gang zhig ba lang gi tshul khrims la sogs pas 'dag par yid ches pa de dag kyang lam ma yin pa la lam du ni lta'o zhe na /
sa duḥkhadarśanaprahātavyaḥ /
yo mārgavipratipattyālaṃbanaḥ /
sa mārgadarśanaprahātavyaḥ /
yaḥ śīlavratādyālaṃbanaḥ /
sa na mārgavipratipattiḥ
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa gang zhig tshul khrims dang brtul zhugs la sogs pa sdug bsngal dmigs pa de ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba yin la /
gang zhig lam la log par zhugs pa la dmigs pa de ni lam mthong bas spang bar bya ba yin no /
tathā na bādhate /
yathā mārgavipratipattyālaṃbanaḥ /
yasmāc chīlavratādyālaṃbana audārikaḥ
tshul khrims dang brtul zhugs la sogs pa la dmigs pa gang yin pa de ni lam la log par zhugs pa ma yin zhing /
lam la log par zhugs pa la dmigs pa ji lta ba de ltar gnod par byed pa yang ma yin te /
na dūragataḥ na dṛḍhāśayaḥ alpayatnaghātyaḥ /
tadviparyayān mārgavipratipattyālaṃbana iti /
(V /
9) dṛṣṭitrayād viparyāsacatuṣkam iti /
dṛṣṭitrayasvabhāvā viparyāsā iti darśayati
'di ltar tshul khrims dang brtul zhugs la sogs pa la dmigs pa ni rags pa dang; ring du song ba ma yin pa dang bsam pa brtan po ma yin pa dang 'bad pa chung dus gzhom par bya ba yin la /
lam la log par zhugs pa la dmigs pa ni de las bzlog pa ma yin pas so /
lta ba gsum las phyin ci log bzhi tshan zhes bya ba ni phyin ci log dag ni lta ba gsum gyi ngo bo nyid yin no zhes ston par byed do /
satkāyadṛṣṭer ātmadṛṣṭir ātmaviparyāsa (Abhidh-k-vy 454) iti /
nātmīyadṛṣṭir ity abhiprāyaḥ
'jig tshogs la lta ba las ni bdag tu lta ba phyin ci log go zhes bya ba ni bdag gir lta ba ma yin no snyam du bsams pa yin no /
sakalety apara iti /
sakalā satkāyadṛṣṭiḥ ātmadṛṣṭir ātmīyadṛṣṭiś cātmaviparyāsa ity arthaḥ /
vaibhāṣika āha /
katham ātmīyadṛṣṭir viparyāsa iti /
na hy ātmīyaviparyāsa ity ucyate
gzhan dag na re thams cad yin no zhes zer ro zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba bdag tu lta ba dang; bdag gir lta ba thams cad bdag tu phyin ci log pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
bye brag tu smra bas ji ltar na bdag gir lta ba phyin ci log yin zhes bya ba smos te /
bdag gir lta ba la phyin ci log ces mi bya'o /
kathaṃ ca na bhavitavyam iti paraḥ /
viparyāsasūtrād iti vaibhāṣikaḥ /
anātmani ātmeti viparyāsa iti sūtravacanāt
pha rol pos ji ltar na phyin ci log ma yin zhes bya ba smras pa dang bye brag tu smra bas phyin ci log gi mdo las mi 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba smos te /
mdo las bdag med pa la bdag go snyam du phyin ci log pa zhes 'byung gi /
na punar ātmīya iti /
asty evaṃ sūtranirdeśaḥ
bdag gi snyam du zhes bya bar mi 'byung ba'i phyir ro /
mdo las de skad du bstan pa ni yod mod kyi /
na punar asāv ātmadṛṣṭer arthāṃtarabhūtā de yang bdag tu lta ba las don gzhan du 'gyur ba ni ma yin no /
kathaṃ kṛtvā /
ātmānam eva tatra paṃcopādānaskaṃdheṣu vāśinaṃ paśyann ātmīyaṃ paśyatīti
ji lta zhe na /
de las ni bdag kho na nye bar len pa'i phung po lnga la dbang byed par lta ba ni bdag gir lta bar 'gyur bar bshad de /
na kevalam ātmānaṃ paśyaty ātmīyam api paśyatīty arthaḥ bdag la lta ba 'ba' zhig tu ma zad kyi /
bdag gir yang lta'o zhes bya ba'i tha tshig go; /
ātmadṛṣṭir evāsau dvimukhīti /
ātmātmīyamukhī ekā dravyato 'stīti ahaṃkāramamakāramukhadvayavatīty arthaḥ
bdag tu lta ba 'di nyid sgo gnyis can yin no zhes bya ba ni bdag dang bdag gi sgo can te /
rdzas su ni gcig yin no /
ngar 'dzin pa dang nga yir 'dzin pa'i sgo gnyis dang ldan pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
athāham ity etasmāt prathamanirdiṣṭān mameti ṣāṣṭhīnirdiṣṭaṃ dṛṣṭyaṃtaraṃ syāt /
mayā mahyam ity etad api syāt
'on te bdag ces bya ba dang por bstan pa 'di las bdag gi zhes bya ba drug par bstan pa lta ba gzhan zhig yin na ni bdag gi zhes bya ba dang bdag gi phyir zhes bya ba 'di yang 'gyur ro /
dṛṣṭyaṃtaram iti prakṛtaṃ lta ba tha dad pa zhes bya ba skabs dang sbyar te /
mayeti tṛtīyānirdeśān mahyam ity ca caturthīnirdeśāt /
aniṣṭaṃ caitat /
tasmāt sakaleti siddhaṃ
bdag gi zhes bya ba ni gsum par bstan pa'i phyir la /
bdag gi phyir zhes bya ba ni bzhi par bstan pa'i phyir ro /
de yang 'dod pa ma yin te /
de lta bas na thams cad yin no zhes bya bar grub bo /
kasmād anye kleśā na viparyāsā iti /
satkāyadṛṣṭyaṃtagrāhadṛṣṭiparāmarśebhyo 'nye ucchedamithyādṛṣṭiśīlavrataparāmarśarāgādayaḥ
ci'i phyir nyon mongs pa gzhan dag phyin ci log ma yin zhe na zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba dang mthar 'dzin par lta ba dang lta ba mchog tu 'dzin pa dag las gzhan chad par lta ba dang log par lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin par lta ba dang 'dod chags la sogs pa'o /
tribhiḥ kāraṇair iti /
viparītanitīraṇasamāropair viparyāsānāṃ vyavasthānaṃ
rgyu gsum gyis zhes bya ba ni phyin ci log pa dang nges par rtog pa dang sgro 'dogs pa dag gis phyin ci log rnams rnam par gzhag ste /
yatraitāni samastāni kāraṇāni saṃti /
te viparyāsāḥ sthāpitāḥ
gang la rgyu 'di dag ril gyis yod pa de dag ni phyin ci log tu rnam par gzhag go /
yatra tu na samastāni /
te na viparyāsā ity uktaṃ bhavati
gang la ril gyis med pa de dag ni phyin ci log ma yin no zhes bshad pa yin no /
tanmātraśuddhyālaṃbanād iti /
yasmāc chīlavratamātreṇa śuddhir ity ālaṃbate nitīrayati
de tsam zhig gis 'dag par dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba ni gang gi phyir tshul khrims dang brtul zhugs tsam gyis 'dag go snyam du dmigs pa la nges par rtog par byed do /
tasmān naikāntaviparyastaḥ śīlavrataparāmarśaḥ 'di ltar tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa ni gcig tu phyin ci log pa ma yin te /
na hi śīlavrataṃ śuddhikāraṇaṃ na bhavati tshul khrims dang brtul zhugs 'dag pa'i rgyur mi 'gyur ba ni ma yin gyi /
kevalaṃ tu na bhavatīti 'ba' zhig gis mi 'gyur bar zad do /
katham asya samāropakatvaṃ 'di'i sgro 'dogs pa'i rnam pa nyid ji lta bu zhe na /
tanmātreṇa śuddhikāraṇabhāvasamāropāt /
yady asaṃtīrako na viparyāsaḥ yat tarhi sūtra uktaṃ
de tsam gyis 'dag pa'i rgyu'i dngos por sgro 'dogs pa'i phyir ro /
gal te nges par rtog par mi byed pa phyin ci log ma yin na 'o na mdo las gsungs pa gang yin pa de ji lta bu ste /
tat kathaṃ /
na hi saṃjñā saṃtīrikā nāpi cittaṃ /
dvādaśa viparyāsā iti /
caturṣu viparyāseṣu pratyekaṃ saṃjñācittadṛṣṭiviparyāsā iti
'du shes kyang nges par rtog par byed pa ma yin la /
sems kyang nges par rtog par byed pa ni ma yin no /
phyin ci log bcu gnyis yin no zhes bya ba ni phyin ci log bzhi po re re la 'du shes dang sems dang lta ba phyin ci log dag yod pas so /
katham ity ucyate /
anitye nityam iti vistaraḥ evaṃ yāvad anātmany ātmeti /
duḥkhe sukham iti saṃjñādṛṣṭacittaviparyāsās trayaḥ
ji lta zhe na /
mi rtag pa la rtag go snyam du zhes bya ba nas rgyas par de bzhin du bdag med la bdag go snyam pa'i bar zhes bya ba smos te /
aśucau śucīty eta eva trayaḥ /
yāvad anātmany ātmeti eta eva traya iti /
tatrāṣṭau darśanaprahātavyā iti /
anitye nityam iti saṃjñācittadṛṣṭiviparyāsās trayaḥ /
anātmany ātmeti punas trayaḥ /
duḥkhe sukham iti dṛṣṭiviparyāsaḥ /
aśucau śucīti dṛṣṭiviparyāsa iti /
catvāro bhāvanāprahātavyāḥ /
katama ity āha /
daḥkhe ca (Abhidh-k-vy 455) saṃjñācittaviparyāsāv aśucau ceti /
duḥkhe sukham iti saṃjñācittaviparyāsau dvau
sdug bsngal la bde'o snyam du 'du shes dang sems dang lta ba phyin ci log gsum dang mi gtsang ba la gtsang ngo snyam du de nyid gsum nas bdag med pa la bdag go snyam du de nyid gsum gyi bar yin no /
de la brgyad ni mthong bas spang bar bya ba yin no zhes bya ba ni mi rtag pa la rtag go snyam du 'du shes dang sems dang lta ba phyin ci log gsum dang bdag med pa la bdag go snyam pa yang gsum dang sdug bsngal la bde'o snyam du lta ba phyin ci log dang mi gtsang ba la gtsang ngo snyam du lta ba phyin ci log go /
bzhi ni bsgom pas spang bar bya ba dag yin no /
gang dag ce na /
gang dag sdug bsngal dang mi gtsang ba la 'du shes dang phyin ci log pa zhes bya ba smos te /
sdug bsngal la bde'o snyam du 'du shes dang sems phyin ci log gnyis dang mi gtsang ba la gtsang ngo snyam du 'du shes dang sems phyin ci log kyang gnyis te bzhi'o /
aśucau śucīti saṃjñācittaviparyāsāv aparau dvāv iti catvāraḥ /
avītarāgasyāryasyeti /
srotaāpannasya sakṛdāgāminaś ca /
tadviparyāsāv apīti /
sattvasaṃjñāsamudācārāt sattvacittasamudācārāc ca /
tadviparyāsāv api kiṃ neṣyete /
sattvālaṃbanasaṃjñācittaviparyāsāv api kiṃ neṣyete
'phags pa 'dod chags dang ma bral ba la zhes bya ba ni rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba la'o /
de dag ni phyin ci log dag tu yang ci'i phyir mi 'dod ces bya ba ni sems can gyi 'du shes kun du 'byung ba'i phyir dang sems can no snyam pa'i sems kun du 'byung ba'i phyir de dag gi 'du shes su yang ci'i phyir mi 'dod /
sems can la dmigs pa'i 'du shes dang sems phyin ci log dag kyang yod par ci'i phyir mi 'dod de /
ātmaviparyāsāv api kiṃ neṣyete ity abhiprāyaḥ /
kiṃ kāraṇam ity āhuḥ
bdag tu phyin ci log pa dag kyang ci ste yod par 'dod par mi byed snyam du bsams pa yin no /
ci'i phyir zhe na /
na hi striyām ātmani ca vinā sattvasāṃjñayā kāmarāgo yukta iti /
tasmād etāv apy anātmany ātmeti saṃjñācittaviparyāsau bhāvanāprahātavyāv iti prāptaṃ
bud med dang bdag la sems can du 'du shes pa med par ni 'dod pa'i 'dod chags skye bar rigs pa ma yin no zhes bya ba smos te /
de lta bas na bdag med pa la bdag go snyam du 'du shes dang sems phyin ci log 'di dag kyang bsgom pas spang bar bya ba yin no zhes bya bar gyur to /
vistara iti vacanād evaṃ neyaṃ rgyas par zhes 'byung ba'i phyir 'di ltar sbyar bar bya ste /
duḥkhe sukham iti aśucau śucīti yāvad anātmany ātmeti saṃjñāviparyāsaś cittaviparyāso dṛṣṭiviparyāsaḥ prahīyata iti sdug bsngal la bde'o snyam pa dang mi gtsang ba la gtsang ngo snyam pa nas bdag med pa la bdag go snyam du 'du shes phyin ci log dang sems phyin ci log dang lta ba phyin ci log de spong bar byed do zhes bya ba yin no /
tāsmād dṛṣṭisamutthe eva dṛṣṭisaṃprayukte eva saṃjñācitte viparyāsau nānye de lta bas na lta bas kun nas bslang ba kho na ste /
lta ba dang mtshungs par ldan pa'i 'du shes dang sems kho na phyin ci log yin gyi gzhan ni ma yin te /
nādṛṣṭisaṃprayukte ity arthaḥ /
etad uktaṃ bhavati
lta ba dang mtshungs par mi ldan pa dag ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
asty asau saṃjñācittavibhramaḥ 'di skad du 'du shes dang sems 'khrul pa 'di yang yod mod kyi /
na tu viparyāsaḥ /
yasmād asau dṛṣṭisamuttho na bhavati
'di ltar de ni lta bas kun nas bslang ba ma yin pas phyin ci log ma yin no zhes bshad pa yin no /
kasmād ity āha /
tatkālabhrāṃtimātratvād iti /
strīdarśanakāle bhrāṃtimātratvād ity abhiprāyaḥ
ci'i phyir zhe na /
de'i dus su 'khrul pa tsam yin pa'i phyir zhes bya ba smos te /
bud med mthong ba'i tshe 'khrul pa tsam yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
yasmāt tatkālam eva darśanakālam evāryāṇāṃ bhrāṃtiḥ /
tathā mithyājñānaṃ bhavati
de lta bas na 'phags pa rnams kyis ni de'i dus su de ltar mthong ba'i 'khrul pa kho nas log pa'i shes pa yin te /
alātacakracitrayakṣabhrāṃtivat /
yathā alāta āśu bhramyamāṇe tatkālamātraṃ cakram iti bhrāṃtir utpadyate /
na paścāt /
citralikhitaṃ ca yakṣaṃ dṛṣṭvā tatkālaṃ bhrāṃtir utpadyate yakṣa iti
mgal me'i 'khor lo dang ri mo'i gnod sbyin la 'khrul pa bzhin no /
dper na mgal me'i 'khor lo myur du bskor na de'i dus tsam du 'khor lo'i snyam du 'khrul pa skye'i phyis ni ma yin pa dang ri mor bris pa'i gnod sbyin mthong nas de'i dus su gnod sbyin no snyam du 'khrul pa skye'i phyis ni ma yin pa de dang 'dra'o /
tadvat /
āryasyātra paridhyānān muhūrtaṃ sukhaśucibhrāṃtiḥ sattvabhrāṃtir vā
'phags pa ni 'di la nges par rtog pa yin pa'i phyir bde ba 'am gtsang bar 'khrul pa 'am /
sems can du 'khrul pa'ang rung /
yud tsam par zad kyi /
na tv asau viparyāsaḥ 'di phyin ci log ni ma yin te /
uktaṃ hi bhagavatā dhandhāḥ khalu bhikṣavaḥ śrutavata āryaśrāvakasya smṛtisaṃpramoṣā utpadyaṃte bcom ldan 'das kyis dge slong dag 'phags pa nyan thos thos pa dang ldan pa la dran pa nyams pa cung zad 'byung mod kyi /
atha ca punaḥ kṣipram evāstaṃ parikṣayaṃ paryādānaṃ gacchaṃtīti 'on kyang myur ba kho nas mi snang ba dang yongs su zad pa dang yongs su gtugs par 'gyur ro zhes gsungs pas so /
yady asau saṃjñācittabhramo na viparyāso yat tarhi sthavirānandeneti vistaraḥ gal te 'du shes dang sems 'khrul pa de phyin ci log ma yin na phyogs gsum pa 'dzin pa gzhan kha cig gis /
'o na gnas brtan kun dga' bos zhes bya ba rgyas par smos te /
āryeṇa vāgīśena sthavirānanda uktaḥ 'phags pa ngag gi dbang phyug gis gnas brtan kun dga' bo la /
kāmarāgābhibhūtatvāc cittaṃ me paridahyate 'dod pa'i chags pas zil non phyir /
bdag gi sems ni gdung bar 'gyur /
aṃga me gautama brūhi śāṃtitvam anukampayeti goo tam khyod kyi thugs brtse'i phyir /
zhi ba mchog ni bshad du gsol /
āryānandas taṃ pratyāha zhes smras pa dang 'phags pa kun dga' bo yi phyir /
viparyāsena saṃjñānāṃ cittaṃ te paridahyate 'du shes phyin ci log pa yis /
khyod kyi sems ni yongs su gdungs /
nimittaṃ varjyatāṃ tasmāc chubhaṃ rāgopasaṃhitam iti de phyir 'dod chags ldan pa yi /
rgyu mtshan sdug pa spang bar gyis /
sa hi srotaāpannaḥ /
tasya cānayā gāthayā viparyāsāstitvaṃ paridīpitam iti
zhes smras te /
de ni rgyun du zhugs pa yin la tshigs su bcad pa 'dis ni de la yang phyin ci log yod pa nyid du yongs su bstan pas so /
tasmād iti vistaraḥ /
yasmān nikāyāṃtarīyamataṃ vaibhāṣikair āgamena virudhyate
de lta bas na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir sde pa gzhan gyi gzhung lugs kyang bye brag tu smra ba rnams kyi lung dang 'gal bar byas la /
vaibhāṣikamataṃ ca nikāyāṃtarīyaiḥ /
tasmāt sarva evāṣṭau saṃjñācittaviparyāsāḥ (Abhidh-k-vy 456) śaikṣasyāprahīṇā ity apare /
kecit tṛtīyapākṣikāḥ /
sūtravirodhaṃ ca pariharaṃti
bye brag tu smra ba'i gzhung lugs kyang sde pa gzhan dag gi lung dang 'gal bar byas pa /
de'i phyir slob pas 'du shes dang sems phyin ci log brgyad po thams cad ma spangs pa kho na'o zhes zer ro /
mdo dang 'gal ba yang spong bar byed do /
katarasya sūtrasya /
yad idaṃ vaibhāṣikaiḥ sūtram ānītaṃ
mdo gang zhig ce na /
bye brag tu smra ba rnams kyis khungs su khyer te /
yaś ca śrutavān āryaśrāvaka iti vistareṇa yāvat prahīyata iti /
te 'pi cāryasatyānām iti vistaraḥ /
te 'pi cāṣṭau saṃjñācittaviparyāsā āryasatyānāṃ duḥkhādīnāṃ yathābhūtajñānāt prahīyaṃte
'ong ba 'di ltar 'phags pa nyan thos thos pa dang ldan pa zhes bya ba rgyas par de spong bar byed do zhes bya ba'i bar gang yin pa 'di lta ste /
de dag kyang 'phags pa'i bden pa rnams zhes bya ba rgyas par smos te /
'du shes dang sems phyin ci log brgyad po de dag kyang sdug bsngal la sogs pa 'phags pa'i bden pa rnams yang dag pa ji lta ba bzhin shes pas spong bar 'gyur gyi /
na vinā tena yathābhūtajñānena /
ity upāyasamākhyānād upāyapravartanān nāsti tasya sūtrasya virodhaḥ /
yad idam uktam idaṃ duḥkham āryasatyam ayaṃ duḥkhasamudayo 'yaṃ duḥkhanirodhaḥ iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam iti
yang dag pa ji lta ba bzhin shes pa de med par ni ma yin no zhes thabs yang dag par bstan pa'i phyir te /
thabs legs par brjod pa'i phyir mdo sde dang 'gal ba med do zhes zer ro /
'di ni sdug bsngal 'phags pa'i bden pa'o /
'di ni sdug bsngal kun 'byung ba'o /
'di ni sdug bsngal 'gog pa'o /
'di ni sdug bsngal 'gog par 'gro ba'i lam 'phags pa'i bden pa yin no zhes bshad pa gang yin pa de yang mthong ba'i lam kho na'i dbang du mdzad pa ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
tan na darśanamārgam evādhikṛtya /
kiṃ tarhi /
bhāvanāmārgam apīti /
bhāvanāmārgo 'pi hy anāsravaś caturāryasatyālaṃbana eveti
bsgom pa'i lam gyi dbang du mdzad pa yang yin te /
bsgom pa'i lam zag pa med pa'i 'phags pa'i bden pa la dmigs pa'i kho nas so /
(V /
10) pravṛttibhedād iti /
ākārabhedād ity arthaḥ
'jug pa'i bye brag las ni zhes bya ba ni rnam pa'i bye brag las zhes bya ba'i tha tshig go /
aprāpte viśeṣādhigama iti khyad par thob par bya ba ma thob par zhes bya ba la /
samādhisaṃniśritāḥ sāsravāś cānāsravāś ca dharmā viśeṣās tasyādhigamaḥ sākṣātkaraṇaṃ viśeṣādhigamaḥ khyad par ni ting nge 'dzin de la brten pa'i chos zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa dag go /
de thob par bya ba ni mngon sum du bya ba'o /
tasminn aprāpte asaṃmukhīkṛte /
sa viśeṣādhigamaḥ prāpto mayety abhimānaḥ
khyad par thob par bya ba de ma thob cing mngon du ma byas par bdag gis khyad par thob par bya ba de thob po snyam pa ni mngon pa'i nga rgyal yin no /
aguṇavato guṇavān aham iti /
aguṇānvitasya guṇavān aham asmīti viparītaviṣayo māno mithyāmānaḥ
yon tan ma yin pa dang ldan pa la bdag yon tan dang ldan no snyam pa zhes bya ba ni yon tan dang mi ldan pa la bdag yon tan dang ldan no snyam pa'i nga rgyal log pa'i yul can ni log pa'i nga rgyal lo /
mithyāmānābhimānayoḥ kaḥ prativiśeṣaḥ log pa'i nga rgyal dang mngon pa'i nga rgyal dag la khyad par ci yod ce na /
pratilabdhaviśeṣādhigamapratirūpakaguṇasyābhiprāya iti savastuko 'bhimānaḥ mngon pa'i nga rgyal ni khyad par thob par bya ba dang 'dra ba'i yon tan thob pa'i bsam pa yin pas gzhi dang bcas pa yin no /
mithyāmānas tu nirguṇasya sato guṇavān aham asmīti nirvastukaḥ log pa'i nga rgyal ni yon tan med pa las bdag ni yon tan dang ldan pa yin no snyam pa yin pas gzhi med pa yin no /
mānavidhā iti /
mānaprakārāḥ /
sadṛśo hīno 'stīti mānavidhā saḍṛśo 'smīti mānavidhā hīno 'smīti mānavidheti vaktavyaṃ
nga rgyal gyi rnam pa zhes bya ba ni nga rgyal gyi rnam pa ste /
bdag dang 'dra'o snyam pa dang bdag dman no snyam pa zhes bya ba la yang nga rgyal gyi rnam pa zhes brjod par bya'o /
dṛṣṭisaṃniśritās traya iti /
pṛthagjanam adhikṛtya dṛṣṭisaṃniśritā ity ucyaṃte
lta ba la brten pa'i nga rgyal gsum ste zhes bya ba ni /
so so'i skye bo'i dbang du byas nas lta ba la brten pa zhes brjod de /
ātmadṛṣṭiḥ pūrvam aham iti /
paścād anaṃtaram ime mānāḥ
sngar ni nga'o snyam du bdag tu lta ba 'byung la /
phyis ni mjug thogs su nga rgyal /
atimānamānonamānā yathākramaṃ ete bhavaṃti /
kathaṃ śreyān aham asmīti mānavidhā dṛṣṭisaṃniśrito 'timānaḥ /
'sadṛśo 'smīti mānavidhā dṛṣṭisaṃniśrito mānaḥ hīno 'smīti mānavidhā dṛṣṭisaṃniśrita ūnamānaḥ
lhag pa'i nga rgyal dang nga rgyal dang cung zad snyam pa'i nga rgyal 'di dag 'byung ngo /
'di dag kyang go rims bzhin yin te /
ji lta zhe na /
bdag mchog yin no snyam pa'i nga rgyal gyi rnam pa ni lta ba la brten pa'i lhag pa'i nga rgyal yin no /
bdag dang 'dra'o snyam pa nga rgyal gyi rnam pa ni lta ba la brten pa'i nga rgyal yin no /
bdag dman no snyam pa'i nga rgyal gyi rnam pa ni 'jig tshogs la lta ba la brten pa'i cung zad snyam pa'i nga rgyal yin no; /
dvitīyaṃ trayam etatprātilaumyena yathākramaṃ neyaṃ gnyis pa'i ni 'di las bzlog ste /
go rims bzhin du sbyar te /
bdag pas mchog yod do /
asti me śreyān asti me sadṛśaḥ asti me hīna iti dṛṣṭisaṃniśritā ūnamānamānātimānāḥ bdag dang mnyam pa yod do /
bdag pas dman pa yod do zhas bya ba ni lta ba la brten pa'i cung zad snyam pa'i nga rgyal dang nga rgyal dang lhag pa'i nga rgyal rnams so /
tṛtīyaṃ nāsti me śreyān nāsti me sadṛśo nāsti me hīna iti gsum pa ni bdag pas mchog med do /
bdag dang mnyam pa med do /
yathākramaṃ dṛṣṭisaṃniśritā mānātimānonamānāḥ /
prākaraṇaṃ tu nirdeśaṃ parigṛhyeti
bdag pas dman pa med do zhes bya ba ni go rims bzhin du lta ba la brten pa'i nga rgyal dang lhag pa'i nga rgyal dang cung zad snyam pa'i nga rgyal rnams yin no /
prakaraṇapādanirdeśaḥ /
ko 'sau /
yo 'sau pūrvam uktaḥ /
hīnād viśiṣṭo 'smi samena vetyādinirdeśaḥ
rab tu byed pa las bstan pa yongs su bzung ste zhes bya ba ni rab tu byed pa'i rkang pa las bstan pa yin no /
de yang gang zhig ce na /
sngar bshad pa ste chung ngu bas bdag khyad par du 'phags pa 'am /
śreyān asmīti māno 'pi syāt hīnāpekṣayā mnyam pa dang mnyam mo snyam pa la sogs pa bstan pa yin no /
hīnād viśiṣṭo 'smi samena veti mānalakṣaṇanirdeśāt bdag mchog yin no snyam pa'i nga rgyal gyi rnam pa ni dman pa las ltos na nga rgyal yang yin te /
atimāno 'py ayaṃ syāt samāpekṣayā /
samād viśiṣṭo 'smīty atimānalakṣaṇanirdeśāt /
mānātimāno 'py ayaṃ syāt visiṣṭāpekṣayā
nga rgyal gyi mtshan nyid ni chung ngu bas bdag khyad par du 'phags pa 'am mnyam pa dang zhes bstan pa'i phyir ro /
'di mnyam pa la ltos na ni lhag pa'i nga rgyal yang yin te /
viśiṣṭād (Abhidh-k-vy 457) viśiṣṭo 'smīti mānātimānalakṣaṇanirdeśāt lhag pa'i nga rgyal gyi mtshan nyid ni mnyam pa bas bdag khyad par du 'phags so snyam pa zhes bstan pa'i phyir ro /
sarva iti grahaṇam asmimāno 'pi bhāvanāprahātavyaḥ /
na kevalaṃ śeṣāḥ
'di khyad par du 'phags pa la ltos na ni nga rgyal las kyang nga rgyal yang yin te /
śeṣā api darśanaprahātavyāḥ /
na kevalam asmimāna iti pradarśānārthaṃ
nga rgyal las kyang nga rgyal gyi mtshan nyid ni khyad par du 'phags pa bas kyang bdag khyad par du 'phags so snyam pa zhes bstan pa'i phyir ro /
nāvaśyam iti /
prahīṇaṃ na samudācaratīti niyamaḥ /
tathā hi śraddhādimiddhaduḥkhendriyacakṣur ādayaḥ prahīṇā api saṃudācaraṃti
thams cad ces bya ba smos pa ni nga'o snyam pa'i nga rgyal yang bsgom pas spang bar bya ba yin gyi /
lhag ma dag ma yin pa 'ba' zhig tu ni ma zad do zhes bya ba dang lhag ma dag kyang mthong bas spang bar bya ba ma yin gyi /
darśanaheyānām antarmukhatvāt /
bhāvanāheyālaṃbanaiva rāgadveṣamohair vijñaptir utthāpyata iti /
bhāvanāheyam eva vadhādiparyavasthānaṃ /
vadhādiparyavasthānam iti /
ādiśabdenādattādānakāmamithyācāramṛṣāvādagrahaṇaṃ /
tad bhāvanāheyaṃ bhāvanāheyadharmālaṃbanatvād iti
nga'o snyam pa'i nga rgyal yin pa 'ba' zhig tu ni ma zad do zhes rab tu bstan pa'i phyir ro /
gsod sogs kun nas dkris pa'o /
zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni ma byin par len pa dang 'dod pas log par g yem pa dang brdzun du smra ba la sogs pa bsdu'o /
de ni bsgom pas spang bar bya ba yin te /
bhāvanāheyā vadhādikasattvādayaḥ eva dharmā asyālaṃbanam iti kṛtvā bsgom pas spang bar bya ba'i chos la dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di'i dmigs pa ni bsgom pas spang bar bya ba'i chos rnams kho na yin pas so /
satkāyadṛṣṭyādayo 'pi hi yady api bhāvanāheyān dharmān ālaṃbaṃte na tu kevalaṃ bhāvanāheyā ity ato na te bhāvanāheyāḥ /
tatra prārthaneti /
tatra traidhātukyām anityatāyāṃ prārthanā /
kiṃ tatrāpi prārthanā bhavati
'jig tshogs la lta ba la sogs pa ni bsgom pas spang bar bya ba'i ches la dmigs par ni byed mod kyi /
bsgom pas spang bar bya ba 'ba' zhig la ni ma yin pas de'i phyir de dag ni bsgom pas spang bar bya ba ma yin no /
de la don du gnyer ba zhes bya ba ni khams gsum pa'i mi rtag pa nyid la don du gnyer ba'o /
ci de la yang don du gnyer ba yod dam zhe na /
smras pa yod de /
bhavatīty āha /
yathoktaṃ sūtre /
yāvad ayam ātmā jīvati tiṣṭhati dhriyate yāpayati
mdo las ji skad du /
bdag ji srid gson zhing 'dug la sdod cing 'tsho ba de srid du nad dang bcas pa; 'bras dang bcas pa /
tāvat sarogaḥ sagaṇḍaḥ saśalyaḥ sajvaraḥ saparidāhakaḥ /
yataś cāyam ātmā ucchidyate vinaśyati na bhavati /
iyatāyam ātmā samyak samucchinno bhavatīti /
bhavatṛṣṇāyāḥ pradeśo gṛhyata iti
zug rngu dang bcas pa /
rims nad dang bcas pa /
yongs su gdung ba dang bcas pa ste /
'di ltar bdag 'di chad par gyur cing zhig par gyur la 'byung bar mi 'gyur na de tsam gyis bdag nyid 'di yang dag par kun nas 'chad pa yin no snyam du sems so zhes 'byung ba lta bu'o /
aho batāham airāvaṇo nāgarājaḥ syām ity evamādikā bhavatṛṣṇā na samudācarati /
ādiśabdena kuveraḥ syāṃ strī syām ity evamādikā gṛhyate
skye ba'i sred pa'i phyogs gzung ngo zhes bya ba ni bdag ni glang po che'i rgyal po sa srung gi bur gyur kyang ci ma rung zhes bya ba de lta bu la sogs pa skye ba'i sred pa kun du mi 'byung ba'o /
prādeśagrahaṇād indraḥ syām ity evamādikā samudācaratīti darśitaṃ bhavati /
(V /
11) mānavidhā api bhāvanāprahātavyāḥ santīty uktam iti /
dṛgbhāvanākṣayā iti vacanāt /
na cāryasya saṃbhavaṃti vidhādayo
phyogs smos pas ni dbang por gyur cig snyam pa de lta bu la sogs pa de lta bu ni kun du 'byung ngo zhes bstan pa yin no /
sogs pa zhes bya ba'i smras ni lus ngan por gyur cig /
bud med du gyur cig snyam pa de lta bu la sogs pa bsdu'o /
bsgom pas spang bar bya ba ni nga rgyal gyi rnam pa rnams kyang yod do zhes bshad la zhes bya ba ni; mthong dang bsgom pas zad bya ba /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
'phags pa la /
rnam sogs nga'o snyam mi 'byung /
nāsmiteti /
pūrvaṃ bhāvanāheyaparigrahaṇaṃ kṛtaṃ
zhes bya ba ni gang du /
mthong dang bsgom pas zad bya ba /
dṛgbhāvanākṣayāḥ /
vadhādiparyavasthānaṃ heyaṃ bhāvanayā tathā
bsgom pas spang bar bya ba ni /
gsod sogs kun nas dkris pa'o /
vibhavecchā ity anena granthena /
saṃprati teṣāṃ vidhādīnāṃ āryasyāsamudācāra ucyate
de bzhin 'jig sred ces bya ba'i gzhung 'dis bsgom pas spang bar bya ba'i tshad yongs su bcad pa yin no /
da ni 'phags pa la rnam pa la sogs pa de dag kun du mi 'byung bar bstan pa'i phyir /
na cāryasya saṃbhavaṃti vidhādayo 'phags pa la /
rnam sogs nga'o snyam mi 'byung /
nāsmiteti /
(Abhidh-k-vy 458) /
ādigrahaṇena yāvad bhavatṛṣṇāyā grahaṇam iti /
vadhādiparyavasthānasya vibhavatṛṣṇāyāḥ pradeśasya bhavatṛṣṇāyāś ca grahaṇam ity arthaḥ
zhes bya ba smos so /
sogs pa smos pas ni 'jig pa'i sred pa'i bar bzung ngo zhes bya ba ni gsod pa la sogs pa'i kun nas dkris pa dang 'jig pa'i sred pa dang skye ba'i sred pa'i phyogs bsdu'o zhes bya ba'i tha tshig go /
na saṃbhavaṃti na samudācaraṃti /
dṛṣṭipuṣṭatvād iti /
tatpūrvakatvena tadupabṛṃhitatvāt /
vadhādiparyavasthānaṃ mithyādṛṣṭipuṣṭaṃ tadabhyāsena karmaphalāpavāditvāt
mi 'byung ba ni kun du mi 'byung ba'o /
lta bas rgyas par 'gyur phyir ro zhes bya ba ni de dag ni de sngon du 'gro ba nyid kyis rgyas par byas pa'i phyir ro /
rked pa bcag pa'i phyir ro zhes bya ba ni de rgyas par byed pa med pas rked pa bcag pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
gsod pa la sogs pa kun nas dkris pa ni log par lta bas rgyas par 'gyur te /
bhagnapṛṣṭhatvāt tatpoṣakābhāvena bhaganpṛṣṭhatvād ity arthaḥ de la goms pas las dang 'bras bu la skur pa 'debs par byed pa'i phyir ro /
kaukṛtyaṃ bhāvanāprahātavyaṃ 'gyod pa ni bsgom pas spang bar bya ba yin te /
bhāvanāheyadharmālaṃbanatvāt /
(V /
12, 13) sarvatragā iti
bsgom pas spang bar bya ba'i chos la dmigs pa yin pa'i phyir ro /
sarvatra gacchaṃtīti sarvatragāḥ /
paṃcāpi nikāyān ālaṃbaṃta ity arthaḥ
kun du 'gro pa dag ces bya ba ni thams cad du 'gro bas kun du 'gro ba ste /
rigs lnga char la yang dmigs par byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
paṃcānām api nikāyānāṃ hetubhāvenāvatiṣṭhanta ity apare /
vakṣyati hi eṣāṃ prabhāvenānyanaikāyikā api kleśā upajāyaṃta iti
gzhan dag na re 'di dag gi mthus ris gzhan pa'i nyon mongs pa dag kyang skye'o zhes 'chad par 'gyur bas ris lnga char gyi rgyu'i dngos por gnas pa yin no zhes zer ro /
ekādaśānuśayā iti vistaraḥ /
sapta dṛṣṭayo duḥkhadarśanaprahātavyāḥ satkāyadṛṣṭyādayaḥ paṃca /
samudayadarśanaprahātavye dve dṛṣṭī mithyādṛṣṭiparāmarśadṛṣṭī iti sapta
phra rgyas bcu gcig po zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
lta ba bdun ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba 'jig tshogs la lta ba la sogs pa lnga dang kun 'byung mthong bas spang bar bya ba lta ba gnyis po log par lta ba dang lta ba mchog tu 'dzin pa dang bdun no /
dve vicikitse duḥkhasamudayadarśanaprahātavye the tshom gnyis ni sdug bsngal dang kun 'byung mthong bas spang bar bya ba dag go /
dve avidye duḥkhasamudayadarśanaprahātavye eva ma rig pa gnyis ni sdug bsngal dang kun 'byung mthong bas spang bar bya ba dag kho na ste /
ekadeśato na sākalyataḥ /
ye hy avidye etatsarvatragasaṃprayukte /
āveṇikyau ca /
te eva sarvatrage bhavato na rāgādisaṃprayukte
phyogs gcig gi sgo nas yin gyi /
mtha' dag gi sgo nas ni ma yin no /
ma rig pa gang dag kun du 'gro ba de dag dang mtshungs par ldan pa dang ma 'dres pa de dag kho na kun du 'gro ba yin gyi /
'dod chags la sogs pa dang mtshungs par ldan pa ni ma yin no /
ity evam ekādaśānuśayāḥ sarvatragāḥ de ltar na phra rgyas bcu gcig ni kun du 'gro ba yin te /
navānuśayāḥ sākalyataḥ /
dvāv ekadeśata iti kṛtvā /
dhātubhedena tu trayastriṃśat
phra rgyas dgu ni mtha' dag gi sgo nas yin la /
gnyis ni phyogs gcig gi sgo nas yin pas so /
āveṇikīti ko 'rthaḥ ma 'dres pa zhes bya ba'i don ci zhe na /
evam āhuḥ /
saṃparko veṇir ity ucyate na veṇir aveṇiḥ
'di skad du 'chad de /
'grogs pa ni 'dres pa zhes bya'o /
pṛthagbhāva ity arthaḥ 'dres pa med pas nam 'dres te /
evaṃ hy uktam aveṇir bhagavān aveṇir bhikṣusaṃgha iti logs shig tu gyur pa zhes bya ba'i tha tshig go /
'di skad du bcom ldan 'das ma 'dres la /
pṛthag bhagavān pṛthag bhikṣusaṃgha ity abhiprāyaḥ /
aveṇyā caraty āveṇikī /
nānyānuśayasahacāriṇīty arthaḥ /
sakalasvadhātvālaṃbanatvād iti /
yasmād ete sakalaṃ svadhātum ālaṃbaṃte /
tasmāt sarvatragā ity ucyaṃte
dge slong gi dge 'dun ma 'dres zhes gsungs te /
bcom ldan 'das kyang logs shig la /
dge slong gi dge 'dun yang logs shig go snyam du dgongs pa yin no /
'dres pa med par spyod pas na ma 'dres pa ste /
phra rgyas gzhan dang lhan cig mi 'byung ba zhes bya ba'i tha tshig go /
rang gi khams mtha' dag la dmigs pa'i phyir zhes bya ba ni gang gi phyir 'di dag rang gi khams mtha' dag la dmigs par byed pa de'i phyir kun du 'gro ba zhes bya'o /
kaḥ sakaleneti vistaraḥ /
kaḥ sakalena kāmadhātunā śuddhiṃ pratyeti
su zhig 'dod pa'i khams mtha' dag gis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni su zhig 'dod pa'i khams mtha' dag gis 'dag par yid ches par 'gyur ba 'am /
akāraṇaṃ vā kāraṇataḥ sakalaṃ kāmadhātuṃ pratyetīty adhikṛtaṃ 'dod pa'i khams mtha' dag rgyu ma yin pa la rgyur yid ches par 'gyur zhes bya bar skabs dang sbyar te /
tasmāc chīlavrataparāmarśo na sarvatraga ity abhiprāyaḥ de lta bas na tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa ni kun du 'gro ba ma yin no snyam bsam pa yin no /
nocyate sakalaṃ niravaśeṣam anekaṃ bhedabhinnaṃ svadhātuṃ yugapad ālaṃbaṃte bye brag tu smra ba rnams kyi lan ni rang gi khams bye brag du mas tha dad pas ma lus pa mtha' dag cig car du dmigs so zhes ni mi zer ro /
api tu paṃcaprakāram api sarvayugapad ālaṃbaṃte /
duḥkhadarśanaprahātavyaṃ yāvad bhāvanāprahātavyam iti
'on kyang sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba nas bsgom pas spang bar bya ba zhes bya ba'i bar rnam pa lnga po thams cad kyang cig car du dmigs te /
kun du 'gro ba nyid yin la /
prakārasarvatāyāṃ sarvaśabdo 'yaṃ draṣṭavya ity eṣa vaibhāṣikāṇāṃ parihāraḥ /
yātrātmadṛṣṭir iti
kun zhes bya ba'i sgra ni rnam pa yin par lta'o zhes bya ba 'di yin no /
gang la bdag tu lta ba yod pa zhes bya ba ni nye bar len pa'i phung po lnga dag la'o /
paṃcasūpādānaskandheṣu /
tatrātmatṛṣṇā teṣām ātmābhiniveśavastutvāt
de la bdag la sred pa yod de /
de dag ni bdag tu mngon par zhen pa'i gzhi yin pa'i phyir ro /
yatrāgraśuddhidṛṣṭī /
yatra vastuni paṃcopādānaskaṃdhalakaṣaṇe 'gradṛṣṭir dṛṣṭiparāmarśaḥ
gang la mchog dang dag par lta ba yod pa ste /
nye bar len pa'i phung po lnga'i mtshan nyid kyi dngos po gang la'o /
śuddhidṛṣṭiś ca śīlavrataparāmarśaḥ mchog tu lta ba ni lta ba mchog tu 'dzin pa'o /
tatra prārthanā tṛṣṇālakṣaṇā /
tatra tatprārthaneti kecit paṭhaṃti
dag par lta ba ni tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'o /
de la don du gnyer ba ni sred pa'i mtshan nyid do /
tatra vastuni tasya (Abhidh-k-vy 459) pudgalasya prārthanā tatprārthanety arthaḥ /
tena ca māna iti
kha cig de la de'i don du gnyer ba yod ces bya ba 'don te; dngos po de la gang zag de'i don du gnyer ba yod pa ni de la de'i don du gnyer ba yod ces bya ba'i tha tshig go /
tena ca vastunā mānaḥ /
taddvāreṇonnatir ity arthaḥ
des kyang nga rgyal du 'gyur zhes bya ba ni de'i sgo nas khengs par 'gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
evaṃ satīti /
evaṃ tṛṣṇāmānayoḥ sarvatragatve sati
de lta yin na zhes bya ba ni sred pa dang nga rgyal dag kun du 'gro ba nyid yin na'o /
satkāyadṛṣṭyādivad darśanabhāvanāheyālaṃbanatvāt etad ubhayaṃ tṛṣṇāmānalakṣaṇaṃ kiṃ prahātavyaṃ kena prahātavyaṃ sred pa dang nga rgyal gyi mtshan nyid 'di gnyi ga mthong bas spang bar bya ba 'jig tshogs la lta ba la sogs pa dang bsgom pas spang bar bya ba la dmigs pa'i phyir ci zhig gis spang bar bya ba yin /
gang gis spang bar bya ba ni ci zhig gis spang bar bya ste /
kiṃ darśanaprahātavyam utāho bhāvanayeti /
ye yaddarśanaheyālaṃbanāḥ /
te taddarśanaheyā iti niyamaṃ manasikṛtvā pṛcchati /
anyathā hi satkāyadṛṣṭyādivad evaitad ubhayaṃ darśanaprahātavyam eva syād iti kim atra praṣṭavyaṃ syāt
ci mthong bas spang bar bya ba yin nam /
'on te bsgom pas spang bar bya ba yin zhes bya ba'o /
gang dag gang zhig mthong bas spang bar bya ba'i dmigs pa can de dag ni de mthong bas spang bar bya ba yin la zhes bya ba nges pa 'di yin la bzhag nas 'dri bar byed pa yin no /
de lta ma yin na 'jig tshogs la lta ba la sogs pa kho na bzhin du 'di gnyi ga mthong bas spang bar bya ba nyid du 'gyur bas 'dir dri ci dgos te /
na hi satkāyadṛṣṭyādayo na darśanabhāvanāheyālaṃbanāḥ 'jig tshogs la lta ba la sogs pa ni mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba'i dmigs pa can ma yin pa yang ma yin la /
na ca te na darśanaheyā bhavaṃtīti /
atrācāryaḥ samādhim āha /
bhāvanāprahātavyaṃ vyāmiśrālaṃbanatvād iti
de dag mthong bas spang bar bya ba ma yin pa yang ma yin no /
'di la slob dpon gyis lan du /
'dres pa la dmigs pa'i phyir bsgom pas spang bar bya ba yin no zhes bya ba smos te /
yadi tṛṣṇāmānau darśanaprahātavyālaṃbanāv eva syātāṃ darśanaprahātavyau /
na tu evam /
ato vyāmiśrālaṃbanatvād bhāvanāprahātavyau
gal te sred pa dang nga rgyal dag mthong bas spang bar bya ba la dmigs pa can kho na zhig yin par gyur na ni de dag mthong bas spang bar bya ba yin par 'gyur na de lta ni ma yin no /
de bas na 'dren ma la dmigs pa'i phyir bsgom pas spang bar bya ba dag yin te /
lhag ma bsgom pas spang bya yin /
avaśiṣṭā bhāvanaheyā iti lakṣaṇaniyamāt zhes bya bar mtshan nyid nges pa'i phyir ro /
atha veti /
sa evācāryaḥ parāvṛtya punar bravīti
yang zhes bya ba ni yang slob dpon 'di nyid kyis bzlog ste bshad pa yin no /
punar astu darśanaprahātavyam iti mthong bas spang bar bya ba yin no zhes bya ba ni ci zhe na /
kim /
etad ubhayam iti vartate
de gnyi ga zhes bya bar sbyar ro /
kasmād ity āha ci'i phyir zhe na /
dṛṣṭibalādhānavartitvād iti /
dṛṣṭer balādhānam sāmarthyaṃ
lta ba'i stobs bskyed pas bcug pa can nyid yin pa'i phyir zhes bya ba smos te /
lta ba'i stobs bskyed pa ni mthu'o /
dṛṣṭibalādhānena vartituṃ śīlam asyeti dṛṣṭibalādhānavarti tadubhayaṃ de la lta ba'i stobs bskyed pas bcug pa'i ngang tshul can yod pas na de gnyis ni lta ba'i stobs bskyed pas bcug pa can no /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
tadubhayaṃ darśanaprahātavyam astv iti
de'i ngo bo nyid de /
de'i phyir de gnyis ni mthong bas spang bar bya ba yin no /
vaibhāṣika idānīṃ svapakṣaṃ sthāpayati /
svalakṣaṇakleśāv etau na sāmānyakleśau bhavataḥ
da ni bye brag tu smra ba nyon mongs pa 'di gnyis rang gi mtshan nyid pa yin gyi; spyi pa yin pa ni ma yin te zhes rang gi phyogs 'jog par byed do /
tasmān na sarvatragāv iti /
yatrātmadṛṣṭiḥ /
tatra tṛṣṇāmānau /
na tu yugapat sarvasmin /
svalakṣaṇakleśatvāt /
ekadeśālaṃbanau hi tau
gang la bdag tu lta ba yod pa de la sred pa dang nga rgyal dag yod mod kyi /
rang gi mtshan nyid pa'i nyon mongs pa yin pa'i phyir thams cad la cig car yod pa ni ma yin te /
tasmān na sarvatragau /
na cet sarvatragau
de dag ni phyogs gcig pa la dmigs pa can yin no /
de lta bas na kun du 'gro ba dag ma yin no /
tena yau yaddarśanaheyālaṃbanau /
tau taddarśanaheyau /
pariśiṣṭau bhāvanāheyāv iti siddhaṃ
des na gang dag mthong bas spang bar bya ba la dmigs pa de dag ni mthong bas spang bar bya ba yin la /
lhag ma dag ni bsgom pas spang bar bya ba yin no zhes bya bar grub po /
kadācit visabhāgam edaṃ dhātum ālaṃbate res 'ga' ni skal ba mi mnyam pa'i khams gcig la dmigs so /
kadācid dvāv iti /
kadācit trīṃ dhātūn iti noktam etat
res 'ga' ni gnyi ga la dmigs zhes bya'i /
res 'ga' ni khams gsum la dmigs so zhes de skad du ni ma bshad de /
kāmadhātusthās tu kadācid visabhāgam ekarūpadhātum ārūpyadhātuṇ vālaṃbaṃte 'dod pa'i khams na gnas pa res 'ga' ni skal ba mi mnyam pa gzugs kyi khams sam /
gzugs med pa'i khams gcig na dmigs so /
kadācid rūpārūpyau dvāv iti /
ātmātmīyatvenāgrahaṇād iti /
yasmāt taṃ brahmāṇaṃ ātmatvenātmīyatvena na gṛhṇāti
res 'ga' ni gzugs dang gzugs med pa'i khams gnyis la dmigs so /
bdag dang bdag gir mi 'dzin pa'i phyir zhes bya ba ni gang gi phyir tshangs pa de la bdag nyid dam bdag gi nyid du mi 'dzin pa de'i phyir /
ataḥ satkāyadṛṣṭir na bhavati brahmaṇi sattvadṛṣṭiḥ tshangs pa la sems can du lta ba ni 'jig tshogs la lta ba ma yin no /
yasmāc cāntagrāhadṛṣṭiḥ satkāyadṛṣṭisamutthitā /
ato nityadṛṣṭir api tasmin brahmaṇi nāṃtagrāhadṛṣṭir iti
gang gi phyir mthar 'dzin par lta ba yang des kun nas bslang ba de'i phyir tshangs pa de la rtag par lta ba yang mthar 'dzin par lta ba ma yin no /
kā tarhīyaṃ dṛṣṭir iti /
yeyaṃ brahmaṇi sattvadṛṣṭiḥ
'o na 'di'i lta ba gang zhig yin zhes bya ba ni tshangs pa la sems can du lta ba dang bdag tu lta ba'o /
nityadṛṣṭiś ca /
neyaṃ dṛṣṭiḥ mithyājñānaṃ punar etad iti /
viparītālaṃbanatvān mithyājñānam etat
'di ni lta ba ma yin gyi 'di ni log pa'i shes pa yin no zhes bya ba ni 'di ni log par dmigs pa'i phyir log pa'i shes pa yin no /
na hi sarvā viparītālaṃbanā prajñā dṛṣṭir iṣyate /
anātmany evātmeti viparītā prajñā satkāyadṛṣṭir iṣyate
log par dmigs pa'i shes rab thams cad lta ba yin par ni mi 'dod de /
rang gi lus kho na la bdag go snyam du phyin ci log gi shes rab ni 'jig tshogs la lta ba yin la /
tatsamutthāpitā (Abhidh-k-vy 460) ca nityadṛṣṭir aṃtagrāhadṛṣṭiḥ des kun nas bslang ba'i rtag par lta ba ni mthar 'dzin par lta ba yin par 'dod kyi /
nānyā /
yaiva hy ahaṃkārasya saṃniśrayībhavati /
saiva satkāyadṛṣṭiḥ /
mahābrahmaṇi ca sattvadṛṣṭir aham ity ahaṃkārasya na saṃniśrayībhavati /
tenoktam ātmātmīyatvenāgrahaṇād iti
gzhan dag ni ma yin no /
gang zhig nga'o snyam du ngar 'dzin pa'i rten du gyur pa'i de kho na 'jig tshogs la lta ba yin na /
tshangs pa chen po la sems can du lta ba ni nga'o snyam du ngar 'dzin ba'i rten du yang mi 'gyur te /
de'i phyir /
bdag dang bdag gir mi 'dzin pa'i phyir zhes bshad do /
de dag dang ni lhan cig gang /
prāptivarjyāḥ sahabhuva iti 'byung de'ang kun 'gro thob ma gtogs /
vedanādayaḥ /
prāptayas tu naivam anekaphalatvād iti /
anekaphalavipākaniṣyandā hi prāptayaḥ prāptimatety uktaṃ
zhes bya ba ni tshor ba la sogs pa'o /
thob pa rnams ni 'bras bu mi gcig pa'i phyir de lta ma yin no zhes bya ba ni thob pa rnams dang thob pa de dang ldan pa ni 'bras bu rnam par smin pa dang rgyu mthun pa gcig pa ma yin no zhes bshad zin to /
ato na sarvatragadharmaprāptayaḥ sarvatragā vyavasthāpyaṃte de'i phyir kun du 'gro ba'i chos kyi thob pa dag ni kun du 'gro ba ma yin par rnam par gzhag go /
ata eveti /
yasmāt sahabhuvo 'pi sarvatragā avasthāpyaṃte /
tasmāc catuṣkoṭikaṃ kriyate /
prathamā koṭir anāgatāḥ sarvatragā anuśayā iti
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni gang gi phyir lhan cig 'byung ba dag kyang kun du 'gro ba yin par rnam par gzhag pa de'i phyir mu bzhir bya'o /
mu dang po ni ma 'ongs pa'i phra rgyas kun du 'gro ba rnams so zhes bya ba ni 'di dag ni kun du 'gro ba'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
ete sarvatragasya svābhāvyāt kun du 'gro ba'i rgyus kun du 'gro ba ni ma yin te /
na sarvatvagahetur anāgatāvasthāyāṃ sarvatragahetor anavasthāpanāt ma 'ongs pa'i gnas skabs su kun du 'gro ba'i rgyu rnam par mi gzhag pa'i phyir ro /
dvitīyā atītapratyutpannās tatsahabhuvaḥ /
sarvatragasahabhuvo 'tītapratyutpannatvāt sarvatragahetur bhavaṃti
gnyis pa ni 'das pa dang da ltar byung ba'i lhan cig 'byung ba rnams so zhes bya ba ni kun du 'gro ba dang lhan cig 'byung ba dag 'das pa dang da ltar byung ba yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu yin no /
na sarvatragā anuśayāḥ ananuśayasvabhāvatvāt kun du 'gro ba'i phra rgyas ni ma yin te /
phra rgyas kyi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir ro /
tṛtīyacatuṣṭhyau yojye /
tṛtīyātītapratyutpannāḥ sarvatragā anuśayāḥ
gsum pa dang bzhi pa dag ni sbyar bar bya ste /
gsum pa ni 'das pa dang da ltar byung ba'i phra rgyas kun du 'gro ba rnams so /
caturthī tān ākārān sthāpayitvā bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa ste /
tadyathā anāgatās tatsahabhuvaḥ prāptyādayaś ca de dag dang lhan cig 'byung ba ma 'ongs pa rnams dang thob pa la sogs pa'o /
(V /
14-16) ṣaḍ anāsravagocarā iti /
ṣaḍ evety avadhāraṇaṃ
drug ni zag med spyod yul can /
zhes bya ba ni drug kho na zhes nges par gzung ba yin te /
tasmān na rāgādayo 'nāsravālaṃbanā yujyante 'di ltar /
'dod chags min te spang bya'i phyir /
na rāgas tasya varjyatvān na dveṣo 'napakārata ityādivacanāt /
avidyā ca tābhyām iti
gnod mi byed phyir zhe sdang min /
zhes bya ba la sogs pa 'byung ba'i phyir 'dod chags la sogs pa ni zag pa med pa la dmigs pa mi rung bas so /
mithyādṛṣṭivicikitsābhyāṃ yā saṃprayuktā /
yā cāveṇiky avidyā /
sa eko 'vidyānuśaya iti /
trayo nirodhadarśanapraghātavyā anāsravālaṃbanāḥ /
evaṃ mārgadarśanaprahātavyā apy eta eva traya iti ṣaḍ bhūmaubhūmau bhavaṃti /
tadgocarāṇāṃ viṣaya iti /
tau nirodhamārgau /
gocara eṣām iti tadgocarāḥ /
teṣāṃ /
yathākramaṃ trayāṇāṃ /
svabhūmyuparamaḥ svabhūminirodhaḥ /
gocara ālaṃbanaṃ /
mārgas tu dharmajñānapakṣyaḥ ṣaḍbhūmiko 'nvayajñānapakṣyo navabhūmiko mārgagocarāṇām apareṣāṃ trayāṇām anuśayānām ālaṃbanaṃ
de dag dang mtshungs par ldan pa'i ma rig pa zhes bya ba ni log par lta ba dang the tshom dag dang mtshungs par ldan pa gang yin pa dang ma 'dres pa'i ma rig pa gang yin pa de ni ma rig pa'i phra rgyus te gcig go /
'gog pa mthong bas spang bar bya ba zag pa med pa la dmigs pa gsum dang de bzhin du lam mthong bas spang bar bya ba yang gsum po de dag nyid de drug pa dang sa na yod do /
de'i spyod yul can gyi yul yin no zhes bya ba ni 'di rnams la spyod yul 'gog pa dang lam de dag yod pas de'i spyod yul can dag ste /
de rnams la go rims bzhin du gsum gyi spyod yul te /
dmigs pa ni rang gis pa'i 'gog pa ste /
bdag nyid kyi sa'i 'gog pa yin no /
lam la chos shes pa'i phyogs dang mthun pa sa drug pa dang rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa sa dgu pa ni lam spyod yul can gyi phra rgyas gzhan gsum gyi dmigs pa yin no /
kathaṃ kṛtvā /
nirodhālaṃbanā ete trayānuśayā navabhūmikā bhavaṃti /
kāmāvacarā yāvad bhāvāgrikāḥ /
teṣāṃ kāmāvacarāṇāṃ kāmāvacaradharmanirodha evālaṃbanaṃ /
prathamadhyānabhūmikānāṃ prathamadhyānabhūmikadharmanirodha evālaṃbanaṃ
ji lta zhe na /
'gog pa la dmigs pa'i phra rgyas de dag ni 'dod pa na spyod pa nas srid pa'i rtse mo'i bar sa dgu pa yin la /
de rnams la 'dod pa na spyod pa rnams kyi dmigs pa ni /
'dod pa na spyod pa'i chos kyi 'gog pa kho na yin zhing /
teṣāṃ yāvad bhavāgrabhūmikānāṃ bhavāgrabhūmikadharmanirodha (Abhidh-k-vy 461) evālaṃbanaṃ /
mārgas tu dharmajñānapakṣyaḥ ṣaḍbhūmikaḥ
bsam gtan dang po'i sa pa rnams kyi dmigs pa yang bsam gtan dang po'i sa pa'i chos kyi 'gog pa kho na yin pa de bzhin du srid pa'i rtse mo pa rnams kyi dmigs pa yang srid pa'i rtse mo pa'i chos kyi 'gog pa kho na'i bar du yin no /
anāgamyadhyānāṃtarabhūmikaś caturdhyānabhūmikaś ca /
sa sarva eva kāmāvacarāṇāṃ eṣāṃ trayāṇām anuśayānām ālaṃbanaṃ
lam ni chos shes pa'i phyogs dang mthun pa mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can gyi sa pa dang bsam gtan dang po nas bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i par du sa drug pa de thams cad ni 'dod pa na spyod pa'i phra rgyas gsum po de dag gi dmigs pa kho na yin no /
anvayajñānapakṣyaḥ punar navabhūmikaḥ /
anāgamyadhyānāṃtaracaturdhyānākāśavijñānākiṃcanyāyatanabhūmikaḥ /
sa sarva eva prathamadhyānabhūmikānām eṣāṃ trayāṇām anuśayānām ālaṃbanam /
evaṃ yāvad bhavāgrabhūmikānām iti /
kasmāt punaḥ svabhūminirodha eva tadgocarālambanaṃ
rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang bsam gtan bzhi dang nam mkha' dang rnam shes dang ci yang med pa'i skye mched kyi sa pa ste /
sa dgu po de thams cad ni bsam gtan dang po'i sa pa'i phra rgyas rnams kyi dmigs pa kho na yin pa nas de bzhin du srid pa'i rtse mo'i sa pa rnams kyi dmigs pa'i bar yin no /
yang ci'i phyir de dag gi spyod yul can rnams kyi dmigs pa 'gog pa ni rang gi sa pa kho na yin la /
mārgas tu ṣaḍbhūmiko 'pi navabhūmiko 'pi vā teṣām ālaṃbanam ity atra hetuṃ darśayati lam ni sa drug pa 'am sa dgu pa yang de rnams kyi dmigs pa yin zhe na /
'di la gtan tshigs bstan pa'i phyir /
mārgo hy anyonyahetuka iti lam ni phan tshun rgyu yin pas /
zhes bya ba smos so /
katham anyonyahetukaḥ /
ṣaḍbhūmiko dharmajñānapakṣyo mārgo 'dharabhūmikasyordhvabhūmikasya vā samasya viśiṣṭasya vā dharmajñānapakṣyāṃtarasyānvayajñānapakṣyasyāpi ca mārgasya hetur bhavati
ji ltar phan tshun gyi rgyu yin zhe na /
chos shes pa'i phyogs dang mthun pa'i lam sa drug pa ni chos shes pa'i phyogs dang mthun pa gzhan dang 'og ma pa 'am /
gong ma pa 'am /
mnyam pa 'am /
so 'pi tasyānvayajñānapakṣo navabhūmiko yojyaḥ vistareṇaitad vyākhyātaṃ /
anyonyaṃ navabhūmis tu mārgaḥ samaviśiṣṭayor ity atra
khyad par can gyi lam rjes su shes pa'i phyogs kyi yang rgyur 'gyur la rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i sa dgu pa de yang de'i rgyu kho na yin par sbyar par bya ste /
'di rgyas par ni sa dgu'i lam ni phan tshun du /
mnyam dang khyad par can gyi yin /
tad evaṃ kāmāvacarānāṃ mārgālaṃbanānām anāgamyabhūmiko dharmajñānapakṣyo yāvac caturthadhyānabhūmika ālaṃbanaṃ zhes bya ba der bshad zin to /
de ltar na lam la dmigs pa 'dod pa na spyod pa rnams kyi dmigs pa ni chos shes pa'i phyogs dang mthun pa mi lcogs pa med pa'i sa pa nas bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i bar yin la /
anvayajñānapakṣyo 'pi mārgo 'nāgamyabhūmiko yāvad ākikṃcanyāyatanabhūmikaḥ prathamadhyānabhūmikānām eṣāṃ mārgālaṃbanānām ālaṃbanam /
evaṃ yāvad bhavāgrabhūmikānām iti
rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i lam mi lcogs pa med pa'i sa pa nas ci yang med pa'i skye mched kyi sa pa'i bar yang lam la dmigs pa bsam gtan dang po'i sa pa de rnams kyi dmigs pa nyid yin pa nas de bzhin du srid pa'i rtse mo'i sa pa rnams kyi bar gyi dmigs pa yin no /
yadi kāmāvacarā mārgālaṃbanā mithyādṛṣṭyādayo rūpārūpyapratipakṣam api nirodhamārgākhyaṃ dharmajñānam ālambaṃte /
sakalo 'pi hi dharmajñānapakṣyo 'nyonyahetuka iti
bam po bzhi bcu pa /
gal te chos shes pa'i phyogs dang mthun pa thams cad kyang phan tshun gyi rgyu can yin pas lam la dmigs pa 'dod pa na spyod pa log pa'i lta ba la sogs pas gzugs dang gzugs med pa'i gnyen po 'gog pa dang lam zhes bya ba la /
kasmāt ta eva mithyādṛṣṭyādayo 'nvayajñānapakṣyam api mārgaṃ nālaṃbaṃte dharmajñānānvayajñānayor anyonyahetukatvād ity āha chos shes pa la yang dmigs par byed na go ci'i phyir log par lta ba la sogs pa de dag nyid rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i lam la yang dmigs par mi byed de /
chos shes pa dang rjes su shes pa dag ni phan tshun gyi rgyu can yin pa'i phyir ro zhe na /
yady api dharmajñānānvayajñāna iti vistaraḥ gal te chos shes pa dang rjes su shes pa dag kyang zhes bya ba rgyas par smos te /
anvayajñānaṃ na kāmadhātupratipakṣa iti /
na te tad ālaṃbaṃte /
dharmajñānaṃ tu kāmadhātupratipakṣa iti rūpārūpyapratipakṣam apy ālambate
rjes su shes pa ni 'dod pa'i khams kyi gnyen po ma yin pas de rnams de la dmigs par mi byed do /
chos shes pa ni 'dod pa'i khams kyi gnyen po yin pas gzugs dang gzugs med pa'i gnyen po yin yang dmigs par byed do /
dharmajñānaṃ tarhīti vistaraḥ /
dharmajñānaṃ nirodhe yan mārge vā bhāvanāpathe /
tridhātupratipakṣas tad iti siddhāntād dharmajñānaṃ rūpārūpyapratipakṣaḥ tadbhāvāt tadbhūmikānāṃ rūpārūpyabhūmikānāṃ mithyādṛṣṭyādīnām ālaṃbanaṃ bhaviṣyati /
na tat sakalam iti vistaraḥ
'o na ni chos shes pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni grub pa'i mtha' las /
bsgom pa'i lam la 'gog pa dang /
lam la chos shes gang yin te /
khams gsum gyi ni gnyen po yin /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
chos shes pa ni gzugs dang gzugs med pa'i gnyen po yin no /
de'i ngo bo nyid de /
de'i phyir gzugs dang gzugs med pa'i sa pa'i log par lta bal sogs pa sa dgu pa'i dmigs pa yin par 'gyur ro /
de mtha' dag kyang gnyen po ma yin la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni chos shes pa de mtha' dag ni gzugs dang gzugs med pa'i khams dag gi gnyen po ma yin no /
na tad dharmajñānaṃ sakalaṃ pratipakṣo rūpārūpyadhātvoḥ /
kiṃ tarhi kiṃ kāraṇaṃ /
duḥkhasamudayadharmajñānayor bhāvanāmārgasaṃgṛhītayor etadapratipakṣatvāt /
rūpārūpyadhātvor apratipakṣatvād ity arthaḥ /
ato na rūpārūpyāvacarāṇāṃ mithyādṛṣṭyādīnāṃ taddharmajñānam (Abhidh-k-vy 462) ālaṃbanaṃ
'o na ci zhe na /
cung zad cig yin no /
ci'i phyir zhe na /
sdug bsngal dang kun 'byung la sogs pa chos shes pa'i bsgom pa'i lam gyis bsdus pa dag de dag gi gnyen po ma yin pa'i phyir te; gzugs dang gzugs med pa'i khams dag gi gnyen po ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i phyir chos shes pa de ni gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i log par lta ba la sogs pa'i dmigs pa ma yin no /
kiṃ ca nāpi sakalayor iti vistaraḥ gzhan yang mtha' dag gi yang ma yin te zhes bya ba rgyas par smos te /
nāpi sakalayo rūpārūpyadhātvos taddharmajñānaṃ pratipakṣaḥ /
kiṃ kāraṇaṃ /
darśanaprahātavyānām apratipakṣatvāt /
dharmajñānaṃ nirodhe yan mārge vā bhāvanāpatha iti vacanāt /
atra nigamanaṃ karoti ity ādyābhāvān na bhavaty ālaṃbanam iti
chos shes pa de ni gzugs dang gzugs med pa'i khams mtha' dag gi gnyen po ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
bsgom pa'i lam la 'gog pa dang /
lam la chos shes gang yin de /
zhes 'byung bas mthong bas spang bar bya ba rnams kyi gnyen po ma yin pa'i phyir ro; ;'dir dang po med pa'i phyir dang dang po rnams kyi ma yin pa'i phyir dmigs pa ma yin no zhes bya ba ni mjug sdud par byed pa yin te /
duḥkhasamudayanirodhamārgāṇām ādyayor duḥkhasamudayadharmajñānayor yathoktarūpārūpyapratipakṣatvaṃ praty abhāvāt /
rūpārūpyāvacarāṇāṃ darśanabhāvanāprahātavyānāṃ cādyeṣu darśanaprahātavyeṣu pratipakṣatvaṃ prati tasya dharmajñānasyābhāvāt
sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam la chos shes pa rnams ni dang po sdug bsngal dang kun 'byung ba la chos shes pa dag gzugs dang gzugs med pa ji skad bshad pa'i gnyen po de nyid du med pa'i phyir dang chos shes pa de mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba gzugs dang gzugs med pa na spyod pa rnams kyi dang po mthong bas spang bar bya ba dag gi gnyen po nyid ma yin pa'i phyir chos shes pa ni de'i sa pa ste /
na tadbhūmikānāṃ mithyādṛṣṭyādīnāṃ mārgālaṃbanānāṃ rūpārūpyabhūmikānāṃ dharmajñānam ālaṃbanaṃ bhavati gzugs dang gzugs med pa'i sa pa'i log par lta ba la sogs pa'i dmigs pa ma yin no /
de ltar na zag pa med pa la dmigs pa khams gsum pa /
tad eva traidhātukān aṣṭādaśānāsravālaṃbanān apāsya śeṣā aśītir anuśayāḥ sāsravālaṃbanā iti sthāpitaṃ bco brgyad ma gtogs pa phra rgyas lhag ma brgyad cu ni zag pa dang bcas pa la dmigs pa yin no zhes bya bar gzhag pa yin no /
na varjyanīyaḥ syād iti /
na prāpticchedena praheyaḥ syād ity arthaḥ /
yathā kuśalo dharmacchando 'bhilāṣarūpaḥ samyagdṛṣṭir iti na prāpticchedena praheyaḥ
spang bar bya ba ma yin par 'gyur te zhes bya ba ni thob pa bcad pas spang bar bya ba ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
dper na dge ba'i chos la 'dun pa mngon par dad pa'i ngo bo ni yang dag pa'i lta ba yin pas /
thob pa bcad pas spang bar bya ba ma yin pa ltar 'di yang de dang 'dra bar 'gyur bas de'i phyir zag pa med pa la dmigs pa ma yin no /
tadvad ayaṃ syāt gnod mi byed phyir zhe sdang min /
ato nānāsravālaṃbanaḥ /
na dveṣo 'napakārata iti /
navāghātavastulakṣaṇavyatītatvān nirodhamārgayor nātra dveṣaḥ /
bhūtārthaśuddhitvād iti /
bhūtārthena śuddhir nirodhaḥ /
kleśamalaprahīṇatvāt /
mārgo 'pi paramārthaśuddhiḥ paramārthena śudhyaty anayeti kṛtvā
zhes bya ba ni 'gog pa dang lam dag ni kun nas mnar sems kyi dngos po dgu'i mtshan nyid las 'das pa'i phyir ro /
de la zhe sdang med do /
yang dag pa'i don du dag pa'i phyir zhes bya ba ni 'gog pa ni nyon mongs pa'i dri ma spangs pa'i phyir yang dag pa'i don du dag pa yin la /
lam yang 'dis don dam par dag par 'gyur ba'i phyir don dam par dag pa yin pas /
yas tayoḥ śuddhir iti grāho na śīlavrataparāmarśa iti yujyate vyavasthāpayituṃ /
agrau ca tāv iti
gang zhig de nyid la dag pa'o snyam du 'dzin pa ni tshul khrims ngang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'o zhes bya ba rnam par gzhag tu mi rung ba'i phyir ro /
bhūtārthaśuddhitvāt tau nirodhamārgau agrau /
api ca parāmarśau yady anāsravālaṃbanau syātāṃ samyagdṛṣṭilakṣaṇaṃ bhajetāṃ
de gnyis ni mchog kyang yin te zhes bya ba ni yang dag pa'i don du dag pa'i phyir 'gog pa dang lam de dag ni mchog yin no /
śuddhatvād agratvāc cānāsravāṇām /
ataś ca na darśanaheyau syātāṃ agrau hīne ca vastuny agra iti grāho dṛṣṭiparāmarśo yujyate
dngos po dman pa la mchog tu 'dzin pa ni lta ba mchog tu 'dzin pa yin par rung na 'gog pa dang lam de dag ni de lta bu yang ma yin pas de gnyis la mchog tu 'dzin pa ni lta ba mchog tu 'dzin pa ma yin no /
na caivaṃ nirodhamārgāv iti /
na tayor agragrāho dṛṣṭiparāmarśo bhavati /
(V /
17, 18) katy ālaṃbanato 'nuśerate /
kati saṃprayogata eveti /
katy ālaṃbanata eveti nāvadhāraṇena pṛcchati /
yasmād ya ālaṃbanato 'nuśerate
du ni dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur /
du ni mtshungs par ldan pa kho na'i sgo nas rgyas par 'gyur zhes bya ba ni /
du ni dmigs pa kho na'i sgo nas zhes nges par bzung nas dri bar mi byed pa ni 'di ltar gang dag dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ba de dag ni gdon mi za bar mtshungs par ldan pa'i sgo nas kyang rgyas par 'gyur ro /
te 'vaśyaṃ saṃprayogato 'nuśerate iti /
ye tu saṃprayogata evānuśerate
gang dag mtshungs par ldan pa kho na'i sgo nas rgyas par 'gyur ba de dag ni dmigs pa'i sgo nas ma yin te /
te nālaṃbanato 'nāsravavisabhāgabhūmyālaṃbanā anuśayā iti zag pa med pa dang skal pa mi mnyam pa'i sa la dmigs pa'i phra rgyas dag yin no /
ānuguṇyartho 'trānuśayārthaḥ /
na tadbhūmikāḥ pratyayās tadupapattaye ānuguṇyena vartanta iti
phra rgyas kyi don ni rjes su mthun pa'i don yin nas de dag pa'i rkyen rnam ni de dag bskyed par bya ba la mthun par mi 'gyur ro /
na ca te tadanuguṇā iti /
na ca te nirodhādayaḥ teṣāṃ mithyādṛṣṭyādīnāṃ anuguṇāḥ
de dag ni de rnams kyi rjes su mthun pa ma yin te zhes bya ba ni 'gog pa la sogs pa de dag ni log par lta ba la sogs pa de rnams kyi rjes su mthun pa ma yin no /
vātikasya rūkṣānanuśayanavat /
yathā vātikasya rūkṣaṃ nānuśeta ity ukte na kāyasyānuguṇyena vartata iti gamyate /
(Abhidh-k-vy 463) pūrvasmiṃs tu pakṣe pratiṣṭhālābhārtho na teṣu pratiṣṭhāṃ labhata iti vacanāt
rlung nad can la kha zas rtsub po rgyas par mi 'gyur ba bzhin no zhes bya ba ni dper na rlung nad can la kha zas rtsub bag rgyas par mi 'gyur ro zhes byas na lus dang mthun par mi 'gyur zhes bya bar go ba dang 'dra'o /
phyogs snga ma ltar na ni phra rgyas kyi don gnas thod pa'i don yin te /
yena dharmeṇeti /
vedanādinā /
(V /
19) tac ca tayor nāstīti
de dag tu gnas mi thod do zhes 'byung ba'i phyir ro /
chos gang dang zhes bya ba ni tshor ba la sogs pa dang ngo /
tac ca duḥkhaṃ tayoḥ rūpārūpyadhātvor nāsti /
kasmāt /
paravyābādhahetvabhāvāt /
paravyābādhasya hetur vyāpādādiḥ
de yang de gnyis na med ces bya ba ni sdug bsngal de yang gzugs dang gzugs med pa'i khams de gnyis na med do /
ci'i phyir zhe na /
pha rol po la gnod pa'i rgyu med pa'i phyir /
tasyābhāvāt /
etad agraṃ dṛṣṭigatānām iti
pha rol po la gnod pa'i rgyu ni gnod sems la sogs pa yin te /
etad viśiṣṭaṃ dṛṣṭiprakārebhyaḥ /
nātisāvadyam ity arthaḥ /
mokṣo mārgopaniṣat ucchedas tu nirhetuko 'bhipreta iti bhrāṃteḥ sāvadyam ucchedadarśanam iti viśeṣaḥ /
svadravyasaṃmūḍhatvād iti /
svasaṃtatipatitānām upādānaskaṃdhānām ātmātmīyatvena grahaṇāt svadravyasaṃmūḍhā satkāyadṛṣṭiḥ
de med pa'i phyir ro /
lta bar gyur pa rnams kyi nang na 'di mchog yin no zhes bya ba ni lta ba'i rnam pa'i nang na 'di khyad par du 'phags pa yin te /
ha cang kha na ma tho ba dang bcas pa ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
thar pa'i rgyu ni lam yin la chad pa ni rgyu med pa can du 'dod pas 'khrul pa'i phyir chad par lta ba kha na ma tho ba dang bcas pa yin pas khyad par yod do /
rang gi rdzas la kun du rmongs pa'i phyir zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba ni rang gi rgyud du gtogs pa'i nye bar len pa'i phung po rnams la bdag ngang bdag gi nyid du 'dzin pa'i phyir rang gi rdzas la kun du rmongs pa yin la /
teṣām eva śāśvatocchedāntagrāhadṛṣṭir api tathaiva mthar 'dzin par lta ba yang de dag nyid la rtag pa dang chad pa'i mthar 'dzin pa'i phyir de kho na dang 'dra'o /
yathā ca te dṛṣṭī /
tathā tatsaṃprayoginy apy avidyeti
lta ba de dag ji lta bar de dag dang mtshungs par ldan pa'i ma rig pa yang de dang 'dra'o /
aparapīḍāpravṛttatvāc ca /
kim /
avyākṭe satkāyāṃtagrāhadṛṣṭī iti prakṛtaṃ /
te hi na kācid api parapīḍāṃ kurutaḥ
pha rol po la gnod pa'i rnam par zhugs pa ma yin pa'i phyir /
ci zhe na /
'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba dag lung du ma bstan pa yin no zhes bya ba skabs dang sbyar te de dag ni pha rol po la gnod pa cung zad kyang mi byed do /
svargatṛṣṇāsmimānayor apy eṣa prasaṃga iti /
svargatṛṣṇāyā asmimānasya ca dānādibhir avirodhāt svadravyasaṃmūḍhātvād aparapīḍāpravṛttatvāc cāvyākṛtatvaprasaṃgaḥ /
na ceṣyate /
tasmān naibhiḥ kāraṇair anayor avyākṛtatvam ity anenābhiprāyeṇa pūrvācāryamatam upanyasyati /
sahajā satkāyadṛṣṭir ityādi
mtho ris la sred pa dang nga'o snyam pa'i nga rgyal dag kyang de ltar thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni mtho ris la sred pa dang nga'o snyam pa'i nga rgyal yang sbyin pa la sogs pa dang mi 'gal ba'i phyir dang rang gi rdzas la kun du rmongs pa'i phyir dang pha rol po la gnod pa'i rnam par zhugs pa ma yin pa'i phyir lung du ma bstan pa nyid du thal bar 'gyur ro /
de ltar yang mi 'dod de /
de lta bas na rgyu de dag gis 'di gnyis lung du ma bstan pa nyid ma yin no /
bsam pa 'dis sngon gyi slob dpon gyi gzhung lugs lhan cig skyes pa'i 'jig tshogs la lta ba zhes bya ba la sogs pa nye bar 'god par byed do /
vikalpitā tv akuśaleti /
yātmavādibhiḥ kapilolūkādibhir vikalpitā /
sā nāvyākṛtā /
kiṃ tarhi /
akuśaleti /
antagrāhadṛṣṭir api /
yā tair vikalpitā /
sāpy akuśalā /
tatpūrvakatvāt tu sā tulyavārttety anuktāpi gamyata eva
rnam par brtags pa ni mi dge ba yin no zhes bya ba ni ser skya dang 'ug pa ba la sogs pa bdag tu smra ba rnams kyis rnam par brtags pa gang yin pa de ni lung du ma bstan pa ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
lung du bstan pa yin no /
de dag gi rnam par brtags pa'i mthar 'dzin par lta ba gang yin pa de yang mi dge ba yin te /
ma bshad kyang de sngon du 'gro ba can yin pa'i phyir de dang tshul mtshungs par rtogs pa nyid do /
śeṣās tv ihāśubhā iti /
iheti /
kāmāvacaraśeṣābhisaṃgrahārthaṃ /
kāmadhātau satkāyadṛṣṭyādiśeṣāḥ kleśā akuśalā evety avadhāryate /
(V /
20) katy akuśalamūlāni kati neti
lhag ma rnams 'dir mi dge ba /
zhes bya ba la /
'dir zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i lhag ma nye bar bzung ba'i phyir te /
'dod pa'i khams na 'jig tshogs la lta ba la sogs pa'i lhag ma nyon mongs pa can rnams ni mi dge ba kho na yin no zhes bya bar nges par 'dzin par byed do /
du ni mi dge ba'i rtsa ba dag yin /
eṣām aṣṭānavater anuśayānām ity anuvṛttatvenaivaṃ vivarjanaṃ kriyate du ni ma yin zhes bya ba ni phra rgyas dgu bcu rtsa brgyad po 'di dag las zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
des na 'di skad du /
kāme 'kuśalmūlāni rāgapratighamūḍhaya iti /
kāmadhātau ye rāgapratighamohāḥ /
te sarva eva paṃca prakārā apy akuśalamūlāni /
kuśalamūlavipakṣeṇa vyavasthānāt /
nānye 'nuśayā iti
'dod na 'dod chags khong khro dang /
rmongs rnams mi dge'i rtsa ba yin /
zhes lan 'debs par byed de /
'dod pa'i khams na 'dod chags dang khong khro ba dang gti mug gang dag yin pa de dag ni rnam pa lnga po thams cad kyang mi dge ba'i rtsa ba kho na yin gyi phra rgyas gzhan dag ni ma yin no /
mūḍhir iti mohaparyāyaḥ rmongs zhes bya ba ni gti mug gi rnam grangs te /
sarvo mohaḥ anyatra satkāyāṃtagrāhadṛṣṭisaṃprayuktān mohād iti 'jig tshogs la lta ba dang mthar 'dzin par lta ba dang mtshungs par ldan pa gti mug ma gtogs pa'i rmongs pa thams cad do /
katham iha na sūtritaṃ labhyate 'di mdo las ma smos par ji ltar de skad ces bya zhe na /
aśubhā ity adhikārād ekadeśanirdeśāt mi dge ba zhes bya ba'i skabs yin pa'i phyir dang phyogs gcig bstan pa'i phyir ro /
ata evocyate /
yady akuśalaṃ cākuśalasyaiva ca mūlam iṣṭam iti /
eta evety avadhāraṇāc cheṣā anuśayā mithyādṛṣṭyādayo (Abhidh-k-vy 464) nākuśalamūlānīti siddhaṃ
de nyid kyi phyir gang zhig mi dge ba yang yin la mi dge ba'i rtsa ba yang yin pa de kho na mi dge ba'i rtsa ba yin par 'dod do zhes bya ba smos so /
de kho na zhes nges par bzung ba'i phyir log par lta ba la sogs pa phra rgyas lhag ma rnams ni mi dge ba'i rtsa ba dag ma yin no zhes bya bar 'grub po /
(V /
20cd, 21) trīṇy avyākṛtamūlānīti /
eṣām evāṣṭānavater anuśayānāṃ /
trīṇy avyākṛtamūlānīti /
trigrahaṇaṃ bahirdeśakamatād viśeṣaṇārthaḥ /
trīṇy eva na catvārīti darśitaṃ bhavati
lung ma bstan pa'i rtsa ba gsum /
zhes bya ba ni phra rgyas dgu bcu rtsa brgyad po 'di dag las lung du ma bstan pa'i rtsa ba ni gsum yin no zhes bya'o /
gsum zhes bya ba smos pa ni nyi 'og pa'i gzhung lugs las khyad par du bya ba'i phyir te /
gsum kho na yin gyi bzhi ni ma yin no zhes bstan pa yin no /
katamāni trīṇīty āha /
tṛṣṇāvidyā matiś ca sā
gsum gang zhe na /
de ni sred dang ma rig blo /
zhes bya ba smos so /
seti avyākṛtatāṃ darśayatīti /
avyākṛtamūlānīti /
anenāvyākṛtaśabdena kevalena tṛṣṇāvidyāmatayo viśeṣitā iti darśayati
de zhes bya ba ni lung du ma bstan pa yin par ston to zhes bya ba ni /
lung ma bstan pa'i rtsa ba gsum /
zhes bya ba'i lung du ma bstan zhes bya ba'i sgra 'di kho nas sred pa dang ma rig pa dang blo dag khyad par du byas so zhes ston par byed do /
atra ca matir akleśasvabhāvāpy avyākṛtamūlam itīṣyate vaibhāṣikaiḥ 'dir ni blo ni nyon mongs pa'i ngo bo nyid ma yin yang bye brag tu smra ba rnams lung du ma bstan pa'i rtsa ba yin no zhes bya bar 'dod do /
yā kācid avyākṛtā tṛṣṇeti /
āsvādanāsaṃprayukteṣu dhyānārūpyeṣūpapattikāle vā vimānādiṣu saṃbhavataḥ
sred pa gang cung zad lung du ma bstan pa zhes bya ba ni ro myang ba dang mtshungs par ldan pa'i bsam gtan dang gzugs med pa dag skyes pa'i tshe gzhal med khang la sogs pa la ste 'os 'os su sbyar ro /
yā kācid avidyā rūpārūpyadhātvoḥ kāmadhātau ca satkāyāṃtagrāhadṛṣṭisaṃprayogiṇīti /
evaṃ prajñā ca yā kācid avyākṛtā /
aṃtato vipākajāpi /
kāmadhātau vipākajairyāpathikaśailpasthānikanirmāṇacittasaṃprayuktā satkāyāṃtagrāhadṛṣṭisaṃprayuktā ca rūpārūpyadhātvoḥ sarvakleśasaṃprayuktā prajñā /
vipākajādisaṃprayuktā ca yathāsaṃbhavam avyākṛtā prajñā
ma rig pa gang cung zad gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na yod pa dang 'dod pa'i khams na yod pa'i 'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba dang mtshungs par ldan pa de dang de bzhin du shes rab gang cung zad lung du ma bstan pa tha na rnam par smin pa las skyes pa yang rung ste /
'dod pa'i khams na yod pa rnam par smin pa las skyes pa dang spyod lam pa dang bzo'i gnas pa dang sprul pa'i sems dang mtshungs par ldan pa dang 'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba dang mtshungs par ldan pa dang gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na yod pa'o /
nyon mongs pa dang mtshungs par ldan pa'i shes rab thams cad dang rnam par smin pa la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i shes rab dag ni lung du ma bstan pa yin no /
dvaidhavṛtter iti /
dvidhābhāvo dvaidhaṃ /
dvaidhe vṛttiḥ /
tasyāḥ /
na vicikitsā mūlaṃ bhavitum arhati
rnam pa gnyis nyid du 'jug pa'i phyir zhes bya ba la /
rnam pa gnyis kyi ngo bo ni rnam pa gnyis nyid do /
rnam pa gnyis su 'jug pas na rnam pa gnyis su 'jug pa'o /
dvaidhavṛttitaś calatvāt /
unnatilakṣaṇeneti
de'i phyir the tshom ni rtsa ba yin par 'os pa ma yin te /
unnater lakṣaṇaṃ /
tena /
ūrdhvavṛttir bhavati /
tasmān na māno mūlaṃ bhavitum arhati
rnam pa gnyis su 'jug pa'i sgo nas g yo ba'i phyir ro /
khengs pa'i mtshan nyid kyis zhes bya ba ni khengs pa'i mtshan nyid des mthon por 'jug ste /
mūlāni sthirāṇy adhovṛttīni ceti de'i phyir nga rgyal ni rtsa ba yin par 'os pa ma yin no /
mūlavaidharmyān na vicikitsā mūlam asthiratvāt /
na māno 'nadhovṛttitvād iti vaktavyaṃ /
te ity avyākṛtāḥ
rtsa ba rnams ni brtan pa dang 'og nas gnas pa dag yin zhes bya ba ni rtsa ba dang chos mi mthun pa'i phyir te /
the tshom ni mi brtan pa'i phyir rtsa ba ma yin la; nga rgyal ni mthon por 'jug pa'i phyir rtsa ba ma yin no zhes brjod par bya'o /
avyākṛtā tṛṣṇeti /
rūpārūpyadhātvoḥ /
dṛṣṭir api tayoś ca kāmadhātau ca satkāyāṃtagrāhadṛṣṭisvabhāvā
lung du ma bstan pa'i sred pa zhes bya ba ni gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na yod pa'o /
lta ba yang de dag na yod pa dang 'dod pa'i khams na yod pa'i 'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba'i ngo bo nyid dag go /
avidyāpi kāmadhātau tatsaṃprayogiṇy eva /
rūpārūpyadhātvoś ca sarvā
ma rig pa yang 'dod pa'i khams na yod pa de dag dang mtshungs par ldan pa kho na dang gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na yod pa thams cad do /
tṛṣṇādṛṣṭimānottaradhyāyina iti /
ya āsvādanāsaṃprayuktadhyānadhyāyī /
sa tṛṣṇottaradhyāyī /
yo dhyānaniśrayeṇa śāśvatādidṛṣṭim utpādayati /
sa dṛṣṭyuttaradhyāyī /
mānottaradhyāyī ca /
yas tena manyate lābhy aham asya dhyānasya nānye tatheti
sred pa dang lta ba dang nga rgyal shas che ba'i bsam gtan pa dag yin zhes bya ba ni gang zhig ro myong ba dang mtshungs par ldan pa'i bsam gtan sgom pa de ni sred pa shas che ba'i bsam gtan pa yin no /
gang zhig bsam gtan la brten nas rtag pa la sogs par lta ba skyed par byed pa de ni lta ba shas che ba'i bsam gtan pa yin no /
nga rgyal shas che ba'i bsam gtan pa ni gang zhig des bdag ni bsam gtan bzhi thob pa yin gyi gzhan dag ni de lta ma yin no snyam du rlom pa ste /
sa mānottaradhyāyī /
tatra tṛṣṇottaraṃ tṛṣṇoparikaṃ /
dhyātuṃ śīlam asyeti tṛṣṇottaradhyāyī
de ni nga rgyal shas che ba'i bsam gtan pa yin no /
de la 'di la sred pa shas che zhing sred pa lhag pa sgom pa'i ngang tshul yad pas na sred pa shas che ba'i bsam gtan pa'o /
atha vā /
tṛṣṇottaraś ca tṛṣṇādhika ity arthaḥ
yang na sred pa shas che ba yang yid la bsam gtan pa yang yin pas sred pa shas che ba'i bsam gtan pa ste /
dhyāyī ca tṛṣṇottaradhyāyī sred pa lhag pa zhes bya ba'i tha tshig go /
evaṃ dṛṣṭyuttaradhyāyī ca /
mānottaradhyāyī ca /
te cāvidyāvaśād bhavaṃtīti
lta ba shas che ba'i bsam gtan pa dang nga rgyal shas che ba'i bsam gtan pa yang de dang 'dra'o /
te ca trayo dhyāyino 'vidyāvaśād avidyāyogāt tathā bhavaṃti /
ato 'vidyāpy avyākṛtamūlam iti
de dag kyang ma rig pa'i dbang gis 'gyur ro zhes bya ba ni bsam gtan gsum po de dag kyang ma rig pa'i dbang gis te /
ma rig pa dang ldan pas de ltar 'gyur ro /
samāpattisamāpannānāṃ ca etāḥ kleśasamudācārāvasthāḥ avyākṛtānāṃ dharmāṇāṃ mūlaṃ kāraṇam iti /
(Abhidh-k-vy 465)
de'i phyir ma rig pa yang lung du ma bstan pa'i rtsa ba yin no snyoms par 'jug pa la snyoms par zhugs pa rnams la nyon mongs pa'i rnam pa 'di dag kun du 'byung ba'i skabs ni lung du ma bstan pa'i chos rnams kyi rtsa ba ste rgyu yin no /
(V /
22) avyākṛtasaṃbandhena paryanuyuṃkte /
yāni sūtre caturdaśāvyākṛtavastūnīti vistaraḥ /
śāśvato lokaḥ /
aśāśvato lokaḥ /
ity evamādi /
kiṃ tāny avyākṛtatvād iti /
kiṃ tāni naiva kuśalāni nākuśalānīty avyākṛtatvāt
lung du ma bstan pa'i skabs kyis glengs pa dang mdo las lung du ma bstan pa'i dngos po bcu bzhi gsungs pa zhes bya ba rgyas par smos te /
'jig rten rtag pa zhig gam 'jig rten mi rtag pa zhig ces bya ba de lta bu la sogs pa yin no /
ci de dag lung du ma bstan pa'i phyir yin nam zhes bya ba ni ci de dag dge ba yang ma yin la mi dge ba yang ma yin pas lung du ma bstan pa yin pa'i phyir lung du ma bstan pa'i dngos po dag tu ston tam zhes bya ba yin no; /
nāvyākṛtavastūny apadiśyaṃte /
sthāpanīyapraśno 'vyākṛta iti /
yaḥ sthāpanīyatvena na vyākṛto na kathitaḥ
gzhag par bya ba'i 'dri ba la lung du ma bstan pa zhes bshad do zhes bya ba ni gang zhig gzhag par bya ba nyid kyis lung bstan cing ma bshad pa'i 'dri ba de ni lung du ma bstan pa yin la /
so 'vyākṛtaḥ praśnaḥ /
tasya vastv adhiṣṭhānam ity avyākṛtavastu
de'i dngos po ni gzhi yin pas lung du ma bstan pa'i dngos po'o /
tatprasaṃgenedam upanyasyate /
caturvidho hi praśna iti vistaraḥ
de'i zhar la 'dri ba ni rnam pa bzhi ste zhes bya ba 'di rgyas par nye bar 'god de /
'chi dang skye dang khyad par 'phags /
maraṇotpattiviśiṣṭātmānyatādivad iti /
maraṇavad utpattivad viśiṣṭavad ātmānyatādivad iti /
yathāsaṃkhyam ekāṃśavyākaraṇādiṣūdāharaṇāni /
mariṣyaṃtīti maraṇodāharaṇam ekāṃśavyākaraṇe
bdag gzhan la sogs lta bu yin /
zhes bya ba ni 'chi ba lta bu dang skye ba lta bu dang khyad par du 'phags pa nyid lta bu dang bdag gzhan nyid la sogs pa lta bu'o zhes grangs bzhin du mgo gcig tu lung bstan pa la sogs pa'i dper brjod pa yin no /
'chi bar 'gyur ro zhes bya ba ni mgo gcig tu lung bstan par bya ba la 'chi ba dper brjod pa yin no /
nyon mongs pa can dang bcas pa rnams ni skye bar 'gyur gyi /
sakleśā janiṣyaṃte na niḥkleśā ity utpattyudāharaṇaṃ vibhajyavyākaraṇe nyon mongs pa med pa rnams ni ma yin no zhes bya ba ni rnam par phye ste lung bstan par bya ba la skye ba dper brjod pa yin no /
kān adhikṛtya praśnayasīti viśiṣṭatodāharaṇaṃ paripṛcchāvyākaraṇe gang la ltos te 'dri zhes bya ba ni dris nas lung bstan par bya ba la khyad par du 'phags pa nyid dper brjod pa yin no /
kim anyaḥ skandhebhyaḥ sattva iti ātmānyatodāharaṇaṃ sthāpanīyavyākaraṇa iti /
kiṃ sarvasattvā mariṣyaṃtīty ekāṃśena vyākartavyam iti /
yathoktaṃ bhagavatā alpakaṃ bhikṣavo manuṣyāṇāṃ jīvitaṃ /
gamanīyaḥ samparāyaḥ /
caritavyaṃ kuśalaṃ /
nāsti jātasyāmaraṇam iti
ci phung po rnams las sems can gzhan nam zhes bya ba ni gzhag par lung bstan par bya ba la bdag gzhan nyid dper brjod pa yin no /
ci sems can thams cad 'chi bar 'gyur ram zhes 'dri na 'chi bar 'gyur ro zhes mgo gcig tu lung bstan par bya'o zhes bya ba ni ji skad du bcom ldan 'das kyis dge slong dag mi rnams ni tshe thung ba tshe phyi mar 'gro dgos pa yin pas dge ba spyad par bya ste; skyes pa la ni mi 'chi ba med do zhes gsungs pa lta bu'o /
kim anyaḥ skandhebhyo sattvo 'nanya iti sthāpanīya iti ci phung po rnams las sems can gzhan nam gzhan ma yin zhes 'dri na gzhag par bya ste zhes bya ba ni /
yathoktaṃ bhagavatā /
kiṃ tu bho gautama sa karoti sa pratisaṃvedayate /
avyākṛtam etat brāhmaṇa /
anyaḥ karoty anyaḥ pratisaṃvedayate
ji skad du /
bcom ldan 'das kyis /
kye goo ta ma ci lags /
des byas shing des myong ngam bram ze 'di ni lung du ma bstan pa yin no /
avyākṛtam etad brāhmaṇa /
sa karoti sa pratisaṃvedayata iti pṛṣṭo 'vyākṛtam etad iti vadasi
gzhan gyis byas shing gzhan gyis myong ngam bram ze 'di ni lung du ma bstan pa yin no /
des byas shing des myong ngam zhes zhus na yang 'di ni lung du mi bstan pa yin no zhes gsungs la /
anyaḥ karoti anyaḥ pratisaṃvedayata iti pṛṣṭo 'vyākṛtam etad iti vadasi gzhan gyis byas shing gzhan gyis myong ngam zhes zhus na yang 'di ni lung du mi bstan pa yin no zhes gsungs na /
tat ko 'tra khalv asya bhavato gautamasya bhāṣitasyārthaḥ goo ta ma khyod kyis bshad pa 'di'i don ji lta bu zhig lags /
sa karoti sa pratisaṃvedayata iti brāhmaṇa śāśvatāya paraiti bram ze des byas shing des myong ngo zhes bya ba ni rtag par 'gyur ro /
anyaḥ karoti anyaḥ pratisaṃvedayata iti ucchedāya paraiti gzhan gyis byas shing gzhan gyis myong ngo zhes bya ba ni chad par 'gyur ro /
etāvaṃtāv anugamya tathāgato madhyayā pratipadā dharmaṃ deśayatīti /
apara āheti bhadaṃtarāmaḥ
de bzhin gshegs pa ni 'di gnyis thugs su chud nas dbu ma'i lam gyi chos ston par mdzad do zhes gsungs pa lta bu'o /
idam apy ekāṃśena vyākartavyaṃ /
na sarve janiṣyaṃta iti /
na kevalam idam ekāṃśena vyākartavyaṃ /
sarve sattvā mariṣyaṃtīti yas tu pṛcched iti vistareṇācāryaḥ
gzhan dag na re zhes bya ba ni btsun par [?] ma'o /
thams cad skye bar mi 'gyur ro zhes bya ba 'di yang mgo gcig tu lung ston pa yin no zhes bya ba ni sems can thams cad 'chi bar 'gyur ro zhes bya ba 'di 'ba' zhig mgo gcig tu lung bstan par bya ba yin pa 'ba' zhig tu ni ma zad do /
yas tu pṛcched anena prakāreṇa ye mariṣyaṃti slob dpon gyis gang zhig 'dri ba zhes bya ba rgyas par smos te /
kiṃ te janiṣyaṃta iti /
tasya vibhajyavyākaraṇaṃ syāt /
na sarva janiṣyaṃte
ci gang dag 'chi bar 'gyur ba de dag skye bar 'gyur ram zhes rnam pa de lta bur 'dri ba de la thams cad ni skye bar mi 'gyur ro /
'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
sakleśā janiṣyaṃte /
na niḥkleśā iti /
tasmād yad uktam idam ekāṃśena vyākartavyaṃ na sarve janiṣyaṃta iti /
tan nopapadyate /
tena yujyata eva vaibhāṣikodāharaṇam ity abhiprāyaḥ
nyon mongs pa dang bcas pa rnams ni skye bar 'gyur gyi nyon mongs pa med pa rnams ni ma yin no zhes bya ba rnam par phye ste /
lung bstan dgos par 'gyur ro /
de lta bas na thams cad skye bar 'gyur ro zhes bya ba 'di yang mgo gcig tu lung bstan par bya ba yin no zhes smras pa gang yin pa ni mi 'thad kyi bye brag tu smra bas dper brjod pa nyid du rung ngo snyam du bsams pa yin no /
sa eva bhadantarāma āha /
manuṣyeṣu cobhayam asti
btsun par ma de nyid kyis mi la yang gnyi ga yod de zhes bya ba smras te /
hīnatvaṃ viśiṣṭatvaṃ ca dman pa nyid dang khyad par du 'phags pa nyid do /
etad ubhayam āpekṣikam astīty ubhayam ekāṃśena vyākartavyaṃ tatyathā kiṃ (Abhidh-k-vy 466) vijñānaṃ kāryaṃ kāraṇam iti praśna ekāṃśena vyākriyate /
hetuphalāpekṣayā kāraṇaṃ kāryaṃ ceti
'di gnyis ni ltos pa can du yod pas gnyi gar mgo gcig tu lung bstan par bya ba yin te /
dper na rnam par shes pa rgyu yin nam 'bras bu yin zhes 'dri na rgyu dang 'bras bu la ltos nas rgyu yang yin la 'bras bu yang yin zhes mgo gcig tu lung bstan zhes bya ba dang 'dra'o /
tatra yad uktaṃ kiṃ manuṣyo hīno viśiṣṭa iti /
paripṛcchya vyākartavyaṃ kān adhikṛtya praśnayasīti
de la ci mi 'di khyad par du 'phags pa yin nam dman pa yin zhes 'dri na gang las ltos te 'dri zhes dris nas lung bstan par bya ste zhes smras pa gang yin pa de rigs pa ma yin te /
tad ayuktaṃ /
yasmād ayam ekāṃśena vyākaraṇīyaḥ praśna iti
'di ltar 'dri ba 'di mgo gcig tu lung bstan par bya bas so /
ekāṃtena tu pṛcchata ity ācāryo vaibhāṣikapakṣaṃ samarthayati slob dpon gyis gcig tu 'dri ba la zhes bya ba la sogs pas bye brag tu smra ba'i phyogs gzhung 'dzugs par byed de /
ekāṃtena tu pṛcchataḥ kiṃ manuṣyo hīna eva viśiṣṭa eveti /
naikāṃtavyākaraṇād dhīna iti vā viśiṣṭa iti vā
ci mi 'di khyad par du 'phags pa kho na zhig gam dman pa kho na zhig yin zhes gcig tu 'dri ba la ni dman pa'o zhe 'am khyad par du 'phags pa'o zhes gcig tu lung bstan du mi rung bas gang la ltos te 'dri zhes rnam par phye ste /
vibhajyavyākaraṇaṃ yujyate kān adhikṛtya praśnayasīti /
tatra tad uktaṃ manuṣyeṣv evobhayam astīti vistareṇa
lung bstan par rigs so /
de la mi la yang gnyi ga yod de zhes bya ba rgyas par smras pa gang yin pa de rigs pa ma yin no /
tad ayuktaṃ /
sa evāha /
skaṃdhebhyo 'nyaḥ sattva iti sarvaṃ
de nyid kyis /
phung po dag las sems can gzhan na ma zhes bya ba thams cad smras so /
yas tu sthāpanīya ity ācāryaḥ vaibhāṣikanayenoktam etac caturvidhasyodāharanaṃ slob dpon gyis gzhag par bya ba'i 'dri ba gang yin pa zhes bya ba smos so /
bye brag tu smra ba'i lugs kyis rnam pa bzhi'i dper brjod pa 'di ni bshad zin to /
ābhidhārmikā āhūr iti /
ṣaṭpādabhidharmamātrapāṭhinaḥ /
duḥkhaprajñaptir yāvan mārgaprajñaptir iti /
caturṇām āryasatyānāṃ prajñaptiḥ yathāsūtraṃ /
arthopasaṃhitatvād iti /
arthapratisaṃyuktatvād ity arthaḥ /
etad eva śaṭhasyeti
chos mngon pa pa rnams na re zhes bya ba ni chos mngon pa tshan drug pa tsam 'dod pa rnams so /
sdug bsngal gdags pa nas lam gdags pa'i bar zhes bya ba ni 'phags pa'i bden pa bzhi gdags pa ste /
mdo las ji skad 'byung ba lta bu'o /
don dang ldan pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni don dang yang dag par ldan pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
etad eva vibhajyavyākaraṇīyapraśnavacanaṃ /
śaṭhasya viheṭhanābhiprāyasya praṣṭuḥ paripṛcchāvyākaraṇaṃ veditavyaṃ
g yon can gyi zhes bya ba ni 'dri ba po g yon can rnam par tho 'tshams pa'i bsam pa can gyi 'dri ba lung bstan pa yang rnam par phye ste lung bstan par bya ba'i dri ba'i tshig de nyid yin par rig par bya'o /
bhadantarāma āha /
yadā tāv iti vistaraḥ
btsun par mas gang gi tshe zhes bya ba rgyas par smras te /
yadā tau śaṭhāśaṭhau na kiṃcit pṛcchataḥ /
kevalam adhyeṣayato dharmān vadeti
gang gi tshe g yon can dang g yo med pa de gnyis cung zad kyang mi 'dri'i chos bshad du gsol zhes gsol ba 'debs pa 'ba' zhig tu zad la /
tayoś ca śaṭhāśaṭhayor na kiṃcid vyākriyate ime dharmā rūpādayaḥ savistaraprabhedā iti g yon can dang g yo med pa de gnyis la yang chos ni gzugs la sogs pa rab tu dbye ba dang bcas pa rgyas pa 'di dag yin no zhes bya bar cung zad kyang lung mi ston gyi /
kevalaṃ paripṛchyete katamān vadāmīti /
tad katham anayoḥ śathāśaṭhayoḥ praśno bhavati
gang dag bshad par bya ba zhes 'dri ba 'ba' zhig tu zad na de ji ltar na g yon can g yo med pa de gnyis kyi 'dri ba yin /
kathaṃ ca vyākaraṇam ābhidhārmikasya ji ltar na chos mngon pa'i lung ston pa yin /
yo hīti vistareṇācāraḥ /
yo hi panthānaṃ brūhīti tadanabhijña āha /
kiṃ tena paṃthā na pṛṣṭo bhavati
slob dpon gyis gang zhig ces bya ba rgyas par smras te /
gang zhig de mi shes na lam smros shig ces zer na ci des lam ma 'dres pa yin nam /
adhyeṣaṇamukhenaivāsya ity abhiprāyaḥ /
yathā hi panthānaṃ brūhīti bruvatoktaṃ bhavati katamaḥ panthā iti /
evaṃ dharmān vadeti bruvatoktaṃ bhavati katame dharmā iti
des gsol ba 'debs pa'i sgo nas dris so snyam du bsams pa yin no /
ji ltar lam smros shig ces smra bas lam gang zhig yin zhes smra bar 'gyur ba de bzhin du chos bshad du gsol zhes smra bas chos gang dag yin zhes smras par 'gyur ro /
paripṛcchyaiva ca vyākaraṇāt bahavo dharmāḥ katamān vadāmīti paripṛcchyaiva tasya praśnasya teṣāṃ vā dharmāṇāṃ vyākaraṇāt dri ba nyid kyis de lung bstan pa'i phyir zhes bya ba ni chos mang mo zhig yod na gang dag smra bar bya zhes dri ba kho nas dris pa de'am chos de rnams lung bstan pa'i phyir te /
dharmabahutvaṃ vyākṛtam iti kṛtvā chos mang ba nyid du lung bstan pas so /
kathaṃ na paripṛcchāvyākaraṇam iti /
paripṛcchyavyākaraṇam [Tib 128a] ity arthaḥ /
tatra yad uktaṃ tayoś ca na kiṃcit vyākriyate kevalaṃ paripṛchyete yāvat kathaṃ ca vyākaraṇam iti
ji ltar na dris nas lung bstan pa ma yin zhes bya ba ni dris pas lung bstan pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de la de gnyis kyang cung zad kyang mi 'dri'i gsol ba 'debs pa 'ba' zhig tu zad la zhes bya ba nas /
tad ayuktaṃ /
ācārya āha /
sūtrāntād eveti vistaraḥ
ji ltar lung ston pa yin zhes smras pa gang yin pa de rigs pa ma yin no /
evaṃ tu sūtre vyākṛtaṃ /
saṃskṛtena vyavasthāpya paṭhyate /
saṃcetanīyaṃ karma kṛtvā kiṃ pratisaṃvedayate /
kiṃ sukhaṃ duḥkham aduḥkhāsukham ity evaṃ pṛṣṭena vibhajyavyākaraṇīyaḥ (Abhidh-k-vy 467) praśnaḥ
slob dpon gyis mdo kho na las zhes bya ba rgyas par smos te /
mdo 'di ni tshig phal pa yin pa las legs par sbyar bar rnam par gzhag nas 'don par byed do /
ched du bsam par bya ba'i las byas nas ci zhig so sor yang dag par myong bar 'gyur /
ci bde ba'am sdug bsngal ba'am /
bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa zhig ces de skad du dris na /
saṃcetanīyasya kuśalādibhedāt /
kuśalasāsravaṃ saṃcetanīyaṃ karma kṛtvā sukham aduḥkhāsukhaṃ vā pratisaṃvedayate
ched du bsam par bya ba ni dge ba la sogs pa tha dad pa'i phyir ched du bsam par bya ba dge ba zag pa dang bcas pa byas pas ni bde ba'am bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa so sor yang dag par myong bar 'gyur ro /
akuśalasaṃcetanīyaṃ karma kṛtvā duḥkhaṃ pratisaṃvedayata iti /
saced evaṃ vaded audārikam iti rūpi /
vistaraḥ prabhedo na bhavati yāvad anyo jīva iti /
yāvacchabdena sarvaṃ vaktavyaṃ
ched du bsam par bya ba'i las mi dge ba byas pas ni sdug bsngal so sor yang dag par myong bar 'gyur ro zhes rnam par phye ste lung du bstan par bya ba yin no /
gal te 'di skad du bdag rags pa yin par shas so zhes bya ba ni gzugs so /
srog kyang gzhan la lus kyang gzhan zhig gam zhes bya ba'i bar zhes bya ba rab tu dbye ba rgyas par 'byung ba'i bar du zhes bya ba'i sgras ni de bzhin 'ongs pa shi nas med pa zhig gam /
na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇād /
bhavati ca na bhavati ca tathāgataḥ paraṃ maraṇāt /
naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāt /
sa jīvas tac charīram
de bzhin 'ongs pa shi nas yod kyang yod la med kyang med pa zhig gam /
de bzhin 'ongs pa shi nas yod pa yang ma yin med pa yang ma yin pa zhig gam /
lus de nyid srog yin nam /
anyo jīvo 'nyac charīram iti /
(V /
23, 24) sa tena tasmiṃ saṃyukta iti
lus kyang gzhan la srog kyang gzhan zhig gam zhes bya ba thams cad brjod par bya'o /
pudgalas tenānuśayena baddha iti jñāyata evety arthaḥ /
svalakṣanākleśāś ceti /
svalakṣaṇaṃ sukhavedanīyādi vastu /
tatra rāgaḥ sukhavedanīyam eva vastu ālaṃbyotpadyata iti /
svalakṣaṇakleśa ity ucyate /
tena sukhavedanīyena vastunālaṃbyamānenonnatir bhavatīti māno 'pi svalakṣaṇakleśaḥ
de ni des de dang ldan pa yin no zhes bya ba ni gang zag de ni phra rgyas des bcings so zhes bya bar shes par 'gyur ba kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
rang gi mtshan nyid pa'i nyon mongs pa zhes bya ba la rang gi mtshan nyid ni bde ba myong bar 'gyur ba la sogs pa'i dngos po de la 'dod chags pa ni bde ba myong bar 'gyur ba'i dngos po kho na la dmigs te skye bas rang gi mtshan nyid pa'i nyon mongs pa zhes bya'o /
bde ba myong bar 'gyur ba'i dngos po dmigs par bya ba des khengs par 'gyur bas nga rgyal yang rang gi mtshan nyid dag gi nyon mongs pa yin no /
tathā duḥkhavedanīyaṃ vastv ālaṃbya pratigha utpadyata iti pratigho 'pi svalakṣaṇakleśa ity ucyate de bzhin du sdug bsngal myong bar 'gyur ba'i dngos po dmigs te khong khro ba 'byung bas /
khong khro ba yang rang gi mtshan nyid dag gi nyon mongs pa zhes bya'o /
sāmānyakleśāś ca /
dṛṣṭivicikitsādayaḥ sāmānyāḥ sāmānyena vā kleśāḥ sāmānyakleśāḥ
nyon mongs pa spyi pa ni lta ba dang the tshom la sogs pa ste /
spyi pa'i'am spyir nyon mongs pa yin pas ni nyon mongs pa spyi pa dag go /
ete hy aviśeṣeṇa sukhavedanīyādike vastuny utpadyaṃta iti de dag ni khyad par med par bde ba myong bar 'gyur ba la sogs pa'i dngos po la skye bar 'gyur te /
atas tad ālaṃbya utpannāḥ sāmānyakleśā ity ucyaṃte de'i phyir de dag la dmigs te skyes pa'i nyon mongs pa rnams ni nyon mongs pa spyi pa zhes bya'o /
atītapratyupasthitair iti /
atītavartamānaiḥ /
rāgapratighamānā yasmiṃ vastuny utpannā iti vistaraḥ /
ete rāgādayaḥ ṣaḍvijñānakāyikā apy aviśeṣābhidhyānād yathāyogaṃ yasmiṃ vastuny utpannās traiyadhvike duḥkhadarśanaprahātavye yāvad bhāvanāprahātavye /
na ca prahīṇāḥ
'das dang nyer gnas zhes bya ba ni 'das pa dang da ltar byung ba'o /
dngos po gang la 'dod chags dang khong khro ba dang nga rgyal rnams skyes la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni khyad par med par brjod pa'i phyir 'dod chags la sogs pa 'di dag ni rnam par shes pa'i tshogs drug pa yang rung ste /
ci rigs par sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba nas bsgom pas spang bar bya ba'i bar dus gsum pa'i dngos po gang la skyes pa ma spangs pa'i 'dod chags la sogs pa de dag gi dngos po de dang ldan te /
tasmin vastuni tai rāgādibhiḥ saṃyuktaḥ /
dāmneva balīvardaḥ kīlake /
ete hi svalakṣaṇakleśatvān na sarvasya pudgalasyāvaśyaṃ sarvatrotpadyanta iti /
kasyacit kasmiṃścid utpadyaṃta ity arthaḥ
thag pas glang bu phur pa la btags pa dang 'dra'o /
de dag ni rang gi mtshan nyid pa'i nyon mongs pa yin pa'i phyir gdon mi za bar gang zag thams cad la thams cad 'byung ba ma yin zhes bya ba ni 'ga' zhig kha cig la 'byung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
ato /
yatrotpannāprahīṇās ta iti tadviśeṣaṇaṃ /
aprahīṇā iti viśeṣaṇaṃ
de'i phyir /
gang la de skyes ma spangs pa'i zhes de dag kyang khyad par du byas pa yin te /
yasmād yai rāgādibhir yasmin vastuni saṃyukta āsīt /
yadi te prahīṇā bhaveyur na taiḥ sarvatra saṃyuktaḥ
ma spangs pa zhes bya ba'i khyad par smos pa 'di ltar 'dod chags la sogs pa gang dag gis sngon dngos po de dang ldan par gyur pa de dag gal te spangs par gyur nas de dag gis de dang ldan pa ma yin te /
prahīṇena niranuśayaviṣayatvāt /
sarvatrānāgatair ebhir mānasair iti mānasagrahaṇaṃ
spangs pas yul la rgyas par mi 'gyur ba'i phyir ro /
yid kyi de dag ma 'ongs pas kun dang zhes bya ba la /
svādhvike parair iti paṃcavijñānakāyikānām anyathā vyavasthāpyamānatvāt /
rāgapratighaviśeṣaṇaṃ (Abhidh-k-vy 468) caitat
yid kyi zhes bya ba smos pa ni rnam par shes pa'i tshogs lnga pa rnams ni /
gzhan gyi rang du sa pa zhes gzhan du rnam par gzhag par bya ba yin pa'i phyir ro /
'di ni 'dod chags dang khong khro ba khyad par du bya ba yin te /
mānasyāvaśyaṃ mānasatvāt /
ebhir anāgataiḥ sarvatra traiyadhvike paṃcanaikāyike 'pi yathāsvaṃ saṃyuktaḥ
nga rgyal ni gdon mi za bar yid kyi yin pa'i phyir ro /
ma 'ongs pa'i de dag gis ni ris lnga pa dus gsum pa thams cad dang yang bdag nyid ji lta ba bzhin ldan pa yin no /
na hi tat sāsrasvaṃ vastu /
yat svalakṣaṇakleśenāpi rāgeṇa na sarāgaṃ /
dveṣena ca na sadveṣaṃ /
mānena ca na samānaṃ /
sarvasāsravavastvālaṃbanā hi yathāsvaṃ aparimitā anāgatā rāgādayo bhavaṃti /
anyai rāgapratighair anāgatair anāgata eva vastuni saṃyukta iti /
sarve cittacaittā ālaṃbane niyatā iti /
tair utpattidharmibhir anāgata eva vastuni saṃyuktaḥ
zag pa dang bcas pa'i dngos po gang zhig rang gi mtshan nyid pa'i nyon mongs pas kyang 'dod chags dang bcas pa ma yin pa dang zhe sdang gis zhe sdang dang bcas pa ma yin pa dang nga rgyal gyis nga rgyal dang bcas pa ma yin pa de ni med de /
'dod chags la sogs pa ma 'ongs pa zag pa dang bcas pa'i dngos po thams cad la bdag nyid ji lta ba bzhin du dmigs pa dag ni dpag tu med pa zhig yod do /
'dod chags dang khong khro ba ma 'ongs pa gzhan dag gis ni ma 'ongs pa'i dngos po kho na dang ldan no zhes bya ba ni sems dang sems las byung ba thams cad ni dmigs pa la nges pa yin pas chos skye bar 'gyur ba'i chos de dag gis ma 'ongs pa'i dngos po kho na dang ldan te /
rnam par shes pa'i tshogs lnga rnams kyi yul ni da ltar yin pa'i phyir ro /
'dod chags dang khong khro ba gzhan dag gis zhes smos kyi nga rgyal ma smos pa ni /
vartamānaviṣayatvāt paṃcānāṃ vijñānakāyānāṃ /
rāgapratighair iti mānavacanaṃ mānānāṃ mānasatvāt
mthong spang bya nyid nga rgyal bcas /
yid rnam shes kyi sa pa yin /
zhes 'byung bas nga rgyal rnams yid kyi sa yin pa'i phyir ro /
samānamiddhā dṛggheyā manovijñānabhūmikā iti vacanāt rnam par shes pa'i tshogs lnga pa dag gis kyang zhes bya ba la /
paṃcavijñānakāyikair api na kevalaṃ mānasair ity apiśabdo dyotayati kyang zhes bya ba'i sgras ni yid kyi sa pa dag 'ba' zhig tu ni ma zad kyi zhes ston par byed do /
tair anutpattidharmibhiḥ sarvatra vastuni traiyadhvike saṃyuktaḥ /
ete hy anutpattidharmiṇo 'nāgata evādhvani vyavatiṣṭhaṃte
mi skye ba'i chos can de dag gis ni dus gsum pa'i dngos po thams cad dang ldan te mi skye ba'i chos can de dag ni ma 'ongs pa'i dus kho na na rnam par gnas la /
eṣāṃ cālaṃbanāni saṃcaraṃti /
sasaṃprayogā hi kleśāḥ suvarcalāvad anutpattidharmiṇo viṣayābhimukhā evāvatiṣṭhaṃte
de dag gi dmigs pa dag ni 'pho bar 'gyur ro /
nyon mongs pa dang ldan pa mi skye ba'i chos can rnams ni lcam pa bzhin du yul la mngon par phyogs pa kho nar gnas te /
tathā hy anutpattidharmiṇo naivālaṃbanam ālaṃbyotpadyaṃta iti /
ataḥ keṣāṃcid ālaṃbanam atītaṃ
'di ltar mi skye ba'i chos rnams ni dmigs pa la dmigs nas skye bar 'gyur ba ma yin pa nyid do /
de'i phyir kha cig gi dmigs pa ni 'das pa yin no /
keṣāṃcid vartamānaṃ /
keṣāṃcid anāgataṃ bhavati
kha cig ni da ltar yin no /
kha cig ni ma 'ongs pa yin no /
na hy ālaṃbanānutpattita eva teṣām anutpattiḥ de dag ni dmigs pa mi skye ba kho nas mi skye ba ma yin no /
kiṃ tari 'o na ci zhe na /
pratyayavaikalyāt /
avasthāphalaṃ hi sāmagryaṃ na dravyaphalam iti siddhāṃtaḥ
rkyen ma tshang ba'i phyir te /
grub pa'i mtha' ni tshogs pa ni gnas skabs kyi 'bras bu can yin gyi rdzas kyi 'bras bu can ni ma yin no zhes bya ba yin no /
śeṣais tu sarvaiḥ sarvatra saṃyuta iti /
traiyadhvikair api dṛṣṭyādibhir anekanaikāyikair api traiyadhvike paṃcaprakāre 'pi vastuni saṃyutaḥ saṃyukta ity arthaḥ /
kiṃ kāraṇam ity āha /
sāmānyakleśatvād iti /
ete hi sarvasya sarvasmin saṃbhavaṃti
lhag ma kun gyis kun dang ldan /
zhes bya ba ni lta ba la sogs pa'i ris du ma dus gsum pa dag gis kyang dus gsum pa'i dngos po rnam pa lnga char dang ldan te yang dag par ldan no zhes bya ba'i tha tshig go /
ci'i phyir zhe na /
nyon mongs pa'i spyi pa yin pa'i phyir zhes bya ba smos te /
paṃcopādānaskaṃdhālaṃbanatvāt /
(V /
25) kathaṃ tatra tena ca saṃyukta iti
'di dag ni nye bar len pa'i phung po lnga char la dmigs pa yin pa'i phyir thams cad kun la 'byung ngo /
katham atītānāgate vastuni /
tena cātītānāgatenānuśayena saṃyukta iti /
visaṃyukto vā /
kathaṃ vā aprahīṇaprahīṇāvasthāyāṃ vyavasthāpyaṃte
ji ltar na 'das pa dang ma 'ongs pa'i dngos po de dang ngam /
'das pa dang ma 'ongs pa'i phra rgyas des ldan pa'am bral ba yin te /
ji ltar na ma spangs pa dang spangs pa'i gnas skabs su rnam par gzhag /
saṃskṛtalakṣaṇayogād iti /
yasmāt saṃskṛtalakṣaṇāni jātyādīni saṃskārāṇām arthasaṃcārāya pravartante
'dus byas kyi mtshan nyid dang ldan pa'i phyir zhes bya ba ni 'di ltar 'dus byas kyi mtshan nyid skye ba la sogs pa 'du byed rnams dus su 'pho bar bya ba'i phyir 'jug ste /
atas teṣāṃ aśāśvatatvaṃ pratijñāyate de'i phyir de dag rtag pa nyid ma yin par dam 'cha'o /
rūpaṃ ced bhikṣava ity asya sūtrasyāyam āditaḥ pāṭhaḥ dge slong dag gal te 'das pa'i gzugs zhes bya ba'i mdo 'di'i mgo ni 'di skad ces 'byung ba yin te /
rūpam anityam atītānāgataṃ /
kaḥ punar vādaḥ pratyutpannasya
gzugs 'das pa dang ma 'ongs pa yang mi rtag na da ltar byung ba lta ci smos /
evaṃdarśī śrutavān āryaśrāvakaḥ atīte rūpe 'napekṣo bhavati 'phags pa nyan thos thos pa dang ldan pa de ltar lta ba ni 'das pa'i gzugs la lta bar mi 'gyur /
anāgataṃ rūpaṃ nābhinandati ma 'ongs pa'i gzugs la mngon par dga' bar mi 'gyur gyi /
pratyutpannasya rūpasya nirvide virāgāya nirodhāya pratipanno bhavati /
atītaṃ ced bhikṣavo rūpaṃ nābhaviṣyan na śrutavān āryaśrāvako atīte rūpe 'napekṣo 'bhaviṣyat /
yasmāt tarhy asty atītaṃ rūpaṃ
da ltar byung ba'i gzugs la yid byung bar bya ba dang 'dod chags dang bral bar bya ba dang 'gog par bya ba'i phyir zhugs pa yin no /
gal te 'das pa'i gzugs shig yod par ma gyur na /
'phags pa nyan thos thos pa dang ldan pa 'das pa'i gzugs la mi lta bar yang mi 'gyur ba zhig na gang gi phyir 'das pa'i gzugs yod pa de'i phyir 'phags pa nyan thos thos pa dang ldan pa 'das pa'i gzugs la mi lta ba yin no /
tasmāc (Abhidh-k-vy 469) chrutavān āryaśrāvako atītarūpe 'napekṣo bhavati /
anāgataṃ ced rūpaṃ nābhaviṣyan na śrutavān āryaśrāvako 'nāgataṃ rūpaṃ nābhyanandiṣyat
gal te ma 'ongs pa'i gzugs shig yod par ma gyur na /
'phags pa nyan thos thos pa dang ldan pa ma 'ongs pa'i gzugs la mngon par dga' ba med par yang mi 'gyur ba zhig na /
yasmāt tarhy asty anāgataṃ rūpaṃ /
tasmāc chrutavān āryaśrāvako 'nāgataṃ rūpaṃ nābhinandati
gang gi phyir ma 'ongs pa'i gzugs yod pa de'i phyir 'phags pa nyan thos thos pa dang ldan pa ma 'ongs pa'i gzugs la mngon par dga' ba med pa yin no; /
pratyutpannaṃ ced bhikṣavo rūpaṃ nābhaviṣyad iti vistaraḥ dge slong dag gal te da ltar byung ba'i gzugs shig yod par ma gyur na zhes bya ba rgyas par gsungs pa yin no /
na śrutavān āryaśrāvako 'tīte rūpe 'napekṣo 'bhaviṣyad iti /
nirviṣayatvād vairāgyakāle 'tītaviṣayāpekṣāryaśrāvakasyānapekṣā matir na syād ity arthaḥ
'phags pa nyan thos thos pa dang ldan pa 'das pa'i gzugs la mi lta bar yang mi 'gyur ba zhig na zhes bya ba ni yul med pa'i phyir 'phags pa nyan thos la 'dod chags dang bral ba de'i tshe 'das pa'i yul la mi lta ba'i blo 'byung bar mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
yadātītaṃ rūpam apekṣyate /
tadā tatrāsaktir iti /
abhyanandiṣyad ity abhyalaṣiṣyat /
pratyutpannaṃ ced bhikṣavo rūpaṃ nābhaviṣyan na śrutavān āryaśrāvakaḥ pratyutpannasya rūpasya nirvide virāgāya nirodhāya pratipanno 'bhaviṣyad ity etan noktam ubhayapakṣaprasiddhatvāt
gang gi tshe 'das pa'i gzugs la lta ba de'i tshe de la chags pa yin no /
mngon par dga' ba zhes bya ba ni mngon par 'dod pa'o /
dge slong dag gal te da ltar byung ba'i gzugs shig yod par ma gyur na /
'phags pa nyan thos thos pa dang ldan pa da ltar byung ba'i gzugs la yid byung bar bya ba dang 'dod chags dang bral bar bya ba dang 'gog par bya ba'i phyir zhugs par yang mi 'gyur ba zhig na zhes bya ba 'di ni ma smos te /
gnyi ga la rab tu grub pa'i phyir ro /
dvayād iti pūrvaṃ kaṇṭhata uktam iti pradarśitam gnyis phyir zhes bya ba ni snga ma ni zhal nas gsungs pa yin no zhes rab tu bstan pa yin no /
idānīm arthato na kaṇṭhata iti viśeṣaḥ da ni rnam grangs kyi sgo nas yin gyi zhal nas ni ma yin pas khyad par yod do /
na dvayaṃ pratītya manovijñānaṃ syāt /
yad atītānāgatālaṃbanam iti viśeṣaḥ
yid kyi rnam par shes pa 'das pa dang ma 'ongs pa la dmigs pa gang yin pa gnyis la brten par mi 'gyur ro /
tato vijñānam eva na syāt ālaṃbanābhāvād iti /
vijñeye sati vijñānam iti kṛtvā /
sādhanaṃ cātra /
sadālaṃbanam eva manovijñānam /
upalabdhisvabhāvatvāt /
cakṣurvijñānavad iti /
phalād iti /
vidyamānasvalakṣaṇaṃ śubhāśubham atītaṃ karma /
vipaktikāla utpadyamānaphalatvāt /
vartamānadharmavad iti
de bas na dmigs pa med pa'i phyir rnam par shes pa nyid du yang mi 'gyur ro zhes bya ba ni rnam par shes par bya ba yod na rnam par shes pa yin pas so /
'di la sgrub pa ni yid kyi rnam par shes pa ni yod pa la dmigs pa kho na yin te /
dmigs pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir mig gi rnam par shes pa bzhin no /
'bras phyir zhes bya ba ni /
dge ba dang mi dge ba'i las 'das pa ni rang gi ngo bor yod pa yin te /
smin pa'i tshe 'bras bu 'byung bar 'gyur ba yin pa'i phyir da ltar gyi bzhin no /
(V /
26) bhāvānyathātvaṃ bhavatīti /
atītānāgatapratyutpannasya bhāvasyānyathātvaṃ bhavatīty arthaḥ
dngos po gzhan du 'gyur gyi zhes bya ba ni 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba'i dngos po gzhan du 'gyur ba yin zhes bya ba'i tha tshig go /
na dravyānyathātvaṃ /
na rūpādisvalakṣaṇasyānyathātvam ity arthaḥ /
anāgato hi vartamānam adhvānaṃ pratipadyamāno 'nāgatabhāvaṃ jahāti
rdzas gzhan du 'gyur ba ni ma yin zhes bya ba ni gzugs la sogs pa rang gi mtshan nyid gzhan du 'gyur ba ni ma yin no zhes bya ba'i don te /
vartamānabhāvaṃ pratilabhate /
vartamāno 'py atītaṃ /
suvarṇaṃ kṣīraṃ ceti dṛṣṭāṃtadvayaṃ yathākramaṃ ākṛtiguṇānyathātvajñāpanārthaṃ /
lakṣaṇānyathikasya lakṣaṇavṛttilābhāpekṣo vyavahāraḥ /
ata evāha /
dharmo 'dhvasu pravartamāno 'tīto 'tītalakṣaṇayuktaḥ /
anāgatapratyutpannābhyāṃ lakṣaṇābhyām aviyukta iti vistaraḥ /
yady anāgatam atītapratyutpannābhyāṃ viyuktaṃ syāt
ma 'ongs pa da ltar byung ba'i dus su 'gyur ba na ma 'ongs pa'i dngos po 'dor zhing da ltar byung ba'i dngos po ni 'thob bo /
da ltar byung ba yang 'das pa'i dus su 'gyur ba na da ltar byung ba'i dngos po 'dor zhing 'das pa'i dngos po 'thob po /
gser zhes bya ba dang 'o ma zhes bya ba'i dpe gnyis ni go rims bzhin du dbyibs dang yon tan gzhan nyid du 'gyur bar shis par bya ba'i phyir ro /
evaṃ sati nānāgatam evotpannam atītam veti syāt mtshan nyid gzhan du gyur pa ni mtshan nyid 'jug pa thob pa la ltos nas tha snyad rjod par byed do /
athātītam anāgatapratyutpannābhyāṃ viyuktaṃ syāt de nyid kyi phyir chos dus rnams su 'jug pa na 'das pa'i mtshan nyid dang ldan la /
nānāgataṃ vartamānaṃ cātītaṃ syāt /
vartamānam atītānāgatābhyāṃ viyuktaṃ syāt
ma 'ongs pa dang da ltar byung ba'i mtshan nyid dang ni mi ldan pa ma yin no zhes bya ba rgyas par smras te /
anāgatam eva vartamānaṃ vartamānam evātītaṃ syāt labdhavṛttinā hi lakṣaṇena yukto vyavasthāpyate /
tadanyenāviyukto na virahita ity arthaḥ
mtshan nyid 'jug pa thob pa ni mtshan nyid dang ldan par rnam par gzhag pa de las gzhan dang mi ldan pa ma yin pa ni bral ba ma yin zhes bya ba'i tha tshig go /
de nyid kyi phyir /
ata evodāharati /
(Abhidh-k-vy 470) tadyathā /
puruṣa ekasyāṃ striyāṃ raktaḥ śeṣāsv avirakta iti
dper na skyes bu bud med cig la chags pa lhag ma rnams la 'dod chags dang bral ba ma yin pa bzhin no zhes bya ba dper rjod par byed do /
ekasyāṃ striyām asya rāgādhyavasānaṃ vartate de bud med cig la lhag par zhen par gyur na /
śeṣāsu strīṣu rāgaprāptir evāsti /
na samudācāra iti
bud med lhag ma rnams la 'dod chags kyi thob pa kho na yod kyi kun du 'byung ba ni ma yin pa lta bu'o /
avasthānyathikasyāvasthāpekṣo vyavahāraḥ /
yasyām avasthāyāṃ so dharmaḥ kāritraṃ na karoti
gnas skabs gzhan du 'gyur ba pa ni gnas skabs la ltos nas tha snyad rjod par byed de; chos de gnas skabs gang na bya ba mi byed pa'i gnas skabs de na ni ma 'ongs pa zhes bya la /
tasyām anāgata ucyate gang na byed pa de na ni da ltar zhes bya'o /
yasyāṃ karoti /
tasyāṃ vartamānaḥ /
yasyāṃ kṛtvā niruddhaḥ /
tasyām atīta ity avasthāṃ avasthāṃ prāpya anyo 'nyo nirdiśyate /
anāgatāvasthāṃ prāpyānāgato yāvad atītāvasthāṃ prāpyātīta iti
gang na byas nas 'gags pa de na ni 'das pa zhes bya'o /
de'i phyir gnas skabs dang gnas skabs su phyin nas gnas skabs gzhan gyi sgo nas ma 'ongs pa'i gnas skabs su phyin nas ma 'ongs pa zhes bya ba nas 'das pa'i gnas skabs su phyin nas /
'das pa'i zhes bya ba'i bar gzhan dang gzhan zhes ston gyi rdzas gzhan gyi sgo nas ma yin te /
avasthāntarataḥ /
na dravyāṃtarata iti abhinnalakṣaṇo 'nāgatādyavasthāprāpto 'nāgatādiśabdanirdeśaḥ kevalaṃ bhavatīty arthaḥ
ma 'ongs pa la sogs pa'i gnas skabs su phyin pa la mtshan nyid tha dad pa ni med kyi /
ma 'ongs pa la sogs pa zhes bya ba'i sgrar ston pa 'ba' zhig tu zad do zhes bya ba'i tha tshig go /
ata evodāharati /
yathaikā vartiketi vistaraḥ
de nyid kyi phyir dper na ri lu gcig ces bya ba rgyas par dper rjod par byed do /
yathaikā gulikā ekāṃke nikṣiptā ekasthāne sthāpitā ekam ity ucyate dper na ri lu gcig gi sho mig tu bzhag cing gnas gcig tu bzhag na gcig ces bya la /
evaṃ śatāṃke śataṃ /
sahasrāṃke sahasram ity ucyate
de bzhin du brgya'i sho mig tu bzhag na brgya /
stong gi sho mig tu bzhag na stong zhes bya ba bzhin te /
avasthāṃtarāpekṣayā /
na punas tasyāḥ svabhāvānyathātvaṃ
gnas skabs tha dad la ltos nas yin gyi /
de'i ngo bo nyid gzhan du 'gyur ba ni ma yin no /
kiṃ tarhi /
sthānāṃtaraviśeṣāt saṃkhyābhidyotakaṃ saṃjñāṃtaram utpadyata iti
'o na ci zhe na /
gnas skabs tha dad pa'i bye brag las grangs rjod par byed pa'i ming gzhan 'byung bar zad do /
pūrvāparam apekṣyānyonya ucyata iti snga ma dang phyi ma la ltos nas gzhan dang gzhan zhes brjod ces bya ba ni /
pūrvam aparaṃ cāpekṣyatītānāgatavartamānā ucyaṃta ity arthaḥ snga ma dang phyi ma la ltos nas 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar zhes bya'o zhes bya ba'i tha tshig ste /
pūrvam evātītaṃ vartamānaṃ vāpekṣyānāgata iti snga ma 'das pa dang da ltar kho na la ltos nas ma 'ongs pa zhes bya'o /
pūrvaṃ vātītaṃ aparaṃ vānāgatam apekṣya vartamāna iti snga ma 'das pa dang phyi ma ma 'ongs pa la ltos nas da ltar zhes bya'o /
aparam eva vartamānam anāgataṃ vāpekṣyātīta iti phyi ma da ltar dang ma 'ongs pa kho na la ltos nas 'das pa zhes bya'o /
pūrvāparāpekṣo 'nyathānyathikasya vyavahāraḥ /
ata evodāharati /
yathaikā strī mātā vocyate duhitā ceti
de bas na gzhan dang gzhan du 'gyur ba pa ni snga ma dang phyi ma la ltos nas tha snyad rjod par byed do /
de nyid kyi phyir dper na bud med gcig la ma zhes bya la /
yathaikā strī duhitaram apekṣa mātety ucyate /
mātaram apekṣya duhitā ceti
bu mo zhes kyang bya ba bzhin no zhes bya ba dper rjod par byed de /
dper na bud med gcig cig la bu mo la ltos nas ni ma zhes kyang bya la /
pūrvāparāpekṣayā na dravyāṃtarataḥ /
sāṃkhyapakṣe nikṣeptavya iti
ma la ltos nas ni bu mo zhes kyang bya ba ltar snga ma dang phyi ma la ltos pa yin gyi rdzas gzhan gyi sgo nas ni ma yin no /
yaḥ sāṃkhyapakṣe pratiṣedhaḥ /
sa eva tatpakṣasya pratiṣedhaḥ
grangs can gyi phyogs la brlan par bya'o zhes bya ba ni grangs can gyi phyogs dgag pa gang yin pa de nyid de'i phyogs dgag pa yin te /
sāṃkhyapakṣaḥ pratiṣiddha ity abhiprāyaḥ grangs can gyi phyogs ni sngar bkag zin to snyam du bsams pa yin no /
dvitīyasyāpi bhadantaghoṣakasyāpi adhvasaṃkaraḥ prāpnoti /
yo 'tītādhvābhipretaḥ /
sa vartamānaḥ anāgato 'pi prāpnoti
gnyis pa btsun pa dbyangs sgrogs kyi'ang dus 'chol bar 'gyur te /
'das pa'i dus su 'dod pa gang yin pa de da ltar dang ma 'ongs par yang 'gyur ro /
kathaṃ kṛtvā /
'tīte atītalakṣaṇayukto bhavann anāgatavartamānalakṣaṇābhyām aviyuktaḥ
ji lta zhe na 'das pa ni 'das pa'i mtshan nyid dang ldan pa yin la /
ma 'ongs pa dang da ltar gyi mtshan nyid dag ni mi ldan pa ma yin te /
yukta evety arthaḥ /
anāgato 'py anāgatalakṣaṇayuktaḥ atītavartamānalakṣaṇābhyām aviyuktaḥ
ldan pa kho na yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ma 'ongs pa yang ma 'ongs pa'i mtshan nyid dang ldan la /
'das pa dang da ltar gyi mtshan nyid dag ni mi ldan pa ma yin no /
vartamāno 'pi vartamānalakṣaṇayukto 'tītānāgatalakṣaṇābhyām aviyukta iti kṛtvā da ltar yang da ltar gyi mtshan nyid dang ldan la /
'das pa dang ma 'ongs pa'i mtshan nyid dag ni mi ldan pa ma yin no /
ekaikasya trilakṣaṇayogāt atīto 'nāgato vartamānaś ca prāpnoti /
ity evam anāgatavartamānāv api yojyau /
kim atra sāmyam iti /
puruṣasya kasyāṃcit kevalaṃ samanvāgamaḥ /
kim evaṃ dharmasyaikaṃ lakṣaṇaṃ vidyate
de lta bas na re re zhing mtshan nyid gsum char dang ldan pa'i phyir /
'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar du 'gyur te /
de bzhin du ma 'ongs pa dang da ltar dag la yang sbyar bar bya'o; /
'dir ci zhig mtshungs zhes bya ba ni /
skyes bu gcig 'ba' zhig dang ldan pa de bzhin du /
chos la mtshan nyid gcig yod kyi mtshan nyid gzhan gnyis med dam ci na /
ita eva lakṣaṇe na vidyete gang gi phyir de skad du dper rjod par byed /
yata evam udāhriyata iti asāmyaṃ de lta bas na mtshungs pa med do /
caturthasyāpi bhadaṃtabuddhadevasyāpi ekasminn evādhvani trayo 'dhvānaḥ prāpnuvantīti /
ekasminn evatīte (Abhidh-k-vy 471) 'dhvani pūrvāparakṣaṇavyavasthāsti
bzhi pa'i yang zhes bya ba ni btsun pa sangs rgyas lha'i yang ngo /
dus gcig la dus gsum char du 'gyur te zhes bya ba ni 'das pa'i dus gcig kho na la snga ma dang phyi ma'i skad cig rnam par gzhag pa yod pas so /
de la snga ma dang phyi ma'i skad cig pa dag ni 'das pa dang ma 'ongs pa yin te /
tatra pūrvapaścimau kṣaṇāv atītānāgatau /
pūrvaḥ kṣaṇo 'tītaḥ paścimo 'nāgataḥ
skad cig ma snga ma ni 'das pa yin la dbus gyi skad cig ma ni da ltar byung ba yin /
madhyamaḥ pratyutpannaḥ /
ity atīte 'dhvani trayo 'dhvānaḥ prāpnuvaṃti
phyi ma ni ma 'ongs pa yin pas 'das pa'i dus la dus gsum char du 'gyur ro /
ata eṣāṃ sarveṣāṃ bye brag tu smra bas /
tṛtīyaḥ śobhana iti vaibhāṣikaḥ /
kathaṃ kṛtvā śobhana ity āha
de lta bas na de dag thams cad kyi nang na gsum pa bzang ste zhes bya ba smos so /
ji ltar bzang zhe na smras pa /
yasmāt tasya /
adhvānaḥ kāritreṇa vyavasthitāḥ
'di ltar de'i ni bya ba yi /
dus rnams rnam gzhag /
kāritraṃ punaḥ cakṣurādīnāṃ darśanādīnīti bya ba yang mig la sogs pa'i bya ba ni lta ba la sogs pa yin no /
rūpādīnām api svendriyagocaratvaṃ kāritraṃ /
gady evam iti vistaaraḥ /
yadi kāritreṇa vyavasthāpitāḥ /
tatsabhāgasya cakṣuṣaḥ kiṃ kāritraṃ /
yad dhi kāritralakṣaṇaṃ svakarma na karoti tat tatsabhāgaḥ /
tasya ca nāsti kāritraṃ darśanalakṣaṇaṃ /
kathaṃ tat pratyutpannam ity abhiprāyaḥ
gzugs la sogs pa'i yang rang gi dbang po'i spyod yul nyid yin no /
gal te de lta na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te bya bas rnam par gzhag na mig de dang 'dra ba'i bya ba gang zhig yin te /
gang zhig bya ba'i mtshan nyid rang gi las mi byed pa de ni de dang 'dra ba yin la /
de la yang lta ba'i mtshan nyid kyi bya ba med na de ji ltar da ltar byung ba yin snyam du bsams pa yin no /
phaladānapratigraha iti /
tac cakṣuḥ svaniṣyandaphalaṃ parigṛhṇāti ākṣipati
'bras bu 'byin pa dang 'dzin pa yin no zhes bya ba ni mig de ni rang gi rgyu mthun pa'i 'bras bu 'dzin cing 'phen pa yang yin la /
phalaṃ ca dadāti niṣyandaphalam anaṃtaraṃ dadāti /
puruṣakāraphalaṃ ca /
yady api darśanakāritraṃ na karoti
'bras bu 'byin pa yang yin te /
mjug thogs su rgyu mthun pa'am skyes bu byed pa'i 'bras bu 'byin to /
lta ba'i bya ba mi byed kyang 'bras bu gzhan byed de /
anyat tu phalaṃ karotīti /
tasya phaladānaparigrahasadbhāvāt tat pratyutpannam iti vyavasthāpyate
de la 'bras bu 'byin pa dang 'dzin pa yod pa'i phyir de ni da ltar byung ba zhes bya bar rnam par gzhag go /
bam po bzhi bcu rtsa gcig pa /
atītānām api tarhi sabhāgahetvādīnām iti /
ādiśabdena vipākahetvādīnāṃ parigrahaṇaṃ
skal pa mnyam pa'i rgyu la sogs pa 'das pa rnams kyang zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni rnam par smin pa'i rgyu la sogs pa yang bsdu ste /
de dag ni /
teṣāṃ phaladānāt /
vartamānābhyatītau dvāv eko 'tītaḥ prayacchati iti vacanāt
da ltar gyi dang 'das pa dag /
gcig ni 'das pas 'byin par 'gyur /
zhes 'byung bas /
'bras bu 'byin pa'i sgo nas byed pa yod pa'i phyir /
kāritraprasaṃgaḥ /
kāritram astīti /
tataś caiṣāṃ sabhāgahetvādīnāṃ atītānāṃ vartamānatvaprasaṃgaḥ
byed pa yod par thal bar 'gyur ro /
de'i phyir skal ba mnyam pa'i rgyu la sogs pa de dag kyang da ltar bzhin du bya ba yod pa'i phyir da lta nyid du thal bar 'gyur bas /
vartamānavat kāritrasadbhāvād iti lakṣaṇasaṃkaraḥ /
brūyās tvaṃ yeṣāṃ phalaparigrahaḥ phaladānaṃ cobhayam asti
mtshan nyid 'chol bar 'gyur ro /
gal te khyod gang dag la 'bras bu 'dzin pa dang 'byin pa gnyi ga yod pa de dag ni da ltar yin gyi /
te vartamānāḥ /
yeṣāṃ tv ekataraṃ
gang dag la gcig yod pa de dag ni ma yin no zhes smra na /
na te vartamānā iti /
tata idam ucyate
de'i phyir bya ba phyed du zhes bya ba smos te /
ardhakāritrasya veti /
prasaṃga ity adhikṛtaṃ
thal bar 'gyur ro zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
ardhakāritrasya vā prasaṃgaḥ /
ardhavartamānā iti vā te 'tītāḥ prasajyaṃte
bya ba phyed yod par thal bar 'gyur ba ste /
'das pa de dag phyed da ltar yin no zhes bya bar thal bar 'gyur ro /
uparataphalaparigrahakāritratvād dhi te 'tītalakṣaṇayuktāḥ 'das pa de dag 'bras bu 'dzin pa'i mtshan nyid kyi bya ba zhig pa'i phyir 'das pa'i mtshan nyid dang yang ldan la /
vartamānaphaladānakāritratvāc ca vartamānalakṣaṇayuktā iti /
sa eva lakṣaṇasaṃkaradoṣaḥ
da ltar gyi 'bras bu 'byin pa'i phyir da ltar gyi mtshan nyid dang yang ldan te de nyid mtshan nyid 'chol ba'i nyes pa yin no /
etad dhy atītādīnām adhvanāṃ lakṣaṇam iṣṭaṃ 'das pa la sogs pa'i mtshan nyid du 'dod pa ni /
uparatakāritram atītam aprāptakāritram anāgataṃ prāptānuparatakāritraṃ vartamānam iti bya ba zhig pa ni 'das pa yin la bya ba ma thob pa ni ma 'ongs pa yin /
bya ba thob la ma zhig pa ni da ltar yin no zhes bya ba yin pas so /
(V /
27) kiṃ vighnam iti /
napuṃsakaliṃgam etacchabdarūpaṃ /
ko vibandha ity arthaḥ /
ko vighno 'syeti kiṃ vighnaṃ kāritram ity apare
bgegs su byed ces bya ba ni bgegs byed pa su yod ces bya ba'i tha tshig go /
gzhan dag na re bgegs su byed ces bya ba ni /
'di la bgegs byed pa su yod ces bya ba ste /
pratyayānām asāmagryam iti cet bya ba'i yin no zhes zer ro /
tatraitat syāt /
pratyayānāṃ hetusamanaṃtarādīnām asāmagryam /
ato na sarvadā kāritraṃ karotīti
gal te rkyen rnams ma tshogs pa yin no zhe na zhes bya ba ni de la 'di snyam du rgyu dang mtshungs pa de ma thag pa la sogs pa rkyen rnams ma tshogs pa yin te /
na /
nityam astitvābhyupagamāt /
na pratyayānām asāmagryaṃ kalpayituṃ yujyate
de'i phyir dus thams cad du ni bya ba mi byed do snyam du sems na mi rung ste /
rtag tu yod pa nyid du khas blangs pa'i phyir ro /
yasmād iha bhavadbhir nityaṃ pratyayānām (Abhidh-k-vy 472) astitvam abhyupagamyate rkyen rnams ma tshogs par rtag tu ni mi rung ste /
'di ltar khyed ni rkyen rnams yod pa nyid du khas len la yod pa rnams ni zhig pa ma yin pa'i phyir ro /
satām avināśāt /
yac ca tat kāritram atītam iti vistaraḥ /
yac ca kāritram atītam ucyate anāgataṃ pratyutpannam iti cocyate siddhāṃte uparatakāritram atītam ity evamādivacanāt
bya ba 'das pa dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni grub pa'i mtha' las bya ba zhig pa ni 'das pa yin no zhes bya ba de lta bu la sogs pa 'byung bas bya ba 'das pa zhes bya ba dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba zhes bya ba la /
kiṃ kāritrasyāpy anyat kāritram asti /
yatas tasyātītāditvaṃ kathyate
yang bya ba gzhan zhig yod dam ci na gang gi phyir 'das pa la sogs pa nyid du brjod /
yady asty anavasthāprasaṃgaḥ gal te yod na ni thug pa med par thal bar 'gyur ro /
na ced asti athānāgatāditvaṃ kāritrasya svarūpasattāpekṣayā evaṃ bhāvānām apy anāgatāditvaṃ bhaviṣyati /
kiṃ kāritrakalpanayā /
kathaṃ tad atītam ityādi /
atha tan naivātītam iti vistaraḥ /
yan naivātītaṃ nāpy anāgataṃ na pratyutpannaṃ tad asaṃskṛtam ity asaṃskṛtatvān nityam astīti prāptaṃ /
kāritram ity adhikṛtaṃ
ji ste med na ni ji ltar 'das pa la sogs pa zhes bya'o /
'on te 'das pa yang ma yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang zhig 'das pa yang ma yin /
ma 'ongs pa yang ma yin /
da ltar byung ba yang ma yin pa de ni 'dus ma byas pa yin pa'i phyir 'dus ma byas yin pas rtag tu yod do zhes bya bar 'gyur te bya ba zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
tataḥ kim ity āha des na ni ci zhe na /
ato na vaktavyaṃ /
yadā kāritraṃ na karoti dharmas tadānāgata iti
de'i phyir gang gi tshe chos bya ba mi byed pa de'i tshe ma 'ongs pa yin no zhes brjod par mi bya ste /
kāritrasya kartum aśakyatvaprāpteḥ bya ba byed par mi nus pa nyid du gyur pa'i phyir ro /
syād eṣa doṣa iti vistaraḥ /
syād eṣa doṣaḥ kāritrasyānyat kāritram ity atiprasaṃgo 'saṃskṛtatvaprasaṃgo vā yadi dharmāt kāritram anyat syāt
gal te chos las bya ba gzhan zhig yin na ni skyon der yang 'gyur ba zhig na zhes bya ba ni gal te chos las bya ba gzhan zhig yin na ni bya ba la yang bya ba gzhan yod ces bya ba'i thal ba'am /
'dus ma byas su thal ba'i nyes pa der yang 'gyur ba zhig na /
tat tu khalu nānyad iti /
naiṣa doṣaḥ
de ni gzhan yang ma yin pas 'di ni nyes pa med do zhes bya ba yin no /
tenaivātmaneti /
yaḥ pratyutpannasya svabhāvaḥ /
tenety arthaḥ /
kim asya pūrvaṃ nāsīd ity anāgatāvasthāyāṃ
de'i bdag nyid kho nar zhes bya ba ni da ltar byung ba'i ngo bo nyid gang yin pa de kho na bzhin du zhes bya ba'i tha tshig go /
'di sngon ci zhig ma byung bar gyur ces bya bar ni ma 'ongs pa'i gnas skabs na ste /
yadi kāritram ananyatvād dharma eva nāsīd ity uktaṃ bhavat /
kiṃ ca paścān nāstīty atītāvasthāyāṃ
gal te bya ba yin no zhe na ni gzhan ma yin pa'i phyir chos nyid med do zhes smras par 'gyur ro /
phyis ci zhig med ces bya ba ni 'das pa'i gnas skabs na ste /
yadi kāritraṃ dharma eva nāstīty uktaṃ bhavet /
dharmakāritrayor ananyatvāt /
yady abhūtvā bhavatīti neṣyate pratyutpanno na sidhyati
gal te bya ba yin no zhe na ni chos dang bya ba dag ni gzhan ma yin pa'i phyir chos nyid med do zhes smras par 'gyur ro /
gal te ma byung ba las byung bar mi 'dod na da ltar byung ba 'grub par mi 'gyur ro /
bhūtvā ca punar na bhavatīti yadi neṣyate atīto 'dhvā na sidhyati gal te byung nas kyang yang mi 'byung bar mi 'dod na 'das pa'i dus 'grub par mi 'gyur ro /
anāgatas tu yo na tāvad abhūtvā bhavatīty arthād gamyate evam adhvatrayaṃ sidhyaty ato 'nyathā na sidhyatīty vākyārthaḥ ma 'ongs pa ni gang zhig ma byung ba las re zhig mi 'byung ba yin no zhes bya bar shugs kyis go bar 'gyur ro /
tshig gi don ni de ltar na dus gsum 'grub kyi de lta ma yin na ni 'grub par mi 'gyur ro zhes bya ba yin no /
utpādavināśayor ayogād iti /
sarvakālāstitvād utpādavināśayor ayogaḥ /
tasmād vāṅmātram etat saṃskṛtalakṣaṇayogān na śāśvatatvaprasaṃga iti
skye ba dang 'jig pa dag mi rung ba'i phyir zhes bya ba ni dus thams cad du yod pa'i phyir skye ba dang 'jig pa dag mi rung ngo /
de lta bas na 'dus byas kyi mtshan nyid dang ldan pa'i phyir /
apūrvaiṣā vāco yuktir iti /
pūrvāparaviruddhaiṣā vāco yuktir ity arthaḥ /
sarvadā cāsty utpādavināśābhyāṃ ca yujyata iti /
svabhāvaḥ sarvadā cāstīti /
yad rūpādeḥ svalakṣaṇaṃ /
tat sarvasmin kāle vidyata itīṣyate
rtag pa nyid du thal bar mi 'gyur ro zhes bya ba 'di ni tshig tsam du zad do /
tshig gi lugs 'di ni sngon ma byung ba yin no zhes bya ba ni dus thams cad du yang yod la skye ba dang 'jig pa dag dang ldan no zhes bya ba'i tshig gi lugs ni sngon ma thos pa yin no zhes bya ba'i don tam [*dam?] tshig gi lugs 'di ni snga phyi 'gal ba yin no zhes bya ba yin no /
rang bzhin yang ni rtag tu yod; /
ces bya ba ni gzugs la sogs pa'i rang gi mtshan nyid de dus thams cad na yod do zhes bya bar 'dod do /
yadi rūpādeḥ svabhāvaḥ sarvadāsti tena rūpādibhāvo nityaḥ prāpnoti gal te gzugs la sogs pa'i ngo bo nyid dus thams cad du yang yod na des na gzugs la sogs pa'i dngos po rtag par thal bar 'gyur ro zhe na /
ata āha /
bhāvo nityaś ca neṣyate
de'i phyir smras pa /
dngos po yang ni rtag mi 'dod /
evaṃ sati tasmāt svabhāvād bhāvo nūnam anya iti de lta yin na gdon mi za bar rang bzhin de las dngos po gzhan yin no zhe na /
de'i phyir /
ata āha /
na ca svabhāvād bhāvo 'nya iti
rang bzhin las kyang dngos mi gzhan /
zhes smras so /
tad idamicchāmātratvāt /
vyaktam īśvaraceṣṭitaṃ /
nātra yuktir asti
de lta bas na 'di ni 'dod rgyal tsam du zad pa'i phyir /
dbang phyug tha snyad yin par gsal te rigs pa ni med do /
atītaṃ tu yad bhūtapūrvam iti /
na svalakṣaṇenāstīti darśayati
sngon byung ba gang yin pa ni 'das pa yin la zhes bya ba ni rang gi mtshan nyid du med do zhes ston par byed do /
(Abhidh-k-vy 473) anāgataṃ yat sati hetau bhaviṣyatīti /
avidyamānam api hetusadbhāvād vyavasthāpyata iti darśayati
rkyen yod na 'byung bar 'gyur ba gang yin ba de ni ma 'ongs pa yin no zhes bya ba ni med kyang rgyu yod pa'i sgo nas rnam par 'jog go zhes ston par byed do /
evaṃ hi kṛtvāstīty ucyata iti /
bhūtapūrvaṃ bhaviṣyati ceti kṛtvā /
na tu punar dravyata evaṃ bhavati /
hetuphalāpavādadṛṣṭipratiṣedhārtham iti /
hetvapavādadṛṣṭipratiṣedhārtham asty atītam ity uktaṃ
de ltar byas nas zhes bya ba ni sngon byung ba dang 'byung bar 'gyur ro zhes byas nas yin gyi rdzas su yod pa ni ma yin pa nyid do /
rgyu la skur pa 'debs par lta ba dgag pa'i phyir 'das pa yod do zhes gsungs so /
'bras bu la skur pa 'debs par lta ba pa dgag pa'i phyir /
phalāpavādadṛṣṭipratiṣedhārtham asty anāgatam iti ma 'ongs pa yod do zhes gsungs so /
'das pa byung bar gyur te /
āsīd atītaṃ bhaviṣyaty anāgatam iti vaktavye 'stīti vacanam astiśabdasya nipātatvāt ma 'ongs pa 'byung bar 'gyur ro zhes gsungs so zhes brjod par bya ba las yod do zhes gsungs so zhes smos pa ni yod ces bya ba'i sgra tshig gi phrad yin pa'i phyir ro /
trikālaviṣayo hi nipātaḥ /
āsīdarthe bhaviṣyadarthe 'pi vartate
tshig gi phrad ni dus gsum pa'i yul can yin pas byung bar gyur to; /
yathāsti dīpasyeti vistaraḥ 'byung bar 'gyur ro zhes bya ba'i don la yang yod do /
yathāsti dīpasya prāg abhāvo 'sti paścād abhāva iti vaktāro bhavaṃti /
na ca dravyato 'sti /
yathā cāsti niruddhaḥ /
sa pradīpo na tu mayā nirodhita iti vaktāro bhavaṃti /
na cāstiprayogān niruddho 'py asāv astīti
dper na smra ba po mar me zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
dper na smra ba po mar me snga na med pa yod do /
phyis med pa yod do zhes smra yang rdzas su yod pa ma yin pa lta bu dang yang dper na smra ba po mar me de shi ba ni yod mod kyi; kho bos ni ma bsad do zhes zer yang yod ces bya ba'i sgra sbyar bas shi ba de yod pa ni ma yin pa lta bu'o /
nanu ca vaidhāṣikasya niruddho 'py asāv astīti bye brag tu smra ba ltar na 'gags pa yang yod pa ma yin nam zhe na /
satyam asti /
na tu pradīparūpatām eva bhibhrāṇaḥ so 'sti /
evam atītānāgatam astīty uktaṃ asaty api dravyasattve
yod pa bden mod kyi de ni mar me'i ngo bo nyid 'dzin pa kho nar yod pa ni ma yin no /
de bzhin du rdzas su yod pa nyid ma yin pa yang 'das pa dang ma 'ongs pa yang yod do zhes gsungs kyi /
anyathā hy atītānāgata eva na sidhyet de lta ma yin na 'das pa dang ma 'ongs pa mi 'grub pa kho nar 'gyur te /
yadi tenaiva lakṣaṇena vidyetātītānāgata eva na sidhyed ity arthaḥ /
yady atītaṃ bhūtapūrvaṃ yat tarhi laguḍaśikhīyakān iti vistaraḥ
gal te mtshan nyid de kho na bzhin du yod par gyur na 'das pa dang ma 'ongs pa nyid 'grub par mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
gal te 'das pa sngon byung ba zhig yin na /
laguḍaśikhīyakaiḥ parivrājakair nāryo nidānaṃ /
nālaṃdāyā buddhabhāṣitaṃ ca sūtraṃ
'o na bcom ldan 'das kyis kun du rgyu dbyug thogs thor gtsug can rnams la zhes bya ba rgya cher smos te /
saṃyuktakāgame ca /
āryamahāmaudgalyāyanaś ca mārita ity āhur abhiyuktāḥ /
yato no mārita ity atra sūtra evaṃ paṭhyate
'phags pa'i gleng gzhi yul na lan dar sangs rgyas kyis gsungs pa'i mdo yang dag par ldan pa'i lung las 'phags pa mood gal gyi bu bsad do zhes gleng ba dang kun du rgyu dbyug thogs thor gtsug can rnams kyis 'di ltar bsad pa med do zhes smras pa yod do /
laguḍaśikhīyakāḥ parivrājakā ānaṃtaryakāriṇo yat karmābhyatītaṃ /
tan nāstīty evaṃvādina iti vistavaḥ
de'i phyir mdo las 'di skad du kun du rgyu dbyug thogs thor gtsug can mtshams med pa byed pa rnams las 'das pa de ni med do zhes de skad du smra'o zhes bya ba rgyas par 'byung ngo /
kiṃ te laguḍaśikhīyakāḥ parivrājakās tasya karmaṇa ānaṃtaryasya bhūtapūrvatvaṃ necchaṃti ci kun du rgyu dbyug thogs thor gtsug can de dag mtshams med pa'i las de sngon byung ba nyid du mi 'dod par gyur tam /
etad uktaṃ bhavati 'di skad du bshad pa yin te /
icchaṃti sma te tasya karmaṇo bhūtapūrvatvaṃ /
kiṃ tu na dravyam iti tasmiṃ karmaṇi te vipratipannāḥ
de dag las de sngon byung ba nyid du ni 'dod par gyur mod kyi 'on kyang de dag las 'das pa de ni med do zhes las de la rdzas su med par log par rtog pa yin no /
nāsti tat karmābhyatītam iti /
yato bhagavatā yatra te vipratipannāḥ svabhāve
de ltar bcom ldan 'das kyis ni ngo bo nyid gang la de dag log par rtog pa'i las 'das pa de ni yod do zhes rgyas par gsungs te /
tat karmābhyatītam astīti vistareṇa /
tasmād asti svabhāvenātītam iti vistaraḥ /
tatra punaḥ sūtre yad bhūtapurvaṃ karma /
na tad evātītam ity abhisaṃdhāyoktaṃ tat karmāstīti
de lta bas na 'das pa ni rang gi ngo bo yod do zhes zhib tu bshad pa yin no /
mdo de las ni 'das pa ni sngon byung ba'i las gang yin pa de kho nar zad do zhes bya bar dgongs nas las de yod do zhes gsungs pa ni ma yin no /
kiṃ tarhi /
tadāhitaṃ tena bhūtapūrveṇa karmaṇā āhitam arpitaṃ /
tasyāṃ saṃtatau phaladānasāmarthyaṃ saṃdhāyoktam ity anenābhiprāyeṇoktam iti
'o na ci zhe na /
rgyud de la des kun du drangs pa ste /
sngon byung ba'i las kyis kun du drangs shing bzhag pa 'bras bu skyed pa'i mthu yod pa las dgongs te gsungs pa yin no /
kathaṃ gamyata ity āha /
anyathā hi svena bhāvena vidyamānam atītaṃ na sidhyed iti
dgongs pa 'dis gsungs so zhes bya bar ci mngon zhe na /
de lta ma yin te rang gi ngo bo nyid kho nar yod na 'das pa 'grub par mi 'gyur ro zhes bya ba smos te /
svalakṣaṇena vidyamānaṃ tat karma pratyutpannalakṣaṇena vidyamānam atītam iti na sidhyet las de rang gi mtshan nyid du yod cing da ltar byung ba'i mtshan nyid du yod na /
'das pa zhes bya ba 'grub par mi 'gyur gyi /
pratyutpannam eva sidhyed ity abhiprāyaḥ /
tadāhitam iti vistareṇaivam (Abhidh-k-vy 474) ucyamāne 'bhyatītaṃ tat karmāstīti sidhyati
da ltar byung ba kho nar 'grub par 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
rgyud de la des kun du drangs pa zhes bya ba rgyas par de skad du bshad na ni las 'das pa de yod do zhes bya bar 'grub par 'gyur ro /
itthaṃ caitad evam iti /
yathānāgataṃ dravyato nāsty atītaṃ ceti
de ni gdon mi za bar de lta bu yin par shes par bya ste zhes bya ba ni ji ltar 'das pa dang ma 'ongs pa rdzas su med do zhes bya ba de lta bur ro /
vartamāne 'dhvanīti vistaraḥ /
vartamānabhāvenābhūtvā bhavatīty arthaḥ
gal te da ltar gyi dus su zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni da ltar gyi ngo bor ma byung ba las byung ba zhes bya ba'i tha tshig go /
na /
adhvano bhāvād anarthāṃtaratvāt /
naiva tad evam
mi rung ste dus ni dngos po las don gzhan ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni de ni de lta ma yin te /
adhvanaḥ pratyutpannasya bhāvāc cakṣuḥsaṃjñakād anarthāṃtaratvāt da ltar byung ba'i dus ni mig ces bya ba'i dngos po las don gzhan ma yin pa'i phyir ro /
adravyāṃtaratvād ity arthaḥ /
ya eva vartamāno 'dhvā
rdzas gzhan ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i don te /
sa eva bhāvaḥ /
tat kathaṃ sa eva vartamānaḥ svātmany adhvay abhūtvā bhaviṣyati /
tathā hy uktaṃ /
ta evādhvā kathāvastv iti /
atha svātmani cakṣuṣi cakṣur abhūtvā bhavati siddham idam anāgataṃ cakṣur nāstīti /
ālaṃbanamātram iti /
mātraśabdo janakatvavyāvartanārthaḥ /
tadrūpotpatter ālaṃbanaṃ dharmā ity abhiprāyaḥ
da ltar gyi dus gang yin pa de nyid dngos po yin na de ji ltar na da ltar na da nyid rang gi bdag nyid du ma byung ba las 'byung bar 'gyur te 'di ltar /
de nyid dus dang gtam gzhi dang zhes bshad do /
'on te mig gi bdag nyid du ma byung ba las 'byung ngo zhe na ni ma 'ongs pa'i mig med do zhes bya ba 'di grub pa yin no /
dmigs pa tsam zhig yin zhes bya ba la /
tsam zhes bya ba'i sgra ni skyed par byed pa nyid bzlog pa'i phyir te /
yad anāgataṃ sahasrair iti /
saṃnikṛṣṭam apy anāgataṃ janakaṃ na yujyate /
kim aṃgāticireṇa kālena yad bhaviṣyati /
na hi pūrvakālīnasya phalasya paścātkālīno hetur yujyata iti
chos rnams de'i rnam par skye ba'i dmigs pa ni yin no snyam du bsams pa yin no /
ma 'ongs pa bskal pa stong na 'byung bar zhes bya ba ni ma 'ongs ba nye ba yang skyed par byed pa yin par mi rung na dus shin tu ring mo zhig na 'byung bar 'gyur ba gang yin pa lta bu smos kyang ci dgos te /
'bras bu ni dus snga la rgyu ni dus phyi ba yin no zhes bya bar ni rung ba ma yin no /
nirvānaṃ ceti /
nirvāṇaṃ hi vijñānaṃ niruddhān na janayet /
saṃsārapravṛttinirodhād ity abhiprāyaḥ
mya ngan las 'das pa yang zhes bya ba ni mya ngan las 'das pa ni rnam par shes pa 'gag par byed kyi 'khor ba'i 'jug pa dang 'gal ba'i phyir skyed par byed pa ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
abhūd bhaviṣyati ceti /
yad vartamānāvasthāyāṃ rūpam abhūt bhaviṣyati ca /
tad ālaṃbanam ity arthaḥ /
kathaṃ jñāyate evaṃ tad ālaṃbyate na punar astīty ata āha
byung bar gyur pa dang 'byung bar 'gyur ro zhes bya ba ni da ltar gyi gnas skabs su gzugs byung bar gyur pa dang 'byung bar 'gyur pa de ltar dmigs pa ni yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ji ltar na de la de ltar dmigs kyi yod do zhes bya bar ni ma yin no zhes bya bar shes she na /
na hi kaścid atītaṃ rūpaṃ vedanāṃ vā smarann astīti paśyati de'i phyir 'das pa'i gzugs sam tshor ba dran pa na yod do zhes bya bar ni su yang mi lta'o /
kiṃ tarhi /
abhūd iti smarati tad rūpaṃ yathādṛṣṭaṃ yathānubhūtāṃ ca vedanāṃ cakṣurvijñānānubhavabalena
'o na ci zhe na /
gzugs de tshor ba dang mig gi rnam par shes pas myong ba'i stobs kyis ji ltar mthong ba dang ji ltar nyams su myong ba bzhin 'byung bar gyur to zhes bya bar dran no /
yathā khalv apīti vistareṇācārya evopacayahetum āha /
vartamānarūpam iva bhūtaṃ bhaviṣyac ca gṛhyata ity abhiprāyaḥ
slob dpon nyid kyis kyang ji ltar zhes bya ba rgyas par gtan tshigs su bsdu ba bshad de da ltar gyi gzugs kho na bzhin du byung bar gyur pa dang 'byung bar 'gyur ba yang 'dzin to snyam du bsams pa yin no /
yadi ca tathaivāstīti yathā vartamānaṃ /
vartamānaṃ tat prāpnoti
gal te yang de de bzhin du yod do zhe na ni zhes bya ba ni da ltar ji lta ba bzhin yin na ni de da ltar du 'gyur ro /
atha nāsti tat tathaiva asad apy ālaṃbanaṃ bhavatīti siddhaṃ /
vartamānavadrūpasyābhāvāt /
tasya ca smaryamāṇatvāt /
tad eva tadvikīrṇam iti /
yad eva tad vartamānaṃ
'on te de kho na bzhin du med do zhe na ni med par yang dmigs pa yin no zhes bya bar 'grub po /
da ltar gyi gzugs su med pa'i phyir dang de yang dran pa'i phyir ro /
tad eva vikīrṇam atītānāgataṃ /
na /
vikīrṇasyāgrahaṇād iti /
na yuktam etat
ma yin te sil bu la mi 'dzin pa'i phyir ro zhes bya ba ni sil bu la mi 'dzin pa'i phyir de ni rigs pa ma yin te /
vikīrṇasyāgrahaṇāt /
pūrvaṃ na vikīrṇam idānīṃ vikīrṇam etad rūpam ity evam asyāgrahaṇāt /
yadi ca tat tad eveti vistaraḥ /
yadi ca vartamānāvasthāyāṃ piṇḍībhūtaṃ rūpaṃ /
tad atītāvasthāyām anāgatāvasthāyāṃ ca paramāṇuśo vibhaktam ato na vartamānavat gṛhyate
gzugs 'di sngon ni sil bu ma yin la /
da ni sil bu yin no zhes bya ba de lta bu de la mi 'dzin pa'i phyir ro /
gal te yang gzugs de kho na yin te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te yang da ltar gyi gnas skabs kyi gzugs gong bur gyur pa de 'das pa dang ma 'ongs pa'i gnas skabs na rdul phra rab tu gyes pa yin te /
de'i phyir da ltar bzhin du mi 'dzin to zhe na /
evaṃ sati tādavasthyān nityāḥ paramāṇavaḥ syuḥ /
anāgatāḥ pratyutpannā atītāś ca ta eva ta iti
de lta na ni rdul phra rab rnams de'i son 'dug pas rtag par 'gyur te /
ma 'ongs pa dang da ltar byung ba dang 'das pa dag kyang de dag nyid de dag yin no /
evaṃ ca sati paramāṇusaṃcayavibhāgamātram eva prāpnoti /
na tu kaścid utpādo nāpi nirodha ity ājīvikānāṃ pāṣaṇḍināṃ vādaḥ parigṛhīto bhavati
de lta yin na ni rdul phra rab rnams bsags pa dang gyes pa tsam kho nar 'gyur gyi cung zad skye ba yang med la 'gag pa yang med pas ya mtshan can 'tsho byed rnams kyis rtsod pa bslangs pa yin no /
tathā ceṣyamāṇe sūtram apāstaṃ bhavati /
cakṣur bhikṣava utpadyamānam (Abhidh-k-vy 475) na kutaśicd āgacchati
yang de ltar 'dod na dge slong dag mig ni skye ba na yang gang nas kyang mi 'od la 'gags pa na yang gang du yang bsags par mi 'gyur ro /
nirudhyamānaṃ na kvacit saṃnicayaṃ gacchati /
iti hi bhikṣavaś cakṣur abhūtvā bhavati bhūtvā ca prativigacchatīti
dge slong dag de lta bas na mig ni ma byung ba las 'byung zhing byung nas med par 'gyur ba yin no zhes gsungs pa'i mdo yang bor bar 'gyur ro /
kathakṃ punar idaṃ sūtram apaviddhaṃ virodhitaṃ bhavati yang ci ltar na mdo 'di bor zhing 'gal bar byas pa yin zhe na /
yasmāc cakṣur utpadyamānaṃ svena rūpeṇa na kutaścid āgacchatīty etat padaṃ bādhitaṃ bhavati 'di ltar mig rang gi ngo bor skye ba na gang nas kyang mi 'ong la zhes gsungs pa'i bka' 'di la yang gnod pa byas pa yin la /
nirudhyamānaṃ na kvacit saṃnicayaṃ gacchatīty etad api padaṃ bādhitaṃ bhavati /
atīte 'dhvani tatparamāṇūnāṃ viprakīrṇasaṃcitatvābhyupagamāt
'gags pa na yang gang du yang bsags par mi 'gyur ro zhes gsungs pa'i bka' 'di la yang gnod pa byas pa yin te /
'das pa'i dus na de'i rdul phra rab rnams sil bu'i bsags pa nyid du khas blangs pa'i phyir ro /
aparamāṇusaṃcitānām iti /
vedanādīnām aparamāṇvātmanāṃ kathaṃ viprakīrṇatvaṃ
rdul phra rab bsags pa ma yin pa rnams kyang zhes bya ba ni tshor ba la sogs pa rdul phra rab kyi bdag nyid ma yin pa rnams kyang ji ltar na sil bu nyid yin /
mūrtānāṃ hi saṃcitatvaṃ viprakīrṇatvaṃ vābhavad bhaven nāmūrtānāṃ bsags pa nyid dam sil bu nyid gcig tu 'gyur na /
lus can rnams la 'gyur gyi lus can ma yin pa rnams la ni ma yin no /
te 'pi ca yathotpannānubhūtāḥ smaryanta iti /
vartamānarūpā eva smaryante
de dag kyang ji ltar byung zhing nyams su myong ba dran te zhes bya ba ni da ltar gyi ngo bo dag kho na dran no /
yadi ca te tathaiva saṃti /
yathā vartamānā nityāḥ prāpnuvaṃti
gal te yang de dag da ltar gyi dag ji lta ba de bzhin du yod do zhe na ni rtag par 'gyur ro /
atha na saṃti tadrūpāḥ asad apy ālaṃbanam iti siddhaṃ 'on te de'i ngo bor med do zhe na ni med pa yang dmigs pa yin no zhes bya ba grub pa yin no; /
trayodaśam apy āyatanam ālaṃbanaṃ syād iti /
trayodaśānām āyatanānāṃ pūraṇaṃ trayadaśam āyatanaṃ
skye mched bcu gsum pa yang dmigs pa yin par 'gyur ro zhes bya ba ni skye mched bcu gsum du skong ba ni skye mched bcu gsum pa'o /
tad vijñānasyālaṃbanaṃ syāt de yang rnam par shes pa'i dmigs par 'gyur te /
asadālaṃbanatva iṣyamāṇe tadālaṃbanaṃ vā vijñānaṃ syāt med par dmigs pa nyid du 'dod na ni de la dmigs pa'i rnam par shes par yang 'gyur ro /
evaṃ vaibhāṣikeṇokte ācārya āha /
atha trayodaśam iti vistaraḥ
bye brag tu smra bas de skad du smras pa dang slob dpon gyis 'o na skye mched bcu gsum pa zhes bya ba rgyas par smos so /
etad eva nāmeti vaibhaṣikāḥ /
yad etan nāma tryodaśam āyatanam iti /
tad ālaṃbanaṃ /
evaṃ tarhi nāmaiva nāstīti pratīyeta /
nābhidheyaṃ trayodaśāyatanābhāvalakṣaṇaṃ /
kiṃ ca yaś ca śabdasya prāgabhāvam ālaṃbate
bye brag tu smra bas ming de nyid dmigs pa yin no zhes bya ba smras te /
skye mched bcu gsum pa zhes bya ba'i ming gang yin pa de dmigs pa yin no /
de lta na ni 'o na ming nyid med do zhes bya bar rtogs par 'gyur gyi brjod par bya ba skye mched bcu gsum pa med pa'i mtshan nyid ni ma yin no /
kiṃ tasyālaṃbanaṃ /
bhavatīti vākyaśeṣaḥ /
evaṃ prakṛte vaibhāṣika āha /
śabda evālaṃbanam iti prakṛtaṃ
gzhan yang gang zhig sgra'i snga na med pa la dmigs pa de'i dmigs pa yang ci zhig yin zhes bya ba'i tshig gi lhag ma yin no /
evaṃ tarhīti vistareṇācāryaḥ /
yaḥ śabdasya prāgabhāvam ālaṃbate
de lta bu'i gnas su bye brag tu smra bas sgra kho na yin no zhes bya ba smras te /
śabda eva tenālaṃbito bhavati /
na prāgabhāvaḥ /
prāptam idaṃ bhavati /
yaḥ śabdābhāvaṃ prārthayate /
tasya śabda eva kartavyaḥ syād iti /
anāgatāvastha iti cet syān mataṃ /
yasyāsau prāgabhāvaḥ /
so 'nāgatāvasthas tenālaṃbyate
dmigs pa zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
slob dpon gyis de lta na ni 'o na zhes bya ba rgyas par smos te gal te gang zhig gang sgra'i snga na med pa la dmigs pa des sgra kho na la dmigs pa yin gyi snga na med pa la ni ma yin na gang zhig sgra med pa don du gnyer ba de la sgra dbyung dgos pa kho nar 'gyur ro zhes bya ba 'dir yang 'gyur ba yin no /
gal te ma 'ongs pa'i gnas skabs yin no zhe na ni zhes bya ba ni ji ste des snga na med pa ni 'di gang gi yin pa ma 'ongs pa'i gnas skabs de la dmigs te /
tasmād yaḥ śabdābhāvaṃ prārthayate /
na tasya śabda eva kartavyaḥ syād iti /
tad ucyate /
sati kathaṃ nāstīti buddhir iti /
vidyamāne tasmiṃ śabde yasyāsau prāgabhāvaḥ katham asya nāstibuddhir yā prāgabhāvam ālaṃbate
de lta bas na gang zhig sgra snga na med pa don du gnyer bar byed pa de la sgra dbyung dgos pa kho nar mi 'gyur ro snyam du sems na de'i phyir yod na ji ltar med pa'i blor 'gyur zhes bya ba smos te /
snga na med pa 'di gang gi yin pa'i sgra de yod na ji ltar gang zhig snga na med pa la dmigs pa de la med pa'i blor 'gyur /
vartamāno nāstīti cet /
tatraitat syāt vartamāno nāstīty evaṃ tadālaṃbanān nāstibuddhis tasyotpadyata iti
gal te da ltar med ba yin no zhe na zhes bya ba ni de la 'di snyam du da ltar med do snyam pa de lta bur de la dmigs pa med pa'i blo 'byung ngo snyam du sems na /
na /
ekatvāt /
yad eva tad anāgataṃ /
tad eva vartamānaṃ bhavati /
na tasmād anyad iti /
kathaṃ tasminn eva vartamāne nāstibuddhir utpadyate /
yo vā tasya viśeṣaḥ
de ni ma yin te gcig pa'i phyir ro /
ma 'ongs pa gang yin pa de nyid da ltar yin gyi de las gzhan pa ni ma yin pas ji ltar na da ltar gyi de kho na la med pa'i blo 'byung bar 'gyur /
yo vā tasyānāgatasya paścād viśeṣo vartamānāvasthāyāṃ bhavati /
tatra viśeṣe vartamāno nāstīti tadbuddhir
yang na de'i bye brag gang yin pa zhes bya ba ni yang na ma 'ongs pa de'i khyad par phyis da ltar gyi gnas skabs dag na 'byung ba gang yin pa khyad par de med na med do snyam pa'i blo 'byung ba yin na ni /
utpadyate /
'tasyābhūtvābhāvasiddhiḥ /
tasya viśeṣasyābhūtvā pūrvaṃ paścād bhāvaḥ /
tasya siddhir iti /
bhāvaś cābhāvaś ceti /
bhāvo vartamānāvasthyāyām abhāvo 'tītānāgatāvasthayoḥ /
iti vijñānasyobhayam ālaṃbanaṃ bhavati /
yady abhāvo vijñānasyālaṃbanaṃ yat tarhīti vistaraḥ
de ma byung ba las 'byung bar 'grub ste /
khyad par de sngon ma byung ba las phyis 'byung ba des 'grub ces bya ba yin no /
yod pa dang med pa gnyi ga yin no zhes bya ba ni da ltar gyi gnas skabs na ni yod pa yin la 'das pa dang ma 'ongs pa'i gnas skabs dag na ni med pa yin pas gnyi ga rnam par shes pa'i dmigs pa yin no /
gal te med pa rnam par shes pa'i dmigs pa yin na /
(Abhidh-k-vy 476) bodhisattvena caramabhavikenaivam uktaṃ 'o na byang chub sems dpa' zhes bya ba rgyas par smos te /
yal lokenāsti /
taj jñāsyāmīty eṣa saṃbhavo nāstīti vacanād abhāvālaṃbanaṃ na bhavatīti darśitaṃ bhavati /
ācāryo 'nyābhiprāyatām asya sūtrasya darśayann āh
byang chub sems dpa'i srid pa tha ma pas 'di skad du 'jig rten na med pa gang yin pa de bdag gis shes so zhes bya ba de ni mi srid do zhes gsungs so zhes 'byung ba'i phyir med pa la dmigs pa'i rnam par shes pa med do zhes bstan pa yin no /
apare ābhimānikā iti vistaraḥ /
apariśuddhasamādhayo 'pare ābhimānikā bhavaṃti
slob dpon gyis mdo 'di dgongs pa gzhan yin par bstan pa'i phyir mngon pa'i nga rgyal can gzhan dag ces bya ba rgyas par smos te /
asaṃtam apy avabhāsaṃ divyacakṣuravabhāsaṃ prayogāvasthāyāṃ saṃtam ity eva paśyaṃti /
ahaṃ tu santam evāvabhāsaṃ pūrvarūpaṃ divyacakṣuṣo 'stīti paśyāmīty ayaṃ tatra sūtre 'bhiprāyaḥ
mdo 'di la dgongs pa ni ting nge 'dzin yongs su ma dag pa nga rgyal can gzhan dag sbyor pa'i gnas skabs na snang bas te lha'i mig gi snang ba med bzhin du yod par lta'i bdag ni lha'i mig gi snga ltas snang ba yod pa kho na la yod do zhes bya bar lta'o zhes bya ba 'di yin no /
kuto 'sya vimarśa iti /
sarvabuddhīnāṃ sadviṣayatve vyavasthāpyamāne kuto 'sya vimarśavicāraḥ saṃdeho vā syāt /
yad uta loke nāstīti vistareṇa ya uktaḥ /
sadasadālaṃbane tu buddhīnām ayaṃ vimarśaḥ saṃbhavati /
nānyathā /
ko vā viśeṣa iti /
ko vā bodhisattvasyānyebhyo viśeṣaḥ yadi te 'pi santam evāvabhāsaṃ paśyaṃti nāsaṃtaṃ
'di'i rtog par yang ga la 'gyur zhes bya ba ni blo thams cad kyi yul yod pa nyid du rnam par gzhag na 'di 'jig rten na med pa gang yin pa de zhes rgyas par gsungs pa gang yin pa de lta bur brtag pa ste dpyod pa dang the tshom du yang ga la 'gyur blo rnams kyi dmigs pa yod pa dang med pa nyid gcig yin na ni rtog pa 'di srid kyi gzhan du ni ma yin no /
yang na khyad par ci zhig yod ces bya ba ni gal te de dag kyang yod pa kho na la yod par mthong gi med pa la ni ma yin la gzhan dag las kyang byang chub sems dpa' khyad par ci zhig yod de /
blo rnams kyi dmigs pa yod pa dang med pa nyid gcig yin na ni 'di khyad par yod do /
de ni gdon mi za bar de lta bu yin par shes par bya ste zhes bya ba ni blo dag med pa la dmigs pa yin pa zhes bya bar ro /
sadasadālaṃbanatve hi buddhīnām ayaṃ viśeṣo bhavati /
itthaṃ caitad evaṃ sat
'dir dper brjod pa ni yod pa la yang yod par shes la med pa la yang med par shes so zhes bya ba 'di yin te /
asadālaṃbanā buddhaya iti dngos po yod pa la yang yod pa nyid du shes so /
sac ca sato jñāsyaty asac cāsata itīdam atrodāharaṇaṃ khyad par du 'gro'o zhes bya ba ni bye brag tu shes par 'gyur ba'o /
sac ca vastu sattvataḥ paraiṣyati jñāsyati asac cāsattvata ity asadālaṃbanā buddhaya iti siddhaṃ /
tasmād ayam apy ahetur iti /
yad etad bodhisattvenoktam iti /
tatpūrvakād iti /
karmapūrvakāt cittasaṃtānaviśeṣāt /
ātmavādapratiṣedha iti /
śāstrāvasāne vātsīputrīyamatapratiṣedhe /
utpādas tarhi abhūtvā bhavatīti
med pa la yang med pa nyid du shes pas blo dag med pa la dmigs pa yin no zhes bya bar grub bo /
de lta bas na de yang gtan tshigs su mi rung ngo zhes bya ba ni byang chub sems dpas smras pa zhes smras pa gang yin pa'o /
de sngon du 'gro'o zhes bya ba ni las sngon du 'gro ba'i sems kyi khyad par las so /
bdag tu smra ba dgag pa nas zhes bya ba ni bstan bcos kyi mjug nas gnas ma'i bu'i gzhung lugs dgag pa nas so /
utpādaḥ pūrvaṃ nāstīdānīṃ bhavatīti siddho 'pūrvaprādurbhāvaḥ /
utpādasyotpādavatā saha tulyavārttatvāt /
atha sarva evastīti /
utpādo 'pi yady asti na kevalaṃ hetur anāgataṃ ca phalam ity abhiprāyaḥ
'o na ni skye ba ma byung ba las 'byung ba zhes bya bar 'grub pa yin no zhes bya ba ni skye ba sngon med pa las da 'byung bas sngon med pa las 'byung bar grub pa yin no /
skye ba ni skye ba dang ldan pa dang lhan cig tshul 'dra ba'i phyir yang thams cad yod pa kho na yin na zhes bya ba smos te /
gal te rgyu dang 'bras bu ma 'ongs pa na yod pa 'ba' zhig tu ma zad kyi skye ba yang yod do snyam du bsams pa yin no /
kasyedānīṃ kva sāmarthyam iti de ni gang la gang zhig nus /
kasya hetoḥ kva phale sāmarthyaṃ /
hetuś ca yathoktaḥ utpādaḥ phalaṃ cānāgatam astīti
zhes bya ba ni 'bras bu gang la rgyu gang zhig nus te /
rgyu dang ji skad bshad pa'i skye ba dang 'bras bu ma 'ongs pa yang yod pas so /
vartamānīkaraṇa iti vaibhāṣikaḥ /
kim idānīṃ vartamānīkaraṇam iti vistareṇācāryaḥ
bye brag tu smra bas da ltar du byed pa nus pa yin no zhes smras pa dang slob dpon gyis da ltar du byed pa zhes bya ba 'di ci yin zhes bya ba rgyas par smras te /
notpādo vartamānīkaraṇaṃ /
tasya vidyamānatvāt /
ata evaṃ pṛcchati
skye ba ni da ltar du byed pa ma yin te de ni yod pa'i phyir de skad du 'dri ba yin no /
deśāṃtarākarṣaṇaṃ cet /
yadi manyase hetunā phalasya deśāṃtarākarṣaṇaṃ vartamānīkaraṇam iti /
atra brūmaḥ /
nityaṃ prasaktaṃ phalam iti vākyaśeṣaḥ
gal te yul gzhan du 'dren pa yin no zhe na zhes bya ba ni gal te da ltar du byed ba rgyus 'bras bu yul gzhan du 'dren pa yin no snyam du sems ni 'di la rtag par thal bar 'gyur ro zhes smras te /
'bras bu zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
kevalaṃ deśāṃtarād deśāṃtarākarṣaṇaṃ /
na kiṃcid apūrvam utpadyata iti
yul nas yul gzhan du 'dren pa 'ba' zhig tu zad kyi skye ba ni cung zad kyang med pas rtag par thal bar 'gyur ro /
nityaṃ prasaktaṃ /
arūpiṇāṃ ca vedanādīnāṃ /
kathaṃ taddeśāṃtarākarṣaṇā /
amūrtatvenādeśasthatvān na tad yujyata ity abhiprāyaḥ
gzugs can ma yin pa tshor ba la sogs pa la yang yul gzhan du 'dren pa ji lta bu ste /
lus can ma yin pa nyid kyi yul na mi gnas pa'i phyir de mi rung ngo snyam du bsams pa yin no /
yac ca tadākarṣaṇaṃ kriyāsaṃjñakaṃ /
tad abhūtvā bhūtam ity abhūtvābhāvasiddhir ity abhiprāyaḥ
de 'dren pa zhes bya ba gang yin pa de yang ma byung ba las byung ba yin no zhes bya ba ni ma byung ba las byung bar 'grub po snyam du bsams pa yin no /
svabhāvaviśeṣaṇaṃ cet /
yadi manyase hetunā svabhāvo 'sya phalasya viśeṣyate /
tena phalaviśeṣaṇaṃ /
bhavatīti /
atra brūmaḥ /
siddham abhūtvābhavanam iti /
siddham abhūtvā viśeṣaṇasya (Abhidh-k-vy 477) bhavanaṃ prādurbhāva iti /
adhvatrayaṃ vā
gal te rang gi ngo bo'i khyad par zhig yin no zhe na zhes bya ba ni gal te rgyus 'bras bu 'di'i rang gi ngo bo khyad par du byed de des na 'bras bu'i khyad par yin no snyam du sems na 'dir ma byung ba las 'byung ba grub pa yin no zhes smras te khyad par ma byung ba las 'byung zhing skye'o zhes bya bar grub pa yin no /
yul na dus gsum ste ci zhe na thams cad yod ces bya bar skabs dang sbyar ro /
ji ltar yod pa de bzhin du bshad zin to zhes bya ba ni sngon byung ba gang yin pa de ni 'das pa yin no /
kiṃ /
sarvam astīty adhikṛtaṃ /
yathātra tad asti tathoktam iti
rgyu yod na 'byung bar 'gyur ba gang yin pa de ni ma 'ongs pa yin no /
yad bhūtapūrvaṃ tad atītaṃ /
yat sati hetau bhaviṣyati
byung nas ma zhig pa gang yin pa de ni da ltar yin no zhes bya ba ste /
tad anāgataṃ /
yad bhūtvāvinaṣṭaṃ /
tat pratyutpannam /
ity evaṃ sarvāstivādaḥ śāsane sādhur bhavati /
kathaṃ tena tasmiṃ vā saṃyuktā iti /
kathaṃ tenātītānāgatena kleśena tasmin vā atītānāgate vastuni kathaṃ saṃyukta iti /
tajjataddhetvanuśayabhāvāt kleśeneti /
tasmād atītāj jātas tajjaḥ
de skad du thams cad yod par smra ba ni bstan pa la legs pa yin no /
ji ltar na des sam der ldan pa yin zhe na zhes bya ba ni ji ltar na 'das pa dang ma 'ongs pa'i nyon mongs pa des sam /
ji ltar na 'das pa dang ma 'ongs pa'i dngos po der ldan pa yin zhes bya ba yin no /
de las skyes pa de'i rgyu'i phra rgyas yod pa'i phyir nyon mongs pa des ldan la zhes bya ba ni 'das pa de las skyes pa ni /
tasyānāgatasya hetus taddhetuḥ /
tajjaś cāsau taddhetuś ca tajjataddhetuḥ
de las skyes pa'o /
ma 'ongs pa de'i rgyu ni de'i rgyu'o /
de ni de las skyes pa yang yin la de'i rgyu yang yin pas de las skyes pa de'i rgyu'o /
tajjataddhetur anuśayo bījaṃ tajjataddhetvanuśayaḥ /
tasya bhāvāt /
atītenānāgatena ca kleśena yathākramaṃ saṃyuktaḥ
phra rgyas ni sa bon no /
de las skyes pa de'i rgyu'i phra rgyas yod pa'i phyir go rims bzhin du 'das pa dang ma 'ongs pa'i nyon mongs pa des ldan no /
tad atītānāgataṃ vastv ālaṃbanam asyeti tadālaṃbanaḥ kleśas tasyānuśayaḥ 'di las 'das pa dang ma 'ongs pa'i dngos po de la dmigs pa yod pas na de la dmigs pa'i nyon mongs pa'o /
de'i phra rgyas te /
tasya bhāvād atīte 'nāgate ca vastuni yathākramaṃ saṃyukta iti de yod pas go rims bzhin du 'das pa dang ma 'ongs pa'i dngos po dang ldan pa yin no /
dharmateti /
dharmāṇāṃ svabhāvaḥ /
atītādikādhvavyavasthāne sati tatsaṃvyavahāravyutpādanārtham āha
chos nyid ces bya ba ni chos rnams kyi ngo bo nyid do /
'das pa la sogs pa'i dus rnams rnam par gzhag pa la de dag gi tha snyad bye brag tu shes par bya ba'i phyir rnam grangs kyang yod ces bya ba la sogs pa smos te /
asti paryāya ityādi go rims kyi tshad yod do /
asti vacanakramaḥ /
yad utpadyate /
tan nirudhyata ity uktvā /
dṛṣṭāṃtam āha /
rūpam utpadyate rūpaṃ nirudhyate dravyānanyatvāt /
anyad utpadyate 'nyan nirudhyate /
anāgatam utpadyate 'nyad utpādābhimukhatvāt /
vartamānaṃ nirudhyate 'nyan nirodhābhimukhatvāt
gang skyes ba de 'gags zhes smras nas dpe bstan pa'i phyir gzugs skye la gzugs 'gag go zhes bya ba smos te /
rdzas gzhan ni ma yin pa'i phyir ro /
gzhan skye la gzhan 'gag ste skye ba la mngon du phyogs pa'i phyir gzhan ma 'ongs pa skye la 'gag pa la mngon du phyogs pa'i phyir gzhan da ltar gyi 'gag go /
dus kyang skye ste /
adhvāpy utpadyate utpadyamānasya dharmasyādhvasaṃgṛhītatvād adhvasvabhāvatvād ity arthaḥ chos skye ba dus kyis bsdus pa'i phyir ro /
dus kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
ta evādhvā kathāvastv iti lakṣaṇāt /
adhvano 'py upādānarūpād utpadyate dharmaḥ
de dag nyid dus gtan gzhi dang /
zhes mtshan nyid 'byung ba'i phyir ro /
dus las kyang chos skye'o /
kasmād ity āha /
anekakṣaṇikatvād anāgatasyādhvana iti
ci'i phyir zhe na; ma 'ongs pa'i dus skad cig ma du ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
yasmād anekeṣāṃ kṣaṇānām anāgatānāṃ rāśirūpāṇāṃ kaścid eva kṣaṇa utpadyate /
ato 'dhvano 'py utpadyata ity ucyate
gang gi phyir ma 'ongs pa'i skad cig ma'i tshogs kyi du ma zhig las skad cig ma 'ga' zhig skye ba de'i phyir dus las kyang skye'o zhes bya'o /
(V /
28) prasaṃgenāgatam iti /
śeṣais tu sarvaiḥ sarvatreti prasaṃgenāgatam atītānāgatavicāraṇaṃ
zhar la 'ongs pa zhes bya ba ni 'das pa dang ma 'ongs pa dpyad pa ni /
lhag ma kun gyis kun dang ldan /
yad yastu prahīṇam ityādi zhes bya ba'i zhar la 'ongs pa yin no /
iha prahāṇaṃ prāptivigamāt /
visaṃyogas tadālaṃbanakleśaprahāṇāt /
darśanabhāvanāmārgāv adhikṛtya /
prahīṇe duḥkhadṛggheya ityādi /
prāk prahīṇe ityādi
kun 'gro lhag ma rnams kyis ldan /
zhes bya ba ni kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i kun du 'gro ba rnams kyis so /
de yi yul can dri ma lhag rnams kyis /
śeṣasarvagair iti /
samudayadarśanaprahātavyaiḥ sarvatragaiḥ /
śeṣais tadviṣayair malair (Abhidh-k-vy 478) iti /
prahīṇaprakāraviṣayānuśayair ity arthaḥ /
tadyathādhimātrādhimātre prakāre prahīṇe 'dhimātramadhyādibhiḥ śeṣair aprahīṇair anuśayaiḥ saṃyuktaḥ /
tathā hy asāv adhimātrādhimātreṇa prahīṇena kleśaprakāreṇa visaṃyukto 'pi sa saṃyukta eva taiḥ śeṣair iti /
(V /
29-31) piṇḍavibhāṣāṃ kurvaṃti /
saṃkṣepavyākhyāṃ kurvaṃtīty arthaḥ
zhes bya ba ni /
spangs pa'i rnam pa'i yul can gyi phra rgyas rnams kyis zhes bya ba'i tha tshig ste /
dper na chen po'i chen po'i rnam pa spangs kyang chen po'i 'bring po la sogs pa phra rgyas lhag ma ma spangs pa rnams kyis ldan pa yin no /
'di ltar 'di chen po'i chen po'i rnam pa spangs pas bral ba yin yang lhag ma de dag gis ldan pa kho na yin no /
bsdus te rnam par 'chad par byed de zhes bya ba ni mdor bsdus nas rnam par 'chad par byed do /
ke /
vaibhāṣikāḥ /
ṣoḍaśeti /
kāmāvacarāḥ paṃca prakārāḥ /
duḥkhasamudayanirodhamārgadarśanaprahātavyāś catvāro bhāvanāprahātavyaś ca paṃcamaḥ /
evaṃ yāvad ārūpyāvacarāḥ paṃca prakārā iti paṃcadaśa
su dag gcig ce na bye brag tu smra ba rnams so /
bcu drug po zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa rnam pa lnga ste /
sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba bzhi dang lnga pa bsgom pas spang bar bya ba dang de bzhin du gzugs med pa na spyod pa'i bar du rnam pa lnga ste /
anāsravaś ca ṣoḍaśa iti ṣoḍaśa dharmāḥ bco lnga dang bcu drug pa zag pa med pa ste /
chos ni bcu drug go /
ime ca dharmāḥ ye darśanaprahātavyāḥ /
te catuḥskandhasvabhāvāḥ /
ye bhāvanāprahātavyāḥ /
te paṃcaskandhasvabhāvāḥ
chos 'di dag kyang gang dag mthong bas spang bar bya ba de dag ni phung po bzhi'i ngo bo nyid yin no /
gang dag bsgom pas spang bar bya ba de dag ni phung po lnga'i ngo bo nyid yin no /
kathaṃ /
yā vedanā yair darśanaprahātavyair anuśayaiḥ saṃprayuktāḥ
ji lta zhe na mthong bas spang bar bya ba'i phra rgyas de dag dang mtshungs bar ldan pa'i tshor ba gang yin pa de ni tshor ba'i phung po yin no /
sa vedanāskandhaḥ /
yāḥ saṃjñāḥ /
sa saṃjñāskandhaḥ /
ye 'nuśayāḥ ye ca tatsaṃprayuktāś cetanādayo yāś caiṣāṃ vedanādīnāṃ sarveṣāṃ caitasikānāṃ prāptayo jātijarāsthityanityatāś ca viprayuktāḥ
'du shes gang yin pa de ni 'du shes kyi phung po yin no /
phra rgyas gang dag yin pa dang de dag dang mtshungs par ldan pa sems las byung ba sems pa la sogs pa gang dag yin pa dang tshor ba la sogs pa de dag thams cad kyi ldan pa ma yin pa thob pa dang skye ba dang rga ba dang gnas pa dang mi rtag pa nyid gang dag yin pa de ni 'du byed kyi phung po yin no /
sa saṃskāraskandhaḥ /
yac caibhiḥ saṃprayuktaṃ manovijñānaṃ /
sa vijñānaskandhaḥ /
iti catuḥskandhasvabhāvā darśanaprahātavyāḥ
de dag dang mtshungs par ldan pa yid kyi rnam par shes pa gang yin pa de ni rnam par shes pa'i phung po yin te /
de ltar na mthong bas spang bar bya ba ni phung po bzhi'i ngo bo nyid yin no /
bhāvanāprahātavyāḥ punar ato 'nye sāsravā dharmāḥ bsgom pas spang bar bya ba ni de las gzhan pa'i zag pa dang bcas pa'i chos rnams yin no /
kathaṃ /
bāhyādhyātmikaṃ sarvaṃ sāsravaṃ rūpaṃ rūpaskandhaḥ
ji ltar zhe na phyi dang nang gi gzugs zag pa dang bcas pa thams cad ni gzugs kyi phung po yin no /
anāsravadarśanaprahātavyavarjyāś ca vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānaskandhā iti paṃcaskandhasvabhāvā bhāvanāprahātavyā veditavyāḥ /
cittāny api ṣoḍaśaitāny eveti /
kāmāvacaraṃ duḥkhadarśanaprahātavyaṃ yāvad bhāvanāprahātavyam iti paṃca cittāni /
evaṃ rūpāvacarāṇy ārūpyāvacarāṇi ca paṃcapaṃca anāsravaṃ ca cittam iti ṣoḍaśa cittāni
zag pa med pa dang mthong bas spang bar bya ba ma gtogs pa'i tshor ba dang 'du shes dang 'du byed dang rnam par shes pa dag ni phung po bzhi ste /
de ltar na bsgom pas spang bar bya ba ni phung po lnga'i ngo bo nyid yin par shes par bya'o /
sems kyang bcu drug ste de dag nyid do zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i sems sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba nas bsgom pas spang bar bya ba zhes bya ba'i bar lnga dang de bzhin du gzugs na spyod pa dang gzugs med pa na spyod pa lnga lnga dang zag pa med pa'i sems te sems bcu drug go /
tāni tatṣoḍaśadharmālaṃbanāni varṇyaṃte de dag ni chos bcu drug la dmigs pa yin par brjod do /
amuṣminn iyaṃto 'nuśayā iti /
amuṣmiṃ dharme iyaṃto 'nuśayā ye tena cittena saṃprayuktā ālaṃbanataḥ saṃprayogato vānuśerata ity etad abhyūhitavyaṃ
'di la ni phra rgyas 'di snyed cig ces bya ba ni chos 'di la ni phra rgyas sems de dang mtshungs par ldan pa gang dag yin pa 'di snyed cig dmigs pa'am mtshungs par ldan pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro zhes bya ba 'di ni brtag par bya'o /
duḥkhahetudṛgabhyāsapraheyāḥ kāmadhātujā iti sdug bsngal rgyu mthong goms pa yis /
spang bya 'dod khams las skyes pa /
duḥkhasamudayadarśanabhāvanāpraheyāḥ kāmāvacarā ity arthaḥ /
eṣā vigraha jātir iti
zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba 'dod pa na spyod pa dag ces bya ba'i tha tshig go /
svakatrayaṃ caikarūpāptaṃ cāmalaṃ ca /
svakatrayaikarūpāptāmalāni vijñānāni /
svakatrayaikarūpāptāmalavijñāni
de ni tshig rnam par sbyar ba'i rnam pa yin no zhes bya ba ni rang gi gsum dang gzugs su gtogs pa gcig dang dri ma med pa ni /
rang gi gsum dang gzugs gtogs gcig /
teṣāṃ /
gocarāḥ /
kāmāvacarās tāvad iti vistaraḥ /
kāmāvacarā duḥkhasamudayadarśanaprahātavyā (Abhidh-k-vy 479) yathākramaṃ daśasaptānuśayāḥ /
tatsahabhuvas tatprāptayaś ca sānucarāḥ /
bhāvanāheyāś caturanuśayās tatsahabhuvas tatprāptayaś ca sānucarāḥ /
sarvaṃ sāsravaṃ rūpaṃ /
anye cākliṣṭā dharmāḥ /
ete dharmāḥ paṃcānāṃ cittānām ālaṃbanaṃ /
keṣām ity āha /
svadhātukānāṃ trayāṇāṃ teṣām eveti
dri med ces bya ba yin no /
de dag ni rang gi gsum dang gzugs su gtogs pa gcig dang dri ma med pa yang yin la rnam par shes pa yang yin pas /
rang gi gsum dang gzugs gtogs gcig /
dri med rnam shes zhes bya bas te /
de dag gi spyod yul lo /
re zhig sdug bsngal dang kun 'byung zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i phra rgyas go rims bzhin du bcu dang bdun dang de dag dang lhan cig 'byung ba dang de rnams kyis thob pa rjes su 'brang ba dang bcas pa dag dang bsgom pas spang bar bya ba'i phra rgyas bzhi dang de dag dang lhan cig 'byung ba dang de rnams kyis thob pa rjes su 'brang ba dang bcas pa dag dang zag pa dang bcas pa'i gzugs thams cad dang nyon mongs pa can ma yin pa'i chos gzhan dag ste /
chos 'di dag ni sems lnga'i dmigs pa yin no /
gang dag gi yin zhe na /
rang gi khams pa gsum ste /
kāmāvacarāṇāṃ duḥkhasamudayadarśanabhāvanāheyānāṃ /
kathaṃ kṛtvā /
duḥkhadarśanaheyās tāvad duḥkhadarśanaheyasya sarvatragāsarvatragasaṃprayuktasya /
samudayadarśanaprahātavyasya ca sarvatragasaṃprayuktasya
de dag nyid ces bya ba smos te /
'dod pa na spyod pa sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba rnams kyi'o /
ji lta zhe na re zhig sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba ni /
bhāvanāheyasya ca kuśalasya /
rūpāvacarasyaikasya bhāvanāheyasyaiva /
laukikena mārgeṇa kāmadhātūpapannasya kāmāvacaradharmālaṃbanāvasthāyāṃ /
rūpadhātūpapannasya ca kāmadhātudarśanāvasthāyāṃ /
anāsravasya ca dharmajñānapakṣasya ceti paṃcānāṃ cittānām ālaṃbanaṃ bhavaṃti /
na kāmāvacarayor nirodhamārgadarśanaheyayoś cittayor ālaṃbanam /
anāsravālaṃbanayoś cittayor nirodhamārgālaṃbanatvāt /
sāsravālaṃbanayorś ca nirodhamārgadarśanaheyamātrālaṃbanatvāt
sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba kun du 'gro ba dang kun du 'gro ba ma yin pa dang mtshungs par ldan pa dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dang bsgom pas spang bar bya ba dge ba dang 'dod pa'i khams su skyes pa 'jig rten pa'i lam gyi 'dod pa na spyod pa'i chos la dmigs pa'i gnas skabs sam /
gzugs kyi khams su skyes pa 'dod pa'i khams la lta ba'i gnas skabs na gzugs na spyod pa bsgom pas spang bar bya ba gcig kho na dang zag pa med pa chos shes pa'i phyogs dang mthun pa ste /
sems lnga'i dmigs pa yin no /
'dod pa na spyod pa'i 'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba'i sems dag gis dmigs pa ni ma yin te /
zag pa med pa la dmigs pa'i sems dag ni 'gog pa dang lam dag la dmigs pa'i phyir zag ba dang bcas pa la dmigs pa dag kyang 'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba tsam la dmigs pa'i phyir ro /
nordhvabhūmikānāṃ kliṣṭānāṃ sa gong ma'i nyon mongs ba can rnams kyi yang ma yin te /
adharabhūmikānālaṃbanatvāt /
nārūpyāvacarasya kuśalasya /
catasṛbhir dūratābhir dūratvāt
sa 'og ma la dmigs pa ma yin pa'i phyir ro /
gzugs med pa na spyod pa ni dge ba'i yang ma yin te /
evaṃ samudayadarśanaheyā dviprakārasya samudayadarśanaheyasya /
duḥkhadarśane heyasya ca sarvatragasaṃprayuktasya /
bhāvanāheyasya kuśalasya /
rūpāvacarasyaikasya bhāvanāheyasyaiva /
anāsravasya ceti /
paṃcānām evālaṃbanaṃ bhavaṃti
ring ba nyid ba zhis ring ba'i phyir ro /
de bzhin du kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba yang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba rnam pa gnyis dang sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dang bsgom pas spang bar bya ba dge ba dang gzugs na spyod pa bsgom pas spang bar bya ba gcig kho na dang zag pa med pa ste /
vyākhyānaṃ ca pūrvavad eva kartavyaṃ /
bhāvanāheyā api paṃcānām evālaṃbanaṃ bhavaṃti /
duḥkhasamudayadarśanaheyayoḥ sarvatragasaṃprayuktayoś cittayor bhāvanāheyasya ca kuśalākuśalāvyākṛtasya yathāsaṃbhavaṃ /
rūpāvacarasyaikasya bhāvanāheyasyaiva /
anāsravasya ceti /
pūrvavad eva vācyaṃ /
svakādharatrayordhvaikāmalānām iti /
svakānām adharāṇāṃ ca trayaṃ svakādharatrayaṃ ca ūrdhvaikaṃ cāmalaṃ ceti vigrahaḥ
lnga kho na'i dmigs pa yin no /
'dir yang bshad pa ni snga ma bzhin du bya'o /
bsgom pas spang bar bya ba dag kyang sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i sems kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dag dang bsgom pas spang bar bya ba ci rigs par dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa dang gzugs na spyod pa bsgom pas spang bar bya ba gcig kho na dang zag pa med pa dang lnga kho na'i dmigs pa kho na yin te /
snga ma bzhin du brjod par bya'o /
gzugs khams las skyes rang gi dang /
'og gsum gong gcig dri med kyi /
zhes bya ba ni /
rang gi gsum dang 'og ma'i gsum ni rang gi dang 'og gsum ste /
rang gi dang 'og ma gsum dang gong ma gcig dang dri ma med pa zhes tshig rnam par sbyar ro /
rūpāvacarās ta eva triprakārā dharmā iti /
duḥkhasamudayadarśanabhāvanāheyās teṣām adhikṛtatvāt
chos rnam pa gsum po de dag nyid gzugs na spyod pa zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba ste /
de dag gi skabs yin pa'i phyir ro /
te 'ṣṭānāṃ cittānām ālaṃbanaṃ /
svadhātukānāṃ trayāṇāṃ teṣām eva duḥkhasamudayadarśanabhāvanāheyānāṃ pūrvavad vyākhyeyaṃ
de dag ni sems brgyad kyi dmigs pa yin te rang gi khams pa gsum ste /
de dag nyid dang zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba ste /
adharadhātukānāṃ trayāṇāṃ teṣām eva snga ma bzhin du bshad par bya'o /
khams 'og ma pa gsum ste /
teṣāṃ duḥkhasamudayadarśanaheyayor visabhāgadhātusarvatragasaṃprayuktayoś cittayor bhāvanāheyasya ca śrutamayasya ca cintāmayasya vā de dag nyid dang zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i sems skal pa mi mnyam pa'i khams kun tu 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dag dang bsgom pas spang bar bya ba thos pa las byung ba'am bsams pa las byung ba dang gzugs med pa'i gcig ste /
ūrdhvadhātukasyaikasya bhāvanāheyayaivākāśānāṃtyāyatanasāmantakasaṃgṛhītasya anāsravasya cānvayajñānapakṣasyeti bsgom pas spang bar bya ba nam mkha' mtha' yas skye mched kyi nyer bsdogs kyis bsdus pa'i kho na dang zag pa med pa rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i dmigs pa yin no /
gzugs med las skyes khams gsum gtogs /
(Abhidh-k-vy 480) /
tridhātvāptatrayānāsravagocarā iti /
tridhātvāptānāṃ trayāṇām anāsravasya ca gocarāḥ
gsum dang zag med spyod yul lo /
zhes bya ba ni khams gsum du gtogs pa gsum gsum dang zag pa med pa'i spyod yul yin te /
ta eveti ta eva duḥkhasamudayadarśanabhāvanāheyā adhikṛtāḥ /
triprakarāṇāṃ teṣām eveti /
kāmarūpāvacarāṇāṃ duḥkhasamudayadarśanaheyānāṃ visabhāgadhātusarvatragasaṃprayuktānāṃ caturṇāṃ bhāvanāprahātavyayor dvayor yathāyogaṃ
de dag nyid ces bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba de dag kho na'i dbang du byas pa yin no /
rnam pa gsum gsum ste de dag nyid dang zhes bya ba ni 'dod pa dang gzugs na spyod pa sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba skal ba mi mnyam pa'i khams su kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa bzhi dang bsgom pas spang bar bya ba ci rigs par gnyis dang rang gi khams pa gsum ste /
svadhātukānāṃ ca trayāṇāṃ /
katameṣāṃ /
sarvatragāsarvatragasaṃprayuktayor yathāyogaṃ dvayor bhāvanāprahātavyasya cānāsravasya ceti
gsum gang zhe na /
ci rigs par kun du 'gro ba dang kun du 'gro ba ma yin pa dang mtshungs par ldan pa gnyis dang bsgom pas spang bar bya ba dang zag pa med pa ste /
daśānāṃ cittānām ālaṃbanaṃ bhavaṃti /
nirodhamārgadṛggheyāḥ sarvasvādhikagocarā iti
sems bcu'i dmigs pa yin no /
'gog dang lam mthong spang bya kun /
rang gis klags pa'i spyod yul lo /
sarvagrahaṇaṃ traidhātukopasaṃgrahārthaṃ /
svasyādhikasya gocarā iti vacanāt pūvoktānāṃ ca gocarā ity arthād uktaṃ bhavati
zhes bya ba la kun zhes bya ba smos pa ni khams gsum pa nye bar bsdu ba'i phyir ro /
rang gis kla gas pa'i spyod yul yin no zhes 'byung bas shugs kyis na sngar bshad pa rnams kyi spyod yul yang yin no zhes bshad pa yin no /
atha vā svenādhikāni svādhikāni rnam pa gcig tu na rang gis bsnan pa ni /
rang gis klags pa ste /
svādhikānāṃ gocarāḥ svādhikagocarā iti /
tasyādhikasyeti /
rāgādisaṃprayuktasya /
na mithyādṛṣṭyādisaṃprayuktasya /
tasya nityaṃ nirodhamārgālaṃbanatvāt /
pūrvoktānāṃ paṃcānām iti /
kāmāvacarāṇāṃ trayāṇāṃ /
dvinikāyasarvatragasaṃprayuktabhāvanāprahātavyānāṃ /
rūpāvacarasya bhāvanāprahātavyasyaiva /
anāsravasya ceti /
mārgadarśanaprahātavyā apy evam iti
rang gis klags pa rnams kyi spyod yul ni rang gis klags pa'i spyod yul lo zhes bya'o /
des klags pa'i zhes bya ba ni 'dod chags la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i yin gyi log par lta ba la sogs pa dang mtshungs par ldan pa ni ma yin te /
de ni rtag tu 'gog pa dang lam la dmigs pa'i phyir ro /
sngar bshad pa lnga zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa gsum po ris gnyis kyis kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dang bsgom pas spang bar bya ba rnams dang gzugs na spyod pa bsgom pas spang bar bya ba dang zag pa med pa zhes bya ba'o /
kim evaṃ /
ṣaṇṇāṃ cittānām ālaṃbanam iti /
navānām ekādaśānāṃ ca cittānām ālaṃbanaṃ bhavatīti
lam mthong bas spang bar bya ba rnams kyang de dang 'dra ste zhes bya ba la ci zhig de dang 'dra zhe na sems drug gi dmigs pa yin zhes bya ba'o /
rūpāvacarā nirodhamārgadarśanaprahātavyā navānāṃ cittānām ālaṃbanaṃ bhavaṃti sems dgu dang bcu gcig gi dmigs pa yin no zhes bya ba ni gzugs na spyod pa 'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba'i chos dag ni sems dgu'i dmigs pa yin no /
ārūpyāvacarā ekādaśānām iti gzugs med pa na spyod pa dag ni bcu gcig gi dmigs pa yin no /
kathaṃ /
rūpāvacarā nirodhamārgadarśanaprahātavyā dharmāḥ kāmāvacarāṇāṃ visabhāgadhātusarvatragasaṃprayuktabhāvanāheyānāṃ trayāṇāṃ /
svadhātukānāṃ ca trayāṇāṃ dvinikāyasarvatragasaṃprayuktabhāvanāprahātavyānāṃ /
ārūpyāvacarasya bhāvanāprahātavyasyākāśānaṃtyāyatanasaṃgṛhītasya /
anāsravasya cānvayajñānapakṣasya /
tasyaiva cādhikasya nirodhadarśanaprahātavyasya mārgadarśanaprahātavyasya vā cittasya
ji ltar zhe na gzugs na spyod pa 'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba dag ni 'dod pa'i khams na spyod pa gsum po skal pa mi mnyam pa'i khams kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dang bsgom pas spang bar bya ba rnams dang rang gi khams pa gsum ste /
rigs gnyis kyis kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dang bsgom pas spang bar bya ba rnams dang gzugs med pa na spyod pa bsgom pas spang bar bya ba nam mkha' mtha' yas skye mched kyis bsdus pa dang zag pa med pa rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa dang 'gog pa mthong bas spang bar bya ba'am /
lam mthong bas spang bar bya ba'i sems klags pa de nyid de so sor sems dgu'i dmigs pa yin no /
iti navānāṃ pratyekam ālaṃbanaṃ bhavaṃti /
ārūpyāvacarā api nirodhamārgadarśanaprahātavyā dharmāḥ pratyekam ekādaśānāṃ cittānām ālambanaṃ bhavaṃti
gzugs med pa na spyod pa ni 'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba'i chos dag kyang so sor sems bcu gcig gi dmigs pa yin te /
'dod pa dang gzugs na spyod pa drug ste /
kāmarūpāvacarāṇāṃ visabhāgadhātusarvatragasaṃprayuktabhāvanāprahātavyānāṃ ṣaṇṇāṃ skal pa mi mnyam pa'i khams su kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dang bsgom pas spang bar bya ba rnams dang rang gi khams pa gsum ste /
svadhātukānāṃ ca trayāṇāṃ dvinikāyasarvatragasaṃprayuktakabhāvanāprahātavyānāṃ /
nirodhamārgadarśanaprahātavyasya ca pratyekam adhikasya
kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dang bsgom pas spang bar bya ba rnams dang so sor 'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya bas rang gis klags pa dang zag pa med pa rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa ste /
anāsravasya cānvayajñānapakṣasya /
ity ekādaśānām ālaṃbanaṃ bhavaṃti /
anāsravās tridhātvaṃtyatrayānāsravagocarā iti /
anāsravā nirodhādayaḥ /
triṣu dhātuṣu yāny antyāni trayāṇi (Abhidh-k-vy 481) nirodhamārgadarśanabhāvanāprahātavyalakṣaṇāni /
teṣāṃ yathāyogam anāsravasya ca gocarāḥ /
kathaṃ /
pratisaṃkhyānirodhāryamārgau tāvat tadālaṃbanānāṃ mithyādṛṣṭivicikitsāvidyāsaṃprayuktānāṃ bhāvanāprahātavyānām anāsravasya ca dharmajñānānvayajñānapakṣasya yathāyogam ālaṃbanaṃ /
ākāśāpratisaṃkhyānirodhau tu bhāvanāprahātavyasyaivākliṣṭasya cittasyālaṃbanam iti veditavyaṃ
de ltar na bcu gcig gi dmigs pa yin no /
zag med khams gsum mthar gsum dang /
zag pa med pa'i spyod yul lo /
zhes bya ba la zag pa med pa 'gog pa la sogs pa ni ci rigs par khams gsum pa dag na tha ma gsum po 'gog pa dang lam mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba'i mtshan nyid gang dag yin pa de dag dang zag pa med pa'i spyod yul yin no /
ji lta zhe na so sor brtags pas 'gog pa dang 'phags pa'i lam dag ni de dag la dmigs pa'i log par lta ba dang the tshom dang ma rig pa dang mtshungs par ldan pa rnams dang bsgom pas spang bar bya ba dge ba rnams dang zag pa med par ci rigs par chos shes pa dang rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i dmigs pa yin no /
ācāryaguṇamativasumitrau tu vyācakṣāte ākāśāpratisaṃkhyānirodhau bhāvanāprahātavyasya kliṣṭākliṣṭasyālaṃbanam iti /
tad ayuktaṃ /
mithyādṛg vimatī tābhyāṃ yuktāvidyātha kevalā /
nirodhamārgadṛggheyāḥ ṣaḍ anāsravagocarā iti niyamāt /
ato na kliṣṭacittasya bhāvanālaṃbanam iti siddhāṃtaḥ /
paṃcāṣṭadaśavijñānadaśavijñānagocarā iti /
kāmāvacarāḥ duḥkhasamudayadarśanabhāvanāheyāḥ paṃcānāṃ gocarāḥ /
rūpāvacarā aṣṭānām /
ārūpyāvacarā daśānām /
amalā api daśānām eveti /
pūrvavyākhyānānusāreṇa yojyaṃ /
etāny eva ṣoḍaśa cittāni ṣaṭtriṃśad bhavaṃti /
kāmadhātau duḥkhasamudayadarśanaheyam asarvatragasaṃprayuktaṃ sabhāgavisabhāgasarvatragasaṃprayuktaṃ ca /
evaṃ rūpadhātau duḥkhasamudayadarśanaheyaṃ pratyekaṃ triprakāraṃ /
ārūpyadhātāv anyatra visabhāgadhātubhūmisarvatragasaṃprayuktāt /
nirodhamārgadarśanaheyaṃ dhātutraye 'pi pratyekaṃ dvidhā sāsravānāsravālaṃbanatvāt /
bhāvanāheyam api kliṣṭākliṣṭabhedāt dviprakāraṃ /
anāsravam api dharmajñānapakṣam anvayajñānapakṣaṃ ceti dvidhā /
kāmāvacaraṃ bhāvanāprahātavyam iti /
paṃcavijñānakāyikaṃ sukhendriyaṃ /
rūpāvacaraṃ paṃcaprakāram iti /
prathamadhyānabhūmikaṃ trivijñānakāyikaṃ /
tṛtīyadhyānabhūmikaṃ mānasam ity abhisamasya yathāyogaṃ paṃcaprakāraṃ duḥkhadarśanaprahātavyaṃ yāvad bhāvanāprahātavyaṃ /
anāsravaṃ ca tṛtīyadhyānabhūmikam eva /
kāmāvacarasya catuḥprakārasyeti /
duḥkhasamudayamārgadarśanabhāvanāpraheyasya /
duḥkhasamudayadarśanaheyayoḥ sukhendriyam ālaṃbanaṃ bhavati /
yasmād duḥkhasamudayasatyasaṃgṛhītaṃ svabhūmikam ūrdhvabhūmikaṃ vā sukhendriyaṃ satkāyamithyādṛṣṭyādīnām ālaṃbanaṃ bhavati /
mārgadarśanaheyasya ca mithyādṛṣṭyādisaṃprayuktasya mārgasatyasaṃgṛhītaṃ sukhendriyam ālaṃbanaṃ /
bhāvanāheyarāgādisaṃprayuktasya ca cittasya (Abhidh-k-vy 482) tatpaṃcavijñānakāyikaṃ sukhendriyam ālaṃbanam /
iti catuṣprakārasyāsya tad ālaṃbanaṃ /
na tu nirodhadarśanaheyasya cittasya /
tatra mithyādṛṣṭyādīnāṃ nirodhālaṃbanatvāt /
dṛṣṭiparāmarśādīnāṃ ca svanikāyālaṃbanatvāt /
tatra ca sukhendriyābhāvāt /
tenocyate 'nyatra nirodhadarśanaheyād iti /
rūpāvacarasya paṃcaprakārasyeti /
yasmāt tṛtīyadhyānasaṃgṛhītaṃ paṃcaprakāraṃ sukhendriyaṃ bhavati /
mārgadarśanabhāvanāheyasyeti /
ārūpyāvacarasya mārgadarśanaheyasya mithyādṛṣṭyādisaṃprayuktasya cittasya mārgasaṃgṛhītaṃ sukhendriyam ālaṃbanaṃ /
tad eva ca bhāvanāheyasya kuśalasya cittasyālaṃbanam /
anāsravasya ca sarvam apy ālaṃbaṇaṃ bhavati /
tatra yathāsaṃbhavam iti /
yasmād anāsrave anuśayā nānuśerate /
yasmāt kvacid eva kecid anuśerate /
tasmād yathāsaṃbhavam ity ucyate /
tatra vijñāne kāmāvacarāś catvāro nikāyāḥ /
tadyathā nithyādṛṣṭisaṃprayukte sukhendriyālaṃbane daśāpi duḥkhadarśanaprahātavyā anuśayā ālaṃbanato 'nuśerate saṃprayogato vā yathāsaṃbhavaṃ /
evaṃ samudayadarśanaprahātavyāḥ /
mārgadarśanaprahātavyā api tatra sukhendriyālaṃbane vijñāne 'nuśerate /
mārgasukhendriyālaṃbane hi mithyādṛṣṭyādisaṃprayukte vijñāne mithyādṛṣṭyādayaḥ saṃprayogato 'nuśerate /
dṛṣṭiparāmarśādayo 'py ālaṃbanato 'nuśerate /
tasmāt so 'pi nikāyas tatrānuśete /
bhāvanāheyo 'pi nikāyo 'trānuśete /
tatra rāgādīnāṃ sukhendriyālaṃbanavijñānālaṃbanayogāt /
nirodhadarśanaprahātavyanikāyas tu tatra nānuśete /
sukhendriyālaṃbanavijñānābhāvāt /
rūpāvacarāḥ saṃskṛtālaṃbanā iti /
rūpāvacaraṃ sukhendriyālaṃbanaṃ paṃcaprakāram asti /
tatra catvāro nikāyā anuśerata iti sugamam etat /
nirodhadarśanaprahātavyās tu saṃskṛtālaṃbanāḥ katham anuśerate /
tṛtīye dhyāne dṛṣṭiparāmarśādayaḥ sukhendriyeṇa saṃprayujyaṃte /
te cānyonyālaṃbanāḥ /
te tatra sukhendriyālaṃbanavijñāne saṃprayogata ālaṃbanato vānuśerate /
ārūpyāvacarau dvau nikāyāv iti /
mārgadarśanabhāvanāheyanikāyau /
mārgasukhendriyālaṃbane mithyādṛṣṭyādisaṃprayukte mithyādṛṣṭyādayaḥ saṃprayogato 'nuśerate /
dṛṣṭiparāmarśādayas tu tatrālaṃbanato 'nuśerate /
bhāvanāheyo 'pi nikāyo 'nuśete /
bhāvanāheyaṃ hi kuśalaṃ cittaṃ mārgam ālaṃbate /
tatra sa rāgādinikāyo 'nuśete /
sarvatragāś cārūpyāvacarā anuśayās tatraiva vijñāne mārgālaṃbanamithyādṛṣṭyādisaṃprayukte vā vijñāne 'nuśerata iti vijñātavyaṃ /
tasyaiva dvādaśavidhasyeti /
kāmāvacarasya catuṣprakārasyānyatra nirodhadarśanaheyāt /
(Abhidh-k-vy 483) rūpāvacarasya paṃcaprakārasyārūpyāvacarasya ca dviprakārasya mārgadarśanabhāvanāheyasyānāsravasya cety anyonyālaṃbanayogatas tasya sukhendriyālaṃbanaṃ vijñānam ālaṃbanaṃ bhavati /
ārūpyāvacarasya ca bhūyo dviprakārasya tat sukhendriyālaṃbanaṃ vijñānam ālaṃbanaṃ bhavati /
katamasyety āha /
duḥkhasamudayadarśanaprahātavyasyeti /
ārūpyāvacarasya sarvatragasaṃprayuktasya hi duḥkhasamudayadarśanaheyabhedāt dviprakārasya cittasyārūpyāvacaramārgadarśanaheyamithyādṛṣṭyādisaṃprayuktaṃ vijñānaṃ mārgālaṃbanaṃ cārūpyāvacaraṃ bhāvanāheyaṃ kuśalam ālaṃbanaṃ bhavati /
evam idaṃ caturdaśavidhaṃ sukhendriyālaṃbanavijñānālaṃbanaṃ tatrārūpyāvacarau duḥkhasamudayadarśanaheyau vardhayitveti /
pūrvaṃ sarvatragā evārūpyāvacarāḥ sukhendriyālaṃbane vijñāne 'nuśerate /
sukhendriyālaṃbanālaṃbane tu sakalāv apy ārūpyāvacarau duḥkhasamudayadarśanaheyau nikāyāv anuśayāte /
tasmāt tatra sarvatragasaṃprayukte citte duḥkhasaṃudayadarśanaheyā anuśayāḥ saṃprayogata ālaṃbanato vā yathāyogam anuśerate /
śeṣās tu pūrvavad yojyāḥ /
anayā vartanyānyad api gaṃtavyam iti /
anena vartmanānyad api boddhavyaṃ /
kathaṃ /
duḥkhendriyālaṃbane katy anuśayā anuśerata iti praśna āgate vicārayitavyaṃ /
duḥkhendriyam ekavidhaṃ kāmāvacaraṃ bhāvanāprahātavyaṃ paṃcavijñānakāyikatvāt /
tat samāsataḥ paṃcavidhasya vijñānasyālaṃbanaṃ bhavati /
kāmāvacarasya triprakārasya /
duḥkhasamudayadarśanaheyayoḥ sarvatragasaṃprayuktayor vijñānayor bhāvanāprahātavyasya ca /
rūpāvacarasya ca bhāvanāprahātavyasya /
anāsravasya ca /
idaṃ paṃcavidhaṃ duḥkhendriyālaṃbanaṃ vijñānaṃ /
tatra yathāsaṃbhavaṃ kāmāvacarās trayo nikāyā duḥkhasamudayadarśanabhāvanāheyāḥ /
tatra hi sarvatragasaṃprayukte citte bhāvanāheye ca duḥkhasamudayadarśanaheyau nikāyau saṃprayogata ālaṃbanato vā yathāsaṃbhavam anuśayāte /
bhāvanāheye ca bhāvanāheyo nikāyo 'nuśete /
rūpāvacara eko bhāvanāheyaḥ /
tatra bhāvanāheye citte 'nuśete
nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dag ni bsgom pas spang bar bya ba'i sems nyon mongs pa can ma yin pa kho na'i dmigs pa yin no zhes bya bar rig par bya'o /
slob dpon yon tan blo gros dang dbyig gnyen dag na re nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dag bsgom pas spang bar bya ba nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa'i dmigs pa yin no zhes zer ro /
de ni rigs pa ma yin te /
'gog dang lam mthong spang bya ba /
log lta the tshom de dag dang /
ldan dang 'ba' zhig ma rig dang /
drug ni zag med spyod yul can /
zhes bya bar nges pa'i phyir ro /
de bas na bsgom pas spang bar bya ba nyon mongs pa can gyi dmigs pa yin no zhes bya ba ni grub pa'i mtha' ma yin no /
rnam shes lnga brgyad bcu dang ni /
rnam shes bcu yi spyod yul te /
zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba 'dod pa na spyod pa dag ni lnga'i spyod yul yin no /
gzugs na spyod pa dag ni brgyad kyi yin no /
gzugs med pa na spyod pa dag ni bcu'i yin no /
dri ma med pa dag kyang bcu kho na'i yin no zhes gong du bshad pa'i rjes su 'brang ste sbyar bar bya'o /
'dod pa na spyod pas bsgom pas spang ba zhes bya ba ni rnam par shes pa'i tshogs lnga'i bde ba'i dbang po'o /
gzugs na spyod pa rnam pa lnga dang zhes bya ba ni bsam gtan dang po'i sa pa rnam par shes pa'i tshogs gsum dang bsam gtan gsum pa'i sa pa yid kyi sa pa yin te /
mdor bsdus nas ci rigs par sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba nas bsgom pas spang bar bya ba'i bar rnam pa lnga'o /
zag pa med pa ni bsam gtan gsum pa'i sa pa kho na'o /
'dod pa na spyod pa rnam pa bzhi dang zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba dang lam mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba'o /
bde ba'i dbang po ni sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba dag gi dmigs pa yin te /
'di ltar rang gi sa pa 'am /
sa gong ma pa'i bde ba'i dbang po ni 'jig tshogs dang log par lta ba la sogs pa'i dmigs pa yin no /
lam gyis bsdus pa'i bde ba'i dbang po ni lam mthong bas spang bar bya ba log par lta ba la sogs pa dang ldan pa'i dmigs pa yin no /
rnam par shes pa'i tshogs lnga ba'i bde ba'i dbang po de ni bsgom pas spang bar bya ba 'dod chags la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i dmigs pa yin te /
de ltar na de ni rnam pa bzhi'i dmigs pa yin no /
'gog pa mthong bas spang bar bya ba'i sems kyi dmigs pa ni ma yin te /
de la log par lta ba la sogs pa ni 'gog pa la dmigs pa'i phyir ro; /
lta ba mchog tu 'dzin pa la sogs pa yang rang gi rigs la dmigs pa'i phyir de la yang bde ba'i dbang po med pa'i phyir ro /
gzugs na spyod pa rnam pa lnga dang zhes bya ba ni 'di ltar bsam gtan gsum pas bsdus pa'i bde ba'i dbang po rnam pa lnga yin no /
lam mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba dang zhes bya ba ni lam gyis bsdus pa'i bde ba'i dbang po ni gzugs med pa na spyod pa'i sems lam mthong bas spang bar bya ba log par lta ba la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i dmigs pa yin no /
de nyid bsgom pas spang bar bya ba'i sems dge ba'i dmigs pa yang yin no /
thams cad kyang zag pa med pa'i dmigs pa yin par ni srid do /
de la ci rigs par zhes bya ba ni gang gi phyir zag pa med pa la phra rgyas dag rgyas par mi 'gyur ba dang gang gi phyir kha cig kho na la kha cig rgyas par 'gyur ba de'i phyir ci rigs pa zhes brjod do /
de la zhes bya ba ni rnam par shes pa la'o /
phra rgyas 'dod pa na spyod pa na rigs bzhi dang zhes bya ba ni 'di lta ste bde ba'i dbang po la dmigs pa /
log par lta ba dang mtshungs par ldan pa la ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba'i phra rgyas bcu char yang ci rigs par dmigs pa'am /
mtshungs par ldan pa'i sgo nas rgyas par 'gyur te /
kun 'byung mthong bas spang bar bya ba dag kyang de dang 'dra'o /
lam mthong bas spang bar bya ba dag kyang bde ba'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa de la rgyas par 'gyur te /
lam gyi bde ba'i dngos po la dmigs pa'i rnam par shes pa la log par lta ba la sogs pa dang mtshungs bar ldan pa la /
log par lta ba la sogs pa ni mtshungs par ldan pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro /
lta ba mchog tu 'dzin pa la sogs pa yang dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur te /
de lta bas na rigs de yang de la rgyas par 'gyur ro /
bsgom pas spang bar bya ba'i rigs kyang de la rgyas par 'gyur te /
'dod chags la sogs pa ni bde ba'i dbang po las dmigs pa'i rnam par shes pa la dmigs pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
'gog pa mthong bas spang bar bya ba'i rigs ni de la rgyas par mi 'gyur te /
bde ba'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa med pa'i phyir ro /
gzugs na spyod pa 'dus byas la dmigs pa rnams dang zhes bya ba ni gzugs na spyod pa'i bde ba'i dbang po la dmigs pa ni rnam pa lnga yod do /
de la rigs bzhi rgyas par 'gyur ba de ni go sla'o /
bam po bzhi bcu rtsa gnyis pa /
'gog pa mthong bas spang bar bya ba 'dus byas la dmigs pa rnams ji ltar rgyas par 'gyur zhe na /
bsam gtan gsum pa na lta ba mchog tu 'dzin pa la sogs pa bde ba'i dbang po dang mtshungs par ldan la de rnams kyang pa na tshun dmigs pa yin te /
de dag ni bde ba'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa la mtshungs par ldan pa'am /
dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro /
gzugs med pa na spyod pa'i rigs gnyis dang zhes bya ba ni lam mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba'i rigs dag ste /
log par lta ba la sogs pa ni lam gyi bde ba'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa log par lta ba la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro /
lta ba mchog tu 'dzin pa la sogs pa ni de la dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro /
bsgom pas spang bar bya ba'i rigs kyang rgyas par 'gyur te /
bsgom pas spang bar bya ba'i sems dge ba lam la dmigs pa yin la /
de la ni 'dod chags la sogs pa'i rigs rgyas par 'gyur ro /
gzugs med pa na spyod pa'i phra rgyas kun du 'gro ba rnams kyang rnam par shes pa de nyid lam la dmigs pa'i rnam par shes pa log par lta ba la sogs pa dang mtshungs par ldan pa la rgyas par 'gyur ba shes par bya'o /
rnam pa bcu gnyis po de nyid dang zhes bya ba ni 'gog pa mthong bas spang bar bya ba ma gtogs pa 'dod pa na spyod pa rnam pa bzhi dang gzugs na spyod pa rnam pa lnga dang gzugs med pa na spyod pa rnam pa gnyis te /
lam mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba dang zag pa med pa ste de ltar na de dag ni phan tshun dmigs pa'i tshul gyis bde ba'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa la dmigs pa yin no /
bde ba'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa ni yang gzugs med pa na spyod pa rnam pa gnyis kyis klags pa de ni bden ba'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa la dmigs pa yin no /
gang gi zhe na sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i zhes bya ba smos te /
gzugs med pa na spyod pa sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i bye brag gi rnam pa gnyis yod pa'i dmigs pa ni lam la dmigs pa'i rnam par shes pa gzugs med pa na spyod pa na lam mthong bas spang bar bya ba log par lta ba la sogs pa dang mtshungs par ldan pa dang gzugs med pa na spyod pa bsgom pas spang bar bya ba dge ba yin te /
de ltar na rnam pa bcu bzhi po 'di ni bde ba'i dbang po la dmigs pa la dmigs pa'i rnam par shes pa yin no /
sarvatragāś ca rūpāvacarās tatraivety avagaṃtavyaṃ /
duḥkhendriyālaṃbanālaṃbane vijñāne katy anuśayā anuśerate /
tat punar duḥkhendriyālaṃbanaṃ pañcavijñānaṃ katamasya vijñānasya ālaṃbanaṃ /
tasyaiva paṃcavidhasyānyonyālaṃbanayogena /
kāmāvacarasya ca bhūyo mārgadarśanaheyasya anāsravālaṃbanasya /
rūpāvacarasya ca sarvatragasaṃprayuktasyālaṃbanaṃ bhavati /
tena hi rūpāvacaraṃ duḥkhendriyālaṃbanaṃ kuśalaṃ bhāvanāprahātavyam (Abhidh-k-vy 484) ālaṃbyate /
ārūpyāvacaram apy ākāśānaṃtyāyatanasāmantakasaṃgṛhītaudārikādyākāraṃ duḥkhendriyālaṃbanam ālaṃbate /
tad idam aṣṭavidhaṃ duḥkhendriyālaṃbanālaṃbanaṃ vijñānaṃ /
tatra kāmāvacarāś catvāro nikāyāḥ /
duḥkhasamudayamārgadarśanabhāvanāheyāḥ /
rūpāvacarās trayo nikāyāḥ /
duḥkhasamudayadarśanabhāvanāprahātavyāḥ /
ārūpyāvacara eko bhāvanāprahātavyaḥ /
sarvatragāś cānuśayā anuśerata iti vijñātavyaṃ /
saumanasyendriyālaṃbane vijñāne katy anuśayā anuśerata iti praśne vicārayitavyaṃ /
tat punaḥ saumanasyendriyālaṃbanaṃ vijñānam ekādaśavidhaṃ /
kāmarūpāvacaraṃ paṃca prakāram anāsravaṃ ceti /
tad etat samāsatas trayodaśavidhasya vijñānasyālaṃbanaṃ bhavati /
kāmāvacarasya paṃcaprakārasya saṃskṛtālaṃbanasya tasya saṃskṛtatvāt /
evaṃ rūpāvacarasya /
ārūpyāvacarasya tu dviprakārasya mārgadarśanabhāvanāheyasya /
anāsravasya ca /
idaṃ trayodaśavidhaṃ saumanasyendriyālaṃbanavijñānaṃ /
tatra yathāsaṃbhavaṃ kāmāvacararūpāvacarāḥ paṃcanikāyāḥ saṃskṛtālaṃbanāḥ /
ārūpyāvacarau dvau nikāyau /
sarvatragāś cānuśayāḥ anuśerata iti vijñātavyaṃ /
saumanasyendriyālaṃbanālaṃbane vijñāne katy anuśayā anuśerate /
tat punaḥ saumanasyendriyālaṃbanaṃ trayodaśavijñānaṃ katamasya vijñānasyālaṃbanaṃ /
tasyaiva trayodaśavidhasya /
ārūpyāvacarasya ca bhūyo dviprakārasya duḥkhasamudayadarśanaprahātavyasya /
idaṃ paṃcadaśavidhaṃ saumanasyendriyālaṃbanaṃ vijñānaṃ /
tatrārūpyāvacarau dvau duḥkhasamudayadarśanaheyau vardhayitvā /
kāmāvacararūpāvacarāḥ saṃskṛtālaṃbanāḥ /
ārūpyāvacarāś catvāro nikāyāḥ anyatra nirodhadarśanaheyāt /
anuśayā anuśerata iti vijñātavyaṃ /
anayā diśā anyad api gaṃtavyam iti /
(V /
32) dvidhā sānuśayaṃ kliṣṭam iti /
anuśayānair ananuśayānaiś cānuśayaiḥ sānuśayaṃ kliṣṭam ity arthaḥ /
tatsahitatvāt sadāvasthitatvāt /
akliṣṭaṃ cittam anuśayānair eva sānuśayaṃ vivecayituṃ śakyatvāt /
tathā hi vakṣyati /
prahātavyaḥ kleśa ālaṃbanātmata iti /
(V /
33) sarvasya sarvānaṃtaram utpattisaṃbhavān nāsty eṣām utpattau sārvajanyaḥ kramaniyamaḥ /
duḥkhataḥ skandhān apohyeti /
nedaṃ duḥkham ity ātmato 'bhiniveśāt /
rūpam ātmety evaṃdṛṣṭikasya vedanādyātmagrāhadṛṣṭiḥ (Abhidh-k-vy 485) pratyanīkā /
(V /
34) aprahīṇo bhavaty aparijñāta iti /
aprahīṇas tatprāptyanucchedāt /
aparijñātas tatpratipakṣasya cānutpatteḥ /
kāmarāgaparyavasthānīyā iti /
paryavatiṣṭhate ebhir iti paryavasthānīyāḥ snānīyavat
de la gzugs med pa na spyod pa sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba dag bskyed nas zhes bya ba ni sngar ni gzugs med pa na spyod pa kun du 'gro ba dag kho na bden pa'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa la rgyas par 'byung ba yin no /
bde ba'i dbang po la dmigs pa la dmigs pa'i rnam par shes pa la ni gzugs med pa na spyod pa sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spong bar bya ba'i rigs thams cad rgyas par 'gyur te /
'di ltar kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa'i sems de la sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i phra rgyas rnams ci rigs par mtshungs par ldan pa'am /
dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro /
lhag ma rnams ni snga ma bzhin du sbyar bar bya'o /
lam 'dis gzhan yang khong du chud par bya'o zhes bya ba ni srol 'dis gzhan yang khong du chud par bya'o /
ji lta zhe na sdug bsngal gyi dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa la phra rgyas du zhig rgyas par 'gyur zhes bya ba'i dri ba 'ongs pa la dpyad par bya sto [*ste?] /
sdug bsngal gyi dbang po ni 'dod pa na spyod pa rnam pa gcig ste /
rnam par shes pa'i tshogs lnga pa yin pa'i phyir bsgom pas spang bar bya ba yin no /
de dag kyang mdor bsdu na rnam par shes pa lnga'i dmigs pa yin te /
'dod pa na spyod pa rnam pa gsum po sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dag dang bsgom pas spang bar bya ba dang gzugs na spyod pa bsgom pas spang bar bya ba dang zag pa med pa'i dmigs pa yin te /
rnam pa lnga po 'di ni sdug bsngal la dmigs pa'i rnam par shes pa yin no /
de la ci rigs par 'dod pa na spyod pa'i ris gsum po sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba rnams la sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i rigs dag ni kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa'i sems de dang bsgom pas spang bar bya ba'i sems la ci rigs par mtshungs par ldan pa'am /
dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro; ;bsgom pas spang bar bya ba'i rigs ni bsgom pas spang bar bya ba la rgyas par 'gyur ro /
gzugs na spyod pa ni bsgom pas spang bar bya ba gcig ste /
bsgom pas spang bar bya ba'i sems la rgyas par 'gyur ro /
gzugs na spyod pa kun du 'gro ba rnams kyang de kho na la rgyas par 'gyur ro zhes bya bar khong du chud par bya'o /
sdug bsngal gyi dbang po la dmigs pa la dmigs pa'i rnam par shes pa la phra rgyas du zhig rgyas par 'gyur zhe na /
sdug bsngal gyi dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa lnga po de rnam par shes pa gang gi dmigs pa yin zhe na /
phan tshun dmigs pa'i tshul gyis rnam pa lnga po de nyid kyi dmigs pa yin no /
yang 'dod pa na spyod pa lam mthong bas spang bar bya ba zag pa med pa la dmigs pa dang gzugs na spyod pa kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa'i dmigs pa yang yin te /
des ni gzugs na spyod pa bsgom pas spang bar bya ba dge ba sdug bsngal gyi dbang po dmigs pa la dmigs par byed do /
gzugs med pa na spyod pa nam mkha' mtha' yas skye mched kyi nyer bsdogs kyis bsdus pa yang rags pa la sogs pa'i rnam par sdug bsngal gyi dbang po la dmigs pa de la dmigs te; de lta bas na rnam pa brgyad po 'di ni sdug bsngal gyi dbang po la dmigs pa la dmigs pa'i rnam par shes pa yin no /
de la 'dod pa na spyod pa'i phra rgyas rigs bzhi ste /
sdug bsngal dang kun 'byung ba dang lam mthong ba dang bsgom pas spong bar bya ba rnams dang gzugs na spyod pa rigs gsum ste /
sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba rnams dang gzugs med pa na spyod pa gcig ste /
bsgom pas spang bar bya ba rnams dang kun du 'gro ba rnams rgyas par 'gyur ro zhes bya bar shes par bya'o /
yang yid bde ba'i dbang po dmigs pa'i rnam par shes pa phra rgyas du zhig rgyas par 'gyur zhes bya ba'i dri ba 'ongs pa la dpyad par bya ste /
yid bde ba'i dbang po ni rnam pa bcu gcig ste /
'dod pa dang gzugs na spyod pa rnam pa lnga lnga dang zag pa med pa'o /
de dag kyang mdor bsdu na rnam par shes pa rnam pa bcu gsum gyi dmigs pa yin te /
de ni 'dus byas yin pa'i phyir 'dod pa na spyod pa 'dus byas la dmigs pa rnam pa lnga'i dmigs pa yin te /
gzugs na spyod pa yang de dang 'dra'o /
gzugs med pa na spyod pa gnyis kyi ste /
lam mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba dang zag pa med pa'i dmigs pa yin te /
rnam pa bcu gsum po 'di ni yid bde ba'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa yin no /
de la ci rigs par phra rgyas 'dod pa na spyod pa dang gzugs na spyod pa la 'dus byas la dmigs pa rigs lnga dang gzugs med pa na spyod pa'i rigs gnyis dang kun du 'gro ba dang rgyas par 'gyur ro zhes bya bar shes par bya'o /
yid bde ba'i dbang po la dmigs pa la dmigs pa'i rnam par shes pa la phra rgyas du zhig rgyas par 'gyur zhe na /
yid bde ba'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa rnam pa bcu gsum po de rnam par shes pa gang gi dmigs pa yin zhe na /
rnam pa bcu gsum po de nyid dang yang gzugs med pa na spyod pa rnam pa gnyis te /
sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i dmigs pa yin te /
rnam pa bco lnga po 'di ni yid bde ba'i dbang po la dmigs pa la dmigs pa'i rnam par shes pa yin no /
de la phra rgyas gzugs med pa na spyod pa sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba dag bskyed nas 'dod pa na spyod pa dang gzugs na spyod pa 'dus byas la dmigs pa rnams dang 'gog pa mthong bas spang bar bya ba ma gtogs pa gzugs med pa na spyod pa rigs bzhi rgyas par 'gyur ro zhes bya bar shes par bya ste /
phyogs 'dis gzhan yang khong du chud par bya'o /
nyon mongs phra rgyas bcas rnam gnyis /
zhes bya ba ni nyon mongs pa can ni phra rgyas par 'gyur ba dang rgyas par mi 'gyur ba dag gi phra rgyas dang bcas pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de dag lhan cig 'dug pa'i phyir ro zhes bya ba ni lhan cig 'dug pa'i phyir ro /
nyon mongs pa can ma yin pa ni dbral bar nus pa'i phyir rgyas par 'gyur ba dag kho nas phra rgyas dang bcas pa yin te /
'di ltar nyon mongs pa ni dmigs pa las /
spang bar bya bar 'dod pa yin zhes 'chad par 'gyur ro /
ma spangs shing yongs su ma shes pa yin zhes bya ba la ma spangs pa ni de'i thob pa ma bcad pa'i phyir ro /
yongs su ma shes pa ni de'i gnyen po ma skyes pa'i phyir ro /
'dod pa'i 'dod chags kyi kun nas dkris pa dang mthun pa zhes bya ba ni 'di dag gis kun nas 'khri bar byed pas na kun nas dkris pa dang mthun pa ste /
khrus dang mthun pa lta bu'o /
'dod pa'i 'dod chags kyi kun nas dkris pa dang mthun pas 'dod pa'i 'dod chags kyi kun nas dkris pa dang mthun pa'o /
kāmarāgasya paryavasthānīyā anukūlā iti /
kāmarāga eva vā paryavasthānaṃ kāmarāgaparyavasthānaṃ
yang na 'dod pa'i 'dod chags nyid kun nas dkris pa yin pas 'dod pa'i 'dod chags kyi kun nas dkris pa ste /
tasmai hitāḥ kāmarāgaparyavasthānīyāḥ de dang mthun pa ni 'dod pa'i 'dod chags kyi kun nas dkris pa dang mthun pa dag go /
te punā rūpādayo viṣayāḥ ābhāsagatā bhavaṃtīti /
viṣayarūpatām āpannā bhavaṃtīty arthaḥ
de dag kyang gzugs la sogs pa yul rnams yin no; ;snang bar gyur pa yin zhes bya ba ni yul gyi ngo bo nyid du gyur pa yin zhes bya ba'i tha tshig go /
tatra cāyoniśomanaskāra iti /
tatra cābhāsagateṣu viṣayeṣu viparītaḥ samanaṃtarapratyaya ity arthaḥ
de la yang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yin zhes bya ba ni yul snang bar gyur pa de la yang phyin ci log gi mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen dang ldan pa yin zhes bya ba'i don to /
hetuviṣayaprayogabalānīti /
hetubalaṃ kāmarāgotpattaye kāmarāgānuśayo 'prahīṇo bhavaty aparijñātaḥ
rgyu dang yul dang sbyor ba'i stobs dag yin te zhes bya ba la rgyu'i stobs ni 'dod pa'i 'dod chags skyed par byed pa'i 'dod pa'i 'dod chags kyi phra rgyas ma spangs shing yongs su ma shes pa yin no /
kāmarāgaparyavasthānīyā viṣayabalaṃ /
tatra cāyoniśomanaskāraḥ prayogabalaṃ
yul gyi stobs ni 'dod pa'i 'dod chags kyi kun nas dkris pa dang mthun pa'i yul yin no /
sbyor ba'i stobs ni de la yang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yin no /
evam anyo 'pi kleśa utpadyata iti /
pratighānuśayo 'prahīṇo bhavaty aparijñātaḥ
nyon mongs pa gzhan yang de bzhin du skye bar rig par bya'o zhes bya ba ni khong khro ba'i phra rgyas ma spangs shing yongs su ma shes pa yin /
pratighaparyavasthānīyā dharmā ābhāsagatā bhavaṃti khong khro ba'i kun nas dkris pa dang mthun pa'i chos rnams kyang snang bar gyur pa yin /
tatra cāyoniśomanaskāra ity eṣa nayaḥ /
(V /
35-38) catvāro yogā eta eveti
de la yang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yin zhes bya ba ste tshul ni de lta bu'o /
sbyor ba bzhi ste /
kāmayogo bhavayogo dṛṣṭiyogo 'vidyāyogaś ceti /
vinā moheneti /
avidyāsravasya pṛthaguktatvāt /
saha paryavasthānair āhrīkyādibhir vakṣyamāṇaiḥ ekacatvāriṃśad dravyāṇi
de dag nyid dang zhes bya ba ni 'dod pa'i sbyor ba dang srid pa'i sbyor ba dang lta ba'i sbyor ba dang ma rig pa'i sbyor ba'o /
gti mug ma gtogs pa'i zhes bya ba ni ma rig pa'i zag pa ni logs shig tu bshad pa'i phyir ro /
kun nas dkris byas zhes bya ba ni ngo tsha med pa la sogs pa 'chad par 'gyur ba rnams dang bcas pa'o /
rdzas bzhi bcu rtsa gcig ste /
ekatriṃśad anuśayā iti /
dvādaśa dṛṣṭayaḥ /
duḥkhadarśanaprahātvyā paṃca /
samudayadarśanaprahātavye dve /
nirodhadarśanaprahātavye dve eva /
tisro mārgadarśanaprahātavyāḥ /
catasro vicikitsāḥ /
paṃca rāgāḥ /
evaṃ pratighā mānāś ca /
daśa paryavasthānānīty evam ekacatvāriṃśat /
anuśayā eveti /
evakāraḥ paryavasthānanirāsārthaḥ /
ṣaḍviṃśatir anuśayā iti
phra rgyas sum cu gcig dang zhes bya ba ni lta ba bcu gnyis te /
sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba lnga dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba gnyis dang 'gog pa mthong bas spang bar bya ba yang gnyis kho na dang lam mthong bas spang bar bya ba gsum dang the tshom bzhi dang 'dod chags lnga dang de bzhin du khong khro ba dang nga rgyal lnga dang kun nas dkris pa bcu ste; de ltar na bzhi bcu rtsa gcig yin no /
phra rgyas kho na zhes bya ba la kho na zhes bya ba smos pa ni kun nas dkris pa bsal ba'i phyir ro /
dvādaśa dṛṣṭayaś catasro vicikitsāḥ paṃca rāgāḥ paṃca mānā iti phra rgyas nyi shu rtsa drug ces bya ba ni lta ba bcu gnyis dang the tshom bzhi dang 'dod chags lnga dang nga rgyal lnga'o /
nanu ca tatrāpy asti paryavasthānadvayam iti /
tatra rūpārūpyadhātvoḥ /
styānauddhatyamadā dhātutraya iti vacanāt
de na yang rmugs pa dang rgod pa kun nas dkris pa gnyis yod pa yin nam zhes bya ba ni gzugs dang gzugs med pa'i khams de kho na ste /
rmugs rgod rgyags pa khams gsum na /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
kasmād iha tasyāgrahaṇam iti /
tasya paryavasthānadvayasya /
asvātaṃtryād iti /
katham asvātaṃtryaṃ /
rāgādisaṃprayogitvād īrṣyādivad avidyāmātrāsaṃprayogitvāc ca
ci'i phyir 'dir de ma smos she na zhes bya ba ni kun nas dkris pa de gnyis so /
rang dbang can ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ji ltar rang dbang can ma yin zhe na /
'dod chags la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir dang phrag dog la sogs pa de bzhin du ma rig pa tsam dang mtshungs par ldan pa ma yin pa'i phyir te /
etad dhi dvayaṃ rāgādibhiḥ saṃprayujyate 'di gnyis ni 'dod chags la sogs pa dang mtshungs par ldan par 'gyur gyi /
na tathā īrṣyāmātsaryakaukṛtyakrodhamrakṣāḥ /
svataṃtrāḥ /
avidyāmātreṇa saṃprayogād iti
ji ltar phrag dog dang ser sna dang 'gyod pa dang khro ba dang 'chab pa rnams ma rig pa tsam dang mtshungs par ldan pa'i phyir rang dbang can yin pa lta bu ni ma yin no /
te hy ubhaye 'pīti /
rūpārūpyāvacarā apīty arthaḥ /
aṃtarmukhapravṛttā iti /
na viṣayapradhānā ity arthaḥ /
yenaiva ca kāraṇena bhavarāga ukta iti
de gnyi ga yang zhes bya ba ni gzugs dang gzugs med pa la sogs pa na spyod pa gnyi ga yang zhes bya ba'i tha tshig go /
kha nang du bltas te 'jug ces bya ba ni yul gtsor byed pa ma yin pa zhes bya ba'i don to /
rgyu gang gis srid pa'i 'dod chags zhes bshad pa zhes bya ba ni /
(Abhidh-k-vy 486) /
antarmukhatvāt tanmokṣasaṃjñāvyāvṛttaye kṛta iti
kha ni nang du bltas phyir der /
thar pa'i 'du shes bzlog phyir bshad /
anena ca bhavāsrava iti /
avidyāsrava iti siddham iti
ces bya ba yin te /
des na srid pa'i zag pa zhes bya'o /
avidyā pūrvoktābhyām āsravābhyāṃ bahiṣkṛtā /
tasmāt sā traidhātuky api avidyāsrava iti siddham etat /
paṃcadaśadravyāṇīti /
triṣv api dhātuṣv avidyāyāḥ pratyekaṃ paṃcaprakāratvāt /
sarveṣāṃ teṣām iti /
kāmāsravādīnāṃ saṃsārasya ca /
ukto hy avidyā hetusaṃrāgāyetyādi
rdzas bco lnga zhes bya ba ni khams gsum char na yang rnam pa lnga lnga yod pa'i phyir ro /
zag pa zhes bya bar grub bo zhes bya ba ni ma rig pa gong du bshad pa'i zag pa gnyis las bkar ba yin te /
de lta bas na khams gsum char ba yang ma rig pa'i zag pa zhes bya ba de grub bo /
yāḥ kāścana durgatayaḥ asmin loke parata ca /
avidyāmūlikāḥ sarvā icchālobhasamutthitā iti ca /
tathaughayogā iti /
āsravā evaughā yogāś ca bhavaṃti
chu bo sbyor ba 'ang de bzhin du /
zhes bya ba ni zag pa dag kho na chu bo dang sbyor ba yin te /
lta ba logs shig tu gzhag par bya ba 'ba' zhig tu zad do /
kevalaṃ /
dṛṣṭayaḥ pṛthag /
avasthāpyante /
katham iti vivriyate /
kāmāsrava eva kāmaughaḥ kāmayogaś ca /
evaṃ bhavāsrava eva bhavaugho bhavayogaś ca
ji lta zhe na /
bshad par bya ste /
'dod pa'i zag pa kho na 'dod pa'i chu bo dang 'dod pa'i sbyor ba yin la de bzhin du srid pa'i zag pa kho na srid pa'i chu bo dang srid pa'i sbyor ba yin no /
avidyaughayogas tu pūrvavad evāvagaṃtavyaḥ ma rig pa'i sbyor ba ni snga ma kho na bzhin du khong du chud par bya'o /
dṛṣṭiyoga iha caturtha uktaḥ /
tenāha anyatra dṛṣṭibhya iti
'dir lta ba'i sbyor ba ni bzhi pa yin par bshad de de'i phyir lta ba rnams ma gtogs pa zhes bya ba smos so /
tāḥ kileti /
kilaśabdaḥ paramatadyotakaḥ /
vineyajanavaśāt tu dṛṣṭiyogaḥ pṛthag ukta ity abhiprāyo yujyate
logs shig tu rnam par gzhag go zhes grag go zhes bya ba la grag ces bya ba'i sgra ni gzhan gyi gzhung lugs ston par byed pa yin te; dgongs pa ni 'dul ba'i skye bo'i dbang gis lta ba'i sbyor ba logs shig tu bshad do zhes bya bar rung ngo /
āsraveṣu dṛṣṭayaḥ kimarthaṃ na pṛthag sthāpitā ity āha ci'i phyir zag pa dag gi nang du lta ba rnams logs shig tu ma bzhag ce na /
nāsraveṣv asahāyānām ityādi zag par ma yin grogs med rnams /
asahāyānāṃ dṛṣṭīnām āsyānukūlatā avasthānānukūlatā calatvāt paṭutvāc ca na bhavati zhes bya ba la sogs pa smos te /
lta ba grogs med pa rnams ni 'jog pa'i rjes su mthun pa nyid ma yin te /
nāsanānukūlatety arthaḥ /
āseti rūpe prāpte āpiśaleṣṭyā āsyeti rūpaṃ bhavati /
tad idam uktaṃ bhavati /
yasmād etā dṛṣṭayo 'sahāyā nāsanānukūlāḥ sasahāyās tv āsanānukūlā bhavaṃti /
tasmāt sasahāyā evaitā āsraveṣūktāḥ
'jog pa'i rjes su mi mthun pa nyid ces bya ba'i tha tshig go /
de ni 'di skad du /
gang gi phyir lta ba 'di dag yan gar pa ni 'jog pa'i rjes su mthun pa ma yin gyi grogs dang bcas nas 'jog pa'i rjes su mthun pa de'i phyir 'di dag grogs dang bcas pa kho na zag pa rnams kyi nang du zag pa dag tu bshad de /
miśrīkṛtyoktā ity arthaḥ bsres te bshad pa yin no zhes bya ba'i don to /
kimartham ity āha ci'i phyir zhe na /
āsayaṃtīty āsravāṇāṃ nirvacanaṃ paścād vakṣyatīty ata āsanārtham āsraveṣu bhavitavyam ity abhiprāyaḥ zag pa rnams kyi nges pa'i tshig ni 'jog par byed pas na zhes 'og nas 'chad ces bya ba smos te /
de'i phyir zag ba dag gi nang du 'jog pa'i don dgos so snyam du bsams pa yin no /
tad evaṃ kāmaugha ekānnatriṃśad dravyāṇīti /
dvādaśadṛṣṭyapanayanān nāsravavad ekacatvāriṃśad dravyāṇi bhavaṃti
de ltar na 'dod pa'i chu bo ni rdzas nyi shu dgu ste zhes bya ba ni lta ba bcu gnyis kyis bton pas zag pa bzhin du rdzas bzhi bcu rtsa gcig ni ma yin no /
kiṃ tarhy ekānnatriṃśad dravyāṇi bhavaṃti 'o na ci zhe na rdzas nyi shu dgu yin no /
katham ity āha /
rāgapratighamānā iti sarvaṃ
ji lta zhe na 'dod chags dang khong khro ba dang nga rgyal zhes bya ba thams cad brjod do /
bhavaugho 'ṣṭāviṃśatir dravyāṇīti /
bhavāsravo dvāpaṃcāśad dravyāṇy uktāni
srid pa'i chu bo ni rdzas nyi shu rtsa brgyad de zhes bya ba ni srid pa'i zag pa rdzas lnga bcu rtsa gnyis bshad pa de las lta ba nyi shu rtsa bzhi ston na /
tataś caturviṃśatir dṛṣṭīr apanīyāṣṭāviṃśatir dravyāṇi /
rāgamānā viṃśatir iti dvidhātukā rāgā daśa bhavaṃti /
mānā api daśeti viṃśatiḥ
rdzas nyi shu rtsa brgyad du 'gyur ro /
'dod chags dang nga rgyal nyi shu dang zhes bya ba ni khams gnyis pa'i 'dod chags bcu yin la nga rgyal yang bcu yin pas nyi shu'o /
dṛṣṭyoghaḥ (Abhidh-k-vy 487) ṣaṭtriṃśad dravyāṇīti /
triṣu dhātuṣu tridvādaśa dṛṣṭaya iti
lta ba'i chu bo ni rdzas sum cu rtsa drug go zhes bya ba ni khams gsum na lta ba bcu gnyis bcu gnyis yod pas so /
avidyaughaḥ paṃcadaśa dravyāṇi ma rig pa'i chu bo ni rdzas bco lnga ste snga ma bzhin no /
pūrvavat /
oghavad yogā iti /
kāmayoga ekānnatriṃśad dravyāṇi
sbyor ba yang chu bo bzhin du rig par bya'o zhes bya ba ni 'dod pa'i sbyor ba ni rdzas nyi shu rtsa dgu ste /
rāgapratighamānāḥ paṃcadaśa vicikitsāś catasraḥ daśa paryavasthānānīti /
bhavayogo 'ṣṭāviṃśatir dravyāṇi
'dod chags dang khong khro ba dang nga rgyal bco lnga dang the tshom bzhi dang kun nas dkris pa bcu'o /
srid pa'i sbyor ba nyi shu rtsa brgyad de /
rāgamānā viṃśatiḥ vicikitsā aṣṭau dṛṣṭiyogaḥ ṣaṭtriṃśad dravyāṇi /
avidyāyogaḥ paṃcadaśa dravyāṇi
'dod chags dang nga rgyal nyi shu dang the tshom brgyad do /
lta ba'i sbyor ba ni rdzas sum cu rtsa drug go /
ma rig pa'i sbyor ba ni rdzas bco lnga'o /
ji skad bshad gnyis ma rig bcas /
yathoktā eva sāvidyā iti vistaraḥ /
ke yathoktāḥ /
yogā ity adhikṛtaṃ tasmād vivriyate
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ji skad bshad pa gang dag yin zhe na /
sbyor ba zhes bya ba'i dbang du byas pa yin no /
kāmayoga eva sahāvidyayā kāmopādānam iti /
avidyā kāmopādānātmavādopādānayor yathāsvam aṃtarbhāvyate /
dvidhādṛṣṭeḥ pṛthakkaraṇāc catuṣṭvaṃ /
kāmopādānaṃ dṛṣṭyupādānaṃ śīlavratopādānam ātmavādopādānam iti /
dṛṣṭiyogāc chīlavrataṃ niṣkṛṣyeti /
ṣaṭtriṃśaddravyakād dṛṣṭiyogāt dhātubhedena ṣacchīlavrataparāmarśān niṣkṛṣya /
dṛṣṭyupādānaṃ triṃśad dravyāṇi
de'i phyir 'dod pa'i sbyor ba ma rig pa dang bcas pa rdzas sum cu rtsa bzhi kho na 'dod pa'i nye bar len pa yin no zhes bshad do /
ma rig pa ni 'dod pa nye bar len pa dang bdag tu smra ba nye bar len pa dag gi nang du bdag nyid ji lta ba bzhin du bsdu bar bya'o /
lta ba rnam pa gnyis su tha dad par bya ba'i phyir bzhi yin te /
'dod pa nye bar len pa dang lta ba nye bar len pa dang tshul khrims dang brtul zhugs nye bar len pa dang bdag tu smra ba nye bar len pa zhes bya ba'o /
lta ba'i sbyor ba las tshul khrims dang brtul zhugs phyung ste zhes bya ba ni lta ba'i sbyor ba khams kyi bye brag gis rdzas sum cu rtsa drug yod pa las tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa drug bton na /
lta ba'i nye bar len pa rdzas sum cu yin no /
śīlavratopādānaṃ ṣaḍ dravyāṇi kāmadhātau dve evaṃ rūpadhātāv ārūpyadhātau ceti /
mārgapratidvaṃdvād iti /
sāṃkhyayogajñānādibhir mokṣaprāptidarśanān mārgapratidvaṃdvabhūtaṃ śīlavratopādānaṃ
tshul khrims dang brtul zhugs nye bar len pa ni rdzas drug ste /
'dod pa'i khams na gnyis dang de bzhin du gzugs dang gzugs med pa'i khams na gnyis gnyis yod pas so /
lam gyi dgrar gyur pa zhes bya ba ni grangs can pa'i rnal 'byor dang shes pa la sogs pas thar pa thob par lta ba'i phyir tshul khrims dang brtul zhugs nye bar len pa ni lam gyi dgrar gyur pa yin no /
ubhagapakṣavipralaṃbhanāc ceti vistaraḥ /
gṛhipravrajitapakṣavipralaṃbhanāc cety arthaḥ
phyogs gnyi ga slu ba'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni khyim pa dang rab tu 'byung ba'i phyogs slu bar byed pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
anaśanādibhir iti /
ādiśabdena jalāgniprapatanamaunavīrādānādir gṛhyate /
anaśanādīni śīlavratasaṃgṛhītānīṣṭaviṣayaparivarjanaṃ ca
zas mi za ba la sogs pas zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni chu dang mer 'jug pa dang mi smra ba dang dpa' bo byed pa la sogs pa bsdu ba'o /
iṣṭaviṣayaparivarjaneneti /
rasaparityāgabhūmiśayyāmalapaṃkadhāraṇanagnacaryākeśolluṃcanādinā śuddhipratyāgamanāt /
avidyā tu grāhikā neti miśriteti
zas mi za ba la sogs pa dang yul yid du 'ong ba yongs su spangs pa ni tshul khrims dang brtul zhugs kyis bsdus pa yin no /
ma rig pa /
'dzin par byed pa min phyir bsres /
na kevalāvidyā bhavam upādadāti /
kasmād ity āha
zhes bya ba ni ma rig pa 'ba' zhig gis srid pa nye bar len par mi byed do /
ci'i phyir zhe na /
asaṃprakhyānalakṣaṇatayā apaṭutvād iti mi shes pa'i mtshan nyid kyis mi gsal ba'i phyir ro zhes bya ba smos te /
miśritā tv anyakleśasaṃparkavaśād upādadātīty abhiprāyaḥ /
etaḥ kileti /
kilaśabdaḥ paramatadyotakaḥ /
tena svamatam ucyate
'dres pa ni nyon mongs pa gzhan dang 'brel pa'i stobs kyis nye bar len par byed pa yin no snyam du bsams pa yin no /
grag go zhes bya ba la grag ces bya ba'i sgra ni gzhan gyi gzhung lugs ston par byed pa yin no /
sūtre tu bhagavatoktam iti vistareṇa /
evaṃ yāvad dṛṣṭiyoga iti /
kathaṃ /
dṛṣṭiyogaḥ katamaḥ /
vistareṇa yāvad yo 'sya bhavati dṛṣṭiṣu dṛṣṭirāgo dṛṣṭicchando dṛṣṭisneha iti pūrvavat /
chandarāgaś copādānam uktaṃ sūtrāṃtareṣu
de'i phyir rang gi gzhung lugs bcom ldan 'das kyis mdo las ni zhes bya ba rgyas par smos so /
lta ba'i sbyor ba yang de dang 'dra ba'i bar du gsungs so zhes bya ba ni ji ltar zhe na /
lta ba'i sbyor ba gang zhe na zhes bya ba nas rgyas par 'di'i lta ba rnams la lta ba la 'dod chags pa dang lta ba la 'dun pa dang lta ba la sred pa dang zhes bya ba ste snga ma bzhin no /
mdo gzhan dag las 'dun pa'i 'dod chags kyang nye bar len par gsungs te /
ji skad du zhe na /
katham /
upādānaṃ katamat /
yo 'tra chandarāga iti
nye bar len pa gang zhe na /
'di la 'dun pa'i 'dod chags gang yin pa'o zhes gsungs so /
etad ācāryamataṃ /
tad uktaṃ bhavati rāga evātra yogaḥ /
upādānaṃ vā /
nānye kleśā iti
'di ni slob dpon gyi gzhung lugs yin te /
'di skad du 'dir 'dod chags kho na sbyor ba dang nye bar len pa yin gyi nyon mongs pa gzhan dag ni ma yin no zhes bshad pa yin no /
tenocyate kāmādiṣu yaś chandarāga iti /
(V /
39) aṇava iti vistareṇa /
aṇavaḥ śerate ity anuśayāḥ
de'i phyir 'dod pa la sogs pa la 'dun pa'i 'dod chags pa gang yin pa de ni zhes bya ba smos so /
gang gi phyir de dag phra ba dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
nairuktena vidhināsya siddhiḥ /
(Abhidh-k-vy 488) /
sūkṣmapracāratvād iti /
sūkṣmapravṛttitvād ity arthaḥ
phra mo dag rgyas par 'gyur bas na phra rgyas so zhes bya ba 'di ni nges pa'i tshig gi tshul gyis grub po /
kathaṃ punaḥ sūkṣmā pravṛttiḥ /
arūpiṇāṃ durvijñānatayā /
ālaṃbanataś chidrānveṣiśatruvat dṛṣṭiviṣavac ca /
saṃprayogato 'yoguḍodakasaṃtāpavat sparśaviṣavac ca /
ubhayato dhātryaḥ kumārakam anuśerate /
evam ete 'py ālaṃbanāt saṃprayuktebhyo vā svām saṃtatiṃ vardhayaṃtaḥ prāptibhir upaciṃvaṃti /
anubadhnaṃtīti /
anukrānteś cāturthakajvaravan mūṣikāviṣavac cety anye /
aprayogeṇa anābhogena /
pratinivārayato 'pi niṣedhayato 'pi pudgalasya punaḥpunaḥ saṃmukhībhāvād anubadhnaṃty ato 'nuśayā iti /
āsayaṃti saṃsāra ity āsravā iti /
nairukto vidhiḥ /
āsanārtho vā /
āsravaṃti bhavāgrād yāvad avīcim iti /
ṣaḍbhir āyatanavraṇaiś cakṣurādibhir āyatanair vraṇabhūtair āsravaṃti kṣaraṃti /
bhavāgrād yāvad avīciṃ gacchaṃti /
bhavāgrāvītarāgasyāpy āvīcikakleśasamudācārāt tadutpannasya vā tatrotpattisaṃbhavāt /
ka āsravaṃti
rgyu ba phra ba'i phyir zhes bya ba ni 'jug pa phra ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
ji ltar 'jug pa phra zhe na /
gzugs can ma yin pa rnams shes par dka' pa'i phyir ro /
sbyor ba med par te bsgrim mi dgos par bzlog bzhin du yang ste bkag bzhin du yang gang zag la yang dang yang mngon du 'gyur ba'i phyir phra rgyas zhes bya'o /
'khor bar 'jog par byed pas na zag pa yin pa'am 'jog pa'i don du 'dzag pas na zag pa yin no zhes bya ba ni nges pa'i tshig gi tshul yin no /
srid pa'i rtse mo nas mnar med pa'i bar du skye mched drug gi rma nas 'dzag pas na zhes bya ba ni srid pa'i rtse mo nas mnar med pa'i bar du skye mched drug gi rma ste /
mig la sogs pa skye mched rma lta bu'i sgo nas 'dzag cing 'bo la 'gro bas na zag pa rnams yin no /
'khyer bar byed pas na chu bo dag yin no /
'byar bar byed pas na sbyor ba yin no /
anuśayāḥ /
āsravaṃtīty āsravā ity acpratyayaḥ /
haraṃtīty oghāḥ /
śleśayantīti yogāḥ /
upagṛhṇaṃtīty upādānānīty arthapradarśanam /
etad uktaṃ vaibhāṣikaiḥ /
vahana etad rūpam oghā iti /
vahaṃti haraṃti gatyaṃtaraṃ viṣayāṃtaraṃ veti oghāḥ
nye bar 'dzin pas na nye bar len pa dag yin no zhes bya ba 'di ni bye brag tu smra ba rnams kyis rab tu bstan pa yin no /
chu bo zhes bya ba'i sgra 'di ni 'khyer ba'i tshul yin te /
'gro ba gzhan nam yul gzhan du 'khyer bar byed cing 'khrid par byed pas na chu bo dag yin no /
yojayaṃti śleṣayaṃti gatyantare viṣayāṃtare veti yogāḥ 'gro ba gzhan nam yul gzhan du sbyor bar byed cing 'byar bar byed pas na sbyor ba dag yin no /
upādadaty upagṛhṇaṃti punarbhave kāmādiṣu vā vijñānasaṃtatiṃ ity upādānānīti yang srid pa'am 'dod pa la sogs par rnam par shes pa nye bar 'dzin par byed cing len par byed pas na nye bar len pa dag yin no /
evaṃ tu sādhīyaḥ syād iti /
evaṃ tu sādhutaraṃ syād ity ācāryaḥ
'di skad du ches legs pa yin no zhes bya ba ni slob dpon gyi ltar na ches legs pa yin no zhes 'chad do /
katham ity āha ji lta zhe na smras pa /
āsravati gacchaty ebhir anuśayaiḥ saṃtatir vijñānasaṃtatir viṣayeṣv ity āsravāḥ phra rgyas 'di dag gi rgyud de rnam par shes pa'i rgyud yul rnams la 'dzag par byed cing 'gro bar byed pas na zag pa rnams te /
karaṇasādhanaṃ /
mahatābhisaṃskāreṇa kuśalair dharmaiś cittasaṃtānaḥ pratisroto nīyate viṣayebhyo nivāryate
byed pas sgrub pa yin no /
mngon bar 'du bya ba ste de dag nyid med par zhes bya ba bstsal ba de dag nyid med par zhes bya ba'i don to /
teṣām eva saṃskārāṇāṃ pratipraśrabdhyeti /
teṣām eva prayatnānāṃ vyuparameṇety arthaḥ
shugs chen po dang ldan pa'i phyir chu bo dag ces bya ba ni chu bo dang chos mthun pa nyid du ston par byed pas te /
adhimātravegatvād oghā iti chu bo dang 'dra bas ni chu bo dag ces bya ba'i phyir ro /
oghasādharmyaṃ darśayati /
ogha ivaughā iti kṛtvā /
tadanuvidhānād iti
de'i rjes su byed pa'i phyir zhes bya ba ni 'dod chags la sogs pa'i rjes su byed pa'i phyir ro /
rāgādyanuvidhānāt /
nādhimātrasamudācāriṇo hi yogā iti /
oghayogānāṃ nānākaraṇaṃ darśayati
che thang du kun du mi 'byung ba rnams ni sbyor ba dag ces bya ba ni chu bo dang sbyor ba rnams tha dad du bya bar ston pa yin te /
ye hi nādhimātrasamudācāriṇaḥ /
te yogāḥ /
ye tv adhimātrasamudācāriṇa eva /
ta oghā iti
che thang du kun du 'byung ba gang dag yin pa de dag ni sbyor ba yin la /
che thang du kun du mi 'byung ba gang dag yin pa kho na ni chu bo yin no zhes bya'o /
kathaṃ ca te yogā ity āha /
vividhaduḥkhayojanāj jātyādibhir vividhair duḥkhair yojanād ity arthaḥ
de dag ji ltar sbyor ba yin zhe na /
sdug bsngal sna tshogs dang sbyor ba'i phyir zhes bya ba smos te /
abhīkṣṇānuṣaṃgato vā /
yasmād vā saṃtatāv abhīkṣṇaṃ yujyaṃte /
tasmād yogā iti
skye ba la sogs pa'i sdug bsngal sna tshogs dang sbyor ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
kāmādyupādānād iti /
yaiḥ kāmādayaḥ upādīyaṃte
yang na yang dang yang du rjes su 'brel pa'i sgo nas te /
tāni kāmādyupādānāni chandarāgātmakāni /
(Abhidh-k-vy 489) /
(V /
40ab) ta evānuśayāḥ punar yāvat paryavasthānabhedena paṃcadhā bhittvoktā iti
gang gi phyir rgyud la yang dang yang du sbyor bar byed pa de'i phyir sbyor ba dag ces bya'o /
'dod pa la sogs pa nye bar len pa'i phyir nye bar len pa rnams yin no zhes bya ba ni gang dag gis 'dod pa la sogs pa nye bar len par byed pa de dag ni 'dod pa la sogs pa de nye bar len pa ste 'dun pa'i 'dod chags kyi bdag nyid dag yin no /
ta evānuśayā āsravādibhedena caturdhoktāḥ /
saṃyojanabaṃdhanānuśayopakleśaparyavasthānabhedena punaḥ paṃcadhā bhittvoktāḥ sūtre 'bhidharme ca /
nanu cānuśayavyatiriktāny āhrīkyādīni paryavasthānāni nirdiśyaṃte /
katham idam ucyate
phra rgyas de dag nyid kun nas dkris pa'i bar gyi dbye bas yang rnam pa lngar phye nas bshad de zhes bya ba ni gang du zag pa la sogs pa'i dbye bas phra rgyas rnam pa bzhir bshad pa de dag mdo dang chos mngon pa las kun du sbyor ba dang 'ching ba dang phra rgyas dang nye ba'i nyon mongs pa dang kun nas dkris pa'i dbye bas yang rnam pa lngar phye nas bshad do /
phra rgyas las ma gtogs pa ngo tsha med pa la sogs pa kun nas dkris pa gzhan dag kyang yod pa ma yin nam /
anuśayā eva paryavasthānānīti /
satyaṃ bhavaṃti tadvyatiriktāni
ji ltar na phra rgyas dag nyid kun nas dkris pa yin no zhes de skad du brjod ce na /
avyatiriktāny api tv iṣyante /
tathā hi vakṣyati /
kleśo 'pi hi haryavasthānaṃ /
kāmarāgaparyavasthānapratyayaṃ duḥkhaṃ pratisaṃvedayata iti sūtre vacanād iti
de las ma gtogs pa dag yod pa bden mod kyi tha dad pa ma yin pa dag kyang yod par ni 'dod de 'dir nyon mongs pa yang kun nas dkris pa yin te /
mdo las kyang 'dod chags pa'i 'dod chags kyi kun nas dkris pa sdug bsngal gyi rkyen zhes 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba 'chad par 'gyur ro /
(V /
40cd-42) evam anyāny api yathāsaṃbhavaṃ yojyānīti /
pratigherṣyāmātsaryasaṃyojanāni kāmāvacarāṇi /
mānāvidyādṛṣṭiparāmarśavicikitsāsaṃyojanāni traidhātukāni /
dṛṣṭisaṃyojanaṃ tisro dṛṣṭaya iti
de bzhin du gzhan dang gzhan dag kyang ci rigs par sbyar bar bya'o zhes bya ba ni khong khro ba dang phrag dog dang ser sna'i kun du sbyor ba rnams ni 'dod pa na spyod pa yin no /
nga rgyal dang ma rig pa dang lta ba dang mchog tu 'dzin pa dang the tshom gyi kun du sbyor ba rnams ni khams gsum pa yin no /
satkāyāṃtagrāhamithyādṛṣṭayaḥ /
parāmarśasaṃyojanaṃ dve dṛṣṭī iti /
dṛṣṭiśīlavrataśīlavrataparāmarśau /
ata evocyata iti /
yata eva tisro dṛṣṭayo dṛṣṭisaṃyojanaṃ dve dṛṣṭī parāmarśasaṃyojanam /
ata evocyate /
syād dṛṣṭisaṃprayukteṣv iti vistareṇa praśnaḥ
lta ba'i kun du sbyor ba ni lta ba gsum mo zhes bya ba ni 'jig tshogs dang mthar 'dzin pa dang log par lta ba dag go /
mchog tu 'dzin pa'i kun du sbyor ba ni gnyis so zhes bya ba ni lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dag go /
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni gang gi phyir de ltar lta ba gsum ni lta ba'i kun du sbyor ba yin la /
lta ba gnyis ni mchog tu 'dzin pa'i kun du sbyor ba yin pa de nyid kyi phyir ro /
lta ba dang mtshungs par ldan pa'i chos rnams la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dri ba yin te /
dṛṣṭisaṃprayukteṣv iti /
parāmarśadṛṣṭisaṃprayukteṣu vedanādiṣu /
anunayasaṃyojanena saṃyukto rāgeṇa
lta ba dang mtshungs par ldan pa zhes bya ba ni mchog tu 'dzin pa'i lta ba dang mtshungs par ldan pa'i chos de la tshor ba la sogs pa'o /
rjes su chags pa'i kun du sbyor bas te /
na dṛṣṭisaṃyojanena satkāyadṛṣṭyādilakṣaṇena /
na ca tatra dṛṣṭyanuśayo nānuśayīteti /
na ca tatra dṛṣṭisaṃprayukteṣu dharmeṣu dṛṣṭyanuśayo nānuśayīta
'dod chags kyis ldan zhing lta ba'i kun du sbyor ba ste /
'jig tshogs la lta ba la sogs pa'i mtshan nyid kyis ma yin la /
de la lta ba'i phra rgyas rgyas par mi 'gyur ba yang ma yin zhing lta ba dang mtshungs par ldan pa'i chos de la lta ba'i phra rgyas rgyas par mi 'gyur ba yang ma yin pa ste /
kiṃ tarhi /
anuśayīta /
dviḥ pratiṣedhaḥ prakṛtiṃ gamayati
'o na ci zhe na /
rgyas par 'gyur ba lta ba yod dam /
dgag pa gnyis kyis rnal ma khong du chud par byed do /
āha syād iti vistareṇa praśnavisarjanaṃ smras pa yod de zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dris pa'i lan 'debs par byed do /
samudayajñāna utpanna iti viśeṣaṇaṃ sarvatragadṛṣṭisaṃyojanaprahāṇasaṃdarśānarthaṃ kun 'byung shes pa skyes la zhes bya ba'i khyad par smos pa ni /
lta ba'i kun du sbyor ba kun du 'gro ba spangs par bstan pa'i phyir ro /
nirodhajñāne 'nutpanna iti /
parāmarśadṛṣṭidvayāprahāṇena tatsaṃprayogasattāpradarśanārthaṃ /
nirodhamārgadarśanaprahātavyeṣu yāvaddharmeṣv iti
'gog pa shes pa ma skyes pa'i phyir zhes bya ba ni mchog tu 'dzin pa'i lta ba gnyis ma spangs na de dang mtshungs par ldan pa yod par rab tu bstan pa'i phyir ro /
'gog pa dang lam mthong bas spang par bya ba zhes bya ba nas chos rnams dang ste zhes bya ba'i bar ni tshor ba la sogs pa rnams dang ngo /
vedanādiṣu /
teṣu hy anunayasaṃyojanena nirodhadarśanaheyena mārgadarśanaheyena vā saṃyuktaḥ
de dag dang ni rjes su chags pa'i kun du sbyor ba 'gog pa mthong bas spang bar bya ba'am lam mthong bas spang bar bya ba ldan no /
ji lta bu zhig gis she na /
kīdṛśena /
tadālaṃbanena /
yasmād asāv etān nirodhadarśanamārgaprahātavyān dṛṣṭiparāmarśaśīlavrataparāmarśasaṃprayuktān vedanādidharmān ālaṃbya rāga utpadyate
de la dmigs pas te /
gang gi phyir 'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba lta ba mchog tu 'dzin pa dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang mtshungs par ldan pa'i chos tshor ba la sogs pa de dag la dmigs te /
tasmād ālaṃbanatas tena saṃyuktaḥ 'dod chags skye ba de'i phyir dmigs pa'i sgo nas des ldan pa yin no /
dṛṣṭisaṃyojanenāsaṃyuktaḥ /
kasmād ity āha /
sarvatragasya duḥkhasamudayadarśanaheyasvabhāvasya samudayajñānotpatteḥ prahīṇatvāt /
asarvatragasya ca tadālaṃbanasaṃprayogiṇo dṛṣṭisaṃyojanasyābhāvād iti
lta ba'i kun du sbyor bas ni mi ldan te /
ci'i phyir zhe na smras pa kun du 'gro ba sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i ngo bo nyid ni kun 'byung ba shes pa skyes pas spang ba'i phyir la /
yady api hy asarvatragaṃ mithyādṛṣṭisvabhāvaṃ nirodhamārgadarśanaprahātavyaṃ dṛṣṭisaṃyojanam asti /
na tu tat parāmarśadṛṣṭisaṃprayuktavedanādidharmālaṃbanam /
anāsravālaṃbanatvāt /
tasmān nālambanato dṛṣṭisaṃyojanena saṃyuktaḥ
kun du 'gro ba ma yin pa de la dmigs pa dang mtshungs par ldan pa can lta ba'i kun du sbyor ba ni med pa'i phyir ro; ;'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba lta ba'i kun du sbyor ba kun du 'gro ba ma yin pa log par lta ba'i ngo bo nyid ni yod mod kyi de ni zag pa med pa la dmigs pa'i phyir mchog tu 'dzin pa dang mtshungs par ldan pa'i chos tshor ba la sogs pa la dmigs pa ni ma yin no /
de lta bas na dmigs pa'i sgo nas lta ba'i kun du sbyor bas ldan pa ma yin no /
na cāpi tat tair vedanādibhiḥ saṃprayogi /
tatpṛthakkalāpatvāt /
(Abhidh-k-vy 490) tasmāt saṃprayogato 'pi na tena saṃyuktaḥ
tshogs pa tha dad pa'i phyir de tshor ba la sogs pa de dag dang mtshungs par ldan pa can yang ma yin te /
de lta bas na mtshungs par ldan pa'i sgo nas kyang des ldan pa ma yin no /
dṛṣṭyanuśayaś ca teṣv anuśete de dag lta ba'i phra rgyas dag ni rgyas par 'gyur ro /
kīdṛśas sa ity āha de dag kyang ji lta bu zhig ce na /
te eva parāmarśadṛṣṭī saṃprayogata iti /
dṛṣṭiparāmarśaḥ śīlavrataparāmarśo vā teṣu vedanādiṣu dharmeṣu saṃprayogato 'nuśete
mchog tu 'dzin pa'i lta ba de dag kha nas mtshungs par ldan pa'i sgo nas zhes bya ba smos te /
tshor ba la sogs pa'i chos de dag la lta ba mchog tu 'dzin pa'am tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa ni mtshungs par ldan pa'i sgo nas rgyas par 'gyur te /
svakalāpasaṃbhūtatvāt /
na ca tatra dṛṣṭisaṃyojanam anuśete
rang gi tshogs su byung ba yin pa'i phyir ro /
de la lta ba'i kun du sbyor ba ni rgyas par mi 'gyur ro /
ci'i phyir zhe na /
tayor dṛṣṭisaṃyojanam ity asaṃjñitavān na dṛṣṭyanuśayagrahaṇe paṃcadṛṣṭigrahaṇam bhavati lta ba'i kun du sbyor ba zhes ming du ma btags pa'i phyir te /
lta ba'i phra rgyas zhes smos na ni lta ba lnga char bsdu ba yin no /
dṛṣṭisaṃyojanagrahaṇe tu satkāyāṃtagrāhamithyādṛṣṭīnām eva grahaṇaṃ /
na parāmarśadṛṣṭyor ity avagaṃtavyaṃ
lta ba'i kun du sbyor ba zhes smos na ni 'jig tshogs dang mthar 'dzin pa dang log par lta ba dag gzung gi mchog tu 'dzin pa'i lta pa dag ni ma yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
lta gnyis kun du sbyor gzhan no /
dṛṣṭisaṃyojanāṃtaram iti zhes bya ba ni mchog tu 'dzin pa'i lta ba dag go /
parāmarśadṛṣṭī /
aṣṭādaśa dravyāṇi tisro dṛṣṭayo bhavaṃtīti vākyaśeṣaḥ
lta ba gsum yang rdzas bco brgyad /
ces bya ba ni yin zhes bya ba'i tshig lhag ma yin te /
aṣṭādaśasaṃkhyeyadravyāḥ satkāyāṃtagrāhamithyādṛṣṭaya iti vākyārthaḥ tshig gi don ni 'jig tshogs dang mthar 'dzin pa dang log par lta ba rnams la ni rdzas kyi grangs bco brgyad do zhes bya ba'i tha tshig go /
aṣṭādaśaiva dravyāṇīti prakṛtaṃ /
dve parāmarśadṛṣṭī bhavaṃti
mchog tu 'dzin pa'i lta ba gnyis kyang bco brgyad kho na yin te zhes bya ba ni rdzas zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
kathaṃ /
kāmadhātau satkāyāṃtagrāhadṛṣṭī dve
ji lta zhe na 'dod pa'i khams na 'jig tshogs dang mthar 'dzin pa'i lta ba gnyis yod la /
te ca duḥkhadarśanaprahātavye eveṣṭe /
mithyādṛṣṭiś catuḥprakārāḥ /
duḥkhadarśanaprahātavyā yāvan mārgadarśanaprahātavyā /
ity evaṃ kāmadhātau ṣaḍ bhavaṃti /
yathā kāmadhātau ṣaḍ evaṃ rūpadhātāv ārūpyadhātau cety aṣṭādaśa bhavaṃti
de dag kyang log par lta ba rnams sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba kho na yin par 'dod do /
log par lta ba ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba nas lam mthong bas spang bar bya ba'i bar rnam pa bzhi yod de /
de ltar na 'dod pa'i khams na drug yod do /
'dod pa'i khams ji lta bar gzugs dang gzugs med pa'i khams na yang de dang 'dra bas bco brgyad yin no /
aṣṭādaśaiva dve parāmarśadṛṣṭī /
kathaṃ /
kāmadhātau dṛṣṭiparāmarśo duḥkhadarśanaprahātavyo yāvan mārgadarśanaprahātavya iti catuḥprakārāḥ
mchog tu 'dzin pa'i lta ba gnyis kyang rdzas bco brgyad yin te /
ji lta zhe na 'dod pa'i khams na lta ba mchog tu 'dzin pa sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba nas lam mthong bas spang bar bya ba zhes bya ba'i bar rnam pa bzhi yod do /
śīavrataparāmarśo 'pi duḥkhadarśanaprahātavyaḥ /
mārgadarśanaprahātavyaś ceti dviprakāraḥ /
ity evaṃ kāmadhātau ṣaḍ bhavaṃti /
yathā kāmadhātāv evaṃ rūpadhātāv ārūpyadhātau ca /
ity evam aṣṭādaśaiva dravyāṇi bhavaṃti
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa yang sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba dang lam mthong bas spang bar bya ba zhes bya ba rnam pa gnyis te /
de ltar 'dod pa'i khams na drug yod do /
'dod pa'i khams ji lta bar gzugs dang gzugs med pa'i khams na yang de dang 'dra ste /
de ltar na rdzas bco brgyad yin no /
na śeṣā iti dṛṣṭayaḥ /
grāhyagrāhakabhedād iti /
dṛṣṭisaṃyojanaṃ grāhyaṃ /
parāmarśasaṃyojanaṃ grāhakam iti
lhag ma rnams ni ma yin pas zhes bya ba ni lta ba rnams so /
gzung ba dang 'dzin pa tha dad pa'i phyir ro zhes bya ba la gzung ba ni lta ba'i kun du sbyor ba'o /
yata iti /
yataḥ kāraṇāt
'dzin pa ni mchog tu 'dzin pa'i kun du sbyor ba'o /
ekāṃtākuśalatvasvātaṃtryalakṣaṇāt /
eṣūktam iti /
eṣv āhrīkyādiṣu paryavasthāneṣu niṣkṛṣyobhayam
rgyu de'i phyir te gcig tu mi dge ba'i phyir dang rang dbang can yin pa'i mtshan nyid kyi phyir ro /
īrṣyāmātsaryam uktaṃ /
na hy anyat paryavasthānam evaṃjātīyakam iti /
anāhrīkyānapatrāpyam apy ekāṃtākuśalaṃ
de dag la bshad ces bya ba ni phrag dog dang ser sna gnyis ngo tsha med pa la sogs pa kun nas dkris pa de dag gi nang nas phyung nas bshad pa'o /
na tu svataṃtraṃ rāgādikleśasaṃprayogāt /
kaukṛtyam api svataṃtram avidyāmātrasaṃprayogāt /
na tv ekāṃtākuśalaṃ
gang la gcig tu mi dge ba dang rang dbang can 'di gnyis yod pa zhes bya ba ni gang la gcig tu mi dge ba nyid dang rang dbang can nyid ces bya ba 'di gnyi ga yod pa de lta bu kun nas dkris pa gzhan ni med do zhes bya bar sbyar ro /
tad dhi kuśalam api /
styānauddhatyamiddhāny apy asvataṃtrāṇi rāgādisaṃprayogāt /
na tv ekāṃtākuśalāni /
kuśalavyākṛtāny api hi tāni bhavaṃti /
yatraitad ubhayam iti
de lta bu'i kun nas dkris pa gzhan ni med do zhes bya ba ni ngo tsha med pa dang khrel med pa dag kyang gcig tu mi dge ba yin mod kyi 'dod chags la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir rang dbang can ni ma yin no /
'gyod pa yang ma rig pa tsam dang mtshungs par ldan pa'i phyir rang dbang can ni yin mod kyi gcig tu mi dge ba ni ma yin te /
de ni dge ba yang yin no /
yatraikāṃtākuśalatvaṃ ca svātaṃtryaṃ cety etad ubhayaṃ syāt /
tad evaṃjātīyakam anyat paryavasthānaṃ nāstīty abhisaṃbandhaḥ
rmongs pa dang rgod pa dang gnyid dag ni 'dod chags la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir rang dbang can yang ma yin la /
(Abhidh-k-vy 491) yasya punar daśeti /
yasya vaibhāṣikasya daśa paryavasthānāni
gcig tu mi dge ba yang ma yin te /
de dag ni dge ba dang lung du ma bstan pa yang yin no /
tasya krodhamrakṣāv apy ubhayaprakārāv ekāṃtākuśalau svataṃtrau ceti /
tasmān na bhavaty ayaṃ parihāra iti /
kas tarhi parihāras tasya iti
gang gi bcu yin pa zhes bya ba ni bye brag tu smra ba dag gi ltar na kun nas dkris pa bcu yin pa de'i ltar na khro ba dang 'chab pa dag kyang gcig tu mi dge ba dang rang dbang can zhes bya ba rnam pa gnyi ga yin pas de'i phyir 'di lan ma yin no zhes zer ro /
'o na de'i lan gang yin zhe na /
atrācāryasaṃghabhadra āha /
abhīkṣṇasamudācāritvād īrṣyāmātsaryayoḥ pṛthaksaṃyojanam iti
'di la slob dpon 'dus bzang na re phrag dog dang ser sna dag ni yang dang yang du kun du 'byung ba'i phyir logs shig kun du sbyor ba nyid du bshad do /
ata eva ca ṣaṭtriṃśatsaṃyojanatve 'pi kāmadhātūpapannānāṃ īrṣyāmātsaryasaṃyojanāḥ kauśika devamanuṣyā ity uktam de nyid kyi phyir 'dod pa'i khams su skyes pa rnams la kun du sbyor ba sum cu rtsa drug yod kyang /
koo shi ka lha dang mi rnams ni phrag dog dang ser sna'i kun du sbyor ba can yin no zhes gsungs te /
ādhikyena hi sugatāv etat kleśadvayaṃ bandhanam iti nyon mongs pa 'di gnyis ni bdo na lhag par 'ching ba yin no zhes zer ro /
atha vā /
alpeśākhyālpabhogakāraṇatvāt sarvasūcanāt /
dvipakṣasaṃkleśatvāc ca /
mātsaryerṣye pṛthak kṛte
yang na phrag dog dang ser sna dag ni dbang chung bar grags pa dang longs spyod chung ba nyid kyi rgyu yin pa'i phyir dang thams cad ston pa'i phyir dang phyogs gnyis nyon mongs par byed pa yin pa'i phyir logs shig tu bshad do /
yad ayaṃ sugatāv apy upapannaḥ pragāḍhaṃ paribhavam udvahati /
tatrerṣyāmātsarye kāraṇaṃ /
tathā hy /
alpeśākhyo 'lpabhogaś ca bandhanāv apy ubhayān mata iti
bde 'gror skyes pa 'di shin tu brnyas par 'gyur ba gang yin pa de la rgyu ni phrag dog dang ser sna dag yin te /
'di ltar dbang chung bar grags pa dang longs spyod chung ba ni btson la sogs pa dang 'dra bas so /
dvividhāś copakleśāḥ saṃtāpasahagatāḥ /
āmodasahagatāś ca /
ta ābhyāṃ sarve sūcitā bhavaṃti
nyon mongs pa ni rnam pa gnyis te /
kun du gdung ba dang ldan pa dang kun du dga' ba dang ldan pa yin la /
de dag thams cad kyang 'di gnyis kyis bstan pa yin no /
gṛhipakṣaś cābhyāṃ bhogādhiṣṭhānābhyām atīva kliśyate khyim pa'i phyogs kyang longs spyod kyi rten can 'di gnyis kyis shin tu nyon mongs par 'gyur la /
pravrajitapakṣo 'pi dharmādhiṣṭhānābhyāṃ /
devāsurapakṣau vā bhinnodarahetor atyarthaṃ kliśyataḥ
rab tu byung ba'i phyogs kyang chos kyi rten can 'di gnyis kyis shin tu nyon mongs par 'gyur ro /
yang na lha dang lha ma yin gyi phyogs bdud rtsi dang bud med kyi phyir shin tu nyon mongs par byed do /
ata evoktaṃ bhagavatā de nyid kyi phyir bcom ldan 'das kyis /
īrṣyāmātsaryasaṃyojanāḥ kauśika devamanuṣyā iti koo shi ka lha dang mi rnams ni phrag dog dang ser sna'i kun du sbyor ba yin no zhes gsungs te /
tasmād daśabhyaḥ paryavasthānebhya etad eva dvayaṃ saṃyojanam iti de bas na kun nas dkris pa bcu dag las 'di gnyis kho na kun du sbyor bar bshad do /
(V /
43-44) avaro hi bhāgaḥ kāmadhātur iti
tha ma'i cha ni 'dod pa'i khams yin la zhes bya ba la /
traidhātukasamudāyāpekṣayā kāmadhātur avaro nihīno dhātur ekāṃtasamāhitatvāt 'dod pa'i khams ni khams gsum ril la ltos na gcig tu mnyam par ma bzhag pa yin pa'i phyir tha ma ste /
dman pa yin no /
gnyis kyis 'dod pas mi 'da' la /
akuśaladharmāpāyagatiduḥkhadaurmanasyasadbhāvāt /
ghanakleśatvāc ca /
dvābhyāṃ kāmānatikrama iti
zhes bya ba ni de dag ma spangs na 'dod pa'i khams las mi 'da' ba'i phyir ro /
sgo ba dang rjes su 'brang ba dang chos mthun pa'i phyir ro zhes bya ba la /
tadaprahāṇe kāmadhātvanatikramāt /
dauvārikānucarasādharmyād iti /
dauvārikasadharmaṇau kāmachandavyāpādau /
tau hi kāmadhātubandhanāgārān niḥkramaṇaṃ na dattaḥ
sgo ba dang chos mthun pa ni 'dod pa la 'dun pa dang gnod sems dag yin te /
de gnyis kyis 'dod pa'i khams kyi btson ra nas 'byung du mi ster bas sgo ba lta bu yin no /
dauvārikavat /
anucarasadharmāṇaḥ satkāyadṛṣṭyādayaḥ /
yathā hi dauvārikapramāde bandhanāgārāt puruṣo niṣkrāṃto 'pi dauvārikānucarair nivartyate
rjes su 'brang ba dang chos mthun pa ni 'jig tshogs la lta ba la sogs pa yin te; dper na sgo ba bag med par gyur te btson ra nas btson shor kyang sgo ba'i rjes su 'brang ba rnams kyis phyir zlog par byed pa ltar gsum po 'di dag gis de dang 'dra'o /
tathehāpy amībhir iti /
tribhiḥ /
sattvāvaratām iti /
pṛthagjanatvalakṣaṇāṃ sattvāvaratāṃ satkāyadṛṣṭiśīlavrataparāmarśavicikitsāsaṃyojanair nātikrāmati
sems can gyi tha ma zhes bya ba ni gzhan rnal 'byor spyod pa rnams na re 'jig tshogs la lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang the tshom gyi kun du sbyor ba rnams kyis ni sems can gyi tha ma so so'i skye bo nyid las mi 'da'o /
dvābhyāṃ kāmachandavyāpādābhyāṃ /
dhātvavaratāṃ kāmadhātusvabhāvāṃ nātikrāmati
'dod pa la 'dun pa dang gnod sems gnyis kyis ni khams kyi tha ma 'dod pa'i khams kyi mtshan nyid las mi 'da'o zhes bya bar sbyar bar bya'o /
nātivartate /
āryebhyo hy avarāḥ pṛthagjanāḥ
sems can gyi nang na tha ma so so'i skye bo dag yin la /
dhātuṣu ca kāmadhātur avaraḥ khams kyi nang na tha ma yang 'dod pa'i khams yin te /
tasmād eva tāny avarabhāgīyāni (Abhidh-k-vy 492) apare yogācārāḥ de'i phyir de dag tha ma'i cha dang mthun pa rnams zhes bya'o zhes zer ro /
paryādāya trisaṃyojanaprahāṇād iti /
niravaśeṣataḥ satkāyadṛṣṭiśīlavrataparāmarśavicikitsāsamyojanaprahāṇād ity arthaḥ
kun du sbyor ba gsum yongs su gtugs te spang ba'i phyir zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang the tshom gyi kun du sbyor ba ma lus par spangs pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
ṣaṭ kleśāḥ prahīṇā iti /
paṃca dṛṣṭayo vicikitsā ca
nyon mongs pa drug spangs pa yin na zhes bya ba ni lta ba lnga dang the tshom mo /
na tu rāgādaya uktāḥ savaśeṣatvāt 'dod chags la sogs pa ni ma bshad de /
tisro dṛṣṭīr apahāyeti lhag ma dang bcas pa'i phyir ro /
aṃtagrāhamithyādṛṣṭidṛṣṭiparāmarśadṛṣṭīḥ /
trayam evāheti /
satkāyadṛṣṭiśīlavrataparāmarśavicikitsātrayam evāha /
ka āha /
bhagavān /
tathā hi sūtre paṭhyate
lta ba gsum bor la zhes bya ba ni mthar 'dzin par lta ba dang log par lta ba dang lta ba mchog tu 'dzin pa'i lta ba'o /
gsum kho na gsungs zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang the tshom dang gsum kho na gsungs pa'o /
sus gsungs she na /
bcom ldan 'das kyis te /
'di ltar mdo las /
kiyatā bhadaṃta srotaāpanno bhavati btsun pa ji tsam gyis na /
rgyun du zhugs pa lags /
yataś ca mahānāmann āryaśrāvakaḥ idaṃ duḥkham āryasatyam iti yathābhūtaṃ prajānāti /
ayaṃ duḥkhasamudayaḥ /
ayaṃ duḥkhanirodhaḥ /
iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam iti yathabhūtaṃ prajānāti
ming chen 'di ltar 'phags pa nyan thos ni 'di ni sdug bsngal 'phags pa'i bden pa'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu shes so /
'di ni sdug bsngal kun 'byung ba'o /
'di ni sdug bsngal 'gog pa'o /
'di ni sdug bsngal 'gog par 'gro ba'i lam 'phags pa'i bden pa'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
trīṇi cāsya saṃyojanāni prahīṇāni bhavaṃti parijñātāni /
tadyathā satkāyadṛṣṭiḥ śīlavrataparāmarśo vivcikitsā ca /
sa eṣāṃ trayāṇāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇāt srotaāpanno bhavaty avinipātadharmā saṃbodhiparāyaṇaḥ saptakṛdbhavaparamaḥ saptakṛtvo devāṃś ca manuṣyāṃś ca saṃsṛtya saṃdhāvya duḥkhasyāṃtaṃ kariṣyatīti
'di ni kun du sbyor ba gsum po 'di lta ste 'jig tshogs la lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang the tshom yang yongs su spangs shing yongs su shes pa yin no /
des kun du sbyor ba gsum po de dag spangs pas rgyun du zhugs pa yin /
rnam par mi ltung ba'i chos can yin /
rdzogs pa'i byang chub tu 'gro ba yin; re ltar thogs na srid pa lan bdun pa yin te /
lha dang mi dag gi nang du lan bdun du 'khor zhing song nas sdug bsngal gyi mthar byed par 'gyur ro zhes gsungs te /
sarvam etad vaktavyaṃ syāt /
bhaved ity arthaḥ /
triprakārāḥ kila kleśā iti /
darśanaheyā ihādhikṛtāḥ /
ekaprakārāḥ satkāyāṃtagrāhadṛṣṭayaḥ duḥkhadarśanamātrapraheyatvāt
'di thams cad brjod par bya dgos so zhes bya ba'i tha tshig go /
nyon mongs pa rnams ni rnam pa gsum ste zhes bya ba ni 'dir mthong bas spang bar bya ba'i dbang du byas pa yin no /
'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba de dag ni rnam pa gcig ste /
sdug bsngal mthong ba tsam gyis spang bar bya ba yin pa'i phyir ro /
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa ni rnam pa gnyis so /
dviprakārāḥ śīlavrataparāmarśāḥ /
catuṣprakārāḥ vicikitsāmithyādṛṣṭiparāmarśāḥ /
tatra satkāyadṛṣṭir mukham ekaprakārāṇāṃ
the tshom dang log par lta ba dang lta ba mchog tu 'dzin pa rnam pa bzhi'o /
de la rnam pa gcig pa rnams kyi sgo ni 'jig tshogs la lta ba yin te /
ataḥ satkāyadṛṣṭigrahaṇād antagrāhadṛṣṭir api gṛhītā bhavati de'i phyir 'jig tshogs la lta ba smos pas mthar 'dzin par lta ba yang snos pa yin no /
vicikitsā mukhaṃ catuḥprakārāṇāṃ /
atas tadgrahaṇān mithyādṛṣṭiparāmarśānāṃ grahaṇaṃ bhavati
rnam pa bzhi pa rnams kyi sgo ni the tshom yin te de smos pas log par lta ba dang lta ba mchog tu 'dzin pa rnams kyang smos pa yin no /
śīlavrataparāmarśas tu sākṣād eva gṛhītaḥ tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa ni dngos su smos pa kho nar zad do /
ye tu rāgādayo darśanaheyāḥ /
te 'pi tadālaṃbanatvāt gṛhītā eveti śakyate vaktum iti
mthong bas spang bar bya ba 'dod chags la sogs pa gang dag yin pa de dag kyang de dag la dmigs pa yin pa'i phyir bsdus pa kho na yin no zhes brjod par nus so /
aṃtagrāhadṛṣṭiḥ satkāyadṛṣṭipravartiteti /
ātmanaḥ śāśvatocchedānugrahaṇāt /
dṛṣṭiparāmarśaḥ śīlavrataparāmarśapravartita iti /
yena śuddhiṃ pratyeti
mthar 'dzin par lta ba ni 'jig tshogs la lta bas rab tu bcug ces bya ba ni bdag la rtag pa dang chad pa'i mthar 'dzin pa'i phyir ro /
lta ba mchog tu 'dzin pa ni tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pas rab tu bcug ces bya ba ni gang gis 'dag par yid ches pa de la mchog tu 'dzin pa'i phyir ro /
tasyāgrato grahaṇāt /
mithyādṛṣṭir vicikitsāpravartiteti /
saṃśayitasya mithyāśravaṇacintanān mithyāniścayotpatteḥ /
ato mūlagrahaṇān mūlasaṃbhūtagrahaṇasiddhir ity aṃtagrāhadṛṣṭyādayo 'py uktarūpā veditavyāḥ /
apare punar āhur ity ayam evācāryaḥ
log par lta ba ni the tshom gyis rab tu bcug ste zhes bya ba ni the tshom za ba log par lta ba ni mnyan pa dang bsams pa'i sgo nas log par nges pa skye ba'i phyir ro /
de'i phyir rtsa ba bsdus pas grub pa'i phyir mthar 'dzin pa la sogs pa yang bshad pa'i ngo bo yin par rig par bya'o /
gzhan dag na re zhes bya ba ni slob dpon 'di nyid do /
mārgavibhramaḥ katham ity āha /
anyamārgasaṃśrayaṇād iti
lam nor ba zhes bya ba ni ji lta zhe na /
lam gzhan la brten pa'i phyir zhes bya ba smos so /
(V /
45) avarabhāgīyasaṃyojanavacanād anyabhāgīyam apy astīty arthād uktaṃ bhavati
kun du sbyor ba tha ma'i cha dang mthun pa zhes smos pa'i phyir shugs kyis na gzhan gyi cha dang mthun pa yang yod do zhes bshad pa yin pas de'i phyir /
gong ma'i cha dang mthun lnga nyid /
ata idam ucyate ces bya ba 'di smos te /
paṃcadhaivordhvabhāgīyam iti kun du sbyor ba'i spros pa yin no /
saṃyojanaprasaṃgaḥ /
(V /
46) saṃyojanādibhedena punas te paṃcadhoditā /
(Abhidh-k-vy 493) /
ity anena saṃbaṃdhena saṃyojananirdeśānaṃtaraṃ baṃdhananirdeśāvasaro 'paraparyāyaḥ /
rāgo bandhanaṃ sarva iti /
sarva iti prakārato dhātutaś ca
de dag kun du sbyor sogs kyi /
dbye bas rnam pa lngar bshad do /
zhes bya ba'i 'brel pa 'dis na kun du sbyor ba bstan pa'i 'og tu 'ching ba bstan pa'i skabs la 'babs te /
'ching ba 'dod chags thams cad ces bya ba ni rnam pa dang khams kyi sgo nas thams cad do /
sarvadveṣaḥ /
kiṃ sarvaḥ /
prakārata eva mohaḥ sarvaḥ prakārato dhātutaś ca
zhe sdang ci zhe na thams cad de rnam pa kho na'i sgo nas so /
gti mug ni rnam pa dang khams kyi sgo nas thams cad do /
ālaṃbanasaṃprayogābhyām iti /
svaparasāṃtānikyāṃ sukhāyāṃ vedanāyāṃ yathāyogaṃ rāgo 'nuśete
dmigs pa dang mtshungs par ldan pa'i sgo nas zhes bya ba ni ci rigs par rang dang gzhan gyi rgyud la yod pa'i bde ba'i tshor ba la ni 'dod chags rgyas par 'gyur ro /
duḥkhāyāṃ vedanāyāṃ dveṣaḥ ālaṃbanasaṃprayogābhyām ity eva dmigs pa dang mtshungs par ldan pa nyid kyi sgo nas sdug bsngal gyi tshor ba la ni zhe sdang rgyas par 'gyur ro /
aduḥkhāsukhāyāṃ mohaḥ tābhyām ity eva /
nanu ca rāgadveṣāv apy aduḥkhāsukhāyāṃ yathāyogaṃ tathaivānuśayāte /
kasmān moha evocyata iti āha
de bdag nyid kyi sgo nas bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa la ni gti mug rgyas par 'gyur ro /
'dod chags dang zhe sdang dag kyang bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa la de kho na bzhin rgyas par 'gyur ba ma yin nam /
ci'i phyir gti mug kho na brjod ce na /
na tathā rāgadveṣāv iti /
rāgadveṣāv apy anuśayāte /
na tu tathā yathā mohaḥ /
moho hy apaṭutvād apaṭvyām aduḥkhāsukhāyāṃ vedanāyām anukūlatvāt sutarām anuśeta iti
de'i phyir 'dod chags dang zhe sdang dag ni de lta ma yin no zhes bya ba smos te /
'dod chags dang zhe sdang dag kyang de la rgyas par ni 'gyur mod kyi gti mug ji lta ba de ltar ni ma yin no /
gti mug ni mi gsal bas bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'i tshor ba mi gsal ba dang rjes su mthun pa'i phyir shin tu rgyas par 'gyur ro /
svāsāṃtānikālaṃbanato vā niyama iti /
svāsāṃtānikasukhādyanubhūtisāmarthyāt tathā niyamaḥ
yang na rang gi rgyud la yod pa'i dmigs pa'i sgo nas nges pa yin no zhes bya ba ni rang gi rgyud la yod pa'i bde ba la sogs pa nyams su myong ba'i mthus de ltar nges pa yin te /
svasaṃtānavedanāyāṃ hi sukhāyāṃ rāgo duḥkhāyāṃ dveṣo 'duḥkhāsukhāyāṃ mohaḥ saṃprayogata iti mtshungs par ldan pa'i sgo nas rang gi rgyud la yod pa'i tshor ba bde ba la ni 'dod chags rgyas par 'gyur la /
sdug bsngal la ni zhe sdang ngo /
sdug bsngal yang ma yin bde ba yang ma yin pa la ni gti mug go /
apare tu vyācakṣate bam po bzhi bcu rtsa gsum pa /
na tathā rāgadveṣāv iti /
sukhāyāṃ yathā rāgo 'nuśete na tathā dveṣaḥ /
kiṃ punaḥ sukhāyām api dveṣo 'nuśete
gzhan dag na re 'dod chags dang zhe sdang dag ni de lta ma yin no zhes bya ba ni ji ltar bde ba la 'dod chags rgyas par 'gyur ba ltar zhe sdang ni de lta ma yin no /
yang ci bde ba la yang zhe sdang rgyas par 'gyur ram zhe na /
anuśete śatrusukhe ālaṃbanataḥ dgra bo'i bde ba la dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro /
yathā ca duḥkhāyāṃ dveśo 'nuśete na tathā rāgaḥ ji ltar sdug bsngal la zhe sdang rgyas par 'gyur ba ltar 'dod chags ni de lta ma yin no /
kiṃ punar duḥkhāyām api rāgo 'nuśete yang ci sdug bsngal la yang 'dod chags rgyas par 'gyur ram zhe na /
anuśete śatruduḥkhe ālaṃbanataḥ dgra bo'i sdug bsngal la dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro /
svāsāṃtānikālaṃbanato vā niyama iti /
atha vā svāsāṃtānike sukhe ālaṃbanataḥ saṃprayogato vā rāgo 'nuśete /
na parasāṃtānike śatrusukhe /
evaṃ duḥkhe svāsāṃtānike dveśo 'nuśete ālaṃbanataḥ saṃprayogato vā
yang na rang gi rgyud la yod pa'i dmigs pa'i sgo nas nges pa yin no zhes bya ba ni rnam pa gcig tu na rang gi rgyud la yod pa'i bde ba la dmigs pa'am /
mtshungs par ldan pa'i sgo nas 'dod chags rgyas par 'gyur gyi gzhan gyi rgyud la yod pa'i dgra bo'i bde ba la ni ma yin no /
de bzhin du rang gi rgyud la yod pa'i sdug bsngal la dmigs pa'am /
mtshungs par ldan pa'i sgo nas khong khro ba rgyas par 'gyur gyi /
na pārasāṃtānike śatruduḥkhe /
ity evaṃ svāsāṃtānikālaṃbanato niyamaḥ
gzhan gyi rgyud la yod pa dgra bo'i sdug bsngal la ni ma yin no /
de ltar na rang gi rgyud la yod pa'i dmigs pa'i sgo nas nges pa yin te /
sukhāyāṃ vedanāyāṃ rāgo 'nuśeto /
ālaṃbanasaṃprayogābhyāṃ duḥkhāyāṃ dveṣa iti
tshor ba bde ba la ni dmigs pa dang mtshungs par ldan pa dag gi sgo nas 'dod chags rgyas par 'gyur la /
sdug bsngal la ni zhe sdang rgyas par 'gyur ro /
(V /
46) cittopakleśanād iti /
cittakliṣṭakaraṇāt /
ye 'py anye caitasā iti
sems nye bar nyon mongs par byed pa'i phyir ro zhes bya ba ni sems nyon mongs pa can du byed pa'i phyir ro /
kleśebhyo 'nya ity arthaḥ nyon mongs las gzhan nyon mongs can /
ta upakleśā eveti /
kleśasamīparūpāḥ /
kleśo vā samīpavarty eṣām iti /
kleśapravṛttyanuvṛtter aparipūrṇakleśalakṣaṇatvāc copakleśāḥ
sems byung zhes bya ba ni nyon mongs pa ngag las gzhan pa zhes bya ba'i tha tshig go; /
nye ba'i nyon mongs pa kho na yin zhes bya ba ni 'di dag la nyon mongs pa dang nye ba'i ngo bo'am /
nyon mongs pa nye bar 'dug pa yod pas nye ba'i nyon mongs pa ste /
upakleśāś caitasā eva te na cittaviprayuktāḥ de dag kyang sems las byung ba kho na yin gyi sems dang mi ldan pa ni ma yin no /
ye kṣudravastuke paṭhitā iti /
kṣudravastuke pravacanabhāge ye paṭhitāḥ
de dag kyang gzhi phran tshegs las 'byung ba gang dag yin pa'o zhes bya ba ni gsung rab kyi cha gzhi phran tshegs las 'byung ba gang dag yin pa yin gyis /
na tu cetanādaya evety abhiprāyaḥ sems pa la sogs pa kho na ni ma yin no snyam du bsams pa yin te /
tadyathā aratir vijṛṃbhikā cetaso līnatvaṃ tandrī bhakṣe 'samatā nānātvasaṃjñā amanasikāraḥ kāyadauṣṭhulyaṃ śṛṃgī bhittirīkā anārdavatā anārdavatā asvabhāvānuvartitā kāmavitarko vyāpādavitarko vihiṃsāvitarko jñātivitarko janapadavitarko 'maravitarko 'vamanyanāpratisaṃyukto vitarkaḥ kulodayatāpratisaṃyukto vitarkaḥ śokaḥ duḥkhaṃ daurmanasyam (Abhidh-k-vy 494) upāyāsa iti 'di lta ste mi dga' ba dang glal byed pa dang sems zhum pa nyid dang rmya ba dang zas kyi drod mi zin pa nyid dang tha dad pa nyid kyi 'du shes dang yid la mi byed pa dang lus kyi gnas ngan len dang ru gdug dang 'phya smod dang gnam pa nyid dang mi gnam pa nyid dang rang bzhin du mi 'dug pa nyid dang 'dod pa'i rnam par rtog pa dang 'tshe ba'i rnam par rtog pa dang nye ba'i rnam par rtog pa dang yul gyi rnam par rtog pa dang mi 'chi ba'i rnam par rtog pa dang brnyas pa dang ldan pa'i rnam par rtog pa dang rigs snyems pa dang ldan pa'i rnam par rtog pa dang mya ngan dang sdug bsngal dang yid mi bde ba dang 'khrug pa zhes bya ba dag yin no /
[tandrīti jaḍatā /
(V /
47-49ab) tatrāhrīkyānapatrāpye vyākhyāte iti
de la ngo tsha med pa dang khrel med pa dag ni bshad zin to zhes bya ba ni /
ahrīr agurutāvadye bhayādarśitvam atrapeti ma gus ngo tsha med khrel med /
kha na ma tho 'jigs mi lta /
dharmāmiṣeti vistaraḥ /
dharmasyāmiṣasya kauśalasya ca pradāne virodhī cittasyāgraho mātsaryaṃ
zhes bya ba yin no /
chos dang zang zing dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ser sna ni chos dang zang zing dang mkhas pa rab tu sbyin pa dang 'gal ba can sems kyi kun du 'dzin pa ste /
mā mattaḥ saratv ity ākāro matsaraḥ /
matsara eva mātsaryaṃ
bdag las gzhan du ma 'gro shig snyam pa'i rnam pa ni ser sna yin no /
ser sna nyid ser sna yin pa'am /
matsariṇo vā bhāvo mātsaryaṃ ser sna can gyi ngo bo ni ser sna'o /
kaukṛtyaṃ styānaṃ ca vyākhyāte iti /
kukṛtabhāvaḥ kaukṛtyaṃ /
iha tu tadālaṃbano dharmaḥ kaukṛtyaṃ /
kāyacittākarmaṇyatā styānam iti
'gyod pa dang rmugs pa ni bshad zin te zhes bya ba ni ngan pa byas pa'i dngos po ni 'gyod pa'o /
'dir ni 'gyod pa de la dmigs pa'i chos yin zhes pa dang rmugs pa ni lus dang sems las su mi rung pa nyid do zhes bya ba yin no /
cittābhisaṃkṣepo middham ity etāvaty ucyamāne samāpattāv api prasaṃga ity ato viśeṣyate /
kāyasaṃdhāraṇāsamartha iti /
tat tu kliṣṭam eva paryavasthānaṃ
gnyid ni sems mngon par sdud pa'o zhes bya ba de tsam zhig brjod na ni snyoms par 'jug pa la yang thal bar 'gyur bas de'i phyir lus yang dag par 'dzin mi nus pa zhes bya bas khyad par du byed de /
de ni nyon mongs pa can kho na yin no /
kaukṛtyaṃ ceti /
yat kliṣṭaṃ middhaṃ /
tat paryavasthānaṃ /
yat tu kuśalam avyākṛtaṃ vā na tat paryavasthānaṃ
de dang 'gyod pa ni nyon mongs pa can kho na kun nas dkris pa yin no zhes bya ba ni gnyid ni nyon mongs pa can gang yin pa de kun nas dkris pa yin gyi /
dge ba'am lung du ma bstan pa gang yin pa de ni kun nas dkris pa ma yin te /
trividhaṃ hi middham iṣyate gnyid ni rnam pa gsum du 'dod do /
kaukṛtyaṃ ca /
yat kliṣṭaṃ /
tat paryavasthānaṃ /
na kuśalaṃ /
kuśalākusalaṃ hi tad iṣyate
'gyod pa yang nyon mongs pa can gang yin pa de kun nas dkris pa yin gyi dge ba ni ma yin te /
de ni dge ba dang mi dge ba yin par 'dod do /
vyāpādavihiṃsāvarjitaḥ sattvāsattvayor āghātaḥ krodha iti /
sattvaviṣaye āghātaviśeṣo vyāpādaḥ
khro ba ni gnod sems dang rnam par 'tshe ba ma gtogs pa sems can dang sems can ma yin pa la kun nas mnar sems pa gang yin pa'o zhes bya ba ni gnod sems ni kun nas mnar sems kyi khyad par sems can la zhe sdang ba yin te /
amī bhavaṃtaḥ sattvā hanyaṃtāṃ vā badhyaṃtāṃ vā śīryaṃtāṃ vā anayena vyasanam āpadyaṃtām ity ākārapravṛtto vyāpādaḥ sems can 'di rnams bsad dam bcings sam brlag gam 'dis phongs par gyur kyang ci ma rung snyam pa'i rnam par zhugs pa ni gnod sems yin no /
sattvākarṣaṇasaṃtrāsanatarjanādikarmapravṛttā vihiṃsā /
tābhyām anyaḥ sattvāsattvayor āghātaḥ krodhaḥ /
tadyathā śikṣākāmasya bhikṣoś cittaprakopaḥ
rnam par 'tshe ba ni sems can la snyogs pa dang rdeg pa dang skrag par byed pa dang bsdigs pa la sogs pa'i las la zhugs pa yin no /
khro ba ni de gnyis las gzhan pa sems can dang sems can ma yin pa dag la kun nas mnar sems pa yin te /
'di lta ste /
dge slong bslab pa 'dod pa'i sems 'khrugs pa'am tsher ma la sogs pa la 'khrugs pa lta bu'o /
kaṃṭakādiṣu ca prakopa iti /
yathākramaṃ jñātājñātānām iti
go rims bzhin du shes pa dang mi shes pa rnams kyi yin no zhes zer ro zhes bya ba ni /
rājādibhir jñātānāṃ mrakṣavatāṃ pudgalānāṃ mrakṣas tṛṣṇāniṣyandaḥ gzhan dag na re rgyal po la sogs pas shes pas gang zag 'chab pa dang ldan pa rnams kyi 'chab pa ni srid pa'i rgyu mthun pa yin te /
mā me lābhasatkāro na bhavaiṣyatīti /
ajñātānām avidyāniṣyandaḥ karmasvakatām aśraddadhānaḥ tad avadyaṃ pracchādayati /
na parasyāṃtike viśuddhyarthaṃ deśayatīty evam ubhayaniṣyando mrakṣa ity eke
bdag la rnyed pa dang bkur sti med par gyur na mi rung ngo snyam pa'i phyir ro /
mi shes pa rnams kyi ni mi rig pa'i rgyu mthun pa yin te /
las bdag gir bya ba nyid du ma dad pa ni kha na ma tho ba de 'chab cing gtsang mar bya ba'i phyir gzhan la 'chags par mi byed do /
de lta bas na 'chab pa ni gnyi ga'i rgyu mthun pa yin no zhes zer ro /
katham anapatrāpyam avidyāniṣyandaḥ ji ltar na khrel med pa ma rig pa'i rgyu mthun pa yin zhe na /
yasmād /
avadye bhayādarśitvam atrapeti /
kaukṛtyaṃ vicikitsājam iti /
yat kliṣṭaṃ /
tad eva paryavasthānādhikārāt
'di ltar khrel med /
kha na ma tho 'jigs mi lta /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
the tshom las 'gyod ces bya ba ni nyon mongs pa can gang yin pa de kho na ste /
kun nas dkris pa'i skabs yin pa'i phyir ro /
(V /
49cd, 50) kleśamalā iti
gzhan yang nyon mongs dri ma drug /
ces bya ba ni /
yathā śarīrān malā jāyaṃte evam ime māyādayo malā iva kleśebhya utpadyaṃte /
kṣipati prerati /
madaḥ pūrvoktaḥ /
madaḥ svadharme raktasya paryādānaṃ tu cetasa iti
dper na lus la dri ma dag 'byung ba de bzhin du nyon mongs pa dag las kyang sgyu la sogs pa'i dri ma lta bu 'di rnams 'byung ngo /
gtam rlung bskur ba ni gzhan du sgyur ba'o /
rgyags pa ni sngar bshad zin te /
rgyags pa ni /
rang gi chos la chags pa yi /
sems ni yongs su gtugs pa'o /
(Abhidh-k-vy 495) zhes bya ba yin no /
(V /
51) yaś ca yaddarśanaheyasaṃprayukta iti /
yasya satyasya darśanaṃ yaddarśanaṃ
gang zhig gang mthong bas spang bar bya ba dang mtshungs par ldan pa zhes bya ba ni bden pa gang zhig mthong ba ni gang mthong ba'o /
yaddarśanena heyo yaddarśanaheyaḥ de mthong bas spang bar bya ba ni gang mthong bas spang bar bya ba'o /
tena saṃprayukto yaddarśanaheyasaṃprayuktaḥ de dang mtshungs par ldan pa ni gang mthong bas spang bar bya ba dang mtshungs par ldan pa ste /
sa taddarśanaheyaḥ /
sa tasya satyasya darśanena heyaḥ
de ni de mthong bas spang bar bya ba yin no /
gang dag cig yin zhe na /
kaḥ /
āhrīkyādiḥ /
tadanye bhāvanāheyā eva /
tebhyo 'nya iti /
āhrīkyādibhyo 'nye īrṣyādayo bhāvanāheyā eva /
na darśanaheyāḥ /
svataṃtrāś caite /
na rāgādiparataṃtrā ity arthaḥ
ngo tsha med pa la sogs pa'o /
de las gzhan ni bsgom spang bya /
de las gzhan pa zhes bya ba ni ngo tsha med pa la sogs pa las gzhan pa phrag dog la sogs pa ni bsgom pas spang bar bya ba kho na yin gyi /
mthong bas spang bar bya ba ni ma yin no /
nye ba'i nyon mongs pa lnga po dag ni rang dbang yin te /
'dod chags la sogs pa gzhan gyi dbang du gyur pa ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
(V /
52) styānauddhatyamiddhāny akuśalāvyākṛtānīti /
paryavasthānādhikārān middhaṃ kuśalam apīti nocyate
rmugs pa dang rgod pa dang gnyid rnams ni mi dge ba dang lung du ma bstan pa dag yin no zhes bya ba ni kun nas dkris pa'i skabs yin pa'i phyir grub pas dge ba yang yin no zhes mi brjod do /
pareṇāvyākṛtās tata iti /
yathāsaṃbhavam iti /
kāmadhātoḥ pareṇa yāvaṃtaḥ saṃbhavaṃti
de yan chad ni lung du ma bstan zhes bya ba la ci rigs par zhes bya ba ni /
'dod pa'i khams kyi gong na ji snyed sred pa ste /
te punar māyāśāṭhyādayaḥ de dag kyang g yo dang sgyu la sogs pa yin no /
(V /
52) vitathātmasaṃdarśanatayeti /
vitathasyātmanaḥ saṃdarśanatayā mahābrahmā āyuṣmaṃtam aśvajitaṃ vaṃcayituṃ pravṛttaḥ
bdag nyid log par kun du ston pas zhes bya ba ni tshangs pa chen po des bdag nyid log par kun du ston pas tshe dang ldan pa rta thul la 'drid par zhugs te /
kutremāni brahman mahābhūtāny apariśeṣaṃ nirudhyaṃta iti pṛṣṭo 'prajānan kṣepam akārṣīt /
aham asmi brahmā mahābrahmā īśvaraḥ kartā nirmātā sraṣṭā sṛjaḥ pitṛbhūto bhāvānām iti māyayā vaṃcayitum ārabdhaḥ
tshangs pa chen po 'byung ba chen po 'di dag ma lus bar gang du'ang 'gag par 'gyur zhes dris pa dang ma shes nas gtam rlung bskur te /
bdag ni tshangs pa'o /
tshangs pa chen po'o /
dbang phyug go /
byed pa po'o /
sprul pa po'o /
'byin pa po'o /
'byin byed do /
dngos po rnams kyi phar gyur ba yin no zhes sgyus 'drid par brtsams so /
de'i 'og tu tshangs pa chen po des tshe dang ldan pa rta thul gyi lag nas bzung ste phyogs gcig tu 'dug go /
atha sa mahābrahmā āyuṣmaṃtam aśvajitaṃ kare gṛhītvā ekāṃte asthād ekāṃtasthitaś cedam uktavān phyogs gcig tu 'dug nas kyang 'di skad ces /
de bzhin gshegs pa bzhugs bzhin du bdag la 'dri bar sems sam zhes smras so /
vidyamāne tathāgate māṃ praṣṭavyaṃ manyasaitīdam asya śāṭhyaṃ dṛśyate /
svapariṣallajjayā hy ātmīyajñānatāṃ nigūhamānaḥ sa tathā kṛtavān iti
de lta bas na de'i 'di ni sgyu yin par snang ste /
rang gi 'khor gyis brnyas pa'i ngo tsha bas bdag nyid kyis mi shes pa sbed pa na des de skad du smras pa yin no /
uktam api śāṭhyam iti tathā hi g yo ni bshad zin mod kyi zhes bya ba ni g yo ni /
kaukṛtyamiddhākuśalāny ādye dhyāne na saṃty ata iti /
atroktam api prasaṃgeneti /
pareṇāvyākṛtās tata iti prasaṃgeneti
de las 'gyod gnyid mi dge rnams /
bsam gtan dang po dag na med /
ces bya ba der ni bshad mod kyi zhar la 'ongs pas yang smos so /
paṃcāpanīyeti māyāśāṭhyastyānauddhatyamadān lnga bor te zhes bya ba ni g yo dang sgyu dang rmugs pa dang rgod pa dang rgyags pa rnams so /
(V /
53) tehi sakale manobhūmike iti /
mānamiddhe /
upakleśāḥ svataṃtrāś ceti īrṣyāmātsaryādayaḥ
de dag ni thams cad yid kyi sa pa dag yin no zhes bya ba ni gnyid dang nga rgyal dag go /
nye ba'i nyon mongs rang dbang yang /
zhes bya ba ni phrag dog dang ser sna la sogs pa'o /
ye ca kleśamahābhūmikeṣūktā ity āśraddhyakausīdyapramādā eva nyon mongs pa'i sa mang po dag gi nang du bshad pa gang dag yin pa'o zhes pa ni ma dad pa dang le lo dang bag med pa dag kho na yin no /
nānye styānauddhatyayor ihaiva pūrvaṃ gṛhītatvāt gzhan dag ni ma yin te /
rmugs pa dang rgod pa dag ni 'di nyid du sngar smos zin pa'i phyir ro /
mohasya kleśagrahaṇena grahaṇāt gti mug ni nyon mongs pa zhes smos pas bsdus pa'i phyir ro /
(V /
54,55) sukhābhyām (Abhidh-k-vy 496) iti /
sukhavedanāsvabhāvābhyām indriyābhyām ity arthaḥ
bde ba dag dang zhes bya ba ni bde ba'i tshor ba'i ngo bo nyid kyi dbang po dag dang zhes bya ba'i tha tshig go /
harṣadainyākāravartitvād iti /
harṣākāravartī rāgo dainyākāravartī dveṣa iti yathāsaṃkhyena /
ṣaḍvijñānabhūmikatvāc ceti /
paṃcavijñānabhūmikatvād rāgaḥ sukhendriyeṇa saṃprayuktaḥ
dga' ba dang skyo ba'i rnam par 'jug pa'i phyir zhes bya ba ni 'dod chags ni dga' ba'i rnam par 'jug pa yin la /
zhe sdang ni skyo ba'i rnam par 'jug pa yin pa'i phyir te go rims bzhin no /
rnam par shes pa drug gi sa pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni rnam par shes pa lnga pa'i sa pa yin pa'i phyir 'dod chags ni bde ba'i dbang po dang mtshungs par ldan no /
dveṣaś ca duḥkhendriyeṇa /
manovijñānabhūmikatvāt tu rāgaḥ saumanasyendriyeṇa /
dveṣaś ca daurmanasyendriyeṇa saṃprayuktaḥ
zhe sdang ni sdug bsngal gyi dbang po dang mtshungs par ldan no /
yid kyi rnam par shes pa'i sa pa yin pa'i phyir 'dod chags ni yid bde ba'i dbang po dang mtshungs par ldan no /
zhe sdang ni yid mi bde ba'i dbang po dang mtshungs par ldan no /
puṇyakarmaṇāṃ pāpakarmaṇāṃ ca yathākramaṃ iti /
puṇyakarmaṇāṃ mithyādṛṣṭir daurmanasyena saṃprayuktā
bsod nams kyi las can rnams dang sdig pa'i las can rnams kyi dang go rims bzhin no zhes bya ba ni bsod nams kyi las can rnams kyi log par lta ba ni yid mi bde ba dang mtshungs par ldan pa yin te /
puṇyakriyāyā nairarthakyadarśanāt /
pāpakarmanāṃ mithyādṛṣṭiḥ saumanasyena sasṃprayuktā
bsod nams byed pa'i 'bad pa don med par mthong ba'i phyir ro /
sdig pa'i las can rnams kyi log par lta ba ni yid bde ba dang mtshungs par ldan pa yin te /
svakṛtapāpavaiphalyadarśanāt /
catasro dṛṣṭaya iti
rang gis byas pa'i sdig pa 'bras bu med par mthong ba'i phyir ro /
satkāyadṛṣṭir aṃtagrāhadṛṣṭir dṛṣṭiparāmarśaḥ śīlavrataparāmarsaś ca /
katham ucchedadṛṣṭiḥ saumanasyena saṃprayuktā /
tasyābhinatatvāt /
upekṣā saṃtiṣṭhata iti vināśāvasthāyāṃ mandatvāt
lta ba bzhi dang zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba dang mthar 'dzin par lta ba dang lta ba mchog tu 'dzin pa dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'o /
ji ltar chad par lta ba yid bde ba dang mtshungs par ldan pa yin zhe na /
de mngon par 'dod pa'i phyir ro /
btang snyoms kun du gnas so zhes bya ba ni 'jig pa'i gnas skabs na gzhan pa'i phyir ro /
yasyāṃ bhūmau yāvantīndriyāṇīti /
saumanasyasukhopekṣāḥ upekṣāsumanaskaje /
sukhopekṣe upekṣā ca vido dhyānopapattiṣu iti avagaṃtavyaṃ
sa gang na dbang po ji snyed cig yod pa zhes bya ba ni /
skye ba'i bsam gtan dag na ni /
yid bde bde dang btang snyoms dang /
btang snyoms yid bde bde ba dang /
tatrapy ūrdhvabhūmiṣu /
caturvijñānakāyikāḥ prathama eva dhyāne
btang snyoms btang snyoms tshor ba yod /
ces bya ba lta bu khong du chud par bya'o /
cakṣuḥśrotrakāyamanovijñānabhūmikāḥ /
prathame hi dhyāne trivijñānakāyikaṃ sukhendriyam asti /
manovijñānakāyikaṃ saumanasyendriyaṃ /
cāturvijñānakāyikaṃ upekṣendriyaṃ /
tata ūrdhvaṃ manobhūmikam eva
sa gong ma de na yang mig dang rna ba dang lus dang yid kyi rnam par shes pa'i sa pa rnam par shes pa'i tshogs bzhi po rnams ni /
bsam gtan dang po khon na yod de bsam gtan dang po na ni bde ba'i dbang po rnam par shes pa'i tshogs gsum pa dang yid bde ba'i dbang po yid kyi rnam par shes pa'i tshogs pa dang btang snyoms kyi dbang po rnam par shes pa'i tshogs bzhi pa yod do /
de yan chad kyi sa pa kho na na yod de /
dvitīye dhyāne saumanasyopekṣendriye bsam gtan gnyis pa na ni yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po dag yod do /
tṛtīye sukhopekṣendriye /
caturthe dhyāne ārūpyeṣu copekṣendriyam eva
gsum pa na ni bde ba dang btang snyoms kyi dbang po dag yod do /
bsam gtan bzhi pa dang gzugs med pa dag na ni btang snyoms kyi dbang po kho na yod do /
tatra sarve 'py anuśayā yathāyathaṃ vedanendriyeṇa saṃprayuktāḥ /
tatra śamathasnigdhasaṃtānatvāt harṣadainyākāravyavasthā nāsti
de la phra rgyas thams cad kyang ji ltar 'os 'os su tshor ba'i dbang po dang mtshungs par ldan pa yin te /
de ni zhi gnas kyis rgyud brlan pa'i phyir dga' ba dang skyo ba rnam par gzhag pa ni med do /
dainyākāravartitvād eṣāṃ kaukṛtyādīnāṃ na saumanasyena saṃprayogaḥ 'gyod pa la sogs pa 'di dag ni skyo ba'i rnam par 'jug pa'i phyir /
yid bde ba dang mtshungs par mi ldan la /
manobhūmikatvā na duḥkhendriyeṇa /
(V /
56-57) lobhānvayatveneti /
lobhahetudatvena /
lobhasamutthenety arthaḥ /
madaḥ sukhābhyām iti
yid kyi sa pa yin pa'i phyir sdug bsngal gyi dbang po dang yang mtshungs par mi ldan no /
chags pa'i rgyud las byung bas zhes bya ba ni chags pa'i rgyu can nyid kyis te /
chags pas kun nas bslang ba nyid kyis zhes bya ba'i tha tshig go /
sukhasaumanasyābhyāṃ /
tṛtīye dhyāne sukheneti
de dag dang rgyags pa zhes bya ba ni bde ba dang yid bde ba dag dang ngo /
madasya mānasattvāt /
yathā avidyāyā iti /
yathā avidyāyāḥ na kvacit kleśe upakleśe vā saṃprayogapratiṣedho 'sti /
evam upekṣāyā apīti
bsam gtan gsum pa na ni bde ba dang mtshungs par ldan no zhes bya ba ni rgyags pa ni yid kyi sa pa yin pa'i phyir ro /
ma rig pa bzhin du zhes bya ba ni ji ltar ma rig pa nyon mongs pa dang nye ba'i nyon mongs pa gang la yang mtshungs par ldan pa dgag pa med pa ltar btang snyoms kyang de dang 'dra'o /
akuśalamahābhūmikatvāt āhrīkyānapatrāpyayoḥ /
akuśale tv āhrīkyam anapatrapeti vacanāt /
kleśamahābhūmikatvāc ca styānauddhatyayoḥ
ngo tsha med pa dang khrel med pa dag ni mi dge ba'i sa mang po pa yin pa'i phyir te /
mi dge la ni khrel med dang /
ngo tsha med pa'o zhes 'byung bas so /
rmugs pa dang rgod pa ni nyon mongs pa'i sa mang po pa yin pa'i phyir /
ṣaḍ vijñānakāyā akuśalāḥ kliṣṭāḥ saṃbhavaṃtīty ataḥ paṃcabhir apīndriyaiḥ saṃprayoga eṣāṃ [Tib /
157b] saṃbhavatīti /
(Abhidh-k-vy 497)
rnam par shes pa'i tshogs drug la ni mi dge ba dang nyon mongs pa can dag srid pas de'i phyir de dag ni dbang po lnga char dang yang mtshungs par ldan pa srid do /
(V /
58) kiṃ traidhātukyastyānauddhatyavicikitsā gṛhyaṃta iti /
āsāṃ traidhātukatvāt tā eva niṣkṛṣya pṛcchyaṃte
ci rmugs pa dang rgod pa dang the tshom khams gsum pa dag gzung ngam zhes bya ba ni 'di rnams ni khams gsum pa yin pa'i phyir de dag kho na bkar te 'dri bar byed do /
kevalo 'yam iti vistaraḥ akuśalā rāśir iti bhikṣavo yad uta paṃca nivaraṇānīti te samyag vadamānā vadyuḥ mi dge ba'i phung po 'di ni ma 'dres pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dge slong dag sgrib pa lnga ni mi dge ba'i phung po yin no zhes smra ba de dag ni yang dag par smra ba smra bar 'gyur ro /
tat kasya hetoḥ ci'i phyir zhe na /
kevalo 'yaṃ bhikṣavaḥ paripūrṇākuśalarāśir yad uta paṃca nivaraṇānīti vistareṇaikāṃtākuśalatvavacanāt dge slong dag 'di ni mi dge ba'i phung po ma 'dres pa yongs su rdzogs pa yin te /
'di lta ste sgrib pa lnga'o zhes bya ba rgyas par gcig tu mi dge bar gsungs pa'i phyir ro /
kāme nivaraṇāni nānyatreti /
vṛttisūtrapadayor ekavākyatā /
nivaraṇānīti dhyānasamāpattyādīnām āvaraṇānīty arthaḥ /
ekavipakṣāhārakṛtyata iti /
ekavipakṣāhārakṛtyatvād ity arthaḥ
'dod na sgrib rnams yod kyi khams gzhan na med do zhes bya ba ni 'grel ba dang mdo'i tshig gcig pa nyid du sbyor ba yin no /
sgrib rnams zhes bya ba ni bsam gtan dang snyoms par 'jug pa dag gi sgrib pa rnams zhes bya ba'i tha tshig go /
mi mthun dang zas dang bya ba gcig pa'i phyir zhes bya ba ni mi mthun pa dang zas dang bya ba gcig pa can nyid kyi phyir zhes bya ba'i tha tshig ste /
aṃtareṇāpi hi bhāvapratyayaṃ bhāvapradhāne nirdeśo bhavet /
atha vā ekaṃ vipakṣāhārakṛtyaṃ ekavipakṣāhārakṛtyaṃ
ngo bo'i rkyen med kyang ngo bo gtsor bstan pa yin no /
yang na mi mthun pa dang zas dang bya ba gcig pas na mi mthun pa dang zas dang bya ba gcig pa'i phyir zhes bya ba'o /
tata iti /
vipakṣaḥ pratipakṣa iti
mi mthun pa dang gnyen po dang /
zhes bya ba ni /
ślokabandhānuguṇyena pratipakṣa iha vipakṣo 'bhipretaḥ 'dir tshig le'ur byas pa dang mthun par mi mthun pa ni gnyen po yin par 'dod de /
kleśaviruddhaḥ pakṣo vipakṣa iti kṛtvā nyon mongs pa dang 'gal ba'i phyogs ni mi mthun pa'i phyir ro /
abhidharme tu kṛṣṇaḥ pakṣo vipakṣaḥ śuklaviruddhaḥ pakṣo vipakṣaḥ /
śuklapakṣaḥ pratipakṣa iti pratītaṃ
chos mngon pa las ni nag po'i phyogs ni mi mthun pa yin la dkar po'i phyogs ni gnyen po yin no zhes bya bar grags so /
bhakte asamateti /
atibahubhuktvāhārasya yaḥ kāyoparodhaḥ /
anāhāra iti pratipakṣaḥ
kha zas kyi drod mi zin pa zhes bya ba ni ma 'os par mang du zos pa'i lus shig shig por 'gyur ba gang yin pa'o /
styānamiddhena prajñāskandhasya /
kiṃ /
vighāta iti prakṛtaṃ /
etasyāṃ tu kalpanāyām iti vistaraḥ /
śīlaskaṃdhaḥ samādhiskaṃdhaḥ prajñāskandha iti /
yayānupūrvyā skandhā vyavasthitāḥ /
tayaivānupūrvyā tadvipakṣabhūtāni nivaraṇāni paṭhyeran /
kāmacchando vyāpādaḥ auddhatyakaukṛtyaṃ styānamiddhaṃ vicikitsā ceti
zas ma yin pa zhes bya ba ni gnyen po'o /
rmugs pa dang gnyid kyis ni shes rab kyi phung po la ji zhe na /
gnod par byed do zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
rtog pa 'di la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni go rims gang gi tshul khrims kyi phung po dang ting nge 'dzin gyi phung po dang shes rab kyi phung po zhes phung po rnams rnam par 'jog pa'i go rims de nyid kyis de dag gi mi mthun par gyur ba'i sgrib pa 'dod pa la 'dun pa dang gnod sems dang rgod pa dang 'gyod pa dang rmugs pa dang gnyid dang the tshom zhes 'don par 'gyur te /
auddhatyakaukṛtyanivaraṇasya pūrvaṃ grahaṇaṃ prāpnoti /
samādhiskaṃdhasya prajñāskaṃdhāt pūrvam uktatvāt
shes rab kyi phung po bas ting nge 'dzin gyi phung po gong nas 'byung ba'i phyir rgod pa dang 'gyod pa'i sgrib pa lngar smos par 'gyur ba zhig na de lta yang yin te /
na caivam ato naitat kāraṇam ity abhiprāyaḥ /
kiṃ punar atra kāraṇam ity āha /
ato yathāsaṃkhyam etābhyāṃ styānamiddhena auddhatyakaukṛtyena ca nivaraṇābhyāṃ samādhiprajñāskaṃdhayor upaghāta iti /
katham ity āha
de'i phyir 'di ni gtan tshigs su mi rung ngo snyam du bsams pa yin no /
'di la ni gtan tshigs gang yin snyam nas smras pa de'i phyir grangs bzhin du rmugs pa dang gnyid dang rgod pa dang 'gyod pa'i sgrib pa 'di gnyis kyis ting nge 'dzin dang shes rab kyi phung po la gnod par byed pa yin no /
samādhiprayuktasya hi styānamiddhād bhayaṃ samānarūpakalpatvāt /
evaṃ dharmapravicayaprayuktasyauddhatyakaukṛtyād bhayam iti
ji ltar zhe na smras pa ting nge 'dzin la brtson pa ni rmugs pa dang gnyid kyis 'jigs te ngo bo 'dra ba lta bu yin pa'i phyir ro /
chos rab tu rnam par 'byed pa la brtson pa yang de dang 'dra'o /
anye tv anyathā varṇayaṃtīti pūrvācāryaḥ /
[Tib /
158] cāragatasyeti piṇḍapātārthaṃ paribhramataḥ /
nimittagrāhāt /
strīrūpam iti strīśabda iti vā grahaṇāt /
vihāragatasya pratisaṃlīnasya sthitasya vā niṣaṇṇasya vā caṃkramyamāṇasya vā /
tatpūrvakau priyāpriyaviṣayanimittagrāhapūrvakau priyāpriyaviṣayapūrvakau vā /
yathākramaṃ śamathavipaśyanayor aṃtarāyaṃ kuruta iti /
śamathasya styānamiddham aṃtarāyaṃ karoti /
pratyāsannarūpatayā styānamiddhopasthānāt /
vipaśyanāyā auddhatyakaukṛtyavicikitse aṃtarāyaṃ (Abhidh-k-vy 498) kurutaḥ
the tshom ni de la langs na yang chos la nges par rtog pa'i tshe bar chad byed do /
gzhan dag ni tshig 'di skad du rmugs pa dang gnyid dang rgod pa dang 'gyod pa dang the tshom zhes bya bar 'don cing 'di skad du yang 'chad de /
rmugs pa dang gnyid ni zhi gnas kyi bar du gcod par byed pa yin la /
rgod pa dang 'gyod pa ni lhag mthong gi bar du gcod par byed pa yin /
the tshom ni langs pa la chos nges par rtog pa'i tshe bar chad byed pa yin pas rgod pa dang 'gyod pas 'jigs so zhes bya'o zhe'o /
gzhan dag ni gzhan du brjod do zhes bya ba ni sngon gyi slob dpon dag go /
auddhatyakaukṛtyasya kṛtadvaṃdvaikavadbhāvasya vicikitsayā saha punar dvaṃdvaḥ /
auddhatyakaukṛtyaṃ ca vicikitsā ca auddhatyakaukṛtyavicikitse iti
rgyu bar gyur pas zhes bya ba ni bsod snyoms kyi phyir 'byams pas so /
mtshan mar gzung ba'i phyir zhes bya ba ni /
bud med kyi gzugs zhes bya ba'am /
vicikitsā tu punar vyutthitasyāpi tasya dharmanidhyānakāle 'ṃtarāyaṃ karoti bud med kyi sgra zhes bya bar gzung ba'i phyir ro /
gnas par gyur ba nang du yang dag 'jog pa 'greng ba'am /
apare punar evaṃ pāṭhaṃ paṭhaṃti 'dug pa'am /
'chag pa'am de sngon du 'gro bas te /
styānamiddham auddhatyakaukṛtyaṃ vicikitsā ceti yul sdug pa dang mi sdug pa la mtshan mar 'dzin pa sngon du 'gro ba'am /
evaṃ ca vyācakṣate /
styānamiddhaṃ śamathasyāṃtarāyaṃ karoti /
auddhatyakaukṛtyaṃ vipaśyanāyāḥ /
vicikitsā ca vyutthitasya dharmanidhyānakāle 'ṃtarāyaṃ karotīti
yul sdug pa dang mi sdug pa sngon du 'gro ba dag go /
go rims bzhin du rmugs pa dang gnyid dang rgod pa dang 'gyod pa dang the tshom ni zhi gnas dang lhag mthong dag la bar chad byed la zhes bya ba ni /
(V /
59) visabhāgadhātusarvatragāṇām iti
rmugs pa dang gnyid ni zhi gnas kyi bar chad byed do /
vistaraḥ /
visabhāgadhātusarvatragāṇāṃ duḥkhasamudayadarśanaheyatvena dvibhedānāṃ mithyādṛṣṭyādīnāṃ
rmugs pa dang gnyid dag nye ba'i ngo bo nyid du gnas pa'i phyir ro /
rgod pa dang 'gyod pa dang the tshom dag ni lhag mthong gi bar chad byed do /
yad ālaṃbanaṃ parijñāyate duḥkhasamudayānvayajñānapakṣeṇa mārgeṇa rūpārūpyadhātvālaṃbanāvasthāyāṃ rgod pa dang 'gyod pa bzlas dbye ba gcig pa lta bu'i ngo bor byas pa the tshom dang lhan cig yang zlas dbye ba byas te /
na te tadā prahīyaṃte /
duḥkhadharmajñānena samudayadharmajñānena ca yathāyogaṃ pūrvam eva prahīṇatvāt /
dharmajñānavadhyā hi te kāmāvacaratvāt /
nirodhamārgadarśanaprahātavyānāṃ ca sāsravālaṃbanānāṃ dṛṣṭiparāmarśādīnāṃ yadālaṃbanaṃ nirodhamārgadṛgdṛggheyaṃ mithyādṛṣṭyādikaṃ duḥkhasamudayasatyasvabhāvaṃ duḥkhasamudayadharmajñānapakṣeṇānvayajñānapakṣeṇa vā yathādhātu parijñāyate /
na te tadā prahīyaṃte /
nirodhamārgadarśanapraheyatvād iti /
na ca tathā teṣām ālaṃbanaṃ parijñāyate pūrvam eva jñātatvāt /
katham eṣāṃ prahāṇam ālaṃbanaparijñānāt tatprahāṇaṃ na yujyata ity abhiprāyaḥ
rgod pa dang 'gyod pa dang the tshom ni rgod pa dang 'gyod pa dag dang the tshom dag ces bya ba yin no /
skal ba mi mnyam pa'i khams kun du 'gro ba log par lta ba la sogs pa sdug bsngal dang kun 'byung mthong bas spang bar bya ba nyid kyis tha dad pa gnyis su gyur pa rnams gang gi tshe gzugs dang gzugs med pa'i khams la dmigs pa'i gnas skabs na sdug bsngal dang kun 'byung ba la rjes su shes pa dang mthun pa'i lam gyis dmigs pa yongs su shes pa de'i tshe ni sngar sdug bsngal la chos shes pa dang kun 'byung ba la chos shes pas ci rigs par spangs zin pa nyid kyi phyir spang bar mi 'gyur te /
de dag ni 'dod pa na spyod pa yin pa'i phyir chos shes pas gzhom par bya ba yin pas so /
'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba zag pa dang bcas pa la dmigs pa lta ba mchog tu 'dzin pa la sogs pa yang gang gi tshe dmigs pa sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pa'i ngo bo nyid sdug bsngal la chos shes pa'i phyogs dang mthun pa'am /
rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pas khams ji lta ba bzhin yongs su shes pa de'i tshe na de dag spong bar mi 'gyur te /
'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba yin pa'i phyir ro /
tatrālaṃbanaparijñānāt kāmāvacarāḥ svadhātvalaṃbanā rūpārūpyāvacarāś ca duḥkhasamudayadṛggheyāḥ prahīyaṃte ji ltar de dag spang zhe na zhes bya ba ni dmigs pa yongs su shes pas ni de dag spong bar mi rung ngo snyam du bsams pa yin no /
tatra visabhāgadhātvālaṃbanānām ālaṃbanaṃ parijñayā paśyataḥ prahāṇāṃ duḥkhasamudayānvayajñānakṣāṃtyor yugapad dvidhātvālaṃbanatvāt /
svabhūmyālaṃbanānām iti viśeṣaṇaṃ /
visabhāgadhātusarvatraganirāsārthaṃ /
tadālaṃbanasaṃkṣayād iti /
visabhāgadhātusarvatragā ālaṃbanam eṣāṃ satkāyadṛṣṭyādīnām iti /
tadālaṃbanāḥ sabhāgadhātusarvatragāḥ /
teṣāṃ kṣayāt prahāṇāt /
te visabhāgadhātusarvatragāḥ prahīyaṃte /
[taddhetutvenopastaṃbhaprahāṇād visabhāgadhātusarvatragānāṃ prahāṇam ālaṃbanaprahāṇā] /
ālaṃbanaprahāṇād iti /
dṛṣṭiparāmarśādyālaṃbanānāṃ nirodhamārgadarśanaheyānāṃ mithyādṛṣṭyādīnāṃ prahāṇāt /
te 'pi dṛṣṭiparāmarśādayaḥ sāsravālaṃbanāḥ prahīyaṃte /
pratipakṣodayāt kṣaya iti
rang gi sa pa la dmigs pa rnams zhes bya ba khyad par smos pa ni skal ba mi mnyam pa'i khams su kun du 'gro ba bsal ba'i phyir ro; /
de la dmigs pa yang dag par zad pas zhes bya ba ni 'di dag la dmigs pa skal ba mi mnyam pa'i khams su kun du 'gro ba de dag yod pas na de la dmigs pa ste /
skal ba mi mnyam pa'i khams su 'gro ba rnams so /
de dag zad cing spangs pas skal ba mi mnyam pa'i khams su 'gro ba de dag kun du spangs par 'gyur ro /
dmigs pa spangs pas zhes bya ba ni lta ba mchog tu 'dzin pa la sogs pa'i dmigs pa 'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba log par lta ba la sogs pa spangs pas lta ba mchog tu 'dzin pa la sogs pa zag pa dang bcas pa la dmigs pa de dag spang bar 'gyur ro /
gnyen po skyes pas zad par 'gyur /
bhāvanāheyānāṃ pratipakṣodayād eva kṣayaḥ nālaṃbanaparijñānādibhya (Abhidh-k-vy 499) iti darśayati zhes bya ba ni bsgom pas spang bar bya ba rnams ni gnyen po skyes pa kho nas zad par 'gyur gyi dmigs pa yongs su shes pas ni ma yin no zhes ston par byed do /
paścāt pravedayiṣyāma iti 'og nas bshad par bya'o zhes bya ba ni /
navaprakārā doṣā hi bhūmaubhūmau tathā guṇā ity atra vakṣyati sa dang sa na nyes rnams dgu /
de bzhin du ni yon tan rnams /
(V /
60ab) prahāṇapratipakṣa ānaṃtaryamārga iti /
vipakṣapratidvaṃdvī pakṣaḥ pratipakṣaḥ /
prahāṇāya pratipakṣaḥ prahāṇapratipakṣaḥ /
vimuktimārgo 'pi hi pratipakṣo na tu prahāṇāyety ata itthaṃ viśeṣaṇaṃ
zhes bya ba 'di nas 'chad par 'gyur ro /
spong ba gnyen po ni bar chad med pa'i lam mo zhes bya ba ni mi mthun pa'i dgra bo'i dgra bo'i phyogs ni gnyen po yin pas spong ba gnyen po'o /
rnam par grol ba'i lam yang gnyen po yin mod kyi spong ba'i ched du ni ma yin pas de'i phyir de skad du khyad par smos so /
prahīyate vāneneti prahāṇaṃ /
prahāṇaś cāsau pratipakṣaś ca prahāṇapratipakṣaḥ
yang na 'dis spong bar byed pas spang ba yin la /
'di ni spong ba yang yin gnyen po yang yin pas spong ba gnyen po ste /
'di lta ste /
tadyathā duḥkhadharmajñānakṣāṃtiḥ /
ādhārapratipakṣas tasmāt pareṇeti /
tasmād ānaṃtaryamārgāt pareṇa
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'o /
gzhi gnyen po ni de yan chad kyi lam gang yin pa zhes bya ba ni bar chad med pa'i lam de yan chad kyi lam gang yin pa de /
yo mārgo vimuktimārgaḥ /
sa hy ādhāraḥ prahāṇasya tatprāptyādhāraṇāt
de ni de'i thob pa kun du 'dzin pa'i phyir spangs pa'i gzhi gnyen po yin te /
ādhāryate 'nenety ādhāraḥ 'dis kun du 'dzin pas na gzhi'o /
sa eva pratipakṣaḥ ādhārapratipakṣaḥ /
tadyathā duḥkhadharmajñānakṣāṃteḥ paraṃ duḥkhadharmajñānam iti tenocyate
de nyid gnyen po yin pas na gzhi gnyen po ste 'di lta ste sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i gong ma sdug bsngal la chos shes pa'o /
yena tatprāpitam iti vistaraḥ /
yena mārgeṇa tatprāpitam ānaṃtaryamārgaprāpitaṃ prahāṇam ādhāryate /
tatprāptyanucchedātma ādhārapratipakṣa iti
de'i phyir rgyu gang gis de spangs pa'i thob pa zhes bya ba rgyas par smos te /
lam gang gis de'i thob pa kun du 'dzin par byed pa yin no /
khyad par gyi lam dang bar chad med pa'i lam gyis kyang de'i thob pa rgyun mi 'chad pa'i phyir bar chad med pa'i lam gyis spang ba'i thob pa de'i kun du 'dzin pas de yang gzhi gnyen po yin no /
dūrībhāvapratipakṣa iti vistaraḥ /
kleśaprāptir dūrībhavati yena sa dūrībhāvaḥ
thag bsring ba'i ngo bo'i gnyen po ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi nyon mongs pa'i thob pa sring bar byed pa ni thag bsring ba'i ngo bo'o /
sa eva pratipakṣo dūrībhāvapratipakṣaḥ /
dūrībhavanaṃ vā dūrībhāvaḥ /
tasmai pratipakṣo dūrībhāvapratipakṣaḥ /
vimuktimārgāt pareṇa yo mārga iti /
yo 'sau vimuktimārgo duḥkhe dharmajñānaṃ /
tasmāt pareṇa yo mārgo duḥkhe 'nvayajñānakṣāṃtyādi /
sa dūrībhāvapratipakṣa iti darśayati
de nyid gnyen po yin pas na thag bsring ba'i ngo bo'i gnyen po'o /
yang na thag bsring ba'i ngo bo ni thag bsring bar 'gyur ba'o /
de'i gnyen po ni thag bsring ba'i ngo bo gnyen po'o /
rnam par grol ba yan chad kyi lam gang yin pa ste zhes bya ba ni rnam par grol ba'i lam sdug bsngal la chos shes pa gang yin pa de yan chad kyi lam sdug bsngal la rjes su shes pa'i bzod pa la sogs pa gang yin pa de ni thag bsring ba'i ngo bo gnyen po yin no zhes ston par byed do /
vimuktimārgo 'pīty apara iti /
sa cāpy ādyo vimuktimārgo dūrībhāvapratipakṣa ity ucyate
gzhan dag na re rnam par grol ba'i lam yang yin zhes bya ba ni rnam par grol ba'i lam dang po de yang thag bsring ba'i ngo bo gnyen po zhes bya ste /
so 'pi hi tāṃ kleśaprāptiṃ dūrīkaroti /
evaṃ ca sati vimuktimārga ādhārapratipakṣo dūrībhāvapratipakṣa iti vaca nāmadvayaṃ labhata ity uktaṃ bhavati
des kyang nyon mongs pa'i thob pa de thag sring bar byed do zhes zer ro /
de lta na rnam par grol ba'i lam ni gzhi gnyen po dang thag bsring ba'i ngo bo gnyen po zhes bya ba ming gnyis thob bo zhes bshad pa yin no /
taṃ dhātuṃ doṣato darśanād vidūṣayatīti /
anityādibhir ākārair yena taṃ dhātuṃ vidūṣayatīty arthaḥ
khams de la skyon du mthong nas rnam par sun 'byin par byed pa'o zhes bya ba ni gang gis khams de mi rtag pa la sogs pa'i rnam par sun 'byin pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
tad evaṃ sati yo 'pi duḥkhasamudayālaṃbanaḥ prahāṇapratipakṣādiḥ /
sa cāpi vidūṣaṇāpratipakṣa iti darśitaṃ bhavatīti
de lta na spong ba'i gnyen po la sogs pa sdug bsngal kun 'byung la dmigs pa gang yin pa de yang rnam par sun 'byin pa gnyen po yin no zhes bstan par 'gyur ro /
api tv iyam ānupūrvī sādhvī bhaved ity ācāryaḥ yang 'di dag gi go rims 'di ni chos legs par 'gyur ro zhes zer ba ni slob dpon yin te /
sopānanyāyasamāśrayāt lakṣaṇāsāṃkaryāc ceyam ānupūrvī sādhvīti darśayati them skas kyi tshul la brten pa'i phyir dang mtshan nyid ma 'chol ba'i phyir go rims ches legs pa yin no zhes ston par byed do /
duḥkhasamudayālaṃbanaḥ prayogamārga iti /
prayogamārga evoṣmagatādi gṛhyate /
nānaṃtaryamārgādi /
prahāṇapratipakṣāditvena tadvyavasthāpanāt /
sarvānaṃtaryamārga iti /
paścātkālīno 'pi yo 'nyaḥ /
vimuktimārgaḥ sarva ity eva cādhikriyate
sdug bsngal dang kun 'byung la dmigs pa sbyor ba'i lam mo zhes bya ba ni dro bar gyur pa la sogs pa'i lam kho na yin par gzung gi bar chad med pa'i lam la sogs pa ni ma yin te /
de ni spong ba gnyen po'i ched du rnam par gzhag pa'i phyir ro /
bar chad med pa'i lam thams cad do zhes bya ba ni dus phyis 'byung ba gang yin pa gzhan yang yin no; ;rnam par grol ba'i lam mo zhes bya ba ni thams cad do zhes bya ba nyid du yang skabs dang sbyar ro /
viśeṣamārgas tu ya etattrayavyatiriktaḥ /
sa iha gṛhyate
khyad par gyi lam ni 'dir 'di gsum las ma gtogs pa gang yin pa de yin par yongs su gzung ngo /
(V /
60cd) na hi saṃprayogāt kleśo vivecayituṃ śakyata iti /
svakalāpāt vivecanāśakyatvāt /
anāgatas tāvac chakyetālaṃbanād vivecayituṃ /
vivecitasya /
(Abhidh-k-vy 500) tasya na punas tad vastv ālaṃbyotpattir ity ataḥ kāraṇāt /
atītas tu kathaṃ yad vastvālaṃbyotpannaḥ
mtshungs par ldan pa las ni nyon mongs pa rnam par dbye bar mi nus so zhes bya ba ni rang gi tshogs las dga' bar mi nus pa'i phyir ro /
re zhig ma 'ongs pa ni rnam par phye zin pa yang dngos po de la dmigs nas mi skye'o zhes bya ba ni gtan tshigs des na dmigs pa las rnam par dbye bar yang nus grang na /
dngos po gang zhig la dmigs nas skyes pa'i 'das pa go ji ltar nus te /
na hy ālaṃbitaṃ vastv anālaṃbinīkartuṃ śakyate dmigs par byas pa'i dngos po dmigs pa ma yin par byas par ni mi nus so /
eṣo 'pi naikāṃta iti /
caturbhiḥ prakāraiḥ kleśānāṃ kṣaya iṣyate /
ālaṃbanaparijñānāt tadālaṃbanasaṃkṣayāt /
ālaṃbanaprahāṇāc ca pratipakṣodayāt kṣaya iti /
tasmād ālaṃbanaparijñānād iti nāyam ekāṃtaḥ
de yang ma nges te zhes bya ba ni dmigs pa yongs su shes pa dang de la dmigs pa yang dag par /
zad dang dmigs pa spangs pas so /
gnyen po skyes pas zad par 'gyur /
zhes rnam pa bzhis nyon mongs pa zad par 'dod de /
de'i phyir dmigs pa yongs su shes pas zhes bya ba ni ma nges pa yin no /
tasmād vaktavyam etad iti parihartavyam etad ity arthaḥ /
atrācāryasaṃghabhadraḥ pariharati /
ālaṃbanāt kleśāḥ prahātavyāḥ
de lta bas na 'di brjod par bya dgos so zhes bya ba ni 'di la lan gdab dgos so zhes bya ba'i tha tshig go /
'di la slob dpon 'dus bzang lan 'debs pa ni nyon mongs pa rnams ni dmigs pa las spang bar bya ba yin te /
ālaṃbanaparijñānabalena hi kleśāḥ prahīyaṃte /
dvividhaṃ cānuśayālaṃbanaṃ /
saṃyogavastu asaṃyogavastu ca
dmigs pa yongs su shes pa'i stobs kyis nyon mongs pa rnams spang bar 'gyur bas so /
phra rgyas kyi dmigs pa ni rnam pa gnyis te /
ldan par 'gyur ba'i dngos po dang ldan par mi 'gyur ba'i dngos po'o /
tatra saṃyogavastuviṣayāṇām anuśayānāṃ tadanuśayabalotpāditānām atadviṣayāṇām api pudgalasya saṃtāne prāptir akliṣṭacittasyāpy avicchedena pravartate /
anāgatātītakleśahetuphalabhūtā /
evam asaṃyogavastuviṣayāṇām atadviṣayāṇām api ca tadviṣayakleśapṛṣṭhasamudācariṇāṃ kleśānāṃ prāptir veditavyā
de la gang zag gi rgyud la ldan par 'gyur ba'i dngos po'i yul can rnams dang de'i yul can ma yin pa'i phra rgyas de dag gi stobs kyis bskyed pa rnams kyi thob pa nyon mongs pa ma 'ongs pa dang 'das pa'i rgyu dang 'bras bur gyur pa ni gang zag gi rgyud nyon mongs pa can ma yin pa'i sems la yang rgyun mi 'chad par rab tu 'byung la /
ldan par mi 'gyur ba'i dngos po'i yul can rnams dang de'i yul can ma yin pa de'i yul can gyi nyon mongs pa dag gi rjes la kun du 'byung ba'i nyon mongs pa rnams kyi thob pa yang de dang 'dra bar rig par bya'o /
sā hy anāgatānām utpattau pratyayagamanād dhetubhūtā bhavati /
atītānāṃ ca niṣyandabhāvāt phalabhūtā
de ni ma 'ongs pa rnams skye ba'i rkyen du 'gyur ba'i phyir rgyur gyur ba yang yin la 'das pa rnams kyi rgyu mthun par 'gyur ba'i phyir 'bras bur gyur ba yang yin no /
sā ca tatprahāṇapratipakṣaniṣyandaprāptisamavadhānaviruddhā /
tadādhāritatvāt kleśānām /
ato yenālaṃbanenotpannāḥ kleśā anyālaṃbanān api kleśān pravartayaṃti /
tadālaṃbanaprahāṇapratipakṣaniṣyandotpattau tatprāptivigame te kleśās tadālaṃbanā api saṃto hetuphalāpakrāṃtāḥ prahīṇā ity ucyaṃte
nyon mongs pa rnams ni des kun du gzung ba'i phyir de yang spong ba gnyen po rgyu mthun pa thob pa dang; phrad par 'gal lo /
de'i phyir dmigs pa gang zhig gis skyes pa'i nyon mongs pa rnams ni gzhan la dmigs pa'i nyon mongs pa dag kyang rab tu 'byung bar byed la de la dmigs pa spong ba gnyen po'i rgyu mthun pa skyes na nyon mongs pa de dag de la dmigs pa yin yang rgyu dang 'bras bu dang bral na de dag gi thob pa bcom pa la spangs pa zhes bya'o /
tad yasmād aparijñāte kasmiṃścit kleśaviṣaye atadviṣayāṇām api kleśānāṃ tadviṣayakleśabalenaprāptir anāgatātītakleśahetuphalabhūtā saṃtatau pravartate yathā vastu /
tasmād ālaṃbanāt kleśāḥ prahātavyā ity abhimataṃ iti /
nanu ca tadālaṃbanaprahāṇādibhir api kleśāḥ prahīyaṃta ity abhipretaṃ /
kim idam uktam ālaṃbanaparijñānabalena kleśāḥ prahīyaṃta iti
de bas na gang gi phyir nyon mongs pa'i yul 'ga' zhig gi dngos po ji lta ba bzhin yongs su ma shes na rgyud la de'i yul can gyi nyon mongs pa'i stobs kyis de'i yul can ma yin pa'i nyon mongs pa rnams kyi thob pa ma 'ongs pa dang 'das pa'i rgyu dang 'bras bur gyur pa dngos po ji lta ba bzhin ma yin par rab tu 'byung ba de'i phyir dmigs pa las nyon mongs pa spang bar bya ba yin no zhes bya bar 'dod do zhes zer ro /
de la dmigs pa spangs pa la sogs pas kyang nyon mongs pa spang bar 'gyur ro zhes bya bar 'dod pa ma yin nam ci ste dmigs pa yongs su shes pa'i stobs kyis nyon mongs pa rnams spang bar 'gyur zhes bya ba 'di smras she na /
te 'pi duḥkhasatyādiparijñānabalenaiva prahīyaṃte /
tadbhāvābhāvayoge tadbhāvābhāvayogāt /
yeṣām api hi pratipakṣodayāt prahāṇam ucyate
bsam pa ni de dag kyang sdug bsngal la sogs pa yongs su shes pa'i stobs kho nas spang bar 'gyur te /
de yod pa'i ngo bo dang ldan pas de yod pa'i ngo bo dang ldan pa'i phyir ro /
te 'pi bhāvanāheyāḥ /
kleśā ālaṃbanaduḥkhasatyādiparijñānabalenaiva prahīyaṃta ity avagaṃtavyaṃ /
vyavasthāmātraṃ tu tad yad uktaṃ /
tadālaṃbanaprahāṇādibhir api kleśāḥ prahīyanta ity abhiprāyo lakṣyate
gang dag gnyen po skyes pas spong bar brjod pa bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa de dag kyang dmigs pa sdug bsngal gyi bden pa la sogs pa yongs su shes pa kho nas spang bar 'gyur ro zhes bya bar khong du chud par bya'o /
de la dmigs pas spangs pa la sogs pas kyang nyon mongs pa rnams spang bar 'gyur ro zhes bya ba gang yin pa de ni rnam par gzhag pa tsam du zad do zhes bya ba yin par mngon no /
svāsāṃtānikaḥ prāpticchedād iti vistaraḥ /
svasaṃtānakleśaḥ prāptivigamāt prahīṇo vaktavyaḥ
rang gi rgyud la yod pa ni thob pa chad pas so zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rang gi rgyud kyi nyon mongs pa ni thob pa dang bral bas spangs par brjod par bya'o /
parasaṃtānakleśas tu na prāpticchedāt gzhan gyi rgyud kyi nyon mongs pa ni thob pa chad pas ma yin te /
svasaṃtāne tatprāptyabhāvāt /
kiṃ tarhi tadālaṃbanasvāsāṃtānikakleśaprahāṇāt /
pārasāṃtānikakleśālaṃbanasvāsāṃtānikakleśaprāpticchedād ity arthaḥ /
sarvaṃ (Abhidh-k-vy 501) rūpaṃ kuśalākuśalāvyākṛtaṃ
rang gi rgyud la de'i thob pa med pa'i phyir ro /
'o na ci zhe na /
de la dmigs pa'i nyon mongs pa rang gi rgyud la yod pa spangs pas te gzhan gyi rgyud kyi nyon mongs pa la dmigs pa dang rang gi rgyud la yod pa'i thob pa chad pas so zhes bya ba'i don to /
akliṣṭaś ca dharma ity arūpī kuśalasāsravaṃ anivṛtavyākṛtaś ca /
tathaiva tadālaṃbanasvāsāṃtānikakleśaprahāṇāt prahīṇo vaktavya iti /
(V /
61) bhūtaśīlapradeśādhvadvayānām iva dūrateti /
ivaśabdo 'trodāhāraṇaṃ /
tadyathārthe draṣṭavyaḥ /
vailakṣaṇyāl lakṣaṇadūratā /
tadyathā bhūtānāṃ /
bhinnalakṣaṇo hi pṛthivīdhātor abdhātus tasmāt pṛthivīdhātor abdhātur dūre bhavati /
vipakṣatvād vipakṣadūratā /
tadyathā śīlasya dauḥśīlyaṃ
gzugs dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa thams cad dang nyon mongs pa can ma yin pa zhes bya ba dge ba zag pa dang bcas pa dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa gzugs can ma yin pa yang de kho na bzhin du de dag la dmigs pa'i nyon mongs pa dag rang gi rgyud la yod pa spangs pas spangs par brjod par bya'o /
'byung dang tshul khrims phyogs dang ni /
dus gnyis ring ba nyid lta bu'o /
zhes bya ba la lta bu'o zhes bya ba ni dper brjod pa ste /
dper na zhes bya ba'i don du blta bar bya'o /
mtshan nyid kyis ni mtshan nyid kyis ring ba nyid de /
dper na 'byung ba rnams lta bu ste /
chu'i khams kyang sa'i khams las mtshan nyid tha dad la sa'i khams kyang de las mtshan nyid tha dad pa ni ring ba yin no /
mi mthun pa nyid kyis ni gnyen pos ring ba nyid de /
dper na 'chal pa'i tshul khrims las tshul khrims lta bu'o /
deśavicchedāt deśadūratā /
tadyathā pradeśasya paścimasamudrasya pūrvasamudrāt /
kālataḥ kāladūratā
yul rnam par 'chad pas ni yul gyis ring ba nyid de /
dper na shar gyi rgya mtsho las nub kyi rgya mtsho lta bu'o dus kyi ni dus kyis ring ba nyid de /
tadyathādhvadvayasyātītānāgatalakṣaṇasya /
tad dhy atītānāgataṃ dūram ucyate
dper na 'das pa dang ma 'ongs pa'i dus gnyis lta bu'o /
'das pa dang ma 'ongs pa de ni ring ba zhes bshad de /
kvocyate /
abhidharme /
evaṃ hy āha
gang nas bshad ce na /
chos mngon pa las te /
dūre dharmāḥ katame 'di skad du chos ring ba dag gang zhe na /
atītānāgatā dharmāḥ /
aṃtike dharmāḥ katame /
pratyutpannā dharmāḥ /
asaṃskṛtaṃ ceti /
tad dūram iti
'das pa dang ma 'ongs pa'i chos rnams so /
chos nye ba dag gang zhe na /
da ltar byung ba'i chos rnams dang 'dus ma byas so zhes 'byung ngo /
tad atītānāgatam /
utpadyamānaṃ ceti /
utpādābhimukham anāgataṃ cety arthaḥ /
na cirabhūtabhāvitveneti /
na cirabhūtatvenātītaṃ nāpi cirabhāvitvenānāgataṃ dūram ity arthaḥ
de ni dus tha dad pa nyid kyis ring ba yin gyi zhes bya ba ni 'das ma thag pa dang skye bar 'gyur ba zhes bya ba skye ba la mngon du phyogs pa'i ma 'ongs pa gang yin pa zhes bya ba'i tha tshig go /
yun ring mo zhig ni byung ba dang 'byung ba nyid kyis ni ma yin no zhes bya ba ni yun ring mo zhig na byung bar gyur pa nyid kyis 'das pa yang ma yin la /
vartamānam apy evaṃ dūraṃ prāpnotīti 'byung ba nyid kyis ma 'ongs pa yang ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
adhvanānātvena pratyutpanno 'dhvatayā vartamānam api dūraṃ prāpnoti /
yathātītānāgatam atītānāgatādhvatayā /
akāritrāt tarhi tad dūram iti
da ltar yang de bzhin du ring bar 'gyur ro zhes bya ba ni dus tha dad pa nyid kyis na da ltar byung ba'i dus nyid kyis da ltar yang ring bar 'gyur te /
dper na 'das pa dang ma 'ongs pa'i dus nyid kyis 'das pa dang ma 'ongs pa lta bu'o /
uparatakāritram atītam aprāptakāritram anāgatam iti 'o na ni byed pas ring ba yin no zhes bya ba ni byed pa zhig pa ni 'das pa yin la /
tad atītānāgataṃ dūram ucyate /
asaṃskṛtasya katham aṃtikatvam iti /
tasya kāritrābhāvād aṃtikatvaṃ na syāt /
tac ceṣyate aṃtike dharmāḥ katame /
pratyutpannā dharmāḥ /
asaṃskṛtaṃ ceti śāstrapāṭhāt
byed pa ma thob pa ni ma 'ongs pa yin pas 'das pa dang ma 'ongs pa de ring ba zhes bya'o /
'dus ma byas ji ltar nye ba nyid du 'grub ces bya ba ni de la byed pa med pa'i phyir nye ba nyid du mi 'gyur ba zhig na bstan bcos las chos nye ba dag gang zhe na /
da ltar byung ba'i chos rnams dang 'dus ma byas so zhes 'byung ba'i phyir der yang 'dod do /
sarvatra tatprāpter iti /
sarvatra deśe tasyāsaṃskṛtasya pratisaṃkhyāpratisaṃkhyānirodhasya prāptyutpādāt /
atītānāgate 'pi prasaṃga iti kuśalāder atītānāgatasya sarvatra deśe prāptiḥ saṃbhavatīty atītānāgate 'py aṃtikatvaprasaṃgaḥ
de thams cad thob pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'dus ma byas so sor brtags pas 'gog pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa de'i thob pa yul thams cad du skye ba'i phyir ro /
'das pa dang ma 'ongs pa dag la yang thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni dge ba la sogs pa 'das pa dang ma 'ongs pa'i thob pa yul thams cad du 'byung bas 'das pa dang ma 'ongs pa nye ba nyid du thal bar 'gyur ro /
ākāśaṃ ca katham iti /
ākāśaṃ ca katham aṃtikaṃ /
na hi tasya prāptir astīti
nam mkha' yang ji ltar nye ba yin zhes bya ba ni nam mkha' yang ji ltar nye ba yin te /
de la ni thob pa med do /
atītānāgatam anyonyam iti /
atītād anāgataṃ dūram anāgatāc cātītam ity arthaḥ
'das pa dang ma 'ongs pa'i phan tshun ring ba yin zhes bya ba ni ma 'ongs pa yang 'das pa las ring la 'das pa yang ma 'ongs pa las ring ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
asaṃskṛtaṃ cāvyavahitatvād iti /
na kenacid vyavahitaṃ /
yathā vartamānenātītānāgatam iti /
evaṃ tasyāṃtikatvaṃ /
evam apīti /
asyām api kalpanāyāṃ /
yad anaṃtaram atītānāgataṃ /
tad vartamānasyāṃtikatvād ubhayaṃ prāpnoti /
dūram āsannaṃ ceti /
tad dhy atītaṃ vartamānāṃtaritatvād anāgatād dūraṃ
'dus ma byas kyang chod pa med pa'i phyir zhes bya ba ni ji ltar da ltar gyi 'das pa dang ma 'ongs pa ltar gang gis kyang bar du chod pa med de de ltar na nye ba nyid yin no /
de lta na yang zhes bya ba ni rtog pa de la yang 'das pa dang ma 'ongs pa gang yin pa de da ltar dang nye ba'i phyir ring ba dang nye ba zhes bya ba rgyas par gnyi gar 'gyur te /
'das pa de da ltar gyis bar du chod pa'i phyir ma 'ongs pa las ring ba yang yin la /
da ltar dang bar du ma chod pa'i phyir nye ba yang yin zhes bya bar yang 'gyur te /
vartamānāc cāvyavahitatvād aṃtikam iti prāpnoti ma 'ongs pa yang de bzhin du sbyor bar bya'o /
ity evam anāgatam api neyaṃ /
evaṃ tu yuktaṃ syād iti
'di skad du rigs par 'gyur ro zhes bya ba ni slob dpon rang gi gzhung lugs yin te /
svamatam ācāryasya /
dharmasvalakṣaṇād anāgataṃ dūraṃ
ma 'ongs pa ni chos kyi rang gi mtshan nyid las ring ba yin no /
ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
asaṃprāptatvāt /
yasmād anāgatena svalakṣaṇaṃ na saṃprāptam (Abhidh-k-vy 502) iti /
atha vā yasmāt tatsvalakṣaṇam asaṃprāptam anupasthitam iti
ma thob pa'i phyir te /
'di ltar ma 'ongs pas ni rang gi mtshan nyid ma thob po /
yang na 'di ltar de ni rang gi mtshan nyid ma thob cing nye bar mi gnas pa yin no /
atītaṃ ca /
kiṃ dharmasvalakṣaṇād dūraṃ
'das pa ni ci zhe na zhig pa'i phyir chos kyi rang gi mtshan nyid las ring ba yin te /
tatpracyutatvāt /
yasmāt tad dharmasvalakṣaṇaṃ /
tasmād atītāt pracyutaṃ /
tad dhy atītaṃ yad dharmasvalakṣaṇāt pracyutam iti /
(V /
62) pratipakṣodayāt kṣaya ity uktam /
ataḥ pṛcchati /
kiṃ mārgaviśeṣagamanād iti vistaraḥ
'di ltar chos kyi rang gi mtshan nyid de 'das pas zhig pa'am /
'das pa de chos kyi rang gi mtshan nyid las zhig pas so /
gnyen po skyes pas zad par 'gyur /
zhes bshad pas de'i phyir ci lam khyad par du 'gro ba'i phyir zhes bya ba 'dri bar byed de /
prahāṇaviśeṣa iti /
viśiṣyate prahāṇam ity arthaḥ /
pratipakṣo vimuktimārga etasminn abhipreta iti /
tasya visaṃyogaprāptisahotpādād ānaṃtaryamārge hi na tāvad visaṃyogaprāptir asti /
utpādābhimukhatvāt /
vimuktimārgo 'pi hi pratipakṣa iti śakyate vyavasthāpayituṃ /
mukhyapratipakṣeṇānaṃtaryamārgeṇa sahaikakāryatvāt /
tathā hy uktam ubhābhyāṃ hi tasya prāptiḥ visaṃyogaprāpter āvāhakasaṃniśrayatvād iti
spangs pas yang khyad par du 'gyur ram zhes bya ba ni spangs pa khyad par du 'gyur ram zhes bya ba'i tha tshig go /
'dir ni gnyen po rnam par grol ba'i lam yin par bsams so zhes bya ba ni de ni bral ba'i thob pa dang lhan cig skyes pa'i phyir ro /
bar chad med pa'i lam la ni re zhig bral ba'i thob pa med do /
skye ba la mngon du phyogs pa yin pa'i phyir ro /
rnam par grol ba'i lam yang bar chad med pa'i lam gnyen po dngos dang lhan cig 'bras bu gcig pa'i phyir gnyen po yin no zhes bya bar rnam par gzhag par mi nus te /
'di ltar bral ba'i thob pa 'dren par byed pa dang; rten du gyur pa'i phyir gnyi gas de 'thob bo zhes bshad do /
phalāni catvārīti /
caturgrahaṇam ekānnanavatiphalapratipattinirāsārthaṃ /
puruṣakārādipaṃcaphalapratipattinirāsārthaṃ vā /
phalaprāptir api vimuktimārgāvasthāyām eva gṛhyate /
visaṃyogalābhāstitvayogād indriyavivṛddhiḥ indriyasaṃcāra iti
'bras bu dag ni dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu bzhi'o zhes bya ba la 'bras bu bzhi zhes smos pa ni 'bras bu brgyad cu rtsa dgu yin par go bar 'gyur ba bstsal ba'i phyir ram /
skyes bu byed pa'i 'bras bu la sogs pa lnga yin par go bar 'gyur ba bsal ba'i phyir ro /
'bras bu thob pa yang rnam par grol ba'i lam la rnam par gzhag pa kho nar gzung bar bya ste /
bral ba'i rnyed pa yod pa nyid dang ldan pa'i phyir ro /
indriyādhikyapratipattinirāsārtham etad arthapradarśanaṃ indriyavivṛddhir ity ucyate dbang po rnam par 'phel ba ni dbang po 'pho ba'o zhes bya ba ni dbang po lhag pa yin par go bar 'gyur ba bsal ba'i phyir don 'di rab tu bstan pa yin te /
phalaprāptivacanenaiva siddher ity ācāryasaṃghabhadraḥ /
atra brūmaḥ /
satyaṃ phalaprāptir evendriyavivṛddhiḥ /
phalaprāptiviśeṣas tu pradarśayitavyo yatra punar visaṃyogaphalalābho bhavati
slob dpon 'dus bzang na re dbang po rnam par 'phel ba zhes bya ba ni 'bras bu thob ba zhes smos pa kho nas grub pa'i phyir ro zhes zer ro /
'di la smra bar bya ste /
'bras bu thob pa kho na dbang po rnam par 'phel ba yin pa bden mod kyi gang la bral ba rnyed par 'gyur ba'i 'bras bu thob pa khyad par can ni rab tu bstan dgos so /
anyathā hi phalaprāptivacanam api na kartavyaṃ syāt /
pratipakṣodayavacanenaiva tatsiddheḥ /
ity alam anayātikhalinikayā
de lta ma yin na gnyen po skyes pa smos pa kho nas de grub pa'i phyir 'bras bu thob pa yang smos par bya mi dgos par 'gyur te zug zug tu brgal mi dgos so /
keṣāṃcid yāvad dvayor iti /
keṣāṃcit kleśānāṃ ṣaṭsu kāleṣu viaṃyogalābhaḥ
kha cig gi ni dus gnyis kyi bar du 'thob bar blta bar bya'o zhes bya ba ni nyon mongs pa kha cig gi bral ba ni dus drug tu 'thob po /
yāvacchabdena keṣāṃcit paṃcasu /
keṣāṃcic caturṣu /
keṣāṃcit triṣu /
keṣāṃcid dvayor iti /
keṣāṃcid dvayor iti
bar du zhes bya ba'i sgras ni kha cig gi ni dus lngar ro /
kha cig gi ni bzhir ro /
kha cig gi ni gsum du'o /
keṣāṃcid ekāsmin kāla iti noktaṃ kha cig gi ni gnyis su'o zhes bstan pa yin no /
punaḥprāptasya visaṃyogasyādhikṛtatvāt /
saṃbhavati hi bhāvāgrikasya navamasya prakārasyaikasminn eva kāle tīkṣṇendriyasya visaṃyogalābhaḥ /
sa tu na punarlābha iti nocyate
yang thob pa'i bral ba'i dbang du byas pa yin pa'i phyir /
kha cig gi ni dus gcig tu 'thob po zhes ni ma bshad de dbang po rnon pos srid pa'i rtse mo'i rnam pa dgu pa'i bral ba dus gcig kho nar 'thob pa srid mod kyi de ni yang 'thob pa ma yin pas mi brjod do /
tatra tāvan mṛdvindriyasya ṣaṭsu kāleṣu visaṃyogalābhaḥ de la re zhig dbang po rtul pos bral ba dus drug tu 'thob ste /
duḥkhasamudayanirodhadarśanaheyānāṃ kāmāvacarāṇāṃ mārgadarśanaheyānāṃ pratipakṣodayakāle /
srotaāpattiphalakāle sakṛdāgāmiphalakāle 'nāgāmiphalakāle 'rhattvaphalakāle indriyasaṃcārakāle ceti ṣaṭsu kāleṣu visaṃyogalābhaḥ
sdug bsngal dang kun 'byung dang 'gog pa mthong bas spang bar bya ba khams gsum pa rnams dang lam mthong bas spang bar bya ba 'dod pa na spyod pa rnams kyi bral ba ni gnyen po skyes pa'i dus dang rgyun du zhugs pa'i 'bras bu'i dus dang lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu'i dus dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu'i dus dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu'i dus dang dbang po 'pho ba'i dus zhes bya ba dus drug tu 'thob po /
saṃbhavaṃ ca praty evam ucyate /
na hi mṛdvindriyo 'vaśyam indriyāṇi saṃcarati /
tasyaiva mṛdvindriyasya rūpārūpyāvacarāṇāṃ mārgadarśanaheyānāṃ mārgānvayajñānakāle pratipakṣodayakāla iti vā phalaprāptikāla iti vā gṛhīte prathamato visaṃyogalābhaḥ /
punaḥ sakṛdāgāmiphalaprāptikāle (Abhidh-k-vy 503) yāvad indriyasaṃcārakāla iti paṃcasu kāleṣu /
bhāvanāheyānām api tasyaive kāmāvacarāṇāṃ paṃcaprakārāṇāṃ adhimātrādhimātrasya yāvan madhyamadhyasya
srid pa'i phyir de skad du bshad par zad kyi dbang po rtul po gdon mi za bar dbang po dag 'pho ba ma yin no /
dbang po rtul po de nyid kyis lam mthong bas spang bar bya ba gzugs dang gzugs med pa na spyod pa rnams kyi bral ba gnyen po skyes pa'i dus zhes bya ba'am 'bras bu thob pa'i dus zhes bya bar gzung yang rung ste /
lam la rjes su shes pa'i dus na dang po nyid du 'thob pa dang yang lan cig phyir 'ong ba'i dus nas dbang po 'pho ba'i dus zhes bya ba'i bar te dus lngar 'thob po /
teṣv eva srotaāpattiphalakālavarjyeṣu paṃcasu kāleṣu visaṃyogalābhaḥ /
madhyamṛdos tu ṣaṣṭhasya prakārasya tasyaiva caturṣu kāleṣu
de nyid kyis bsgom pas spang bar bya ba 'dod pa na spyod pa chen po nas 'bring po'i 'bring po'i bar rnam pa lnga'i bral ba yang rgyun du zhugs pa'i 'bras bu ma gtogs pa dus lnga po de dag nyid du 'thob bo /
pratipakṣodayaphalaprāptikālayor ekatvāt /
tasminn anyatarasmin /
anāgāmiphalakāle /
arhattvaphalaprāptikāle /
indriyasaṃcārakāle ceti /
tasyaiva mṛdvadhimātrasya mṛdumadhyasya ca saptamāṣṭamayoḥ prakārayoḥ pratipakṣodayakāle 'nāgāmiphalakāle yāvad indriyasaṃcārakāle veti caturṣv eva kāleṣu visaṃyogalābhaḥ
de nyid kyi rnam pa drug pa 'bring po'i chung ngu'i bral ba ni gnyis po skyes pa dang 'bras bu thob pa'i dus dag gcig pa'i phyir de'i gang yang rung ba zhig dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu'i dus nas dbang po 'pho ba'i dus zhes bya ba'i bar dus bzhir 'thob po /
de nyid kyi rnam pa bdun pa dang brgyad pa chung ngu'i chen po dang chung ngu'i 'bring po thob pa ni gnyen po skyes pa'i dus dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu'i dus nas dbang po 'pho ba'i dus kyi bar dus bzhi kho nar 'thob po /
tasyaiva mṛdumṛdor aṃtyasya prakārasya pratipakṣodayakāla iti vā phalaprāptikāla iti vaikatarasmin de nyid kyis rnam pa tha ma'i chung ngu'i chung ngu bral ba ni gnyen po skyes pa'i dus zhes bya bar yang rung /
'bras bu thob pa'i dus zhes bya bar yang rung ste /
arhattvaphalakāle /
indriyasaṃcārakāle ceti triṣu kāleṣu visaṃyogalābhaḥ
gang yang rung ba zhig dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu thob pa'i dus dang dbang po 'pho ba'i dus zhes bya ba dus gsum du 'thob po /
tasyaivārhattvaphalaṃ prāpnuvato ye navaprakārā rūpārūpyāvacarāḥ kleśā bhāvanāprahātavyāḥ prahīṇāḥ adhimātradhimātro yāvan mṛdumṛdur iti /
teṣāṃ bhāvāgrikaṃ mṛdumṛduprakāram aṃtyaṃ hitvā sarveṣāṃ triṣv eva kāleṣu visaṃyogalābhaḥ /
pratipakṣodayakāle 'rhattvaphalakāle indriyasaṃcārakāle /
ceti /
yas tv asyaivārūpyāvacaro mṛdumṛdur aṃtyaḥ kleśaprakāraḥ /
tasya pratipakṣodayārhattvaphalaprāptikālaikatvāt /
pratipakṣodayakāla iti vārhattvaphalakāla iti vā anyatarasminn indriyasaṃcārakāle ceti
de bzhin du dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu thob par byed pa des gzugs dang gzugs med pa'i nyon mongs pa bsgom pas spang bar bya ba chen po'i chen po nas chung ngu'i chung ngu'i bar rnam pa dgu spangs pa gang dag yin pa de dag las srid pa'i rtse mo pa'i rnam pa tha ma chung ngu'i chung ngu ma gtogs pa thams cad kyi bral ba yang yang gnyen po skyes pa'i dus dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu'i dus dang dbang po 'pho ba'i dus zhes bya ba dus gsum kho nar 'thob bo /
gzugs med pa na spyod pa'i rnam pa chung ngu'i chung ngu gang yin pa de'i bral ba ni gnyen po skyes pa dang bral ba nyid kyi 'bras bu thob pa dus gcig pa'i phyir gnyen po skyes pa'i dus zhes bya bar yang rung dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu thob pa'i dus zhes bya bar yang rung ste /
dvayoḥ kālayor visaṃyogalābha iti /
evaṃ tāvan mṛdvindriyasyoktaṃ
gang yang rung ba zhig dang dbang po 'pho ba zhes bya ba dus gnyis su 'thob ste re zhig de lta bu ni dbang po rtul pos 'thob pa bshad pa yin no /
tīkṣṇendriyasya punaḥ keṣāṃcit kleśānāṃ paṃcasu kāleṣu /
keṣāṃcid yāvad dvayor iti vaktavyaṃ
dbang po rnon pos ni dbang po 'pho ba'i dus gcig tu bor nas nyon mongs pa kha cig gi ni dus lngar 'thob pas na dus gnyis kyi bar du 'thob po zhes bya bar brjod par bya ste /
indriyasaṃcārakālam ekam apāsya de la ni thams cad du dbang po 'pho ba med do /
tasya hi sarvatrendriyasaṃcāro nāsti des ni nyon mongs pa rnams kyi bral ba dus gcig tu 'thob pa yod de /
tasyaikasminn eva kāle kleśānāṃ visaṃyogalābho 'sti /
bhāvāgrikasya bhāvanāheyasya mṛdumṛdoḥ prakārasya /
sa tu punarlābho na bhavatīti na vaktavya iti paśyāmaḥ
bsgom pas spang bar bya ba srid pa'i rtse mo pa'i rnam pa chung ngu'i chung ngu bral ba lta bu yin na de ni yang 'thob par mi 'gyur bas mi brjod do zhes bya bar lta'o /
'bras bu la rgyu btags pa'i phyir ro zhes bya ba ni spangs pa'o /
(V /
63, 64) phale hetūpacārād iti /
prahāṇaṃ phalaṃ parijñā jñānasvabhāvo hetuḥ tasmin prahāṇe
rgyu ni yongs su shes pa ste /
ye shes kyi ngo bo nyid yin no /
'bras bu spangs pa de la yongs su shes pa'o zhes rgyu nye bar btags pa yin te /
phale hetūpacāraḥ /
prahāṇaṃ parijñeti /
tadyathā ṣaḍ imāni sparśāyatanāni pūrvam abhisaṃskṛtāny abhisaṃcetitāni paurāṇaṃ karma veditavyaṃ iti
dper na reg pa'i skye mched drug po sngon mngon par 'dus byas shing ched du bstsags pa 'di dag ni sngon gyi las yin par rig par bya'o zhes 'byung ba lta bu'o /
kaḥ punaḥ prahāṇaṃ parijñāśabdenāpadiśate /
sūtre evaṃ hi paṭhyate
yang gang nas spang ba la yongs su shes pa'i sgrar bstan zhe na mdo las te /
parijñeyāṃś ca vo bhikṣavo dharmān deśayiṣyāmi /
parijñāṃ ca parijñāvantaṃ ca pudgalaṃ
'di skad du dge slong dag yongs su shes par bya ba'i chos rnams dang yongs su shes pa dag dang yongs su shes pa dang ldan pa'i gang zag kyang bshad par bya ste /
parijñeyā dharmāḥ katame /
paṃcopādānaskandhāḥ /
parijñā katamā /
yad atra cchandarāgaprahāṇaṃ
yongs su shes par bya ba'i chos rnams gang zhe na /
nye bar len pa'i phung po lnga'o /
yongs su shes pa gang zhe na /
'di la 'dun pa'i 'dod chags spangs pa dang 'dun pa'i 'dod chags las yang dag par 'das pa ste /
chandarāgasamatikramaḥ /
iyam ucyate parijñeti vistaraḥ /
(Abhidh-k-vy 504) /
kāmādyaprakāradvayasaṃkṣaya eketi /
anāsravaviyogāpter bhavāgravikalīkṛteḥ /
hetudvayasaṃudghātāt parijñā dhātvatikramāt ity atra parijñāvyavasthāpane kāraṇaṃ vakṣyate /
avarabhāgīyaprahāṇam iti /
kāmadhātvāsravaprahāṇam ity arthaḥ /
iyam eva cāsyāḥ saṃjñā /
rūpāsravaprahāṇam iti /
rūpadhātvāsravaprahāṇam ity arthaḥ
'di ni yongs su shes pa zhes bya ba'o zhes bya ba rgyas par gsungs so /
'dod pa na dang po'i rnam gnyis zad la gcig ces bya ba ni yongs su shes par rnam par gzhag ba'i gtan tshigs bral ba'i thob pa zad med dang srid rtse nyams par byas pa dang /
rgyu gnyis kun du bcom pa'i phyir /
yongs shes zhes bya ba 'di nas 'chad bar 'gyur ro /
tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa zhes bya ba ni 'dod pa'i khams kyi zag pa spangs pa zhes bya ba'i tha tshig ste 'di nyid de'i ming yin no /
gzugs kyi zag pa spangs pa zhes bya ba ni gzugs kyi khams kyi zag pa spangs pa zhes bya ba'i don te /
rūparāgakṣayaparijñety asyā nāma /
yady apy anyeṣāṃ kleśopakleśānāṃ mānādīnāṃ rūpāvacarāṇāṃ prahāṇam iyaṃ parijñā vyavasthāpyate /
rāgasya tu tatra prādhānyād ūrdhvabhāgīyasya saṃyojanasya prahāṇaṃ rūparāgakṣayaparijñety uktaṃ
de'i ming nas gzugs kyi khams kyi 'dod chags zad pa'i yongs su shes pa zhes bya'o /
nga rgyal la sogs pa'i nyon mongs pa dang nye ba'i nyon mongs pa gzugs na spyod pa gzhan dag kyang yod mod kyi 'di'i yongs su shes pa rnam par gzhag pa ni de na 'dod chags gtso bo yin pa'i phyir gong ma'i cha dang mthun pa'i kun du sbyor ba'i ni gzugs kyi 'dod chags zad pa'i yongs su shes pa zhes bshad do /
sarvasaṃyojanaparyādāna [kun tu sbyor ba thams cad yoṅs su grugs paḥi] yoṅs su śes paḥo /
ṣes bya ba ḥdi ni zag pa thams cad spaṅs paḥi miṅ yin no /
yoṅs su śes pa ni tha dad par bstan la /
ṣes bya ba ni bsgroms pas spaṅ bar bya ba gzugs na spyod pa rnams spaṅs pa ni gzugs kyi ḥdod chags zad paḥi yoṅs su śes pa yin no /
gzugs med par nams kyi ni kun tu sbyor ba thams cad yoṅs su grugs paḥi yoṅs su śes pa yin no /
ṣes ḥbyuṅ baḥi phyir ro /
mthoṅ baḥi spaṅ bar bya bar nams kyi ni ma yin te /
ṣes bya ba ni ciḥi phyir gzugs daṅ gzugs med pa na spyod paḥi mthoṅ bas spaṅ bar bya bar nams kyi yoṇs su śes pa so sor mi bstan te /
de bṣin du gzugs daṅ gzugs med pa na spyod pa mthoṅ bas spaṅ bar bya bar nams spaṅs pa yaṅ yoṅs su śes pa gsum yin te /
ṣe ḥbyuṅ baḥi phyir ro /
bsgom pa spaṅ bar bya bar nams kyi gñen po mi ḥdra baḥi phyir ro ṣes bya ba ni ḥdi ltar sa daṅ sa na gzugs na spyod paḥi bsgom pas spaṅ bar bya ba rnam pa dguḥi gñen po bar chad med pa daṅ rnam par grol baḥi lam zag pa med pa mi lcogs pa med pa la sogs paḥi sa daṅ zag pa daṅ bcas pa bsam gtan gñis paḥi ñer ba stogs kyis bsdus pa nas nam mkhaḥ mthaḥ yas skye mched kyi ñer bsdogs kyis bsdus paḥi bar rnam pa dgu yod la gzugs med pa na spyod pa rnams kyi gñen po bar chad med paḥi lam daṅ /
rnam par grol baḥi lam in ci rigs par zug pa med paḥi sa ḥog ma pa ḥam /
ci rigs par zag pa daṅ bcas pa goṅ maḥi ñer bsdogs kyis bsdus pa dag yod de
kun du sbyor ba thams cad yongs su gtugs pa'i yongs su shes pa'o zhes bya ba 'di ni zag pa thams cad spangs ba'i ming yin no /
yongs su shes pa ni tha dad par bstan la zhes bya ba ni bsgom pas spang bar bya ba gzugs na spyod pa rnams spangs pa ni gzugs kyi 'dod chags zad pa'i yongs su shes pa yin no /
gzugs med pa rnams kyis ni kun du sbyor ba thams cad yongs su gtugs pa'i yongs su shes pa yin no zhes 'byung ba'i phyir ro /
mthong bas spang bar bya ba rnams kyi ni ma yin te zhes bya ba ni ci'i phyir gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i mthong bas spang bar bya ba rnams kyi yongs su shes pa so sor mi bstan te /
de bzhin du gzugs dang gzugs med pa na spyod pa mthong bas spang bar bya ba rnams spangs pa yang yongs su shes pa gsum yin te zhes 'byung ba'i phyir ro /
bsgom pas spang bar bya ba rnams kyi gnyen po mi 'dra ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar sa dang sa na gzugs na spyod pa'i bsgom pas spang bar bya ba rnam pa dgu'i gnyen po bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam zag pa med pa mi lcogs pa med pa la sogs pa'i sa dang zag pa dang bcas pa bsam gtan gnyis ba'i nyer bsdogs kyis bsdus pa nas nam mkha' mtha' yas skye mched kyi nyer bsngogs kyis bsdus pa'i bar rnam pa dgu yod la gzugs med pa na spyod pa rnams kyi gnyen po bar chad med pa'i lam dang rnam par grol ba'i lam ni ci rigs par zag pa med pa'i sa 'og ma pa 'am /
ci rigs par zag pa dang bcas pa gong ma'i nyer bsdogs kyis bsdus pa dag yod de /
gṣan kho na yin pas gñen po mi ḥdra baḥi phyir ḥdi dag gis yoṅs su 'śes pa tha dad par stan to gzhan kho na yin pas gnyen po mi 'dra ba'i phyir 'di dag gis yongs su shes pa tha dad par bstan to /
mthoṅ bas spaṅ bar bya ba rnams kyi gñen po ni ḥdra ste mthong bas spang bar bya ba rnams kyi gnyen po 'dra ste /
rjes su śes paḥi bzod pa la sogs pa gzugs na spyod par nams kyi gñen po de dag ñid gzugs med par nams kyi yaṅ yin pas yoṅs su śes pa tha tad du rnam par mi bṣag go /
(Abhidh-k-vy 505) /
(V /
64-66) tha maḥi cha daṅ mthun pa spaṅs pa la sogs pa yoṅs su śes pa ste ṣes bya ba ni tha maḥi cha daṅ ṃthun pa spaṅs paḥi yoṅs su śes pa daṅ /
gzugs kyi ḥdod chags zad paḥi yoṅs su śes pa daṅ
rjes su shes pa'i bzod pa la sogs pa gzugs na spyod pa rnams kyi gnyen po de dag nyid gzugs med pa rnams kyi yang yin pas yongs su shes pa tha dad du rnam par mi gzhag go /
tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa la sogs pa yongs su shes pa ste zhes bya ba ni tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa dang gzugs kyi 'dod chags zad pa'i yongs su shes pa dang kun du sbyor ba thams cad yongs su gtugs pa'i yongs su shes pa'o /
kuntu sbyor ba thams cad yoṅs su gtugs paḥi yoṅs su śes paḥo /
ḥdi dag ni bsgom paḥi lam gyi ḥbras bu yin paḥi phyir śes paḥi ḥbras bu yin te /
bsgom paḥi lam la bzod pa dag ni med do /
ji ltar yoṅs su śes pa bzod paḥi ḥbras bu yin ṣes bya ba ni yoṅs su śes pa daṅ śes pa ṣes bya ba don gcig ste /
śes pa daṅ yoṅs su śes pa ni zag pa med paḥi ye śes yin no ṣes ḥbyuṅ baḥi phyir ro /
bam po bṣi bcu rtsa bṣi pa /
dri med bzod rnams śes pa med /
ṣas ḥbyuṅ bas bzod pa ni śes paḥi ṅo bo ñid yin par yaṅ mi ruṅ na /
de ji ltar yoṅs su śes pa bzod paḥi ḥbras bu yin te /
ḥbras bu la rgyu btags byas na yaṅ mi ruṅ ṅo sñam du bsam pa yin no /
ḥdir bzod pa rnams ni śes paḥi ḥkhor can yin paḥi phyir ṣes bya ba smos te /
ḥdi dag la ḥkhor śes pa yod pas na śes paḥi ḥkhor can te /
bzod par nams so /
deḥi phyir śes paḥi ḥbras bu yaṅ bzod par nams kyi ḥbras bu ṣes byaḥo /
rgyal baḥi ḥkhor la rgyal po ñe bar btags pa bṣin te dper na rgyal poḥi ḥkhor la rgyal po ñe bar btags paḥi phyir ḥkhor gyis byas pa la yaṅ rgyal pos byas pa ṣes byaa daṅ ḥdra ḥo
'di dag ni bsgom pa'i lam gyi 'bras bu yin pa'i phyir shes pa'i 'bras bu yin te /
bsgom pa'i lam la bzod pa dag ni med do /
ji ltar yongs su shes pa bzod pa'i 'bras bu yin zhes bya ba ni yongs su shes pa dang shes pa zhes bya ba ni don gcig ste /
shes pa dang yongs su shes pa ni zag pa med pa'i ye shes yin no zhes 'byung ba'i phyir ro /
bam po bzhi bcu rtsa bzhi pa /
dri med bzod rnams shes pa min /
zhes 'byung bas bzod pa ni shes pa'i ngo bo nyid yin par yang mi rung na /
de ji ltar yongs su shes pa bzod pa'i 'bras bu yin te /
'bras bu la rgyu btags pa byas na yang mi rung ngo snyam du bsams pa yin no /
'dir bzod pa rnams ni shes pa'i 'khor can yin pa'i phyir zhes bya ba smos te /
'di dag la 'khor shes pa yod pas na shes pa'i 'khor can te /
bzod pa rnams so /
de'i phyir shes pa'i 'bras bu yang bzod pa rnams kyi 'bras bu zhes bya'o /
rgyal po'i 'khor la rgyal po nye bar btags pa bzhin te /
dper na rgyal po'i 'khor la rgyal po nye bar btags pa'i phyir 'khor gyis byas pa la yang rgyal pos byas pa zhes bya ba dang 'dra'o /
śes pa daṅ ḥbras bu gcig phyir ro ṣes bya ba ni bzod pa dag ni śes pa daṅ lhan cig ḥbras bu gcig pa yin te shes pa dang 'bras bu gcig pa'i phyir ro zhes bya ba ni bzod pa dag ni shes pa dang lhan cig 'bras bu gcig pa yin te /
bzod pa dag gi ḥbras bu gaṅ yin pa de ñid śes rnams kyi yin pas bzod paḥi ḥbras bu yaṅ yoṅs su śes par ruṅ ṅo bzod pa dag gi 'bras bu gang yin pa de nyid shes pa rnams kyi yin pas bzod pa'i 'bras bu yang yongs su shes par rung ngo /
mi lcogs med ḥbras thams cad do ṣes bya ba ni ḥdi ltar mi lcogs paḥi sa paḥi lam gyis khams gsum paḥi mthoṅ ba daṅ bsgom pas spaṅ bar bya baḥi zag pa rnams spaṅ ba srid de mi lcogs med 'bras thams cad do /
zhes bya ba ni 'di ltar mi lcogs pa'i sa pa'i lam gyis khams gsum pa'i mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba'i zag pa rnams spong ba srid de /
zag med mi lcogs med pa yis zag med mi lcogs med pa yis /
thams cad las ni ḥdod chags bral thams cad las ni 'dod chags bral /
ṣes ḥbyuṅ baḥi phyir ro /
gzugs daṅ gzugs med pa na ñon moṅs pa spaṅs paḥi raṅ bṣin gaṅ dag yin paḥo /
ṣes bya ba ni bye brag tu smra ba rnams na re gzugs daṅ gzugs med pa na spyod paḥi mthoṅ bas spaṅ bar bya ba rnams spaṅs pa ji skad bśad paḥi yoṅs su śes pa gsum daṅ /
bsgom pas spaṅ bar bya ba gzugs na spyod pa rnams spaṅs pa gzugs kyi ḥdod chags zad paḥi yoṅs su śes pa daṅ gzugs med pa na spyod pa rnams spaṅs pa kun tu sbyor ba thams cad yoṅs su gtugs paḥi yoṅs su śes pa ṣes bya ba lṅa ste /
bsam gtan gyi dṅos gṣi la brten nas gzugs daṅ gzugs med pa na spyod paḥi ñon moṅs pa spoṅ ba srid paḥi phyir ro /
ḥdod pa na spyod paḥi ñon moṅs pa spaṅs pa ni bsam gtan gi dṅos gṣiḥi ḥbras bu ma yin te /
bsam gtan gyi dṅos gṣi rnams ni ḥdod paḥi (Abhidh-k-vy 506) khams kyi gñen po ma yin paḥi phyir ro /
de lta bas na ḥdod chags daṅ bral ba rnams la bral baḥi thob pa zag pa med pa yod du zin kyaṅ tha maḥi cha daṅ mthun pa spaṅs paḥi yoṅs su śes pa bṣin du ḥdod pa na spyod pa mthoṅ bas spaṅ bar bya ba spaṅs pa ni bsam gtan gyi dṅos gṣiḥi ḥbras bu ma yin no ṣes zer ro /
btsun pa dbyaṅs sgrogs kyi lugs kyis ni brgyad de
zhes 'byung ba'i phyir ro /
gzugs dang gzugs med pa na nyon mongs pa spangs pa'i rang bzhin gang dag yin pa'o zhes bya ba ni bye brag tu smra ba rnams na re gzugs dang gzugs med ban spyod pa'i mthong bas spong bar bya ba rnams spangs pa ji skad bshad pa'i yongs su shes pa gsum dang bsgom pas spang bar bya ba gzugs na spyod pa rnams spangs pa gzugs kyi 'dod chags zad pa'i yongs su shes pa dang gzugs med pa na spyod pa rnams spangs pa kun du sbyor ba thams cad yongs su gtugs pa'i yongs su shes pa zhes bya ba lnga ste /
bsam gtan gyi dngos gzhi la brten nas gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa spong ba srid pa'i phyir ro /
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa spangs pa ni bsam gtan gyi dngos gzhi'i 'bras bu ma yin te /
bsam gtan gyi dngos gzhi rnams ni 'dod pa'i khams kyi gnyen po ma yin pa'i phyir ro /
de lta bas na 'dod chags dang bral ba rnams la bral ba'i thob pa zag pa med pa yod du zin kyang tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa bzhin du 'dod pa na spyod pa mthong bas spang bar bya ba spangs pa ni bsam gtan gyi dngos gzhi'i 'bras bu ma yin no zhes zer ro /
btsun pa dbyangs sgrogs kyi lugs kyis ni brgyad de zhes bya ba ni btsun pa dbyangs sgrogs de ni 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba'i gang zag gi yang 'dod pa na spyod pa mthong bas spang bar bya ba rnams spangs pa yongs su shes pa gsum gyi ngo bo nyid 'phags pa'i lam gyi 'bras bu yin par 'dod do /
ci'i phyir zhe na /
bral ba'i thob pa zag pa med pa rnyed pa'i phyir te /
bsam gtan gyi dngos gzhi la brten nas nges pa la 'jug pa na yang mthong bas spang bar bya ba'i zag pa sngon 'jig rten pa'i lam gyis spangs pa rnams kyis bral ba'i thob pa zag pa med pa yang 'thob la de la ni mthong ba'i lam gyi nus pa yod pas gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i mthong bas spang bar bya ba spangs pa bzhin du /
'dod pa na spyod pa'i mthong bas spang bar bya ba sngon spangs pa'i yongs su shes pa yang dngos gzhi bsam gtan gyi 'bra bu'o zhes bya bar rnam par gzhag go /
de lta bas na 'dod pa na spyod pa'i mthong bas spang bar bya ba spangs pa'i yongs su shes pa gsum po 'di dag dang sngar bshad pa gzugs dang gzugs med pa'i yongs su shes pa dang bcas pa yongs su shes pa brgyad bsam gtan gyi 'bras bu yin no zhes bya ba ni btsun pa dbyangs sgrogs kyi gzhung lugs yin no /
tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa ni mi lcogs pa med pa'i 'bras bu kho na yin no zhes bya ba ni 'dod pa las 'dod chags dang ma bral ba ni mi lcogs pa med pa kho nas tha ma'i cha dang mthun pa spong bar byed kyi dngos gzhis ni ma yin te /
ṣes bya ba ni btsun pa dbyaṅs sgrogs de ni ḥdod paḥi ḥdod chags daṅ bral baḥi gaṅ zag gi yaṅ ḥdod pa na spyod pa mthoṅ bas spaṅ bar bya ba rnams spaṅ spa yoṅs su śes pa gsum gyi ṅo bo ñid ḥphag paḥi lam gyi ḥbras bu yin par ḥdod do de ma thob pa'i phyir ro /
'dod chags dang bral ba sngon du 'gro ba yang gang gi tshe bsam gtan la brten nas nges pa la 'jug pa des kyang so so'i skye bo'i gnas skabs na 'jig rten pa'i lam gyis 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa thams cad spangs pas de bsam gtan gyi dngos gzhi'i 'bras bu ma yin no /
sems kyi skad cig ma bcu drug la de'i tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa bsam gtan gyi dngos gzhi la brten par yang rnam par gzhag mod kyi de'i 'bras bu zhes bya bar rnam par gzhag pa ni ma yin no /
ciḥi phyir ṣe na /
bral baḥi thob pa zag pa med pa rñed paḥi phyir te /
bsam gtan gyi dṅos gṣi la rten nas ṅes pa ḥjug pa na yaṅ ma thoṅ bas spaṅ bas spaṅ bar bya baḥi zag pa sṅon ḥjig rten paḥi lam gyis spaṅs pa rnams kyis bral baḥi thob pa zag pa med pa yaṅ ḥthob la de la na mthoṅ baḥi lam gyis nus pa yod pas gzugs daṅ gzugs med pa ba spyod paḥi mthoṅ bas spaṅ bar bya ba spaṅs pa bṣin du /
ḥdod pa na spyod paḥi mthoṅ bas spaṅ bar bya ba sṅon spaṅs paḥi yoṅs su śes pa yaṅ dṅos gṣi bsam gtan gyi ḥbras buḥo ṣes bya bar rnam pa bṣag go /
de lta ba sna ḥdod pa na spyod paḥi mthoṅ bas spaṅ bar bya ba spaṅs paḥi yoṅs su śes pa gsum po ḥdi dga daṅ sṅar bśad pa gzugs daṅ gzugs med paḥi yoṅs su śes pa daṅ bcas pa yoṅs su śes pa brgyad bsam gtan gyi ḥbras bu yin no
'o na ci zhe na /
gnas skabs de na tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i 'jig rten pa'i lam gyis thob pa'i bral ba'i thob pa zag pa med pa yang 'thob pas de spangs pa'i yongs su shes par rnam par gzhag ste /
de'i tshe ni mthong bas spang bar bya ba snga ma spangs pas sngar mthong ba'i lam gyis spang bar bya ba spangs pa gang yin pa dang sngar spangs pa tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa bsdoms nas tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa gcig tu rnam par gzhag ste /
khams las 'dod chags bral ba dang /
'bras bu thob phyir de dag bsdoms /
zhes thams cad bsdoms pa'i gtan tshigs yod pa'i phyir ro /
de lta bas na tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa de ni mi lcogs pa med pa'i 'bras bu kho nar rnam par gzhag gi dngos gzhi'i 'bras bu ni ma yin te /
'di la ni bye brag tu smra ba dang btsun pa dbyangs sgrogs kyi gzhung lugs mthun no /
bsam gtan khyad par can yang bsam gtan bzhin du blta bar bya'o zhes bya ba ni bsam gtan khyad par can gyi zag pa med pas kyang nyon mongs pa spong bar 'gyur te /
de lta bas na mi lcogs pa med pa dang dngos gzhi'i bsam gtan rnams kho na'i 'bras bu kho na bshad kyi /
bsam gtan khyad par can gyis ni ma yin no /
de'i phyir bsam gtan khyad par can yang bsam gtan bzhin du blta bar bya'o zhes bya ba smos te /
bsam gtan khyad par can ni bsam gtan dang po kho na rtog pa dang bral bas khyad par du 'phags pa yin pa'i phyir ro /
nam mkha' mtha' yas skye mched kyi nyer bsdogs kyi zhes bya ba ni de ni 'jig rten yin yang 'phags pa kho na la 'bras bu yongs su shes par rnam par gzhag ste /
bral ba'i thob pa zag pa med pa srid pa'i phyir ro /
śes bya ba ni btsun pa dbyaṅs sgrogs kyi gṣuṅ lugs yin no /
tha maḥi cha daṅ mthun pa spaṅs paḥi yoṅs su śes pa ni mi lcogs pa med paḥi ḥbras bu kho na yin no
gzugs med dngos gzhi gsum gyi yang /
zhes bya ba ni zag pa med pa'i'o /
'jig rten pa'i lam gyi 'bras bu ni gnyis te zhes bya ba ni 'phags pa 'jig rten pa'i lam gyis 'dod pa'i khams las 'dod chags dang bral bar byed pa na 'o /
rjes su shes pa'i 'bras bu yang yongs su shes pa gnyis te zhes bya ba ni bsgom pa'i lam gyis bsdus pa'i ste /
ṣes bya ba ni ḥdod pa las ḥdod chags ma bral ba ni mi lcogs pa med pa kho nas tha maḥi cha daṅ mthun pa spoṅ bar byed kyi dṅos gṣis ni ma yin te tha ma gzugs kyi 'dod chags zad pa dang kun du sbyor ba thams cad yongs su gtugs pa'i yongs su shes pa dag go /
chos shes pa ni gsum yin no zhes bya ba ni bsgom pa'i lam gyis bsdus pa'i ste /
bsgom pa'i lam la 'gog pa'am /
de na ma thob paḥi phyir ro /
ḥdod chags daṅ bral ba ston du ḥgro ba yaṅ gaṅ gi tshe bsam gtan la brten nas ñes pa la des kyaṅ so soḥi skye boḥi snas skabs na ḥjig rten paḥi lam gyis ḥdod pa na spyad paḥi ñon moṅs pa thams cad spaṅs pas de bsam gtan gyi dṅos gṣiḥi ḥbras bu ma yin no /
sems kyi skad cig ma bcu drug la deḥi tha maḥi cha daṅ mthun pa spaṅs pa yoṅs su śes pa bsam gtan gyi dṅos gṣi la brten par yaṅ rnam par bṣag mod kyi deḥi ḥbras bu ṣes bya bar rnam par bṣag pa ni ma yin no /
ḥo na ci ṣe na /
gnas skabs de na tha maḥi cha daṅ mthun pa spaṅs pa ḥjig rten paḥi lam gyis thob paḥi bral baḥi thob pa zag pa med pa yaṅ ḥthob pas de spaṅ spaḥi yoṅs su śes par rnam par bṣag ste /
deḥi tshe ni mthoṅ bas spaṅ bar bya ba sṅa ma spaṅs pas sṅar mthoṅ baḥi lam gyis spaṅ bar bya ba spaṅs pa gaṅ yin pa daṅ /
sṅar spaṅs pa tha maḥi cha daṅ mthun pa spaṅs pa bsdoms nas tha maḥi cha daṅ mthun pa spaṅs paḥi yoṅs su śes pa gcig tu rnam par bṣag ste /
(Abhidh-k-vy 507) /
khams las ḥdod chags bral ba daṅ ḥbras bu thob phyir de dag bsdoms ṣes thams cad bsdoms paḥi gtan tshigs yod paḥi phyir ro /
de lta bas na tha maḥi cha daṅ mthun pa spaṅs paḥi yoṅs su śes pa de ni mi lcogs pa med paḥi ḥbras bu kho nar rnam pa bṣag gi /
dṅos gṣiḥi ḥbras bu ni ma yin te /
ḥdi la ni bye brag tu smra ba daṅ /
btsun pa dbyaṅs sgrogs kyi gṣuṅ lugs mthun no /
bsam gtan khyad par can yaṅ bsams bṣin du blta bar byaḥo ṣes bya ba ni bsam gtan khyad par can gyi zag pa med pas kyaṅ ñon moṅs pa spoṅ bar ḥgyur te /
de lta bas na mi lcogs pa med pa daṅ /
dṅos gṣiḥi bsam gtan rnams kho naḥi ḥbras bu kho na bśad kyi /
bsam gtan khyad par can gyi ni ma yin no /
deḥi phyir bsam gtan khyad par can yaṅ bsam gtan bṣin du blta bar byaḥo ṣes bya ba smos te /
bsam gtan khyad par can ni bsam gtan daṅ po kho na rtog pa daṅ bral bas khyad par du ḥphags paḥi phyir ro /
[nam mkhaḥ mthaḥ yas skye mched kyi ñer bsdogs kyi ṣes ba ba ni /
] dhyānāṃtaraṃ bhavatīti /
ākāśānaṃtyāyatanasāmaṃtakasyeti /
laukikasyāpi tasya parijñā phalaṃ vyavasthāpyate /
āryasyaivānāsravavisaṃyogaprāptisaṃbhavāt /
maulārūpyatrayasya cety anāsravasya /
laukikasya mārgasya dve iti /
āryasya laukikena mārgeṇa kāmarūpadhātuvairāgye /
anvayajñānasyāpi dve iti /
bhāvanāmārgasaṃgṛhītasya /
paścime rūparāgakṣayasarvasaṃyojanaparyādānaaparijñe /
dharmajñānasya tisra iti /
bhāvanāmārgasaṃgṛhītasya /
dharmajñānaṃ nirodhe yan mārge vā bhāvanāpathe /
tridhātupratipakṣas tad iti /
tasya paścimās tisraḥ phalam avarabhāgīyaprahāṇarūparāgakṣayasarvasaṃyojanaparyādānaparijñāḥ /
kasmād ity āha /
traidhātukabhāvanāheyapratipakṣatvād iti /
ṣaṭ tatpakṣasya paṃca veti /
tayor dharmajñānānvayajñānayoḥ pakṣasya /
ṣaṭ paṃca ca yathāyogaṃ pakṣagrahaṇena kṣāṃtijñānayor grahaṇaṃ /
yā eva dharmajñānakṣāṃtijñānānām (Abhidh-k-vy 508) iti /
dharmajñānakṣāṃtīnāṃ dharmajñānānāṃ ceti samāsaḥ /
dharmajñānakṣāṃtīnāṃ kāmāvacaradarśanaheyaprahāṇasvabhāvā yathoktas tisraḥ parijñāḥ phalaṃ /
dharmajñānānām iti bhāvanāmārge /
duḥkhasamudayajñānasaṃgṛhītānām ekāvarabhāgīyaprahāṇaparijñā /
nirodhamārgasaṃgṛhītānāṃ tu tisro 'py avarabhāgīyaprahāṇarūparāgakṣayasarvasaṃyojanaparyādānaparijñāḥ
lam la chos shes gang yin te /
khams gsum gyi ni gnyen po yin /
zhes 'byung bas so /
de'i 'bras bu ni tha ma gsum po tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa dang gzugs kyi 'dod chags zad pa dang kun du sbyor ba thams cad yongs su gtugs pa'i yongs su shes pa yin no /
ci'i phyir zhe na /
khams gsum pa'i bsgom pas spang bar bya ba'i gnyen po yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
de phyogs mthun gyi drug dang lnga /
zhes bya ba ni chos shes pa dang rjes su shes pa dag gi phyogs dang mthun pa'i ni ci rigs par drug dang lnga yin no /
phyogs dang mthun pa zhes smos pa ni bzod pa dang shes pa dag bsdu ba yin no /
chos kyi bzod pa dang shes pa rnams kyi 'bras bu gang dag yin pa kho na'o zhes bya ba ni chos kyi bzod pa rnams dang chos shes pa rnams kyi zhes bya bar tshig bsdu ste /
chos shes pa'i bzod pa rnams kyi 'bras bu ni ma yin /
'dod pa na spyod pa mthong bas spang bar bya ba spangs pa'i ngo bo nyid kyis yongs su shes pa ji skad bshad pa gsum yin no /
chos shes pa rnams kyi yang bsgom pa'i lam la sdug bsngal dang kun 'byung ba shes pas bsdus pa rnams kyi ni tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa gcig go /
'gog pa dang lam shes pas bsdus pa rnams kyi ni tha ma'i cha dang mthun par spangs pa dang gzugs kyi 'dod chags zad pa dang kun du sbyor ba thams cad yongs su gtugs pa'i yongs su shes pa gsum char yang yin no /
rjes kyi bzod pa dang shes pa rnams kyi 'bras bu gang dag yin pa kho na'o zhes bya ba ni rjes kyi bzod pa rnams dang rjes kyi shes pa rnams kyi ste /
de dag kyang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i mthong bas spang bar bya ba spangs pa'i ngo bo nyid kyis yongs su shes pa ji skad bshad pa gsum dang yongs su shes pa tha ma gnyis so /
ci'i phyir spangs pa re re yongs su shes par rnam par mi gzhag ces bya ba ni ci'i phyir sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba spangs pa dang kun du 'byung ba mthong bas spang bar bya ba spangs pa nas rgyas par srid pa'i rtse mo'i rnam pa chung ngu'i chung du spangs pa zhes bya ba'i bar du mi gzung /
bral ba'i thob pa zag med dang /
zhes bya ba ni bral ba'i thob ba zag pa med pa rnyed pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
srid rtse nyams par byas pa dang /
zhes bya ba ni srid pa'i rtse mo'i phyogs spangs pa'i phyir zhes bya ba'i don to /
rgyu gnyis kun du bcom pa'i phyir /
zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung mthong bas spang bar bya ba'i kun du 'gro ba gnyis spangs pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
de spangs pa'i yongs su shes pa zhes bya ba ni rgyu de dag gis khyad par du 'phags pa ni spangs pa yin te /
de'i phyir yongs su shes pa zhes bya bar rnam par gzhag go /
chos dang rjes su shes pa gzhan dag la zhes bya ba ni chos shes pa dang rjes su shes pa kun 'byung la chos shes pa nas bzung ste zad pa shes pa zhes bya ba'i bar de dag la'o /
shes pa'i 'bras bu spangs pa ni zhes bya ba ni bsgom pa'i lam la ste /
de ni bzod pa'i 'bras bu ma yin pas so /
khams las 'das pa las kyang zhes bya ba ni khams las 'das pa las kyang zhes bya ba ste /
'dir kyang zhes bya ba'i sgra mi mngon par byas pa yin pas so /
de'i phyir 'di skad du bzhi pa zhes 'brel par byed do /
gang gi tshe khams las yang dag par 'da' ba na'o zhes bya ba ni 'dod pa'i khams gzugs kyi khams dang gzugs med pa'i khams las yang dag par 'da' ba ste /
de'i tshe yongs su shes pa'i ming 'thob bo zhes bya ba'i tshig lhag ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
khams mtha' dag las 'dod chags dang bral ba'i phyir zhes bya ba smos te /
khams ril las 'dod chags dang bral ba'i phyir yin gyi nyams par byas pa tsam gyi phyir ni ma yin te /
de'i tshe ni shin tu spangs pa yin no snyam du bsams pa yin no /
gnyis kun du sbyor ba dang bral ba zhes bya ba ni dmigs par bya ba dang dmigs par byed pa'i nyon mongs pa'i skad cig kun du sbyor ba ni gnyis kun du sbyor ba'o /
de dang bral ba ni gnyis kun du sbyor ba dang bral ba ste /
chos mngon pa pa rnams kyis rgyu lnga pa de smras te /
rgyu 'dis na spangs pa la yongs su shes pa zhes bya'o /
rnam pa gang zhig spangs la zhes bya ba ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba nas lam mthong bas spang bar bya ba'i bar dang bsgom pas spang bar bya ba'o /
gal te spangs pa'i rnam pa de la dmigs pa'i nyon mongs pa mthong bas spang bar bya ba'am bsgom pas spang bar bya ba gzhan dang bral bar gyur na'o zhes bya ba yin te /
de gzhan dag na re 'di yang spangs pa la yongs su shes pa zhes bya ba'i rgyu lnga pa yin no zhes zer ro /
de ni gzhan ma yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gnyis kun du sbyor ba dang bral ba de ni rgyu gnyi ga yang dag par bcom pa ste /
sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba dang kun 'byung mthong bas spang bar bya ba'i kun du 'gro ba'i rgyu yang dag par bcom pa dang khams las yang dag par 'das pa las gzhan ma yin no /
'di ltar sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba dag spangs kyang ji srid du de la dmigs pa kun du 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i kun du 'gro ba'i rgyu spangs par ma gyur pa de srid du rgyu gnyi ga yang dag par bcom pa med la bsgom pas spang bar bya ba dag kyang rnam pa brgyad kyi bar spangs kyang ji srid du rnam pa dgu pa ma spangs pa /
de srid du khams las yang dag par 'da' ba med pas mi brjod do /
gcig min zhes bya ba rgyas par 'byung ba la re zhig so so'i skye bo ni mi ldan pa kho na ste /
bral ba'i thob pa zag pa med pa med pa'i phyir ro /
'phags pa mthong ba'i lam la gnas pa yang kun 'byung la chos shes pa'i bzod pa la gnas pa'i bar du zhes bya ba ni bar du zhes bya ba'i sgras ni sdug bsngal la chos shes pa dang rjes su shes pa'i bzod pa dang kun 'byung ba la chos pa'i bzod pa la gnas pa yang mi ldan pa kho na ste /
rgyu gnyi ga ma spangs pa'i phyir ro /
kun 'byung la chos shes pa ni gcig dang ldan la kun 'byung la rjes su shes pa'i bzod pa la gnas pa yang gcig kho na dang ldan no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
kun 'byung la rjes su shes pa ni gnyis dang ldan te /
de'i tshe sngar bshad pa'i 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba spangs pa'i yongs su shes pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba spangs pa'i yongs su shes pa dang ldan la /
'gog pa la chos shes pa'i bzod pa la gnas pa yang gnyis kho na dang ldan no /
'gog pa la chos shes pa ni gsum dang ldan no zhes bya ba la sogs pa ni sbyar bar bya ste /
mthong ba'i lam la gnas pa lnga'i bar dang ldan gyi drug dang ni ma yin te /
skad cig ma bcu drug pa ni bsgom pa'i lam gyis bsdus pa'i phyir ro /
lam la rjes su shes pa la gnas pa yongs su shes pa drug dang ldan no zhes bya ba ni sngar bshad pa rnams dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa lam mthong bas spang bar bya ba spangs pa'i yongs su shes pa dang ldan no /
'bras bu bzhi rnams gzhag pa ni /
rgyu lnga dag ni srid phyir ro /
'bras la sngon lam btang ba dang /
gzhan thob pa dang zad bsdoms dang /
shes pa brgyad mtshan thob pa dang /
rnam pa bcu drug thob pa'o /
zhes 'chad par 'gyur ba ma yin nam zhe na /
spangs pa sdom pa yin mod kyi /
yongs su shes pa sdom pa ni ma yin pas 'gal ba med do /
ji srid du 'dod pa la 'dod chags dang bral ba ma thob pa zhes bya ba la /
ji srid du zhes bya ba'i sgras ni bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa'i rnam pa dang po spangs pa nas rnam pa brgyad spangs pa'i bar la gnas pa yang drug kho na dang ldan no zhes bstan pa yin no /
yā evānvayakṣāṃtijñānānām iti /
anvayajñānakṣāṃtīnāṃ anvayajñānānāṃ ca
de las yongs su nyams pa zhes bya ba ni 'dod pa las 'dod chags dang bral ba ni yongs su nyams pas bsdoms pa de dang 'dra bas so /
tāś ca rūpārūpyāvacaradarśanaheyaprahāṇasvabhāvā yathoktās tisraḥ parijñāḥ dve ca paścime iti /
(V /
67) kasmān naikaikaṃ prahāṇam iti /
duḥkhadarśanaheyaprahāṇasamudayadarśanaheyaprahāṇaṃ vistareṇa yāvad bhāvāgrikasya mṛdumṛdoḥ prakārasya prahāṇam iti kasmān na gṛhyate /
anāsravaviyogāpter iti
sngon nam gyis 'dod pa la 'dod chags dang bral ba thob pa zhes bya ba ni mngon par rtogs pa'i sngon rol lam 'og tu'am ji lta zhe na 'jig rten pa'i lam gyis 'dod pa la 'dod chags dang bral bar byas nas nges pa la zhugs pa ni lam la rjes su shes pa'i tshe tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa gcig dang ldan te /
'di ltar 'phags pa de ni sems kyi skad cig bcu drug la thob na phyir mi 'ong ba yin gyi rgyun du zhugs pa'am phyir 'ong ba ni ma yin no /
anāsravavisaṃyogaprāpter ity arthaḥ /
bhavāgravikalīkṛter iti /
bhavāgrapradeśaprahāṇād ity arthaḥ /
hetudvayasamudghātād iti /
duḥkhasamudayadarśanaheyasarvatragahetudvayaprahāṇād ity arthaḥ /
tatprahāṇaṃ /
parijñeti /
ebhiḥ kāraṇaiḥ prakṛṣṭaṃ tatprahāṇam ity atra parijñeti vyavasthāpyata ity abhiprāyaḥ /
anyeṣu dharmānvayajñāneṣv iti /
samudayadharmajñānam ārabhya yāvat kṣayajñānam ity eteṣu dharmajñānānvayajñāneṣu
tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pas phyir mi 'ong ba yin no zhes kyang 'byung ste /
de lta bas na mthong bas spang bar bya ba spangs pa rnams dang tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pa bsdoms pa'i phyir tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa gcig kho na dang ldan la /
mngon par rtogs pa'i 'og tu rim gyis 'dod pa las 'dod chags dang bral ba thob pa yang tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa gcig kho na dang ldan no /
jñānaphalaṃ tu prahāṇam iti dgra bcom pa nyid thob pa ni gcig kho na dang ldan te /
bhāvanāmārge /
tad dhi na kṣāṃtiphalam iti
de'i tshe yongs su shes pa bsdoms pa'i phyir ro /
dhātvatikramād iti /
caśabdo luptanirdiṣṭaḥ /
dhātvatikramāc ceti /
ata eva vivriyate caturthāc ceti /
yadā dhātuṃ samatikrāmatīti
gzugs na spyod pa'i kun nas dkris pas yongs su nyams na yang zhes bya ba'i khyad par smos pa ni 'dod pa na spyod pas yongs su nyams pa yongs su shes pa drug dang ldan pa spangs pa'i phyir dang gzugs med pa na spyod pas yongs su nyams pa yongs su shes pa gnyis dang ldan pa spangs pa'i phyir ro /
kāmadhātuṃ rūpadhātum ārūpyadhātuṃ vā samatikrāmati /
tadā parijñākhyāṃ labhata iti vākyaśeṣaḥ /
kasmāt /
kṛtsnadhātuvairāgyāt /
kṛtsnasya dhātor vairāgyāt
gzugs kyi 'dod chags dang bral ba thob pa ni yongs su shes pa gnyis dang ldan no zhes bya ba ni phyir mi 'ong ba gzugs kyi 'dod chags dang bral ba zhes bya ba'i don to /
khams las 'dod chags dang bral ba yin na ci'i phyir mi sdom zhe na /
na vikalīkaraṇamātratvāt /
tadā hi suṣṭhu prahāṇam ity abhiprāyaḥ /
ubhayasaṃyogavisaṃyogam iti /
ālaṃbyālaṃbakakleśalakṣaṇaḥ saṃyoga ubhayasaṃyogaḥ /
tasmād visaṃyoga ubhayasaṃyogavisaṃyogaḥ /
tat paṃcamaṃ kāraṇam āhur ābhidhārmikāḥ /
anena ca kāraṇena prahāṇaṃ parijñety ucyata iti /
yaḥ prakāraḥ prahīṇa iti duḥkhadarśanaprahātavyo yāvaṃ mārgadarśanaprahātavyo bhāvanāprahātavyaś ca
'bras bu thob pa med pa'i phyir te /
khams las 'dod chags dang bral ba dang 'bras bu thob pa rgyu mtha' dag gis yongs su shes pa sdom par 'dod kyi gcig kho nas ni ma yin no /
gzugs med pa na spyod pa'i kun nas dkris pas yongs su nyams pa yang zhes bya ba ni dgra bcom pa nyid thob pas bsdoms pa tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa dang gzugs kyi 'dod chags zad pa'i yongs su shes pa dag gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pas dgra bcom pa nyid las yongs su nyams na phyir 'thob pa'i phyir ro /
yadi tatra prahīṇe (Abhidh-k-vy 509) prakāre anyena tadālaṃbanena kleśena darśanaprahātavyena bhāvanāprahātavyena visaṃyukto bhavati /
evam idam api paṃcamaṃ kāraṇaṃ prahāṇasya parijñāvidhāne āhur apare
gzugs na spyod pas yongs su nyams pa ni gcig dang ldan par 'gyur la /
'dod pa na spyod pas yongs su nyams na ni drug dang ldan par 'gyur bas de'i phyir gzugs med pa na spyod pa'i kun nas dkris pa zhes smos so /
sa tu nānyad iti vistaraḥ /
sa tūbhayasaṃyoga ubhayahetusamudghātāt duḥkhadarśanaprahātavyasya samudayadarśanaprahātavyasya ca sarvatragahetoḥ samudghātād dhātusamatikramāc ca nānyaḥ /
tathā hi duḥkhadarśanaprahātavyeṣu prahīṇeṣv api na tāvad asti hetudvayasamudghāto yāvat tadālaṃbanaḥ samudayadarśanaprahātavyaḥ sarvatragahetur aprahīṇo bhavati /
bhāvanāprahātavyeṣu ca prahīṇeṣv api yāvad aṣṭāsu prakāreṣu na tāvad dhātvatikramo 'sti yāvan na navamasyāpi prakārasya prahāṇam ity ato na punar brūmaḥ /
(V /
68) naikayeti vistaraḥ /
pṛthagjanas tāvan naiva samanvāgataḥ /
anāsravavisaṃyogaprāptyabhāvāt /
āryo 'pi darśanamārgastho yāvat samudayadharmajñānakṣāṃtau /
yāvacchabdena duḥkhadharmānvayajñānakṣāṃtijñāneṣu samudayadharmajñānakṣāṃtau ca naiva samanvāgataḥ /
hetudvayasyāprahīṇatvāt /
samudayadharmajñāna ekayā samanvāgataḥ samudayānvayajñānakṣāṃtāv apy ekayaiva samanvāgata ity avagaṃtavyaṃ /
samudayānvayajñāne dvābhāṃ pūrvoktayā ekayā kāmāvacaraduḥkhasamudayadarśanaheyaprahāṇaparijñayā rūpārūpyāvacaraduḥkhasamudayadarśanaprahāṇaparijñayā ca /
nirodhadharmajñānakṣāṃtāv api dvābhyām eva /
nirodhadharmajñāne tisṛbhir iti neyaṃ /
yāvat paṃcabhir darśanāsthaḥ samanvāgato na ṣaḍbhiḥ ṣoḍaśasya kṣaṇasya bhāvanāmārgasaṃgṛhītatvāt /
mārgānvayajñāne ṣaḍbhir iti /
pūrvoktābhiś ca rūpārūpyāvacaramārgadarśanaprahāṇaparijñayā ca /
nanu ca paścād vakṣyati /
catuḥphalavyavasthā tu paṃca kāraṇasaṃbhavāt /
pūrvatyāgo 'nyamārgāptiḥ kṣayasaṃkalaṇaṃ phale /
jñānāṣṭakasya lābho 'tha ṣoḍaśākārabhāvaneti /
bhavati prahāṇasaṃkalanaṃ /
na tu parijñāsaṃkalanam ity avirodhaḥ /
yāvat kāmavairāgyaṃ na prāpta iti /
yāvacchabdena bhāvanāheyakleśaprathamaprakāraprahāṇe yāvad aṣṭamaprakāraprahāṇe 'pi ṣaḍbhir eva samanvāgataḥ /
parihīṇo 'pi tata iti /
kāmavairāgyaparihāṇyā hi tatsaṃkalanavigataḥ /
kāmavairāgyaṃ prāptaḥ pūrvaṃ paścād veti /
abhisamayāt pūrvaṃ paścād vā /
kathaṃ /
laukikena mārgeṇa kāmavītarāgo bhūtvā niyāmam avakrāṃto mārge 'nvayajñāne ekayāvarabhāgīyaprahāṇaparijñayā samanvāgataḥ /
yasmād asāv āryaḥ ṣoḍaśakṣaṇaṃ prāpto 'nāgāmy eva bhavati /
na srotaāpannaḥ /
sakṛdāgāmī (Abhidh-k-vy 510) vā /
paṃcāvarabhāgīyaprahāṇāc cānāgāmī iti paṭhyate /
tasmād darśanaheyaprahāṇānāṃ paṃcāvarabhāgīyaprahāṇasya ca saṃkalanād ekayaivāvarabhagīyaprahāṇaparijñayā samanvāgataḥ /
paścād vābhisamayād ānupūrvikaḥ kāmavairāgyaprāpta ekayaivāvarabhāgīyaprahāṇaparijñayā samanvāgataḥ /
arhattvaprāpta ekayaiveti /
tadā parijñāsaṃkalanāt /
parihīṇo 'pi rūpāvacareṇeti /
viśeṣaṇaṃ kāmāvacareṇa parihāṇau ṣaṭparijñāsamanvāgamaparihārārtham ārūpyāvacareṇa ca parihāṇau dviparijñāsamanvāgamaparihārārtham iti /
rūpavairāgyaṃ prāpto dvābhyām iti /
anāgāmī rūpavītarāga ity arthaḥ /
dhātuvairāgyeṇa kasmān na saṃkalanaṃ bhavati /
phalaprāptyabhāvāt /
dhātuvairāgyaphalaprāptibhyāṃ samastābhyāṃ kāraṇābhyāṃ parijñāsaṃkalanam iṣyate /
na kevalena parihīṇo 'pi /
ārūpyāvacareṇety arhattvaprāptisaṃkalitayor avarabhāgīyaprahāṇarūparāgakṣayaparijñayor ārūpyāvacareṇa kleśenārhattvāt parihāṇau punarlābhāt /
rūpāvacareṇa tu parihāṇāv ekayā samanvāgataḥ syāt /
kāmāvacareṇa ca ṣaḍhiḥ samanvāgataḥ syād ity ārūpyāvacaraparyavasthānagrahaṇaṃ /
(V /
69ab) anāgāmyarhator iti /
kāmavītarāgānāgāmīha vivakṣitaḥ /
rūpavītarāgānāgāminaḥ parijñādvayasamanvāgamavacanāt /
na bhūyasya iti /
na bahutarāḥ /
ānupūrvikasrotaāpannavad ity abhiprāyaḥ /
dvābhyāṃ kāraṇābhyām iti vyākhyātaṃ /
saṃkalanam iti ko 'rthaḥ ekatvena vyavasthāpanam iti yo 'rthaḥ /
tayoś cāvasthayor iti /
kāmavītarāgānāgāmyarhattvāvasthayor etad ubhayaṃ /
dhātuvairāgyaṃ phalaprāptiś ceti /
ekaparijñocyata iti /
rūpavītarāgasyānāgāmina ekāvarabhāgīyaprahāṇaparijñā arhato 'py ekā sarvasaṃyojanaparyādānaparijñeti /
(V /
69cd) ekāṃ dve iti vistaraḥ /
ekāṃ /
kaścij jahātīti tyajatīty arthaḥ /
kaścid /
dve /
kaścit /
paṃca /
kaścit /
ṣaṭ (Abhidh-k-vy 511) /
jahāti /
āpnoti vā kaścid ekāṃ kaścid dve kaścit ṣaṭ /
kaścit paṃcāpnotīty etan nāsti /
ata āha /
paṃca neti /
paṃca naiva kaścid āpnoti /
iti sūtrārthanayaḥ /
vṛttis tu vivriyate arhattvāt parihīyamāṇo yena kenacit cittena sarvasaṃyojanaparyādānaparijñām ekāṃ tyajati /
saṃkalane tasyā ekaikasyā arhattvāvasthāyām astitvāt /
evaṃ kāmavairāgyāt parihīyamāṇo rūpavītarāgo 'nāgāmī ekām evāvarabhāgīyaprahāṇaparijñāṃ /
dve parijñe tyajatīti /
avarabhāgīyaprahāṇaparijñāṃ /
rūparāgakṣayaparijñāṃ ca /
ko 'sāv ity āha /
anāgāmī rūpavītarāgaḥ kāmavairāgyāt parihīyamāṇa iti /
paṃca tyajati vītarāgapūrvī mārgānvayajñāna [tib 171b] iti /
abhisamayacitte ṣoḍaśe /
sa hy avarabhāgīyaprahāṇaparijñālābhe /
laukikamārgaprāptasya tasyānāsravavisaṃyogaprāptyā pūrvikāḥ paṃca parijñāḥ paṃcadaśakṣaṇalabdhās tyajati /
ṣaṣṭhīṃ tu rūpārūpyāvacaramārgadarśanaheyaprahāṇaparijñāṃ na tyajati /
kiṃ tu dhātuvairāgyaphalalābhato 'trāvarabhāgīyaprahāṇaparijñāyāṃ saṃkaliteti naṣṭarūpeva sā nopanyasyate /
ānupūrviko yo na vītarāgapūrvī kāmavairāgyāt kāraṇāt ṣaṭ tyajati /
yās traidhātukānāṃ darśanaprahātavyānāṃ prahāṇaparijñāḥ /
lābho 'py evam iti /
kaścid ekāṃ labhate /
paṃceti muktvā /
yāvat ṣaṭ labhate /
yaḥ kaścid apūrvaṃ labhata iti /
darśanamārgastho bhāvanāmārgastho vā navānāṃ parijñānāṃ yo pratilabdhapūrvāṃ pratilabhate prathamataḥ /
sa tām ekāṃ labhate /
bhāvanāmārge 'pi hi vītarāgapūrvī darśanamārgāṃte avarabhāgīyaprahāṇaparijñām ekāṃ labhate /
ānupārviko 'pi kāmavairāgye navame vimuktimārge tām eva labhate /
arhann apy anyām labhata iti /
kevalād ārūpyavairāgyāt parihīyata iti /
nānyavairāgyād iti darśayati /
sa hy avarabhāgīyaprahāṇaparijñāṃ rūparāgakṣayaparijñāṃ ca labhate /
kaścit ṣaḍ yo 'nāgāmiphalāt parihīyata iti /
ānupūrviko 'nāgāmī /
na hi vītarāgapūrviṇaḥ parihāṇir asti /
tadvairāgyasya dvimārgaprāpaṇāt /
ata eva ca naiva kaścit paṃca labhate /
vītarāgapūrviṇo hi yadi parihāṇir abhaviṣyat /
sa eva yugapat paṃca parijñā alapsyateti /
ācāryayaśomitrakṛtāyām abhidharmakośavyākyāyām anuśayanirdeśo nāma paṃcamaṃ kośasthānaṃ samāptaṃ /
(Abhidh-k-vy 512) blank /
(Abhidh-k-vy 513) /
VI (pudgalamārganirdeśo nāma ṣaṣṭhaṃ kośasthānam) /
(VI /
1) paṃcamasya ṣaṣṭhasya ca kośasthānayoḥ saṃbaṃdham upadarśayann idam upanyasyati /
uktaṃ yathāprahāṇam ityadi /
yathāprahāṇaṃ parijñā labhata iti /
phale hetūpacārād iti vacanāt /
tad api ca /
kleśaprahāṇam ākhyātam uktaṃ /
katham ity āha /
satyadarśanabhāvanād iti /
dvaṃdvaikavadbhāvanirdeśaḥ /
satyānāṃ darśanād bhāvanāc ca bhāvanāyā iti vā /
satyadarśanabhāvanāt kāraṇād darśanaheyā bhāvanāheyāś ca kleśā iti vistareṇoktaṃ /
daśaita sapta saptaṣṭau tridvidṛṣṭivivarjitāḥ /
yathākramaṃ prahīyaṃte kāme duḥkhādidarśanaiḥ /
catvāro bhāvanāheyā ity ādinā /
satyadarśanaṃ ca darśanamārgeṇa satyabhāvanaṃ ca bhāvanāmārgeṇety ata idam ucyate /
tāv idānīṃ darśanabhāvanāmārgau kim anāsravau sāsravāv iti /
mārganirdeśopanyāsa iti saṃbandhaḥ /
traidhātukapratipakṣatvād iti darśanamārgasya /
laukikatve sati bhavāgrapratipakṣo na syād iti /
kiṃ ca navaprakārāṇāṃ darśanaheyānāṃ sakṛtprahāṇāc ca /
na bhāvanāmārgavat /
na hi laukikasyaiṣā śaktir asti /
traidhātukaprahāṇe ca prakāraprahāṇe ca /
yadi lokottarasya navaprakārasakṛtprahāṇe śaktiḥ /
bhāvanāheyānām api lokottareṇa sakṛtprahāṇaprasaṃgaḥ /
lokottareṇaiva sakṛtprahāṇam ity avadhāryate /
na tu sakṛtprahāṇam eva lokottareṇeti ato na tatprasaṃgaḥ /
bhāvanāheyā hi kleśā dṛḍhāḥ savastukatvāt /
ato lokottareṇāpy eṣāṃ na sakṛtprahāṇaṃ /
(Abhidh-k-vy 514) /
(VI /
2) itarathā hīti /
yadi yathābhisamayaṃ nirdeśo nābhiprīyeta /
pūrvaṃ hetunirdeśaḥ samudayasatyanirdeśaḥ /
hetūnāṃ loke pūrvaṃ dṛṣṭatvāt /
yathā smṛtyupasthānadhyānādīnām iti /
tadyathā smṛtyupasthānādīnām upapattyanukūlā deśanā /
kāyasmṛtyupasthānaṃ hi pūrvam utpadyate /
yathaudārikālaṃbanataḥ sūkṣmaudārikapracārato vā pūrvottarahetuphalabhāvato vā
phyir mi 'ong ba dang dgra bcom pa dag gi zhes bya ba ni gzugs kyi 'dod chags dang ma bral ba'i phyir phyir mi 'ong ba dang dgra bcom pa dag gi zhes bya bar brjod par 'dod pa yin te /
gzugs kyi 'dod chags dang bral ba'i phyir mi 'ong ba ni yongs su shes pa gnyis dang ldan par 'byung ba'i phyir ro /
mang du ni ma yin zhes bya ba ni rim gyis rgyun du zhugs pa bzhin du ches mang ba ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
sdom zhes bya ba ni don ci zhe na /
gcig tu rnam par 'jog pa zhes bya ba'i tha tshig go /
rgyu gnyis kyis zhes bya ba ni rnam par bshad pa yin no /
de gnyis yang zhes bya ba ni khams las 'dod chags dang bral ba dang 'bras bu thob pa'o /
gnas skabs de gnyis na zhes bya ba ni gzugs kyi 'dod chags dang ma bral ba'i phyir mi 'ong ba dang dgra bcom pa dag nyid kyi gnas skabs dag na'o /
yongs su shes pa gcig ces bya'o zhes bya ba ni gzugs kyi 'dod chags dang ma bral ba'i phyir mi 'ong ba ni tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa gcig yin la /
dgra bcom pa'i yang kun du sbyor ba thams cad yongs su gtugs pa'i yongs su shes pa gcig yin no /
la la gcig gnyis lnga dang drug /
ces bya ba rgyas par 'byung ba ni la las gcig 'dor /
la las gnyis /
la las lnga /
la las ni drug 'dor ro zhes bya ba'i tha tshig go /
'thob pa yang la las ni gcig /
la las ni gnyis /
la las ni drug go /
la las lnga 'thob po zhes bya ba 'di med do /
de'i phyir lnga min no zhes bya ba smos te /
mdo'i don gyi tshul ni 'gas kyang mi 'thob pa kho na'o zhes bya ba yin no /
'grel pa bshad par bya ste /
sems gang yang rung ba zhig gis dgra bcom pa nyid las yongs su nyams na kun du sbyor ba thams cad yongs su gtugs pa'i shes pa gcig 'dor te /
dgra bcom pa nyid kyi gnas skabs na bsdoms pas /
de gcig pu kho na yod pa'i phyir ro /
de bzhin du gzugs kyi 'dod chags dang bral ba'i phyir mi 'ong ba 'dod pa la 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa'i yang tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa gcig kho na gtong ngo /
tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa dang gzugs kyi 'dod chags spangs pa'i yongs su shes pa gtong ngo /
de su zhig yin zhe na /
phyir mi 'ong ba gzugs kyi 'dod chags dang bral ba zhig 'dod pa la 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams na zhes bya ba smos so /
'dod chags dang bral ba sngon du 'gro ba lam la rjes su shes pa la gnas pa ni lnga gtong zhes bya ba ni mngon par rtogs pa'i sems kyi skad cig bcu drug pa la gnas te /
de ni tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa thob na 'jig rten pa'i lam gyis thob pa de'i bral ba zag pa med pa thob pa yongs su shes pa snga ma skad cig ma bco lnga thob pa lnga gtong ngo /
drug pa gzugs dang gzugs med pa na spyod pa lam mthong bas spang bar bya ba spangs pa'i yongs su shes pa ni mi gtong mod kyi /
'on kyang khams las 'dod chags dang bral ba dang 'bras bu thob pa'i sgo nas tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa'i nang du bsdoms pa'i phyir med pa'i ngo bo nyid dang 'dra bas de nye bar mi 'god do /
mthar gyis pa 'dod chags dang bral ba sngon du 'gro ba ma yin pa gang yin pa ni 'dod pa la 'dod chags dang bral bar byed pa'i rgyus drug gtong ste /
khams gsum pa'i mthong bas spang bar bya ba rnams spangs pa'i yongs su shes pa gang dag yin pa'o /
de bzhin du thob pa yang zhes bya ba ni lnga zhes bya ba ma gtogs pa la las ni gcig 'thob pa nas drug gi bar du 'thob pa yin no /
gang la la zhig gis sngon med pa thob pa'o zhes bya ba ni mthong ba'i lam la gnas pa gang zhig gis yongs su shes pa dgu las sngon ma thob ba zhig dang por thob pa des ni gcig 'thob bo /
bsgom pa'i lam yang 'dod chags dang bral ba sngon du 'gro bas mthong ba'i lam gyi tha mar tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa gcig 'thob bo /
mthar gyis pas kyang 'dod pa las 'dod chags dang bral ba'i lam rnam par grol ba'i lam dgu pa la gcig kho na 'thob bo /
dgra bcom pas kyang tha ma gcig thob bo /
gzugs med pa'i khams las kyang 'dod chags dang bral ba 'ga' zhig las yongs su nyams pa'o zhes bya ba ni gzugs kyi 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa ma yin zhes bya bar ston te /
des ni tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa dang gzugs kyi 'dod chags zad pa'i yongs su shes pa 'thob po /
kha cig gis ni drug ste /
gang zhig phyir mi 'ong ba'i 'bras bu las yongs su nyams zhes bya ba ni mthar gyis rgyun du zhugs pa'o /
'dod chags dang bral ba sngon du 'gro ba la ni yongs su nyams pa med de /
de'i 'dod chags dang bral ba ni lam gnyis thob pa'i phyir ro /
de nyid kyi phyir lnga 'thob pa ni 'ga' yang med pa nyid de /
gal te 'dod chags dang bral ba sngon du 'gro ba zhig yongs su nyams par gyur na /
de kho nas cig car yongs su shes pa lnga 'thob par 'gyur ro /
chos mngon pa'i mdzod kyi 'grel bshad don gsal ba zhes bya ba slob dpon rgyal po'i sras grags pa'i bshes gnyen gyis mdzad pa las phra rgyas bstan pa zhes bya ba mdzod kyi gnas lnga pa'o /
mdzod kyi gnas lnga pa dang drug pa dag gi 'brel pa nye bar bstan pa'i phyir /
ji skad du spangs pa ni zhes bya ba la sogs pa 'di nye bar 'god de /
ji skad du spangs pa ni yongs su shes pa'i ming 'thob bo zhes bshad pa zhes bya ba ni 'bras bu la rgyu nye bar btags pa'i phyir zhes 'byung ba'i phyir ro /
spangs pa de yang bshad do zhes bya ba ni bstan pa'o /
ji skad du zhe na /
bden pa mthong dang bsgoms pa las /
zhes bya ba smos so /
zlas dbye ba gcig dang ldan pa'i ngo bor bstan pa yin te /
bden pa mthong ba'i phyir dang bsgom pa'i phyir na bden pa mthong ba dang bsgoms pa las te rgyu de las so /
de dag bcu dang bdun bdun brgyad /
lta ba gsum gnyis ma gtogs pa /
'dod na sdug bsngal la sogs pa /
mthong bas rim bzhin spong bar byed /
ces bya ba dang bzhi ni bsgom pas spang bya yin /
zhes bya ba la sogs pas nyon mongs pa rnams mthong bas spang bar bya ba dang bsgom pas spang bar bya ba yin no zhes rgyas par bshad pa bden pa mthong ba ni mthong ba'i lam gyis yin la /
bden pa bsgom pa ni bsgom pa'i lam gyis yin pas de'i phyir da ni mthong ba dang bsgom pa'i lam de dag ci zag pa med pa'am zhes bya ba la sogs pa 'di brjod do /
de lam bstan pa nye bar dgod pa la zhes bya bar sbyar ro /
khams gsum pa'i gnyen po yin pa'i phyir zhes bya ba ni mthong ba'i lam 'jig rten pa nyid cig yin na srid pa'i rtse mo'i gnyen por mi 'gyur ro zhes bya ba yin no /
gzhan yang mthong bas spang bar bya ba rnam pa dgu cig car du spong ba'i phyir bsgom pa'i lam bzhin du 'jig rten pa ni ma yin no /
'jig rten pa la ni khams gsum pa spong ba dang rnam pa dgu cig car du spong ba de 'dra ba'i mthu med do /
gal te 'jig rten las 'das pa rnam pa dgu cig car du spong ba'i mthu zhig yod na bsgom pas spang bar bya ba rnams kyang 'jig rten las 'das pas cig car spong bar thal bar 'gyur ro zhe na /
'jig rten las 'das pa kho nas cig car spong ngo zhes bya bar nges par gzung gi /
'jig rten las 'das pas cig car du spong ba kho na yin no zhes bya bar ni ma yin pas der thal bar ni mi 'gyur ro /
bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa rnams ni gzhi dang bcas pa yin pa'i phyir bstan pa yin te /
de'i phyir de dag ni 'jig rten las 'das pas kyang cig car du mi spong ngo /
de lta ma yin na zhes bya ba ni gal te ji ltar mngon par rtogs pa bzhin bstan par bzhed pa ma yin pa zhig tu gyur na /
'jig rten na rgyu rnams snga bar mthong ba'i phyir rgyu ni sngar bstan te /
kun 'byung ba'i bden pa sngar bstan par 'gyur ro /
dper na dran pa nye bar gzhag pa dang bsam gtan la sogs pa lta bu'o zhes bya ba ni dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa skye ba dang mthun par bstan pa lta bu ste /
lus dran pa nye bar gzhag pa ni ji ltar rags pa bzhin dmigs pa'i sgo nas te /
rgyu ba phra ba dang rags pa'i sgo nas sam /
snga ma dang phyi ma rgyu dang 'bras bur gyur pa'i sgo nas sngar skyes la de'i 'og tu tshor ba dran pa nye bar gzhag pa'o /
de'i 'og tu sems dran pa nye bar gzhag pa'o /
tato vedanāsmṛtyupasthānaṃ /
tataś cittasmṛtyupasthānam ity eṣām upapattyanukūlā deśanā evaṃ dhyānānām
de'i 'og tu chos dran pa nye bar gzhag pa'o /
de ltar na 'di dag ni skye ba dang mthun par bstan pa yin te /
bsam gtan la sogs pa yang de dang 'dra'o /
ādiśabdena vimokṣābhibhvāyatanakṛtsnāyatanādīnām apy upapattyanukūlā deśanā stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni rnam par thar pa dang zil gyis gnon pa'i skye mched dang zad par gyi skye mched la sogs pa yang skye ba dang mthun par bstan pa yin no /
keṣāṃcit prarūpaṇānukūleti /
pradarśanānukūlā avabodhānukūlety arthaḥ
kha cig ni rab tu brtags pa dang mthun par bstan zhes bya ba ni rab tu brtags pa dang mthun par te /
yathā samyakprahāṇānām iti rtogs sla bar bstan zhes bya ba'i tha tshig go /
kṛṣṇaśuklapakṣayoḥ pratyekam utpannānutpannabhedataḥ /
utpannaṃ hi sukhāvabadhaṃ nānutpannaṃ /
kṛṣṇapakṣo vā vineyajanena sukham avabudhyate
dper na yang dag par spong ba rnams lta bu ste zhes bya ba ni dkar po dang nag po'i phyogs dag la so sor skyes pa dang ma skyes pa'i bye brag gi sgo nas bstan pa lta bu ste /
skyes pa ni 'dul ba'i skye bos skyes pa rtogs par sla'i ma skyes pa ni ma yin pa'am /
nag po'i phyogs rtogs par sla bas so /
ji lta zhe na /
katham utpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇāya chandaṃ janayati vyāyacchate sdig pa mi dge ba'i chos skyes pa rnams spangs pa'i phyir 'dun pa bskyed do /
brtson 'grus rtsom mo /
vīryam ārabhate cittaṃ pragṛhṇāti praṇidadhāti sems rab tu 'dzin to /
yang dag par rab tu 'jog go /
anutpannānām anutpādāya chandaṃ janayatīti pūrvavat ma skyes pa rnams mi skyed pa'i phyir 'dun pa bskyed do zhes bya ba snga ma bzhin no /
anutpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇām utpādāya chandaṃ janayatīti pūrvavat dge ba'i chos ma skyes pa rnams bskyed pa'i phyir 'dun pa bskyed do zhes bya ba snga ma bzhin no /
utpannānāṃ sthitaye asaṃmoṣatāyai chandaṃ janayatīti pūrvavat /
na hy eṣa niyamo yat pūrvam utpannānāṃ prahāṇāya chandaṃ janayati
skyes pa rnams gnas par bya ba dang mi brjod par bya ba dang goms par bya ba'i phyir 'dun pa bskyed do zhes bya ba snga ma bzhin no /
gang sngar ni skyes pa rnams spang bar bya ba'i phyir 'dun pa bskyed la /
paścād anutpannānām anutpādāyeti /
kiṃ tarhi /
pūrvaṃ cānutpannānām anutpādāya chandaṃ janayati
phyis ni ma skyes pa rnams mi skye bar bya ba'i phyir 'dun pa bskyed pa'i nges pa 'di ni med do /
'o na ci zhe na /
sngar yang ma skyes pa rnams mi skyed pa'i phyir /
paścāc cotpannānāṃ prahāṇāyety etad udāharaṇaṃ /
evaṃ śuklapakṣo 'pi yojyaḥ
'dun pa bskyed la phyis kyang skyes pa rnams spang ba'i phyir 'dun pa bskyed de /
dper brjod pa ni 'di yin no /
dge ba'i phyogs la yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
satyānāṃ tv abhisamayānukūleti hetuphalayoḥ pūrvapaścādbhāvena duḥkhasamudayasatyayoḥ paścātpūrvanirdeśaprasaṃga iti darśayati bden pa rnams ni mngon par rtogs pa dang mthun par bstan pa yin no zhes bya ba ni gzhan du na rgyu dang 'bras bu sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pa sngar dang phyis bstan pa dag phyis dang sngar bstan par thal bar 'gyur ro zhes ston par byed do /
yatra hi sakta iti /
duḥkhasatye /
yena bādhyata iti tenaivaṃ
gang la chags pa zhes bya ba ni sdug bsngal gyi bden pa la'o /
gang gis gnod pa byed pa zhes bya ba ni de nyid kyis so /
yataś ca mokṣam iti /
tata eva duḥkhasatyāt
gang las thar ba zhes bya ba ni sdug bsngal gyi bden pa de kho na las te /
tad evādau payogāvasthāyāṃ de nyid la dang por te sbyor ba'i gnas skabs su'o /
kasmād ity āha gang du zhe na /
vyavacāraṇāvasthāyāṃ parīkṣāvasthāyāṃ nirvedhabhāgīyāvasthāyām ity arthaḥ /
vyādhiṃ dṛṣṭveti /
vyādhir duḥkhasatyasyopamānaṃ /
tannidānaṃ samudayasatyasya /
tatkṣayo nirodhasatyasya /
tadbheṣajaṃ mārgasatyasyopamānaṃ /
sūtre 'py eṣa satyānāṃ dṛṣṭāṃta iti
rnam par dpyod pa'i gnas skabs na zhes bya ba smos so /
yongs su rtogs pa'i gnas skabs na ste /
nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa'i gnas skabs na zhes bya ba'i tha tshig go /
nad mthong nas zhes bya ba la sogs pa 'byung ba la nad ni sdug bsngal gyi bden pa'i dpe yin no /
de'i gzhi ni kun 'byung gi bden pa yin no /
de zad pa ni 'gog pa'i bden pa yin no /
de'i sman ni lam gyi bden pa'i dpe yin no /
bden pa rnams kyi dpe 'di ni mdo las kyang bstan to zhes bya ba ni nang la sogs pa'i mdo las so /
vyādhyādisūtre /
kathaṃ /
caturbhir aṃgaiḥ samanvāgato bhiṣak śalyāpahartā rājārhaś ca bhavati rājayogyaś ca rājāṃgatve ca saṃkhyāṃ gacchati
ji skad du zhe na /
yan lag bzhi dang ldan pa'i sman pa zug rngu 'byin pa ni rgyal po'i 'os yin zhing rgyal po'i spu la 'bab pa yin la rgyal po'i yan lag nyid kyi grangs su yang 'gro'o /
katamaiś caturbhiḥ /
ābādhakuśalo bhavati /
ābādhasamutthānakuśalaḥ /
ābādhaprahāṇakuśalaḥ /
prahīṇasya cābādhasyāyatyām anutpādakuśalaḥ /
evam eva caturbhir aṃgaiḥ samanvāgatas tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho 'nuttaro bhiṣak śalyāpahartety ucyate
bzhi po gang dag ce na /
nad la mkhas pa yin /
nad kyi gzhi la mkhas pa yin /
nad spong ba la mkhas pa yin nad spangs nas phyir mi skye ba la mkhas pa yin no /
de bzhin du yan lag bzhi dang ldan pa'i de bzhin gshegs pa dgra bcom pa yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas kyang sman pa zug rngu 'byin pa bla na med pa zhes bya ba'o /
bzhi po gang dag ce na /
katamaiś caturbhiḥ /
iha bhikṣavas tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha idaṃ duḥkham āryasatyam iti yathābhūtaṃ prajānāti /
ayaṃ duḥkhasamudayaḥ /
ayaṃ duḥkhanirodhaḥ /
(Abhidh-k-vy 515) iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam iti yathābhūtaṃ prajānātīti
dge slong dag 'di na de bzhin gshegs pa dgra bcom pa yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas kyis ni 'di ni sdug bsngal 'phags pa'i bden pa'o zhes bya ba yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu mkhyen to /
'di ni sdug bsngal kun 'byung ba'o /
'di ni sdug bsngal 'gog pa'o /
'di ni sdug bsngal 'gog par 'gro ba'i lam 'phags pa'i bden pa'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du mkhyen to zhes 'byung ba yin no /
pūrvāvedhād iti /
pūrvākṣepāt /
dṛṣṭabhūminiḥsaṃgāśvaprasaraṇavad iti /
yathā bhūmau dṛṣṭāyāṃ niḥsaṃgam aśvasya prasaraṇaṃ
sngar 'phangs pa'i phyir zhes bya ba ni sngon gyi shugs kyis so /
dkyus bstan pa'i rta thags thogs med par rgyug pa bzhin no zhes bya ba ni /
tadvat /
aśvadhāvanavad iti kecit paṭhaṃti
rta ji ltar dkyus kyis bstan pa la 'gyur ba med par rgyug pa de dang 'dra'o /
dhāvi prakṛtyaṃtaraṃ vyācakṣate /
iṇo bodhanārthatvād iti
kha cig ni thags thogs med par dkyus snyol ba bzhin no zhes 'don to /
sarvo gatyartho bodhanārtho 'pi bhavatīti /
dravyato 'pīty apiśabdān nāmato 'pīti darśitaṃ
rdzas su yang bye brag yod de zhes bya ba la yang zhes bya ba'i sgras ni ming gi sgo nas kyang zhes bstan pa yin no /
aviparītatvād iti /
yasmāt tad āryāṇām anyeṣāṃ cāviparītaṃ
phyin ci ma log pa'i phyir zhes bya ba ni 'di ltar de ni 'phags pa rnams dang gzhan dag la yang phyin ci ma log pa ste /
duḥkham eva nānyathā /
āryais tu yathaitāni satyāni /
tathā dṛṣṭāni /
duḥkhasatyaṃ duḥkhata anityataḥ śūnyato 'nātmataś ca
sdug bsngal la sogs pa kho na yin gyi gzhan ni ma yin no /
'phags pa rnams kyis ni bden pa 'di dag ji lta ba de kho na bzhin du gzigs te /
sdug bsngal gyi bden pa la yang sdug bsngal dang mi rtag pa dang stong pa dang bdag med par gzigs la /
evaṃ yāvan mārgo mārgataḥ nyāyataḥ pratipattito nairyāṇikataś ca /
nānyair anāryaiḥ evaṃ dṛṣṭāni /
ata āryāṇām etāni satyāny ucyaṃte
de bzhin du lam gyi bden pa la yang lam dang rigs pa dang sgrub pa dang nges par 'byin pa'i bar du gzigs kyi 'phags pa ma yin pa gzhan dag gis ni de ltar mthong ba ma yin pas de'i phyir 'di dag ni 'phags pa rnams kyi bden pa zhes bya'i /
'phags pa ma yin pa rnams kyi bden pa zhes bya ba ni ma yin no /
na tv anāryāṇāṃ satyāny ucyaṃte /
kasmāt /
viparītadarśanāt /
te hi duḥkham aduḥkhata ity evamādibhir ākārair duḥkhasatyaṃ paśyaṃti
ci'i phyir zhe na /
phyin ci log tu mthong ba'i phyir ro /
de dag gis ni sdug bsngal gyi bden pa la ni bde'o zhes bya ba la sogs pa'i rnam par mthong la /
samdayam asamudayata ity evamādibhiḥ kun 'byung ba la ni kun 'byung pa ma yin pa'o zhes bya ba la sogs par mthong ngo /
nirodham anirodhata ity evamādibhiḥ 'gog pa la ni 'gog pa ma yin no zhes bya ba la sogs par ro /
mārgam amārgata ity evamādibhir iti lam la ni lam ma yin no zhes bya ba la sogs par mthong ngo /
tat pare duḥkhato vidur iti de ni gzhan gyi sdug bsngal rig /
tadyathā nirodhasatyaṃ vyathaṃte 'punarbhavāt prapātād iva bāliśā iti /
āryās tu duḥkhato vidur ity upādānaskaṃdhapaṃcakaḥ /
dve āryāṇāṃ satye iti /
duḥkhasamdayasatye aviparītadarśanāt /
dve ārye /
kuśalatayānāsravatayā ca /
āryāṇāṃ ca satye
ces bya ba ni 'di lta ste /
'gog pa'i bden pa ni yang srid pa med pa'i phyir /
g yang sa bzhin du byis pa rnams 'jigs par byed pa yin pas so /
'phags pas sdug bsngal rig ces bya ba ni nye bar len pa'i phung po lnga'o /
gnyis ni 'phags pa rnams kyi bden pa yin la zhes bya ba sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pa dag ste /
phyin ci ma log par gzigs pa'i phyir ro /
gnyis ni 'phags pa yang yin te /
dge ba'i phyir dang zag pa med pa'i phyir ro /
'phags pa rnams kyi bden pa yang yin te /
aviparītadarśanāt /
evam ekaśeṣanirdeśāc cāryasatye iti bhavati
phyin ci ma log par gzigs pa'i phyir ro /
de ltar na gcig lus par bstan pa'i phyir /
(VI /
3) yadā vedanaikadeśo duḥkhasvabhāva iti
'phags pa'i bden pa dag ces bya bar 'gyur ro /
vedanāskandhaikadeśo duḥkhadaurmanasyasvabhāvaḥ /
yathāyogam aśeṣata iti /
manaāpā api vipariṇāmaduḥkhatayā saṃskāraduḥkhatayā ca duḥkhā /
amanaāpā duḥkhaduḥkhatayā saṃskāraduḥkhatayā ca /
tadanye duḥkhāḥ saṃskāraduḥkhatayaiveti yathāyogārthaḥ
gang gi tshe tshor ba'i phyogs gcig sdug bsngal gyi rang bzhin yin pa zhes bya ba ni tshor ba'i phung po'i phyogs gcig po sdug bsngal dang yid mi bde ba'i ngo bo nyid do /
ci rigs ma lus sdug bsngal lo /
zhes bya ba la /
ci rigs pa'i don ni yid du 'ong ba rnams ni 'gyur ba'i sdug bsngal nyid dang 'du byed kyi sdug bsngal nyid kyis sdug bsngal ba yin no /
yid du mi 'od ba rnams ni sdug bsngal gyi sdug bsngal nyid dang 'du byed kyi sdug bsngal nyid kyis so /
de dag las gzhan pa rnams ni 'du byed kyi sdug bsngal kho nas so zhes bya ba yin no /
mana āpnuvaṃtīti manaāpāḥ yid du 'thad pas na yid du 'ong ba rnams so /
punaḥ saṃdhikaraṇaṃ cātreti vyākhyātaṃ /
tebhyo 'nya iti manaāpāmanaāpebhyo 'nya iti /
tisro vedanā yathākramam iti
de dag las gzhan pa rnams zhes bya ba ni yid du 'ong ba dang yid du mi 'ong ba dag las gzhan pa rnams so /
tshor ba gsum dang go rims bzhin te zhes bya ba ni tshor ba bde ba ni yid du 'ong ba dag yin no /
sdug bsngal ba ni yid du mi 'ong pa dag yin no /
sukhā vedanā manaāpā duḥkhā amanaāpā aduḥkhasukhā naiva manaāpā nāmanaāpety arthaḥ bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa ni yid du 'ong ba yang ma yin /
yid du mi 'ong ba dag kyang ma yin pa dag yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
tadvaśeneti /
vedanāvaśena /
avedanāsvabhāvā api rūpaśabdādayas tadanukūlatvān manaāpādisaṃjñāṃ labhaṃte
de'i dbang gis zhes bya ba ni tshor ba'i dbang gis te gzugs dang sgra la sogs pa'i tshor ba'i rang bzhin ma yin pa rnams kyang de dang mthun pa'i phyir /
yid du 'ong ba la sogs pa'i ming 'thob bo /
vipariṇāmena duḥkhateti /
anityatāvipariṇāmenety (Abhidh-k-vy 516) arthaḥ yathoktaṃ
'gyur bas sdug bsngal ba nyid ces bya ba ni mi rtag pa nyid kyis 'gyur bas zhes bya ba'i don to /
ji skad du /
kyi hud shing rta sna tshogs tshal /
hā caitraratha hā vāpi hā maṃdākini hā priye kyi hud mtshe'u dang dal gyis 'bab /
kyi hud sdug pa rnam shes lha /
ity ārttā vilapaṃto 'pi gāṃ pataṃti divokasa iti smre sngags 'don bzhin sa la lhung /
zhes 'byung ba lta bu'o /
duḥkhasvabhāvenaiveti /
upaghātasvabhāvenety arthaḥ /
duḥkhā vedanā utpādaduḥkhā sthitiduḥkheti /
nanv eṣā arthāpattito vipariṇāmasukhā prāpnoti
sdug bsngal gyi ngo bo kho nas zhes bya ba ni gnod pa'i ngo bo nyid kho nas zhes bya ba'i tha tshig go /
sdug bsngal gyi tshor ba ni skye ba na yang sdug bsngal la gnas pa na yang sdug bsngal lo zhes bya ba shugs kyis na 'di 'gyur ba'i bde bar 'gyur ba ma yin nam /
tathā ca sati lakṣaṇasaṃkaraḥ syāt /
nedam asyā lakṣaṇaṃ
de lta yin na ni mtshan nyid 'chol bar 'gyur ro zhe na /
'di ni 'di'i mtshan nyid ma yin no /
kiṃ tarhi vidūṣaṇārtham ayam upadeśa iti /
atha vā bhavatv eva sāttra /
yena rūpeṇa vidūṣyate /
tad evāpekṣate iti
'o na ci zhe na /
sun dbyung ba'i phyir nye bar bstan par zad do /
yang na de lta yin du zad de de ni ngo bo gang gis rnam par sun 'byin pa de nyid la ltos nas sdug bsngal kho na yin te /
duḥkhaiva bhavati /
yathā sukhā vedanā utpādasthitisukhatvāt sukhāpi satī vipariṇāmaduḥkhatayā duḥkhety eva vidūṣyate vidūṣaṇīyatvenābhiprīyamāṇatvād iti
dper na bde ba'i tshor ba skye ba dang gnas pa na bde ba'i phyir bde ba yin du zin kyang rnam par sun dbyung bar bya ba nyid du bzhed pa'i phyir /
'gyur ba'i sdug bsngal nyid kyis sdug bsngal ba yin no zhes de ltar rnam par sun 'byin par byed pa dang 'dra'o /
saṃskāreṇaiva duḥkhateti /
saṃskaraṇenaiva jananenaivety arthaḥ
'du byed kho nas sdug bsngal ba nyid ces bya ba ni 'du byed kho nas te /
skye pa kho nas zhes bya ba'i tha tshig go /
yad anityaṃ /
tad duḥkhaṃ /
yan na niyatasthitaṃ /
tad duḥkhaṃ /
yaj yāyate vinaśyati ca
gang mi rtag pa de ni sdug bsngal ba yin no zhes bya ba ni gang zhig nges par mi gnas pa de ni sdug bsngal ba ste /
tad duḥkham ity arthaḥ /
tenoktaṃ /
pratyayābhisaṃskaraṇād iti /
pratyayair abhisaṃskriyate yasmāt
gang zhig skyes shing 'jig pa de sdug bsngal ba'o zhes bya ba'i don to /
de'i phyir rkyen gyis mngon par 'du byed pa'i phyir zhes bya ba smos te /
tasmāt tad duḥkham iti /
vedanāvat tadvedanīyā api saṃskārā veditavyā iti /
sukhavedanīyānāṃ saṃskārāṇāṃ vipariṇāmena duḥkhatā
gang gi phyir rkyen gyis mngon par 'du byed pa de'i phyir sdug bsngal ba zhes bya'o /
de myong bar 'gyur ba'i 'du byed rnams kyang tshor ba dang 'dra bar brjod do zhes bya ba ni bde ba'i tshor ba myong bar 'gyur ba'i 'du byed rnams ni 'gyur bas sdug bsngal ba nyid de /
sukhavedanīyāḥ saṃskārā utpādasukhāḥ sthitisukhā vipariṇāmaduḥkhā iti bde ba'i tshor ba myong bar 'gyur ba'i 'du byed rnams ni skye ba na yang bde /
gnas pa na yang bde la /
duḥkhavedanīyānāṃ saṃskārāṇāṃ duḥkhavedanīyasvabhāvenaiva duḥkhatā /
duḥkhavedanīyāḥ saṃskārā utpādaduḥkhā sthitiduḥkhā iti
'gyur ba na sdug bsngal lo zhes bya ba dang sdug bsngal gyi tshor ba myong bar 'gyur ba'i 'du byed rnams ni sdug bsngal gyi rang gi ngo bo kho nas sdug bsngal ba nyid de /
sdug bsngal gyi tshor ba myong bar 'gyur ba'i 'du byed rnams ni skye ba yang sdug bsngal la /
aduḥkhāsukhavedanīyānāṃ saṃskārāṇāṃ saṃskāreṇaiva duḥkhatā /
pratyayābhisaṃskaraṇāt /
yad anityam /
tad duḥkham iti
gnas pa yang sdug bsngal lo zhes bya ba dang bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa'i tshor ba myong bar 'gyur ba'i 'du byed rnams ni rkyen gyis mngon par 'du byed pa'i phyir 'du byed kho nas sdug bsngal ba nyid de zhes bya ba yin no /
duḥkham eva duḥkhatā duḥkhaduḥkhatā /
yāvad iti vacanāt vipariṇāma eva duḥkhatā vipariṇāmaduḥkhatā saṃskāra eva duḥkhatā saṃskāraduḥkhateti vācyam
sdug bsngal nyid sdug bsngal nyid yin pas zhes bya ba la yin pa'i bar zhes 'byung ba'i phyir 'gyur ba nyid sdug bsngal ba nyid yin pas 'gyur ba'i sdug bsngal nyid yin la /
'du byed nyid sdug bsngal nyid yin pas 'du byed kyi sdug bsngal nyid do zhes brjod par bya'o /
ayaṃ paryāyo vigraheṇaiva viśiṣṭo nārthena /
sa eva hy atrārtho grahītavyaḥ
rnam grangs 'di ni tshig rnam par sbyar ba kho nas khyad par du gyur par zad kyi don gyis ni ma yin pas 'dir don ni de kho na gzung bar bya'o /
asādhāraṇatvād iti vistaraḥ /
manaāpāḥ saṃskārāḥ asādhāraṇā duḥkhaduḥkhatāyāḥ
thun mong ma yin pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'du byed yid du 'ong ba rnams ni sdug bsngal nyid dang thun mong ma yin te /
atas teṣām asādhāraṇatvād vipariṇāmaduḥkhatoktā de'i phyir de dag ni thun mong ma yin pas 'gyur ba'i sdug bsngal nyid du bshad do /
amanaāpāś cāsādhāraṇā vipariṇāmaduḥkhatāyāḥ yid du mi 'ong ba rnams ni 'gyur ba'i sdug bsngal nyid dang thun mong ma yin te /
atas teṣām asādhāraṇatvād duḥkhaduḥkhatokteti /
sarve tu manaāpādayaḥ saṃskāraduḥkhatayā duḥkhāḥ tasyā vyāpinītvāt
de'i phyir de dag ni thun mong ma yin pas sdug bsngal gyi sdug bsngal nyid du bshad do zhes bya ba yin no /
yid du 'ong ba la sogs pa 'du byed thams cad ni 'du byed kyi sdug bsngal nyid kyis sdug bsngal ba nyid de /
de ni khyab ba yin pa'i phyir ro /
yadi sarve 'pi tathā duḥkhāḥ kasmāt sarve (vipariṇāmaduḥkhatayā) na paśyaṃtīti ata āha gal te thams cad kyang de ltar sdug bsngal ba yin na /
ci'i phyir kun gyis mi mthong zhe na /
tāṃ tv āryā eva paśyaṃti nānye /
katham itīdam upanyasyate āha cātreti sarvam /
evaṃ tarhīti yadi saṃskāraduḥkhatayā sarve 'pi saṃskārā duḥkhāḥ mārge 'pi saṃskāraduḥkhatāprasaṃgaḥ /
saṃskṛtatvtā pratyayajanitatvād ity arthaḥ
de'i phyir smras pa /
de dag kyang 'phags pa rnams kho nas gzigs kyi gzhan dag gis ni ma yin no /
ji lta zhe na /
'dir smras pa zhes pa 'di thams cad nye bar 'god par byed do /
de lta na 'o na ni zhes bya ba ni gal te 'du byed kyi sdug bsngal nyid kyis 'du byed thams cad kyang sdug bsngal ba yin na ni /
lam yang 'dus byas yin pa'i phyir 'du byed kyi sdug bsngal nyid du thal bar 'gyur te /
rkyen gyis bskyed pa yin pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
(Abhidh-k-vy 517) pratikūlaṃ hi duḥkham iti lakṣaṇān mārgo na duḥkham iti /
kim idam anyad evocyate /
pūrvam uktaṃ pratyayābhisaṃskaraṇāt sarvasaṃskārā anityāḥ
sdug bsngal zhes bya ba'i mtshan nyid ni mi mthun pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni gzhan kho na zhig ci ste brjod /
sngar rkyen gyis mngon par 'dus byas pa'i phyir 'du byed thams cad mi rtag pa yin la /
yac cānityaṃ /
tad duḥkham iti /
mārgaś ca pratyayābhisaṃskṛtatvād anityaḥ
gang mi rtag pa de ni sdug bsngal ba yin no zhes bshad pas lam yang rkyen gyis mngon par 'dus byas pa'i phyir /
mi rtag pa yin te /
tasmād duḥkham iti prasajyet /
yadi hi pratikūlataiva duḥkhalakṣaṇam iṣyet /
tat pūrvoktam alakṣaṇaṃ syāt
de lta bas na sdug bsngal ba yin no zhes bya bar thal bar 'gyur ro /
gal te sdug bsngal gyi mtshan nyid mi mthun pa kho na yin par 'dod na ni sngar bshad pa de mtshan nyid ma yin par 'gyur ro /
tac ced duḥkhatālakṣaṇam ji ste de sdug bsngal gyi mtshan nyid yin na ni /
idam alakṣaṇam iti /
naiṣa doṣaḥ
'di mtshan nyid ma yin no zhe na de ni nyes pa med do /
kathaṃ /
yad anityam āryāṇāṃ pratikūlaṃ /
tad duḥkham ity ayam atrābhipreto 'rthaḥ
ji lta zhe na 'dir dgongs pa'i don ni mi rtag pa gang zhig 'phags pa rnams dang mi mthun pa de sdug bsngal ba yin no zhes bya ba 'di yin no /
kiṃ cānityam āryāṇāṃ pratikūlaṃ yat sāsravaṃ vastu /
kasmāt punar anāsravo mārgas tathaivānityo 'pi na cāryāṇāṃ pratikūla ity ata āha
'phags pa rnams dang mi mthun pa yang gang zhig yin zhe na /
zag pa dang bcas pa'i dngos po gang yin pa'o /
yang ci'i phyir zag pa med pa'i lam yang de kho na dang 'dra bar mi rtag pa yin bzhin du yang 'phags pa rnams dang mi mthun ba ma yin zhe na /
na hi tasyotpāda āryāṇāṃ pratikūlaḥ sarvaduḥkhakṣayāvāhanād iti de'i phyir de skye ba ni sdug bsngal thams cad zad pa 'dren pa'i phyir 'phags pa rnams dang mi mthun pa med do zhes bya ba smos so /
aviśeṣābhidhāne 'pi hi loke viśeṣapratipattir dṛṣṭā 'jig rten na khyad par med par brjod kyang khyad par rtog pa mthong ste /
tadyathā gamanād gauḥ na ca gamanān mahiṣo 'pi gaur bhavati dper na 'gro bas na ba lang ngo zhes bya bar 'gro bas na ma he yang ba lang du 'gyur ba ni ma yin no zhes bya ba lta bu'o /
evaṃ hy arthe niyate gauḥ [kāsmiṃcid bhavati /
] kasmād bhavati /
yasmāt gacchatīti /
evam ihāpi yat sāsravaṃ vastu /
tat pratikūlam āryāṇāṃ
don de ltar nges pa yin dang ci'i phyir ba lang yin zhe na /
gang gi phyir 'gro bas so zhes bya ba de bzhin du 'dir yang zag pa dang bcas pa'i dngos po gang yin pa de ni 'phags pa rnams dang mi mthun pa yin no /
kasmāt /
anityatvād iti /
yad eva duḥkhato dṛṣṭam iti
ci'i phyir zhe na /
mi rtag pa'i phyir ro zhes bya ba yin no /
sāsravaṃ vastu /
tasyaiva nirodhaṃ śāṃtataḥ paśyaṃti /
na mārgasyety avagaṃtavyaṃ
sdug bsngal du mthong bas gang yin pa de kho na zhes bya ba ni zag pa dang bcas pa'i dngos po de'i 'gog pa la de ltar lta'i lam gyi la ni ma yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
mudgādibhāve 'pi māṣarāśyapadeśavad iti /
māṣarāśau mudgamasūrakalāyādisadbhāve 'py alpatvān mudgādīnāṃ māṣarāśir iti loke vyapadeśo dṛśyate /
tadvat /
pariṣekasukhāṇukeneti /
sukhaṃ ca tad aṇukaṃ ca sukhāṇukaṃ
mon sran sde'u la sogs pa yod bzhin du mon sran gre'u'i phung po zhes ston pa bzhin zhes bya ba ni 'jig rten na mon sran gre'u'i phung po'i nang na mon sran sde'u dang sran chung dang sran ma la sogs pa yod bzhin du yang nyung ba'i phyir mon sran sde'u la sogs pa la mon sran gre'u'i phung po zhes tha snyad 'dogs pa snang ba de dang 'dra'o /
chus gdab pa'i bde ba chung dus zhes bya ba ni /
de ni bde ba yang yin la chung du yang yin pas bde ba chung ngu'o /
pariṣekeṇa sukhāṇukaṃ pariṣekasukhāṇukaṃ chus gdab pa'i bde ba chung ngu ni chus gdab pa'i bde ba chung du ste des so /
tenāha khalv apīti /
bhadankakaumāralātaḥ duḥkhasaṃtatyāṃ /
duḥkhasya ca hetutvād iti
yang smras pa zhes bya ba ni btsun pa gzhon nu len gyis te /
sdug bsngal bdun cu pa las so /
sdug bsngal gyi ni rgyu phyir dang /
sukhaṃ duḥkhasya hetur duḥkhavedanīyena karmaṇā saṃprayuktatvād iti zhes bya ba ni bde ba ni sdug bsngal gyi rgyu yin te /
sdug bsngal myong bar 'gyur ba'i las dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
duḥkhaiś cānalpakaiḥ samuditatvāt sdug bsngal mang pos skyed phyir dang /
yasmāc cātibahubhir duḥkhaiḥ parasevākṛtyādikṛtaiḥ samuditaṃ sukham utpadyate zhes bya ba ni 'di ltar bde ba ni gzhan la brten pa dang zhing la sogs pas byas pa'i sdug bsngal shin tu mang pos bskyed de 'byung bar byed pa yin pas so /
duḥkhe ca sati tadiṣṭeḥ sdug bsngal yod na bde 'dod phyir /
yasmāc ca kṣutpipāsādikṛte duḥkhe sati /
bhojanapānādikṛtaṃ sukhaṃ iṣṭaṃ
zhes bya ba ni 'di ltar bkres pa dang skom pa la sogs pas byas pa'i sdug bsngal yod na zas dang skom la sogs pas byas pa'i bde ba 'dod kyi gzhan du ni ma yin no /
nānyathā /
ata ebhyaḥ kāraṇebhyo /
duḥkham iti sukhaṃ vyavasyaṃtīti /
sahaiva tu sukheneti /
tuśabdaḥ pūrvapakṣavyāvartanārthaḥ /
saṃskāraduḥkhataikarasatvād iti
de'i phyir rgyu de dag gis na /
bde ba sdug bsngal zhes rtogs so /
zhes bya'o srid pa thams cad ni bde ba dang bcas te zhes bya ba la ni zhes bya ba'i sbra phyogs snga ma bzlog pa'i phyir ro /
saṃskāṛaduḥkhataikaprakāratvāt /
katham idānīṃ sukhasvabhāvām iti
'du byed kyi sdug bsngal du ro gcig pas zhes bya ba ni 'du byed kyi sdug bsngal du rnam pa gcig pas so /
katham aduḥkhasvabhāvāṃ vedanāṃ duḥkhataḥ paśyaṃti /
anityatayā pratikūlatvād iti
da ni ji ltar bde ba'i rang bzhin gyi zhes bya ba ni ji ltar sdug bsngal gyi rang bzhin ma yin pa'i tshor ba rnams la sdug bsngal zhes bya ba yin no /
anityatvāt pratikūlaṃ pratikūlatvād duḥkhataḥ paśyaṃtīty (Abhidh-k-vy 518) arthaḥ /
yathā rūpasaṃjñādīny apīti
mi rtag pa'i mtshan nyid kyis mi mthun pa'i phyir ro zhes bya ba ni mi rtag pa'i phyir mi mthun la mi mthun pa'i phyir sdug bsngal du lta'o zhes bya ba'i tha tshig go /
dper na gzugs dang 'du shes la sogs pa yang zhes bya ba ni /
yathā rūpasaṃjñāsaṃskāravijñānāny api duḥkhataḥ paśyaṃti /
na ca tāny evaṃ duḥkhāni
dper na gzugs dang 'du shes dang 'du byed dang rnam par shes pa dag la yang sdug bsngal nyid du lta mod kyi de dag ji ltar sdug bsngal gyi tshor ba bzhin du sdug bsngal ba ni ma yin pa bzhin te /
yathā duḥkhā vedanā /
tasyā upaghātakasvabhāvatvāt /
teṣāṃ vā tallakṣaṇatvāt
de ni gnod par byed pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir la /
de dag gi mtshan nyid ni de ma yin pa'i phyir ro /
yas tu manyata iti bhadantakumāralātaḥ gang zhig ces bya ba ni btsun pa gzhon nu len to /
tasya bhadantasyāsau samudayākāraḥ syān na duḥkhākāraḥ btsun pa gzhon nu len de'i de ni kun 'byung gi rnam pa yin gyi /
sdug bsngal gyi rnam pa ni ma yin te /
duḥkhahetuto darśanāt /
kiṃ cāryāṇāṃ cānāgāmināṃ rūpārūpyopapattau kathaṃ duḥkhasaṃjñā pravartate
sdug bsngal la rgyur lta ba'i phyir ro /
gzhan yang gzugs dang gzugs med par skyes pa'i 'phags pa rnams la yang sdug bsngal gyi 'du shes 'jug par 'gyur te /
naiva pravartate ity arthaḥ 'jug par mi 'gyur ba zhig na zhes bya ba'i tha tshig go /
na hi teṣām anāgāmināṃ duḥkhavedanāhetuḥ duḥkhāyā vedanāyā hetuḥ phyir mi 'ong ba de dag gi sdug bsngal gyi tshor ba'i rgyu ste /
tshor ba sdug bsngal ba'i rgyu ni ma yin no /
ke /
skaṃdhā rūpārūpyāvacarāḥ /
kasmān na hetuḥ
gang dag cig ce na /
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i phung po rnams so /
punar duḥkhasthānānāgamanāt /
saṃskāraduḥkhata ca sūtre kim artham uktā bhaved iti
ci'i phyir rgyu ma yin zhe na /
yang sdug bsngal ba'i gnas su mi 'ong ba'i phyir ro /
yadi duḥkhahetutvāt sukham api duḥkhataḥ paśyaṃti /
yeyaṃ saṃskāraduḥkhatoktā yad anityaṃ /
tad duḥkham iti /
sā kiṃprayojanā duḥkhahetutvenaiva tatprayojanasiddheḥ
'du byed kyi sdug bsngal nyid kyang ci'i phyir gsungs par gyur ces bya ba ni gal te sdug bsngal gyi rgyu yin pa'i phyir bde ba yang sdug bsngal nyid du lta na gang mi rtag pa de ni sdug bsngal ba yin no zhes 'du byed kyi sdug bsngal du bshad ba gang yin pa de ci dgos te /
sdug bsngal gyi rgyu yin pa kho nas dgos pa de grub pa'i phyir ro /
duḥkhahetuvādy āha /
yadi tarhīti /
yadi yad anityaṃ /
tad duḥkham ity anityatvād duḥkhataḥ paśyaṃti na duḥkhahetutvād anityaduḥkhākārayoḥ kaḥ prativiśeṣaḥ
sdug bsngal gyi rgyu yin par smra bas gal te zhes bya ba la sogs pa smras te /
gal te gang mi rtag pa de ni sdug bsngal ba yin pas mi rtag pa'i phyir sdug bsngal nyid du lta'i sdug bsngal gyi rgyu yin pa'i phyir ni ma yin no /
atrācārya āha /
udayavyayadharmitvād iti vistaraḥ
'o na mi rtag pa dang sdug bsngal gyi rnam pa dag la khyad par ci zhig yod /
slob dpon gyis /
yathā pratikūlatvād duḥkhaṃ skye zhing 'jig pa'i chos can yin pa'i phyir /
tathā tat pratipādayann āha zhes bya ba la sogs pas rgyas par smos so /
anityaṃ tu dṛśyamānaṃ pratikūlaṃ bhavatīty anityākāro duḥkhākāram ākarṣatīti /
tad uktaṃ bhavati
ji ltar na mi mthun pa'i phyir sdug bsngal yin pa de bzhin du bstan pa'i phyir mi rtag par mthong na mi mthun par 'gyur bas mi rtag pa'i rnam pas sdug bsngal gyi rnam pa 'dren par byed do zhes bya ba smos so /
yad idam uktaṃ yad anityaṃ /
tad duḥkham iti /
nākāraikatvād evam uktaṃ /
apy tv anityaṃ tat sukhaṃ paśyatāṃ pratikūlaṃ bhavati
de ni 'di skad du gang mi rtag pa de ni sdug bsngal ba yin no zhes bshad pa gang yin pa de ni rnam pa gcig pa'i phyir de skad bshad pa na ma yin gyi /
'on kyang bde ba de mi rtag par mthong na ni mi mthun par 'gyur la /
pratikūlatvād duḥkhataḥ paśyaṃtīti mi mthun pa'i phyir sdug bsngal nyid du lta'o zhes bshad pa yin no /
ekīyā iti bhadaṃtaśrīlātādayaḥ kha cig na re zhes bya ba ni btsun pa dpal len la sogs pa'o /
idam atra duḥkhasyeti /
idam atra duḥkhasya lakṣaṇam ity arthaḥ
de ni 'di ltar sdug bsngal lo zhes bya ba ni 'dir sdug bsngal gyi mtshan nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
sukhā vedanā duḥkhato draṣṭavyeti /
aparaṃ sūtrapadaṃ /
śītoṣṇādaya iti /
ādiśabdenāmlamadhurādayo gṛhyaṃte /
atyupayuktā atiparibhuktāḥ /
akālopayuktāś ceti /
tadyathā śītā hemaṃte uṣṇā gṛīṣme
bde ba'i tshor ba ni sdug bsngal du blta bar bya'o zhes bya ba ni mdo'i tshig gzhan yin no /
grang ba dang dro ba la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgra ni skyur ba dang mang rab la sogs pa bsdu'o /
samena veti /
sukhahetunā /
evam īryāpathavikalpe 'pi vaktavyam iti /
ya eva hi śayanādaya iṣyaṃte sukhahetavaḥ /
ta eveti sarvaṃ yāvad vyaktim āpadayaṃta iti vaktavyaṃ /
duḥkhapratīkāre ca sukhabuddheḥ /
kiṃ /
nāsti sukhā vedaneti prakṛtaṃ /
duḥkhavikalpe ca /
kiṃ /
sukhabuddheḥ /
tathaiva nāsti sukhā vedaneti
bam po bzhi bcu rtsa lnga pa /
ha cang spyad pa ni ha cang yongs su spyad pa'o /
dus ma yin par spyad pa ni dper na dgun grang ba spyad pa dang so ga dro ba spyad pa lta bu'o /
mnyam pas zhes bya ba ni bde ba'i rgyus so /
spyod lam gyi bye brag la yang de bzhin du brjod par bya'o zhes bya ba ni bde ba'i rgyu nyal ba la sogs par 'dod pa gang dag yin pa de dag kho na zhes bya ba nas gsal bar 'gyur bar zad de zhes bya ba'i bar thams cad brjod par bya'o /
sdug bsngal gyi gnyen po la bde ba'i blo skye ba'i yang phyir ci zhe na /
bde ba'i tshor ba med do zhes bya ba'i skabs dang sbyar ro /
sdug bsngal gyi bye brag la ci zhe na /
bde ba'i blo skye ba'i phyir de bzhin du bde ba'i tshor ba med do zhes bya bar sbyar ro /
duḥkhapratīkāre sukhabuddhiṃ pratipādayann āha sdug bsngal gyi gnyen po la bde ba'i blo skye ba bstan pa'i phyir /
na hi tāvat sukham iti vistaraḥ ji skad du bkres pa dang zhes bya ba la sogs pa rgyas par smos so /
duḥkhavikalpeneti pratipādayann āha /
duḥkhavikalpe ca bālā iti vistaraḥ
sdug bsngal gyi bye brag la bde ba'i blo skyes pa bstan pa'i phyir byis pa rnams ni sdug bsngal gyi bye brag la yang zhes bya ba la sogs pa rgya cher smos so /
aṃsād aṃsaṃ bhāraṃ saṃcārayaṃto bhāravāhakā duḥkha evāvasthite bhārātikrāmaṇe sukham iti buddhim utpādayaṃti phrag pa nas phrag par khur sbed pa khur tsa ba rnams khur gyis non te /
sdug bsngal ba kho nar gnas bzhin du bde'o snyam du blo skyed par byed do /
eṣa eva ca nyāya ity ācāryaḥ 'di nyid rigs pa yin no zhes zer ba ni slob dpon no /
anabhiprītaṃ bhavaty āryāṇām iti kāmasukhaṃ 'phags pa rnams mi bzhed pa yin te zhes bya ba ni 'dod pa'i bde ba'o /
(Abhidh-k-vy 519) anyathānabhipretatvād iti /
pramādapadatvādinākārāṃtareṇa /
tadarthaṃ darśayann āha
mi 'dod pa ni gzhan du yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni bag med ba'i gnas nyid la sogs pa'i rnam pa gzhan gyis so /
yā hi vedaneti vistaraḥ /
pramādapadam iti /
kuśalapracyutikāraṇam ity arthaḥ
don de bstan par bya ba'i phyir tshor ba gang zhig ces bya ba la sogs pa rgyas par smos te /
bag med pa'i gnas zhes bya ba ni bde ba las nyams pa'i rgyu yin pa'i phyir ro /
mahābhisaṃskārasādhyāṃ ca vipariṇāminīṃ ca /
samanaṃtaraduḥkhotpādinīm aduḥkhāsukhotpādinīṃ cety arthaḥ
mngon par 'du bya ba chen pos bsgrub par bya ba dang rnam par 'gyur ba can ni mjug thogs su sdug bsngal skye ba can dang sdug bsngal yang ma yin bde ba yang ma yin pa skye ba can zhes bya ba'i don nam /
nyūnarūpatvam āpannām iti vā yang na ngo bo nyams par gyur pa zhes bya ba yin no /
anityāṃ ca vināśinīṃ cety arthaḥ mi rtag par zhes bya ba ni rnam par 'jig par zhes bya ba'i tha tshig go /
na tu khalu svalakṣaṇākāreṇeti /
anugrāhakasvalakṣaṇākāreṇa āryāṇām api hi sukhavedanānugrāhakebhya visaṃvādaḥ
rang gi mtshan nyid kyi rnam pas ni ma yin no zhes bya ba ni phan 'dogs par byed pa'i rang gi mtshan nyid kyi rnam pa ste /
bde ba'i tshor ba ni 'phags pa rnams la yang phan 'dogs par byed pas mi slu ba yin no /
yadi cāsau sukhā vedanā svenātmanānugrāhakātmanānabhipretā bhavet naiva tasyāṃ sukhāyāṃ vedanāyāṃ kasyacid rāgo bhavet gal te bde ba'i tshor ba 'di rang gi mtshan nyid kyis te /
phan 'dogs par byed pa'i bdag nyid kyis mi 'dod pa zhig yin par gyur na ni bde ba'i tshor ba de la su yang 'dod chags skye bar mi 'gyur ba zhig ste /
duḥkhavedanāvad ity abhiprāyaḥ sdug bsngal gyi tshor ba bzhin no snyam du bsams pa yin no /
yato vairāgyārtham iti /
yataḥ kāraṇāt vairāgyārtham ākārāṃtareṇāpi doṣavatīṃ paśyeyuḥ
gang gi phyir 'dod chags dang 'bral ba'i ched du zhes bya ba ni rgyu gang gi phyir 'dod chags dang 'bral bar bya ba'i ched du rnam pa gzhan gyis kyang skyon can du lta bar 'gyur te /
anyathānāyāsenaiva rāgābhāvasiddheḥ vairāgyārthaṃ prayatno 'narthakaḥ syāt gzhan du na tshegs mad pa kho nar 'dod chags med pa 'grub pas 'dod chags dang bral bar bya ba'i ched du 'bad pa don med par 'gyur ro /
uktaṃ cedaṃ bhagavateti sthavirānandavacanam evaitat sūtrapadaṃ /
evaṃ hi so 'prakṣyad iti /
yatkiṃcid veditam /
idam atra duḥkhasyeti etad ayuktarūpaṃ vacanam iti paśyaṃ sthavirānandas tad eva pṛṣṭavān /
yatkiṃcid veditam idam atra duḥkhasyeti viruddham eveti kṛtvā
bcom ldan 'das kyis gang ci tshor yang rung de ni 'dir sdug bsngal lo zhes kyang gsungs na zhes bya ba'i mdo'i tshig 'di ni gnas brtan kun dga' bos bzlas pa yin no /
des kyang 'di skad du zhus par 'gyur la zhes bya ba ni gnas brtan kun dga' bos gang ci tshor yang rung de ni 'dir sdug bsngal lo zhes bya ba'i tshig 'di rigs pa ma yin pa'i ngo bor mthong na ni de kho na zhus par 'gyur te /
gang ci tshor yang rung de ni 'dir sdug bsngal lo zhes bya ba 'gal ba'i phyir ro /
yadi tu tisro vedanā ity etad ayuktarūpam adrakṣyat /
tad evāprakṣyat kiṃ nu saṃdhāya bhagavatā bhāṣitaṃ tisro vedanā ity etad viruddham eveti kṛtvā
gal te tshor ba gsum zhes bya ba 'di rigs pa ma yin pa'i ngo bor mthong na ni bcom ldan 'das kyis ci las dgongs nas tshor ba gsum zhes bka' stsal zhes zhus par 'gyur te de 'gal ba'i phyir ro /
bhagavān api caivaṃ vyākariṣyad idaṃ mayā saṃdhāya bhāṣitaṃ tisro vedanā iti /
na tv evaṃ vyākariṣyat
bcom ldan 'das kyis kyang 'di skad du tshor ba gsum zhes bya ba 'di ni ngas dgongs nas bshad pa yin no zhes lung bstan par 'gyur gyi /
saṃskārānityatām ānanda saṃdhāya mayā bhāṣitaṃ /
saṃskāravipariṇāmatāṃ /
yatkiṃcid veditam idam atra duḥkhasyeti /
na tv evam āha /
punaś ca tisṛṇāṃ vedanānāṃ vacanāt tasmāt saṃty eva svbhāvatas tisro vedanāḥ /
idaṃ tu saṃdhāya mayā bhāṣitaṃ yatkiṃcid veditam idam atra duḥkhasyeti vedanād ābhiprāyikam etad vākyaṃ darśayati bhagavān
'di skad du gang ci tshor yang rung de ni 'dir sdug bsngal lo zhes bya ba ni ngas 'du byed mi rtag pa nyid dang 'du byed rnam par 'gyur ba nyid las dgongs nas gsungs so zhes lung bstan par yang mi 'gyur ba zhig na yang tshor ba gsum smos pa'i phyir de skad kyang bka' ma stsal te /
de lta bas na tshor ba gsum ni rang gi ngo bos yod la /
gang ci tshor yang rung de ni 'dir sdug bsngal lo zhes bya ba 'di ni ngas dgongs nas bshad pa yin no zhes gsungs pa'i phyir gang ci tshor yang rung de ni 'dir sdug bsngal lo zhes bya ba'i tshig 'di ni bcom ldan 'das kyis dgongs pa can du ston par mdzad pa yin te /
yatkiṃcid veditam atra duḥkhasyeti saṃskāravipariṇāmatābhiprāyāt /
vipariṇāmānityadharmitvād iti /
vipariṇāmadharmitvād anityadharmitvāc ca
'du byed 'gyur ba nyid las dgongs pa'i phyir ro /
rnam par 'gyur ba dang mi rtag pa'i chos can yin pa'i phyir zhes bya ba ni rnam par 'gyur ba'i chos can yin pa'i phyir dang mi rtag pa'i chos can yin pa'i phyir te /
vipariṇāmaḥ punar anyathātvaṃ /
kāmaguṇā iti /
iṣṭānāṃ rūpaśabdagandharasaspraṣṭavyānām iyaṃ saṃjñā
rnam par 'gyur ba ni gzhan du 'gyur ba nyid do /
'dod pa'i yon tan zhes bya ba 'di ni gzugs dang sgra dang dri dang ro dang reg bya yid du 'ong ba rnams kyi ming yin no /
upapatter apīṣṭasya janmanaḥ saṃjñā skye ba yang skye ba yid du 'ong ba'i ming yin te /
evam upapattiṃ alpasukhāṃ bahuduḥkhām ekāṃtasukhāṃ paśyato viparyāsaḥ skye ba yang de 'dra bar bde ba ni chung la sdug bsngal ni mang ba yin na gcig tu bde bar lta ba ni phyin ci log pa yin no /
lokānuvṛttyeti /
cet /
atha mataṃ lokasya vedanāṃ vyavasyato 'nuvṛttyā tisro vedanā iti vacanaṃ /
tan na bhavati /
sarvaveditaduḥkhatvasya saṃdhāya bhāṣitam iti bhagavato vacanāt /
saṃskārānityatām ānanda mayā saṃdhāya bhāṣitaṃ saṃskāravipariṇāmatāṃ
gal te 'jig rten dang mthun par gsungs pa yin no zhe na zhes bya ba ni ji ste 'jig rten gyi tshor ba rtogs pa dang mthun par tshor ba gsum mo zhes gsungs so zhe na /
de ni ma yin te /
tshor ba thams cad sdug bsngal ba nyid ni dgongs nas gsungs so zhes bka' stsal ba'i phyir te /
bcom ldan 'das kyis kun dga' bo gang ci tshor yang rung ste 'di ni sdug bsngal lo zhes bya ba ni /
ngas 'du byed mi rtag pa nyid dang 'du byed rnam par 'gyur ba nyid las dgongs nas gsungs so zhes dgongs te /
yatkiṃcid veditam idam atra duḥkhasyety ato na lokānuvṛttyā tisro vedanā iti vacanaṃ bshad pa yin par bka' stsal ba'i phyir ro /
de'i phyir 'jig rten dang mthun par tshor ba gsum zhes gsungs pa ni ma yin no /
kiṃ tarhi /
svalakṣaṇato (Abhidh-k-vy 520) nidhāryety abhiprāyaḥ
'o na ci zhe na /
rang gi mtshan nyid kyi sgo nas nges par 'dzin par mdzad do zhes bya bar bsams pa yin no /
yathābhūtavacanāc ca /
na lokānuvṛttyā tisro vedanā iti vacanaṃ
yang dag pa ji lta ba bzhin zhes gsungs pa'i yang phyir 'jig rten dang mthun par tshor ba gsum mo zhes gsungs pa ni ma yin no /
katham ity āha ji lta zhe na /
yac ca sukhendriyaṃ yac ca saumanasyendriyaṃ /
sukhaiṣā vedanā draṣṭavyeti
bde ba'i dbang po gang yin pa dang yid bde ba'i dbang po gang yin pa 'di ni bde ba'i tshor ba yin par blta bar bya'o zhes rgyas par gsungs nas zhes bya ba smos te /
vistareṇoktveti /
yac ca duḥkhendriyaṃ yac ca daurmanasyendriyaṃ /
duḥkhaiṣā vedanā /
yad upakṣendriyam /
aduḥkhāsukhaiṣā vedanā ity evaṃādinā vistareṇoktvā yenemāni paṃcendriyāṇy evaṃ yathābhūtaṃ samyakprajñayā dṛṣṭānīti /
idam atra vedanātrayasadbhāve jñāpakaṃ
sdug bsngal gyi dbang po gang yin pa 'di ni bde ba'i tshor ba yin par blta bar bya'o /
yid mi bde ba'i dbang po gang yin pa 'di ni sdug bsngal gyi tshor ba yin no /
btang snyoms kyi dbang po gang yin pa 'di ni bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'i tshor ba yin no zhes bya ba de lta bu la sogs pa rgyas par gsungs nas so /
'dir tshor ba gsum yod pa'i khungs ni gang gis dbang po lnga po 'di dag de ltar yang dag pa'i shes rab kyis yang dag pa ji lta ba bzhin du mthong zhing zhes bya ba 'di yin te /
yathābhūtam ity adhyāropāpavādābhāvāt /
loko 'pi ca kathaṃ duḥkhāṃ vedanāṃ trividhāṃ sukhāṃ duḥkhām aduḥkhāsukhāṃ vyavasyed duḥkhasvābhāvyena duḥkhavyavasāyasyaiva prāpteḥ /
mṛdvadhimātramadhyāsv iti vistaraḥ /
atha mataṃ mṛduni duḥkhe sukhabuddhir adhimātre duḥkhabuddhiḥ madhya aduḥkhāsukhabuddhir iti /
atra brūmaḥ /
sukhasyāpi trividhatvād iti vistaraḥ
yang dag pa ji lta ba bzhin zhes bya ba ni sgro 'dogs pa med pa dang skur pa 'debs pa med pa'i phyir ro /
'jig rten yang ji ltar na sdug bsngal gyi tshor ba la bde ba dang sdug bsngal dang bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa rnam pa gsum du rtogs par 'gyur te /
sdug bsngal gyi ngo bo nyid kyis sdug bsngal du rtogs pa kho nar 'gyur ba'i phyir ro /
gal te chung ngu dang 'bring dang chen po dag la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ste sdug bsngal chung ngu la ni bde ba'i blo 'byung la /
chen po la ni sdug bsngal gyi blo 'byung /
'bring la ni bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa'i blo 'byung ngo zhe na /
'di la bde ba la yang rnam pa gsum yod pas zhes bya ba rgyas par smos te /
mṛdumadhyādhimātrabhedena mṛdvādiṣu duḥkheṣu mṛdumadhyādhimātreṣu chung ngu dang 'bring dang chen po tha dad pas so /
sdug bsngal chung ngu la sogs pa la zhes bya ba ni chung ngu dang 'bring dang chen po dag la'o /
adhimātrādisukhabuddhiḥ syād adhimātramadhyamṛduḥ sukhabuddhiḥ syād ity arthaḥ bde ba chen po la sogs pa'i blo skye bar 'gyur ro zhes bya ba ni bde ba chen po dang 'bring dang chung ngu'i blo skye bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
kathaṃ /
mṛduni duḥkhe adhimātrasukhabuddhiḥ
ji lta zhe na sdug bsngal chung ngu la ni bde ba chen po'i blo skye bar 'gyur la /
madhye madhyasukhabuddhiḥ /
adhimātre mṛdusukhabuddhir iti
'bring la ni bde ba 'bring gi blo skye bar 'gyur zhing /
chen po la ni bde ba chung ngu'i blo skye bar 'gyur ro /
na cādhimātre duḥkhe mṛdusukhabuddhir yuktā /
kiṃ kāraṇaṃ /
adhimātram eva tad duḥkhaṃ na syād yadi tatra mṛdusukhabuddhiḥ syāt
sdug bsngal chen po la bde ba chung ngu'i blo skye bar ni rigs pa ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
gal te de la bde ba chung ngu'i blo skye bar gyur na sdug bsngal de chen po nyid du yang mi 'gyur ro /
mṛduni ca duḥkhe yady adhimātrasukhabuddhiḥ kathaṃ tasya duḥkhasya mṛdutvaṃ gal te sdug bsngal chung ngu la bde ba chen po'i blo skye bar gyur na yang sdug bsngal de ji ltar chung ngu nyid yin te /
na hi tathā vyaktasyānubhavasya mṛdutvaṃ yujyata iti /
aduḥkhāsukhānaṃtaraṃ sukhānubhavaṃ paśyann āha
de ltar gsal bar nyams su myong ba la ni chung ngu nyid du rigs pa ma yin no /
sdug bsngal yang ma yin bde ba yang ma yin pa'i mjug thogs su bde ba nyams su myong ba mthong bas /
yadā gaṃdharasaspraṣṭavyaviśeṣajam iti gang gi tshe dri dang ro dang reg bya'i khyad par las skyes pa'i zhes bya ba smos te /
madhyaṃ hi duḥkham aduḥkhāsukhaṃ bhavatāṃ /
na mṛduprakāram /
ato vaktavyaṃ /
tadā katamad duḥkhaṃ mṛdubhūtaṃ yatrāsya sukhabuddhir bhavatīti
khyed kyi ltar na bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa ni 'bring yin gyi chung ngu'i rnam pa ma yin pas de'i phyir de'i tshe gang la 'di bde ba'i blor 'gyur ba sdug bsngal chung ngur gyur pa yang gang zhig yin pa brjod dgos so /
viṣayabalād eva hi tat sukham utpadyate /
mṛduduḥkhasamanaṃtarapratyayabalād adhimātraduḥkhasamanaṃtarapratyayabalād veti
de lta bas na bde ba ni yul gyi stobs kho nas skye'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen sdug bsngal chung ngu'i stobs sam mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen sdug bsngal chen po'i stobs kyis ni ma yin no /
kiṃ ca yadi mṛduni duḥkhe sukhabuddhir iti manyase gzhan yang gal te sdug bsngal chung ngu la bde ba'i blo skye bar sems na /
anutpannavinaṣṭe ca tasmin mṛduni duḥkha iti sdug bsngal chung ngu de ma skyes pa dang 'gags na ste /
anutpanne vinaṣṭe ca tasmin mṛduni duḥkhe /
sutarāṃ sukhabuddhiḥ syāt aśeṣaduḥkhāpagamāt
ma skyes pa dang 'gags par gyur na /
sdug bsngal ma lus pa dang bral ba'i phyir bde ba'i blo shin tu ches skye bar yang 'gyur ro /
yasmād aśeṣaṃ duḥkham apagataṃ 'di ltar sdug bsngal ma lus pa dang bral ba /
saśeṣāpagate 'pi hi duḥkhe sukhabuddhim icchasi /
kim aṃgāśeṣāpagata ity abhiprāyaḥ
sdug bsngal lhag ma dang bcas par bral na yang bde ba'i blo skye bar 'dod na ma lus par bral na lta smos kyang ci dgos snyam du bsams pa yin no /
evaṃ kāmasukhasaṃmukhībhāve 'pi vaktavyam iti /
yathā gandharasaspraṣṭavyaviśeṣajaṃ sukham uktam /
evaṃ kāmasukhasaṃmukhībhāve 'pi vaktavyaṃ /
katham /
mṛduni rāgaduḥkhe kāmasukhabuddhir bhavati
'dod pa'i bde ba mngon sum du gyur pa yang de bzhin du brjod par bya'o zhes bya ba ni dri dang ro dang reg bya'i khyad par las skyes pa'i bde ba bshad pa ltar 'dod pa'i bde ba mngon sum du gyur pa yang de bzhin du brjod par bya ste /
ji lta zhe na /
'dod chags kyi sdug bsngal chung ngu la 'dod pa'i bde ba'i blo skye bar 'gyur na /
anutpanne vinaṣṭe ca tasmin rāgaduḥkhe sutarāṃ kāmasukhaṃ syāt /
na caivaṃ dṛṣṭam iti /
kathaṃ ca nāmeti vistaraḥ /
kathaṃ ca nāmaitad yokṣyate /
yan mṛduni (Abhidh-k-vy 521) vedite yan mṛduni duḥkha ity arthaḥ /
tīvrānubhavo gṛhyata iti vaktavyaṃ /
sukhaṃ gṛhyate /
madhye punar avyakta iti /
madhyaduḥkhe aduḥkhāsukhā vedanā gṛhyate ity arthaḥ /
mṛduni duḥkhe tenāvyaktena bhavitavyam ity abhiprāyaḥ
'dod chags kyi sdug bsngal chung ngu de ma skyes pa dang 'gags na 'dod pa'i bde ba skye ba'i blo shin tu ches skye bar yang 'gyur ba zhig na de lta bu yang ma mthong ngo /
tshor ba chung ngu la ni zhes bya ba la sogs pa rgyas par 'byung ba ni tshor ba chung ngu la zhes bya ba ni sdug bsngal gyi la zhes bya ba'i tha tshig go /
nyams su myong ba shes chen por 'dzin zhes bya ba ni mngon par 'dzin pa'o /
'bring la ni mi gsal bar 'dzin zhes bya ba ni sdug bsngal 'bring la bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'i tshor bar 'dzin zhes bya ba gang yin pa 'di yang ji ltar rung zhes bya ba'i tha tshig ste /
sdug bsngal chung ngu la de yang mi gsal bar 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
bsam gtan gsum na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mdo las de na bde ba'i tshor ba yod do zhes gsungs pa'i phyir /
triṣu ceti vistaraḥ /
triṣu ca dhyāneṣu prathamadvitīyatṛtīyeṣu sukhavacanāt
bsam gtan gsum po dang po dang gnyis pa dang gsum pa na bde ba yod do zhes 'byung bas sdug bsngal chung ngur yang 'gyur te /
ci'i phyir zhe na /
sukhā vedanā tatreti sūtre vacanāt khyed sdug bsngal chung ngu la bde ba'i blo skye bar 'dod pa'i phyir ro /
mṛduduḥkhaṃ syāt /
kiṃ kāraṇaṃ /
mṛduni duḥkhe sukhabuddhir iti tavābhiprāyāt /
ūrdhvaṃ caturthe dhyāne ārūpyeṣu cāduḥkhāsukhavacanāt sūtre
mdo las /
gong na ste bsam gtan bzhi pa dang gzugs med pa dag na bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa yod do zhes 'byung bas sdug bsngal 'bring du 'ang 'gyur te /
madhyaṃ duḥkhaṃ syāt ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
madhye duḥkhe aduḥkhāsukham iti tavaivābhiprāyāt
de bzhin du sdug bsngal 'bring la bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'i blo skye bar yang 'dod pa'i phyir ro /
ity ato na yujyate mṛdvādiṣu duḥkheṣu sukhādivedanāvyavasthānaṃ /
kathaṃ hi nāmādhodhyāneṣu mṛdu duḥkham
de'i phyir sdug bsngal chung ngu la sogs pa la bde ba la sogs pa'i tshor ba rnam par gzhag tu mi rung ste /
bsam gtan 'og ma dag na ni sdug bsngal chung ngu yod la /
ūrdhve punar madhyam iti yujyate gong na ni 'bring yod do zhes bya bar ji ltar rung bar 'gyur /
rūpaṃ cen mahānāmann iti /
rūpaṃ cen mahānāmann ekāṃtaduḥkham abhaviṣyat na sukhaṃ na sukhānugataṃ na saumanasyaṃ na saumanasyānugataṃ na sukhaveditaṃ hetur api na prajñāyate rūpe saṃrāgāya /
yasmāt tarhi asti rūpaṃ sukhaṃ sukhānugataṃ pūrvavad ato rūpe hetuḥ prajñāyate yad uta saṃrāgāyeti
ming chen gal te gzugs zhes bya ba ni ming chen gal te gzugs gcig tu sdug bsngal ba zhig yin par gyur na ni bde ba yang med /
bde ba dang rjes su 'brel pa yang med /
yid bde ba yang med /
yid bde ba dang rjes su 'brel pa yang med la /
bde ba'i tshor ba yang gzugs la kun du 'dod chags pa'i rgyur yang mi 'gyur ba zhig na /
gang gi phyir gzugs bde ba yang yod /
bde ba dang rjes su 'brel pa yang yod ces bya ba snga ma bzhin te /
de'i phyir gzugs kyang 'di lta ste /
kun du 'dod chags pa'i rgyur 'gyur ro zhes 'byung ba yin no /
sukhahetvavyavasthānād ity atra brūmaḥ bde ba'i rgyu rnam par mi gnas pa'i phyir ro zhes bya ba 'di la brjod par bya ste /
yadi sukhahetvavyavasthānān na sukham asti vaḥ /
duḥkham apy asat syāt duḥkhahetvavyavasthānāt
gal te bde ba'i rgyu rnam par mi gnas pa'i phyir bde ba med na sdug bsngal gyi yang rnam par mi gnas pa'i phyir sdug bsngal yang med pa yin no /
api ca vyavasthita eva sukhahetuḥ gzhan yang bde ba'i rgyu ni rnam par gnas pa kho na yin no /
katham ity āha /
āśrayaviśeṣāpekṣo hīti vistaraḥ
ji lta zhe na /
rten gyi khyad par la ltos pa'i zhes bya ba rgyas par smos te /
yadi hi kevala eva viṣayo hetuḥ syāt syād evāvyavasthito hetuḥ gal te yul 'ba' zhig rgyu yin na ni rgyu rnam par mi gnas pa kho nar yang 'gyur ba zhig na yang /
na tu kevalo viṣayo hetuḥ /
yasmād āśrayaviśeṣo 'pi hetur iti
yul 'ba' zhig ni rgyu ma yin gyi 'di ltar rgyu ni rten gyi khyad par la ltos pa yin no /
sa evāgnir iti /
tadyathā sa evāgniḥ pākyabhūtaviśeṣa īṣatpakvāvasthe taṇḍulasamūhe svādupākahetur bhavati /
abhimataudanapākahetutvāt /
sa evāsvādupākahetuḥ /
taddāhahetutvād ity arthaḥ
me de nyid ces bya ba la don gyi lugs te /
dper na me de nyid mngon par 'dod pa'i 'bras chan tshos pa'i rgyu yin pa'i phyir btso bar bya ba'i 'byung ba'i khyad par 'bras kyi tshogs shas kyis tshos pa la ni zhim par tshos pa'i rgyu yang yin zhing /
de nyid de tshig pa'i rgyu yin pa'i phyir mi zhim par tshos pa'i rgyu yang yin la /
na tu yā pākyabhūtāvasthāṃ prāpya svādupākahetur āsīt /
tāṃ punaḥ prāpya paścān na hetuḥ svādupākasya tādṛśasyety arthaḥ
btso bar bya ba'i 'byung ba'i gnas skabs gang dang phrad nas zhim par tshos pa'i rgyu yin par gyur pa de dang phrad nas phyis rgyu ma yin pa ni ma yin te /
zhim par tshos pa de lta bu'i zhes bya ba'i tha tshig go /
eṣa dṛṣṭāṃtaḥ tasya pūrvoktasya dārṣṭāṃtikasyārthasya 'di ni dngos kyi don sngar bshad pa de'i dpe yin no /
dhyāneṣu ca kathaṃ na vyavasthitaḥ sukhahetur iti /
na hi tad eva dhyānaṃ prathamaṃ yāvat tṛtīyaṃ cirakālam api samāpannānāṃ duḥkhahetur bhavatīti
bsam gtan dag na yang bde ba'i rgyu ji ltar mi gnas pa yin zhes bya ba ni bsam gtan dang po nas gsum pa'i bar de nyid ni dus ring mo zhig tu yang snyoms par zhugs pa rnams kyi sdug bsngal gyi rgyur mi 'gyur bas so /
dhyānaje ca sukhe kasya pratītkāra iti bsam gtan las skyes pa'i bde ba la yang gang gi gnyen po yin zhes bya ba ni /
na hi dhyāneṣu duḥkham astīti bsam gtan dag na sdug bsngal med pas so /
ādiśabdenedam api vaktavyaṃ /
yadi duḥkhapratīkāreṣu sukhabuddhiḥ syāt /
rūpaṃ cen mahānāmann ekāṃtaduḥkham abhaviṣyat na sukhaṃ na sukhānugatam ity evamādi noktaṃ syād iti /
sukham evotpadyata iti /
sukhaiva sā vedanotpadyate /
na sā duḥkhā vedanā sukhatvena kalpiteti
stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni gal te sdug bsngal gyi gnyen po la bde ba'i blo skye bar 'gyur na /
ming chen gal te gzugs gcig tu sdug bsngal ba zhig yin par gyur na ni /
bde ba yang med bde ba dang rjes su 'brel pa yang med ces bya ba de lta bu la sogs pa gsungs par yang mi 'gyur ro zhes bya ba 'di yang brjod par bya ba yin no /
ji srid du lus kyi gnas skabs de lta bu de zhes bya ba ni bde ba skye ba dang mthun pa'o /
bde ba kho na skye bar 'gyur ro zhes bya ba ni de ni bde ba'i tshor ba kho na skye bar 'gyur ba yin gyi /
de sdug bsngal gyi tshor ba la bde ba nyid du btags pa ni ma yin no /
yāvad asau tādṛśī kāyāvastheti /
sukhotpattyanukūlā /
anyathā hi yady avasthāṃtarajaṃ sukham eva notpadyate yāvad asau (Abhidh-k-vy 522) tādṛśī kāyāvasthā nāṃtarīyate /
anyathā paścād bhūyasī sukhabuddhiḥ syāt
de lta ma yin te /
ji srid du lus kyi gnas skabs de lta bu de med par ma gyur gyi bar du gnas skabs gzhan las skyes pa'i bde ba kho na skye bar mi 'gyur na ni /
de lta ma yin na phyis bde ba'i blo je mang du skye bar 'gyur ro /
aṃte kuta iti vistaraḥ /
atha mataṃ pānabhojanādyaṃte kuto duḥkhabuddhiḥ syāt yadi tasyāditatprāraṃbho nāsīd iti
gal te dang po nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ste /
gal te dang po nas de'i rtsom pa zhig med na zas dang skom la sogs pa'i mjug tu sdug bsngal gyi rgyur gal 'gyur zhe na /
atra brūmaḥ /
kāyapariṇāmaviśeṣāt /
kāyasya tādṛśaḥ pariṇāmaviśeṣāḥ paścād utpadyate pānādyāsevanāt yat sukhotpattyavasthāyāṃ duḥkhaṃ notpadyate /
aṃte tūtpadyata iti
'di la lus yongs su 'gyur pa'i khyad par las te zhes smos te /
skom pa la sogs pa la chang bsten pas gang gis na bde ba skye ba'i gnas skabs na sdug bsngal mi skye'i mjug tu ni skye bar 'gyur ba de lta bu'i lus yongs su 'gyur ba'i khyad par phyis skye ba 'byung bar 'gyur ro /
kim evety āha ci dang 'dra zhe na /
madyādīnām aṃte mādhuryaśuktatāvad iti chang la sogs pa mngar ba mjug tu skyur por 'gyur ba bzhin no zhes bya ba smos te /
yathā madyakṣīrādīnāṃ tādṛśaḥ paścātpariṇāmavīśeṣo bhavati /
yat pūrvaṃ madhuratāvasthāyāṃ mādhuryasyāvidyamānā śuktatā amlatā aṃte utpadyate
dper na chang dang 'o ma la sogs pa sngar mngar ba'i gnas skabs yin pa las mjug tu mngar ba med pa skyur po ste /
skyur ba nyid 'byung bar 'gyur ba gang yin pa de 'dra ba'i yongs su 'gyur ba'i khyad par phyis skye bar 'gyur ba lta bu'o /
atha vā yathā madyādīnāṃ parīṇāmavīśeṣān mādhuryam eṣām ādau bhavati yang na dper na chang la sogs pa yongs su 'gyur ba'i khyad par las dang por mngar ba kho nar 'gyur ba'am /
āmlaṃ vā /
tac cikitsauṣadhakṛtāt pariṇāmaviśeṣān mādhuryaṃ bhavati /
pariṇāmaviśeṣād eva ca paścāc chuktatā
skyur ba de las de bcos pa'i phan pa las sman byas pa'i 'gyur ba'i khyad par las mngar por 'gyur zhing yongs su 'gyur ba'i khyad par kho na las /
yang phyis skyur ba nyid du 'gyur ba lta bu ste /
mādhuryam iha sukhasyodāharaṇaṃ 'dir mngar ba ni bde ba'i dper brjod pa yin no /
śuktatā duḥkhasyeti /
yat tu samudayasatyaṃ
skyur ba ni sdug bsngal gyi dper brjod pa yin no /
tad evocyata iti /
hetubhūtāḥ śamudayasatyam iti vacamāt /
prathame vā kośasthāne /
duḥkhaṃsamudayo loka iti vacanāt /
śūtre hi tṛṣṇaivokteti /
samudayasatyaṃ katamat /
yāsau tṛṣṇā nandīrāgasahagatā tatratarābhinandinīti
kun 'byung gi bden pa gang yin pa de nyid sdug bsngal gyi bden pa yin no zhes bya ba de zhes bya ba ni rgyur gyur pa rnams ni kun 'byung gi bden pa yin te zhes 'byung ba'i phyir dang mdzod kyi gnas dang po nas /
sdug bsngal kun 'byung 'jig rten dang /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
mdo las ni sred pa kho na yin par bshad do zhes bya ba ni kun 'byung gi bden pa gang zhe na /
gang 'di dga' ba'i 'dod chags dang lhan cig pa'i sred pa ste /
de dang de la mngon par dga' ba can yin no zhes 'byung ngo /
vaibhāṣika āha /
prādhānyād iti /
anyatrānyasyāpi vacanāt /
anyatra sūtre anyasyāpi karmāvidyāder vacanād anye 'pi samudaya iti
bye brag tu smra bas de ni gtso bo yin pa'i phyir zhes bya ba smos te /
gzhan las gzhan yang yin par gsungs pa'i phyir zhes bya ba ni mdo gzhan las las dang ma rig pa la sogs pa gzhan yang yin par gsungs pa'i phyir gzhan dag kyang kun 'byung ba yin no /
abhisaṃparāye āyatyāṃ paraloka ity arthaḥ /
punaś coktam anyatra śūtre /
yataś ca bhikṣavaḥ paṃca bījajātāny akhaṇḍāni acchidrāṇī apūtīni avātātapahatāni navāni sārāṇi sukhaśayitāni /
pṛthivīdhātuś ca bhavaty abdhātuś ca
phyi ma'i tshe la zhes bya ba ni tshe phyi ma la ste /
'jig rten pha rol zhes bya ba'i tha tshig go /
yang mdo gzhan las dge slong dag sa bon gyi rnam pa lnga ma grugs /
ma smas /
ma rul la /
rlung dang nyi mas ma nyams shing grung por gnas la /
sa'i khams dang chu'i khams kyang yod na de lta na sa bon de dag 'phel zhing rgyas pa dang mched par 'gyur ro /
evaṃ tāni bījāni vṛddhiṃ virūḍhin vipulatām āpadyaṃte dge slong dag de ltar na ci nas kyang don 'di khong du chud par bya ba'i phyir dpe 'di bstan pa yin te zhes gsungs so /
iti hi bhikṣava upameyaṃ kṛtā yāvad evāsyārthasya vijñaptaya itīmaṃ dṛṣṭāṃtam upanyasyedam uktaṃ /
paṃca bījajātānīti bhikṣavaḥ sopādānasya vijñānasyaitad adhivacanaṃ pṛthivīdhātur iti catasṛṇāṃ vijñānasthitīnām etad adhivacanam iti
dpe 'di nye bar bkod nas yang dge slong dag sa bon gyi rnam pa lnga zhes bya ba 'di ni nye bar len pa dang bcas pa'i rnam par shes pa'i tshig bla dags yin no /
sa'i khams zhes bya ba 'di ni rnam par shes pa gnas pa bzhi'i tshig bla dags yin no zhes gsungs te sa bon gyi rgyu yin no /
bījaṃ punar hetuḥ /
yaś ca hetuḥ /
sa samudayaḥ vijñānasthitayo 'pi pratiṣṭhāhetuḥ
rgyu gang yin pa de ni kun 'byung ba yin no /
rnam par shes pa gnas pa yang rten gyi rgyu yin no /
tasmād iti /
yataḥ karmādīnām api hetutvavacanāt samudayasatyatvaṃ siddhaṃ /
tasmād ābhiprāyikaḥ /
abhiprāye bhavaḥ abhiprāyeṇa vā dīvyatīty ābhiprāyikaḥ sūtre nirdeśaḥ tṛṣṇādhikṛtaṃ pudgalam adhikṛtya kṛta ity abhiprāyaḥ
de lta bas na zhes bya ba ni gang gi phyir las la sogs pa yang rgyu yin pa nyid du gsungs pas kun 'byung ba'i bden pa nyid du grub pa'i phyir mdo las bstan pa ni dgongs pa can yin no /
dgongs pa las byung ba'am /
dgongs pas rtsen pa ni dgongs pa can te /
sred pa lhag pa'i gang zag gi dbang du mdzad nas bstan to snyam du bsams pa yin no /
lākṣaṇikas tv abhidharme lakṣaṇe bhavo lākṣaṇiko nirdeśo 'bhidharme chos mngon pa las bstan pa ni mtshan nyid pa yin no zhes bya ba ni mtshan nyid las byung ba ni mtshan nyid pa ste /
sarvaṃ sāsravaṃ vastu samudaya iti sāsravasya skaṃdhapaṃcakasya samudayasatyatvalakṣaṇayogāt /
sa eva vaibhāṣikas tṛṣṇādīnām ābhiprāyikaṃ samudayasatyatvaṃ vivakṣur (Abhidh-k-vy 523) āha
zag pa dang bcas pa'i phung po lnga char kun 'byung ba'i bden pa nyid kyi mtshan nyid dang ldan pa'i phyir chos mngon pa las zag pa dang bcas pa'i dngos po thams cad kun 'byung ba'o zhes bstan pa ni mtshan nyid pa yin no zhes pas so /
api tv iti vistareṇa /
abhinirvṛttihetuṃ bruvatā samudayasatyaṃ tṛṣṇaivoktā sūtre
bye brag tu smra ba de nyid kyis sred pa la sogs pa kun 'byung ba nyid yin pa dgongs pa can yin par brjod par 'dod nas so /
gzhan yang zhes bya ba rgyas par smras te /
upapattyabhinirvṛttihetuṃ sahetukaṃ bruvatā yāvat karma ca tṛṣṇā cāvidyā coktā /
upapattihetuḥ karma /
abhinirvṛttihetus tṛṣṇā bhaveṣu
mngon par 'grub pa'i rgyu bka' stsal pa na ni mdo las kun 'byung gi bden pa sred pa kho na yin par gsungs la skye ba dang mngon par 'grub pa'i rgyu rgyu dang bcas par bka' stsal pa na ni las dang sred pa dang ma rig pa'i bar yin par gsungs te skye ba'i rgyu ni las yin no /
tayoḥ punas taddhetvoḥ karmatṛṣṇayor avidyā hetur ity āha /
katham etad gamyate /
gāthāyām upapattihetuḥ karmābhinirvṛttihetus tṛṣṇeti /
karma hetur upapattaye tṛṣṇā hetur abhinirvṛttaya iti sūtrāt /
sūtrāṃtare vacanād iti /
sahetusapratyaya iti vistaraḥ /
atra sūtre krameṇa vā /
kāraṇaparaṃparākrameṇa vā /
gāthāyām eṣa nirdeśaḥ /
karmatṛṣṇāvidyā saṃkārāṇāṃ cakṣurādīnāṃ hetur abhisaṃparāya iti /
tad etad uktaṃ bhavati /
karma hetur upapattaya iti /
ato vā sūtrāt /
sahetusapratyayakramasūtrād vā /
ayaṃ īdṛśaḥ gāthārtha iti /
kathaṃ cakṣur bhikṣavaḥ sahetu sapratyayaṃ sanidānaṃ /
kaś ca bhikṣavaś cakṣuṣo hetuḥ kaḥ /
pratyayaḥ /
kiṃ nidanaṃ /
cakṣuṣo bhikṣavaḥ karma hetuḥ /
karma pratyayaḥ karma nidānaṃ /
karmāpi bhikṣavaḥ sahetu sapratyayaṃ sanidānaṃ /
kaś ca bhikṣavaḥ karmaṇo hetuḥ
mngon par 'grub pa'i rgyu ni srid pa dag la sred pa yin no /
de dag gi rgyu las dang sred pa kho na yin par gsungs la skye ba dang sred pa de gnyis kyi rgyu ni ma rig pa yin no /
smras pa /
tshigs su bcad pa las skyes pa'i rgyu ni las yin la /
mngon par 'grub pa'i rgyu ni sred pa yin par 'byung ngo zhes bya ba ji ltar shes she na /
mdo las /
las ni skye ba'i rgyu yin la sred pa ni mngon par 'grub pa'i rgyu yin zhes 'byung ba'i phyir te /
mdo gzhan las 'byung ba'i phyir ro /
yang na mdo las rgyu dang bcas rkyen dang bcas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
yang na tshigs su bcad pa las /
las dang sred pa dang ma rig pa dag tshe phyi ma la mig la sogs pa'i 'du byed rnams kyi rgyu yin par bstan pa 'di ni mdo 'di las 'byung ba'i rim par te rgyu brgyud pa'i rim pa dang mthun par bstan pa yin no /
kaḥ pratyayaḥ /
kiṃ nidānaṃ /
karmaṇo bhikṣavas tṛṣṇā hetuḥ /
tṛṣṇā pratyayaḥ /
tṛṣṇā nidānaṃ /
tṛṣṇā bhikṣavaḥ sahetukā sapratyayā sanidānā /
kaś ca bhikṣavas tṛṣṇāyā hetuḥ /
kaḥ pratyayaḥ /
kiṃ nidānaṃ /
tṛṣṇāyā bhikṣavo 'vidyā hetuḥ /
avidyā pratyayḥ /
avidyā nidānaṃ /
avidyāpi bhikṣavaḥ sahetukā sapratyayā sanidānā /
kaś ca bhikṣavo 'vidyāyā hetuḥ /
kaḥ pratyayaḥ kiṃ nidanaṃ /
avidyāyā bhikṣavaḥ ayoniśomanaskāro hetuḥ /
ayoniśomanaskāraḥ pratyayaḥ /
ayoniśomanaskāro nidānam iti /
bījakṣetrabhāvaṃ pratipādayatā vijñānādayo 'py uktā vijñānaṃ bījaṃ /
tasya kṣetraṃ vedanādayaḥ skandhāḥ /
te 'py uktaḥ samudayasatyaṃ /
na kevalaṃ tṛṣṇādaya ity ābhiprāyikaḥ sūtre nirdeśa iti sādhitaṃ /
sarvasya ca duḥkhasya lākṣaṇikaḥ samudayabhāva iti /
yonyādiprakārabhedeneti /
ādiśabdena jātistrīpuruṣādiprakārabhedeneti gṛhyate /
abhedeneti /
dhātugatyyonyādīnāṃ /
tayor yathākramam iti /
upapatteḥ karma hetur abhinirvṛttes tṛṣṇeti /
tadyathā bījam iti vistaraḥ /
śālibījaṃ śālyaṃkuropapādanasya hetuḥ yavabījaṃ yavāṃkuropapādanasyetyādi /
āpaḥ punar abhedena /
yathā śālyaṃkuraprarohasya hetuḥ /
evaṃ yavāṃkurasyāpītyādi /
atas tāḥ sarvāṃkuraprarohamātrasya hetur iti vinā tṛṣṇayā janmābhāvād iti /
atra sādhanaṃ /
hetur janmanas tṛṣṇā /
tadbhāvābhāvabhāvyabhāvitvāt /
takyathā bījam aṃkurasya /
saṃtatināmanāc cety asyārthaṃ vivṛṇvann āha /
yatra ca satṛṣṇeti vistaraḥ /
yatra viṣaye rūpādau satṛṣṇā /
kā /
cittasaṃtatiḥ /
tatrābhīkṣṇaṃ cittasaṃtatiṃ namaṃtīṃ paśyāmaḥ /
tasnāt punarbhave 'py evam iti
de ni 'di skad du tshigs su bcad pa las byung ba 'di ni las ni skye ba'i rgyu yin la zhes 'byung ba'i mdo 'di dang rgyu dang bcas /
rkyen dang bcas /
gzhi dang bcas pa'i rim pa 'byung ba'i mdo dang sbyar na 'di lta bu yin no zhes bshad par 'gyur ro /
ji lta zhe na /
dge slong dag mig ni rgyu dang bcas /
rkyen dang bcas /
gzhi dang bcas pa yin no /
dge slong dag mig gi rgyu ni gang yin /
rkyen ni gang yin /
gzhi ni gang yin zhe na /
dge slong dag mig gi rgyu ni las yin no /
rkyen ni las yin no /
gzhi ni las yin no /
dge slong dag las kyang rgyu dang bcas /
rkyen dang bcas /
gzhi dang bcas pa yin no /
dge slong dag las kyi rgyu ni gang yin /
rkyen ni gang yin /
gzhi ni gang yin zhe na /
dge slong dag las kyi rgyu ni sred pa yin no /
rkyen ni sred pa yin no /
gzhi ni srid pa yin no /
dge slong dag sred pa yang rgyu dang bcas /
rkyen dang bcas /
gzhi dang bcas pa yin no /
dge slong dag sred pa'i rgyu ni gang yin /
rkyen ni gang yin /
gzhi ni gang yin zhe na /
dge slong dag sred pa'i rgyu ni ma rig pa yin no /
rkyen ni ma rig pa yin no /
gzhi ni ma rig pa yin no /
dge slong dag ma rig pa yang rgyu dang bcas /
rkyen dang bcas /
gzhi dang bcas pa yin no /
dge slong dag ma rig pa'i rgyu ni gang yin /
rkyen ni gang yin /
gzhi ni gang yin zhe na /
dge slong dag ma rig pa'i rgyu ni tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'o /
rkyen ni tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'o /
gzhi ni tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'o zhes 'byung ngo /
sa bon dang zhing gi dngos por ston par mdzad pas rnam par shes pa la sogs pa yang kun 'byung gi bden par gsungs kyi sred pa la sogs pa 'ba' zhig tu ni ma zad pas mdo las bstan pa ni dgongs pa can yin te /
punarbhave 'py evaṃ satṛṣṇā cittasaṃtatiḥ /
(Abhidh-k-vy 524) tasmāt tan namatīti /
yatra ca namati /
tatra ca pravartata iti vyavasyāmaḥ /
sādhanaṃ cātra pravartate /
punarbhave cittasaṃtatiḥ /
satṛṣṇānamanāt /
rūpādiviṣayavat /
śuṣkamasūropasnānalepāṃgavad iti /
masūra upasnānaṃ /
tasya lepaḥ śuṣkaḥ /
masūropasnānalepo 'syeti śuṣkamasūropasnānalepam aṃgaṃ /
tadvad /
yathā śuṣkeṇa masūropasnānalepenāgṛhītam aṃgaṃ /
evaṃ tṛṣṇayātmabhāva iti darśitaṃ /
bhavati /
eṣā yuktir iti /
tṛṣṇābhinirvṛttihetur iti /
(VI /
4) atrārthe dve api satya iti satyaprasaṃgenedam ucyate /
ghaṭāṃbuvad iti /
dṛṣṭāṃṭadvayopanyāso bhedadvayopapradarśanārthaḥ /
upakramabhedinaś ca ghāṭādayaḥ /
buddhibhedinaś ca jalādaya iti /
jalādiṣūpakrameṇa rasādyapakarṣaṇānupapatteḥ /
atha vā dvividhā saṃvṛtiḥ /
saṃvṛtyaṃtaravyapāśrayā dravyāṃtaravyapāśrayā ca /
tatra yāsau saṃvṛtyaṃtaravyapāśrayā /
tasyāṃ bhedo 'pi saṃbhavati anyāpoho 'pi /
yā tv asau dravyāṃtaravyapāśrayā /
tasyām anyāpoha eva saṃbhavati na bhedaḥ /
na hi paramāṇor aṣṭadravyakasyāvayavaviśleṣaḥ śakyate kartum iti /
saṃvṛtisad iti /
saṃvyavahāreṇa sat /
paramārthasad iti /
paramārthena sat /
svalakṣaṇa sad ity arthaḥ /
evaṃ vedanādyo 'pi draṣṭavyā iti /
vedanācetanāsaṃjñādayo 'pi dravyasaṃta eva draṣṭavyāḥ /
kathaṃ /
vedanādīn dharmān apohya buddhyā vedanāsvabhāve buddhir bhavatīti /
dravyasatī vedanā /
evaṃ saṃjñācetanādayo 'pi yojyāḥ /
ghaṭaś cāṃbu cāstīti bruvaṃtaḥ satyam evāhuḥ /
na mṛṣeti /
saṃvṛtisatyasya vacane prayojanaṃ darśayati /
uktaṃ ca /
dve satye samupāśritya buddhānāṃ dharmadeśanā /
lokasaṃvṛtisatyaṃ ca satyaṃ ca paramārthata iti /
tathā paramārthasatyam iti
de ltar na sdug bsngal thams cad kyang kun 'byung ba'i dngos po mtshan nyid pa yin par bsgrubs pa yin no /
skye gnas la sogs pa'i rnam pa'i bye brag gis zhes bya ba la sogs pa la zhes bya ba'i sgras ni /
rigs dang pho dang mo la sogs pa'i rnam pa'i bye brag ces bya ba bsdu'o /
bye brag med par zhes bya ba ni /
khams dang 'gro ba dang skye gnas la sogs pa'o /
de nyid kyi rgyu ni go rims bzhin du zhes bya ba ni skye ba'i rgyu ni las yin no /
mngon par 'grub pa'i rgyu ni sred pa yin no /
dper na sa bon ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni s'a lu'i sa bon ni s'a lu'i myu gu skye ba'i rgyu yin no zhes bya ba la sogs pa lta bu'o /
chu ni bye brag med par ji ltar s'a lu'i myu gu skye ba'i rgyu yin pa de bzhin du nas kyi yang yin pas de'i phyir de ni myu gu thams cad skye ba tsam gyi rgyu yin pa lta bu'o /
sred pa med na skye ba med pa'i phyir zhes bya ba 'di la sgrub pa ni skye ba'i rgyu ni srid pa yin te /
de yod dam med na de yod pa dang med pa'i phyir dper na myu gu'i sa bon lta bu'o /
rgyud gzhol ba'i yang phyir te zhes bya ba 'di'i don rnam par dgrol ba'i phyir gang la sred pa dang bcas pa zhes bya ba rgyas par smos te /
gzugs la sogs pa'i yul gang la sems kyi rgyud sred pa dang bcas pa der sems kyi rgyud yang dang yang du gzhol bar mthong bas /
de lta bas na yang srid pa la yang sems kyi rgyud sred pa dang bcas pa de dang 'dra'o /
ci'i phyir zhe na /
de la gzhol bas te /
gang la gzhol ba de la ni 'jug par shes so /
'di la grub pa ni yang sred pa la sems kyi rgyud sred pa dang bcas pa 'jug par 'gyur te /
gzhol ba'i phyir gzugs la sogs pa'i yul la gzhol ba bzhin no /
'dag pa'i chal sran chung gi phye ma'i lde gu skams pas lus bzung ba bzhin du zhes bya ba la /
'dag pa'i chal sran chung gi phye ni khrus kyi chal sran chung gi phye'o /
de'i lde gu ni 'di la 'dag pa'i chal sran chung gi phye ma'i lde gu skam po yod pas na 'dag pa'i chal sran chung gi phye ma'i lde gu skams pas lus bzung ba'o /
de dang 'dra bar te /
dper na 'dag pa'i chal sran chung gi phye ma'i lde gu skams pas lus bzung ba de bzhin du sred pas lus bzung ngo zhes bstan pa yin no /
'di ni rigs pa yin no zhes bya ba ni mngon par 'grub pa'i rgyu sred pa yin no zhes bya ba'i don 'di la'o /
bden pa gnyis zhes kyang gsungs zhes bya ba 'di ni bden pa bzhi'i zhar la smos pa yin no /
bum chu bzhin zhes bya ba ni 'jig pa gnyis nye bar bstan pa'i phyir dpe gnyis nye bar bkod pa yin te /
'joms pas 'jig pa ni bum pa la sogs pa'o /
blos 'jig pa ni chu la sogs pa ste /
chu la sogs pa la ni bcom pas ro la sogs pa bsal bar mi 'thad pa'i phyir ro /
rnam pa gcig tu na kun rdzob ni rnam pa gnyis te /
kun rdzob gzhan la brten pa dang rdzas gzhan la brten pa'o /
de la kun rdzob gzhan la brten pa gang yin pa de la ni 'jig pa yang srid la gzhan sel ba yang srid do /
rdzas gzhan la brten pa gang yin pa de la ni gzhan sel ba kho na srid kyi 'jig pa ma yin te /
rdul phra rab rdzas brgyad la cha shas su dbral bar ni mi nus so /
kun rdzob tu yod de zhes bya ba ni tha snyad du yod pa'o /
don dam yod ces bya ba ni don dam par yod pa ste /
rang gi mtshan nyid du yod pa zhes bya ba'i tha tshig go /
tshor ba yod pa la sogs pa yang de bzhin du blta bar bya'o zhes bya ba ni tshor ba dang 'du shes dang sems pa la sogs pa yang rdzas su yod pa kho nar lta'o /
ji lta zhe na /
tshor ba la sogs pa'i chos rnams ni blos bsal na tshor ba'i ngo bo nyid kyi blo 'byung bas tshor ba ni rdzas su yod pa yin te /
'du shes dang sems pa la sogs pa la yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
bum pa dang chu yod do zhes brjod pa na bden pa kho nar smras pa yin gyi brdzun pa ni ma yin pas zhes bya ba ni kun rdzob kyi bden pa smos pa'i dgongs pa ston par byed de /
sangs rgyas rnams kyis chos bstan pa /
bden pa gnyis la brten nas te /
'jig rten kun rdzob bden pa dang dam pa'i don gyi bden pa'o /
zhes bshad do /
paramasya jñānasyārthaḥ paranārthaḥ /
paramārthaś ca satyaṃ ca tat paranārthasatyaṃ yathānyena jñānena laukikena gṛhyate
de bzhin du don dam pa'i bden pa zhes bya ba ni ye shes dam pa'i don yin pas don dam pa'o /
de ni don dam pa yang yin la de ni bden pa yang yin pas don dam pa'i bden pa'o /
ji ltar gzhan 'jig rten pas 'dzin pa de ltar ni kun rdzob kyi bden pa yin te /
tathā saṃvṛtisatyaṃ /
saṃvṛtyā saṃvyavahārena jñānena vā kliṣṭenākliṣṭena vā gṛhyata iti saṃvṛtisatyaṃ
kun rdzob kyi tha snyad dam shes pa nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pas 'dzin pas na kun rdzob kyi bden pa'o /
trividhaṃ hi yogācārāṇāṃ sat /
paramārthasaṃvṛtisat dravyasac ca
rnal 'byor spyod pa rnams kyi ltar na yod pa ni rnam pa gsum ste /
kun rdzob tu yod pa dang don dam par yod pa dang rdzas su yod pa'o /
dravyataḥ svalakṣaṇataḥ sad dravyasad iti de la rdzas su ste /
rang gi mtshan nyid du yod pa ni rdzas su yod pa zhes bya ba'o /
(VI /
5) vṛttastha iti vistaraḥ /
vṛttaṃ śīlaṃ /
tad avyāsaṃgakāraṇam avikṣepakāraṇam ācārakāraṇaṃ ca
tshul gnas zhes bya ba rgyas par 'byung ba la tshul ni tshul khrims te /
de ni 'du 'dzi med pa'i rgyu dang rnam par mi g yeng ba'i rgyu dang cho ga phun sum tshogs pa'i rgyu yin no /
satyadarśanasyānulomam iti /
yac chrutaṃ satyadarśanādhikārikaṃ (Abhidh-k-vy 525) tac chrutam udgṛhṇāti paṭhati
bden pa mthong ba dang mthun pa'i zhes bya ba ni thos pa gang zhig bden pa mthong ba la phan 'dogs pa'i thos pa de 'dzin zhing 'don par byed do /
arthaṃ vā śṛṇoti tadarthaṃ śrotradvāreṇa vijānāti /
katham /
ubhayālaṃbanā cintāmayīti darśayann āha
don nyan par byed do zhes bya ba ni de'i don mnyan pa'i sgo nas rnam par shes par byed do; ;bsams pa las byung ba ji ltar gnyi ga la dmigs pa yin pa bstan pa'i phyir smras pa /
kadācid vyaṃjanenārgham ākarṣati res 'ga' ni yi ges don 'dren par byed de /
vyaṃjananirvṛttena nāmnārtham ākarṣaty ayam asya nāmno 'rtha iti ming 'di'i don ni 'di yin no zhes yi ges bsgrub pa'i ming gis don 'dren par byed do /
kadācid arthena vyaṃjanam ākarṣati /
idam asyābhidheyasyārthasya vyaṃjanaṃ nāmety arthaḥ
res 'ga' ni brjod par bya ba'i don 'di'i yi ge ni 'di'o zhes don gyis yi ge 'dren par byed de /
ming ni 'di'i zhes bya ba'i tha tshig go /
ayaṃ hi vyaṃjanaśabdo nāmni prayuktaḥ yi ge zhes bya ba'i sgra 'di ni ming yin par rab tu sbyar ba yin te /
sūtre 'pi coktaṃ mdo las kyang /
don bzang po /
svarthaṃ suvyaṃjanam iti yi ge bzang po zhes 'byung bas so /
asyāṃ tu kalpanāyām iti vistareṇācāryaḥ slob dpon gyis rtog pa 'di la ni zhes bya ba rgyas par smos te /
cintāmayī prajñā na sidhyatīti /
śrutabhāvanāmayīlakṣaṇasaṃkīrṇaṃ lakṣaṇam ucyate
bsams pa las byung ba'i shes rab 'grub par mi 'gyur gyi zhes bya ba ni mtshan nyid thos pa dang bsgoms pa las byung ba'i mtshan nyid dang 'chol bar bshad kyi /
nāsaṃkīrṇam iti na sidhyati ma 'chol bar ni ma yin pas 'grub par mi 'gyur ro /
yuktinidhyānaja iti /
yuktyā nidhyānaṃ nitīraṇaṃ /
tato jāta iti /
hetau mayaḍvidhānād iti
rigs pas nges par brtags pa las skyes pa yin no zhes bya ba ni rigs pas nges par brtags shing nges par dpyad pa de las skyes pa yin no /
āptavacanaṃ śrutaṃ sahetu śrutamayyāḥ prajñāyāḥ /
atra mayaḍvidhānaṃ /
śrutahetukā prajñā śrutamayīti
'du 'dzi dang mi dge ba'i rnam par rtog pa thag bsrings pa'i phyir zhes bya ba la 'du 'dzi thag bsrings pa ni gang gcig tu gnas pa nyid de /
evaṃ yuktinidhyānaṃ cintā sahetuś cintāmayyāḥ /
atra mayaḍvidhānāt /
samādhir bhāvanā sahetur bhāvanāmayyāḥ /
atra mayaḍvidhānaṃ /
tatprakṛtivacane mayaḍ iti lakṣaṇāt /
tasya vikāra iti vā lakṣaṇāt /
aupacārikas tu vikāraḥ /
śrutavikāra iva śrutamayīti lakṣaṇāṃtaraṃ copasaṃkhyātavyaṃ /
annamayāḥ prāṇās tṛṇamayyo gāva iti loke prayogadarśanāt /
(VI /
6-8) saṃsargākuśalavitarkadūrīkaraṇād iti /
saṃsargadūrīkaraṇaṃ yad advitīyavihāritvaṃ /
tasmāt kāyena vyapakṛṣṭo bhavati /
akuśalavitarkadūrīkaraṇaṃ yat kliṣṭavitarkavivarjanaṃ /
tasmāc cittena vyapakṛṣṭo bhavati /
labdhenāpraṇītenāprabhūtena paritāsa iti /
paritāso daurmanasyaṃ /
tena hi paritasyati /
upakṣīyata ity arthaḥ /
apraṇītatvād aprabhūtatvād vā /
tena labdhena paritāso 'saṃtuṣṭiḥ /
alabdhe tu praṇīte 'pi vā prabhūte 'pi vā icchābhilāṣā mahecchatety ācāryamataṃ /
kāmāvacaryāv eveti /
lobhākuśalasvabhāvatvāt /
prahāṇabhāvanārāmatā nirodhamārgāramatā /
sā na saṃtuṣṭisvabhāveti /
kathaṃ caturtho 'py ayam āryavaṃśo bhavaty alobhasvabhāva ity ata āha /
bhavakāmarāgavaimukhyād iti /
bhavarāgavaimukhyāt /
kāmarāgavaimukhyāc ca /
vaimukhyaṃ cālobha iti
de lta bas na lus kyis bsrings pa yin no /
mi dge ba'i rnam par rtog pa thag bsrings pa ni gang nyon mongs pa can gyi rnam par rtog pa spangs pas te /
de lta bas na sems kyis bsrings pa yin no /
gya nom pa ma yin pa dang mang po ma yin pa rnyed pas yid mi bde pa ni zhes bya ba ni slob dpon gyi gzhung lugs yin te /
yid mi bde ba ni yid mi bde ba nyid do /
des ma mgu zhing ma rangs pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
gya nom pa ma yin pa 'am mang po ma yin pa'i phyir rnyed pa des yid mi bde ba ni chog mi shes pa yin no /
gya nom pa'ang rung /
mang po 'ang rung ba rnyed pa las 'dod pa ni 'dod chen can yin no /
'dod pa na spyod pa dag kho na yin no zhes bya ba ni chags pa ni mi dge ba'i rang bzhin yin pa'i phyir ro /
spong ba dang bsgom pa la dga' ba nyid ni 'gog pa dang lam la dga' ba nyid do /
de ni chog shes pa'i ngo bo nyid ma yin pas /
ji ltar na 'phags pa'i rigs bzhi pa 'di yang ma chags pa'i rang bzhin yin zhe na /
de'i phyir srid pa dang 'dod pa'i 'dod chags la rgyab kyis phyogs pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
srid pa la rgyab kyis phyogs pa'i phyir dang 'dod pa'i 'dod chags la rgyab kyis phyogs pa'i phyir te /
rgyab kyis phyogs pa ni ma chags pa yin no /
parityaktasvavṛttikarmāṃtebhya iti /
parityaktasvavṛttibhyaḥ parityaktasvakarmāṃtebhyaś ca
rang gi tshul dang las kyi mtha' yongs su spangs pa zhes bya ba ni rang gi tshul yongs su spangs pa dang rang gi las kyi mtha' yongs su spangs pa ste /
tatra vṛttijīvikā yayā jīvyate annapānādinā de la tshul ni gang gis 'tsho bar byed pa'i 'tsho ba 'am /
zas dang skom la sogs pa'o /
karmāṃtaḥ kṛṣiśilpādiḥ /
iti bhavavibhavahetor iti /
itiśabdo bhavavibhavaprakārābhidyotakaḥ /
tatra bhavaprakāre tṛṣṇā aho batāhaṃ indraḥ syāṃ cakravartī syām iti evamādi
las kyi mtha' ni zhing dang bzo la sogs pa'o /
'byung ba dang 'jig pa de lta bu'i phyir zhes bya ba la de lta bu zhes bya ba'i sgra ni 'byung ba dang 'jig pa'i rnam par ston par byed pa yin te /
de la 'byung ba'i rnam pa la sred pa ni kye ma bdag dbang por gyur kyang ci ma rung /
vibhavatṛṣṇāpi viṇāśatṛṣṇā /
aho batocchidyeyaṃ na bhaveyaṃ paraṃ maraṇād ityādi
'khor los sgyur bar gyur kyang ci ma rung snyam pa de lta bu la sogs pa yin no /
'jig pa la sred pa ni rnam par 'jig pa la sred pa ste /
(Abhidh-k-vy 526) kye ma bdag shi yang ci ma rung /
(VI /
9) smṛtir eva smṛtam iti /
bhāve ktavidhānam iti darśayati
med kyang ci ma rung /
ma byung yang ci ma rung snyam pa la sogs pa yin no /
avatāras tīrthaṃ yenāvatarati 'jug pa ni gang nas 'jug pa'i mtha' yin no /
pratyāsannam atyarthaṃ rāgacarita iti /
yasyālpena rāgaḥ śīghram upatiṣṭhate
'dod chags nye ba dang shin tu spyad pa zhes bya ba ni gang gi 'dod chags gzhi chung ngus myur du skye ba de ni 'dod chags nye bar spyad pa yin no /
sa pratyāsannaṃ rāgacaritaḥ /
yasyādhimātro rāgaḥ /
so 'tyarthaṃ rāgacaritaḥ /
avicitrālaṃbanatvād iti /
vāyau varṇasaṃsthānavaicitryānupalabdheḥ /
abahirmukhatvād aṃtarmukhatvāt /
eṣā vitarkopacchedāya saṃvartata iti prakṛtaṃ /
tadviṣayopanidhyānād iti /
cakṣurviṣayanirūpaṇād ity arthaḥ
gang gi 'dod chags che ba de ni 'dod chags shin tu spyad pa yin no /
sna tshogs la mi dmigs pa'i phyir zhes bya ba ni rlung la kha dog dang dbyibs sna tshogs med pa'i phyir ro /
kha phyir ma bltas pa'i phyir te /
kha nang du bltas pa'i phyir 'di ni rnam par rtog pa gcod par byed pa yin no zhes bya ba skabs dang sbyar ro /
de'i yul la nye bar rtog pa'i phyir ro zhes bya ba ni mig gi yul la nye bar rtog pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
(VI /
10, 11) vinīlakādyākārālabanām ity ādigrahaṇena vipūyakādigrahaṇaṃ
rnam par bsngos pa la sogs pa dmigs pa zhes bya ba la /
sogs pa zhes bya ba smos pa ni rnam par rnags pa la sogs pa bsdu'o /
vipaṭumakam iti yad utpannakrimikaṃ rnam par 'bus gzhigs pa zhes bya ba ni 'bu zhugs pa gang yin pa'o /
caturvidhaṃ rāgavastu nāstīti /
varṇasaṃsthānasparśopacārātmakam /
adhimuktiprādeśikamanasikāratvād iti /
adhimuktimanasikāratvāt prādeśikamanasikāratvāc cety arthaḥ
chags pa'i gzhi rnam pa bzhi po 'di thams cad med do zhes bya ba ni kha dog dang dbyibs dang reg pa dang bsnyen bkur gyi bdag nyid do /
mos pa dang nyi tshe yid la byed pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni mos pa yid la byed pa yin pa'i phyir dang nyi tshe yid la byed pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
adhimuktipradhāno 'yaṃ manasikāraḥ /
prādeśikaś cāyam avyāpīty arthaḥ /
na hy aśubhā paṃcaskandhālaṃbanā
'di ni gtsor mos pa yid la byed pa yang yin la /
'di ni nyi tshe ba yang yin te /
khyab pa ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
mi sdug pa ni phung po lnga char la dmigs pa 'am /
sa thams cad la dmigs pa ma yin no /
'o na ci zhe na /
sakalabhūmyālambanā vā /
kiṃ tarhi /
rūpaskandhaikadeśālaṃbanā tadbhāvāt /
nāśubhayā kleśaprahāṇaṃ viṣkaṃbhaṇāmātraṃ tu bhavatīty arthaḥ
phung po'i phyogs gcig la dmigs pa yin te /
de'i phyir mi sdug pas nyon mongs pa spong ba ni ma yin gyi rnam par gnon pa'i spong ba ni yin no zhes bya ba'i don to /
svāṃgāvayave cittam upanibadhnātīti vacanāt na tāvat stryaṃgāvayave prayogakāla eva saṃrāgahetuparihārāt rang gi lus kyi yan lag la sems gtod par byed ces bya ba ni 'dod chags dang bcas pa'i rgyu yongs su spong ba'i phyir re zhig sbyor ba'i gnas skabs nyid na bud med kyi yan lag ni ma yin no /
asthi viśodhayann iti /
asthino māṃsam apanayan sakalām asthiśaṃkalāṃ paśyati
rus pa rnam par sbyong bar byed pa na zhes bya ba ni rus pa las sha bsal nas thams cad rus pa'i keng rus su lta ba na ste /
ji skad du /
yathoktaṃ /
yo bhaven navako bhikṣuḥ śaikṣo 'saṃprāptamānasaḥ
dge slong slob pa gzhon pa'i rabs /
sems ma byung ba gang zhig ni /
gacched asau śivipathikāṃ haṃtuṃ rāgaṃ yadīcchati gal te 'dod chags 'joms 'dod na /
des ni dur khrod 'gro bar gyis /
de nas rnam par bsngos la ltos /
tato vinīlakaṃ paśyet tataḥ paśyed vipūyakaṃ de nas rnam par rnags la ltos /
de nas rnam par bam rus pa'i /
tato vyādhmātakaṃ paśyed asthiśaṃkalikām apīti rus gong la sogs blta bar gyis /
zhes gsungs pa lta bu'o /
atra samāsato 'śubhāyāṃ vartamāno yogācāras trividhaḥ 'di la mi sdug pa la gnas pa'i rnal 'byor spyod pa ni mdor bsdu na rnam pa gsum ste /
ādikarmikaḥ kṛtaparijayaḥ atikrāṃtamanasikāraś ca las dang po pa dang yongs su sbyang ba byas pa dang yid la byed pa rdzogs pa'o /
tatra saṃkṣepacitta ādikarmiko yogācāra ekasmin pādāṃguṣṭhe mana upanibadhya pādāṃguṣṭhaṃ klidyamānaṃ paśyaty etan māṃsam evaṃ yāvat sarvaṃ śarīram asthiśaṃkalām adhimucyate de la sems sdud pa'i rnal 'byor spyod pa'i las dang po pa ni dang pa'i mthe bo gcig cig la sems gtad nas rkang pa'i mthe bo myugs par lta ba nas de bzhin du bdag gi lus thams cad kyi bar du rus pa'i keng rus su mos par byed pa yin no /
kṛtaparijayas tu tathaiva yāvat kapālārdhaṃ yongs su sbyang ba byas pa ni de bzhin du thod pa phyed kyi bar du mos par byed pa yin no /
atikrāṃtamanasikāras tathaiva yāvad bhruvor madhye cittaṃ dhārayati yid la byed pa rdzogs pa ni smin ma gnyis kyi bar du sems 'dzin par byed pa'i bar yin no /
vistaracittas tu āsamudrāsthivistāraḥ saṃkṣepād ādikarmika ity evamāditrividha iti /
evaṃ ca kṛtvā catuṣkoṭikaḥ praśno bhavatīti /
jitājitamanaskārayor iti vistaraḥ /
prathamā koṭir jitamanaskārasya svakāyālaṃbanā aśubhā ālaṃbanaparīttatayā parīttā kāyasyālpatvāt /
(Abhidh-k-vy 527) na vaśitāparīttatayā jitamanaskāratvād atikrāṃtamanasikāratvād ity arthaḥ /
dvitīyā koṭir ajitamanaskārasya samudraparyaṃtālaṃbanā aśubhā /
vaśitāparīttatatayā parīttā ajitamanaskāratvāt /
nālaṃbanaparīttatayā samudraparyaṃtālaṃbanatvāt /
tṛtīyā koṭir ajitamanaskārasya svakāyālaṃbanā aśubhā /
ālaṃbanaparīttatayāpi parīttā kāyasyālpatvāt /
vaśitāparīttatayāpi ajitamanaskāratvāt /
caturthī koṭir jitamanaskārasya samudraparyaṃtālaṃbanā aśubhā /
nāpy ālaṃbanaparīttatayā parīttā samudraparyaṃtālaṃbanatvāt /
nāpi vaśitāparīttatayā jitamanaskāratvāt /
(VI /
12) sa sāmāṃtakadhyānāṃtareṣv iti
rgyas par ni /
rus pa rgya mtsho'i bar du ni /
spro zhing sdud pa las dang po /
zhes bya ba la sogs pa rnam pa gsum 'byung ba yin no /
de ltar byas na mu bzhi ba'i 'dri ba 'byung bas yid la byed pa sbyang ba byas pa dang sbyang ba ma byas pa dag dang zhes bya ba rgyas par smos so /
mu dang po ni yid la byed pa sbyang ba byas pa'i mi sdug pa rang gi lus la dmigs pa yin te /
lus chung ba'i phyir dmigs pa yang chung bas chung ba yin gyi yid la byed pa sbyang ba byas pa'i phyir dbang chung bas ni ma yin te /
yid la byed pa rdzogs pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
mu gnyis pa ni yid la byed pa sbyang ba ma byas pa'i mi sdug pa rgya mtsho'i mthas klas pa la dmigs pa yin te /
dbang chung bas chung ba yin gyi dmigs pa chung bas ni ma yin no /
nyer bsdogs dang bsam gtan khyad par can dang bcas pa dang zhes bya ba ni bsam gtan bzhi nyer bsdogs dang bsam gtan khyad par can dang bcas pa dang 'dod pa'i khams na yod de /
sāmaṃtakeṣu dhyānāṃtare catuḥṣu dhyāneṣu kāmadhātau ceti daśa bhūmikā /
dhyānasāmaṃtakānāṃ catuṣṭvāt /
ata evārthālaṃbaneti /
varṇasaṃsthānālaṃbanatvād arthālaṃbanā /
na tu nāmālaṃbanety abhiprāyaḥ
de ltar na bsam gtan gyi nyer bsdogs bzhi yod pas sa bcu pa yin no /
de nyid kyi phyir don la dmigs pa zhes bya ba ni kha dog dang dbyibs la dmigs pa'i phyir don la dmigs pa yin gyi /
ming la dmigs pa ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
nāmnaiva siddham aśubhākārety ākārārthaṃ na sūtrayitavyam ity abhiprāyaḥ /
yadadhvikā tadadhvikālaṃbaneti /
cakṣurvijñānavad atītāyā atītam ālaṃbanam evaṃ yāvat pratyutpannāyāḥ pratyutpannam iti
ming nyid kyi mi sdug pa'i rnam pa zhes bya ba grub po zhes bya ba ni rnam pa'i don ni bshad mi dgos so snyam du bsams pa yin no /
dus gang yin pa de'i dus la dmigs so zhes bya ba ni mig gi rnam par shes pa bzhin du 'das pa'i dmigs pa yang 'das pa yin pa nas da ltar byung ba'i dmigs pa yang da ltar byung ba'i bar du yin no /
svālaṃbananiyatatvāt /
adhimuktimanasikāratvān na sūtritaṃ
rang gi dmigs pa nges pa'i phyir dang mos pa yid la byed pa yin pa'i phyir mdor ni ma byas so /
ucitānucitatvād iti /
anādim atisaṃsāre ucitatvād vairāgyalābhikī
'dris pa dang ma 'dris pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni thog ma med pa can gyis 'khor ba na 'dris pa'i phyir 'dod chags dang bral bas thob pa yin no /
anucitatvāt prāyogikī /
(VI /
13) kāyasmṛtyupasthānādīni prajñāsvabhāvāni /
tadbalādhānavṛttitvāt /
tasyāḥ smṛter balasyādhānena vṛttir eṣām iti smṛtibalādhānavṛttīni kāyasmṛtyupasthānādīni kāyaprajñādravyādīni smṛtyupathānīty ucyaṃte /
tadvad ānāpānaprajñā smṛtibalādhānavṛttitvād ānāpānasmṛtir ity ucyate /
paṃcasu bhūmiṣv iti
ma 'dris pa'i phyir sbyor ba las byung ba yin no /
shes rab kyi rang bzhin yin pa las de'i stobs bskyed pas 'jug pa'i phyir te /
de dag las dran pa de stobs bskyed pas 'jug pa yod pa'o /
lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa dran pa'i stobs bskyed pas 'jug pa'i phyir lus la sogs pa'i shes rab la dran pa nye bar gzhag pa zhes bya ba de bzhin du dran pa'i stobs bskyed pas 'jug pa'i phyir dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba'i shes rab la dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba'i dran pa zhes bya'o /
triṣu sāmaṃtakeṣu caturthasāmaṃtakavarjyeṣu /
dhyānāṃtare /
kāmadhātau ceti paṃcasu bhūmiṣu
sa lnga po zhes bya ba ni bsam gtan bzhi pa'i nyer bsdogs ma gtogs pa'i nyer bsdogs gsum dang bsam gtan khyad par can dang 'dod pa'i khams na spyod pas sa lnga na yod do /
kiṃ kāraṇaṃ ci'i phyir zhe na /
upekṣāsaṃprayogitvāt /
yasmāt prathamadhyāne sāmaṃtakādiṣūpekṣāvedanā bhavati
btang snyoms dang mtshungs par ldan pa'i phyir te /
'di ltar bsam gtan dang po la sogs pa'i nyer bsdogs na btang snyoms kyi tshor ba yod pas so /
caturthadhyāne sāmaṃtake tu yady apy upekṣāsti /
sā tv abhūmir āśvāsapraśvāsānāṃ
bsam gtan bzhi pa'i nyer bsdogs na yang btang snyoms yod mod kyi de ni dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba dag gis ma yin no /
atha kim artham eṣopekṣā saṃprayogiṇy evāvadhāryata iti yang ci'i phyir btang snyoms kyi dbang po dang mtshungs par ldan pa kho nar nges par bzung zhe na /
ato bravīti vitarkānuguṇatvād iti de'i phyir rnam par rtog pa dang mthun pa'i phyir zhes bya ba smos so /
tatpratipakṣasya vitarkapratipakṣasyānāpānasmṛtes tābhyāṃ sukhaduḥkhābhyām asaṃprayogaḥ de'i gnyen po ste /
rnam par rtog pa'i gnyen po dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba dran pa ni bde ba dang sdug bsngal de dag dang mtshungs par mi ldan no /
sukhasaumanasyayoś cāvadhānaparipaṃthitvāt /
ābhogapratyanīkatvāt /
tasyāś cānāpānasmṛter avadhānasādhyatvāt tābhyām asaṃprayoga iti
bde ba dang yid bde ba dag kyang gtod pa la bar chad byed pa'i phyir te /
gtod par byed pa'i dgrar gyur la /
dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba de yang gtad pas bsgrub par bya ba yin pa'i phyir de dag dang mtshungs par mi ldan no /
vitarkānuguṇatvāt /
kileti /
kilaśabdaḥ paramatadyotakaḥ /
tenedaṃ pakṣāṃtaram upanyasyate ye tu mauleṣv iti vistaraḥ
rnam par rtog pa dang mthun pa'i phyir zhes bya ba la sogs pa zhes grag go zhes bya ba la grag ces bya ba'i sgra ni gzhan gyi gzhung lugs ston par byed pa yin no /
de'i phyir phyogs gzhan gang dag bsam gtan dngos gzhi de dag na zhes bya ba 'di rgyas par 'god do /
pareṇeti /
caturthād dhyānād ārabhya /
kāmadhātvāśrayeti /
tatra vitarkabhūyastvāt /
prāyogikī anucitatvāt /
vairāgyalābhikī ucitatvāt /
idaṃdharmāṇām iti /
ayaṃ dharmo bauddha eṣām (Abhidh-k-vy 528) iti idaṃdharmāṇaḥ
yan chad ces bya ba ni bsam gtan bzhi pa nas bzung ste'o /
'dod pa'i khams kyi rten can yin zhes bya ba ni de na rnam par rtog pa mang ba'i phyir ro /
sbyor ba las byung ba ni ma 'dris pa'i phyir ro /
'dod chags dang bral bas thob pa ni 'dris pa'i phyir ro /
chos 'di pa rnams zhes bya ba ni 'di dag la sangs rgyas kyi chos 'di yod pas na chos 'di pa rnams te /
teṣām eva bauddhānām ity arthaḥ sangs rgyas pa 'di dag kho na'i yin gyi zhes bya ba'i tha tshig go /
upadeśābhāvād iti /
bāhyānāṃ hi prāṇāyāmopadeśo 'sti nānāpānasmṛtyupadeśa tit
lung med pa'i phyir zhes bya ba ni phyi rol pa rnams la srog 'dzin pa'i lung yod kyi dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba dran pa'i lung ni med do /
svayaṃ ca sūkṣmadharmānabhisaṃbodhād iti /
upadeśam aṃtareṇa yasmād bāhyānāṃ nāsti svayaṃ sūkṣmadharmābhisaṃbodhaḥ /
sūkṣmatvaṃ punar asyāḥ ṣaṭkāraṇayuktatvāt
bdag nyid kyis chos zab mo mngon par mi rtogs pa'i phyir ro zhes bya ba ni lung med par ro /
'di ltar phyi rol pa rnams la ni bdag nyid kyis chos zab mo mngon par rtogs pa med de /
'di'i zag pa nyid ni rgyu drug dang ldan pa'i phyir ro /
kāyaṃ cittaṃ vādhyupekṣyety anāsajyety arthaḥ lus dang sems rnal du gzhag ste zhes bya ba ni ma chags par byas te zhes bya ba'i tha tshig go /
vitastivyāmāṃtaram iti /
balavaddurbalaprāṇiyogāt /
yāvad vāyumaṇḍalam ity adhastād anugacchati
mtho gang dang 'dom gang gi bar du zhes bya ba ni srog chags stobs dang ldan pa dang nyam chung ba dang 'brel ba'i phyir ro /
rlung gi dkyil 'khor zhes bya ba ni 'og tu 'gro ba'o /
vairaṃbhāś ca vāyava ity upariṣṭhāt rnam par 'thor byed kyi rlung zhes bya ba ni gyen du'o /
tattvamanasikāratvān na yuktam etat /
yāvad vāyumaṇḍalaṃ vairaṃbhāś ca vāyava iti /
adhimuktimanaskārasyaiṣā kalpanā yujyeta
rlung gi dkyil 'khor dang rnam par 'thor byed kyi rlung gi bar du'o zhes bya ba 'di ni de kho na yid la byed pa yin pa'i phyir rigs pa ma yin gyi /
rtog pa 'di ni mos pa yid la byed pa la rung bar 'gyur ro /
kim anugrāhakā ete yāvad uṣṇā iti /
sthāpanaiveyaṃ draṣṭavyā /
kāyapradeśa evānugrāhakādiviśeṣasthāpanataḥ /
tadāśritāś cittacaitta iti /
tatpratibaddhavṛttaya ity arthaḥ /
uttarottareṣu kuśalamūleṣv iti /
smṛtyupasthānoṣmagatādiṣv iti /
darśanamārgādiṣv ity ādiśabdena bhāvanāmārgagrahaṇaṃ
ci 'di dag phan 'dogs par byed pa zhig gam zhes bya ba nas dro ba dag cig ces bya ba'i bar 'di ni 'jog pa kho na yin par blta bar bya ste /
lus kyi phyogs la phan 'dogs pa la sogs pa'i khyad du 'jog pa'i sgo nas so /
de dag la brten pa sems dang sems las byung ba rnams zhes bya ba ni de dag la rag las te /
'byung ba rnams zhes bya ba'i tha tshig go /
gong nas gong du dge ba'i rtsa ba rnams la zhes bya ba ni dran pa nye bar gzhag pa dang dro bar gyur pa la sogs pa'o /
mthong ba'i lam la sogs pa la /
zhes bya ba la /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni bsgom pa'i lam bsdu'o /
rnam par dag pa ni zad pa shes pa la sogs pa'o zhes bya ba la /
kṣayajñānādiviśuddhir iti /
ādiśabdena anutpādajñānāśaikṣasamyagdṛṣṭigrahaṇaṃ
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mi skye ba shes pa dang mi slob pa'i yang dag pa'i lta ba bsdu ba'o /
(VI /
14) nāpānau yataḥ kāya iti
dbugs rngub dbugs 'byung gang las lus /
ānāpānasmṛtisaṃbaṃdhena sarvabhūmikāv ānāpānau nirdiśyate /
yadbhūmiko hi kāya iti
zhes bya ba ni dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba dran pa dang 'brel pas dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba'i sa thams cad ston par byed do /
kāmāvacaraḥ yāvat tṛtīyadhyānabhūmikas tadbhūmikāv etau /
nānyabhūmikau /
kāyacittaviśeṣasaṃniśritā iti /
kāyaviśeṣasaṃniśritāḥ cittaviśeṣasaṃniśritāś cāśvāsapraśvāśāḥ
lus sa gang yin pa zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa nas bsam gtan gsum pa'i sa pa'i bar te /
'di dag ni de'i sa pa yin gyi gzhan gyi sa pa ni ma yin no /
lus dang sems khyad par can la brten nas zhes bya ba ni dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba dag ni lus khyad par can la brten pa dang sems khyad par can la brten nas 'jug pa yin no /
kasmād ity āha ci'i phyir zhe na /
ārūpoyakalalādigatānām abhāvād iti /
kāyābhāvād ārūpyagatānāṃ na bhavaṃti
gzugs med pa dang nur nur por gyur pa la sogs pa rnams la med pa'i phyir zhes bya ba smos te /
gzugs med par gyur pa rnams la ni lus med pa'i phyir med do /
kalalādigatānāṃ ca /
kalalārbudapeśyādigatānāṃ ca na bhavaṃti /
kāyaviśeṣābhāvāt suṣirakāyābhāvād ity arthaḥ
nur nur po la sogs par gyur pa ste /
nur nur po dang mer mer po dang nar nar po la sogs par gyur pa rnams la yang lus khyad par can med pa'i phyir med do /
sbubs can med pa'i phyir ro zhes bya ba'i don to /
acittānāṃ ca na bhavaṃti sems med pa rnams la yang sems med pa'i phyir med do /
cittābhāvāt /
caturthadhyānasamāpannānām api na bhavaṃti /
āśvāsapraśvāsabhūmicittaviśeṣābhāvāt /
ata evāha /
yadi kāyaḥ suṣira iti vistaraḥ
bsam gtan bzhi pa la snyoms par zhugs pa rnams la yang dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba'i sa pa'i sems med pa'i phyir med do /
de nyid kyi phyir gal te lus kyang sbubs yod pa yin la zhes bya ba rgyas par smos so /
indriyavinirbhāgitvād iti /
indriyapṛthagvṛttitvād ity arthaḥ
dbang po dang tha dad pa'i phyir ro zhes bya ba ni dbang po dang tha dad par 'jug pa'i phyir ro zhes bya ba tha tshig go /
kāyopacayenāpacayān naupacayikau /
ucchinnānāṃ cāśvāsapraśvāsānāṃ punaḥpratisaṃdhānān na vipākajau
lus rgyas par 'grib par 'gyur ba'i phyir rgyas pa las byung ba ma yin no /
dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba rnams chad nas yang nying mtshams sbyor ba'i phyir rnam par smin pa las skyes ba ma yin no /
na hy etad vipākarūpasyāsti vipākātmakasya rūpasya cakṣurāder etat punaḥpratisaṃdhānaṃ nāsti rnam par smin pa'i gzugs la ni de lta bu med do zhes bya ba ni rnam par smin pa'i bdag nyid kyi gzugs mig la sogs pa la ni yang nying mtshams sbyor ba 'di med kyi /
arūpasya tu cittacaittasya punaḥpratisaṃdhānaṃ na vāryate sems dang sems las byung ba ni yang nying mtshams sbyor ba mi zlogs so /
nādhareṇairyāpathikanairmāṇikeneti /
airyāpathikaṃ nairnāṇikaṃ ca cittam adharabhūmikaṃ saṃmukhībhavati yāvac caturthadhyānopapannasyety (Abhidh-k-vy 529) ata āśaṃkyocyate
'og ma pa spyod lam pa dang sprul pa'i sems kyis mi rtogs so zhes bya ba ni bsam gtan bzhi par skyes pa'i bar yang sa 'og ma pa'i spyod lam dang sprul pa'i sems mngon du byed de /
nādhgarabhūmikābhyāṃ tābhyām upalakṣaṇam iti de'i phyir dogs nas sa 'og ma pa de dag gis mi rtogs so zhes brjod do /
(VI /
15, 16) vipaśyanāyāḥ saṃpādanārtham iti /
prajñāyāḥ saṃpādanārtham ity arthaḥ
lhag mthong bsgrub par bya ba'i phyir zhes bya ba ni shes rab bsgrub par bya ba'i phyir zhes bya ba'i don to /
niṣpannasamādher api hi prajñām aṃtareṇa kleśā na prahīyaṃte /
jñānavadhyāḥ kleśā iti vacānāt
nyon mongs pa rnams ni ye shes kyis gzhom par bya ba yin no zhes 'byung ba'i phyir ting nge 'dzin grub tu zin kyang shes rab med par nyon mongs pa rnams spong bar mi 'gyur ro /
kutaḥ prnar etat smṛtyupasthānabhāvanayā vipaśyanā saṃpadyata iti yang dran pa nye bar gzhag pa bsgoms pas lhag mthong 'grub par 'gyur ro zhes bya ba 'di ga las she na /
mdo las te /
sūtrāt /
ekāyano 'yaṃ bhikṣavo mārgo yad uta smṛtyupasthānāni /
kevalo 'yaṃ kuśalarāśiḥ yad uat catvāri smṛtyupasthānānīti vacanāt
dge slong dag bgrod pa gcig pa'i lam ni 'di yin te /
'di lta ste dran ba nye bar gzhag pa rnams so /
dge ba'i phung po ma 'dres pa ni 'di yin te /
'di lta ste /
dran pa nye bar gzhag pa bzhi'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
kāyavid iti vedanā vit /
svabhāva evaiṣāṃ svalakṣaṇam iti /
kaḥ svabhāvaḥ /
kāyasya bhūtabhautikatvaṃ /
vedanāyā anubhavatvaṃ
lus tshor zhes bya ba la /
tshor zhes bya ba 'di ni tshor ba'o /
de dag gi rang gi mtshan nyid ni rang gi ngo bo'o zhes bya ba ni lus rang gi ngo bo ni 'byung ba dang 'byung ba las gyur pa nyid do /
tshor ba ni myong ba nyid do /
cittasyopalabdhitvam /
ebhuas tribhyo 'nyeṣāṃ yathāsvaṃ svabhāvaḥ
sems kyi ni dmigs pa nyid do /
gsum po de dag las gzhan pa rnams kyi rang gi ngo bo ni bdag nyid ji lta ba bzhin no /
duḥkhatā sāsravāṇām iti /
āryapratikūlalakṣaṇaṃ duḥkham iti vyākhyātam etat
zag pa dang bcas pa rnams sdug bsngal ba nyid ces bya ba la /
sdug bsngal gyi mtshan nyid ni 'phags pa dang mi mthun pa'o zhes pa [?] ni bshad zin to /
dharmās tribhyo 'nya iti asaṃbhinnavyavasthām abhisaṃdhāyaivam ucyate gsum las gzhan pa dag ces bya ba 'di ma 'dres par rnam par gzhag pa las bsams nas de skad du brjod pa yin te /
sṃbhinnavyavasthāyāṃ tu kāyādayo 'pi nigṛhyaṃte 'dres par rnam par bzhag na ni lus la sogs pa yang gzung ngo /
punaḥ sarve saṃskṛtā asaṃskṛtāś ca dharmā draṣṭavyāḥ de dag kyang 'dus byas dang 'dus ma byas kyi chos thams cad yin par lta'o /
svabhāvasmṛtyupasthānaṃ /
prajñeti /
yasmāt saṃsargālaṃbanam apekṣyeyaṃ prajñopatiṣṭhate /
tasmāt smṛtyupasthānam ity ucyate
rang bzhin gyi dran pa nye bar gzhag pa ni shes rab po zhes bya ba ni gang gi phyir 'brel pa dang dmigs pa la ltos nas shes rab nyid nye bar gnas pa de'i phyir dran pa nye bar gzhag pa zhes bya'o /
śrutādimayī 'ti viśeṣaṇaṃ /
yasmāt smṛtyupasthānāni prāyogikāṇi nopapattilabhyāni /
kasmāt prajñāsvabhāvam ity ucyate /
kim anyathāpi smṛtyupasthānam astīti
thos pa la sogs pas byung ba'o zhes bya ba'i khyad par smos pa ni 'di ltar dran pa nye bar gzhag pa rnams sbyor ba las byung ba yin gyi skye bas 'thob pa ni ma yin pas so /
ci'i phyir shes rab kyi rang bzhin zhes bya /
ci de lta ma yin pa'i dran pa nye bar gzhag pa yang yod dam zhe na /
ucyate /
anye saṃsargālaṃbanād iti
gzhan ni 'brel dang dmigs pa las /
zhes bya ba smos te /
anye tatsahabhuvo vedanādayaḥ /
saṃsargeṇa smṛtyupasthānaṃ saṃsargasmṛtyupasthānam /
svabhāvasmṛtyupasthānasaṃsargāt /
tadālaṃbanād iti /
svabhāvasaṃsargasmṛtyupasthānālaṃbanād ālaṃbanasmṛtyupasthānaṃ /
tadālaṃbanā ālaṃbanasmṛtyupasthānam ity apare paṭhaṃti
gzhan de dang lhan cig 'byung ba ni tshor ba ni tshor ba la sogs pa'o /
'brel pas dran po nye bar gzhag pa ni 'brel pa'i dran pa nye bar gzhag pa yin te /
rang bzhin gyi dran pa nye bar gzhag pa dang 'brel pa'i phyir ro /
de dag gi dmigs pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni rang bzhin dang 'brel pa'i dran pa nye bar gzhag pa'i dmigs pa yin pa'i phyir dmigs pa'i dran pa nye bar gzhag pa'o /
ālaṃbyaṃta ity ālaṃbanāḥ /
ke /
kāyavedanācittadharmāḥ /
tad evaṃ sati tad ālaṃbanasmṛtyupasthānaṃ sarvadharmasvabhāvaṃ bhavati
kha cig ni de dag gi dmigs pa ni dmigs pa'i dran pa nye bar gzhag pa'o zhes 'don te /
dmigs par bya ba yin pas na dmigs pa ste /
de dag kyang lus dang tshor ba dang sems dang chos rnams so /
uktaṃ ca bhagavatā /
sarvadharmā iti bhikṣavaś caturṇāṃ smṛtyupasthānānām etad adhivacanam iti /
tayā hi prajñayā tadvān prajñāvān
de lta yin na dmigs pa'i dran pa nye bar gzhag pa de ni chos thams cad kyi ngo bo nyid yin te; bcom ldan 'das kyis kyang dge slong dag chos thams cad ces bya ba 'di ni dran pa nye bar gzhag pa bzhi'i tshig bla dags yin no zhes gsungs so /
shes rab des de dang ldan pa ste /
anupaśyaḥ kriyata iti /
anupaśyatīty (Abhidh-k-vy 530) anupaśyaḥ
shes rab dang ldan pa rjes su lta bar byed do zhes bya ba ni rjes su lta bar byed pas na rjes su lta bar byed pa'o /
pāghrādhmādheṭdṛśaḥ śa iti śapratyayaḥ shes rab kyi ngo bo nyid yin na ni 'di ltar tshig rnam par sbyar te /
anupaśyaṃ pudgalaṃ karotīty anupaśyayati /
prajñāsvabhāve tv evaṃ vigrahaḥ
rjes su lta ba'i gang zag tu byed pas na rjes su lta bar byed pa ste rjes su lta bar byed pa ni rjes su lta ba yin no /
anupaśyasya karaṇam anupaśyaneti /
tayā hi prajñayā tadvān prajñāvān anupaśyaḥ kriyate /
yathā prajñāyogāt prājñaḥ pudgala ucyate /
evam anupaśyanāyogād anupaśya ity ato 'nupaśyanā prajñeti siddhaṃ
shes rab des de dang ldan pa ste /
shes rab dang ldan pa rjes su lta bar byed de /
dper na shes rab dang ldan pa'i phyir gang zag shes rab can zhes bya ba de bzhin du rjes su lta ba dang ldan pa'i phyir rjes su lta ba can yin no /
de ltar shes rab ni rjes su lta ba zhes bya bar grub po /
yataś coktaṃ bhagavatā /
adhyātmaṃ pratyātmaṃ kāye kāyānupaśyī kāyānudarśī viharatīti
de ltar bcom ldan 'das kyis nang gi lus dang so so'i nang gi lus la lus kyi rjes su lta ba dang lus dang mthun par lta zhing gnas so zhes kyang gsungs te /
tenāpi jñāyate 'nupaśyanā prajñeti /
katham iti sādhayaty anupaśyam asyāsti
de'i phyir yang rjes su lta ba shes rab yin no zhes bya ba mang ngo /
ji lta zhe na /
sgrub par byed de 'di la rjes su lta ba ste /
ji lta zhe na /
kiṃ tad darśanaṃ lta ba yod pas so /
darśanalakṣaṇaṃ hy anupaśyam rjes su lta ba ni lta ba'i mtshan nyid do /
ato 'nupaśyī pudgalo daṇḍivat /
tataḥ saptamītatpuruṣaḥ /
kāye 'nupaśyī kāyānupaśyīti
de'i phyir rjes su lta ba pa ni gang zag yin te dbyug pa can zhes bya ba lta bu'o /
de bas na lus la rjes su lta ba ni lus kyi rjes su lta ba'o zhes bdun par tshig bsdu ba yin no /
kāyam anupaśayituṃ śīlam asyeti kāyānupaśyīti ṇinir api yadi vidhīyeta tathāpy etadrūpaṃ sidhyatīti paśyāmaḥ /
smṛtyudrekatvād iti /
smṛtyadhikatvād ity arthaḥ
gal te 'di la lus la rjes su lta ba'i ngang tshul yod pas lus la rjes su lta ba'o zhes bya bar brjod na /
de lta na yang ngo bo 'di 'grub po zhes bya bar lta'o /
dran pa shas ches pa'i phyir zhes bya ba ni dran pa lhag pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
smṛtibalādhānavṛttitvād iti /
balasyādhānaṃ /
smṛter balādhānaṃ smṛtibalādhānaṃ /
smṛtibalādhānena vṛttir asyā iti smṛtibalādhānavṛttiḥ prajñā
shing gshegs pa khye'us 'dzin pa ltar zhes bya ba ni dper na shing 'cheg pa shing mkhan gyis shing gshegs pa khye'us 'dzin pa de bzhin du shes rab 'di yang dran pa'i stobs bskyed pas dmigs pa la 'jug go /
dran pa'i stobs bskyed pas 'jug pa nyid kyi phyir zhes bya ba la stobs bskyed pa ni stobs spel ba ste /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
dārupāṭakīlasaṃdhāraṇavad yathā dārupāṭena tīkṣṇakīlena dārupāṭasya saṃdhāraṇam /
evam asyāḥ prajñāyāḥ smṛtibalādhānenālaṃbane vṛttir iti
dran pa'i stobs bskyed pa yin no /
'di la dran pa'i stobs bskyed pas 'jug pa yod pas na dran pa'i stobs bskyed pas 'jug pa'i shes rab ste de'i ngo bo nyid do /
yadi hi smṛtir ālaṃbanaṃ dharayaty evaṃ prajñā prajānātīti /
tad evaṃ smṛtyopatiṣṭhata iti smṛtyupasthānaṃ prajñeti vaibhāṣikīyo 'rthaḥ kṛtyalyuṭo bahulam iti kartary api lyuḍ bhavatīti
de'i phyir te /
gal te dran pas dmigs pa 'dzin na de lta na shes rab kyis rab tu shes par 'gyur ro /
de ltar na bye brag tu smra ba'i don ni dran pas nye bar gzhag pa ni dran pa nye bar gzhag pa'o zhes bya ba yin no /
evaṃ tu yujyata ity ācāryaḥ 'di ltar na rung ste zhes brjod pa ni slob dpon te /
karaṇasādhanam etat /
smṛtir anayopatiṣṭhata iti /
arthapradarśanamātram etat /
vigrahas tv evaṃ kartavyaḥ
'di ni byed par sgrub pa yin no /
'dis dran pa nye bar gnas pas na zhes bya ba 'di ni don rab tu bstan pa tsam du zad do /
tshig rnam par sbyar ba ni 'di ltar bya ste /
upatiṣṭhate 'nenety upasthānaṃ 'dis nye bar 'jog pas na nye bar gzhag pa'o /
smṛte upasthānaṃ smṛtyupasthānam iti /
kathaṃ smṛtir anayopatiṣṭhata ity āha /
yathādṛṣṭasyābhilapanād iti /
yasmād yathādṛṣṭo 'rthaḥ prajñayā
dran pa nye bar 'jog pas na dran pa nye bar gzhag pa'o zhes bya'o /
ji ltar na 'dis dran pa nye bar 'jog ce na /
ji ltar mthong bas mngon par brjod pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
tathaivābhilapyate /
smṛtyodgṛhyata ity arthaḥ /
kva punar upatiṣṭhate /
kāye yāvad dharmeṣu
'di ltar shes rab kyis don ji ltar mthong ba de kho na bzhin du dran pas mngon par rjod par byed de 'dzin par byed do zhes bya ba'i don to /
gang la nye bar 'jog ce na /
lus nas chos rnams kyi bar la ste /
kāye smṛtyupasthānaṃ kāyasmṛtyupasthānaṃ /
evaṃ yāvad dharmeṣu smṛtyupasthānaṃ dharmasmṛtyupasthānam iti
lus la dran pa nye bar 'jog pa ni lus dran pa nye bar gzhag pa yin pa nas de bzhin du chos rnams la dran pa nye bar 'jog pa ni chos dran pa nye bar gzhag pa'i bar du yin no /
yathā ca svabhāvasmṛtyupasthānasya /
evaṃ saṃsargasmṛtyupasthānasyāpi /
yathaiva hi prajñayā smṛtir upatiṣṭhate kāyādiṣu /
evaṃ tatsaṃprayuktair apīti /
idānīṃ sūtroktāṃ smṛtyupashānānāṃ karṇasādhanatvam asaṃbadhyamānaṃ dṛṣṭvā kārakāṃtareṇārthaṃ vivakṣur āha
rang bzhin gyi dran pa nye bar gzhag pa ji lta bar 'brel pa'i dran pa nye bar gzhag pa yang de dang 'dra ste /
ji ltar shes rab kyis lus la sogs pa la dran pa nye bar 'jog pa de bzhin du de dang mtshungs par ldan ba dag gis kyang nye bar 'jog par byed do /
da ni mdo gzhan las gsungs pa'i dran pa nye bar gzhag pa rnams byed par bsgrub pa nyid du mi 'thad par mthong ste /
yatra tūktam iti vistaraḥ /
yathā kāyasya samudayāstaṃgatāv uktau /
evaṃ vedanādīnām api vaktavyau
byed pa gzhan du don brjod par 'dod nas gang las dge slong dag ces bya ba rgya cher smos so /
ji ltar lus kun 'byung ba dang nub pa ngag bshad pa ltar tshor ba la sogs pa la yang de bzhin du brjod par bya'o /
kathaṃ /
sparśasamudayāt vedanāyāḥ samudayo bhavati /
sparśanirodhād (Abhidh-k-vy 531) vedanāyā astaṃgamaḥ
ji ltar zhe na /
reg pa kun 'byung bas ni tshor ba kun 'byung ba yin la /
reg pa 'gags pas ni tshor ba nub pa yin no /
nāmarūpasamudayāc cittasya samudayo bhavati /
nānarūpanirodhāc cittasyāstaṃgamāḥ /
manasikārasamudayād dharmāṇāṃ samudayo bhavati
ming dang gzugs kun 'byung bas ni sems kun 'byung ba yin la ming dang gzugs 'gags pas ni sems nub pa yin no /
yid la byed pa kun 'byung bas ni chos rnams kun 'byung ba yin la /
manasikāranirodhād dharmāṇām astaṃgama iti /
atra sūtre ālaṃbanam eva kāyavedanācittadharmāḥ smṛtyupasthānaṃ /
smṛtir atra kāyādiṣūpatiṣṭhata iti kṛtvā
yid la byed pa 'gags pas ni chos rnams nub pa yin no zhes bya ba'o /
mdo de las ni dmigs pa lus dang tshor ba dang sems dang chos rnams kho na dran pa nye bar gzhag par gsungs pa yin te /
tad evam adhikaraṇasādhanaṃ darśitaṃ bhavati lus la sogs pa 'di la dran pa nye bar gnas pa'i phyir ro /
upatiṣṭhate smṛtir asminn ity upasthānam de ltar na bzhir bsgrub par bstan pa yin te /
smṛter upasthānaṃ smṛtyupasthānaṃ /
evaṃ yāvad dharmā eva smṛtyupasthānaṃ dharmasmṛtyupasthānam iti vigrahaḥ
'di la dran ba nye bar 'jog pas na dran pa nye bar gzhag pa'o lus nyid dran pa zhe bar gzhag pa yin pa nas chos rnams nyid dran pa nye bar gzhag pa'i bar yin pas na chos dran pa nye bar gzhag pa'o zhes bya bar tshig rnam par sbyar ro /
yadi cātra sūtre ālaṃbanaṃ smṛtyupasthānaṃ nābhipretam abhaviṣyat /
na bhagavān evam avakṣyat
gal te de las dmigs pa'i dran pa nye bar gzhag pa yin par bzhed par ma gyur na ni bcom ldan 'das kyis 'di skad du /
kathaṃ ca bhikṣavaś caturṇāṃ smṛtyupasthānānāṃ samudayaś ca bhavaty astaṃgamaś ca dge slong dag ji ltar dran pa nye bar gzhag pa rnams kun du 'byung ba dang nub pa yin zhe na /
āhārasamudayāt kāyasya samudayo bhavati /
āhāranirodhāt kāyasyāstaṃgama iti vistaraḥ
zas kun 'byung bas ni lus kun 'byung ba yin la zas 'gags na ni lus nub pa yin no zhes rgyas bar gsungs par yang mi 'gyur te /
kāyādīnāṃ hi smṛtyupasthānatve sati tathā vacanaṃ yujyeta lus la sogs pa dran pa nye bar gzhag pa nyid yin na ni de skad du brjod par rung bar 'gyur ro /
tasmāt kāyādaya ālaṃbanasmṛtyupasthānam iti siddhaṃ de lta bas na lus la sogs pa ni dmigs pa'i dran pa nye bar gzhag pa yin no zhes bya bar grub bo /
yathālaṃbanaṃ caiṣāṃ nāmeti /
eṣāṃ kāyasṃṛtyupasthānādīnāṃ ālaṃbanāpekṣayā kāyasmṛtyupasthānaṃ yāvad dharmasmṛtyupasthānam iti nāma vyavasthāpate
'di dag gi ming ni dmigs pa ji lta ba bzhin no zhes bya ba ni lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa'i ming ni dmigs pa la ltos nas lus dran pa nye bar gzhag pa nas chos dran pa nye bar gzhag pa zhes bya ba'i bar du rnam par gzhag go /
bam po bzhi bcu rtsa drug pa /
svaparobhayasaṃtatyālaṃbanatvāt /
parasaṃtatyālaṃbanatvāt /
ubhayasaṃtatyālaṃbanatvāc ca pratyekam ekaikaśaḥ eṣāṃ kāyasmṛtyupasthānādīnāṃ traividhyaṃ bhavati /
sūtre vacanāt
rang dang gzhan dang gnyi ga'i rgyud la dmigs pa'i phyir zhes bya ba ni lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa 'di dag rang gi rgyud la dmigs pa'i phyir dang gzhan gyi rgyud la dmigs pa'i phyir dang gnyi ga'i rgyud la dmigs pa'i phyir so so re re zhing rnam pa gsum gsum yin no zhes bya ba ni /
katham /
adhyātmaṃ kāye kāyānupaśyī viharati
mdo las byung ba'i phyir te ji skad du zhe na /
ātāpī saṃprajānan smṛtimān vinīya loke 'bhidhyādaurmanasye brtun pa dang shes bzhin dang dran pa dang ldan par gyur na 'jig rten la brnab sems dang yid mi bde ba rnam par spangs te /
bahirdhā ye kāyanupaśyī viharati ātāpīti pūrvavat /
adhyātmabahirdhā kāye kāyānupaśyī viharatīti pūrvavat
nang gi lus la lus kyi rjes su lta zhing gnas so zhes bya ba dang phyi'i lus la lus kyi rjes su lta zhing gnas so zhes bya ba snga ma bzhin no /
nang dang phyi'i lus la lus kyi rjes su lta zhing gnas so zhes bya ba snga ma bzhin te /
evaṃ tāvat kāyasmṛtyupasthānasya traividhyaṃ de ltar na re zhig lus dran pa nye bar gzhag pa rnam pa gsum yin no /
vedanāsmṛtyupasthānādīnām apy adhyātmaṃ vedanānāṃ vedanānupaśyī viharatīti vistareṇa traividhyaṃ yojyaṃ /
audārikasya pūrvaṃ darśanād iti
tshor ba dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa la yang nang gi tshor ba la tshor ba'i rjes su lta zhing gnas so zhes bya ba rgyas par rnam pa gsum gsum sbyar bar bya'o /
kāyas tribhya audārikaḥ /
ṣaḍvijñānavijñeyatvād iti /
tasya pūrvaṃ darśanaṃ /
dvābhyāṃ vedanā prakāraudārikatayeti tadanaṃtaraṃ tasyā darśanaṃ
sngar rags pa mthong ba'i phyir ro zhes bya ba ni lus ni rnam par shes pa drug gis rnam par shes par bya ba yin pa'i phyir gsum pas de sngar mthong ngo /
tshor ba ni gnyis pas rgyu ba rags pa'i phyir de'i 'og tu de mthong ngo /
sūkṣmapracāratvād durvijñatayā dharmāḥ sūkṣmā ity atas tebhyaḥ pūrvaṃ cittasya darśanam /
aṃte dharmāṇām iti
chos rnams ni rgyu ba phra ba'i phyir rnam par shes par dka' bas phra ba yin te /
de'i phyir de'i rnam pas ni sems sngar mthong la tha mar ni chos rnams mthong ngo /
sa ceti kāmarāgaḥ /
sa ca cittasyeti sa vedanābhilāṣaḥ
de yang zhes bya ba ni 'dod pa la 'dod chags pa'o /
de yang sems zhes bya ba ni tshor ba mngon par 'dod pa de'o /
tatkleśāprahāṇāt /
tadadāṃtatvaṃ /
yathākramam iti /
śuciviparyāsasya pratipakṣeṇa kāyasmṛtyupasthānaṃ /
sukhaviparyāsasya pratipakṣeṇa vedanāsmṛtyupasthānaṃ /
yatkiṃcid veditam idam atra duḥkhasyeti /
nityaviparyāsasya pratipakṣeṇa cittasmṛtyupasthānānāṃ
de yang nyon mongs pa ma spangs pa'i phyir zhes bya ba ni ma zhi ba de yang ngo /
go rims bzhin du bstan te zhes bya ba ni lus dran pa nye bar gzhag pa ni gtsang bar phyin ci log pa'i gnyen por bstan to /
tshor ba dran ba nye bar gzhag pa ni bde bar phyin ci log pa'i gnyen por te /
gang ci tshor yang de ni 'dir sdug bsngal ba'o zhes 'byung bas so /
sems dran pa nye bar gzhag pa ni rtag par phyin ci log pa'i gnyen por te /
cittasya laghuparivartitvāt /
ātmaviparyāsasya pratipakṣeṇa dharmasmṛtyupasthānaṃ
sems ni myur du 'gyur ba'i phyir ro /
chos dran ba nye bar gzhag pa ni bdag tu phyin ci log pa'i gnyen por bstan to /
piṇḍavibhāgato dharmāṇām anātmakāritvād dharmamātraṃ rahitam ātmaneti (Abhidh-k-vy 532) dharmanirvacanataḥ /
dharmā ime pṛthagpṛthag avasthitāḥ /
na ca kaścit svataṃtra ātmeti
chos rnams ni ril po rnam par dbye ba'i sgo nas rang dbang med pa'i phyir te /
chos rnams zhes bya'i tshig ni khams tsam du zad de /
bdag dang bral ba'o zhes bya ba yin pas so /
taddarśanād vā /
caturtham ubhayatheti /
dharmasmṛtyupasthānam asaṃbhinnālaṃbanam amiśrālaṃbanaṃ bhavati /
kāyavedanācittavyatiriktadharmālaṃbanatvasaṃbhavāt /
saṃbhinnālaṃbanam api bhavati
yang na de ni chos 'di dag ni so so logs shig na gnas pa yin gyi 'di la bdag ni 'ga' yang med do zhes bstan pa'i phyir ro /
bzhi pa ni gnyi ga yin zhes bya ba ni chos dran pa nye bar gzhag pa ni lus dang tshor ba dang sems la ma gtogs pa'i chos la dmigs pa nyid srid pas ma 'dres shing 'dres pa ma yin pa la dmigs pa yang srid la 'dres pa la dmigs pa yang srid do /
kāyādīnāṃ dve trīṇi catvāri vā samastāni paśyatīti /
yadi kāyaṃ vedanāṃ ca dve paśyati dharmasmṛtyupasthānaṃ
lus la sogs pa gnyis sam gsum mam bzhi po spyi la lta na zhes bya ba ni gal te 'dres pa la dmigs pa de lus dang tshor ba gnyis la lta na yang chos dran pa nye bar gzhag pa yin la /
tat saṃbhinnālaṃbanaṃ /
yadi kāyam yāvad dharmāṃś ca paśyati /
tad api tathaiva /
yad api kāyaṃ vedanāṃ cittaṃ dharmāṃś ca samastān paśyati /
tad api saṃbhinnālaṃbanaṃ dharmasmṛtyupasthāmam iti /
(VI /
17) samastālaṃbane sthita iti /
kāyavedanācittādharmān abhisamasya
ci ste lus nas sems kyi bar la lta na de yang kho na dang 'dra'o /
'on te lus dang tshor ba dang sems par chos rnams spyi la lta na de yang chos dran pa nye bar gzhag pa zhes bya'o /
spyi la dmigs pa la gnas te zhes bya ba ni lus dang tshor ba dang sems dang chos rnams spyir bsdus te'o /
(VI /
18-20) uṣmagatam ity uṣmaprakāraṃ kuśalamūlaṃ
dro bar gyur pa zhes bya ba ni dro ba'i rnam pa'i dge ba'i rtsa ba'o /
pūrvarūpatvād iti /
prathamanimittatvāt /
pūrvasvabhāvatvād vā /
prākarṣakatvād iti /
prābaṃdhikatvād ity arthaḥ
snga ltas yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni dang po'i mtshan ma yin pa'i phyir ram dang po'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
rgyun chags pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni rgyun 'brel pa yin pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
eṣāṃ tu viśeṣaṇaṃ paścād vakṣyāma iti saptame kośasthāne 'di dag gi bye brag ni 'og nas bshad par bya'o zhes bya ba ni mdzod kyi gnas bdun pa nas /
dravyataḥ ṣoḍaśākārā iti atra /
yadi te 'pi tādṛśāḥ
rdzas su rnam pa bcu drug go zhes bya ba 'di nas so /
atha kim artham upadiśyaṃta ity ata āha /
utkṛṣṭataratvāt tu nāmāṃtaram iti /
atha kasmān mūrdhāna ity ucyaṃta ity āha
gal te de yang de dang 'dra na go 'o na [*don?] ci'i phyir bstan zhe na de'i phyir ches mchog tu gyur pa'i phyir ming gzhan du btags so zhes bya ba smos so /
yang ci'i phyir rtse mo zhes bya zhe na /
calakuśalamūlamūrdhatvād iti /
mūrdhaśabdo 'yaṃ prakarṣaparyaṃtavācī
dge ba'i rtsa ba g yo ba'i rtse mo yin pa'i phyir zhes bya ba smos so /
rtse mo zhes bya ba'i sgra 'di ni rab kyi mtha' ston pa yin te /
tathā hi loke vaktāro bhavaṃti /
mūrdhagatā khalv asya śrīr iti /
dve hi kuśalamūle cale
'di ltar 'jig rten na yang 'di dpal gyi rtse mor phyin to zhes zer ro /
dro bar gyur pa dang rtse mo'i mtshan nyid kyi dge ba'i rtsa ba gnyis ni g yo ba yin te /
uṣmagatamūrdhalakṣaṇe parihāṇisaṃbhavāt /
dve acale kṣāṃtilaukikāgradharmalakṣaṇe viparyayāt
yongs su nyams pa srid pa'i phyir ro /
bzod pa dang 'jig rten pa'i chos kyi mchog gi mtshan nyid gnyis ni mi g yo ba ste /
bzlog pa yin pa'i phyir ro /
tatra tayor yan mṛdu /
tad uṣmagataṃ /
yad adhimātraṃ /
te mūrdhānaḥ /
acalayor api yan mṛdu
de la g yo ba dag las chung ngu gang yin pa de ni dro bar gyur pa yin no /
chen po gang yin pa de dag ni rtse mo yin no /
mi g yo ba dag las kyang chung ngu gang yin pa de ni bzod pa yin no /
sā kṣāṃtiḥ /
yad adhimātraṃ /
te laukikāgradharmāḥ /
ebhyo hi pāto 'tikramo veti /
mūrdhabhyaḥ pātaḥ parihāṇiḥ
chen po gang yin pa de dag ni 'jig rten pa'i chos kyi mchog yin no /
de dag las ltung ba'am 'da' bar 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba la rtse mo dag las ltung ba ni yongs su nyams pa'o /
atikramo vā kṣāṃtisaṃmukhībhāvo vā 'da' ba ni bzod pa mngon du 'gyur ba ste /
mūrdhnāṃ calatvāt /
vṛkṣādimūrdhebhyo hi loke pāto vā bhaved atipāto vā
rtse mo dag ni g yo ba yin pa'i phyir ro /
'jig rten na yang shing gi rtse mo nas ltung ba'am 'da' ba ste /
upariṣṭhānuprāptir iti mūrdhasādharmyaṃ gong du phyin par 'gyur ba mthong bas rtse mo dang chos mthun no /
satyeṣv ākārāṇāṃ prathamato vinyasanam iti /
satyeṣv anityādyākārāṇām ādita upanipātanaṃ
dang po nyid du bden pa rnams la rnam pa dag 'god pa'o zhes bya ba ni thog mar bden pa rnams la mi rtag pa la sogs pa'i rnam pa dag gtod par byed pa ste /
tadālaṃbanānāṃ pravartanam ity arthaḥ de dag la dmigs pa rnams 'jug par byed pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
anyair apīti /
dharmasmṛtyupasthānād anyair apīty arthaḥ
gzhan dag gis kyang zhes bya ba ni chos dran pa nye bar gzhag pa ma yin pa dag gis kyang zhes bya ba'i tha tshig go /
vardhanam abhyāsenottoptīkaraṇaṃ /
vivardhayata iti vistaraḥ /
vivardhayato yogino vardhanena (Abhidh-k-vy 533) viśiṣṭānāṃ kuśalamūlānāṃ saṃmukhībhāvaḥ
'phel bar byed pa ni goms par byang bar byed pa'o /
rnam par 'phel bar byed pa na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rnam par 'phel bar byed pa'i rnal 'byor pa ni 'phel bas khyad par can du gyur pa rnams mngon sum du byed do /
pūrvapratilabdhānām iti /
aviśiṣṭānām asaṃmukhībhāvaḥ
sngon thob pa rnams zhes bya ba ni khyad par can ma yin pa dag ni mngon sum du mi byed do /
kasmāt /
abahumānāt /
nyūnatvenāvahumānād ity arthaḥ /
adhimātrasatyakṣamaṇād iti /
uṣmagatāvasthāyāṃ mṛdu satyaṃ kṣamate rocate
ci'i phyir zhe na /
dga' ba chen po med pa'i phyir te /
dman pa nyid kyis dga' ba med pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
bden pa la cher bzod pa'i phyir ro zhes bya ba ni dro bar gyur pa'i gnas skabs na ni bden pa la chung ngu bzod cing 'dod do /
mūrdhāvasthāyāṃ madhyaṃ /
tadanaṃtaram idānīm adhimātrasatyakṣamaṇāt kṣāṃtir utpadyate
rtse mo'i gnas skabs na ni 'bring du'o /
de'i rjes la ni bden pa la cher bzod pa'i phyir bzod pa skye'o /
katham ity ata āha ji ltar shes she na /
aparihāṇita iti /
yasmāt kṣāṃtir na parihīyate
de'i phyir yongs su mi nyams pa'i sgo nas zhes bya ba smos te /
mūrdhabhyas tu parihīyata ity asti saṃbhavaḥ 'di ltar bzod pa las yongs su nyams par mi 'gyur gyi /
dvidhā tadvad iti /
mṛdumadhye kṣāṃtī tathaiva /
yathā mūrdhāna uktāḥ /
tathaivākaraṇāt dharmasmṛtyupasthānena /
satyeṣv ākārāṇām ākaraṇād ity arthaḥ /
sarvasyā iti /
mṛdumadhyādhimātrabhedabhinnāyāḥ sarvasyāḥ kṣāṃteḥ /
dharmasmṛtyupasthānenaiva vacanaṃ /
nānyena kāyasmṛtyupasthānādinā
rtse mo dag las ni yongs su nyams pa zhes bya ba srid pa yod do /
rnam pa gnyis de bzhin zhes bya ba ni rtse mo rnams ji skad bshad pa ltar bzod pa chung ngu dang 'bring dag kyang de dang 'dra'o /
de kho na bzhin du rnam pa gtod pa'i phyir ro zhes bya ba ni chos dran pa nye bar gzhag pa'i bden pa rnams la rnam pa dag gtod pa'i phyir ro zhes bya ba'i don to /
bzod pa ni thams cad ces bya ba ni bzod pa ni chung ngu dang 'bring dang chen po'i bye brag gis tha dad pa thams cad chos dran pa nye bar gzhag pa kho nas 'phel bar byed kyi lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa gzhan gyis ni ma yin no /
kasmāt /
agradharmaśleṣāt /
agradharmā hi darśanamārgaśleṣāt /
dharmasmṛtyupasthānātmaka eveti /
agradharmaśleṣād iti agradharmāṇāṃ kāmāvacaraduḥkhasatyālaṃbanānām anaṃtarotpādāt kṣāṃteḥ kāmāvacaratvaduḥkhasatyālaṃbanam /
agradharmaśleṣād dhi tatsādṛśyam iti
ci'i phyir zhe na /
chos kyi mchog dang nye ba'i phyir te /
chos kyi mchog ni mthong ba'i lam dang nye bas chos dran pa nye bar gzhag pa'i bdag nyid kho na yin no /
chos kyi mchog dang nye ba'i phyir /
zhes bya ba ni bzod pa ni rtse mo'i mjug thogs su skye ba'i phyir chos kyi mchog 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal gyi bden pa la dmigs pa rnams dang nye bas 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal gyi bden pa la dmigs pa nyid yin te /
chos kyi mchog dang nye ba'i phyir de dang 'dra'o /
niyamāvacanād iti /
adhimātrakṣāṃtivad uṣmagatādīnām ālaṃbanaṃ pratiniyamāvacanāt /
adhimātrakṣāṃtyavadhāraṇenaiva hi traidhātukaduḥkhādyālaṃbanatvam eṣām uṣmagatādīnāṃ sidhyati
nges pa ma smos pa'i phyir zhes bya ba ni dro bar gyur pa la sogs pa'i dmigs pa ni bzod pa chen po bzhin du so sor nges pa ma smos pa'i phyir bzod pa chen po bzhin nges par gzung ba kho nas dro bar gyur pa la sogs pa de dag ni khams gsum pa'i sdug bsngal la sogs pa la dmigs pa nyid du grub po /
ji lta zhe na /
kathaṃ /
kāmāptam eva duḥkhaṃ viṣayo 'syām /
seyaṃ kāmāptaduḥkhaviṣayā adhimātrā kṣāṃtiḥ
'di la yul 'dod par gtogs pa kho na'i sdug bsngal yod pas de ni 'dod par gtogs pa'i sdug bsngal gyi yul can yin te /
bzod pa chen po yin no /
kṣāṃter evety avadhāraṇāt anyāny uṣmagatādīni traidhātukaduḥkhādyālaṃbanānīti siddhaṃ /
yadā kileti vistaraḥ
bzod pa chen po kho na'o zhes nges par gzung ba'i phyir dro bar gyur pa la sogs pa gzhan ni khams gsum pa'i sdug bsngal gyi bden pa la dmigs pa yin no zhes bya bar grub po /
yadā kila rūpārūpyapratipakṣādīnām /
adiśabdena rūpārūpyanirodhasamudayaduḥkhānāṃ kāmāvacarapratipakṣādīnāṃ ca grahaṇaṃ /
ekaikasatyākārālaṃbanāpahrāsenaikaikasya satyākārasya ekaikasya satyālaṃbanasya cāpahrāsena yāvat kāmāvacaram eva duḥkhaṃ dvābhyāṃ kṣaṇābhyāṃ manasikaroti /
eṣā sarvaiva rūpārāpyapratipakṣākārahrāsāt prabhṛti madhyā kṣāṃtiḥ
gang gi tshe zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi tshe gzugs dang gzugs med pa'i gnyen po la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni gzugs dang gzugs med pa'i 'gog pa dang kun 'byung ba dang sdug bsngal rnams dang 'dod pa na spyod pa'i gnyen po la sogs pa bsdu'o /
bden pa'i rnam pa dmigs pa re re nas phri nas zhes bya ba ni bden pa'i rnam pa re re dang bden pa'i dmigs pa re re nas phri nas gzugs dang gzugs med pa'i rnam pa 'bri ba nas bzung ste /
'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal kho na la skad cig ma gnyis su yid la byed pa'i bar de thams cad ni bzod pa 'bring yin no /
ji lta zhe na /
katham /
anvayajñānapakṣaṃ tāvan mārgaṃ mārgato nyāyataḥ pratipattito nairyāṇikataś ceti taiś caturbhir ākārair ākārayati
re zhig rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i lam la lam dang rigs pa dang sgrub pa dang nges par 'byin pa ste /
rnam pa bzhi po 'di dag gis rnam pa gtod par byed do /
tatas tribhir ekaṃ hitvā de'i 'og tu gcig por nas gsum gyis so /
tato dvābhyāṃ dvau hitvā de'i 'og tu gnyis por nas gnyis kyis so /
tata ekena /
tato mārgasatyaṃ hitvā /
rūpārūpyanirodhaṃ caturbhiḥ svair ākārair ākārayati
de'i 'og tu gcig gis so /
de nas lam bor nas gzugs dang gzugs med pa'i 'gog pa la rang gi rnam pa bzhis rnam pa gtod par byed de /
tatas tribhiḥ dvābhyām ekenaiva cākārya nirodhasatyaṃ cāpāsya /
samudayasatyaṃ caturbhiḥ svair ākāraiḥ /
tribhiḥ dvābhyām ekena cākārya /
tathaiva tad apāsya
de'i 'og tu gsum dang gnyis dang gcig kho nas rnam pa gtad nas 'gog pa'i bden pa de yang bor te kun 'byung ba'i bden pa la rang gi rnam pa bzhi dang gsum dang gnyis dang gcig gis rnam pa gtad nas de kho na bzhin du de yang bor te sdug bsngal gyi bden pa la rang gi rnam pa bzhi nas gcig gi bar gyis rnam pa gtad nas bden pa de yang bor te /
duḥkhasatyaṃ svair ākārair yāvad ekenākārya /
tad api satyam apāsya
'dod pa na spyod pa'i gnyen po la rang gi rnam pa bzhi dang gsum dang gnyis dang gcig gis rnam pa gtod par byed do /
kāmāvacarapratipakṣaṃ svaiś caturbhir ākāraiḥ tribhiḥ dvābhyām ekena cākārayati /
tad apāsya /
(Abhidh-k-vy 534) kāmāvacaranirodhasamudayasatye tathaiva svākārahrāsakrameṇākāryāpāsya ca
de yang bor te 'dod pa na spyod pa'i 'gog pa dang kun 'byung ba'i bden pa dag la de kho na bzhin du rang gi rnam pa 'bri ba'i rim pas rnam pa gtod pa dang dor bar byas nas 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal gyi bden pa la rnam pa bzhis rnam par gtod par byed do /
kāmāvacaraṃ duḥkhasatyaṃ caturbhir ākārair ākārayati de'i 'og tu gsum gyis so /
de'i 'og tu gnyis kyis rnam pa gtod par byed do /
tatas tribhiḥ tato dvābhyām ākārayatīti de ltar na dang po 'bri ba nas bzung ste /
evaṃ hi hrāsāraṃbhāt prabhṛti sarva ete kṣaṇā madhyā kṣāṃtir ity uktaṃ bhavati /
tṛtīye kṣaṇe tadālaṃbanaivādhimātrā kṣāṃtiḥ /
caturthe agradharmās tadālaṃbanā eva
skad cig ma de thams cad bzod pa 'bring yin no zhes bshad pa yin no /
de la dmigs pa nyid skad cig ma gsum pa la ni bzod pa chen po yin no /
de la dmigs pa nyid bzhi pa la ni chos kyi mchog yin no /
mrdvī tu kṣāṃtir yā purastād adhimātrebhyo mūrdhabhyo 'naṃtaraṃ kāmāvacaraṃ duḥkhasatyaṃ yāvan mārgasatyaṃ /
rūpārūpyāvacaraṃ ca /
svaiḥsvaiḥ sarvair ākārair anapahrāsaṃ manasikurvata ity avagaṃtavyaṃ
bzod pa chung ngu ni gang sngar rtse mo dag gi mjug thogs su 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal gyi bden pa nas lam gyi bden pa'i bar dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa la rang rang gi rnam pa thams cad kyis mi dbri bar yid la byed pa yin par khong du chud par bya'o /
evaṃ tāvad eke vyācakṣate /
ākārāpahrāsapūrvaka ālaṃbanāpahrāsa iti
de ltar re zhig kha cig ni dmigs pa dbri ba rnam pa dbri ba sngon du 'gro ba can yin no zhes zer ro /
apare punar vyācakṣate /
ekaikasatyākārālaṃbanāpahrāseneti /
naivaṃ grahītavyaṃ ekaikasatyākārālaṃbanāpahrāsene ceti
gzhan dag na re dmigs pa rnam pa re re nas phri nas zhes bya ba ni de ltar bden pa'i rnam pa re re nas phri ba dang dmigs pa re re nas phri nas zhes bya ba ni gzung bar mi bya'o /
kiṃ tarhi /
rūpārūpyapratipakṣādīnām ekaikeṣāṃ satyānāṃ ye ākārāḥ /
teṣām ālaṃbanahrāseneti vyākhyātavyam iti
'o na ci zhe na /
gzugs dang gzugs med pa'i gnyen po la sogs pa bden pa re re'i rnam pa gang dag yin pa de dag dmigs pa phri nas zhes bya bar bshad par bya'o /
ekānnaviṃśatikṣaṇaśataṃ madhyā kṣāṃtir iti varṇayaṃti /
ākārāpahrāsa /
pūrvake hy ālaṃbanāpahrāse sati atibahavaś cittakṣaṇā visarpaṃti
bzod pa 'bring ni skad cig ma brgya rtsa bcu dgu yin par brjod na dmigs pa 'bri ba rnam pa 'bri ba sngon du 'gro ba can yin na ni sems kyi skad cig ma mang por 'phro bar 'gyur ro /
na caitan nyāyyaṃ de yang rigs pa ma yin te /
na hi satyeṣu vidyamāneṣu ākāratyāgo yujyate bden pa dag yod bzhin du rnam pa 'dor bar ni rung ba ma yin no /
yadā tu satyāni tyaktāni bhavaṃti /
tadākāratyāga iti yuktaṃ /
evaṃ ca sati pūrvaṃ satyālaṃbanahrāsaṃ karoti paścād ākārahrāsaṃ
gang gi tshe bden pa dag por bar gyur ba de'i tshe ni rnam pa 'dor ro zhes bya bar rigs so /
de lta yin na sngar ni bden pa'i dmigs pa 'bri bar byed la phyis ni rnam pa 'bri bar byed de /
na hi maule viṣaye 'napākṛte tadālaṃbanāpākaraṇaṃ nyāyyaṃ /
samāhitāsamāhitaduḥkhasamudayanirodhamārgā aṣṭau vyavasthāpyaṃte
yul gyi gzhi ni bor na de la dmigs pa 'dor bar rigs so /
sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam dag ni mnyam par bzhag pa dang mnyam par ma bzhag pa ste /
brgyad du rnam par gzhag la /
eṣām ākārā dvātriṃśad bhavaṃtīty etad adhunā nyāyāṃtaram upadiśyate de dag gi rnam pa sum cu rtsa gnyis yin no zhes zer ro /
da ni rigs pa gzhan 'di nye bar bstan par bya ste /
kathaṃ kṛtvā /
yadā kāmāvacaraṃ duḥkhaṃ caturbhir ākārair manasikaroti /
evaṃ yāvad rūpārūpyāvacarāṇāṃ pratipakṣaṃ caturbhir ākārair manasikarotīyaṃ mṛdvī kṣāṃtiḥ
ji ltar byas pas she na /
gang gi tshe 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal la rnam pa bzhis yid la byed pa nas de bzhin du gzugs dang gzugs med pa na spyod pa rnams kyi gnyen po la rnam pa bzhis yid la byed pa'i bar 'di ni bzod pa chung ngu yin no /
gang gi tshe gzugs dang gzugs med pa na spyod pa rnams kyi gnyen po bor te /
yadā punaḥ kāmāvacaraduḥkhaṃ caturbhir ākārair manasikarotīty evaṃ yāvat kāmāvacarāṇāṃ saṃskārāṇāṃ pratipakṣaṃ manasikaroti caturbhir ākāraiḥ 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal la rnam pa bzhis yid la byed pa nas de bzhin du 'dod pa na spyod pa'i 'du byed rnams kyi gnyen po'i bar la rnam pa bzhis yid la byed pa de nas bzung ste /
bzod pa 'bring brtsams pa yin no /
rūpārūkyāvacarāṇāṃ saṃskārāṇāṃ pratipakṣaṃ parityajataḥ prabhṛti madhyā kṣāṃtir ārabdhā /
tatra ca rūpārūpyāvacarapratipakṣaparityāge 'ṣṭāviṃśatiś cittakṣaṇā bhavaṃti
de la gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i gnyen po bor nas sems kyi skad cig ma nyi shu rtsa brgyad yin no /
'dod pa na spyod pa'i 'du byed kyi gnyen po bor na nyi shu rtsa bzhi'o /
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i 'du byed kyi 'gog pa bor na nyi shu'o /
kāmāvacarasaṃskārapratipakṣaparityāge caturviṃśatiḥ /
rūpārūpyāvacarasaṃskāranirodhaparityāge viṃśatiḥ /
kāmāvacaranirodhaparityāge ṣoḍaśa rūpārūpyāvacarasamudayaparityāge dvādaśa /
kāmāvacarasamudayaparityāge 'ṣṭau /
rūpārūpyāvacaraduḥkhaparityāge catvāraḥ /
kāmāvacaraṃ duḥkhaṃ caturbhir ākārair manasikaroti /
tasya bhavaṃty ākārāś catvāraḥ /
sa ca yogācāro dvividhaḥ /
(Abhidh-k-vy 535) dṛṣṭicaritaḥ /
tṛṣṇācaritaś ca /
dṛṣṭicarito 'pi dvividhaḥ /
ātmadṛṣṭi caritaḥ /
ātmīyadṛṣṭicaritaś ca /
yo hy ātmadṛṣṭicarito bhavati
'dod pa na spyod pa'i 'gog pa bor na bcu drug go /
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i kun 'byung ba bor na bcu gnyis so /
'dod pa na spyod pa'i kun 'byung ba bor na brgyad do /
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sdug bsngal bor na bzhi ste /
'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal rnam pa bzhis yid la byed pas de dag ni 'di'i rnam pa bzhi yin no /
rnal 'byor spyod pa de yang rnam pa gnyis te /
lta ba spyad pa dang sred pa spyad pa'o /
lta ba spyad pa yang rnam pa gnyis te /
bdag tu lta ba spyad pa dang bdag gir lta ba spyad pa'o /
so 'nātmākāreṇa niyāmam avakrāmati /
yas tv ātmīyadṛṣṭicaritaḥ /
sa śūnyākāreṇa /
tṛṣṇāśarito 'pi dvividhaḥ /
asmimanopahataḥ /
kausīdyādhikaś ca /
tatra yo 'smimānophataḥ
de la bdag tu lta ba spyad pa gang yin pa de ni bdag med pa'i rnam pas nges pa la 'jug go /
bdag gir lta ba spyad pa gang yin pa de ni stong pa'i rnam pas so /
sred pa spyad pa yang rnam pa gnyis te nga'o snyam pa'i nga rgyal gyis nyams pa dang le lo lhag pa can no /
so 'nityākāreṇa niyāmam avakrāmati /
yaḥ kausīdyādhikaḥ /
sa duḥkhākāreṇa /
tatrātmadṛṣṭicarito yogācāraḥ punas tat kāmāvacaraṃ duḥkhaṃ tribhir ākārair manasikaroti /
ekam ākāraṃ hitvā
de la nga'o snyam pa'i nga rgyal gyis nyams pa gang yin pa de ni mi rtag pa'i rnam pas nges pa la 'jug go; /
le lo lhag pa can gang yin pa de ni sdug bsngal gyi rnam pas so /
de la rnal 'byor spyod pa bdag tu lta ba spyad pa ni 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal la rnam pa gcig bor nas rnam pa gsum gyis yid la byed do /
tato dvābhyām anātmaśūnyatākārābhyāṃ de'i 'og tu stong pa dang bdag med pa'i rnam pa gnyis kyis so /
tata ekam anātmākāraṃ dviḥ saṃmukhīkaroti /
duḥkhadharmajñānakṣāṃtiduḥkhadharmajñānasadṛśam iti /
eṣā madhyā kṣāṃtir ity evam ekānnaviṃśaṃ cittaśataṃ bhavati
de'i 'og tu sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang sdug bsngal la chos shes pa dang 'dra bas bdag med pa'i rnam pa gcig pu la lan gnyis su mngon sum du byed de /
de ltar na bzod pa 'bring de ni sems kyi skad cig ma brgya rtsa bcu dgu yin par 'gyur ro /
evam ātmīyādhimuktasya tu śūnyānātmākārābhyām ākārayataḥ śūnyākāraṃ dviḥ saṃmukhīkaroti bdag gir mos pa yang de dang 'dra ste /
de ni stong pa dang bdag med pa'i rnam pa dag gis rnam pa gtad nas stong pa nyid kyi rnam pa lan gnyis su mngon du byed de /
eṣāsya madhyā kṣāṃtiḥ evam ekānnaviṃśakṣaṇaśatam de ltar na bzod pa 'bring de ni skad cig ma brgya rtsa bcu dgu yin no /
evaṃ tṛṣṇācarito dviprakāraḥ /
asmimānopahataḥ /
kausīdyādhikaś ca vaktavyā iti
de bzhin du sred pa spyad pa rnam pa gnyis po nga'o snyam pa'i nga rgyal gyis nyams pa dang le lo lhag pa can yang brjod par bya'o /
adhimātrā tu kṣāṃtir ekam eva kṣaṇaṃ bzod pa chen po ni skad cig ma gcig kho na yin te /
sā yathāpudgalacaritam anityākāreṇa vā duḥkhākāreṇa vā śūnyākāreṇa vā anātmākāreṇa vā saṃprayukteti /
atha kim artham ekaikasatyākārālaṃbanahrāsaḥ kriyate /
pūrvaṃ hi tena traidhātukaṃ vidūṣayatā samastaḥ pratipakṣa ālaṃbitaḥ /
paścāt kāmadhātoḥ pūrvaṃ praheyaparijñeyatvāt kāmāvacara eva duḥkhe 'vatiṣṭhata iti /
tatpuruṣakāreṇa mārgākarṣaṇād iti
de ni gang zag gis ji ltar spyad pa bzhin du mi rtag pa'i rnam pa'am /
sdug bsngal gyi rnam pa'am /
stong pa'i rnam pa'am /
bdag med pa'i rnam pa dang mtshungs par ldan pa yin no /
yang ci'i phyir bden pa'i rnam pa dmigs pa re re nas 'bri bar byed ce na /
khams gsum pa la sun 'byin par byed pa des dang por ni gnyen po mtha' dag la dmigs so /
phyis ni 'dod pa'i khams dang por spang bar bya ba dang yongs su shes par bya ba yin pa'i phyir 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal kho na la dmigs pa yin no /
vinā sabhāgahetunā /
pūrvasyānāsravasyābhāvāt /
laukikāgradharmapuruṣakāreṇa mārgasatyasyākarṣaṇāt /
sarvalaukikaśreṣṭhatvam agradharmāṇāṃ gamyate
de'i rtsal gyis lam 'dren par byed pa'i phyir ro zhes bya ba ni sngon zag pa med pa'i phyir skal ba mnyam pa'i rgyu med par chos kyi mchog gi rtsal gyis lam gyi bden pa 'dren par byed pa'i phyir chos kyi mchog rnams ni 'jig rten pa kun gyi nang na mchog nyid yin par shes so; ;thams cad phung po lnga /
sarve tu paṃca skaṃdhāḥ saparivāragrahaṇād iti /
samāhitabhūmidatvād uṣmagatādīnām avijñaptilakṣaṇo rūpaskaṃdho 'stīti paṃca skaṃdhā uṣmagatādayaḥ saparivāragrahaṇāt saparivārā gṛhyaṃte iti
'khor dang bcas te smos pa'i phyir ro zhes bya ba ni dro bar gyur pa la sogs pa mnyam par gzhag pa'i sa pa yin pa'i phyir rnam par rig byed ma yin pa'i mtshan nyid kyi gzugs kyi phung po yod pas 'khor dang bcas te smos pa'i phyir dro bar gyur ba la sogs pa ni phung po lnga yin te /
mā bhūd āryasyeti 'khor dang bcas pa yin par gzung ngo /
prāptisaṃmukhībhāvāt āryapudgalasyoṣmagatādīnāṃ phalaprāptiprayogabhūtānāṃ saṃmukhībhāvo mā bhūd iti prāptayo noṣmagatādiṣu gṛhyaṃte 'phags pa la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'phags pa la thob pa mngon sum du gyur pas 'bras bu thob pa na /
dro bar gyur pa la sogs pa sbyor bar gyur ba rnams mngon sum du 'gyur du 'ong bas thob pa rnams ni dro bar gyur pa la sogs pas ma bsdus te /
na hi prāptaprayogaphalasyāryasya prayogasaṃmukhīkaraṇaṃ nyāyyam iti sbyor ba'i 'bras bu thob zin pa'i 'phags pa mngon du byed par ni rigs pa ma yin no /
trisatyālaṃbanoṣmagatākaraṇa iti /
duḥkhasamudayamārgālaṃbanoṣmagatākaraṇe /
dharmasmṛtyupasthānaṃ pratyutpannaṃ /
yatnajanyasya kāryasyākaraṇe samastālaṃbanatvena dharmasmṛtyupasthānasyaiva samarthatvāt /
pratiniyatālaṃbanatvena hi kāyasmṛtyupasthānādīny asamarthānīti anāgatāni catvāri (Abhidh-k-vy 536) bhāvyaṃta iti /
yasmāt smṛtyupasthānena kāyavedanādayo 'pi duḥkhasatyādisaṃgṛhītā gṛhyaṃte /
kāyasmṛtyupasthānādīni ca pūrvapratilabdhāni bhavaṃtīty ataś catvāry api bhāvyaṃte prāptyutpādād iti
bden pa gsum la dmigs pa'i dro bar gyur pa rnam pa gtod pa la zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba dang lam la dmigs pa'i dro bar gyur pa rnam pa gtod pa la /
chos dran pa nye bar gzhag pa da ltar byung ba yin te /
dang po 'bad pas bskyed par bya ba'i rnam pa gtod pa la ni spyi la dmigs pa nyid kyis chos dran pa nye bar gzhag pa kho nas gtod par nus pa'i phyir ro /
so sor nges pa la dmigs pa'i phyir lus dran ba nye bar gzhag pa la sogs pas ni mi nus so /
ma 'ongs pa ni bzhi char 'thob bo zhes bya ba ni gang gi phyir dran pa nye bar gzhag pas ni lus dang tshor ba la sogs pa sdug bsngal gyi bden pa la sogs pas bsdus pa yang bsdus la /
lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa yang sngar thob pa yin pa de'i phyir bzhi char yang 'thob ste /
thob pa skye ba'i phyir ro /
nirodhasatyālaṃbane tad evobhayatheti /
nirodhasatyālaṃbane uṣmagatākaraṇe /
dharmasmṛtyupasthānaṃ pratyutpannaṃ /
tad eva cānāgataṃ bhāvyate
'gog pa'i bden pa la dmigs pa la ni de kho na gnyi ga yin no zhes bya ba ni 'gog pa'i bden pa la dmigs pa'i dro bar 'gyur ba rnam pa gtod pa la ni chos dran pa nye bar gzhag pa da ltar byung ba yin zhing de kho na ma 'ongs pa 'thob kyi /
na kāyasmṛtyupasthānādīni /
nirodhasatye kāyādyabhāvāt /
sarvatrākārāḥ sabhāgā iti
lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa ni ma yin te /
'gog pa'i bden pa la lus la sogs pa med pa'i phyir ro /
trisatyālaṃbanasya nirodhasatyālaṃbanasya coṣmagatasyākaraṇe sadṛśā evākārā bhāvyaṃte rnam pa dag ni thams cad du 'dra ba yin no zhes bya ba ni bden pa gsum la dmigs pa dang 'gog pa la dmigs pa'i dro bar gyur pa'i rnam pa gtod pa la yang rnam pa dag ni 'dra ba kho na 'thob ste /
duḥkhasatyālaṃbane duḥkhasatyākārā eva catvāro bhāvyaṃte /
na samudayasatyādyākārāḥ /
samudayasatyādyākārālaṃbane samudayasatyādyādyākārā eva catvāro bhāvyaṃte
sdug bsngal gyi bden pa la dmigs pa la yang sdug bsngal gyi bden pa'i rnam pa bzhi kho na 'thob kyi kun 'byung ba'i bden pa la sogs pa'i rnam pa ni ma yin no /
kun 'byung ba'i bden pa la dmigs pa la yang kun 'byung ba'i bden pa'i rnam pa bzhi kho na 'thob kyi gzhan dag ni ma yin no zhes bya ba la sogs pa yin no /
nānya ityādi /
vivardhana iti /
trisatyālaṃbane /
kāyasmṛtyupasthānādīnām anyatamat pratyutpannaṃ saṃbhavati
bden pa gsum la dmigs pa rnam par 'phel ba la ni lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa bzhi las gang yang rung ba zhig da ltar byung ba yin no /
mirodhasatyālaṃbane 'ntyaṃ pratyutpannaṃ 'gog pa la dmigs pa de kho na la ni tha ma da ltar byung ba yin no /
ubhayatrānāgatāni catvāri /
ākāraḥ sarve 'pi ṣoḍaśāpi bhāvyaṃte /
kiṃ kāraṇaṃ /
labdhatvāt gotrāṇāṃ saṃbhavastaś catuḥsatyālaṃbanakāyasmṛtyupasthānādijātīnāṃ labdhatvād ity arthaḥ
gnyi ga la yang ma 'ongs pa ni bzhi char ro /
rnam pa ni bcu drug po thams cad kyang 'thob bo /
ci'i phyir zhe na /
rigs rnams thob zin pa'i phyir te /
ci rigs par bden pa bzhi la dmigs pa lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa'i rigs rnams thob zin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
mūrdhākaraṇa iti vistaraḥ /
mūrdhākaraṇe sarvatrāpi dharmasmṛtyupasthānam eva pratyutpannaṃ
rtse mo bden pa bzhi la dmigs pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
rtse mo rnam pa gtod par byed pa la ni thams cad la yang chos dran pa nye bar gzhag pa kho na da ltar byung ba yin te /
kāyādismṛtyupasthānānām ākaraṇe 'sāmarthyāt lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pas ni rnam pa gtod pa mi nus pa'i phyir ro /
nirodhālaṃbanavivardhane 'pi aṃtyaṃ dharmasmṛtyupasthānaṃ pratyupannam 'gog pa la dmigs pa 'phel ba yang tha ma chos dran pa nye bar gzhag pa da ltar byung ba yin te /
itareṣām ayogāt /
trisatyālaṃbanavivardhane tu caturṇām anyatamat pratyutpannam
gzhan dag ni ma yin pa'i phyir ro /
bden pa gsum la dmigs pa rnam par 'phel ba la ni bzhi las gang yang rung ba zhig da ltar byung ba yin no /
anāgatāni sarvatra catvāri thams cad du yang ma 'ongs pa ni bzhi char ro /
ākārā api sarve /
labdhatvāt gotrāṇām ity avagaṃtavyaṃ
de dag gi rigs thob zin pa'i phyir rnam pa yang thams cad do zhes bya bar khong du chud par bya'o /
kṣāṃtīnāṃ sarvatrāṃtyam iti /
ākaraṇe vivardhane cāṃtyaṃ dharmasmṛtyupasthānaṃ pratyutpannaṃ
bzod pa rnams ni thams cad du tha ma yin la zhes bya ba ni rnam pa gtod pa dang rnam par 'phel ba yang tha ma chos dran pa nye bar gzhag pa da ltar byung ba yin te /
tathā hy uktaṃ /
sarvasyāḥ kṣāṃtyā dharmeṇa vardhanam iti
'di ltar bzod pa ni thams cad chos kyis 'phel bar byed ces bshad do /
agradharmeṣv aṃtyam iti /
agradharmeṣu saṃmukhīkriyamāṇeṣv aṃtyaṃ dharmasmṛtyupasthānaṃ pratyutpannam /
anāgatāni catvāri anutpattidharmāny eva prāpyaṃte
chos kyi mchog dag ni tha ma yin zhes bya ba ni chos kyi mchog dag mngon sum du byed pa la ni tha ma chos dran pa nye bar gzhag pa da ltar byung ba yin no /
ma 'ongs pa ni mi skye ba'i chos can kho na bzhi char 'thob bo /
ākāraś catvāri eveti /
anityaduḥkhaśūnyānātmākārāḥ /
anyābhāvād iti /
yasmād anyasamudayādyākārā agradharmā na saṃti duḥkhamātrālaṃbanatvāt /
yathā tarhy agradharmāsvabhāvakāyasmṛtyupasthānādyasaṃmukhībhāve 'py agradharmasamudācārāvasthāyām anāgatāni kāyasmṛtyupasthānādīni bhāvyaṃte
rnam pa bzhi kho na ste zhes bya ba ni mi rtag pa dang sdug bsngal ba dang stong pa dang bdag med pa'i bdag nyid kyi rnam pa dag go /
gzhan med pa'i phyir zhes bya ba ni 'di ltar chos kyi mchog la kun 'byung ba la sogs pa'i rnam pa gzhan ni med do /
sdug bsngal tsam la dmigs pa'i phyir ro /
'o na ji ltar chos kyi mchog gi ngo bo nyid ma yin pa lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa mngon du ma gyur kyang chos kyi mchog kun du 'byung ba'i gnas skabs na /
evam agradharmāsvabhāvasamudayādyādyākārā ānagatā bhāvyaṃta iti kiṃ neṣyata ity ataḥ punar āha /
darśanamārgasādṛśyāc ceti /
duḥkhākārā eva catvāro bhāvyaṃte
lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa ma 'ongs pa thob pa de bzhin du chos kyi mchog gi ngo bo nyid ma yin pa kun 'byung ba la sogs pa'i rnam pa kun du mi 'byung yang kun 'byung ba la sogs pa'i rnam pa ma 'ongs pa thob par go ci ste mi 'dod ce na /
de'i phyir mthong ba'i lam dang 'dra ba'i phyir zhes bya ba smos te /
kasmāt /
darśanamārgasādṛśyāt /
darśanamārge hi yasya satyasya darśanaṃ bhavati /
tadākārā eva bhāvyaṃte
sdug bsngal gyi rnam pa bzhi kho na 'thob bo /
ci'i phyir zhe na /
mthong ba'i lam dang 'dra ba'i phyir te /
mthong ba'i lam la ni bden pa gang zhig mthong bar 'gyur ba de'i rnam pa dag kho na 'thob la /
darśanamārgasadṛśyā hy agradharmāḥ chos kyi mchog rnams kyang mthong ba'i lam dang 'dra bas so /
kiṃ punar (Abhidh-k-vy 537) eṣāṃ darśanamārgeṇa sādṛśyaṃ anuśleṣāt yang nye ba'i phyir 'di dag mthong ba'i lam dang 'dra ba ci zhig yod ce na /
tathaiva prathamataḥ kāmāvacaraduḥkhālaṃbanatvaṃ tulyabhūmikatvaṃ vā de kho na bzhin du dang por 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal la dmigs pa nyid yin no /
yang na sa mtshungs pa nyid yin te /
tathā hi darśanamārgam adhikṛtya vakṣyati /
so 'gradharmaikabhūmika iti
'di ltar mthong ba'i lam gyi dbang du byas nas /
de ni chos mchog dang sa gcig ces 'chad par 'gyur ro /
yad vā pṛthagjanatvaghātāya duḥkhadharmajñānakṣāṃter ānaṃtaryamārgabhūtā agradharmā bhavaṃti yang na chos kyi mchog rnams ni so so'i skye bo nyid 'joms par byed pa sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i bar chad med pa'i lam lta bur gyur pa yin no /
tad eṣāṃ darśanamārgeṇa sādṛśyaṃ de ltar na 'di dag ni mthong ba'i lam dang 'dra ba yin te /
sadṛśā hy ānaṃtaryamārgā vimuktimārgair iti /
(VI /
21-23) vidha vibhāga iti vistaraḥ
bar chad med pa'i lam rnams ni rnam par grol ba'i lam dag dang 'dra bas so /
nges par 'byed pas na zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
ji ltar nges par 'byed pa yin zhe na /
smras pa /
tasya dhātor etad yañirūpaṃ des the tshom spang ba'i phyir te /
niścita iti /
niḥśabdasyārthaṃ darśayati /
kathaṃ punar niścito vedha ity āha
bden pa rnams la 'di ni sdug bsngal lo zhes bya ba nas 'di ni lam mo zhes bya ba'i bar du gtan la phab nas rnam par 'byed pa'i phyir nges par 'byed pa ste /
tena vicikitsāprahāṇāt niścitaḥ /
satyānāṃ ca vibhajanāt
'phags pa'i lam yin no /
de'i cha ni mthong ba'i lam gyi phyogs gcig yin te /
idaṃ duḥkham ayaṃ yāvan mārga iti de 'dren par byed pa nyid kyis te /
nirvedha āryamārgaḥ /
tasya bhāgo darśanamārgaikadeśaḥ
skyed par byed pa nyid kyis phan 'dogs pa'i phyir ro /
tasyāvāhakatvenākarṣakatvena hitatvāt tasmai hitam iti chaḥ des na nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa zhes bya ba yin no /
tena nirvedhabhāgīyam iti bhavati mi lcogs med pa dang khyad par bsam gtan sa pa'o /
anāgamyāṃtaradhyānabhūmikam iti /
anāgamyaṃ cāṃtaraṃ ca dhyānāni ca bhūmayo 'syety
zhes bya ba ni 'di la mi lcogs pa med pa dang khyad par can dang bsam gtan gyi sa dag yod pas na /
mi lcogs pa med pa dang khyad par bsam gtan sa pa'o /
anāgamyāṃtaradhyānabhūmikaṃ /
nordhvam iti /
nārūpyeṣu nirvedhabhāgīyam asti
gong na ni med do zhes bya ba ni mthong ba'i lam gyi 'khor yin pa'i phyir gzugs med pa dag na ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa med de /
darśanaparivāratvāt /
darśanamārgaprayogatvād ity arthaḥ
mthong ba'i lam gyi sbyor ba med pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tadabhāvaḥ /
dāmadhātvālaṃbanatvād iti /
tasya darśanamārgasyābhāvas tadabhāvaḥ /
kva /
ūrdhvam iti vartate
de med pa ni 'dod pa'i khams la dmigs pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba la /
de med pa zhes bya ba ni mthong ba'i lam de med pa'o /
gang zhe na /
gong na zhes bya bar sbyar te /
ārūpyeṣv ity arthaḥ /
kasmāt /
kāma dhātvanālaṃbanāt /
yasmād ārūpyāḥ kāmadhātuṃ nālaṃbaṃte
gzugs med pa na zhes bya ba'i tha tshig go /
ci'i phyir zhe na /
'dod pa'i khams la dmigs pa yin pa'i phyir te /
'di ltar gzugs med pa dag ni 'dod pa'i khams la mi dmigs pa yin no /
smras pa /
āha /
kiṃ kāmadhātvālaṇbanena darśanamārgeṇa prayojanam iti
mthong ba'i lam 'dod pa'i khams la dmigs pa cir dgos she na /
de'i phyir /
ata ucyate /
tasya pūrvaṃ parijñeyapraheyatvād iti
de yang sngar yongs su shes par bya zhing spang bar bya ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
tasya kāmadhātor duḥkharūpasya pūrvaṃ parijñeyatvāt 'dod pa'i khams de'i sdug bsngal gyi ngo bo ni sngar yongs su shes par bya ba yin pa'i phyir ro /
samudayarūpasya ca praheyatvāt kun 'byung ba'i ngo bo ni spang bar bya ba yin pa'i phyir ro /
atra ca hetur yasmāt sa yogī kāmāvacareṇa duḥkhena vihanyate /
tena sa pūrvaṃ tato mokṣam anveṣata iti
'di la gtan tshigs ni tshig 'di ltar rnal 'byor ba de ni 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal gyis rnam par gnod par byas pas des na de dang por de las thar pa tshol bar byed do /
teṣāṃ rūpadhātau paṃcaskaṃdhako vipāka iti /
teṣāṃ nirvedhabhāgīyānāṃ rūpāvacaratvāt yadi ca yogī rūpadhātāv upapadyeta /
tatas tasya tatra paṃca skaṃdhako vipāko 'bhinirvartate
de dag gi rnam par smin pa ni gzugs kyi khams kyi phung po lnga yin no zhes bya ba ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa de dag ni gzugs na spyod pa yin pa'i phyir gal te rnal 'byor pa de gzugs kyi khams su skye na /
de'i rnam par smin pa der phung po lnga mngon par 'grub par 'gyur ro /
paripūrikāṇy eva ca tānīṣṭavedanīyajananāt /
nākṣepakāṇi nikāyasabhāgasya
de dag kyang yid du 'ong ba myong bar 'gyur ba skyed pa'i phyir yongs su rdzogs par byed pa dag kho na yin gyi ris mthun pa 'phel bar byed pa dag ni ma yin te /
bhavadveṣitvāt /
anityādibhir ākārair bhavaṃ dviṣaṃtīti
srid pa'i gnyen po yin pa'i phyir te /
mi rtag pa la sogs pa'i rnam pas sun 'byin pas so /
dve prathame iti uṣmagatamūrdhasvabhāve gnyis ni zhes bya bas ni dro bar gyur pa dang rtse mo'i ngo bo nyid dag go /
kāmāśrayāṇīti /
(Abhidh-k-vy 538) /
yasmād ihaiva satyābhisamayao nānyadhātau
'dod rten zhes bya ba ni 'di ltar 'di kho nar bden pa mngon par rtogs kyi khams gzhan du ni ma yin pa dang gong na mthong lam med /
nordhvaṃ hi dṛkpathaḥ asaṃvegāt mi skyo lung las 'di rtsom zhing /
iha vidhā tatra niṣṭheti cāgamād iti der mthar phyin ces 'byung phyir ro /
zhes bya ba'i phyir ro /
triṣu dvīpeṣūttarakuruvarjyeṣv iti vyākhyāyate /
uttarakauravāṇāṃ mṛdvindriyatvāt /
deveṣu saṃmukhībhāva iti /
kāmāvacareṣu /
caturthaṃ nirvedhabhāgīyaṃ deveṣv api /
teṣv eva ca nānyatra
gling gsum du zhes bya ba ni byang gi sgra mi snyan ma gtogs par zhes bya bar rnam par bshad par bya ste /
byang gi sgra mi snyan pa rnams ni dbang po rtul ba'i phyir ro /
lha dag gi nang du mngon sum du byed do zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa gang dag gi nang du'o /
nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa bzhi pa ni lha dag gi nang du skyed par yang byed do zhes bya ba ni de dag kho na'i nang du ste /
gzhan du ni ma yin no /
tṛīṇi nirvedhabhāgīyāny anyatra agradharmebhyaḥ nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa gsum ni chos kyi mchog dag ma gtogs pa'o /
ihaiva janmani strīpuruṣendriyaparāvṛttau ubhayāśrayāṇi strīpuruṣendriyāśrayāṇi striyaḥ puruṣāś ca labhaṃte tshe 'di nyid la skyes pa dang bud med kyi dbang po gyur na /
skyes pa dang bud med rnams kyis gnyi ga'i rten can te /
skyes pa dang bud med kyi rten can dag 'thob bo /
striyo hy etāny utpādya janmāṃtarastrībhāvaprādurbhāve stryāśrayāṇi saṃmukhīkurvaṃti bud med rnams kyis 'di dag bskyed nas tshe gzhan du bud med kyi lus su skyes na bud med kyi rten can dag mngon du byed do /
janmāṃtarapuruṣabhāvaprādurbhāve tu puruṣāśrayāṇi saṃmukhīkurvaṃti tshe gzhan du skyes par skyes na ni skyes pa'i rten can dag mngon du byed de /
na hi tallābhinīnāṃ strīṇāṃ janmāṃtare strībhāvo na saṃbhavati de dag thob pa'i bud med rnams tshe gzhan du mo'i lus su mi skye ba ni ma yin no /
puruṣā api tathaiva strībhāve janmāṃtare sati stryāśrayāṇi saṃmukhīkurvaṃti skyes pa rnams kyang de bzhin du tshe gzhan du mo'i lus su gyur na ni mo'i rten can dag mngon du byed la /
pho'i lus su gyur na ni pho'i rten can dag mngon du byed do /
puruṣabhāve puruṣāśrayāṇīti /
agradharmān praty āha
chos kyi mchog rnams kyi dbang du byas nas /
chos mchog bud med kyis /
agradharmān dvyāśrayān labhate 'ṃganeti /
stry evobhayāśrayān agradharmān labhate
gnyi ga'i rten can thob par 'gyur /
zhes bya ba smos te /
bud med kho nas chos kyi mchog gnyi ga'i rten can thob kyi /
na puruṣaḥ /
tathā hi strī tān labdhvā stryāśrayais tais tadānīṃtanaiḥ samanvāgatā bhavati /
janmāṃtaraparāvṛttau ca kāmadhātau puruṣāśrayaprādurbhāve puruṣāśrayaiḥ sa puruṣaḥ samanvāgata iti /
puruṣas tu puruṣāśrayān eva labhate
skyes pas ni ma yin no /
'di ltar de dag thob nas bud med kyi rten can de'i tshe na yod pa de dag dang ldan pa yin gyi; tshe gzhan du brjes na ni 'dod pa'i khams su skyes pa'i lus su skyes na yang skyes pa de skyes pa'i rten can dag dang ldan no /
skyes pas ni skyes pa'i rten can 'ba' zhig thob bo /
kasmād ity āha ci'i phyir zhe na /
strītvasyāpratisaṃkhyānirodhalābhād iti /
tasmiṃ janmani strītvaṃ janmāṃtare 'pi punar nāstīty asyāpratisaṃkhyānirodhalābhaḥ /
yo hy agradharmān utpādayati
bud med nyid ni so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa thob pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
tshe de nyid la tshe rabs gzhan du yang bud med nyid du 'gyur ba med pa zhes bya ba de'i so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa 'thob bo /
so 'vaśyam anaṃtaraṃ darśanamārgam utapādayen na ca dṛṣṭasatyasya punaḥ strītvaprādurbhāva iti siddhāṃtaḥ /
bhūmityāgād iti vistaraḥ
gang zhig chos kyi mchog dag skyed par byed pa des na gdon mi za bar mjug thogs su mthong ba'i lam skyed par byed la /
bden pa mthong ba yang bud med nyid du skye ba med do zhes bya ba ni grub mtha' yin no /
yadbhūmikāni nirvedhabhāgīyāni pratilabdhāni prathamadhyānabhūmikāni yāvac caturthadhyānabhūmikāni /
tāṃ bhūmiṃ tyajan prathamaṃ dhyānaṃ yavac caturthaṃ tyajann āryas tāny api yathāsvaṃ prathamadhyānadhūmikāni yāvac caturthadhyānabhūmikāni tyajati
sa bor nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'phags pa ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa bsam gtan dang po'i sa pa nas bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i bar sa gang dag thob par gyur pa'i bsam gtan dang po nas bsam gtan bzhi pa'i bar gyis de dag 'dor ba na bdag nyid ji lta ba bzhin bsam gtan dang po'i sa pa nas bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i bar de dag kyang stong gi gzhan du ni ma yin te /
nānyathā na mṛtyunā parihāṇyā vā /
yathā pṛthagjana ity arthaḥ
so so'i skye bo ltar 'chi ba 'am nyams pas ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
bhūmityāgaḥ punar bhūmisaṃcārād iti /
na vairāgyata iti darśayati
sa 'dor ba ni sa 'phos pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'dod chags dang bral ba'i sgo nas ni ma yin no zhes bya bar ston to /
pṛthagjanas tv iti vistaraḥ /
pṛthagjanas tu nikāyasabhāgatyāgenaiva tyajati nirvedhabhāgīyāni saty asati vā bhūmisaṃcāre
so so'i skye bo ni zhes bya ba ni so so'i skye bo ni sa 'pho yang rung mi 'pho yang rung ste /
nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa rnams ris mthun pa btang ba kho nas gtong ngo /
tathā hi pṛthagjano yadbhūmikanirvedhabhāgīyalābhī bhavati /
tata ūrdhvam upapadyamānas tāni bhūmisaṃcāre 'pi mṛtyunaiva tyajati
'di ltar so so'i skye bo ni sa gang ba'i nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa dag thob pa de'i gong du skye ba ni de dag gi sa 'pho ba na 'chi bas 'dor ro /
avītarāgas tv asati bhūmi saṃcāre mṛtyunā tyajati 'dod chags dang ma bral ba ni sa 'pho ba med par 'chi bar gtong ste 'dod pa'i khams nyid du skye'o /
kāmadhātāv evopadyate /
na tv evam (Abhidh-k-vy 539) āryapudgalas tat kuśalamūlasaṃtater darśanamārgopabṛṃhitatvāt /
pṛthagjana eva tathā tyajatīti kathaṃ gamyate
'phags pa'i gang zag ni de lta ma yin te /
de'i dge ba'i rtsa ba'i rgyud ni mthong ba'i lam gyis nye bar spel ba'i phyir ro /
so so'i skye bo kho na de ltar gtong ngo zhes bya bar ji ltar shes she na /
aṇḍakalalādigataḥ pṛthagjanaḥ kāyena samanvāgataḥ /
na kāyakarmaṇeti śāstre vacanāt
bstan bcos las sgo nga dang nur nur po la sogs par gyur pa'i so so'i skye bo ni lus dang ldan gyi lus kyi las dang ni ma yin no zhes 'byung ba'i phyir ro /
ācaryavasumitras tu vyācaṣṭe /
pṛthagjanas tu nikāyasabhāgatyāgenaiva tyajati /
saty asati vā bhūmisaṃcāra iti /
sakalaṃ dhyānam atra bhūmigrahaṇena gṛhyate
slob dpon dbyig bshes na re ni so so'i skye bo ni sa 'pho ba yang rung mi 'pho ba yang rung ste ris mthun pa kho nas gtong ngo zhes bya ba 'dir sa smos par bsam gtan mtha' dag gzung ste /
de la gang gi tshe so so'i skye bo tshangs ris pa dag nas shi 'phos te /
tshangs pa'i mdun na 'don dag gi nang du skye ba de'i tshe ris mthun pa btang bas gtong ngo /
tatra pṛthagjano yadā brāhmakāyikebhyaś cyutvā brahmapurohiteṣūpapadyate /
tadā nikāyasabhāgatyāgena tyajati
gang gi tshe bsam gtan dang po nas shi 'phos nas bsam gtan gnyis par skyes pa de'i tshe ni sa bor ba dang ris mthun pa btang ba dag gis gtong ngo zhes zer ro /
yadā tu prathamāt dhyānāc cyutvā dvitīya upapadyate /
tadā bhūmityāganikāyasabhāgatyāgābhyām iti /
tad ayuktaṃ /
brahmalokopapannānāṃ nirvedhabhāgīyābhāvāt /
kāmadhātau hi nirvedhabhāgīyāny utpadyaṃte
de ni tshangs pa'i 'jig rten du skyes pa'i so so'i skye bo rnams la nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa med pa'i phyir rigs pa ma yin te /
nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa dag ni 'dod pa'i khams su skyed par byed la /
kāmadhātucyavanād eva ca teṣāṃ nirvedhabhāgīyatyāga iti /
ācāryasaṃghabhadreṇāpi darśitam etat
'dod pa'i khams nas 'chi 'pho ba nyid kyis de dag gi nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa gtong bas so /
'di ni slob dpon 'dus bzang gis kyang bstan te /
nanu ca pṛthagjano 'pi yadbhūmikanirvedhabhāgīyalābhī bhavati /
tata ūrdhvam upapadyamāno nirvedhabhāgīyāni vijahyād iti
so so'i skye bo yang sa gang ba'i nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa thob pa de nas gong du skye ba'i tshe nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa dag 'dor ba ma yin nam zhe na /
nāsty etat /
nikāyasabhāgatyāgād eva tyaktatvāt
de ni med de /
ris mthun pa btang ba kho nas bor ba'i phyir ro /
maraṇabhavāsthito hi tāni tyajati /
aṃtarābhavasthitena tu tyaktāni
'chi ba'i srid pa la gnas pas de dag 'dor bas srid pa bar ma la gnas pas bor zin te /
ata ūrdhvam upapadyamānasya tan masti yad vijahyād iti /
mṛtyunaivety ucyata iti
de'i gong du skye ba na 'dor bar gyur ba gang yin pa de ni med pas 'chi ba kho nas zhes bshad do zhes bya ba yin no /
prātimokṣasaṃvaravad iti /
yathā prātimokṣasaṃvaras tyaktaḥ punar ādīyamāno 'pūrva eva labhyate
so sor thar pa'i sdom pa bzhin du zhes bya ba ni dper na so sor thar pa'i sdom pa btang ba phyis len pa na sngon gyi ma yin pa thob pa dang 'dra'o /
kasmāt /
anucitayatnasādhyatvāt /
anucitatvāt yatnasādhyatvāc ca
ci'i phyir zhe na /
ma 'dris pa dang 'bad de bsgrub par bya ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
yasmād anādim atisaṃsāre nocitāni bhavaṃti ma 'dris pa'i phyir dang 'bad de bsgrub par bya ba yin pa'i phyir ro /
āryamārgaparivāratvāt /
tasmān na vairāgyalabhyāni /
yasmād yatnasādhyāni /
tasmān na pūrvatyaktāni labhyaṃta iti
gong gi phyir thog ma med pa can gyi 'khor ba na 'dris pa ma yin pa'i phyir 'dod chags dang bral bas 'thob pa ma yin no /
gang gi phyir 'bad pas bsgrub par bya ba yin pa de'i phyir sdun [?] btang ba dag mi 'thob bo /
sati pratisīmādaiśika iti mtshams ston par byed pa zhig yod na ni zhes bya ba la /
sīmā nāma maryādā mtshams ni bar mtshams so /
tasyā daiśiko deśayitā praṇidhijñānalābhī ston par byed pa ni ston pa po ste /
smon nas shes pa 'thob pa'o /
tasmin sati labdhavihīnāt pareṇotpādayati /
yad anutpāditaṃ /
tad utpādayatīty arthaḥ
de yod na thob ste nyams pa'i gong ma skyed par byed de ma bskyed pa gang yin pa skyed par byed do zhes bya ba'i don to /
asati pratisīmadaiśike mūlād evoṣmagatāt prabhṛtīty arthaḥ mtshams ston par byed pa med na ni bzhi kho nas skyed par byed de dro bar gyur pa nas brtsams te zhes bya ba'i tha tshig go /
ete punar vihāniparihāṇī iti /
bhūmityāgāt tyajaty ārya ityādivacanād vihānir uktā
rnam par nyams pa dang yongs su nyams pa 'di dag gi zhes bya ba ni /
'phags pas de dag sa bor nas /
gtong ngo zhes 'byung bas rnam par nyams pa yang bshad la /
ādye dve parihāṇyā ceti vacanāt praihāṇir apy uktā dang po gnyis yongs nyams pas kyang /
zhes 'byung bas yongs su nyams pa yang bshad de /
tenaite iti nirdiśati de'i phyir 'di dag gi zhes bya ba ston to /
hānī iti vihāniparihāṇyoḥ sāmānyarūpaparigrahād ubhayor grahaṇaṃ nyams pa gnyis zhes bya ba ni rnam par nyams pa dang yongs su nyams pa dag gi spyi'i ngo bo yongs su bzung bas gnyi ga smos pa yin no /
parihāṇis tu doṣakṛtā /
kleśakṛtety arthaḥ /
nāvaśyaṃ vihānir iti
yongs su nyams pa ni nyes pas byas pa yin gyi zhes bya ba ni nyon mongs pas byas pa yin gyi zhes bya ba'i tha tshig go /
sā hi guṇakṛtāpi bhavati na kevalaṃ doṣakṛtā /
guṇakṛtā tadyathā darśanamārgotpattau pṛthagjanatvasya (Abhidh-k-vy 540) vihāniḥ
rnam par nyams pa ni gdon mi za ba ma yin no zhes bya ba de ni nyes pas byas pa 'ba' zhig tu ma zad kyi yon tan gyis byas pa yang yin no /
de la yon tan gyis byas pa ni 'di lta ste mthong ba'i lam skyes na so so'i skye bo nyid rnam par nyams pa lta bu'o /
doṣakṛtā tu tadyathā mithyādṛṣṭyā kuśalamūlavihāniḥ nyes pas byas pa ni 'di lta ste /
log par lta bas dge ba'i rtsa ba rnam par nyams pa lta bu'o /
pratisaṃdhicittena vā keṣāṃcid dharmāṇāṃ vihānir iti yang na nyid mtshams sbyor ba'i sems kyis chos kha cig rnam par nyams pa lta bu'o /
tad evaṃ yā parihāṇiḥ /
vihānir api sā
de lta na yongs su nyams pa gang yin pa de ni rnam par nyams pa yang yin no /
yā tu vihāniḥ /
nāvaśyam asau parihāṇiḥ
rnam par nyams pa gang yin pa de ni gdon mi za bar yongs su nyams pa ma yin te /
guṇaviśeṣebhya eva hi parihāṇir iti yongs su nyams pa ni yon tan gyi khyad par dag kho na las yongs su nyams pas so /
(VI /
24) anutpattidharmatāṃ pratilabhata iti /
apratisaṃkhyānirodhaṃ teṣāṃ gatyādīnāṃ pratilabhata ity arthaḥ /
tāṃ tu yathāyogam iti /
tāṃ tv anutpattidharmatāṃ /
yathāsaṃbhavaṃ mṛdvyām adhimātrāyāṃ ca kṣāṃtau pratilabhata iti vartate
mi skye ba'i chos nyid 'thob ste zhes bya ba ni 'gro ba la sogs pa de dag gi so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa 'thob ste zhes bya ba'i don to /
de dag ci rigs par te zhes bya ba ni mi skye ba'i chos nyid de de dag ni ji ltar 'os 'os su bzod pa chung ngu dang chen po'i tshe 'thob bo zhes bya bar sbyar ro /
ji ltar byas pas she na /
bzod pa chung ngu'i tshe ni ngan song gi 'gro ba rnams kyi mi skye ba'i chos nyid 'thob bo /
kathaṃ kṛtvā /
mṛdvyāṃ kṣāṃtyām apāyagatīnām anutpattidharmatāṃ pratilabhate
chen po'i tshe ni sgo nga las skye ba dang drod gsher las skye ba'i skye gnas dag gi'o /
adhimātrāyam aṇḍajasaṃsvedajayonyoḥ /
mṛdvyām asaṃjñitvottarakurumahābrahmopapattīnāṃ /
adhimātrāyāṃ ṣaṇḍhapaṇḍakobhayavyaṃjanāśrayāṇām /
adhimātrāyām aṣṭamādibhavānāṃ
chung ngu'i tshe ni 'du shes med pa'i sems can dang byang gi sgra mi snyan dang tshangs pa chen por skye ba rnams kyi'o /
chen po'i tshe ni zam dang ma ning dang mtshan gnyis pa'i lus rnams kyi'o /
chen po nyid kyi tshe ni srid pa brgyad pa la sogs pa ste /
aṣṭamādinavamādibhavānāṃ /
darśanaheyakleśānāṃ cānutpattidharmatām eveti
srid pa brgyad pa la sogs pa dang dgu pa la sogs pa dang mthong bas spang bar bya ba'i mi skye ba'i chos nyid 'thob bo /
(VI /
25) tasyaiva tu gotrasyeti /
kṣāṃtiparibhāvitasya śrāvakagotrasyety ācāryamataṃ
rigs de nyid ces bya ba ni slob dpon gyi gzhung lugs yin te /
bzod pas yongs su bsgos pa'i nyan thos kyi rigs te /
tasya kṣāṃtiparibhāvitatvenāvivartyatvād ity abhiprāyaḥ de ni bzod pas yongs su bsgos pa nyid kyis bzlog tu mi rung ba'i phyir ro snyam du bsams pa'o /
trīṇy apītara iti /
pratyekabuddhaḥ kṣāṃtim api śrāvakagotrād vivartya syāt
gzhan gsum yang zhes bya ba ni rang sangs rgyas su ni nyan thos kyi rigs las bzod pa yang bzlog nas 'gyur te /
na hi te parārtham apāyān avagāhanta ity abhiprāyaḥ /
āniṃjyapaṭusamādhitvād iti /
aṣṭapakṣālmuktatvād āniṃjyaḥ samādhiḥ
de dag ni gzhan gyi don du ngan song du mi 'gro ba'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
ting nge 'dzin mi g yo ba dang gsal ba'i phyir zhes bya ba ni skyon brgyad las grol ba'i phyir ting nge 'dzin mi g yo ba yin no /
ata eva paṭur uttaptatīkṣṇendriyatvād vā de nyid kyi phyir ram dbang po rnon po'i phyir gsal zhing sbyangs pa yin no /
yeṣāṃ tu khaḍgād anyo 'pīti /
yeṣām ābhidhārmikāṇāṃ matena khaḍgād anyo 'pi pratyekabuddho 'sti
gang dag gi ltar na bse ru lta bu las gzhan pa'i rang sangs rgyas yod par 'dod pa zhes bya ba ni chos mngon pa pa gang dag gi gzhung lugs kyis bse ru lta bu las gzhan pa'i rang sangs rgyas kyang yod par 'dod pa ste /
utpāditanirvedhabhāgīyamātro 'pi vargacārī pratyekabuddha ity abhiprāyaḥ nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa tsam bskyed pa tshogs shing spyod pa'i rang sangs rgyas so snyam du bsams pa yin no /
teṣām uṣmagatamūrdhabhyāṃ tadgotrāṇāṃ vyāvartanasyāpratiṣedhaḥ khaḍgaviṣāṇakalpasyaivāvadhāraṇāt de dag gi ltar na de'i rigs dro bar gyur pa dang rtse mo rnams ni zlog par dgag pa med de /
bse ru lta bu kho na dmigs kyis bkar ba'i phyir ro /
(VI /
26) kṣipraṃ mokṣas tribhir bhavair iti /
yaḥ kṣipraṃ mokṣaṃ prāpnoti /
sa ekasmiṃ janmani mokṣabhāgīyam utpādayet
myur ba srid pa gsum gyis thar /
zhes bya ba ni gang zhig thar pa myur bar thob pa de tshe gcig la ni thar pa'i cha dang mthun pa'i dge ba'i rtsa ba skyed par byed do /
dvitīye nirvedhabhāgīyāni /
tṛtīye āryamārga iti
gnyis pa la ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa rnams so /
gsum pa la ni 'phags pa'i lam mo /
yas tu pūrvasmin janmani saṃbhṛtamokṣabhāgīyo bhavati /
sa ekasminn api janmani nirvedhabhāgīyāny āryamārgaṃ cotpādayatīty avagaṃtavyaṃ bījāvaropaṇetyādi bījāvaropaṇaṃ mokṣabhāgīyotpādanaṃ
gang zhig tshe snga ma la thar pa'i cha dang mthun pa'i tshogs bsags pa de ni tshe gcig kho na la yang nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa rnams dang 'phags pa'i lam skyed par byed do zhes bya bar khong du chud par bya'o /
sa bon 'debs pa dang zhes bya ba la sogs pa 'byung ba ni sa bon 'debs pa lta bu'i thar pa'i cha dang mthun pa skye ba yin no /
sasyābhivṛddhir nirvedhabhāgīyotpattiḥ /
phalotpattir āryamārgaḥ /
asyāṃ dharmatāyām iti /
pravacanadharmatāyām /
avatāraparipākavimuktayo bhavaṃtīti /
avatāro mokṣabhāgīyena /
paripāko nirvedhabhāgīyaiḥ /
vimuktir āryamārgeṇeti /
tatpraṇidhānaparigrahaṇād iti /
(Abhidh-k-vy 541) manaḥpraṇidhānaparigrahāt /
praṇidhānaṃ punaś cetanāviśeśaḥ
'bru skye ba lta bu ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa skye ba yin no /
'bras bu chags pa lta bu ni 'phags pa'i lam yin no /
chos nyid 'di la zhes bya ba ni gsung rab kyi chos nyid la'o /
'jug pa dang yongs su smin pa dang rnam par grol bar 'gyur zhes bya ba ni don gyi dngos yin te /
'jug pa ni thar pa'i cha dang mthun pas so /
yongs su smin pa ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa rnams kyis so /
rnam par grol ba ni 'phags pa'i lam gyis so /
de'i smon lam gyis yongs su bzung ba'i phyir zhes bya ba ni yid kyi smon lam gyis yongs su bzung ba'i phyir te /
smon lam ni sems pa'i khyad par yin no /
ekabhikṣām api dattveti kāyakarma zas 'ga' tsam byin nas zhes bya ba ni lus kyi las yin no /
ekaśikṣām api cādāyeti vākkarma bslab pa 'ga' tsam yang mnos nas zhes bya ba ni ngag gi las yin te /
tac ca manaskarmotthānam iti /
trikarmasvabhāvam alpakam apy etat mokṣābhilāṣabalādhānān mokṣabhāgīyam ākṣipati
de dag kyang yid kyi las kyi kun nas bslang bas las gsum gyi rang bzhin yin no /
'di ni chung ngu zin kyang thar pa 'dod pa'i stobs skyed pa las thar pa'i cha dang mthun pa'i 'phen par 'gyur ro /
mokṣasya bhāgaḥ prāptir mokṣabhāgaḥ thar pa'i cha ni thar pa'i cha ste thar pa 'thob pa yin no /
tasmai hitaṃ mokṣabhāgīyam iti de la phan pa ni thar pa'i cha dang mthun pa zhes bya'o /
nānyatra prajñānirvedayor abhāvād yathāyogam iti /
kuruṣu tāvad ubhayaṃ nāsti
gzhan nas ni ma yin te /
ci rigs par shes rab dang skyo ba med pa'i phyir ro zhes bya ba ni re zhig sgra mi snyan dag na ni gnyi ga med do /
apāyeṣu nirvedo 'sti prajñā nāsti /
deveṣu prajñāsti nirvedo nāstīti
ngan song dag na ni skyo ba yod la shes rab med do /
lha dag gi nang na ni skyo ba med la shes rab yod de /
ato manuṣyeṣv eva triṣu dvīpeṣv ākṣipyate /
nānyatra /
(VI /
27-28) abhisamayakramas tu vaktum ārabdha iti vṛttasthaḥ śrutaciṃtāvān bhāvanāyāṃ prayujyata ity ārabhya nirvedhabhāgīyānukramaḥ
de'i phyir mi rnams kyi nang kho na dang gling gsum nas 'phen gyi gzhan nas ni ma yin no /
mngon par rtogs pa'i rim par bshad par brtsams pa zhes bya ba ni /
tshul gnas thos dang bsam ldan pa /
tatprasaṃgena mokṣabhāgīyopanyāsa iti /
dharmakṣāṃtir anāsraveti /
nirvedhabhāgīyair api dharmakṣamaṇam /
ato niṣyandena viśeṣaṇaṃ /
yasyā dharmajñānaṃ niṣyaṃdaḥ /
sā dharmajñānakṣāṃtiḥ /
dharmajñānārthaṃ kṣāṃtir dharmajñānakṣāṃtiḥ
bsgom pa la ni rab tu sbyor /
zhes bya ba nas brtsams te /
nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa'i go rims dang de'i zhar la thar pa'i cha dang mthun pa nye bar bkod pa yin no /
chos kyi bzod pa zag pa med /
ces bya ba ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa rnams kyis kyang chos la bzod pas de'i phyir rgyu mthun pas khyad par du bya ste /
gang gi rgyu mthun pa chos shes pa yin pa de ni chos shes pa'i bzod pa yin no /
chos shes pa'i phyir bzod pa ni chos shes pa'i bzod pa ste /
puṣpaphalavṛkṣavad yathā puṣpārthaṃ vṛkṣaḥ puṣpavṛkṣaḥ /
phalārthaṃ vṛkṣaḥ phalavṛkṣaḥ
me tog dang 'bras bu'i shing bzhin no zhes bya ba ni dper na me tog gi ched kyi shing la me tog gi shing zhes bya ba dang 'bras bu'i ched kyi shing la 'bras bu'i shing zhes bya ba dang 'dra'o /
kārikāyāṃ tu dharmakṣāṃtir iti vacanam ekadeśagrahaṇato devadatto datta iti yathā tshig le 'ur byas pa las chos kyi bzod pa zhes smos pa ni phyogs gcig smos pa'i phyir te /
samyaktvaṃ nirvāṇam ity uktam iti dper na lhas byin la lhas byin zhes bya ba dang 'dra'o /
samyaktavaṃ katamat /
yat tat paryādāya rāgaprahāṇam iti vistaraḥ
yang dag pa nyid ni mdo las mya ngan las 'das pa yin par bshad do zhes bya ba ni yang dag pa nyid gang zhe na /
tatra niyamo niyāma iti /
tatra samyaktve niyama ekāṃtībhāvo niyāma iti ghañi rūpaṃ
gang zhig 'dod chags yongs su gtugs te /
spangs pa de yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ngo /
api tu niyama iti yamaḥ samupaniviṣu cety appratyayasya vibhāṣitatvāt de nges pa ni nges pa ste zhes bya ba ni yang dag pa nyid der nges shing gcig tu gyur pa ni nges pa zhes bya'o /
tasyāhigamanam avakramaṇam iti /
tasyaikāṃtībhāvasyābhigamanaṃ prāptiḥ /
tad eva viparyāsasyāpakramān niyāmāvakrāṃtir ity ucyate
der 'jug pa ni mngon par 'gro ba ste zhes bya ba ni gcig tu gyur pa der 'jug pa ni phyin pa ste /
de ltar na phyin ci ma log par 'jug pa'i phyir nges par 'jug pa zhes bya'o /
tasyāṃ ceti dharmajñānakṣāṃtau /
pradīpajātivad iti /
pradīpasyeva jāter iva cety arthaḥ /
yathā pradīpasyānāgatasya tamovināśane sāmarthyaṃ
de skyes na zhes bya ba ni chos shes pa la bzod pa'o /
mar me dang skye ba bzhin no zhes bya ba ni mar me bzhin dang skye ba bzhin no zhes bya ba'i tha tshig ste /
jāteś cānāgatāyā janyajanane /
tathā pṛthagjanatvavyāvartane sāmarthyam anāgatāyā dharmajñānakṣāṃter abhyupagamyate /
nānyad iti /
kleśaprahāṇāṃ kāritraṃ /
laukikair agradharmair iti apara iti /
pṛthagjanatvaṃ vyāvartata iti prakṛtaṃ
dper na mar me ma 'ongs pa mun pa bsal bar nus pa dang skye ba ma 'ongs pa bskyed par bya ba skyed par nus pa de bzhin du sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa ma 'ongs pas kyang so so'i skye bo nyid bzlog par nus par khas len gyi byed pa gzhan nyon mongs pa spong ba ni ma yin no /
gzhan dag na re 'jig rten pa'i chos kyi mchog rnams kyis bzlog go zhes zer ro zhes bya ba ni so so'i skye bo nyid zlog par byed do zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
na /
taddharmatvād iti /
na yuktam etal laukikair agradharmais tadvyāvartana iti
ma yin te de'i chos yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'jig rten pa'i chos kyi mchog rnams kyis de zlog par byed do zhes bya ba de ni rigs pa ma yin no /
kasmāt /
te 'pi hi pṛthagjanadharmāḥ /
kathaṃ pṛthagjanadharmasya pṛthagjanadharmaṃ vyāvartiṣyaṃta iti
ci'i phyir zhe na de dag so so'i skye bo'i chos yin no so so'i skye bo'i chos kyis so so'i skye bo chos ji ltar bzlog par 'gyur /
tadvirodhitvād adoṣaḥ /
agradharmāṇāṃ pṛthagjanantvavirodhitvāt adoṣa eṣaḥ /
kiṃ /
(Abhidh-k-vy 542) yathety āha
de dang 'gal ba'i phyir nyes pa med do zhes bya ba ni chos kyi mchog rnams ni so so'i skye ba nyid dang 'gal ba'i phyir de ni nyes pa med do /
dper na ci dang 'dra zhe na /
śatruskandhārūḍhatadghātanavad iti /
yathā śatruskandhārūḍha eva kaścic chatruṃ ghātayet /
evaṃ kilāgradharmāḥ pṛthagjanatvaśatruskandhārūḍhās tad eva pṛthagjanatvaṃ ghātayeyur iti
dgra bo'i phrag pa la zhon nas de la 'tshog pa bzhin no zhes bya ba smos te /
dper na 'ga' zhig gis dgra bo'i phrag pa la zhon la dgra bo nyid la 'tshog par byed pa de bzhin du chos kyi mchog rnams kyis kyang dgra bo so so'i skye bo nyid kyi phrag pa la zhon te /
so so'i skye bo nyid de kho na la 'joms par byed do zhes grag go /
ubhayair iti /
laukikair agradharmaiḥ kṣāṃtyā ca pṛthagjanatvaṃ vyāvartyate
gzhan dag na re gnyi gas zlog ste zhes bya ba ni so so'i skye bo nyid 'jig rten pa'i chos kyi mchog rnams dang bzod pas kyang zlog go zhe'o /
katham ity āha ji lta zhe na /
ānaṃtaryavimuktimārgasādharmyād iti /
laukikānām agradharmāṇām ānaṃtaryamārgeṇa sādharmyaṃ
bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam dang chos mthun pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
'jig rten pa'i chos kyi mchog rnams ni bar chad med pa'i lam dang chos mthun pa yin no /
kṣāṃter vimuktimārgeṇa /
yathā hy ānaṃtaryamārgeṇa kleśaḥ prahīyate /
vimuktimārgeṇa prahīṇaḥ evaṃ laukikair agradharmaiḥ pṛthagjanatvaṃ vihīyate
bzod pa ni rnam par grol ba'i lam dang chos mthun pa yin te /
dper na bar chad med pa'i lam gyis nyon mongs pa spong bar byed la rnam par grol ba'i lam gyis spangs pa de bzhin du 'jig rten pa'i chos kyi mchog rnams kyis so so'i skye bo nyid rnam par nyams par byed la bzod pas rnam par nyams pa yin no /
kṣāṃtyā vihīnam iti /
anāsravādhikāraḥ sarvatreti /
tena tato 'traiva dharmajñānam anāsravam iti gamyate
de ni sdug bsngal la chos shes pa zhes bya'o zhes bya ba ni bstan bcos las ming des tha snyad 'dogs so zhes bya bar ston te /
thams cad du yang zag pa med pa'i skabs yin zhes bya ba ni de'i phyir /
tad duḥkhe dharmajñānam ity ucyate iti /
śāstre tena nāmnā vyavahāra it darśayati
de nas ni de nyid la chos shes zhes bya ba zag pa med par zhes bya bar mngon no /
samastālaṃbanā rūpārūpyāvacaraduḥkhālaṃbanatvāt /
prathamato dharmatattvajñānād iti /
ādito duḥkhādidharmatattvajñānād ity arthaḥ /
tadanvayatvād iti /
taddhetukatvād ity arthaḥ
spyi la dmigs pa zhes bya ba ni gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sdug bsngal la dmigs pa'i phyir ro /
dang po nyid du chos kyi de kho na nyid shes pa'i phyir zhes bya ba ni dang po sdug bsngal la sogs pa'i chos kyi de kho na nyid shes pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i rgyu las byung ba'i phyir zhes bya ba ni de'i rgyu can yin pa'i phyir zhes bya ba'i don to /
tathaivānugamād iti /
yathaiva dharmajñānenānugataṃ parijñātaṃ duḥkhādisatyaṃ duḥkhādibhir ākāraiḥ /
tathaiva rūpārūpyāvacaraduḥkhādyanugamād anvayajñānam etad iti vistaraḥ
de bzhin du rtogs pa'i phyir ro zhes bya ba ni ji ltar chos shes pas sdug bsngal la sogs pa'i bden pa la sdug bsngal la sogs pa'i rnam par rtogs shing yongs su shes pa kho na bzhin du gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sdug bsngal la sogs pa yang rtogs pa'i phyir rjes su shes pa yin no /
evaṃ samanaṃtarotpattikrameṇa śeṣe samudaye rūpārūpyāvacare 'nvayajñānakṣāṃtir iti vistareṇa yojyaṃ de bzhin du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de bzhin du mjug thogs su skye ba'i rim gyis gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i kun 'byung lhag ma la rjes su shes pa'i bzod pa dang zhes bya ba rgyas par sbyar bar bya'o /
nikāyāṃtarīyā āryadharmaguptaprabhṛtayaḥ /
abhedena hy abhisamaya ucyata iti /
ṣoḍaśa citto 'yaṃ satyābhisamaya iti
sde pa gzhan zhes bya ba ni 'phags pa chos srung ba'i sde pa la sogs pa'o /
bye brag med par ni mngon par rtogs pa zhes bya'o zhes bya ba ni /
de ltar bden pa mngon rtogs 'di /
darśanābhisamaya ālaṃbanābhisamayaḥ kāryābhisamayaś caivaṃ ṣoḍaśacittaka ity abhedaḥ /
darśanābhisamaya iti /
darśanam evābhisamayaḥ /
evam ālaṃbanābhisamayaḥ kāryābhisamayaś ca
sems bcu drug go zhes bya ba mthong ba'i mngon par rtogs pa dang dmigs pa'i mngon par rtogs pa dang bya ba'i mngon par rtogs pa yin te /
de ltar na sems bcu drug ces bya ba ni bye brag med pa yin no /
mthong ba'i mngon par rtogs pa zhes bya ba ni mthong ba nyid mngon par rtogs pa yin te dmigs pa'i mngon par rtogs pa dang bya ba'i mngon par rtogs pa yang de dang 'dra'o /
darśanābhisamayo 'nāsravayā prajñayā /
tad dhi bhikṣavo dṛṣṭaṃ
mthong ba'i mngon par rtogs pa ni zag pa med pa'i shes rab kyis zhes bya ba ni /
yad anāsravayā prajñayā dṛṣṭam iti vacanāt /
prajñaiva darśanam iti vyavasthāpyate
dge slong dag zag pa med pa'i shes rab kyis mthong ba gang yin pa de ni mthong ba'o zhes 'byung bas shes rab nyid mthong ba yin no zhes bya bar rnam par gzhan go /
ālaṃbanaṃ grahaṇaṃ tatsaṃprayuktair api vedanādibhir bhavati dmigs pa zhes bya ba smos pa ni de dang mtshungs par ldan pa tshor ba la sogs pas kyang mngon par rtogs pa yin no /
apiśabdāt prajñayāpi /
yasmāc cittacaittaiḥ satyāny ālaṃbyaṃte
kyang zhes bya ba'i sgras ni shes rab kyis kyang yin te /
'di ltar sems dang sems las byung ba rnams kyis bden pa dag la dmigs par byed do /
kāryaṃ yasya satyasya yat kartavyaṃ bya ba ni bden pa gang zhig la bya ba gang yin pa ste /
tadyathā duḥkhasya parijñānaṃ /
samudayasya prahāṇaṃ /
nirodhasya sākṣātkaraṇaṃ /
mārgasya bhāvanaṃ /
tad viprayuktair api śīlajātyādibhir bhavati
'di lta ste sdug bsngal la yongs su shes pa dang kun 'byung ba la spang ba dang 'gog pa la mngon sum du bya ba dang lam la bsgom pa'o /
de dang ldan pa ma yin pa tshul khrims dang skye ba la sogs pas kyang mngon par rtogs pa'o zhes bya ba la /
apiśabdāt prajñātatsaṃprayuktair api /
prajñāsaṃprayuktaviprayuktair hi tatkāryacatuṣṭayaṃ kriyate /
jātyādibhir ity ādiśabdāl lakṣaṇāṃtarāṇi prāptayaś ca gṛhyaṃte /
duḥkhe hīti vistaraḥ
kyang zhes bya ba'i sgras ni shes rab dang mtshungs par ldan pa dag gis kyang yin te /
bya ba bzhi po ni shes rab dang mtshungs par ldan pa dang ldan pa ma yin pa rnams kyis byed pas so /
skye ba la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mtshan nyid gzhan dang thob pa rnams kyang bsdu'o /
sdug bsngal mthong na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni shes rab kyis sdug bsngal mthong na mngon par rtogs pa po'am /
duḥkhe hi dṛśyamāne prajñayā /
tasyābhisamayitur duḥkhasya vā trividho (Abhidh-k-vy 543) 'bhiṣamayo yathoktaḥ
sdug bsngal de'i mngon par rtogs pa ni ji skad bshad pa gsum mo /
kun 'byung zhes bya ba la sogs pa 'byung ba ni kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam rnams kyi ni bya ba'i mngon par rtogs pa yin te /
katham ity āha /
samudayādīnāṃ samudayanirodhamārgāṇām abhisamayaḥ prahāṇasākṣātkaraṇabhāvanād yathākramaṃ prahāṇaṃ samudayasya kleśaprāpticchedāt
spong ba dang mngon sum du byed pa dang bsgom pa'i phyir ro /
go rims bzhin du kun 'byung ba ni spong ba ste /
nyon mongs pa'i thob pa chad pa'i phyir ro /
sākṣātkaraṇaṃ nirodhasya tatprāptyutpādāt 'gog pa ni mngon sum du byed de /
thob pa skyed pa'i phyir ro /
lam ni bsgom ste /
bhāvanaṃ mārgasya saṃmukhībhāvāt mngon sum du byed pa'i phyir ro /
ākārabhedād iti /
pratyekam eṣāṃ duḥkhādīnām ākārabhedāt
rnam pa tha dad pa'i phyir zhes bya ba ni sdug bsngal la sogs pa 'di dag gi rnam pa ni re re zhing tha dad pa'i phyir te /
na ca duḥkhākāreṇa samudayādīnāṃ darśanaṃ yujyate /
tadākārārthabhedataḥ /
athāpy anātmākāreṇa sarveṣāṃ satyānāṃ darśanam iti brūyāt nikāyāṃtarīyaḥ
de dag gi rnam pa'i tha dad pas kun 'byung ba la sogs pa sdug bsngal gyi rnam par mthong ba ni rung ba ma yin no /
'on te sde pa gzhan dag chos thams cad kyi spyi'i mtshan nyid stong pa nyid dang bdag med pa dag nyid yin zhes te /
śūnyatānātmate sarvasatyānāṃ sāmānyaṃ lakṣaṇam iti kṛtvā bden pa thams cad bdag med pa'i rnam par mthong ngo zhes zer na ni 'o na ni bden pa rnams /
na tarhi satyānāṃ duḥkhādito darśanaṃ syāt /
duḥkhataḥ samudayato nirodhato mārgata iti /
tathā ca saty anātmākāreṇa sarveṣāṃ darśanam iti bruvan sūtravirodhaḥ
sdug bsngal ba dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam zhes bya ba lta bur sdug bsngal la sogs par mthong bar mi 'gyur ro /
de lta yin na ni thams cad bdag med pa'i rnam par mthong ngo zhes smra ba mdo dang 'gal te /
'di ltar mdo las ni 'di skad du /
'phags pa nyan thos zhes bya ba rgyas par 'byung ngo /
yasmāt sūtra evam uktam āryaśrāvakasyeti vistaraḥ /
atha manyase nāsti sūtravirodho yasmād abhisamayāvasthāyāh pūrvaṃ prayogāvasthāyām āryaśrāvakasya duḥkhaṃ vā duḥkhato manasikurvata ity evamādi
'on te mdo dang 'gal ba med de /
'di ltar 'phags pa nyan thos sdug bsngal la sdug bsngal du yid la byed pa 'am zhes bya ba la sogs pa 'byung ba ni mngon par rtogs pa'i gnas skabs kyi sngon rol sbyor ba'i gnas skabs na yin no /
ato 'nātmākāreṇa sarveṣāṃ darśanād ekābhisamaya eveti de'i phyir thams cad bdag med pa'i rnam par mthong ba'i phyir mngon par rtogs pa ni gcig kho na yin no snyam du sems na /
tac cāyuktam /
anāsraveṇa manasikāreṇa saṃprayukto dharmāṇāṃ vicaya iti vacanāt /
na hi prayogāvasthāyām anāsravamanasikāraḥ saṃbhavati
zag pa med pa'i yid la byed pa dang mtshungs par ldan pa'i chos rnams rnam par 'byed pa gang yin pa zhes 'byung ba'i phyir de yang rung ba ma yin te /
sbyor ba'i gnas skabs na ni zag pa med pa'i yid la byed pa mi srid do /
bhāvanāmārga evam iti ced ya āryaśrāvakasya duḥkhaṃ vā duḥkhato manasikurvata iti vistareṇa gal te 'phags pa nyan thos sdug bsngal la sdug bsngal du yid la byed pa 'am zhes bya ba rgyas par 'byung ba gang yin pa de lta bu ni bsgom pa'i lam la yin no zhe na ma yin te /
na /
yathā darśanaṃ bhāvanāt /
naitad evaṃ /
yathaiva hi pūrvaṃ satyānāṃ darśanaṃ /
tathaiva teṣāṃ paścād bhāvanaṃ
ji ltar mthong ba bzhin bsgom pa'i phyir ro zhes bya ba ni de ni de lta ma yin te /
ji ltar bden pa rnams sngar mthong ba kho na bzhin du phyis de dag bsgom ste /
bhāvanāmārgo bhavatīty arthaḥ bsgom pa'i lam yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
śeṣeṣu vaśitvalābhād iti lhag ma rnams la dbang thob pa'i phyir zhes bya ba la /
aṃtareṇa prayogaṃ samudayādidarśanasaṃmukhībhāvaśaktilābho vaśitvalābhaḥ dbang thob pa ni sbyor ba med par kun 'byung ba la sogs par mthong ba mngon sum du 'gyur ba'i mthu 'thob pa ste de'i phyir ro /
tasmād iti /
aṃtarā tu vyutthānām asti nāstīti vicāryaṃ syād iti /
śeṣeṣu vaśitvalābhād aṃtarā vyutthānaṃ prāpnotīti doṣaḥ syād ity abhiprāyaḥ /
ubhayathāpi ca vicāryamāṇe bahūnāṃ sūtrāṇāṃ virodhaḥ
bar skabs su ldang ba yod dam med ces dpyad par bya ba yin no zhes bya ba ni lhag ma rnams la dbang thob pa'i phyir bar skabs su ldang bar 'gyur bas nyes par 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
gnyi ga ltar rnam par dpyad na yang mdo sde mang po dang 'gal te /
yathā ca teṣāṃ virodhaḥ /
tathāgameṣu śrotavyaḥ /
ekasya darśane śeṣāṇāṃ kāryābhisamayavacanād iti /
yasmād asty etat vacanaṃ
de dag dang ji ltar 'gal ba de lta bu ni lung las mnyan par bya'o /
gcig mthong na lhag ma rnams bya ba'i mngon par rtogs pa yin no zhes 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba ni gang gi phyir 'di skad du sdug bsngal mthong na de'i mngon par rtogs pa ni gsum mo /
duḥkhe hi dṛśyamāne tasya trividho 'bhisamayaḥ /
samudayādīnāṃ kāryabhisamayaḥ prahāṇasākṣātkaraṇabhāvanād ity ato 'smābhir apy evam abhyupagamān nāsti doṣaḥ
kun 'byung ba la sogs pa ni bya ba'i mngon par rtogs pa yin te /
spong ba dang mngon sum du byed pa dang bsgom pa'i phyir ro zhes 'byung ba de yod pa'i phyir kho bo cag kyang de ltar khas len pas nyes pa med do /
āha /
yady apy abhyupagamyata ity abhisamayaḥ /
sūtre satyānāṃ krameṇābhisamayo virudhyate
smras pa; gal te khas len pas de ltar mngon par rtogs pa yin na mdo las bden pa rnams rim gyis mngon par rtogs par 'byung ba dang 'gal lo zhe na /
ata ucyate /
darśanābhiśamayaṃ tu pratīti vistaraḥ
de'i phyir mdo las mthong ba'i mngon par rtogs pa'i phyir zhes bya ba rgyas par smos so /
sadṛṣṭāṃtāni trīṇi sūtrāṇīti /
saṃyuktāgame paṭhyaṃte /
kathaṃ /
anāthapiṇḍada āha /
kiṃ nu bhadaṃta caturṇām āryasatyānām anupūrvābhisamayaḥ
dpe dang bcas pa'i mdo gsum khungs su yod do zhes bya ba ni yang dag par ldan pa'i mdo las 'byung ba yin no /
ji skad du zhe na /
mgon med zas sbyin gyis gsol ba /
btsun pa ci lags /
'phags pa'i bden pa bzhi po mthar gyis mngon par rtogs sam /
āhosvid ekābhisamaya iti 'on te mngon par rtogs pa gcig lags /
caturṇāṃ gṛhapate āryasatyānām anupūrvābhisamayo na tv ekābhisamayaḥ khyim bdag 'phags pa'i bden pa bzhi ni mthar gyis mngon par rtogs kyi mngon par rtogs pa gcig pa ni med do /
yo gṛhapate evaṃ vaded ahaṃ (Abhidh-k-vy 544) duḥkhaṃ āryasatyam anabhisametya samudayam āryasatyam abhisameṣyāmīti vistareṇa yāvad duḥkhanirodhagāminīṃ pratipadam āryasatyam abhisameṣyāmīti khyim bdag gang zhig 'di skad du bdag gis sdug bsngal 'phags pa'i bden pa mngon par ma rtogs par kun 'byung ba 'phags pa'i bden pa mngon par rtogs par bya'o zhes bya ba nas /
rgyas par sdug bsngal 'gog pa 'phags pa'i bden pa ma rtogs par sdug bsngal 'gog par 'gro ba'i lam 'phags pa'i bden pa mngon par rtogs par bya'o zhes bya ba'i bar du smra na /
maivaṃ voca iti syād vacanīyaḥ de skad du ni ma smra shig ces brjod par bya'o /
tat kasya hetoḥ de ci'i phyir zhe na /
asthānam anavakāśo yad duḥkham āryasatyam anabhisametya samudayam āryasatyam abhisameṣyati pūrvavat /
yāvan nedaṃ sthānaṃ vidyate
sdug bsngal 'phags pa'i bden pa mngon par ma rtogs par kun 'byung ba 'phags pa'i bden pa mngon par rtogs par 'gyur ba gang yin pa de ni gnas med cing go skabs med do zhes bya ba nas 'di ni gnas med cing zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
sthānam etad iti pūrvavat /
tadyathā gṛhapate ya evaṃ vaded ahaṃ kūṭāgārasya vā kūṭāgāraśālāyā vā vā mūlapādam apratiṣṭhāpya bhittiṃ pratiṣṭhāpayiṣyāmi
'di ni gnas yod do zhes bya ba'i bar yang snga ma bzhin no /
khyim bdag dper na gang zhig 'di skad du bdag gis khang pa brtsegs ma 'am /
khang pa brtsegs ma chen po'i rmang la rkang pa ma bzhag par rtsig pa la gzhag par bya'o /
bhittim apratiṣṭhāpya talakaṃ rtsig pa lam bzhag par phyam so la gzhag par bya'o /
talakam apratiṣṭhāpya cchadanaṃ pratiṣṭhāpayiṣyāmīti phyam so la ma bzhag par g yogs ma la gzhag par bya'o zhes smra na de skad du ma smra shig ces brjod par bya'o /
maivaṃ voca iti syād vacanīyaḥ bam po bzhi bcu rtsa bdun pa /
tat kasya hetoḥ de ci'i phyir zhe na /
asthānam anavakāśo yat kūṭāgārasyeti pūrvavat /
yāvat sthānam etad vidyate /
yan mūlapādaṃ pratiṣṭhāpya bhittiṃ pratiṣṭhāpayiṣyāmīti pūrvavat
khang pa brtsegs ma 'am zhes bya ba nas gnas med cing go skabs med do zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
rmang la rkang pa bzhag nas rtsig pa la rkang pa gzhag go zhes bya ba nas phyam so la rkang pa bzhag nas g yogs ma la gzhag go zhes bya ba gang yin pa de ni gnas yod do zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
yāvad evam eva gṛhapate nedaṃ sthānaṃ vidyate /
yad duḥkhasatyam adṛṣṭvā samudayasatyaṃ drakṣyatīti vistaraḥ
khyim bdag de bzhin du sdug bsngal gyi bden pa ma mthong bar kun 'byung ba'i bden pa mthong bar 'gyur ba gang yin pa de ni gnas med cing zhes bya ba rgyas par 'byung ba'i bar snga ma bzhin no /
athānyataro bhikṣur āha de nas dge slong gcig cig gis gsol pa /
kiṃ nu bhadaṃta caturṇām āryasatyānām anupūrvābhisamayaḥ btsun pa ci lags /
'phags pa'i bden pa bzhi po mthar gyis mngon par rtogs sam /
āhosvid ekābhisamaya iti 'on te mngon par rtogs pa gcig lags /
bhagavān āha /
caturṇāṃ bhikṣo satyānām iti /
pūrvavad yāvat tadyathā bhikṣo ya evaṃ vaded ahaṃ catuṣkaḍevarasya sopānasya prathamasopānakaḍevaram anabhiruhya dvitīyam abhirokṣyāmīti /
dvitīyam anabhiruhya tṛtīyaṃ
bcom ldan 'das kyis bka' stsal pa /
dge slong bden pa bzhi ni zhes bya ba la sogs pa snga ma bzhin no /
dge slong dper na gang zhig 'di skad du bdag gis bang rim bzhi yod pa'i them skas tha ma la ma gzegs par gnyis pa la 'dzeg par bya'o /
gnyis pa la ma gzegs par gsum pa la /
tṛtīyam anabhiruhya caturtham abhirokṣyāmīti /
maivaṃ voca iti
gsum pa la ma gzegs par bzhi pa la 'dzeg par bya'o zhes smra na de skad du ma smra shig ces brjod par bya'o /
syād vacanīyaḥ /
tat kasya hetoḥ /
asthānam anavakāśo yac catuṣkaḍevarasya sopānasya prathamasopānakaḍevaram anabhiruhya dvitīyakaḍevaram abhirokṣyati /
evaṃ yāvat tṛtīyam anabhiruhya caturtham abhirokṣyati
de ci'i phyir zhe na /
bang rim bzhi pa'i them skas la bang rim tha ma la ma gzegs par bang rim gnyis pa la 'dzeg pa nas /
de bzhin du gsum pa la ma gzegs par bzhi pa la 'dzeg pa'i bar 'di ni gnas med cing go skabs med do /
evam ihāpi nedaṃ sthānaṃ vidyate /
yad duḥkhasatyam adṛṣṭvā samudayasatyaṃ drakṣyatītyādi
de bzhin du 'di la yang sdug bsngal gyi bden pa ma mthong bar kun 'byung ba'i bden pa mthong bar 'gyur ba gang yin pa 'di ni gnas med do zhes bya ba la sogs pa 'byung ngo /
tathāryānanda āha /
kiṃ nu bhadaṃta caturṇām āryasatyānām anupūrvābhisamayaḥ
de bzhin du 'phags pa kun dga' bos gsol pa /
btsun pa ci lags /
'phags pa'i bden pa bzhi po mthar gyis mngon par rtogs sam /
utāho ekābhisamaya iti /
pūrvasūtravat /
yāvat /
tadyathānanda ya evaṃ vaded ahaṃ catuṣpadikāyā niḥśreṇyāḥ prathamaṃ niḥśreṇīpadam anabhiruhya prāsādam abhirokṣyāmīti /
maivaṃ voca iti syād vacanīyaḥ
'on te mngon par rtogs pa gcig pa lags zhes bya ba la sogs pa mdo snga ma bzhin no /
kun dga' bo dper na gang zhig 'di skad du bdag gis gdang bu bzhi pa'i skas la /
gdang bu tha ma la rkang pas ma gzegs par gdang bu gnyis pa la 'dzeg go zhes bya ba nas de bzhin du gdang bu bzhi pa la rkang pas ma gzegs par khang bzangs kyi thog tu 'dzeg go zhes smra na de skad du ma smra zhig ces brjod par bya'o zhes bya ba la sogs pa rgyas par snga ma bzhin no /
vistareṇa yāvad evam evānanda ya evaṃ vaded ahaṃ duḥkham āryasatyam anabhisametya samudayasatyam abhisameṣyāmīti vistareṇa yāvan nedaṃ sthānaṃ vidyata iti kun dga' bo gang zhig 'di skad du bdag gis sdug bsngal 'phags pa'i bden pa mngon par ma rtogs par kun 'byung ba'i bden pa mngon par rtogs par bya'o zhes bya ba nas rgyas par 'di ni gnas med de zhes bya ba'i bar snga ma bzhin te /
etāni trīṇi sūtrāṇi mdo gsum ni 'di dag yin no /
yo duḥkha iti vistaraḥ /
atha mataṃ syād yo duḥke niṣkāṃkṣo nirvicikitso buddhe 'pi sa iti sūtrād ekābhisamaya iti
gang zhig sdug bsngal la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ci ste mdo las /
gang zhig sdug bsngal la nem nur med cing the tshom med pa de ni sangs rgyas la yang zhes gsungs pas mngon par rtogs pa gcig go zhes bya bar 'dod na'o /
ji lta zhe na /
katham /
aśaikṣā hi dharmā buddhaḥ
sangs rgyas ni mi slob pa'i chos rnams yin la /
ta evāśaikṣā dharmā mārgaḥ mi slob pa'i chos de dag kyang lam yin no /
tasmād duḥkhābhisamayān mārgo 'pi tenābhisamito yasmād duḥkhavad buddhe 'pi niṣkāṃkṣo nirvicikitsa iti de lta bas na sdug bsngal mngon par rtogs pa'i phyir des lam yang mngon par rtogs pa yin te /
'di ltar sdug bsngal bzhin du sangs rgyas la yang nem nur med cing the tshom med pas so /
kāṃkṣā vicikitsety anarthāṃtaraḥ nem nur dang the tshom zhes bya ba ni don tha dad pa ma yin no /
atha vāniścayābhilāṣaḥ kāṃkṣā vimatir vicikitsā (Abhidh-k-vy 545) yathoktalakṣaṇā /
nāsamudācārāvaśyaṃprahāṇābhisaṃdhivacanād iti /
naitad evaṃ sūtrād ekābhisamaya iti /
asamudācārasya vaśyaṃprahāṇasya cābhisaṃdhivacanāt
yang na nem nur ni nges par mi 'dod pa yin no /
the tshom ni ji skad bshad pa'i mtshan nyid kyi yid gnyis yin no /
ma yin te /
kun du mi 'byung ba dang gdon mi za bar spong ba las dgongs te /
gsungs pa'i phyir ro zhes bya ba ni kun du mi 'byung ba dang gdon mi za bar spong ba las dgongs te /
gsungs pa'i phyir mdo las mngon par rtogs pa gcig pa'o zhes 'byung ngo zhes zer ba de ni de lta ma yin te /
duḥkhe 'bhisamite buddhaviṣaye vicikitsāyā asamudācāro 'vaśyaṃprahāṇaṃ ca bhavati sdug bsngal mngon par rtogs na yang sangs rgyas kyi yul la the tshom za ba kun du mi 'byung ba dang gdon mi za bar spong bar 'gyur ro /
ato yo duḥkhe niṣkāṃkṣo nirvicikitso buddhe 'pi /
sa ity uktam abhisaṃdhiḥ
de'i phyir gang zhig sdug bsngal la nem nur med cing the tshom med pa de ni sangs rgyas la yang zhes gsungs par dgongs pa yin no /
(VI /
30ab) te punaḥ ṣaḍbhūmikā ity uktaṃ prāg iti
de dag ni sa drug pa'o zhes sngar bshad zin to zhes bya ba ni /
anāgamyāṃtaradhyānabhūmikam iti vacanāt mi lcogs pa med pa dang khyad par bsam gtan sa ba'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
(VI /
30cd) anaṃtaryaśakyatvād iti /
kṛtyāś ca śaki liṅ ceti śakyārthe kṛtyapratyayaḥ aṃtarayituṃ śakyā aṃtaryāḥ
bar chad bya bar mi nus pa'i phyir zhes bya ba la bar chad bya bar nus pa ni bar chad do /
bar chad med pas na bar chad med pa'o /
nāṃtaryāḥ anaṃtaryāḥ /
kleśaprāptiṃ te vicchindaṃti /
viprakṛtāvasthā sā teṣām iṣyate /
ānaṃtaryamārgeṇeti bhāve svarthe vṛddhividhānaṃ
de dag gis nyon mongs pa'i thob pa rnam par gcod de de dag gi gnas skabs de ni ring ba yin par 'dod do /
bar chad med pa'i lam zhes bya ba la /
anantarabhāvo anaṃtaramārgo vā ānaṃtaryaṃ /
tasya mārgā ānaṃtaryamārgāḥ /
vimuktimārgāḥ /
vimuktimārgā iti /
vimuktau mārgā vimuktimārgāḥ
bar chad med pa ni bar chad med pa'i ngo bo 'am bar chad med pa'i lam mo /
de'i lam ni bar chad med pa'i lam mo /
rnam par grol ba'i lam zhes bya ba ni rnam par grol ba'i lam ni rnam par grol ba'i lam ste /
kleśavimuktyavasthāmārgā ity arthaḥ /
dvābhyāṃ cauraniṣkāsanakapāṭapidhānavad iti /
yathā dvābhyām ekena cauro niṣkāsyate /
dvitīyena tadapraveśāya kapāṭaḥ pidhīyate /
evam ānaṃtaryamārgeṇa kleśacauro niṣkāsyate
nyon mongs pa las rnam par grol ba'i gnas skabs kyi lam mo zhes bya ba'i tha tshig go /
gnyis kyis rkun po 'byin pa dang sgo gcod pa bzhin no zhes bya ba ni dper na gnyis las gcig gis ni rkun po phyir 'byin par byed la /
gnyis pas ni de nang du mi shor bar bya ba'i phyir sgo gcod pa de bzhin du /
bar chad med pa'i lam gyis ni nyon mongs pa'i chom rkun de'i thob pa gcod pa'i sgo nas 'byin par byed la /
tatprāpticchedataḥ /
vimukitmārgeṇa ca visaṃyogaprāptikapāṭaṃ pidhīyate
rnam par grol ba'i lam gyis ni bral ba'i thob pa da ltar du byed pa'i sgo nas sgo gcod par byed do /
vartamānīkaraṇataḥ /
yadi punar iti vistaraḥ /
yadi punar dvitīyenānaṃtaryamārgeṇaiva duḥkhe 'nvayajñānakṣāṃtyā saha visaṃyogaprāptir utpadyeta
gal te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te bar chad med pa'i lam gnyis pa sdug bsngal ba la rjes su shes pa'i bzod pa kho na bral ba'i thob pa lhan cig spyi'i sdug bsngal la chos shes pa ni mi skye ba kho na ste /
naiva duḥkhe dharmajñānam utpadyate /
yad anena kartavyaṃ
'dis bya dgos pa gang yin pa de ni sdug bsngal la rjes su shes pa'i bzod pa kho nas byed par 'gyur na zhes bsams pa yin no /
tad duḥkhe 'nvayajñānakṣāṃtyaiva kriyetety abhiprāyaḥ /
prahīṇavicikitsaṃ jñānaṃ tatraivālaṃbane kāmāvacaraduḥkhe prahīṇavicikitsaṃ jñānaṃ notpannaṃ syāt
dmigs pa de kho na la the tshom spangs pa'i shes pa zhes bya ba ni dmigs pa 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal de kho na la the tshom spangs pa'i shes pa skye bar mi 'gyur ro /
tatra hi duḥkhe dharmajñānakṣāṃtiḥ savicikitsaiva vartate vicikitsāyā aprahīṇatvāt sdug bsngal de la chos shes pa'i bzod pa ni the tshom dang bcas pa kho nar 'jug ste /
the tshom ma spangs pa'i phyir ro /
na ca tatra duḥkhe 'nvayajñānakṣāṃtiḥ prahīṇavicikitseti śakyate vyavasthāpayituṃ sdug bsngal de la rjes su shes pa'i bzod pa the tshom spangs pa yin no zhes bya bar rnam par gzhag par yang mi nus te de'i yul ma yin pa'i phyir ro /
atadviṣayatvāt /
kṣāṃtibhir iti vistaraḥ /
kṣāṃtibhiḥ kleśaprahāṇād yo 'yaṃ sāstrapāṭhaḥ
gal te bzod pa rnams kyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te bzod pa rnams kyis nyon mongs pa spong ba'i phyir bstan bcos la kun du sbyor ba'i ris dgu ste /
navasaṃyojananikāyāḥ /
duḥkhadharmajñānaprahātavyaḥ saṃyojananikāyaḥ /
samudayadharmajñānaprahatavyo nirodhadharmajñānaprahātavyo mārgadharmajñānaprahātavyaḥ duḥkhānvayajñānaprahātavyaḥ samudayānvayajñānaprahātavyo nirodhānvayajñānaprahātavyo mārgānvayajñānaprahātavyo bhāvanāprahātavyaś ca saṃyojananikāya iti /
sūtre 'py uktam
sdug bsngal la chos shes pas spang bar bya ba'i kun du sbyor ba'i ris dang kun 'byung ba la chos shes pas spang bar bya ba dang 'gog pa la chos shes pas spang bar bya ba dang lam la chos shes pas spang bar bya ba dang sdug bsngal la rjes su shes pas spang bar bya ba dang kun 'byung ba la rjes su shes pas spang bar bya ba dang 'gog pa la rjes su shes pas spang bar bya ba dang lam la rjes su shes pas spang bar bya ba dang bsgom pas spang bar bya ba'i kun du sbyor ba'i ris so zhes 'byung ba dang mdo las dge slong dag de lta na nyon mongs pa rnams ni shes pas gzhom par bya ba yin no /
iti hi bhikṣavo jñānavadhyāḥ kleśāḥ /
vidyudupamaṃ cittam iti
sems ni glog lta bu'o zhes 'byung ba gang yin pa de dang yang 'gal te /
tasya virodhaḥ /
na hi tatra (Abhidh-k-vy 546) kṣāṃtiprahātavyaḥ saṃyojananikāya ity uktaṃ
de las ni bzod pas spang bar bya ba'i kun du sbyor ba'i ris ma bshad do zhe na ma yin te /
na kṣāṃtīnām iti vistaraḥ /
naitad evaṃ /
kasmāt /
kṣāṃtīnāṃ jñānaparivāratvāt /
kṣāṃtayo jñānasya parivārā ity ataḥ kṣāṃtiprahātavyaḥ saṃyojananikāyo jñānaprahātavya ucyate
bzod pa rnams ni zhes bya ba rgyas par smos te /
de ni de lta ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
bzod pa rnams ni shes pa'i 'khor yin pa'i phyir te /
bzod pa rnams ni shes pa'i 'khor yin no /
de'i phyir bzod pas spang bar bya ba'i kun du sbyor ba'i ris la shes pas spang bar bya ba zhes brjod de /
rājaparivārakṛtasya rājakṛtavyapadeśavat /
yathā rājaparivārakṛtasya kasyacid arthasya rājakṛta iti vyapadeśo bhavati /
tadvad bhāvanāprahātavyas tu saṃyojananikāyo jñānaprahātavya eva /
tatra ānaṃtaryamārgo 'pi jñānasvabhāva iti
rgyal pos byas so zhes tha snyad 'dogs pa bzhin no dper na rgyal po'i 'khor gyis byas pa'i don 'ga' zhig la rgyas pos byas so zhes tha snyad 'dogs pa de dang 'dra'o /
bsgom pas spang bar bya ba'i kun du sbyor ba'i ris ni shes pas spang bar bya ba kho na yin te /
de la ni bar chad med pa'i lam yang shes pa'i ngo bo nyid yin pas so /
kleśaprahāṇe hy ānaṃtaryamārga eva viśeṣeṇādhikriyate nyon mongs pa spang bar bya ba la ni bar chad med pa'i lam kho na khyad par du gtogs pa yin no /
(VI /
31ab) adṛṣṭasatyadarśanād iti jñānena katham adṛṣṭasatyadarśanaṃ bhavati
bden pa ma mthong ba mthong ba'i phyir ro zhes bya ba shes pa'i tshe ji ltar bden pa ma mthong ba mthong ba yin zhe na /
tad apy adṛṣṭe satyāṃtare sati bhavatīti darśanamārgāṃtarālavartijñānaṃ darśanamārgaḥ pāraṃparyam abhisaṃdhāya de yang bden pa gzhan ma mthong ba'i tshe na yod pas mthong ba'i lam gyi bar na yod pa'i shes pa mthong ba'i lam yin te /
tenāpy adṛṣṭam iva paśyatīti brgyud pa la bsams nas des kyang mthong ba mthong ba yin no /
atha vā adṛṣṭadṛṣṭer aḍṛṣṭadarśanāt /
paṃcadaśakṣaṇā darśanamārgo yāvad asya pudgalasyādṛṣṭadarśanaṃ pravartate
yang na ma mthong bas ma mthong ba mthong ba'i phyir skad cig ma bco lnga ni mthong ba'i lam yin te /
ji srid du gang zag 'di'i ma mthong ba mthong ba 'jug pa de srid du 'di'i skad cig ma rnams mthong ba'i lam yin no /
tāvad asya kṣaṇā darśanamārgaḥ /
tasya dṛṣṭe 'pi duḥkhe adṛṣṭadarśanam asya samudaye pravartata evety āha
'dis sdug bsngal mthong yang 'di la kun 'byung ba la ma mthong ba mthong ba 'jug pa kho na'o zhes bya ba la sogs pa yin no /
bhāvanāmārga eva ṣoḍaśa kṣaṇa iti vākyādhyāhāraḥ /
nanu ca tenāpy adṛṣṭaṃ paśyati kiṃ tad adṛṣṭam ity āha
skad cig ma bcu drug pa ni bsgom pa'i lam kho na yin no zhes bya bar tshig khong nas drang ngo /
des kyang ma mthong ba mthong ba ma yin nam zhes bya ba ni ci zhig ma mthong zhe na /
mārgānvayajñānakṣāṃtim iti /
mārgānvayajñānakṣāṃtir ātmānaṃ virahayya śeṣam anvayajñānapakṣyaṃ mārgam ālaṃbate /
svātmani [Tib /
207b] vṛttivirodhāt
lam la rjes su shes pa'i bzod pa zhes bya ba smos te /
lam la rjes su shes pa'i bzod pa ni bdag nyid ma gtogs pa lhag ma rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i lam la dmigs par byed de /
tenocyate /
mārgānvayajñānakṣāṃtim adṛṣṭāṃ paśyatīti /
satyaṃ prati ciṃteti vistaraḥ /
satyaṃ prati cintā dṛṣṭaṃ na dṛṣṭam iti
rang la bdag nyid byed pa ni 'gal ba'i phyir ro /
de'i phyir lam la rjes su shes pa'i bzod pa ma mthong ba mthong zhes bya'o /
na tu kṣaṇaṃ prati dṛṣṭaḥ kṣaṇo na veti /
kasmāt /
paṃcadaśena kṣaṇena yad anvayajñānapakṣalakṣaṇaṃ satyaṃ dṛṣṭaṃ
bden pa'i phyir bsam gyi zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bden pa la mthong ngam ma mthong zhes bsam gyi skad cig ma mthong ngam 'on te ma mthong zhes bya ba ni ma yin no /
tad eva ṣoḍaśenāpīti ci'i phyir zhe na /
nāsty apūrvadṛṣṭasatyadarśanam iti /
na ṣoḍaśakṣaṇo darśanamārga iti vyavasthāpyate /
na hy ekakṣaṇenādṛṣṭena mārgānvayajñānakṣāṃtilakṣaṇena satyaṃ tanmārgasatyam aḍṛṣṭaṃ bhavati
skad cig ma bco lnga pas rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i mtshan nyid kyis bden pa mthong ba gang yin pa de kho na bcu drug pas kyang mthong bas bden pa sngon ma mthong ba mthong ba med pa'i phyir skad cig ma bcu drug pa mthong ba'i lam zhes bya ba rnam par mi gzhag go /
lam la rjes su shes pa'i bzod pa'i mtshan nyid kyi skad cig ma gcig ma mthong bas ni lam gyi bden pa ste ma mthong ba ma yin no /
laukikaṃ dṛṣṭāṃtam āha /
yathā naikaluṅgena ekasasyaśalākayā dātreṇālūnenācchinnena kedāram alūnaṃ bhavati
'jig rten pa'i dpe bstan par smras pa /
dper na nyag ma gcig ma brngas pas te /
zor bas 'bru'i nyag ma gcig ma brngas shing ma bcad pa zhing ma brdas pa ma yin pa bzhin no /
'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
lūnam evety arthaḥ
brngas pa kho na yin no zhes bya ba'i tha tshig ste /
tathā hi kecit pramādād alūne 'pi ekaluṃge vaktāro bhavaṃti lūnam asmābhiḥ kedāram iti 'di ltar bag med par gyur bas zhing la nyag ma gcig cig ma brngas kyang 'di skad du bdag cag gis zhing brngas so zhes zer ba lta bu'o /
phalatvād iti vistaraḥ /
phalatvād ityadihetubhir bhāvanāmārgam eva ṣoḍaśakṣaṇaṃ sādhayati
'bras bu yin pa'i phyir dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
'bras bu yin pa'i phyir zhes bya ba la sogs pa'i gtan tshigs kyis skad cig ma bcu drug pa bsgom pa'i lam kho na yin par sgrub par byed do /
bhāvanāmārgaḥ ṣoḍaśaḥ kṣaṇaḥ skad cig ma bcu drug pa ni bsgom pa'i lam yin te /
saṃskṛtaśrāmaṇyaphalatvāt /
sakṛdāgāmiphalavat yāvad arhattvaphalavad vā
'dus byas kyi dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu yin pa'i phyir lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu'am /
dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu'i bar lta bu'o /
tathā bhāvitāṣṭajñānaṣoḍasākāratvād vihīnapratipannakamārgatvāt prābaṃdhikatvāc ca de bzhin du shes pa brgyad dang rnam pa bcu drug thob pa'i phyir dang zhugs pa'i lam rnam par nyams pa'i phyir dang rgyun chags pa yin pa'i phyir bsgom pa'i lam kho na yin te /
phalāṃtaravad eva bhāvanāmārgaḥ /
ṣoḍaśe hi kṣaṇe 'ṣṭau jñānāni bhāvyaṃte /
duḥkhe dharmajñānaṃ duḥkhe 'nvayajñānaṃ yāvan (Abhidh-k-vy 547) mārge 'nvayajñānam iti /
ākārā api ṣoḍaśānityādyā bhāvyaṃte
'bras bu gzhan bzhin no /
skad cig ma bcu drug pa la ni sdug bsngal la chos shes pa nas lam la rjes su shes pa'i bar shes pa brgyad kyang 'thob la /
mi rtag pa la sogs pa'i rnam pa bcu drug kyang 'thob bo /
tadvad eva ca darśanamārge 'ṣṭajñānaṣoḍaśākārabhāvanā nāsti /
tatra hi sabhāgajñānākārabhāvanaiva
mthong ba'i lam la ni de kho na bzhin du shes pa brgyad dang rnam pa bcu drug 'thob pa med de /
mthong ba la ni bzod pa dang /
shes pa ji ltar skyes pa rnams /
yathotpannāni bhāvyaṃte kṣāṃtijñānāni darśana iti vacanāt ma 'ongs pa thob ces 'byung ba'i phyir de la ni shes pa dang rnam pa skal ba mnyam pa kho na 'thob bo /
mārgānvayajñāne ca pūrvamārgasya pratipannakamārgasya vihāniḥ /
na ca darśanamārge pūrvamārgavihānir iti
lam la rjes su shes pa la ni lam snga ma ste /
zhugs pa'i lam rnam par nyams pa yin gyi mthong ba'i lam gyis ni lam snga ma rnam par nyams pa ma yin no /
prābaṃdhikaṃ cedaṃ mārgānvayajñānaṃ /
na ca darśanamārge kṣāṃtir jñānaṃ vā kiṃcit prābaṃdhikam astīty ato 'pi mārgānvayajñānaṃ bhāvanāmārga iti
lam la rjes su shes pa 'di ni rgyun chags pa yin gyi /
mthong ba'i lam la ni bzod pa'am shes pa 'ang rung rgyun chags pa chung zad kyang med de de'i phyir lam la rjes su shes pa ni bsgom pa'i lam yin no /
itaraḥ pratyavasthānaṃ karoti 'dod chags dang bral ba phyir rgol bar byed de /
darśanamārgaḥ ṣoḍaśaḥ kṣaṇaḥ skad cig ma bcu drug pa ni mthong ba'i lam yin te /
avaśyakāparihāṇitvāt /
duḥkhadharmajñānakṣāṃtyādivad iti /
pūrvapakṣaṃ vā dūṣayati
gdon mi za bar yongs su mi nyams pa'i phyir sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa la sogs pa bzhin no /
yang na phyogs snga ma sun 'byin par byed de /
anumānapatitadharmasvarūpaviparyayāpakṣālo 'yaṃ pakṣa iti phyogs 'di ni rjes su dpag pas 'ongs pa'i chos kyi rang gi ngo bo las bzlog bas skyon chags pa yin te /
bhāvanāmārgatve 'pi sādhyamāne tad aparihāṇitvam anenānumānenāpatatīti bsgom pa'i lam nyid du bsgrub par bya ba yin no /
yang de'i yongs su mi nyams pa nyid kyi rjes su dpag pas bsal ba yin no zhe na /
tad idam aṃtarnītam abhisamīkṣya punar āha /
aparihāṇis tv iti vistaraḥ /
yasmād darśanaheyānāṃ kleśānāṃ prahāṇaṃ mārgānvayajñānenādhārapratipakṣeṇa saṃdhāryate
de lta bas na rgol ba 'di'i dogs pa bsu bar yongs su mi nyams pa ni zhes bya ba rgyas par smos te /
'di ltar mthong bas spang bar bya ba'i nyon mongs pa rnams kyis spangs pa lam la rjes su shes pa rten gyi gnyen pos yang dag par 'dzin to /
yadi ca tasmāt phalamārgāt ṣoḍaśāt kṣaṇāt parihāṇiḥ syāt srotaāpattiphalāt parihāṇiḥ syāt /
na ca srotaāpattiphalāt parihāṇir ity ato na tasmāt parihīyate /
itara āha /
ata eveti /
kim ayam /
aparihāṇihetur evocyate /
vayam apy etam artham abhidadhmahe
gal te yang 'bras bu'i lam skad cig ma bcu drug pa de las yongs su nyams par 'gyur na ni /
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu las yongs su nyams par 'gyur ba zhig na /
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu las ni yongs su nyams pa yang med de /
de'i phyir de las yongs su nyams par mi 'gyur ro /
pha rol pos de nyid kyi phyir zhes bya ba smos so /
de ci zhig ce na /
yongs su mi nyams pa'i gtan tshigs kho na smra ba yin /
kim ayam upalabdhisamam iti cottaram udgrāhyate kho bo cag kyang don 'di smra na dmigs par 'dra ba las ci ste 'di lan du rjod par byed ce na /
ācārya āha /
ata eva darśanamārga iti cet
slob dpon gyis gal te de nyid kyi phyir mthong ba'i lam yin no zhe na zhes bya ba smos te /
yadi manyase yata eva darśanaheyaprahāṇasaṃdhāraṇaṃ mārgānvayajñānena /
ata eva darśanamārga iti /
tan na
gal te gang gi phyir mthong bas spang bar bya ba'i spangs pa lam la rjes su shes pas 'dzin pa de nyid kyi phyir mthong ba'i lam yin no snyam du sems na ma yin te /
ha cang thal bar 'gyur ba'i phyir ro /
atiprasaṃgāt /
yadi mārgānvayajñānena darśanaheyaprahāṇasaṃdhāraṇam ity ato darśanamārgaḥ syāt
gal te lam la rjes su shes pas mthong bas spang bar bya ba'i spangs pa yang dag par 'dzin pas de'i phyir mthong ba'i lam du gyur na /
evaṃ saty atiprasaṃgaḥ syāt de lta yin na ni ha cang thal bar 'gyur te /
tasmān mārgānvayajñānāt pareṇa sarveṇa bhāvanāmārgeṇa darśanaheyaprahāṇasaṃdhāraṇam iti sarva eva darśanamārgaḥ syāt 'di ltar lam la rjes su shes pa phan chad kyi bsgom pa'i lam thams cad kyis mthong bas spang bar bya ba'i spangs pa yang dag par 'dzin pas thams cad mthong ba'i lam kho nar 'gyur ba zhig na /
de yang 'dod pa ma yin te /
aniṣṭaṃ caitat /
ṣoḍaśa eva hi kṣaṇo darśanamārgo bhavadhir iṣyate
khyed ni skad cig ma bcu drug kho na mthong ba'i lam yin par 'dod kyi /
na saptadaśāṣṭadaśa ityādikaḥ kṣaṇaḥ pravāhanyāyenotpadyate rgyun chags pa'i tshul gyis 'byung ba skad cig ma bcu bdun pa dang bco brgyad pa zhes bya ba la sogs pa 'am /
dvitīye tṛtīye vā divase ya utpadyate tajjātīyo viśeṣamārgasaṃgṛhītaḥ /
tan nāsti /
tato 'pi hi nāsti parihāṇiḥ
nyi ma gnyis pa 'am /
gsum pa la de dang rigs mthun pa khyad par gyi lam gyis bsdus pa gang yin pa de ni ma yin te /
de'i phyir yang yongs su nyams pa med do /
tad evaṃ saty āvaśyakāparihāṇitvaṃ yo hetur uktaḥ /
so 'naikāṃtika iti darśitaṃ bhavati /
tadanaikāṃtikatvāc cāpratisādhanaṃ tat
de lta ma yin na gtan tshigs gdon mi za bar yongs su mi nyams pa nyid gang yin pa de ma nges pa yin no zhes bstan par 'gyur ro /
de ma nges pa yin pa'i phyir de ni phyir sgrub pa yang ma yin la /
na pūrvapakṣadūṣaṇaṃ ceti /
āha /
sapta jñānāni duḥkhe dharmajñānaṃ yāvan mārge dharmajñānaṃ kasmād durśanamārgo na punar aṣṭamaṃ mārge 'nvayajñānam (Abhidh-k-vy 548) ity abhiprāyaḥ /
darśanasyāsamāptatvād iti /
mārgānvayajñānakṣāṃtau darśanaṃ samāptaṃ
phyogs snga ma sun 'byin pa yang ma yin no zhes bstan to /
smras pa /
ci'i phyir sdug bsngal la chos shes pa nas lam la chos shes pa'i bar shes pa bdun mthong ba'i lam yin zhe na zhes bya ba ni brgyad pa lam la rjes su shes pa ni ma yin no snyam du sems pa yin no /
mthong ba ma rdzogs pa'i phyir zhes bya ba ni lam la rjes su shes pa'i bzod pa la mthong ba rdzogs pa yin te /
sarveṣāṃ satyānāṃ tadānīṃ dṛṣṭatvāt de'i tshe bden pa thams cad mthong ba'i phyir ro /
duḥkhe dharmajñāna utpanne yady api kāmāvacaraṃ duḥkhaṃ dṛṣṭaṃ /
rūpārūpyāvacaraduḥkhādi tu na tāvad dṛṣṭam
sdug bsngal la chos shes pa skyes pa'i tshe na 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal mthong mod kyi re zhig gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sdug bsngal la sogs pa ni ma mthong ngo /
evaṃ yāvat /
mārge dharmajñāna utpanne rūpārūpyapratipakṣo na tāvad dṛṣṭa iti /
sāvaśeṣaṃ darśanaṃ na samāptam iti
de bzhin du lam la chos shes pa skyes pa'i bar du re zhig gzugs dang gzugs med pa'i gnyen po ma mthong bas mthong ba de lhag ma dang bcas pa yin te /
tadaṃtarālatvād iti /
darśanamārgāṃtarālatvāt /
tayor vā dvayoḥ kṣāṃtyor aṃtarālatvāt /
tāny api sapta jñānāni darśanamārgaḥ
ma rdzogs pas de'i bar mar gyur ba'i phyir te /
mthong ba'i lam gyi bar mar gyur pa'i phyir ram bzod pa de gnyis kyi bar mar gyur pa'i phyir de dag kyang mthong ba'i lam yin no /
śeṣadraṣṭavyasākāṃkṣatvāt tasya yogina ity abhiprāyaḥ rnal 'byor pa de blta bar bya ba lhag ma la 'dod pa dang bcas pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
(VI /
31cd, 32) pūrvaṃ parapratyayena paroditena arthānusaraṇād duḥkhādisatyapratipatter ity arthaḥ /
pūrvam iti viśeṣaṇena bhāvanākāle paropadeśanirapekṣam arthānusaraṇam iti kathitaṃ bhavati
sngon gzhan gyi dring gis te gzhan gyi lung gis don gyi rjes su 'brang ba'i phyir te /
sdug bsngal la sogs pa'i bden pa rtogs pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
sngon zhes bya ba'i khyad par smos pa ni bsgom pa'i tshe ni gzhan gyi lung la mi ltos pas don gyi rjes su 'brang ngo zhes bstan pa yin no /
evaṃ dharmānusārīti /
dharmair anusāro dharmānusāraḥ /
so 'syāstīti dharmānusārī /
dharmair anusartuṃ śīlam asyeti vā
chos kyi rjes su 'brang ba yang de dang 'dra ste zhes bya ba ni chos dag gi rjes su 'brang bas na chos kyi rjes su 'brang ba'o /
de 'di la yod pas sam 'di chos kyi rjes su 'brang ba'i ngang tshul can yin pas na chos kyi rjes su 'brang ba'o /
pūrvaṃ svayam eva sūtrādibhir dharmair dvādaśāṃgaiḥ pravacanair arthānusaraṇāt sngon bdag nyid kho nas mdo la sogs pa gsung rab kyi yan lag bcu gnyis kyi chos kyi don gyi rjes su 'brang ba'i phyir te /
pūrvavad vyākhyānaṃ /
yāvat paṃca prakārāḥ prahīṇā bhavaṃtīti /
yāvacchabdena yady eko dvau trayaś catvāraḥ paṃca prahīṇāḥ prakārā bhavaṃti
snga ma bzhin du rnam par bshad do /
rnam pa lnga'i bar du spangs pa zhig yin na yang zhes bya ba la /
bar du zhes bya ba'i sgras ni gal te rnam pa gcig gam /
gnyis sam /
gsum mam /
bzhi 'am /
tathaiva prathamaphalapratipannakāv ucyete /
yathā sakalabandhanau /
dvitīye 'rvāṅ navakṣayād iti
lnga spangs pa zhig yin na yang ji ltar 'ching ba mtha' dag dang ldan pa de kho na bzhin du dang po'i 'bras bu la zhugs pa dag ces bya'o /
gnyis pa la dgu pa tshun chad zad pa yin zhes bya ba la /
dvitīye iti dvitīyanimittam ity arthaḥ gnyis pa la zhes bya ba ni gnyis pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig ste /
carmaṇi dvīpinaṃ haṃtīti yathā /
arvāṅ navakṣayāt /
navaprakāraprahāṇād adharataḥ navaprakāraprahāṇaparihāreṇārthād uktaṃ bhavati
dper na pags pa'i phyir gung gsod do zhes bya ba lta bu'o /
dgu pa tshun chad zad pa yin zhes bya ba ni rnam pa dgu spangs pa man chad de don gyis na rnam pa dgu spangs pa ma gtogs pa zhes bshad do /
yadi tayoḥ pudgalayos tasmāt paṃcaprakāraprahāṇāt pareṇa ṣaṭ saptaṣṭau vā prakārāḥ pūrvaṃ laukikena mārgeṇa prahīṇā bhavaṃti /
tau dvitīyaphalapratipannakāv iti
gal te gang zag de gnyis kyis rnam pa lnga pa spangs pa de yan chad rnam pa drug gam bdun nam brgyad cig sngon 'jig rten pa'i lam gyis spangs pa yin na ni de gnyis 'bras bu gnyis pa la zhugs pa zhes bya ste /
dvitīya iti vacanāt /
pratipannakāv iti cādhikārād evaṃ padārthavyavasthā labhyate
gnyis pa la zhes 'byung ba'i phyir dang zhugs pa dag ces bya ba'i skabs kyang yin pa'i phyir tshig gi don de ltar rnam par gzhag par 'gyur ro /
ūrdhvaṃ ceti prathamadhyānavītarāgau /
yāvad ākiṃcanyāyatanād vītarāgau
yang na gong ma las zhes bya ba ni bsam gtan dang po las 'dod chags dang bral ba nas ci yang med pa'i skye mched kyi bar las 'dod chags dang bral ba dag go /
(VI /
33) arhattvaṃ tu na śakyam āditaḥ prāptum iti /
anāgāmiphalam aprāpyādita evārhattvaṃ prāptuṃ na śakyate
dgra bcom pa nyid ni dang po nyid du thob par mi nus zhes bya ba ni phyir mi 'ong ba'i 'bras bu ma thob par dang po kho nar dgra bcom pa nyid thob par ni mi nus so /
kasmād ity āha /
bhāvanāheyaprahāṇāt /
na hi darśanamārgeṇa bhāvāgrikāṇāṃ bhāvanāheyānāṃ prahāṇam astīti
ci'i phyir zhe na /
mthong ba'i lam gyis bsgom pas spang bar bya ba mi spong ba'i phyir zhes bya ba smos te /
yathā darśanamārgasvabhāveṣu paṃcadaśasu kṣaṇeṣu vartamānaḥ aditas tṛtīyaphalapratipannakād arhattvaphalasākṣātkriyāyai pratipannakaḥ syāt /
ṣoḍaśe tu citta utpanne ādito 'nāgāmino 'rhan syāt
gang gis na mthong ba'i lam gyi ngo bo nyid kyis skad cig ma bco lnga la gnas pa 'bras bu gsum pa la zhugs pa'i sngon rol du dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu mngon du bya ba'i phyir zhugs par 'gyur zhing sems bcu drug pa skyes na phyir mi 'ong ba'i sngon rol du dgra bcom par 'gyur ba /
srid pa'i rtse mo pa'i bsgom pas spang bar bya ba spangs pa ni med do /
bhāvāgrikabhāvanāheyaprahāṇād dhy arhattvaṃ pratisthāpyate dgra bcom pa nyid ni srid pa'i rtse mo bsgom pas spang bar bya ba spangs pa la rnam par gzhag go /
āha /
yadi darśanamārgeṇa bhāvāgrikāṇāṃ bhāvanāheyānāṃ prahāṇaṃ nāstīti ato 'rhattvaṃ aśakyaṃ (Abhidh-k-vy 549) pūrvam eva
smras pa /
gal te mthong ba'i lam gyis srid pa'i rtse mo pa'i bsgom pas spang bar bya ba rnams spong ba med pas de'i phyir dgra bcom pa nyid thob par mi nus na /
tarhi pṛthagjanāvasthāyām eva bhāvanāmārgeṇa bhavāgravairāgyāt tatphalapratipannakaḥ /
teṣu vartamāno 'rhattvaphalasākṣātkriyāyai pratipannako bhaviṣyati
'o na ni dang po so so'i skye bo gnas skabs kho na na bsgom pa'i lam gyis srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang bral ba'i phyir de dag la gnas pa dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu mngon du bya ba'i phyir zhugs pa yin par 'gyur la /
ṣoḍaśe tu cittakṣaṇa ādito 'rhann iti /
ata ucyate /
pūrvaṃ ca bhavāgravairāgyasaṃbhavād iti
sems kyi skad cig ma bcu drug pa la ni dang po dgra bcom pa nyid yin no zhe na de'i phyir sngar yang srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang bral ba mi srid pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
na hi pūrvaṃ pṛthagjanāvasthāyāṃ laukikena mārgeṇa bhavāgravairāgyasaṃbhavaḥ sngon so so'i skye bo'i gnas skabs na ni 'jig rten pa'i lam gyis srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang 'bral ba mi srid de /
uparibhūmyabhāvāt /
tasmād āditaḥ pratipannako 'rhaṃś ca na syād iti /
śraddhāprajñādhikatvenādhimokṣadṛṣṭiprabhāvitatvād iti /
śraddhādhikatvenādhimokṣaprabhāvitatvāc chraddhādhimuktaḥ /
śraddhādhiko muktaḥ śraddhādhimukta iti kṛtvā
gong na sa med pa'i phyir ro /
de lta bas na dang po nyid du dgra bcom pa nyid la zhugs pa dang dgra bcom par rnam par ma bzhag go /
dad pa dang shes rab lhag pas mos pa dang mthong bas rab tu phye ba'i phyir ro zhes bya ba ni dad pa lhag pas mos pas rab tu phye ba'i phyir dad pas mos pa ste /
dad pa lhag pas mos pa'i phyir ro /
na tu tasya prajñā naivāsti /
tayā na tu prabhāvita iti
de la shes rab med pa ni ma yin mod kyi des rab tu ma phye bas de'i ming mi 'grub bo /
na tan nāma labhate /
prajñādhikatvena dṛṣṭiprabhāvitatvāt dṛṣṭiprāptaḥ
shes rab lhag pas lta bas rab tu phye ba'i phyir mthong bas thob pa ste /
na tu tasya śraddhā nāsīti pūrvavad vācyaṃ de la dad pa med pa ni ma yin mod kyi zhes bya ba snga ma bzhin du brjod par bya'o /
apare tu punaḥ /
nairuktavidhim ālaṃbya vyācakṣate
gzhan dag ni nges pa'i tshig gi tshul la dmigs nas rnam par 'chad par byed de /
śraddhādhipatyena darśanaheyebhyo muktaḥ śraddhādhimuktaḥ /
dṛṣṭyādhipatyena prāptaphalo prāptaphalāḥ dṛṣṭiprāpta iti
dad pa'i dbang gis mthong bas spang bar bya ba dag las grol bas na dad pa'i dbang gis grol ba yin no /
lta ba'i dbang gis 'bras bu thob pas na mthong bas thob pa yin no zhe'o /
(VI /
34) yāvat paṃcaprakāraghnāv iti uktam
rnam lnga'i bar bcom zhes bshad pa de'i phyir /
ataḥ pṛcchati kiṃ punaḥ kāraṇam iti vistaraḥ /
phalaviśiṣṭo mārgo na labhyata iti /
phalād viśiṣṭo mārgaḥ sakṛdāgāmiphalapratipannakādiḥ /
prathamādiprakārabhāvanāheyapratipakṣamārgo na bhāvyata ity arthaḥ
ci'i phyir zhes bya ba rgyas par 'dri bar byed do /
'bras bu khyad par can gyi lam mi thob bo zhes bya ba ni bsgom bas spang bar bya ba'i rnam pa dang po la sogs pa'i gnyen po'i lam mi bsgom mo zhes bya ba'i tha tshig go /
yāvan na viśeṣāya prayujyata iti /
yāvan nāprahīṇakleśaprahāṇāya phalāṃtaraprāptinimittaṃ prayogaṃ karoti /
tāvat pratipannako nocyate /
yadā prayujyate /
tadā pratipannaka ity arthād uktaṃ bhavati /
tadā hi pūrvaprahīṇakleśapratipakṣasyāpratilabdhapūrvasya tatprahāṇasya cānāsravā prāptir utpadyata iti siddhāṃtaḥ
ji srid khyad par du bya ba'i phyir 'bras bu gzhan thob par bya ba la mi brtson pa zhes bya ba ni ji srid du nyon mongs pa ma spangs pa spang ba'i phyir 'bras bu gzhan thob par bya ba'i ched du sbyor ba gzhan mi byed pa de srid du zhugs pa zhes mi bya'o /
shugs kyis na gang gi tshe rab tu sbyor ba de'i tshe ni zhugs pa yin no zhes bshad par 'gyur te /
grub pa'i mtha' las de sngon nyon mongs pa spangs pa'i gnyen po sngar ma thob pa dang de'i spangs pa'i zag pa med pa yang skye'o zhes 'byung bas so /
evam anyatrāpi phale veditavyam iti /
ṣoḍaśe citte srotaāpanna evocyata iti vacanāt
de bzhin du 'bras bu gzhan la yang sbyar bar bya'o zhes bya ba ni sems kyi skad cig ma bcu drug pa la rgyun du zhugs pa kho na yin no zhes 'byung bas rgyun du zhugs pa bshad zin to /
srotaāpanna ukta ity ato 'nyatrāpi /
sakṛdāgāmiphale anāgāmiphale ca veditavyaṃ
de'i phyir gzhan lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu la yang rig par bya ste /
laukikena mārgeṇa prahīṇāṣṭaprakāro 'pi ṣoḍaśe citte sakṛdāgāmy evocyate /
nānāgāmiphalapratipannakaḥ /
yasmāt phale phalaviśiṣṭasya mārgasya lābho nāstīti
'jig rten pa'i lam gyis rnam pa drug spangs kyang sems bcu drug pa la lan cig phyir 'ong ba kho na'o zhes bya'i /
phyir mi 'ong ba'i 'bras bu la zhugs pa ni ma yin te /
gang gi phyir /
'bras thob 'bras bu khyad par gyi /
lam thob med pas zhes 'byung ba'i phyir ro /
evaṃ kāmavītarāga ūrdhvaṃ vā ṣoḍaśe citte nārhattvaphalapratipannaka ucyate de bzhin du 'dod pa'am yang na gong ma las 'dod chags dang bral ba yang sems bcu drug pa la dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu la zhugs pa zhes mi bya ste /
yasmāt phale phalaviśiṣṭasyeti pūrvavat gang gi phyir /
'bras thob 'bras bu khyad par gyi /
yas tu tṛtīyadhyānavītarāga iti vistaraḥ /
tṛtīyadhyānavītarāgaḥ adharāṃ bhūmiṃ niśrityānāgamyaṃ dhyānāṃtaraṃ prathamaṃ dvitīyaṃ vā dhyānaṃ niśritya niyāmam avakrāmatīty asti saṃbhavaḥ /
so 'vaśyaṃ phalaviśiṣṭaṃ mārgaṃ saṃmukhīkaroti tṛtīyadhyānasaṃgṛhītaṃ vā /
yatas tṛtīyadhyānasaṃgṛhītam anāsravaṃ sukhendriyaṃ labhyate /
asti hi sambhāvanā yad asau phalaviśiṣṭamārgaṃ saṃmukhīkuryāt /
yasmād asya tṛtīyadhyānabhūmikaḥ kleśaḥ prahīṇa iti
zhes bya ba snga ma bzhin no /
gang zhig bsam gtan gsum pa las 'dod chags dang bral la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsam gtan gsum pa las 'dod chags dang bral ba zhig sa 'og ma la brten te /
mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can nam /
bsam gtan dang po 'am /
gnyis pa la brten te nges par 'jug pa zhes bya ba ni srid pa yod de /
de ni gdon mi za bar gang las bsam gtan gsum pas bsdus pa'i zag pa med pa'i bde ba'i dbang po thob par 'gyur ba 'bras bu khyad par can gyi lam bsam gtan gsum pas bsdus pa mngon du byed do /
'dis 'bras bu khyad par can gyi lam mngon du byed par 'gyur ba gang yin pa de ni srid pa yod de /
'di ltar na 'dis bsam gtan gsum pa'i sa pa'i nyon mongs pa spangs pas so /
tena so 'vaśyaṃ phalaviśiṣṭaṃ mārgaṃ (Abhidh-k-vy 550) saṃmukhīkarotīti niyamyate de'i phyir gdon mi za bar 'bras bu khyad par can gyi lam mngon du byed do zhes bya bar nges par byed pa yin no /
anyathā hi yadi na saṃmukhīkarotīty arthaḥ de lta ma yin na zhes bya ba ni gal te mngon du mi byed na zhes bya ba'i tha tshig go /
sa tasmād ūrdhvopapannaḥ de'i gong du skyes pa de zhes bya ba ni 'phags pa ste /
sa āryaḥ /
tasmāt tṛtīyadhyānād ūrdhvaṃ caturthe dhyāne ārūpyeṣu vā sukhendriyeṇāsamanvāgataḥ syāt
bsam gtan gsum pa de'i gong bsam gtan bzhi pa'am /
gzugs med pa dag tu skyes pa bde ba'i dbang po dang mi ldan par 'gyur ro /
yad dhi sāsravaṃ sukhendriyaṃ /
tad bhūmisaṃcārāt tyaktaṃ /
yad api cānāsravaṃ
zag pa dang bcas pa'i bde ba'i dbang po gang yin pa de ni sa 'phos nas gtong ngo /
tad api /
yadi na saṃmukhīkṛtaṃ syād ubhayenāpi sukhendriyenāsamanvāgataḥ syād āryāṇāṃ cordhvopapannānām avaśyaṃ sukhendriyeṇāsamanvāgama uktaḥ /
sukhendriyeṇa caturthadhyānārūpyopannaḥ pṛthagjano na samanvāgataḥ /
āryas tu samanvāgata iti vacanāt /
yaś cāpi saumanasyendriyeṇa samanvāgataḥ /
so 'vaśyaṃ paṃcabhir upekṣājīvitamanaḥsukhasaumanasyendriyair ity evamādivacanāc ca
zag pa med pa gang yin pa de yang gal te mngon sum du ma byas par gyur na bde ba'i dbang po gnyi ga dang yang mi ldan par 'gyur ba zhig na bde ba'i dbang po dang ni bsam gtan bzhi pa dang gzugs med par skyes pa'i so so'i skye bo mi ldan gyi 'phags pa ni ldan no zhes 'byung ba'i phyir dang gang zhig yid bde ba'i dbang po dang ldan pa de ni gdon mi za bar btang snyoms dang srog dang yid dang bde ba dang yid bde ba zhes bya ba lnga dang ldan no zhes bya ba la sogs pa 'byung ba'i phyir gong du skyes pa'i 'phags pa yang gdon mi za bar bde ba'i dbang po dang yang ldan par bshad do /
'dir smras pa /
phyogs 'di ni rnam par bshad pa'i nang du bris pa yod mod kyi /
atra brūmaḥ /
asty eṣa vibhāṣāyāṃ likhitapakṣaḥ /
sa tu na sthāpanāpakṣo lakṣyate /
apara āhur iti vacanāt /
yo hi caturthadhyānalābhī ṣaṇṇāṃ bhūmīnām anyatamāṃ bhūmiṃ niśritya niyāmam avakrāmati /
sa ṣaḍbhūmikenānāgāmiphalenānāgamyabhūmikena yāvac caturthadhyānabhūmikena ṣoḍaśe citte samanvāgato bhavati
de ni gzhag pa'i phyogs ma yin par mngon te /
gzhan dag na re ni zhes 'byung ba'i phyir ro /
bsam gtan bzhi pa thob pa gang zhig sa drug las gang yang rung ba zhig la brten te nges par 'jug pa de ni sems bcu drug pa la phyir mi 'ong ba'i 'bras bu mi lcogs pa med pa'i sa pa nas bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i bar sa drug pa dang ldan pa yin te /
tathā vītarāgatvāt /
yas tṛtīyadhyānalābhī /
sa paṃcabhūmikena /
caturthadhyānabhūmikaṃ hitvā /
evaṃ yo dvitīyadhyānalābhī /
sa caturbhūmikena /
tṛtīyacaturthabhūmike hitvā /
yas tu vītarāgaḥ prathamadhyānalābhī vā dvitīyālābhī
de ltar 'dod chags dang bral ba'i phyir ro /
gang zhig bsam gtan gsum pa thob pa de ni bsam gtan bzhi pa'i sa pa ma gtogs pa sa lnga pa dang ldan no /
bsam gtan gnyis pa thob la gsum pa ma thob pa de ni gsum pa dang bzhi pa'i sa pa ma gtogs pa bzhi pa dang ldan no /
sa yady anāgāmiphalaṃ prāpnoti /
tribhūmikenāsāv anāgāmiphalena samanvāgataḥ /
anāgamyadhyānāṃtaraprathamadhyānabhūmikena /
sarvajaghanyo 'pi hy anāgāmy avaśyam eva tribhūmikenānāgāmiphalena samanvāgata iti varṇayaṃti
'dod chags dang bral ba bsam gtan dang po thob la gnyis pa ma thob pa gang yin pa de ni gal te phyir mi 'ong ba'i 'bras bu thob na de phyir mi 'ong ba'i 'bras bu mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang bsam gtan dang po'i sa pa ste /
sa gsum dang ldan no /
phyir mi 'ong ba thams cad kyi tha shal ba yang gdon mi za bar de ltar phyir mi 'ong ba'i 'bras bu sa gsum pa dang ldan no zhes brjod do /
tasmād aparapakṣāpekṣayaivam uktam ācāryeṇeti yuktaṃ syāt de lta bas na slob dpon gyis gzhan gyi phyogs la ltos pas de skad du bshad pas rigs pa yin no /
(VI /
35ab) evaṃ tāvad bhūyaḥkāmavītarāgāṇām iti /
bhūyovītarāgāṇāṃ /
kāmavītarāgāṇāṃ ca /
tatra bhūyovītarāgo yasya saptāṣṭau vā prakārāḥ pūrvaṃ laukikena mārgeṇa prahīṇā bhavaṃti
re zhig phal cher las dang 'dod pa las 'dod chags dang bral ba rnams kyi zhes bya ba ni phal cher las 'dod chags dang bral ba rnams dang 'dod pa las 'dod chags bral ba rnams kyi ste /
de la phal cher las 'dod chags dang bral ba ni gang gis sngar rnam pa bdun nam brgyad spangs pa yin no /
yasya nava prakārāḥ prahīṇāḥ /
sa kāmavītarāgaḥ /
bhūyovītarāgāṇāṃ pudgalavyavasthā /
dvitīye 'rvāṅ navakṣayād iti vacanāt
gang gi sa sngar rnam pa dgu spangs pa de ni 'dod pa las 'dod chags dang bral ba yin no /
phal cher las 'dod chags dang bral ba rnams kyi gang zag rnam par gzhag pa ni gnyis pa la /
dgu pa tshun chad zad pa yin /
kāmavītarāgāṇāṃ /
kāmād viraktād ūrdhvaṃ ceti vacanāt /
yathaite kāmadhātāv iti /
yāvat paṃcaprakāraghnau /
dvitīye 'rvāṅ navakṣayāt
zhes 'byung ba'i phyir ro /
'dod pa las 'dod chags dang bral ba rnams kyi ni /
'dod pa 'am yang na gong ma las chags bral zhes 'byung ba'i phyir ro /
ji ltar 'dod pa'i khams kyi zhes bya ba ni /
rnam lnga'i bar bcom gnyis pa la /
dgu pa tshun chad zad pa yin /
kāmād viraktāv iti vacanāt 'dod pa'am yang na gong ma las /
kāmadhātau nava prakārāḥ kleśā upadiṣṭāḥ /
celād iti vastrāt
chags bral zhes 'byung ba'i 'dod pa'i khams kyi nyon mongs pa rnam pa dgu pa bstan pa ltar ro /
gos las zhes bya ba ni bgo ba las so /
eṣa dṛṣṭāṃtayoga iti /
drstāṃtayuktir dṛṣṭāṃtayogo dṛṣṭāṃtaprakāra ity apare /
(Abhidh-k-vy 551) tad evam anayā yuktyānena vā prakāreṇānyo 'pi dṛṣṭāṃto vaktavya iti sūcayati
'di ni dpe'i rnam pa yin no zhes bya ba ni dpe'i tshul yin no /
gzhan dag na re dpe'i rnam pa zhes bya ba ni dpe'i rnam pa yin no zhes zer te /
de ltar tshul 'dis sam rnam pa 'dis dpe gzhan yang brjod par bya'o zhes ston par byed do /
anyathā hy eṣa dṛṣṭāṃta ity eva brūyāt de lta ma yin na 'di ni dpe yin no zhes de skad du brjod par 'gyur ro /
anādisaṃsāra iti /
anādau saṃsāre /
svahetuparaṃparayā dhyāpitā abhivardhitās tataś cādhimātrapramāṇam eteṣām ity abhiprāyaḥ
'khor ba thog ma med pa zhes bya ba ni 'khor ba thog ma med pa na ste /
brgyud pas spel ba ni mngon par spel ba'o /
de dag la bdag nyid kyis tshad chen po yod pas na chen po'o /
teṣāṃ kleśānām unmūlanāt prāpticchedataḥ nyon mongs pa de rnams thob pa gcod pa'i sgo nas rtsa ba nas med par byed pa'i phyir ro /
mūlasadharmiṇyo hi prāptayas tatprabaṃdhatvāt kleśānāṃ tṛvṛtkarṣaniṣkarṣaṇavad iti thob pa rnams ni rtsa ba dang chos mthun pa yin te /
de las nyon mongs pa rnams rgyun chags pa'i phyir ro /
sman tri brid thun gcig gis 'byin pa lta bu zhes bya ba ni /
yathā trivṛtkarṣeṇa dharaṇena subahukāle saṃvardhitānāṃ vātapittādīnāṃ doṣāṇāṃ niṣkarṣaṇaṃ /
evaṃ kṣāṇikamṛdukenāpy āryamārgeṇa kleśānāṃ
dper na /
sman tri brid srang la bcal ba'i zho gcig gis rlung las gyur pa dang mkhris pa las gyur pa la sogs pa yun ring mo nas bsags pa'i skyon rnams sel ba de bzhin du 'phags pa'i lam chung ngus kyang nyon mongs pa rnams de dang 'dra'o /
yathā ca kṣaṇikenālpena pradīpena mahatas tamaso ghātaḥ yang dper na mar me skad cig ma chung ngus mun pa chen po 'joms pa ltar nyon mongs pa rnams kyang de dang 'dra'o /
tadvat kleśānām iti /
(VI /
35cd) saptakṛtvaḥ paramaṃ janmāsyeti /
saptakṛtvo janmaprakarṣaṇāsya /
nātaḥ param ity arthaḥ /
tena mārgeṇa nirvāṇagamanād ity arthaḥ
de mchog tu thogs na srid pa lan bdun zhes bya ba ni de rab tu thogs na srid pa lan bdun du zad kyi phan chad ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de nas der 'gro ba'i phyir ro zhes bya ba ni lam de las mya ngan las 'das par 'gro ba'i phyir ro zhes bya ba'i don te /
srotasā hi loke gamyate /
ādyamārgalābhāc cet /
ādyo 'nāsravo mārgo darśanamārgas tasya lābhāc cet srotaāpannaḥ
'jig rten na yang rgyun gyi nang nas 'gro ba'i phyir ro /
gal te lam dang po thob pa'i phyir ro zhe na zhes bya ba la /
zag pa med pa'i lam dang po ni mthong ba'i lam yin te /
aṣṭamako 'pi syāt /
srotaāpattiphalapratipannako 'pi syād ity arthaḥ /
tathā hi pratilomakrameṇārhata ārabhyāṣṭānāṃ puruṣapudgalānām arhatpratipannakādīnāṃ srotaāpattiphalapratipanno 'ṣṭamako bhavati śraddhānusārī dharmānusārī vā tasyāpy ādyamārgalābhāt so 'pi srotaāpannaḥ syāt
gal te de thob pa'i phyir ro zhe na /
brgyad pa yang rgyun du zhugs pa yin par 'gyur te /
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu la zhugs pa yang yin par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
'di ltar dgra bcom pa nas bzung ste lugs las bzlog pa'i rim gyis bgrang na dgra bcom pa dang dgra bcom pa la zhugs pa la sogs pa skyes bu gang zag brgyad kyi nang na rgyun du zhugs pa'i 'bras bu la 'jug pa dad pas rjes su 'brang ba dang chos kyis rjes su 'brang ba brgyad pa yin te /
des kyang lam dang po thob pa'i phyir de yang rgyun du zhugs pa yin par 'gyur ro /
ādyaphalalābhāc cet /
atha mataṃ apūrvaphalasya lābhāt srotaāpanna iti /
bhūyovītarāgo 'pi syāt
gal te 'bras bu dang po thob pa'i phyir ro zhe na zhes bya ba ni /
'on te 'bras bu dang po thob pa'i phyir rgyun du zhugs pa'o zhes bya bar 'dod na ni phal cher las 'dod chags dang bral ba yang yin par 'gyur te /
yaḥ prahīṇaṣaṭkleśaprakāraḥ ṣoḍaśe kṣaṇe sakṛdāgāmī /
so 'pi srotaāpannaḥ syāt /
tasyāpy apūrvaphalalābhāt /
evaṃ kāmavītarāgo 'pi syāt /
tasyāpi tad ādyaṃ phalam iti /
idānīṃ parihāra ucyate
nyon mongs pa rnam pa drug spangs pa la gnas pa gang zhig skad cig ma bcu drug pa la lan cig phyir 'ong ba yin pa de yang rgyun du zhugs pa yin par 'gyur te /
des kyang sngon ma thob pa'i 'bras bu thob pa'i phyir ro /
de bzhin du 'dod pa las 'dod chags dang bral ba yang yin par 'gyur te /
de'i 'bras bu de ni dang po yin pas so /
da ni lan brjod par bya ste /
sarvaphalaprāpiṇam adhikṛtyādyaphalalābhād iti 'bras bu thams cad 'thob pa'i dbang du byas nas 'bras bu dang po 'thob pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
sarvaphalam iti /
srotaāpattiphalādīni catvāri /
tatprāptuṃ śīlam asyeti sarvaphalaprāpī /
sarvaphalaprāpti asyāsīti vā sarvaphalaprāpī
'bras bu thams cad ces bya ba ni rgyun du zhugs pa'i 'bras bu la sogs pa bzhi'o /
'di ni de dag 'thob pa'i ngang tshul can yin pas 'bras bu 'thob pa'am /
'di la 'bras bu thams cad 'thob pa yod pas na 'bras bu thams cad 'thob pa'o /
tam adhikṛtya tam abhisaṃdhāyādyaphalalābhād apūrvaphalalābhāt srotaāpanna ucyate de'i dbang du byas nas de las bsams nas 'bras bu dang po 'thob pa'i phyir te /
sngon ma thob pa'i 'bras bu 'thob pa'i phyir rgyun du zhugs pa zhes bya'o /
kiṃ punaḥ kāraṇam iti vistaraḥ ci'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
kasmāt sa eva srotaāpanna ucyate ci'i phyir de kho na la rgyun du zhugs pa zhes bya'o /
nāṣṭamakaḥ sa cāpi hy āryamārgasrotaāpanna iti brgyad pa ni ma yin te /
de yang 'phags pa'i lam gyi rgyun la ni zhugs so zhe na /
pratipannakaphalamārgalābhād iti vistaraḥ /
yasmāt tena sarvaphalaprāpiṇā pratipannakamārgaḥ paṃcadaśakṣaṇasvabhāvaḥ
zhugs pa dang 'bras bu'i lam thob pa'i phyir ro zhes bya ba rgyas par smos te /
'di ltar 'bras bu thams cad 'thob pa des ni zhugs pa'i lam skad cig ma bco lnga'i ngo bo nyid kyang thob la /
bhāvanāmārgaś ca ṣoḍaśakṣaṇo labdhaḥ bsgom pa'i lam skad cig ma bcu drug gi mtshan nyid kyang thob kyi /
aṣṭamakena tu pratipannakaḥ mārga eva labdha iti brgyad pas ni zhugs pa'i lam kho na thob par zad pas so /
itaś ca darśanabhāvanāmārgalābhāt mthong ba dang bsgom pa'i lam thob pa 'di'i phyir yang ste /
yasmāc ca tena darśanamārgaś ca sa eva bhāvanāmārgaś ca sa eva labdhaḥ /
aṣṭamakena tu darśanamārga eveti
'di ltar des ni mthong ba'i lam de kho na dang bsgom pa'i lam de kho na yang thob kyi brgyad pas ni mthong ba'i lam kho na thob pas so /
sakalasroto'bhisamayāc ca mārgānvayajñāne lam la rjes su shes pas rgyun thams cad mngon par rtogs pa'i yang phyir te /
yasmāc cānena sakalaṃ sroto'bhisamitaṃ mārgānvayajñānakṣāṃtikṣaṇasyāpi darśanān na tv aṣṭamakena /
tasmād (Abhidh-k-vy 552) ebhiḥ kāraṇaiḥ sarvaphalaprāpy eva srotaāpanna ity ucyate nāṣṭamakaḥ
'di ltar 'dis ni lam la rjes su shes pa'i bzod pa'i mtshan nyid kyang mthong bas rgyun thams cad mngon par rtogs pa yin gyi brgyad pas ni ma yin no /
de lta bas na rgyu de dag gis na 'bras bu thams cad 'thob pa kho na la rgyun du zhugs pa zhes bya'o /
prakarṣagater hi tathā vacanaṃ /
tadyathā loke yaḥ prakarṣeṇa bhāsaṃ karoti
brgyad pa la ni ma yin no /
mchog tu gyur pa'i phyir de skad ces brjod de /
dper na 'jig rten na yang gang zhig mchog tu gsal bar byed pa de la nyi ma zhes bya'o /
sa bhāskara ucyate /
na khadyotakaḥ
srin bu me khyer la ni ma yin pa de dang 'dra'o /
tadvat /
tasmād anyān iti /
tasmāt sāṃpratikād bhavād anyān /
saptasthānakauśalasaptaparṇavad iti /
yathā saptakasāmānyāt saptasthānakuśalo bhikṣur uktaḥ sūtre
de las gzhan pa zhes bya ba ni de'i tshe srid pa de las gzhan pa'o /
gnas bdun la mkhas pa zhes bya ba dang 'dab ma bdun pa zhes bya ba bzhin no zhes bya ba ni dper na bdun tshan du mthun pa'i phyir mdo las dge slong gnas bdun la mkhas pa zhes bshad pa lta bu'o /
kathaṃ /
vistaram uktvāha /
kathaṃ ca bhikṣavo bhikṣuḥ saptasthānakuśalo bhavati
ji lta zhe na rgyas par bshad nas bka' stsal pa /
dge slong dag ji ltar na dge slong gnas bdun la mkhas pa yin zhe na /
rūpaṃ yathābhūtaṃ prajānāti gzugs yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
rūpasamudayaṃ rūpanirodhaṃ rūpanirodhagāminīṃ pratipadaṃ rūpasyāsvādam ādīnavaṃ niḥsaraṇaṃ yathābhūtaṃ prajānāti gzugs kun 'byung ba dang gzugs 'gog pa dang gzugs 'gog par 'gro ba'i lam dang gzugs kyi ro myang ba dang gzugs kyi nyes dmigs dang nges par 'byung ba yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
evaṃ vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskārān vijñānaṃ yathābhūtaṃ prajānāti /
vijñānasamudayaṃ vistareṇa yāvan niḥsaraṇaṃ yathābhūtaṃ prajānātīti
de bzhin du tshor ba dang 'du shes dang 'du byed rnams dang rnam par shes pa yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so zhes bya ba nas rnam par shes pa kun 'byung ba zhes bya ba rgyas par nges par 'byung ba yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so zhes bya ba'i bar du 'byung ngo /
evam anena nyāyena paṃcasaptakāni paṃcatriṃśad iti de ltar na tshul 'dis bdun tshan lnga ni sum cu rtsa lnga yin pas sum cu rtsa lnga la mkhas pa yin no /
paṃcatriṃśat kuśalaḥ prāpnoti lo ma bdun pa zhes bya ba dang yang 'dra ste /
saptaparṇavac ca /
yathā ca pattrikāyāṃ pattrikāyāṃ saptaparṇasādṛśyād anekaśatapattro 'pi san sa vṛkṣaḥ saptaparṇa ity ucyate
dper na lo ma re re la 'dab ma bdun yod par 'dra ba'i phyir /
'dab ma brgya phrag du ma zhig yod kyang shing de la lo ma bdun pa zhes bya ba de dang 'dra'o /
tadvat /
prathamo dṛṣṭāṃtaḥ pravacane siddhaḥ /
dvitīyo loka iti dṛṣṭāṃtadvayopanyāse prayojanam
dpe gnyis nye bar bkod pa'i dgos pa ni dpe dang po ni gsung rab la grub pa yin la /
gnyis pa ni 'jig rten na grags pas so /
yadi saptakasāmānyāt saptakṛtvaḥ parama iti vyākhyāyate gal te bdun tshan du mthun pa'i phyir re ltar thogs na srid pa lan bdun pa yin no zhes 'chad na /
yat tarhi sūtra uktaṃ 'o na gang mdo las gsungs pa de dang 'gal te /
tad virudhyata ity ato 'pavyākhyānam etad ity abhiprāyaḥ de'i phyir bshad pa 'di ni ngan to snyam du bsams pa yin no /
ekasyāṃ gatāv aṣṭamaṃ bhavaṃ nābhinirvartayatīty avirodhaḥ 'gro ba gcig tu srid pa brgyad pa mngon par mi 'grub kyi /
yathārutaṃ vā kalpyamāna iti /
saptakṛtvo devāṃś ca manuṣyāṃś ca saṃsṛtya saṃdhāvya duḥkhasyāṃtaṃ karotīti devamanuṣyavacanād aṃtarābhavo 'pi na syāt
'gro ba gzhan du ni mngon par 'grub par 'gyur bas 'gal ba med do /
'on te lha rnams dang mi'i nang du lan bdun 'khor zhing song nas sdug bsngal gyi mthar byed do zhes 'byung ba sgra ji bzhin du brtags na ni lha dang mi zhes 'byung ba'i phyir srid pa bar ma yang yod par mi 'gyur ba zhig na /
iṣyate ca devamanuṣyagatyoḥ saptabhavābhinirvartanam lha dang mi'i 'gro ba dag tu srid pa bdun mngon par 'grub kyi /
aṃtarābhavās tu na gaṇyāṃta iti srid pa bar ma rnams ni ma bgrangs so zhes bya bar yang 'dod do /
yadi aṃtarābhavaiḥ saha saptabhavā gaṇyeran janmacatuṣṭayam evāsya syāt gal te srid pa bar ma rnams dang bcas te srid pa bdun du bgrang bar gyur na ni de'i skye ba bzhi kho nar 'gyur ro /
tad evānenāniṣṭāpattivacanena tadātmīyaṃ vyākhyānam ekasyāṃ gatāv iti samarthayati de ltar na mi 'dod par 'gyur ba'i tshig 'dis ni bdag nyid kyi rnam par bshad pa 'gro ba gcig tu dgongs pa yin no zhes bya ba de gzhung 'dzugs par byed do /
itara āha /
evam apy ūrdhvaṃsrotasa iti vistaraḥ
cig shos kyis de ltar yang srid pa'i rtse mo'i bar du gong du 'pho ba zhes bya ba rgyas par smras te /
yady ekasyāṃ gatāv aṣṭamaṃ bhavaṃ nābhinirvartayatīti vyākhyāpayasi gal te 'gro ba gcig tu srid pa brgyad pa mngon par mi 'grub pa'i phyir ro zhes rnam par 'chad par byed na /
kathaṃ tarhi ūrdhvasrotaso 'ṣṭamabhavābhinirvṛttir ekasyāṃ gatau bhavati 'o na ji ltar gong du 'pho ba 'gro ba gcig tu srid pa brgyad pa mngon par 'grub par 'gyur /
bhavāgraparamasyeti viśeṣaṇaṃ kim artham de 'phar phyed 'phar thams cad du /
'chi 'pho gzhan srid rtse mor 'gro /
akaniṣṭhaparamasyāpi aṣṭamabhavābhinirvṛttiḥ saṃbhavati zhes 'byung ba'i phyir 'og min gyi bar du gong du 'pho ba la yang srid pa brgyad pa mngon par 'grub pa srid na /
sa pluto 'rdhaplutaḥ sarvaś cyutaś cānyo bhavāgraga iti vacanāt /
sa cāpi vaktavyaḥ /
bhavaprakarṣavivakṣāyāṃ tu bhavāgraparamagrahaṇam ity abhiprāyaṃ lakṣayāmaḥ /
kāmadhātvabhisaṃdhivacanād iti /
kāmadhātau caikā gatir manuṣyagatiḥ
ci'i phyir srid pa'i rtse mo'i bar du zhes bya ba khyad par du smos she na /
de yang brjod par bya ba ni yin mod kyi bsam pa ni srid pa'i mchog brjod par 'dod nas srid pa'i rtse mo'i bar du gong du 'pho ba smos pa yin no zhes bya bar mngon no /
devagatir vā /
tasyām aṣṭamabhavaṃ nābhinirvartayati /
na tu rūpārūpyadhātvor iti /
kim atra jñāpakaṃ
'dod pa'i khams las dgongs te gsungs pa'i phyir nyes pa med do zhes bya ba ni 'gro ba gcig po mi'i 'gro ba'am lha'i 'gro ba gang yin pa deng srid pa brgyad pa mngon par mi 'grub kyi gzugs dang gzugs med pa'i khams dag tu ni ma yin no /
sūtraṃ yuktir vā /
kāmadhātum adhikṛtyedam uktam iti /
sūtram āgamaḥ /
(Abhidh-k-vy 553) yuktir atrānumānaṃ
de ni 'dod pa'i khams las dgongs te gsungs so zhes bya ba ni 'di la shes par byed pa mdo'am rigs pa ci zhig yod ces bya ba la mdo ni lung ngo /
rigs pa ni don rjes su dpog pa'o /
yena codakenaivaṃ coditaṃ kim atra jñāpakaṃ sūtraṃ yuktir veti /
sa eva punar āha
gang gis 'di la shes par byed pa mdo'am rigs pa ci zhig yod ces glengs pa de nyid kyis yang lha dang mi dag gi nang du so sor zhes bya ba rgyas par smos te /
iha caiva kiṃ jñāpakaṃ pratyekaṃ devamanuṣyeṣu iti vistaraḥ /
pratyekaṃ devamanyuṣyeṣu saptakṛtvaḥ saṃsṛtyeti
lha dang mi dag gi nang so sor lan bdun du 'khor gyi lha dang mi gnyi ga'i nang du ni ma yin no zhes bya ba la yang shes par byed pa ci zhig yod /
na punar ubhayeṣv eva devamanuṣyeṣu saptakṛtva iti /
tad uktaṃ bhavati /
yo manuṣyeṣu dṛṣṭasatyaḥ /
sa deveṣu triṣkṛtvaḥ saṃsṛtya manuṣyeṣu ca triṣkṛtva eva tato devān āgamya parinirvātīti
'di skad du gang zhig mi rnams kyi nang du bden pa mthong ba de ni lha rnams kyi nang du lan gsum du 'khor la mi rnams kyi nang du yang lan gsum kho na 'khor nas de nas lha rnams kyi nang du 'ongs te yongs su mya ngan las 'da'o /
gang zhig lha rnams kyi nang du bden pa mthong ba de yang de kho na bzhin du mi rnams kyi nang du lan gsum 'khor la /
yo vā deveṣu dṛṣṭasatyaḥ /
sa tathaiva /
sa manuṣyeṣu triṣkṛtvo deveṣu ca triṣkṛtva eva saṃsṛtya tato manuṣyān āgamya parinirvātīti
lha rnams kyi nang du yang lan gsum kho na 'khor nas de nas mi rnams kyi nang du 'ongs te /
yongs su mya ngan las 'da'o zhes smras pa yin no /
evaṃ hi paṭhyate saptakṛtvo devāṃś ca manuṣyāṃś ceti /
sāmānyarūpeṇa hi paṭhyate
'di skad du lha dang mi rnams kyi nang du lan bdun zhes 'byung ngo zhes bya ba ni spyi'i ngo bor 'byung gi khyad par du byas nas so sor zhes ni mi 'byung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
na pratyekam iti viśiṣya paṭhyata ity arthaḥ /
evaṃ vaibhāṣikapakṣe saṃśayāvasthe kṛte ācāryaḥ samarthayann āha
de ltar bye brag tu smra ba'i phyogs the tshom dang bcas pa'i gnas skabs su byas pa dang slob dpon gyis gzhung gzugs pa'i phyir 'od srungs pa rnams zhes bya ba rgyas par smos te /
pratyekam api tu kāśyapīyā iti vistaraḥ 'od srungs pa rnams zhes bya ba ni sde ba gzhan dag go /
kāśyapīyā nikāyāṃtarīyāḥ /
ta evaṃ paṭhanti /
saptakṛtvo devān saptakṛtvo manuṣyān iti /
evaṃ pratyekamartho labhyate /
tad anenobhayam api parihṛtaṃ bhavati /
yad uktaṃ kim atra jñāpakaṃ sūtraṃ yuktir vā kāmadhātum adhikṛtyedam uktam iti /
yac coktam iha caiva kiṃ jñāpakaṃ
de dag ni 'di skad du /
lha rnams su lan bdun mi rnams su lan bdun zhes 'don te /
de ltar na so so zhes bya ba'i don du 'gyur ro /
de lta bas na 'dis ni 'dod pa'i khams las dgongs te gsungs so zhes bya ba 'di la shes par byed pa mdo'am rigs pa ci zhig yod ces gang smras pa dang lha dang mi dag gi nang du so sor lan bdun skye'i gnyi ga'i nang du lan bdun ma yin pa nyid do zhes bya ba 'di la yang shes par byed pa ci zhig yod ces smras pa gnyi ga'i lan yang btab pa yin te /
pratyekaṃ devamanuṣyeṣu saptakṛtva iti /
pratyekamarthaparigraheṇaiva hi kāmadhātvabhisaṃdhir api sūcito bhavati /
na hi rūpārūpyadhātvoḥ saptakṛtvo devamanuṣyeṣu saṃsaraṇaṃ yujyate
so sor yin pa'i don smos pa kho nas 'dod pa'i khams la dgongs par yang bstan pa yin te /
gzugs dang gzugs med pa'i khams dag tu lha dang mi rnams kyi nang du lan bdun 'khor bar rung ba ma yin te /
tatropapannānām anāgāmināṃ manuṣyānāgamanāt der skyes pa'i phyir mi 'ong ba rnams mi'i nang du mi 'ong ba'i phyir ro /
yuktir apy ata eva gamyate rigs pa yang de nyid kyi phyir khong du chud par byed de /
yatraiva saptakṛtvobhavaparama uktaḥ /
tatraiva bhūmāv aṣṭamabhavapratiṣedha upapadyate nānyatreti /
nātrābhiniveṣṭavyam iti /
iha caiva kiṃ jñāpakam iti
gang du re ltar thogs na srid pa lan bdun par bshad pa'i sa de kho nar srid pa brgyad pa bkag par zad kyi gzhan du ni ma yin no /
de bas na 'di la yang shes par byed pa ci zhig yod ces 'di la mngon par zhen par mi bya'o /
tajjātīya iti /
tatprakāraḥ /
yena tāvatā kālenāvaśyaṃ saṃtatiparipākān nāṣṭamaṃ bhavam abhinirvartayati
de 'dra ste zhes bya ba ni gang gis na dus de srid kyis gdon mi za bar rgyud yongs su smin pa'i phyir srid pa brgyad mngon par mi 'grub pa de lta bu yin no /
saptapadāśīrviṣadaṣṭavat /
saptapadāśīrviṣeṇa tena daṣṭo yathā saptapadāni gatvā mriyate
sbrul gom pa bdun pas zin pa lta bu zhes bya ba ni dper na sbrul gom pa bdun pa zhes bya ba des zin na gom pa bdun por nas 'chi'i phan chad du yang ma yin la tshun chad du yang ma yin te /
na pareṇa nārvāk /
viṣajātiḥ sā tādṛśī
dug gi rigs de de lta bu yin pa dang rims nyin bzhi pa bzhin te /
cāturthakajvaravac ca /
yathā cāturthako jvaraś caturtha evāhani bhavati
dper na rims nyin bzhi pa ni nyi ma bzhi zhing 'debs kyi phan chad kyang ma yin la tshun chad kyang ma yin te /
na pareṇa nārvāk /
rogajātiḥ sā tādṛśī
nad kyi rigs de de lta bu yin pa de dang 'dra'o /
tha ma'i cha dang mthun pa gnyis /
tadvat /
dve avarabhāgīye iti
zhes bya ba ni 'dod pa la 'dun pa dang gnod sems dag ste /
kāmacchandavyāpādau /
kāmāvītarāgatvād etau bhavataḥ
'dod pa las 'dod chags dang ma bral ba'i phyir de gnyis yod do /
paṃcordhvabhāgīyānīti /
dvau rāgau rūpyarūpijau auddhatyamānamohāś ceti
gong ma'i cha dang mthun pa lnga /
zhes bya ba na gzugs dang gzugs med pa las skyes pa'i 'dod chags gnyis dang rgod pa dang nga rgyal dang gti mug go /
yato 'rvāṇ nirvāṇaṃ ca na prāpnoti /
na cāṣṭamaṃ bhavam abhinirvartayatīti
de'i phyir tshun chad du yang mya ngan las 'das pa mi 'thob la srid pa brgyad pa yang mngon par 'grub par mi 'gyur ro /
saptasaṃyojanāvaśeṣatvād ity ahetur eṣa ity ācāryasaṃghabhadraḥ slob dpon 'dus bzangs na re /
kun du sbyor ba bdun lus pa'i phyir ro zhes bya ba de ni gtan tshigs su mi rung ste /
na hy ūrdhvabhāgīyāni kāmadhātau janmābhinirvartayituṃ samarthāny ūrdhvabhūmikatvād iti /
etad dhetuvādinaḥ punar āhuḥ
gong ma'i cha dang mthun pa rnams ni sa gong ma pa yin pa'i phyir 'dod pa'i khams su skye ba 'grub par byed mi nus so zhes zer ro /
yady api tāny ūrdhvabhūmikāni /
tatprāptisāmarthyāt tu tāvatāṃ bhavānām abhinirvṛttir bhavati
gtan tshigs de smra ba na re yang de dags gong ma yin mod kyi de dag gi thob pa'i mthus srid pa de snyed cig mngon par 'grub par 'gyur te /
(Abhidh-k-vy 554) na hi tāni ūrdhvam api vipākahetutvena vyavasthāpyaṃte de dag ni lung du ma bstan pa'i phyir gong mar yang rnam par smin pa'i rgyu nyid du ni rnam par mi gzhag go zhes zer ro /
avyākṛtatvād iti /
aṃtareṇety aṃtarārvāg ity arthaḥ /
dharmatāpratilaṃbhikam iti /
aśaikṣamārgasāmarthyapratilaṃbhikam ity arthaḥ
bar skabs su zhes bya ba ni bar du ste tshun chad du zhes bya ba'i tha tshig go /
chos nyid kyis thob pa zhes bya ba ni mi slob pa'i lam gyi mthus thob pa zhes bya ba'i don te /
sa hi tasya svabhāvo yad bhikṣuliṃgena yojayatīti yang dge slong gi rtags dang sbyor bar byed pa de ni de'i rang bzhin no /
avinipātadharmeti /
sūtre paṭhyate /
srotaāpanno bhavann avinipātakadharmā niyataṃ saṃbodhiparāyaṇaḥ saptakṛtvaḥparamaḥ saptakṛtvo devāṃś ca manuṣyāṃś ca saṃdhāvya saṃsṛtya duḥkhasyāṃtaṃ karotīti /
kasmād evaṃ bhavatīty āha
log par ltung ba'i chos can ma yin pa zhes bya ba ni mdo las rgyun du zhugs pa yin te /
log par ltung ba'i chos can ma yin pa dang rdzogs pa'i byang chub tu nges par gzhol ba yin /
re ltar thogs na srid pa lan bdun pa yin te /
lha rnams dang mi rnams kyi nang du lan bdun 'khor zhing song nas sdug bsngal gyi mthar byed do zhes 'byung ngo /
ci'i phyir de lta bu yin zhe na /
tadgāmikakarmānupacayād iti /
vinipāto 'pāyo narakādiḥ
der 'gro ba'i las mi sogs pa'i phyir zhes bya ba smos te /
log par ltung ba ni ngan song ste /
taṃ gacchatīti tadgāmi /
tadgāmy eva tadgāmikaṃ
dmyal ba la sogs pa'o /
der 'gro bar 'gyur bas na der 'gro ba ste /
der 'gro ba nyid der 'gro ba yin no /
kiṃ /
karma /
tasyānāgatasyānupacayād āryāvasthāyāṃ /
upacitavipākadānavaiguṇyāc ca saṃtateḥ
ci'i phyir zhe na las te /
'phags pa'i gnas skabs na de mi sogs pa'i phyir dang bsags pa yang rgyud rnam par smin pa dang mi mthun par byas pa'i phyir te /
pṛthagjanāvasthāyām upacitasyāniyatavedanīyasya tadgāmikasya karmaṇo vipākadānavaiguṇyāt saṃtateḥ /
avinipātadharmā bhavatīty ucyate
so so'i skye bo'i gnas skabs na der 'gro ba'i las myong bar 'gyur ba ma nges pa bsags pa yang rgyud rnam par smin pa dang mi mthun par byas pa'i phyir log par ltung ba'i chos can ma yin no zhes bya'o /
īdṛśī tasya skaṃdhasaṃtatiḥ parāvṛttā /
yad asau tadgāmikasya karmaṇa upacitasya vipākadānavaiguṇyenāvasthiteti /
kasmāt punaḥ sā skaṃdhasaṃtatir upacitatadgāmikakarmavipākadānavaiguṇyenāvasthiteti
de'i phung po'i rgyud de der 'gro ba'i las bsags pa rnam par smin pa dang mi mthun par gnas pa de lta bur yongs su gyur pa yin no /
yang ci'i phyir phung po'i rgyud de der 'gro ba'i las bsags pa rnam par smin pa dang mi mthun par gnas pa yin zhe na /
tata ucyate /
balavatkuśalamūlādhivāsanād iti /
yasmād asau skaṃdhasaṃtatir babavadbhiḥ /
kuśalamūlair adhivāsitā paribhāvitā /
kathaṃ ca punar balavatkuśalamūlādhivāsitā /
prayogāśayaśuddhitaḥ /
prayogaśuddhita āśayaśuddhitaś ca
de'i phyir dge ba'i rtsa ba stobs dang ldan pas bsgos pa'i phyir zhes bya ba smos te; 'di ltar phung po'i rgyud de ni dge ba'i rtsa ba stobs dang ldan pa rnams kyis bsgos shing bsgos pa yin no /
dge ba'i rtsa ba stobs dang ldan pas kyang ji ltar bsgos she na /
sbyor ba dang bsam pa dag pa'i sgo nas zhes bya ba smos te /
tatra prayogaśuddhir āryakāṃtāni śīlāni sbyor ba dag pa dang bsam pa dag pa'i sgo nas so /
āśayaśuddhir buddhādiṣv avetyaprasāda iti de la sbyor ba dag pa ni 'phags pa dgyes pa'i tshul khrims so /
kṣāṃtim api notpādayed iti /
kṣamaṇam api notpādayet
bsam pa dag pa ni sangs rgyas la sogs pa la dad pa mi phyed pa'o /
cittam api notpādayet /
prāg eva prayogam ity abhiprāyaḥ /
atha vā /
apāyaniyate tu karmaṇi saty asau pudgalaḥ kṣāṃtim api nirvedhabhāgīyalakṣaṇāṃ notpādayati /
kim aṃgānāsravaṃ mārgam iti
skad cig kyang bskyed par mi 'gyur ro zhes bya ba ni skad cig kyang sems bskyed par mi 'gyur na sbyor ba lta ci smos snyam du bsams pa yin no /
yang na ngan song du nges pa'i las yod na ni gang zag des nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa'i mtshan nyid kyi bzod pa yang bskyed par mi 'gyur na zag pa med pa'i lam lta ci zhig smos zhes bya ba yin no /
yathā balavatkuśalamūlādhivāsitā upacitākuśalavipākadānaviguṇā bhavati ji ltar dge ba'i rtsa ba stobs dang ldan pas bsgos pa'i mi dge ba bsags pa rnam par smin pa dang mi mthun par 'gyur ba de tshigs su bcad pas ston pa'i phyir /
tac chlokenopadarśayati /
kṛtvābudho 'lpam apīti sarvam
mi mkhas pas ni sdig pa chung ngu byas kyang zhes bya ba thams cad smos so /
abudho 'lpam api /
pāpaṃ kṛtvā /
adhaḥ prayāty apāyaṃ
mi mkhas pas ni sdig pa chung ngu byas kyang 'og tu ste ngan song du 'gro'o /
budhaḥ punar /
(Abhidh-k-vy 555) /
mahad api pāpaṃ kṛtvā /
prajahāty anartham apāyaṃ /
tad arthadvayaṃ yathākramaṃ dṛṣṭāṃtadvayena sādhayati
mkhas pas ni sdig pa chen po byas kyang gnod pa ste /
ngan song rab tu spong bar 'gyur ro /
don 'di gnyis go rims bzhin du dpe gnyis kyis sgrub par byed de /
loham alpam api /
saṃhataṃ /
piṇḍarūpāvasthitam udake majjaty asaṃskṛtatvāt
lcags kyi gong bu ste thu lum gyi ngo bo chung ngu yang bcos legs ma byas pa'i phyir chu'i gting du 'bying bar 'gyur la /
tad eva punar lohaṃ /
pātrīkṛtaṃ san /
mahaj jātam udake
lcags de nyid snod du byas na cher yang bcos legs byas pa'i yon tan gyis chu'i steng du 'phyo zhing 'bying bar mi 'gyur ro /
plavate tarati /
tadabhisaṃskāraguṇāt /
evam abudho guṇair apātrīkṛtatvān majjati
de bzhin du mi mkhas pa ni yon tan rnams kyi snod du ma byas pa'i phyir 'bying bar 'gyur gyi /
na tu budho guṇaiḥ pātrīkṛtatvād iti /
yasmāt pareṇa duḥkhaṃ nāstīti
mkhas pas ni ma yin te /
yon tan dag gi snod du byas pa'i phyir ro /
yasmād duḥkhāt pareṇa duḥkhaṃ nāsti bhavāṃtarasaṃgṛhītaṃ gang phan chad sdug bsngal med pa zhes bya ba ni srid pa gzhan gyis bsdus pa'o /
sa duḥkhasyāṃto duḥkhāvasānam ity arthaḥ /
anyathā hi maraṇakāle duḥkhasyāṃto bhavati /
sapratisaṃdhikaṃ tu tad duḥkham /
ata āha /
apratisaṃdhikaṃ duḥkhaṃ karotīty artha iti
sdug bsngal gyi mtha' ni sdug bsngal gyi mjug ces bya ba'i tha tshig go /
gzhan yang 'chi ba'i tshe sdug bsngal gyi mtha' yod mod kyi sdug bsngal de ni nyid mtshams sbyor ba dang bcas pa yin pas de'i phyir sdug bsngal gyi nying mtshams mi sbyor bar byed ces bya ba'i tha tshig go zhes bya ba smos so /
kathaṃ nirvāṇaṃ karotīti /
nityatvāt karaṇaṃ na yujyata ity abhiprāyaḥ /
tatprāptivibaṃdhāpanayanād iti /
nirvāṇaprāptivibaṃdhāpanayanāt /
tatprāpter vibaṃdhaḥ kleśaprāptir upadhir vā tadapanayanān nirvāṇaṃ karoti
mya ngan las 'das pa ci ltar byed ces bya ba ni rtag pa'i phyir bya bar mi rung ngo snyam du bsams pa yin no /
de 'thob pa'i gags bsal ba'i phyir zhes bya ba ni mya ngan las 'das pa 'thob pa'i gags bsal ba'i phyir ro /
de 'thob pa'i gags ni nyon mongs pa'am phung po yin no /
tadyathākāśaṃ maṇḍapāvasthāne na lakṣyate /
sati tasya vibaṃdhe /
tadapanayanān nityam apy ākāśaṃ karotīty ucyate
de bsal ba'i phyir mya ngan las 'das pa byed de /
dper na nam mkha' ni khang pa'i gnas na mi mngon te /
de ni de'i gags yin pas so /
de bsal ba'i phyir rtag kyang nam mkha' byed do zhes bya ba yin no /
tenāha /
yathākāśaṃ kuru maṇḍapaṃ pātayeti bhavaṃti vaktāra iti /
anyo 'pi veti pṛthagjanaḥ paripakvasaṃtānaḥ na tu niyata iti
de'i phyir dper na smra ba po 'dun khang rtib [?] la nam mkha' gyis zhes 'dzer ba lta bu yin no zhes bya ba smos so /
gzhan yang zhes bya ba ni so so'i skye bo'i rgyud yongs su smin pa'o /
kadācid ihaiva parinirvāyāt aṃtarābhaveṣu cety ato nocyate /
(VI /
36) dvitrijanmeti /
dve vā trīṇi vā janmāny asyeti dvitrijanmā /
kecid evaṃ paṭhaṃti /
dvitrajanmeti /
dve vā trīṇi vā dvitrāṇi /
saṃkhyayāvyayāsannādūrādhikasaṃkhyāḥ (Abhidh-k-vy 556) saṃkhyeya iti samāsaḥ /
bahuvrīhau saṃkhyeye ḍaj iti samāsāṃtaḥ /
dvitrānyajanmāny asyeti dvitrajanmeti /
śloke tu dvayor grahaṇam iti /
kleśaprahāṇajanmanoḥ /
kasmād ity āha /
srotaāpannasyānupūrvikasya darśanaprahātavyeṣu prahīṇeṣu bhāvanāprahātavyānāṃ kleśānām ekasya prakārasya yāvac caturṇāṃ paścāt prahāṇe sati /
tatpratipakṣasyaikadvitryādikleśaprakārapratipakṣasyānāsravasyendrigasya lābhas tasyānuktasiddhatvāt ślokena tasyāgrahaṇaṃ /
na hi vinā pratipakṣeṇa kleśaprakāraprahāṇam asti /
laukikenāpi hi mārgeṇa tasyāryasya kleśaprakāraprahāṇe 'nāsravasya tatpratipakṣasyendriyasya lābho bhavati
ma nges pas zhes bya ba ni gal te na 'di nyid dam srid pa bar ma la sogs par yongs su mya ngan las 'das par 'gyur bas de'i phyir mi brjod do /
tshe gnyis gsum zhes bya ba ni 'di la tshe gnyis sam gsum yod pas na tshe gnyis gsum mo /
tshigs su bcad pa'i nang du ni gnyis shig smos zhes bya ba ni nyon mongs pa spangs pa dang tshe dag go /
ci'i phyir zhe na /
mthar gyis pa'i rgyun du zhugs pa mthong bas spang bar bya ba rnams spangs nas phyis bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa rnams las rnam pa gcig nas bzhi'i bar spong bar byed na de'i gnyen po ste /
rnam pa gcig dang gnyis dang gsum la sogs pa'i gnyen po'o /
zag pa med pa'i dbang po 'thob pa ni ma smos kyang 'grub pa'i phyir de tshigs su bcad pa las ma smos so /
gnyen po med par ni nyon mongs pa'i rnam pa spong ba med de /
'phags pa de ni 'jig rten pa'i lam gyis nyon mongs pa'i rnam pa spangs na yang de'i gnyen po zag pa med pa'i dbang po 'thob par 'gyur ro /
janma tu kadācid alpīyaḥ syāt /
yadīhaiva parinirvāyāt aṃtarābhave upapadya vā
skye ba ni gal te na ches nyung bar yang 'gyur bas zhes bya ba ni gal te 'di nyid du 'am srid pa bar ma'am skyes nas yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur na'o /
kiṃ kāraṇaṃ /
pareṇa bhavyatvāt /
srotaāpattiphalāt pareṇa sakṛdāgāmitvasya yāvad arhattvasya bhavyatvāt /
ato 'sya janmano grahaṇaṃ
gong ma'i skal ba dang ldan pa'i phyir te /
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu'i gong ma lan cig phyir 'ong ba nyid nas dgra bcom pa nyid kyi bar gyi skal pa dang ldan pa'i phyir ro /
de'i phyir 'di'i tshe ni /
dvitrijanmā kulaṃkula iti /
niyamārtham idam iha vicāryate
tshe gnyis gsum du rigs nas rigs zhes nges par bya ba'i phyir smos pa yin no /
'dir 'di dpyad par bya ste /
ya ekadvividhamuktaḥ /
sa kiṃ bhavati
gang zhig rnam pa gcig gam gnyis las grol ba de ci zhig yin zhe na /
kulaṃkula ity eke /
tricaturvidhamukta- grahaṇaṃ tu udāharaṇārthaḥ
kha cig na re rigs nas rigs su skye ba yin te /
rnam pa gsum dang bzhi las grol ba smos pa ni /
dper na brjod pa'i phyir ram /
parimāṇārthaṃ vā nātaḥ pareṇeti /
ekadvividhamuktaḥ paṃcaṣaṭjanmety apare /
tricaturvidhamukta iti viśeṣaparigrahāt /
naitad vyākhyānakārair vicāritam iti vicāryam etat
de phan chad du ni ma yin no zhes tshad du bya ba'i phyir ro zhes zer ro /
bam po bzhi bcu rtsa brgyad pa /
gzhan dag na re rnam pa gcig gam gnyis las grol ba ni tsho lnga'am drug pa yin te /
rnam pa gsum mam bzhi las grol ba zhes khyad par smos pa'i phyir ro zhes zer te /
'di ni bshad pa byed pa rnams kyis ma dpyad pas 'di dpyad dgos pa yin no /
kasmān na paṃcaprakāraprahāṇāt /
kiṃ /
kulaṃkulo bhavatīty adhikāraḥ
ci'i phyir rnam pa lnga spangs pa'i phyir ma yin zhe na zhes bya ba ni ci yin zhe na /
rigs nas rigs su skye bar 'gyur ba zhes bya ba'i skabs yin no /
tatprahāṇa iti vistaraḥ /
paṃcaprakāraprahāṇe ṣaṣṭhayāpi prakārasyāvaśyaṃ prahāṇāt
de spangs na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rnam pa lnga spangs na rnam pa drug pa yang gdon mi za bar spong ba'i phyir ro /
kasmād ity āha ci'i phyir zhe na /
na hi tasyaikaḥ prakāraḥ ṣaṣṭhaḥ phalaṃ sakṛdāgāmiphalaṃ vighnayituṃ samartha iti smras pa /
de'i rnam pa drug pa gcig gis ni lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu la bgegs bya bar mi nus so /
ekavīcikasyeveti /
viparītadṛṣṭāṃta eṣaḥ /
yathaikavīcikasyaikaḥ prakāro navamo 'nāgāmiphalaṃ vighnayituṃ samarthaḥ /
naivam asya srotaāpannasya ṣaṣṭhaḥ prakāraḥ sakṛdāgāmiphalaṃ vighnayituṃ samartha iti
bar chad gcig pa'i bzhin du zhes bya ba 'di ni bzlog pa'i dpe yin te /
ji ltar bar chad gcig pa'i rnam pa dgu pa gcig gis phyir mi 'ong ba'i 'bras bu la bgegs bya bar nus pa de ltar rgyun du zhugs pa 'di'i rnam pa drug pas ni lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu la bgegs bya bar mi nus so /
kasmād ity āha /
dhātvanatikramād iti /
ekavīciko hi kāmadhātum atikrāmati /
ato 'syaiko 'pi prakāro navamaḥ phalaṃ vighnayituṃ samartho dhātvatikramasya duṣkaratvāt
ci'i phyir zhe na /
khams las mi 'da' ba'i phyir ro zhes bya ba smos so /
bar chad gcig pa ni 'dod pa'i khams las 'da' bas de'i phyir 'di rnam pa dgu pa gcig gis kyang 'bras bu la bgegs bya bar nus te /
sakṛdāgāmī tu dhātuṃ nātikrāmatīti /
na tasyaikaḥ kleśaḥ prakāraḥ ṣaṣṭhaḥ phalaṃ vighnayituṃ samartha iti /
tatra vānyatra vā devanikāya iti
khams las 'da' ba ni dka' ba'i phyir ro; lan cig phyir 'ong ba ni khams las mi 'da' bas de'i nyon mongs pa'i rnam pa drug pa gcig gis 'bras bu la bgegs bya bar mi nus so /
lha'i ris de 'am gzhan du zhes bya ba ni 'di lta ste /
tadyathā trāyastriṃśeṣu satyāni dṛṣṭvā dve trīṇi vā kulāni saṃsṛtya sum cu rtsa gsum pa dag gi nang du bden pa rnams mthong nas rigs gnyis sam gsum du 'khor te /
tatraiva trāyastriṃśeṣu parinirvāti /
anyatra vā /
(Abhidh-k-vy 557) cāturmahārājakāyikeṣu yāmeṣu vā parinirvāti
sum cu rtsa gsum pa de nyid kyi nang du yongs su mya ngan las 'da' ba'am gzhan rgyal chen rigs bzhi ba'am /
'thab bral ba rnams kyi nang du yongs su mya ngan las 'da' ba lta bu ste /
evam anyatrāpi yojyaṃ de bzhin du gzhan dag la yang sbyar bar bya'o /
rāgadveṣamohānāṃ tanutvād ity ucyata iti sūtre /
kathaṃ /
trayāṇāṃ samyojanānāṃ prahāṇāt rāgadveṣamohānāṃ ca tanutvāt sakṛdāgāmībhavatīti
'dod chags dang zhe sdang dang gti mug rnams bsrabs pa'i phyir zhes 'byung ba zhes bya ba ni mdo sde las so /
ji skad du zhe na /
kun du sbyor ba gsum spangs pa'i phyir dang 'dod chags dang zhe sdang dang gti mug rnams bsrabs pa'i phyir lan cig phyir 'ong ba zhes 'byung ba'i phyir ro /
mṛduprakārāvaśeṣatvād iti /
mṛdvadhimātro mṛdumadhyo mṛdumṛdur ity etanmātrāvaśeṣatvāt
chung ngu'i rnam pa lus pa'i phyir ro zhes bya ba ni chung ngu'i chen po dang chung ngu'i 'bring dang chung ngu'i chung ngu zhes bya ba de tsam zhig lus pa'i phyir ro /
(VI /
37) kṣīṇasaptāṣṭadoṣāṃśa iti /
doṣāṃśo doṣāvayavaḥ saptāṣṭaprakāralakṣaṇaḥ /
indriyata iti cātra tṛtīyaṃ kāraṇaṃ na sūtritaṃ tathaiva vyākhyeyaṃ
nyes cha bdun dang brgyad zad pa /
zhes bya ba la /
nyes cha ni nyes pa'i cha shas te /
rnam pa bdun dang brgyad kyi mtshan nyid yin no /
'dir yang dbang po las ni zhes bya ba rgyu gsum pa mdor ma byas pas de kho na bzhin du bshad par bya'o /
katham asyeti vistaraḥ /
katham asyaikavīcikasyaikaprakāro navamaḥ phalaṃ vighnayituṃ samartho na hi kulaṃkulasyaikaḥ prakāraḥ phalaṃ vighnayituṃ samartha iti
ji ltar na 'di'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ltar na 'di'i rnam pa dgu pa gcig gis 'bras bu la bgegs bya bar nus kyi /
rigs nas rigs su skye ba'i rnam pa gcig gis ni 'bras bu la bgegs bya bar mi nus she na /
smras pa /
ucyate /
dhātvatikramāt /
yasmād asau navame prakāre prahīṇe kāmadhātusamatikrāṃto bhavati /
na punas tatropapadyate /
sa ca navamaḥ prakāraḥ karmaṇā saha tatropapadyavedanīya ity atas tadvipākaniṣyandaphalabhūmyatikramāt phalaṃ vighnayituṃ samartho bhavati
khams las 'da' ba'i phyir ro /
'di ltar 'di ni rnam pa dgu pa spangs na 'dod pa'i khams las yang dag pas 'da' bar 'gyur bas der yang mi skye la /
rnam pa dgu pa de yang las dang lhan cig tu der skyes nas myong bar 'gyur ba yin te /
de'i phyir de'i rnam par smin pa dang rgyu mthun pa'i 'bras bu'i sa las 'da' bas 'bras bu la bgegs byed par nus pa yin no /
avasthātraye hi karmāṇi vighnāyopatiṣṭhaṃta ity uktaṃ prāk /
kṣāṃtyanāgāmitārhattvaprāptau karmātivighnakṛd iti
gong du las rnams ni gnas skabs gsum du bgegs bya ba'i phyir nye bar gnas so zhes bshad zin to zhes bya ba ni /
bzod dang phyir mi 'ong dgra bcom /
'thob la las bgegs shin tu byed /
ces bya ba yin no /
iha tu kleśeṣu yojayitavyaṃ /
ata evāha /
yathā karmāṇi /
evaṃ kleśā ityādi
'dir nyon mongs pa dag dang sbyor ba yin te /
de nyid kyi phyir /
las rnams ji lta bar nyon mongs pa rnams kyang de dang 'dra'o zhes bya ba la sogs pa smos so /
tasyavaikajanmavyavahitatvād iti /
tasya kṣīṇasaptāṣṭaprakārasya sakṛdāgāminaḥ /
ekena janmanā vāvahitatvān nirvāṇasya
de'i mya ngan las 'das pa la tshe gcig gis chod pa'i phyir ram zhes bya ba ni rnam pa bdun dang brgyad zad pa'i lan cig phyir 'ong ba de'i mya ngan las 'das pa la tshe gcig gis chod pa'i phyir ram /
ekena vā kleśaprakāreṇa vyavahitam asyānāgāmiphalam ity ekavīcikaḥ 'di'i phyir mi 'ong ba'i 'bras bu la nyon mongs pa'i rnam pa gcig gis chod pas na bar chad gcig pa yin no /
na tāvat kulaṃkulo bhavaty ekavīciko veti /
laukikena mārgeṇa pūrvaṃ tricaturvidhamukto 'pi na tāvat kulaṃkulo bhavati
de srid du rigs nas rigs su skye ba'am bar chad gcig pa ma yin zhes bya ba ni sngon 'jig rten pa'i lam gyis rnam pa gsum dang bzhi las grol yang /
kṣīṇasaptāṣṭaprakāro 'pi na tāvad ekavīciko bhavati /
tatpratipakṣānāsravendriyalābhasyābhāvāt /
ata evāha /
yāvat phalaviśiṣṭo mārgo na saṃmukhīkṛta iti /
phalaviśiṣṭe tu tatpratipakṣe tadūrdhvaprakārapratipakṣe vā saṃmukhīkṛte tadānāsravendriyalābhāt /
kulaṃkulo bhavaty ekavīciko vety arthād uktaṃ bhavati /
paṃcānām iti vistaraḥ /
paṃcānām avarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇāt anāgāmīty ucyate sūtre /
prahāṇasaṃkalanāt /
satkāyadṛṣṭyādīnāṃ prahāṇaikatvavyavasthāpanāt dve trīṇi vā pūrvaṃ prahīṇānīti /
yadi tāvat kāmavītarāgo niyāmam avakrāmati /
dve pūrvaṃ prahīṇe laukikena mārgeṇa /
kāmacchando vyāpādaś ca /
satkāyadṛṣṭyādīnām aparyādāya prahāṇāt /
athānupūrvikaḥ /
trīṇi pūrvaṃ prahīṇāni /
kena /
darśanamārgeṇa satkāyadṛṣṭiḥ śīlavrataparāmarśo vicikitsā ca /
tasmāt sākalyena paṃcānāṃ prahāṇād ity ucyate /
(Abhidh-k-vy 558) /
(VI /
38, 39) so 'ntarotpannasaṃskārāsaṃskāraparinirvṛtir iti /
so 'nāgāmī /
aṃtarā utpanne saṃskāreṇāsaṃskāreṇa parinirvṛtir asyeti aṃtarotpannasaṃskārāsaṃskāraparinirvṛtiḥ
re zhig rigs nas rigs su skye ba ma yin la /
rnam pa bdun dang brgyad zad kyang re zhig bar chad gcig pa ma yin te /
de dag gi gnyen po zag pa med pa'i dbang po thob pa med pa'i phyir ro /
de nyid kyi phyir /
ji srid du 'bras bu khyad par can gyi lam mngon du ma byas pa zhes bya ba smos te /
de dag gi gnyen po'am de dag gi gong ma'i gnyen po 'bras bu khyad par can mngon du byas na /
de'i tshe zag pa med pa'i dbang po 'thob pa'i phyir rigs nas rigs su skye ba'am /
bar chad gcig pa yin no zhes shugs kyis bshad par 'gyur ro /
kun du sbyor ba /
tha ma'i cha dang mthun pa lnga /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mdo sde las /
kun du sbyor ba tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pa'i phyir phyir mi 'ong ba zhes bya'o zhes 'byung ba ni spangs pa bsdoms pa'i phyir te /
'jig tshogs la lta ba la sogs pa spangs pa gcig nyid du rnam par gzhag pa'i phyir ro /
sngon gnyis sam gsum spangs pa yin no zhes bya ba ni gal te re zhig 'dod pa las 'dod chags dang bral ba zhig nges pa la 'jug na sngon 'jig rten pa'i lam gyis 'dod pa'i 'dun pa dang gnod sems dang gnyis spangs pa yin te /
yat tūktam evam utpannasyeti /
tan na budhyāmahe
'jig tshogs la lta ba la sogs pa yongs su gtugs te ma spangs pa'i phyir ro /
katham utpannasyānāgāminaḥ parinirvṛtir asyeti bahuvrīhiḥ samāso bhavati 'on te mthar gyis pa zhig yin na ni mngon sum spangs pa yin no /
gang gis she na /
anyapadārthe hi bahuvrīhir ucyate /
na svapadārthe /
tenaivam iha pāṭhaṃ paśyāmaḥ evam utpanne 'syeti
mthong ba'i lam gyis te /
'jig tshogs la lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang the tshom mo /
lekhakenaikāro 'tra vināśita iti /
tathāpāṭhe hy ayam arthaḥ saṃbhavati /
utpanne janmani parinirvṛtir asyeti utpannaparinirvṛtiḥ /
athaivam eva pāṭhaḥ syāt /
evaṃ vyākhyāyeta /
anādare ṣaṣṭhī /
tayaivaṃ samāsaḥ kriyeta /
utpannasya janmanaḥ parinirvṛtir asyānāgāmina ity utpannaparinirvṛtir anāgāmīti /
atha vā utpannasyety utpannajātir ucyate /
utpannānām iti yo 'rthaḥ /
so 'rtha utpannasyeti /
tenotpannānāṃ yā parinirvrṭiḥ /
sā asyety utpannaparinirvṛtiḥ /
atha parinirvṛtyarthād eva kevalād anāgāmyarthasyānyatvāt /
pūrvapadārthānanyatve 'py anāgāmisamānādhikaraṇasyotpannaśabdasya parinirvṛtiśabdena saha bahuvrīhiḥ samāsa itīccheyuḥ /
subhaṇitam etat syāt
de lta bas na /
bsdoms pa lnga spangs pa yi phyir /
zhes bya ba yin no /
de ni bar skyes 'du byed dang /
'du byed med yongs mya ngan 'da' /
zhes bya ba la /
de ni zhes bya ba ni phyir mi 'ong ba'o /
'di la bar ma do dang skyes nas dang 'du byed pa dang 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba yod pas na /
bar skyes 'du byed dang 'du byed med yongs mya ngan 'da' /
zhes bya ba yin no /
phyir mi 'ong ba de nyid rnam pa lnga yin te zhes bya ba ni bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba dang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dang mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba dang mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba dang gong du 'pho ba'o zhes ston par byed pa yin no /
sa evānāgāmī punaḥ paṃcadhā bhavatīti /
aṃtarāparinirvāyī upapadyaparinirvāyī sābhisaṃskāraparinirvāyī anabhisaṃskāraparinirvāyī ūrdhvaṃsrotāś ceti nigamayati
phung po'i lhag ma dang bcas pa'i yongs su mya ngan las 'da' bas zhes bya ba ni mya ngan las 'da' ba rnam pa gnyis yod pas phung po'i lhag ma dang bcas pa'i mya ngan las 'da' bas yongs su mya ngan las 'da'o zhes khyad par du byed pa yin te zag pa thams cad zad par byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
abhiyuktavāhimārgatvād iti /
abhiyukto vīryavān ārabdhavīrya ity arthaḥ
mngon par brtson pa dang lam ngang gis 'byung ba nyid kyi phyir ro zhes bya ba la mngon par brtson pa ni brtson 'grus dang ldan pa ste /
vāhī mārgo asyeti vāhimārgaḥ brtson 'grus brtsams pa zhes bya ba'i tha tshig go /
kathaṃ mārgo vāhī /
vinābhisaṃskāreṇa saṃmukhībhāvāt /
abhiyuktaś cāsau vāhimārgaś cābhiyuktavāhimārgaḥ
'di la lam ngang gis 'byung ba yod pas na lam ngang gis 'byung ba'o /
ji ltar lam ngang gis 'byung ba yin zhe na /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
utpannamātro nacirāt parinirvāti
mngon par 'du byed pa med par mngon du 'gyur ba'i phyir ro /
sopadhiśeṣeṇa nirvāṇeneti /
nirvāṇadvaividhyād viśinaṣṭi sopadhiśeṣanirvāṇena parinirvāti
'di ni mngon par brtson pa yang yin la lam ngang gis 'byung ba yang yin pas mngon par brtson pa dang lam ngang gis 'byung ba'o /
de'i ngo bo ste /
sarvāsravakṣayaṃ karatīty arthaḥ de'i phyir skyes pa tsam las mi 'chi bar yongs su mya ngan las 'da'o /
so 'pi nirupadhiśeṣanirvāṇeneti /
na kevalam aṃtarāparinirvāyī nirupadhiśeṣaparinirvāṇena parinirvāty arhattvaṃ prāpyāyur aparisamāpya
de yang phung po'i lhag ma med pas so zhes bya ba ni gzhan dag na re bar mdor yongs su mya ngan las 'da' ba 'ba' zhig dgra bcom pa nyid thob nas tshe yongs su ma rdzogs par phung po'i lhag ma med pa'i mya ngan las 'da' bas yongs su mya ngan las 'da' bar ma zad kyi /
upapadyaparinirvāyy api tatsadṛśa ity apare skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba yang de dang 'dra'o zhes zer ro /
ma yin te /
na /
āyurutsargāvaśitvāt /
naitad evaṃ so 'pi nirupadhiśeṣaparinirvāṇeneti
tshe 'dor ba la dbang med pa'i phyir ro zhes bya ba ni de yang phung po'i lhag ma med pas so zhes bya ba de ni de lta ma yin no /
kasmāt /
āyurutsargāvaśitvāt /
āyuṣa utsarge tasyāvaśitvāt
ci'i phyir zhe na /
tshe 'dor ba la dbang med pa'i phyir te /
kasmāt punar asyātrāvaśitvaṃ /
yat prāṃtakoṭikacaturthadhyānalābhina āyurutsargavaśitvaṃ
de ni tshe dor bar bya ba la dbang med pa'i phyir ro /
yang ci'i phyir 'di de la dbang med ce na /
tac ca prāṃtakoṭikaṃ dhyānaṃ manuṣyeṣv eva triṣu dvīpeṣūtpādyate /
sa ca rūpadhātūpapanna iti
'di ltar rab kyi mtha' ba'i bsam gtan bzhi pa thob pa ni tshe 'dor ba la dbang la rab kyi mtha' ba'i bsam gtan de yang gling gsum dag tu mi rnams kyi nang du skyed par byed na de ni gzugs kyi nang du skyes pas so /
kim aṃtarāparinirvāyiṇo 'sty āyurutsargavaśitvaṃ bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba tshe 'dor ba la dbang ngam zhe na /
yata evam asau nirupadhiśeṣaparinirvāṇena parinirvāti gang gi phyir 'di go 'di ltar phung po'i lhag ma med pa'i yongs su mya ngan las 'da' bas yongs su mya ngan las 'da' zhe na /
tasyāpi vaśitvaṃ nāsti /
aṃtarābhavāvasthānāya (Abhidh-k-vy 559) tu tādṛśaṃ karma nāsti
de la yang dbang med mod kyi srid pa bar mar gnas par byed pa la ni skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba'i ci 'dra ba de lta bu'i las ni med do /
yādṛśam upapadyaparinirvāyiṇa iti /
ato 'ṃtarāparinirvāyī śīghraṃ parinirvāti
de'i phyir bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba ni myur du yongs su mya ngan las 'da' la /
upapadyaparinirvāyī tu yāvadāyuḥ sthitvā parinirvātīty upapadyaparinirvāyy eva sopadhiśeṣanirvāṇena parinirvātīty ucyate skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba ni tshe ji srid bar gnas nas yongs su mya ngan las 'da' bas skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba kho na phung po'i lhag ma dang bcas pa'i yongs su mya ngan las 'da' bas yongs su mya ngan las 'da'o zhes bya'o /
sābhisaṃskāraparinirvāyī kileti /
kileti kilaśabdo vaibhāṣikamatadyotakaḥ
mngon par 'du byed pa dang bcas pas zhes bya ba la sogs pa la /
grag go zhes bya ba'i sgra ni bye brag tu smra ba'i gzhung lugs rjod par byed pa yin te /
svamataṃ hi sūtrānusāreṇa paścād vakṣyate rang gi gzhung lugs ni mdo sde dang mthun par phyis 'chad do /
apratiprasrabdhaprayoga iti /
pūrvaprayogāvedhenānirākṛtaprayoga ity arthaḥ
sbyor ba ma btang zhes bya ba ni sngon gyi sbyor ba'i 'phen pas sbyor ba ma bor bar zhes bya ba'i tha tshig ste /
sābhisaṃskāraṃ saprayatnaṃ /
abhiyuktāvāhimārgatvād iti /
abhiyuktatvāt avāhimārgatvāc ca tasya yoginaḥ /
ata evāsau sābhisaṃskāraparinirvāyī sidhyati
mngon par 'du byed pa dang bcas shing 'bad pa dang bcas pa'o /
mngon par brtson pa dang lam ngang gis 'byung ba ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni rnal 'byor pa de mngon par brtson pa'i phyir dang lam ngang gis 'byung ba ma yin pa'i phyir te /
de nyid kyi phyir 'di mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' bar 'grub bo /
anabhisaṃskāreṇeti /
pūrvaviparyayeṇa /
prayogasya pratiprasrabdhatvāt /
abhiyogavāhimārgābhāvād iti /
abhiyogasya vīryasyābhāvāt /
vāhimārgasya cābhāvād ity arthaḥ
mngon par 'du byed pa med par zhes bya ba ni snga ma las bzlog pa ste sbyor ba btang ba'i phyir ro; /
mngon par brtson pa dang lam ngang gis 'byung ba med pa'i phyir ro zhes bya ba ni mngon par brtson pa ste /
brtson 'grus med pa'i phyir dang lam ngang gis 'byung ba med pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tad evam abhiyogādinānātvāt parinirvāṇaviśeṣa ukto bhavati /
upapadyaparinirvāyiṇo hy ubhayam asti /
abhigogaś ca vāhī ca mārga iti
de lta bas na de ltar mngon par brtson pa la sogs pa de dag tha dad pa'i phyir yongs su mya ngan las 'da' ba'i khyad par bshad pa yin te /
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba la ni mngon par brtson pa dang lam ngang gis 'byung ba gnyi ga yang yod do /
sābhisaṃskāraparinirvāyiṇo 'bhjyogo 'sti /
na tv asya vāhī mārgaḥ /
anabhisaṃskāraparinirvāyiṇas tūbhayam api nāsti /
nābhiyogo na ca vāhī mārga iti
mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba la ni mngon par brtson pa yod kyi 'di la lam ngang gis 'byung ba ni med do /
mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba la ni gnyi ga yang med de /
mngon par brtson pa yang med la /
lam ngang gis 'byung ba yang med do /
saṃskṛtāsaṃskṛtālaṃbanamārgaparinirvāṇād iti /
saṃskṛtaṃ saṃskāra ity eko 'rthaḥ
'dus byas dang 'dus ma byas la dmigs pa'i lam gyis yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir ro zhes bya ba la /
'dus byas dang 'du byed ces bya ba ni don gcig ste /
evam asaṃskṛtaṃ asaṃskāra iti 'dus ma byas dang 'du byed ma yin pa yang de dang 'dra'o /
saṃskārālaṃbanena mārgeṇa duḥkhasamudayamārgālaṃbanena mārgeṇa yaḥ kleśān prajahāti /
sa sābhisaṃskāraparinirvāyī /
yo 'saṃskārālaṃbanena nirodhālaṃbanena /
so 'nabhisaṃskāraparinirvāyīti /
tat tu na /
atiprasaṃgād iti /
tat tu naivaṃ
gang zhig 'du byed la dmigs pa ste /
sdug bsngal dang kun 'byung dang lam la dmigs pa'i lam gyis nyon mongs pa rnams spong bar byed pa de ni mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba yin la /
gang zhig 'du byed ma yin pa la dmigs pa ste /
'gog pa la dmigs pas spong ba de ni mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba yin no zhe'o /
de ni mi rung ste /
ha cang thal bar 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba ni de ni de lta ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
ha cang thal bar 'gyur ba'i phyir te /
kasmāt /
atiprasaṃgāt /
aṃtaropapadyaparinirvāyiṇor api saṃskṛtāsaṃskṛtālaṃbanamārgaparinirvāṇāt pratyekaṃ sābhisaṃskārānabhisaṃskāraparinirvāyitvaprasaṃgaḥ
bar ma do dang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dag kyang 'dus byas dang 'dus ma byas la dmigs pa'i lam gyis yongs su mya ngan las 'da' bas /
so sor mngon par 'du byed pa dang bcas pa dang mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba nyid du thal bar 'gyur ro /
tatrasthau dvāv eva pudgalau syātāṃ de'i phyir gang zag gnyis kho nar thal bar 'gyur gyi lnga ni ma yin no /
na paṃceti /
anabhisaṃskāraparinirvāyī pūrvaṃ paṭhyata iti /
sābhisaṃskāraparinirvāyiṇaḥ pūrvam ayaṃ paṭhyate /
anabhisaṃskāraparinirvāyī sābhisaṃskāraparinirvāyīti /
tathaiva yujyata iti vistaraḥ /
anabhisaṃskārasābhisaṃskāraparinirvāyiṇor yathākramaṃ /
vāhyavāhimārgayoḥ pudgalayoḥ parinirvāṇasyānabhisaṃskārasādhyatvāt pūrvasyābhisaṃskārasādhyatvāc cetarasya
mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba sngar 'byung bas zhes bya ba ni mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba 'di mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba bas sngar 'byung ngo /
de kho na bzhin du rung ste zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
gang zag mngon par 'du byed pa med pa dang mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba lam ngang gis 'byung ba dang ngang gis 'byung ba ma yin pa dag gis yongs su mya ngan las 'da' ba dag ni go rims bzhin du snga ma ni mngon par 'du byed pa med pas bsgrub par bya ba yin pa'i phyir la /
cig shos ni mngon par 'du byed pas mngon par bsgrub par bya ba yin pa'i phyir ro /
kathaṃ tathā sādhyatvam ity āha ji ltar na de ltar bsgrub par bya ba nyid yin zhe na /
ayatnayatnaprāptitas tatparinirvāṇasya yathākramam ity eva /
atha vāhyavāhimārgayor iti
smras pa /
de dag gi yongs su mya ngan las 'da' ba dag ni go rims bzhin du 'bad pa med pa dang 'bad pas 'thob pa'i sgo nas so /
mārgayor eva grahaṇaṃ na pudgalayor abhisaṃbaṃdhaḥ /
vāhino mārgasyānabhisaṃskārasādhyatvād avāhinaś cābhisaṃskārasādhyatvāt
yang na lam ngang gis 'byung ba dang ngang gis 'byung ba ma yin pa dag kho na mos pas gang zag dang mi sbyar gyi 'bad pa med pa dang 'bad pas 'thob pa'i sgo nas te /
ayatnayatnaprāptitaḥ /
ayatnasaṃmukhībhāvataḥ pūrvamārgasya /
yatnaprāptita itarasyeti /
tad evam anabhisaṃskāraparinirvāyī pūrvaṃ yujyate
lam snga ma 'bad pa med par mngon du 'gyur ba dang cig shos 'bad pas 'thob pa'i sgo nas lam ngang gis 'byung ba ni mngon par 'du byed pa med pas bsgrub par bya ba yin pa'i phyir la /
āha /
yady anabhisaṃskāraparinirvāyiṇo vāhī (Abhidh-k-vy 560) mārgo 'nabhisaṃskāraśādhyatvāt upapadyaparinirvāyiṇo 'pi vāhī mārga iti
ngang gis 'byung ba ma yin pa ni mngon par 'du byed pas bsgrub bar bya ba yin pa'i phyir ro /
de ltar na mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba snga bar rung ngo /
kas tayor viśeṣa iti /
ata ucyate /
upapadyaparinirvāyiṇas tu mārgo vāhitaro jitataraḥ /
nānabhisaṃskāraparinirvāyiṇa evam adhimātrataro hetūpacayataḥ
smras pa /
gal te mngon par 'du byed pa med pas bsgrub par bya ba yin pa'i phyir mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba'i lam ngang gis 'byung ba yin na /
mṛdutarāś cānuśayāḥ mārgādhimātrataratvena kṣapitatvāt /
ūrdhvasrotā iti /
ūrdhvasroto gatir asyeti ūrdhvasrotāḥ /
yatra ūrdhvam iti paṭhyate
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba'i lam yang dang gis 'byung ba yin pas de gnyis la khyad par ci zhig yod ce na /
de'i phyir smras pa /
ūrdhvaṃ damāc ca dehāc ceti /
ūrdhvaṃdamikaḥ ūrdhvaṃdehika iti /
tatpratyayasaṃniyogenordhvaśabdasya māṃtato 'pi nipātyata iti veditavyaṃ
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba ni lam ches ngang gis 'byung ba dang ches che ba yin gyi mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba ni de ltar rgyu bsags pa'i sgo nas ches che ba ma yin no /
lam ches che ba nyid kyis zad par byas pa'i phyir phra rgyas ches chung ba yin no /
yathā ciraśabdasya ciraṃtanam ity ūrdhvam iti nipāto 'stīty apare gong du 'pho ba zhes bya ba ni 'di la gong du 'pho zhing 'gro ba yod pas na gong du 'pho ba dag go /
akārāṃto 'pi tūrdhvaśabdo 'sty eveti na vāryate /
vyavakīrṇāvyavakīrṇadhyānatvād iti /
miśritāmiśritadhyānatvād ity arthaḥ
bsam gtan spel ba dang spel ba ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni bsam gtan bsres pa dang bsres pa ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
anāsraveṇa sāsravasya dhyānasya miśritatvāt /
iha dhyānāni vyavakīrya dhyānatrayāt parihīyata iti
bsam gtan zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa dang bsres pa'i phyir ro /
'dir bsam gtan rnams spel nas bsam gtan gsum las yongs su nyams pa zhes bya ba ni /
dhyānavyavakiraṇaṃ caturthadhyānavyavakiraṇapūrvakam /
ākīryate caturthaṃ prāg iti vacanāt
dang por bzhi pa spel bar byed /
ces 'byung bas bsam gtan spel ba ni bsam gtan bzhi pa spel ba sngon du 'gro ba can yin te /
caturtham eva hi dhyānam ādito vyavakiraṇe samarthaṃ bsam gtan bzhi pa kho nas dang por spel bar nus kyi gzhan gyis ni ma yin no /
nānyat /
caturthāc ca dhyānād aparihīṇasya prathamādiṣu dhyāneṣūpapattir nāstīty ata ucyate /
dhyānatrayāt parihīṇa iti
bsam gtan bzhi pa las yongs su ma nyams par bsam gtan dang po la sogs par skye ba med pas de'i phyir bsam gtan gsum pa las yongs su nyams pa zhes smos so /
kathaṃ ca parihīṇa ity āha ji ltar yongs su nyams she na /
prathamaṃ dhyānam āsvādyeti bsam gtan dang po'i ro myangs te zhes bya ba smos so /
madhyānimajjanāt madhye 'nimajjanāt bar du mi 'gro bas na zhes bya ba ni bar mar mi 'gro bas so /
ardhapluto nāmeti vistaraḥ /
ya ekam api sthānāṃtaraṃ vilaṃghya śuddhāvāseṣūpapadyākaniṣṭhān praviśatīty evaṃ vākyābhisaṃbaṃdhaḥ
phyed du 'phar bas zhes bya ba rgyas par 'byang ba ni gnas gtsang ma rnams su skyes nas; gnas gzhan 'ga' tsam yang rgal te 'og min du 'jug pa gang yin pa'o zhes tshig de ltar sbyar bar bya'o /
dṛṣṭisthānatvād iti /
mahābrahmaṇāṃ prathamopapannānāṃ ca mahābahmaṇi nirmāyakābhimānataḥ /
ekamāyakatvāc ceti
lta ba'i gnas yin pa'i phyir zhes bya ba ni tshangs pa chen po dang dang por skyes pa rnams kyang tshangs pa chen po la sprul pa po yin par mngon pa'i nga rgyal byed pa'i phyir ro; ;gtso bo gcig tu zad pa'i phyir zhes bya ba ci zhe na /
kiṃ /
mahābrahmasv āryo nopapadyate
'phags pa ni tshangs chen pa dag gi nang du mi skye ste /
āryasya hi prabhāvavatas tatrotpāde saty ubhayanāyakatvaṃ syāt 'phags pa der skye na mthu'i sgo nas gnyi ga gtso bo nyid du 'gyur ba zhig na /
niḥsapatnena ca karmaṇā tatrādhipatim /
ataḥ sasapatnaṃ na bhavatīti
de'i bdag po ni 'gran zla med pa'i las kyis 'gyur bas de'i phyir 'gran zla dang bcas par mi 'gyur ro /
sarvāṇi sthānāṃtarāṇīti /
brahmakāyikebhyaś cyutvā brahmapurohitādīni sudarśanāntāni caturdaśasthānāṃtarāṇi saṃcaryākaniṣṭhān praviśati
gnas gzhan thams cad du zhes bya ba ni tshangs ris pa dag gi nang nas shi 'phos te changs pa'i mdun na 'don la sogs pa gya nom snang ba la thug pa'i bar gnas gzhan bcu bzhir 'phos nas 'og min du 'jug pa yin no /
yatropapannas tatas tatra cātyaṃtam anāgamanād iti /
yatropapannas tadyathā
gong du skyes pa de'i 'og dang deng gtan du mi 'ong ba'i phyir zhes bya ba ni gang du skyes pa 'di lta ste /
prathamadhyāne /
tato 'tyaṃtam anāgamanāt kāmadhātau /
tathā yatropapannas tatra cātyaṃtam anāgamanāt /
tatra ca punaḥ prathame dhyāne 'tyaṃtam anāgamanāt /
paripūrṇam anāgāmitvaṃ punas tatra dvitīyajanmākaraṇāt
bsam gtan dang por skyes nas de'i 'og 'dod pa'i khams su gtan mi 'ong ba'i phyir dang de bzhin du gong du skyes pa der yang gtan mi 'ong ba'i phyir te /
bsam gtan dang po der yang gtan mi 'ong ba'i phyir lan gnyis su phyir der mi skye bas phyir mi 'ong ba nyid yongs su rdzogs pa yin no /
śamathacarito hy eṣa iti /
ya eṣa bhavāgraparamaḥ sa samādhipriyaḥ
'di ni zhi gnas spyad pa yin no zhes bya ba ni srid pa'i rtse mor thug pa gang yin pa de ni ting nge 'dzin la dga' ba yin te /
ārūpyeṣu ca samādhir atipraśāṃtaḥ /
tasmād ayam ārūpyān praviśati
gzugs med pa dag gi ting nge 'dzin ni rab tu zhi ba yin pas de'i phyir 'di gzugs med bdag tu 'jug go /
pūrvakas tu vipaśyanācarita iti /
yo 'sāv akaniṣṭhaparama (Abhidh-k-vy 561) uktaḥ
snga ma ni lhag mthong spyad pa yin no zhes bya ba ni 'og min gyi mthar thug par bshad pa gang yin pa de ni shes rab la dga' ba yin te /
sa prajñāpriyaḥ śuddhāvāsān praviśati /
aṃtarāparinirvāṇam iti vistaraḥ /
naitat prati śāstrakārair niścitaṃ
gnas gtsang ma rnams su 'jug go /
bar skabs su yang yongs su mya ngan las 'da' bar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di ni bstan bcos byed pa rnams kyis bris pa yang med la bkag pa yang med do /
na ca pratiṣiddham ato 'pratiṣedhād ūrdhvasrotaso 'kaniṣṭhaparamasya bhavāgraparamasya cāṃtarā akaniṣṭhāṃ bhavāgraṃ ca praviśya parinirvāṇaṃ yujyamānaṃ paśyāmaḥ de'i phyir ma bkag pas gong du 'pho ba 'og min gyi mthar thug pa dang srid pa'i rtse mo'i mthar thug pa yang 'og min dang srid pa'i rtse mor ma zhugs par bar skabs su mya ngan las 'da' bar rung bar lta sta srid par lta'o zhes bya ba'i tha tshig go /
saṃbhavaṃ tu paśyāma ity arthaḥ /
nanu cākaniṣṭhaparamo bhavāgraparama iti coktam ata āha
'og min gyi mthar thug pa dang srid pa'i rtse mo'i mthar thug pa zhes bshad pa ma yin nam zhe na /
smras pa /
akaniṣṭhabhavāgraparamatvaṃ tu pareṇa gatyabhāvād akaniṣṭhebhyo bhavāgrāc cordhvaṃ gatyabhāvāt 'og min dang srid pa'i rtse mo'i mthar thug pa nyid ni phan chad du 'gro ba med pa'i phyir te /
'og min dang srid pa'i rtse mo las gong du 'gror med pa'i phyir ro /
tadyathā srotaāpannasya saptakṛtvaḥ paramatvaṃ dper na rgyun du zhugs pa mchog tu thogs na lan bdun pa nyid bzhin te /
na hi tasya dvau trīn vā bhavān abhinirvartya parinirvāṇaṃ na saṃbhavatīti de la srid pa gnyis sam gsum mngon par grub nas yongs su mya ngan las 'da' ba mi srid pa ma yin mod kyi /
tataḥ pareṇa tv aṣṭamaṃ bhavaṃ nābhinirvartayatīti /
saptakṛtvaḥ parama ukta iti
de phan chad srid pa brgyad pa mngon par 'grub par mi byed pas mchog tu thogs na lan bdun pa zhes bshad do /
sa punaś caturvidha ity aṃtarāparinirvāyyabhāvān na paṃcavidhaḥ de yang rnam pa bzhi ste zhes bya ba ni bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba med pa'i phyir rnam pa lnga ni med do /
ete ṣaḍ anāgāmino bhavaṃtīti /
aṃtarāparinirvāyī upapadyaparinirvāyī sābhisaṃskāraparinirvāyī anabhisaṃskāraparinirvāyī ūrdhvasrotāḥ ārūpyagaś ca /
ṣaṣṭhaś caturdhābhedam avigaṇayyeti /
dṛṣṭadharmaparinirvāyī /
dṛṣṭajanmaparinirvāyīty arthaḥ
de dag ni phyir mi 'ong ba drug yin no zhes bya ba ni bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba dang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dang mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba dang mngon par 'du byed pa med pas yongs su mya ngan las 'da' ba dang gong du 'pho ba dang drug pa gzugs med par nye bar 'gro ba ste dbye ba rnam pa bzhi pa bgrangs so /
mthong ba'i chos la yongs su mya ngan las 'da' ba ni tshe 'di la yongs su mya ngan las 'da' ba zhes bya ba'i tha tshig go /
(VI /
40) katham eṣāṃ trayāṇām iti vistaraḥ /
trayo 'nāgāmina iti nirbhidya noktā ity anavabudhyamāna itaraḥ pṛcchati
gsum po gang dag ce na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni pha rol po phyir mi 'ong ba gsum zhes nges par phye ste /
ma bshad pas khong du ma chud de 'dri ba yin no /
ācāryo 'py arthāpattyoktā eta iti paśyan vivṛṇoti /
aṃtaropapadyaparinirvāyiṇor aṃtarāparinirvāyiṇaḥ upapadyaparinirvāyiṇaś cety arthaḥ
slob dpon gyis kyang de dag ni don gyi shugs gyis bshad pa yin no zhes bya bar gzigs nas rnam par 'grel par mdzad de /
bar ma do dang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dag ni bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba dang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba zhes bya ba'i tha tshig go /
ūrdhvasrotasaś ca tṛtīyasyeti gong du 'pho ba ni gsum pa yin no /
āśvanāśuciraparinirvāṇāt dṛṣṭāṃtatrayeṇeti /
āśuparinirvāyī anāśuparinirvāyī ciraparinirvāyī ca dṛṣṭāṃtatrayeṇa yojayyitavyāḥ /
tadyathā parīttaḥ śakalikāgnir abhinirvartamāna eva nirvāyāt /
evaṃ prathamo ya āśuparinirvāyī
dpe gsum gyis myur ba dang myur ba ma yin pa dang yun ring mo zhig na yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir ro zhes bya ba ni myur bar yongs su mya ngan las 'da' ba dang myur ba ma yin par yongs su mya ngan las 'da' ba dang yun ring mo zhig na yongs su mya ngan las 'da' ba dpe gsum dang sbyar bar bya ba yin te /
dper na zhog ma chung ngu'i me mngon par 'grub bzhin du 'chi bar 'gyur ba ltar dang po de /
myur bar yongs su mya ngan las 'da' ba gang yin pa de dang 'dra'o /
dper na lcags kyi thu lum mam /
tadyathāyoguḍānāṃ vāyasphālānāṃ vādīptāgnisaṃprataptānāṃ ayoghanena hanyamānānāṃ ayaḥprapāṭikotpataty eva nirvāyāt /
evaṃ dvitīyo yo 'nāśuparinirvāyī
thong lcags me kun du 'bar pa rab tu bsregs pa lcags kyi tho bas brgyab pa rnams kyi tsha tsha gyen du yar bzhin du 'chi bar 'gyur ba ltar gnyis pa myur ba ma yin pa yongs su mya ngan las 'da' ba gang yin pa yang de dang 'dra'o /
tadyathāyoguḍānām iti pūrvavad yāvad ayaḥprapāṭikotplutya pṛthivyām apatitaiva nirvāyāt /
evaṃ tṛtīyo yaś ciraparinirvāyī
dper na lcags kyi thu lum mam zhes bya ba la sogs pa snga ma bzhin te /
tsha tsha gyen du yar nas sa la ma lhung ba kho nar 'chi bar 'gyur ba ltar gsum pa yun ring mo zhig na yongs su mya ngan las 'da' ba gang yin pa yang de dang 'dra ste /
etac ca sūtraṃ vistareṇa purastāl likhitam iti na punar likhyate /
upapadyābhisaṃskārānabhisaṃskāraparinirvāṇād iti /
upapadya parinirvāṇād abhisaṃskāreṇānabhisaṃskāreṇa parinirvāṇāt tridhābhedān navānāgāmino bhavaṃtīti saṃbaṃdhaḥ
mdo 'di ni gong du bris zin pas yang mi 'dri'o /
skyes nas dang mngon par 'du byed pa dang mngon par 'du byed pa med bar yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir ro zhes bya ba ni skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir dang mngon par 'du byed pa dang bcas pa dang mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir rnam pa gsum du phye bas phyir mi 'ong ba dgu yin no zhes bya bar sbyar ro /
upapadyaparinirvāyī ya upapannamātraḥ parinirvāti skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba ni skyes pa tsam gyis yongs su mya ngan las 'da' ba gang yin pa ste /
na tv abhisaṃskāreṇānabhisaṃskāreṇa vā parinirvāti mngon par 'du byed pa'am /
mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba ni ma yin no /
sābhisaṃskāraparinirvāyī tu nopapadyaiva parinirvāti /
kiṃ tarhi /
abhisaṃskāreṇāpratiprasrabdhasya pūrvābhisaṃskārasya sāmarthyataḥ parinirvāti /
asya hi yady api vāhī mārgo 'sti abhiyogena tu parinirvāti /
upapadyaparinirvāyī tu nābhiyogeneti viśeṣaḥ /
anabhisaṃskāraparinirvāyī (Abhidh-k-vy 562) punaḥ pratiprasrabdhapūrvābhisaṃskāro 'bhisaṃskāram anaṃtareṇa parinirvātīty ayam eva eṣāṃ viśeṣo 'vagaṃtavyaḥ /
yathā tu sābhisaṃskārānabhisaṃskāraparinirvāyiṇāv apy upapadyaparinirvāyyākhyāṃ labhete
mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba ni skyes pa tsam kho nas yongs su mya ngan las 'da' ba ma yin no /
'o na ci zhe na /
mngon par 'du byed pa dang sngon mngon par 'du byed pa ma btang ba'i mthus yongs su mya ngan las 'da' ba yin no /
'di la ni lam ngang gis 'byung ba ni yod mod kyi /
mngon par brtson pas yongs su mya ngan las 'da' la skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba ni mngon par brtson pa med pas khyad par yod do /
mngon par 'du byed pa med pas yongs su mya ngan las 'da' ba ni sngon gyi mngon par 'du byed pa btang ba ste /
mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba yin no /
de ltar na de dag gi khyad par ni de yin par khong du chud par bya'o /
ji ltar na mngon par 'du byed pa dang bcas pa dang mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba dag kyang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba'i ming thob par 'gyur ba de bzhin du bstan pa'i phyir de dag thams cad kyang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dag yin no zhes bya ba smos so /
tathā darśayann āha /
sarve hy eta upapadyaparinirvāṇād upapadyaparinirvāyiṇa iti
'phar ba la sogs pa'i bye brag gis so zhes bya ba ni 'phar ba dang phyed du 'phar ba dang thams cad du 'chi 'pho ba'i bye brag gis so zhes bya ba'i tha tshig go /
plutādibhedād iti /
plutārdhaplutasarvacyutabhedād ity arthaḥ /
sarveṣāṃ vā trayāṇām iti /
aṃtaropapadyaparinirvāyyūrdhvasrotasām āśvanāśuciraparinirvāṇāt tridhābhedaḥ
yang na gsum po thams cad ces bya ba ni bar ma do dang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dang gong du 'pho ba rnams myur ba dang myur ba ma yin pa dang yun ring mo zhig na yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir rnam pa gsum du dbye ste /
bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba yang la la ni myur bar yongs su mya ngan las 'da'o /
kaścid aṃtarāparinirvāyī āśuparinirvāyī bhavati la la ni myur ba ma yin par yongs su mya ngan las 'da'o /
kaścid anāśuciraparinirvāyī /
evam upapadyaparinirvāyī /
ūrdhvasrotāś ceti /
asmāc ca tridhābhedān navānāgāmino bhavaṃtīti sa eva saṃbaṃdho vācyaḥ /
tadviśeṣaḥ punar iti vistaraḥ
la la ni yun ring mo zhig nas yongs su mya ngan las 'da'o /
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dang gong du 'pho ba yang de dang 'dra ste /
rnam pa gsum du dbye ba'i phyir yang phyir mi 'ong ba dgu yin no zhes sbyar ba de nyid brjod par bya'o /
teṣāṃ punas trayāṇām aṃtaropapadyaparinirvāyiṇoḥ ūrdhvasrotasaś ca /
navānāṃ caiṣām eva pratyekaṃ tridhābhedād yathā varṇitād viśeṣaḥ /
karmakleśendriyaviśeṣāt /
karmaṇaḥ kleśasyendriyasya ca viśeṣād bhavati
de dag gis ni khyad par rnams zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gsum po bar ma do dang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dang gong du 'pho ba dang de dag nyid so sor rnam pa gsum du phye bas dgu po de dag gi khyad par ji skad du brjod pa ni las dang nyon mongs pa dang dbang po'i bye brag las te /
las dang nyon mongs pa dang dbang po'i bye brag las 'gyur ro /
katham ity āha ji lta zhe na /
trayāṇām iti vistaraḥ /
abhinirvṛttir aṃtarābhāvaḥ abhinirvṛttivedanīyasya karmaṇa upacitatvād aṃtarāparinirvāyī /
upapadyavedanīyasya karmaṇa upacitatvād upapadyaparinirvāyī
re zhig gsum po ni zhes bya ba rgyas par smos so /
mngon par 'grub pa ni srid pa bar ma ste /
mngon par 'grub pa myong bar 'gyur ba'i las bsags pa'i phyir bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba yin no /
skyes nas myong bar 'gyur ba'i las bsags pa'i phyir skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba yin no /
aparaparyāyavedanīyasya karmaṇa upacitatvād ūrdhvaṃsrotā ity evaṃ tāvat teṣāṃ trayāṇāṃ karmaviśeṣād viśeṣaḥ lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba'i las bsags pa'i phyir gong du 'pho ba yin te /
re zhig gsum po de dag gi khyad par las kyi bye brag las gyur pa ni de lta bu yin no /
mṛdumadhyādhimātrakleśasamudācāratvād yathākramam eṣām eva kleśaviśeṣād viśeṣaḥ /
adhimātramadhyamṛdvindriyatvāc ca yathākramam eṣām evendriyaviśeṣād viśeṣa iti
nyon mongs pa kun du spyod pa chung ba dang 'bring dang chen po'i phyir go rims bzhin du de dag nyid kyi khyad par nyon mongs pa'i bye brag las gyur pa yin no /
dbang po chen po'i dang 'bring dang chung ngu'i phyir go rims bzhin du de dag nyid kyi khyad par dbang po'i bye brag las gyur pa yin no /
teṣām api pratyekam ata eva yathāyogaṃ viśeṣa iti /
teṣām api pratyekaṃ bhinnānāṃ navānām ity arthaḥ
de nyid kyi phyir de dag so so'i bye brag kyang ci rigs par zhes bya ba ni las la sogs pa'i bye brag de nyid kyi phyir te /
so so tha dad pa dgu po de dag gi khyad par yang zhes bya ba'i tha tshig go /
ata eva karmādiviśeṣāt yathāyogaṃ na yathākramaṃ ci rigs par yin gyi go rims bzhin du khong du chud par bya ba ni ma yin no /
ji lta zhe na /
viśeṣo 'vagaṃtavyaḥ /
katham ity āha
gsum tshan dang po gnyis ni zhes bya ba rgyas par smos te /
prathamayos trikayor iti vistaraḥ gsum tshan bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba rnams gang yin pa des /
yac cāṃtarāparinirvāyiṇāṃ trikaṃ /
yac copapadyaparinirvāyiṇāṃ /
tayos trikayoḥ kleśendriyaviśeṣāt
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba rnams gang yin pa'o /
gsum tshan de gnyis kyi khyad par ni nyon mongs pa dang dbang po'i bye brag las 'gyur te /
mṛdumadhyādhimātrakleśasamudācāratvāt adhimātramadhyamṛdvindriyatvāc ca /
yathākramaṃ viśeṣaḥ /
na tu karmaviśeṣāt
nyon mongs pa kun du spyod pa chung ba dang 'bring dang chen po'i phyir dang dbang po chen po dang 'bring dang chung ngu'i phyir go rims bzhin du khyad par du 'gyur ro /
las kyi bye brag las ni ma yin te /
yasmāt prathamasya trikasyābhinirvṛttivedanīyaṃ karma tulyaṃ /
dvitīyasya copapadyavedanīyaṃ karma tulyam iti /
paścimasya trikasyāparaparyāyavedanīyakarmaviśeṣāc ca viśeṣaḥ
'di ltar gsum tshan dang po'i las mngon par 'grub pa myong par 'gyur ba yang mtshungs la /
gnyis pa'i las skyes nas myong bar 'gyur ba yang mtshungs pas so /
gsum tshan tha ma ni lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba'i las kyi bye brag las kyang khyad par du blta ste /
plutādīnāṃ hy aparaparyāyavedanīyaṃ karma bhinnam iti /
ato 'paraparyāyavedanīyakarmaviśeṣāt /
kleśendriyaviśeṣāc ca /
cakārānukṛṣṭatvāt viśeṣo mṛdumadhyādhimātrakleśasamudācāratvāt
'phar ba la sogs pa'i las lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba ni tha dad pas de'i phyir /
lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba'i las kyi bye brag dag kyang zhes bya bas drangs pa nyon mongs pa dang dbang po'i bye brag las khyad par du 'gyur te /
adhimātramadhyamṛdvindriyatvāc ca /
yathākramam ity arthaḥ /
ta ete navaprakārakleśendrigatvād iti
nyon mongs pa kun du spyod pa chung ngu dang 'bring dang chen po'i phyir dang dbang po chen po dang 'bring dang chung ngu'i phyir go rims bzhin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ta ete navānāgāmino navaprakārakleśatvāt /
navaprakārendriyatvāc ca /
navānāgāmino bhavaṃti /
karmaṇo 'grahaṇam avyapitvāt /
na hi prathamayos (Abhidh-k-vy 563) trikayoḥ karmaviśeṣād viśeṣo 'stīti /
kathaṃ punar ete navaprakārakleśā bhavaṃti
de dag ni nyon mongs pa dang dbang po'i rnam pa dgu'i phyir zhes bya ba ni phyir mi 'ong ba de dag ni nyon mongs pa'i rnam pa dgu'i phyir dang dbang po'i rnam pa dgu'i phyir phyir mi 'ong ba dgu yin no /
las ma smos pa ni khyab pa yin pa'i phyir te /
gsum tshan dang po gnyis ni las kyi bye brag las khyad par du gyur pa med do /
yang ji ltar na nyon mongs pa de dag rnam pa dgu yin zhe na /
iha kleśas triprakāro mṛdumadhyādhimātra iti /
mṛdur aṃtarāparinirvāyiṇāṃ /
madhya upapadyaparinirvāyiṇāṃ /
adhimātra ūrdhvasrotasāṃ /
tatra prathamo 'ntarāparinirvāyī mṛdumṛdukleśaḥ /
dvitīyo mṛdumadhyakleśaḥ tṛtīyo mṛdvadhimātrakleśaḥ
'di la nyon mongs pa ni chung ngu dang 'bring dang chen po dang rnam pa gsum ste /
bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba rnams kyi ni chung ngu yin no /
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba rnams kyi ni 'bring yin no /
gong du 'pho ba rnams kyi ni chen po yin no /
de yang bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba dang po ni nyon mongs pa chung ngu'i chung ngu can yin no /
gnyis pa ni nyon mongs pa chung ngu'i 'bring po can yin no /
upapadyaparinirvāyiṇāṃ prathama upapadyaparinirvāyī madhyamṛdukleśaḥ gsum pa ni nyon mongs pa chung ngu'i chen po can yin no /
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba rnams la yang dang po ste /
dvitīyaḥ sābhisaṃskāraparinirvāyī madhyamadhyakleśaḥ skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba ni nyon mongs pa 'bring po'i chung ngu can yin no /
tṛtīyo 'nabhisaṃskāraparinirvāyī madhyādhimātrakleśaḥ /
ūrdhvasrotasām api pluto 'dhimātramṛdukleśaḥ ardhapluto 'dhimātramadhyakleśaḥ /
sarvasthānacyuto 'dhimātrādhimātrakleśa iti /
kathaṃ navaprakārendriyā bhavaṃti /
tathaivendriyam api triprakāram adhimātraṃ mṛdu ceti
gnyis pa mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba ni nyon mongs pa 'bring po'i 'bring po yin no /
gsum pa mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba ni nyon mongs pa 'bring po'i chen po can yin no /
gong du 'pho ba rnams la yang 'phar ba ni nyon mongs pa chen po'i chung ngu can yin no /
phyed du 'phar ba ni nyon mongs pa chen po'i 'bring po can yin no /
gnas thams cad du 'chi 'pho ba ni nyon mongs pa chen po'i chen po can yin no /
ji ltar na dbang po'i rnam pa dgu yin zhe na /
de bzhin du dbang po yang chen po dang 'bring po dang chung ngu rnams te /
adhimātram aṃtārāparinirvāyiṇāṃ /
madhyam upapadyaparinirvāyiṇāṃ
bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba rnams kyi ni chen po yin no /
mṛdūrdhvasrotasāṃ /
tatra prathamo 'ṃtarāparinirvāyī adhimātrādhimātrendriyaḥ
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba rnams kyi ni 'bring yin no /
gong du 'pho ba rnams kyi ni chung ngu yin no /
dvitīyo 'dhimātramadhyendriyaḥ /
tṛtīyo 'dhimātramṛdvindriyaḥ /
upapadyaparinirvāyiṇāṃ prathamaṃ upapadyaparinirvāyī madhyādhimātrendriyaḥ
de la yang bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba dang po ni dbang po chen po'i chen po can yin no /
gnyis pa ni dbang po chen po'i 'bring po can yin no /
gsum pa ni dbang po chen po'i chung ngu can yin no /
sābhisaṃskāraparinirvāyī madyamadhyendriyaḥ /
anabhisaṃskāraparinirvāyi madhyamṛdvindriyaḥ /
ūrdhvasrotasām api pluto mṛdvadhimātrendriyaḥ
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba rnams la yang dang po ste /
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba ni dbang po 'bring po'i chen po can yin no /
ardhapluto mṛdumadhyendriyaḥ /
sarvasthānacyuto mṛdumṛdvindriya iti
mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba ni dbang po 'bring po'i 'bring po can yin no /
(VI /
41) kathaṃ tarhi sūtre sapta satpuruṣagatayo deśitā iti
mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba ni dbang po 'bring po'i chung ngu can yin no /
sapta vo 'haṃ bhikṣavaḥ satpuruṣagatīr deśayiṣyāmi gong du 'pho ba rnams la yang 'phar ba ni dbang po chung ngu'i chen po can no /
anupādāya ca parinirvāṇam /
ity etat sarvaṃ sūtraṃ gatisūtrata ity atra pradeśe likhitam iti na punar likhyate
phyed du 'phar ba ni dbang po chung ngu'i 'bring po can yin no /
gnas thams cad du 'chi 'pho ba ni dbang po chung ngu'i chung ngu can yin no /
atra ca sūtre sapta satpuruṣagatayo deśitāḥ /
trayo 'ṃtarāparinirvāyiṇāḥ /
traya upapadyaparinirvāyiṇa iti ṣaṭ gatayaḥ
'o na mdo las skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun bstan pa ji lta bu zhe na zhes bya ba ni dge slong dag ngas skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun dang nye bar len pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba yang bstan par bya'o zhes 'byung ba yin no /
ūrdhvaṃsroto gatiś ca saptamīti /
ūrdhvasravaṇadharmeti /
kṛdaṃtam etac chabdarūpam iti
mdo de thams cad ni 'gro mdo las zhes bya ba'i phyogs der bris zin pas yang mi bri'o /
mdo de las ni skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun bstan te /
vidhārtham etac chabdarūpam iti darśayati /
ūrdhvam iti ca kriyāviśeṣaṇam iti
bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba gsum dang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba gsum ste /
'gro ba drug go /
bdun pa ni gong du 'pho ba'i 'gro ba yin no /
tasyābhedanirdeśād iti /
tasyordhvaṃsrotasaḥ plutādibhedānirdeśād ity arthaḥ /
vineyāśayāpekṣo hi sūtranirdeśaḥ
de ma phye bar bstan pa'i phyir zhes bya ba ni gong du 'pho ba de 'phar ba la sogs pa phye ste ma bstan pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig ste /
mdo las bstan pa ni gdul pa'i bsam pa la ltos pa yin no /
nānyāḥ śaikṣā gataya iti /
na srotaāpannasakṛdāgāmigataya ity arthaḥ
slob pa'i 'gro ba gzhan dag ni ma yin zhes bya ba ni rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba'i 'gro ba dag ma yin zhes bya ba'i tha tshig ste /
gatir utpattiḥ saṃparāya ity ete sūtre paryāyā ucyaṃte 'gro ba dang skye ba dang tshe phyi ma zhes bya ba 'di dag ni mod las rnam grangs su bshad do /
teṣām ity anāgāmināṃ /
sati ca karmaṇi vṛttiḥ prāṇātipātādyakaraṇāt /
asati cāvṛttir abrahmacaryādyakaraṇāt
de dag ces bya ba ni phyir mi 'ong ba dag ste /
srog gcod pa la sogs pa mi byed pa'i phyir las dam pa la 'jug cing mi tshangs par spyod pa la sogs pa mi byed pa'i phyir dam pa ma yin pa la mi 'jug ste /
akuśalena hi cittenābrahmacaryādikaraṇam iti mi tshangs par spyod pa la sogs pa ni mi dge ba'i bsam pa'i sems kyis byed na /
teṣāṃ tu vītarāgāṇāṃ saty eva karmaṇi vṛttir nāsati prahīṇakuśalatvāt /
na punaḥ pratyāgatir iti /
yāsu gatiṣūpapannāḥ /
tatratatra caiṣām atyaṃtam anāgamanam ity arthaḥ /
na tv etad yathoktam anyatrāstīty
'dod chags dang bral ba de dag ni mi dge ba spangs pa'i phyir dam pa kho na la 'jug gi dam pa ma yin pa la mi 'jug go /
yang phyir 'ong ba med ces bya ba ni 'gro ba gang dag tu skyes pa de'i 'og gam der gtan mi 'ong zhes bya ba'i tha tshig go /
yad etat saty eva vṛttir asati cāvṛttir evāpunaḥpratyāgamanaṃ ca /
tad etat (Abhidh-k-vy 564) srotaāpanne sakṛdāgāmini ca nāstīti
ji skad du bshad pa 'di gzhan la ni med pas zhes bya ba ni dam pa kho na la 'jug cing dam pa ma yin pa la mi 'jug pa dang yang phyir 'ong ba med pa gang yin pa de rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba la med pas so /
anyeṣām apīti /
srotaāpannasakṛdāgaminām apīty arthaḥ
gzhan dag la yang zhes bya ba ni rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba dag la yang zhes bya ba'i don to /
pāryāyikam iti /
paryāye bhavaṃ pāryāyikaṃ
rnam grangs pa zhes bya ba ni rnam grangs las byung bas na rnam grangs pa ste /
kenacit prakāreṇa bhavatīty arthaḥ rnam pa 'ga' zhig gis yin zhes bya ba'i tha tshig go /
katham ity āha /
paṃcavidhasya pāpasyātyaṃtamakaraṇasaṃvarapratilaṃbhād iti
ji ltar zhe na sdig pa rnam pa lnga gtan mi byed pa'i sdom pa thob pa'i phyir zhes bya ba smos te /
paṃcavidhasya pāpasya prāṇātipātādattādānakāmamithyācāramṛṣāvādamadyapānalakṣaṇasyākaraṇenākriyayā saṃvaraḥ saṃvaraṇam srog gcod pa dang ma byin par len pa dang 'dod pas log par g yem pa dang brdzun du smra ba dang chang 'thung ba'i mtshan nyid kyi sdig pa rnam pa lnga mi byed pas mi byed par sdom pa ni sdom par byed pa ste /
tasya pratilaṃbhāt /
na hy āryā janmāṃtare 'py etat paṃcavidhaṃ pāpam adhyācaraṃti /
akaraṇasaṃvaravacanaṃ /
samādānasaṃvarasyānāvaśyakatvāt /
prāyeṇeti /
darśanagrahātavyānām akuśalānāṃ sarveṣām atyaṃtaprahāṇāt /
bhāvanāprahātavyānāṃ ca kāmāvacarāṇāṃ keśāṃcit saṃbhavataḥ
de thob pa'i phyir ro /
'phags pa ni tshe rabs gzhan na yang sdig pa rnam pa lnga po 'di mi spyod do /
mi byed pa'i sdom pa zhes smos pa ni yang dag par len pa'i sdom pa ni gdon mi za ba ma yin pa'i phyir ro /
phal cher zhes bya ba ni mthong bas spang bar bya ba ni mi dge ba thams cad gtan spangs pa'i phyir dang ci rigs bar bsgoms pas spang bar bya ba 'dod pa na spyod pa kha cig spangs pa'i phyir ro /
yeṣām iti vistaraḥ /
yeṣāṃ tu niḥparyāyeṇa na prakārāṃtareṇa srotaāpannasakṛdāgāmivat satpuruṣatvaṃ /
kiṃ tarhi /
sarvasya pāpasyātyaṃtamakaraṇasaṃvarapratilaṃbhāt /
sarveṣāṃ cākuśalānāṃ darśanaprahātavyānāṃ kleśānāṃ prahāṇāt
gang dag la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang dag la rnam grangs med par yod pa ste /
rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba ltar rnam pa gzhan gyis skyes bu dam pa nyid yin pa lta bu ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
bhāvanāprahātavyānāṃ ca kāmāvacarāṇāṃ sarveṣāṃ navaprakārāṇām api prahāṇāt /
teṣāṃ satpuruṣāṇām anāgāminām iha sūtre 'dhikāraḥ /
sapta satpuruṣagataya ity ato 'nyeṣāṃ pāryāyikaṃ satpuruṣatvaṃ na pratiṣidhyate
sdig pa thams cad gtan mi byed pa'i sdom pa thob pa'i phyir dang mthong bas spong bar bya ba mi dge ba thams cad spangs pa'i phyir dang bsgom pas spang bar bya ba 'dod pa na spyod pa rnam pa dgu po thams cad spangs pa'i phyir mdo 'dir skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun zhes gsungs pa ni skyes bu dam pa phyir mi 'ong ba da dag gi skabs yin no /
de'i phyir gzhan dag kyang rnam grangs pa'i skyes bu dam pa nyid yin pa ni mi dag go /
(VI /
42) kiṃ punaḥ parivṛttajanmano 'py anāgāmina eśa bhedo 'sti /
aṃtarāparinirvāyīty evamādikaḥ /
parivṛttajanmānāgāmīyaḥ prathame janmani srotaāpattiphalaṃ sakṛdāgāmiphalaṃ vā prāpya dvitīye janmany anāgāmī bhavati
ci phyir mi 'ong ba tshe yongs su gyur pa la yang bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba zhes bya ba de lta bu la sogs pa'i dbye ba 'di yod dam zhes bya ba phyir mi 'ong ba tshe yongs su gyur pa ni gang zhig tshe dang po la rgyun du zhugs pa'i 'bras bu 'am /
lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu thob nas tshe gnyis pa la phyir mi 'ong bar gyur pa yin no /
kāma iti viśeṣaṇaṃ /
yasmāt rūpadhātau parivṛttajanmā kadācid ārūpyān praviśatīti
'dod par zhes bya ba khyad par smos pa ni 'di ltar gzugs kyi khams su tshe yongs su gyur pa ni res 'ga' gzugs med pa dag tu 'jug pas so /
tatraiva janmani parinirvāṇād iti /
kāmadhātau duḥkhabahulatvenāsya tīvrasaṃvegatvāt
tshe de nyid la yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'di 'dod pa'i khams la sdug bsngal mang ba nyid kyis shin tu skyo ba'i phyir ro /
yat tarhīti vistaraḥ /
śakreṇoktam itaś cyuto 'haṃ manuṣyeṣūpapanno yady arhattvaṃ prāpya na parinirvāmi
'o na brgya byin gyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni brgya byin gyis bdag 'di nas shi 'phos te mi'i nang du skyes nas gal te dgra bcom pa nyid thob ste /
yongs su mya ngan las mi 'da'i /
ye te devā akaniṣṭhā iti viśrutāḥ /
aṃte me hīyamānasya tatropapattir bhaviṣyatīti
bdag ni tha mar nyams na lha gang 'og mi na zhes /
rnam par grags pa der ni skye bar 'gyur bar shog /
sa hi deveṣv eva srotaāpanno manuṣyāṃś cāgatya parinirvāsyāmīti vacanāt parivṛttajanmā bhavet ces smras te de ni lha dag gi nang kho nar rgyun du zhugs par gyur nas mi dag gi nang du 'ongs te /
yongs su mya ngan las 'da'o zhes smras pa'i phyir tshe yongs su gyur pa yin par 'gyur ro /
aṃte nikāyasabhāgāvasāne mama hīyamānasyārhattvād aprāptiparihāṇyā parihīyamāṇasya /
tatrākaniṣṭheṣūpapattir bhaviṣyatīti prārthanāvacanād dhātvaṃtaragamanam astīti darśitaṃ bhavatīti gamyate /
tat kathaṃ kāmadhātau parivṛttajanmāṃtara āryo dhātvāṃtaraṃ na gacchatīty ucyata iti
tha mar ris mthun pa'i mjug tu nyams na ste /
dgra bcom pa nyid ma thob par ma thob pa'i yongs su nyams pas nyams na /
'og min der ni skye bar 'gyur bar shog /
ces don du gnyer bar smras pa'i phyir khams gzhan du 'gro ba yod do zhes bstan pa yin no zhes bya bar mngon na de ji ltar mdo'i don 'dod pa'i khams su tshe gzhan du yongs su gyur pa'i 'phags pa khams gzhan du mi 'gro'o zhes bshad do zhes bya bar snang /
sūtrārtho dṛśyate /
brūyās tvaṃ /
dharmalakṣaṇānabhijñatvāc chakreṇaivam uktaṃ
khyod brgya byin gyis chos kyi mtshan nyid mngon par mi shes pa'i phyir de skad du smras par zad de /
tasmād adoṣa iti /
bhagavatā tarhy evaṃ śṛṇvatā kasmād asau na nivārito mā tvam eva voca ity ata ucyate
de lta bas na zhes pa med do zhes zer na /
bcom ldan 'das de skad du gsan pas kyang ci'i phyir khyod de skad du ma smra shig ces de ma bzlog ce na /
bhagavatāpy anivāraṇaṃ /
saṃharṣaṇīyatvād iti /
kāmaduḥkhaparityāgābhilāṣeṇa saṃharṣaṇīyam ity abhiprāyaḥ
de'i phyir yang dag par dga' bar bya ba yin pa'i phyir bcom ldan 'das kyis kyang ma bkag go zhes bya ba smos te /
'dod pa'i sdug bsngal yongs su spang bar 'dod pas yang dag par dga' bar bya ba yin no snyam du bsams pa'o /
(Abhidh-k-vy 565) cyutinimittopapattiduḥkhodvignasya saṃharṣaṇīyatvād ity ācāryasaṃghabhadraḥ slob dpon 'dus bzangs na re shi 'pho ba'i rgyu mtshan can gyi skye ba'i sdug bsngal gyis yid byung ba ni yang dag par dga' bar bya ba yin pa'i phyir ro zhes zer ro /
indriyāṇāṃ paripakvataratvād iti /
prajñādīnām indriyāṇāṃ niṣyandaphalapuṣṭiviśeṣād ity arthaḥ /
āśrayaviśeṣalābhāc ca /
yasmāc cāśrayaviśeṣam anupahataṃ mārgasaṃmukhībhāvānukūlaṃ pratilabhate
dbang po rnams ches yongs su smin pa'i phyir zhes bya ba ni shes rab la sogs pa'i dbang po rnams kyi rgyu mthun pa'i 'bras bu khyad par du gyur pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
rten khyad par can thob pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar rten khyad par can ma nyams pa lam mngon du 'gyur ba dang mthun pa thob pa ste /
dṛṣyaṃte hi tīkṣṇendriyā api saṃta āśrayavaiguṇyāt guṇebhyaḥ parihīyamāṇā ity ato janmāṇtaraparivāsenendriyāṇāṃ paripakvataratvād indriyasaṃcāro nāsti /
āśrayaviśeṣalābhāc ca parihāṇir nāsty anenaiva janmāṃtaraparivāsena dhātvaṃtaragamanaṃ na bhavatīti /
mārgasyājitatvād asaṃmukhībhāvata iti
dbang po rnon po dag yin yang rten mi mthun pas yon tan dag las nyams pa snang ngo /
de lta bas na tshe rabs gzhan nas yongs su 'dris pas dbang po rnams ches yongs su smin pa'i phyir dbang po 'pho ba med la /
rten khyad par can thob pa'i phyir yongs su nyams pa med de /
tshe rabs gzhan nas yongs su 'dris pa de nyid kyis khams gzhan du 'gro bar yang mi 'gyur ro /
yasmān mārgasyājitatvād asaṃmukhībhāvaḥ /
tasmāt kāraṇād avītarāgaḥ śaikṣaḥ srotaāpannaḥ sakṛdāgāmī ca nāṃtarāparinirvāyī bhavati /
anuśayānāṃ ca nātimandatvāt
lam ma 'dris pas mngon sum du mi 'gyur pa'i phyir zhes bya ba ni gang gi phyir lam ma 'dris pas mngon sum du mi 'gyur ba rgyu de'i phyir slob pa 'dod chags dang ma bral ba rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' bar mi 'gyur ro /
yasmāc cānuśayās tasya nātimandāḥ /
ato nāṃtarāparinirvāyī bhavatīty ayam ācāryasya parihāraḥ /
vaibhāṣikāṇāṃ kaḥ parihāra ity āha
phra rgyas rnams shin du chung ba ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni gang gi phyir de'i phra rgyas rnams shin du chung ba ma yin pa de'i phyir bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' bar mi 'gyur ro zhes bya ba yin te 'di ni slob dpon gyi lan yin no /
bye brag tu smra ba rnams kyi lan gang yin zhe na /
dussamatikramatvāt kāmadhātor iti vaibhāṣikā iti bye brag tu smra ba rnams na re 'dod pa'i khams las 'da' bar dka' ba'i phyir zhes bya ba smos so /
katham ity ucyate ji lta zhe na /
smras pa /
bahu hy anena kartavyaṃ bhavati /
akuśalāvyākṛtakleśaprahāṇam akuśalānāṃ kāmāvacarāṇāṃ avyākṛtānāṃ ca rūpārūpyāvacarāṇāṃ kleśānāṃ prahāṇam anena kartavyaṃ
'dis nyon mongs pa mi dge ba dang lung ma bstan pa spang pa ste /
'dis mi dge ba 'dod pa na spyod pa rnams dang lung du ma bstan pa gzugs dang gzugs med pa na spyod pa rnams spang bar bya dgos so /
vītarāgeṇa punaḥ śaikṣeṇāvyākṛtānām eva prahāṇam iti /
dvitriśrāmaṇyaphalaprāptir iti /
dve vā trīṇi vā śrāmaṇyāni phalāni prāptavyāni
slob pa 'dod chags dang bral bas ni lung du ma bstan pa kho na spang bar zad do /
dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu gnyis sam gsum thob pa zhes bya ba ni dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu gnyis sam gsum thob par bya dgos te /
sakṛdāgāminā dve śrāmaṇyaphale prāptavye /
anāgāmiphalam arhattvaphalaṃ ca
lan cig phyir 'ong bas ni phyir mi 'ong ba'i 'bras bu dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu dang dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu gnyis thob par bya dgos la /
srotaāpannena trīṇi sakṛdāgāmiphalaṃ anāgāmiphalam arhattvaphalaṃ ca /
vītarāgeṇa punar ekam evārhattvaphalaṃ prāptavyam iti
rgyun du zhugs pas ni gsum ste /
lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu'o /
'dod chags dang bral bas ni dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu gcig kho na thob par bya bar zad do /
tridhātusamatikramaś cāvītarāgeṇa kartavyaḥ 'dod chags dang ma bral bas khams gsum las yang dag par 'da' bar yang bya dgos la /
vītarāgeṇa tu rūpāvītarāgeṇāṃtarāparinirvāyinā bhavatā dvidhātusamatikramaḥ kartavya iti /
(VI /
43) ākīryata iti /
vyavakīryate vyatibhidyate /
anāsravābhyāṃ sāsravaṃ caturthaṃ dhyānaṃ miśrīkriyata ity arthaḥ
'dod chags dang bral ba gzugs kyi 'dod chags dang ma bral ba bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur bas ni khams gnyis las yang dag par 'da' bar bya bar zad do /
spel bar byed ces bya ba ni sre bar yang byed cing 'dren mar byed pas te /
zag pa dang bcas pa'i bsam gtan bzhi pa zag pa med pa dag dang spel bar byed ces bya ba'i tha tshig go /
sukhapratipadām agratvād iti /
sukhāḥ pratipadaś catvāri maulāni dhyānāni
lam sla ba rnams kyi nang na mchog yin pa'i phyir ro zhes bya ba la /
lam sla ba ni dngos gzhi'i bsam gtan bzhi yin te /
dhyāneṣu mārgaḥ pratipat sukheti vacanāt bsam gtan dag gi lam rnams sla /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
tāsāṃ caturthaṃ dhyānam agram aṣṭāpakṣālamuktatvāt /
yadā kileti /
kilaśabdo vaibhāṣikamatadyotakaḥ /
svamataṃ tu paścād darśayiṣyati
bsam gtan bzhi pa ni skyon brgyad las grol ba'i phyir de dag gi nang na mchog yin no /
gang gi tshe zhes bya ba la /
grag ces bya ba ni /
bye brag tu smra ba'i gzhung lugs ston par byed pa yin te /
rang gi gzhung lugs ni 'og nas skad cig ma spel bar ni mi nus te zhes bya ba rgyas par 'byung bas ston to /
aśakyaṃ tu kṣaṇavyavakiraṇam iti vistareṇa dvau hi kṣaṇāv ānaṃtaryamārgasadṛśāv iti skad cig ma gnyis ni bar chad med pa'i lam lta bu yin zhes bya ba ni zag pa med pa dang zag pa dang bcas pa dag go /
anāsravasāsravau /
tṛtīyo vimuktimārgasadṛśa ity anāsravaḥ
gsum pa ni rnam par grol ba'i lam lta bu yin no zhes bya ba ni zag pa med pa'o /
mṛdvindriyāḥ kleśabhīrutayā ca vyavakiraṃti dbang po rtul po rnams ni nyon mongs pas kyang 'jigs pa'i phyir spel bar byed de /
caśabdāc chuddhāvāsopapattyarthaṃ dṛṣṭadharmasukhavihārārthaṃ ca vyavakiraṃti yang zhes bya ba'i sgras ni gnas gtsang mar skye bar bya ba'i phyir dang mthong ba'i chos la bde bar gnas par bya ba'i phyir yang spel bar byed do /
tīkṣṇendriyās tu śuddhāvāsopattyarthaṃ (Abhidh-k-vy 566) dṛṣṭadharmasukhavihārārtham eva ca vyavakiraṃti /
na kleśabhīrutayā /
teṣāṃ parihāṇyasaṃbhavāt /
kathaṃ punaḥ kleśabhīrutayā aparihāṇyarthaṃ vyavakiraṃtīty āha
dbang po rnon po rnams ni gnas gtsang mar skye bar bya ba'i phyir dang mthong ba'i chos la bde bar gnas par bya ba kho na'i phyir spel bar byed kyi de dag la yang yongs su nyams pa mi srid pa'i phyir nyon mongs pas 'jigs pa'i phyir ni ma yin no /
yang ji ltar na nyon mongs pas 'jigs pas yongs su mi nyams par bya ba'i phyir spel bar byed ce na /
āsvādanāsaṃprayuktasamādhidūrīkaraṇāt aparihāṇyartham iti /
phalān na parihīyeyam iti
ro myong ba dang mtshungs par ldan pa'i ting nge 'dzin thag bsring ba'i sgo nas yongs su mi nyams par bya ba'i phyir ro zhes bya ba smos te 'bras bu las yongs su mi nyams par bya ba'i phyir ro /
(VI /
44ab) paṃcaprakāreti vistaraḥ /
mṛdvī madhyādhimātrādhimātratarā adhimātratameti
rnam pa lnga yin te zhes bya ba ni chung ngu dang 'bring dang chen po dang shin tu che ba dang shin tu ches che ba'o /
prathamāyāṃ trīṇi cittānīti /
tasya pudgalasya tāvatī śaktir ity evam upariṣṭhād api vaktavyaṃ /
dvitīyāyāṃ ṣaḍ iti
dang po la ni sems gsum zhes bya ba ni gang zag de la nus pa de tsam zhig yod pas te /
de bzhin du 'og ma rnams la yang brjod par bya'o /
anāsravaṃ sāsravam anāsravam iti trīṇi /
punar anāsravaṃ sāsravam anāsravam ity aparāṇi trīṇīti ṣaḍ bhavaṃti /
evam eva ca tṛtīyāyāṃ nava caturthyāṃ dvādaśa paṃcamyāṃ paṃcadaśeti yojyaṃ
gnyis pa la ni drug go zhes bya ba ni zag pa med pa dang zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa zhes bya ba gsum dang yang zag pa med pa dang zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa zhes bya ba gsum ste drug yin no /
gsum pa la ni dgu'o /
bzhi pa la ni bcu gnyis so /
lnga pa la ni bco lnga ste zhes bya ba la /
yang de kho na bzhin du sbyar bar bya'o /
tāsāṃ yathāsaṃkhyam iti /
tāsāṃ vyavakīrṇabhāvanānāṃ yathākramaṃ paṃca śuddhāvāsāḥ phalaṃ /
mṛdvyā bhāvanāyā avṛhāḥ phalam evaṃ yāvad adhimātratamāyā bhāvanāyā akaniṣṭhāḥ phalam iti
de dag gi 'bras bu ni grangs bzhin du zhes bya ba ni spel mar bsgom pa de dag gi 'bras bu ni grangs bzhin du gnas gtsang ma lnga yin te /
bsgom pa chung ngu'i 'bras bu mi che ba yin pa nas bsgom pa shin tu ches che ba'i 'bras bu 'og min yin pa'i bar du'o /
śraddhādīndriyādhikyād iti bhadaṃtaśrīlātamatam /
śraddhādhikāyā bhāvanāyā avṛhāḥ phalaṃ /
evaṃ yāvat prajñādhikāyā bhāvanāyā akaniṣṭhāḥ phalam iti
dad pa'i dbang po la sogs pa lhag pa'i phyir zhes bya ba ni btsun pa dpal len gyi gzhung lugs yin te /
bsgom pa dang dad pa shas che ba'i 'bras bu mi che ba yin pa nas de bzhin du bsgom pa shes rab shas che ba'i 'bras bu 'og min yin pa'i bar du'o /
(VI /
44cd) yo hi kaścid anāgāmīti /
śraddhādhimukto vā dṛṣṭiprāpto vā
phyir mi 'ong ba gang la la zhes bya ba ni dad pas mos pa'am mthong bas thob pa'o /
kāyena sākṣātkaraṇam iti /
cittābhāvāt kāyenaiva sākṣātkaroti /
kathaṃ kāyenaivety āha
lus kyi mngon sum du byed pa'i phyir zhes bya ba ni sems med pa'i phyir lus kho nas mngon sum du byed do /
ji ltar lus kho nas yin zhe na /
kāyāśrayotpatteḥ /
evaṃ tu bhavitavyam iti svamatam ācāryasya /
prāpti jñānasākṣātkriyābhyām iti
smras pa /
lus la brten te skye ba'i phyir ro /
'di lta bu yin par 'gyur te zhes bya ba ni slob dpon rang gi gzhung lugs yin no /
samādhikāle tadanukūlāśrayaprāptisākṣātkaraṇāt /
vyutthānakāle ca tatpratisaṃvedanājñānasākṣātkaraṇāt /
pratyakṣīkāro hi sākṣātkriyeti
thob pa dang zhes pas mngon sum du byed pa dag gis zhes bya ba ni ting nge 'dzin gyi dus na de dang mthun pa'i rten gyis thob pa mngon sum du byed pa'i phyir dang langs pa'i dus na de yang so sor yang dag par myong ba'i shes pas mngon sum du byed pa'i phyir ro /
savijñānakāyaśāṃtipratilaṃbhāvasthāyāṃ sākṣātkriyā yujyata ity abhiprāyaḥ /
savijñānakakāyaśāṃtipratilaṃbhena vā avijñānakakāyaśāṃtyavasthāyāṃ tatprāptir gamyata iti
mngon sum du gyur pa ni mngon du byed pa yin no zhes bya ba ni rnam par shes pa dang bcas pa'i lus zhi ba thob pa'i gnas skabs na mngon du byed par rung ngo snyam du bsams pa yin no /
rnam par shes pa dang bcas pa'i lus zhi ba thob pas rnam par shes pa med pa'i lus zhi ba'i gnas skabs na yang de thob par mngon no /
aṣṭādaśa śaikṣā ity atra sūtra iti /
anāthapiṇḍado gṛhapatir bhagavaṃtam apṛcchat
mdo las slob pa bco brgyad ces gsungs pa der zhes bya ba ni bcom ldan 'das la khyim bdag mgon med zas sbyin gyis zhus pa; btsun pa yon gnas du zhig mchis lags /
kati bhadaṃta dakṣiṇīyā iti /
bhagavān āha /
aṣṭādaśa gṛhapate śaikṣā navāśaikṣā dakṣiṇīyā iti /
aṣṭādaśa śaikṣāḥ katame /
srotaāpattiphalasākṣātkriyāyai pratipannakaḥ /
srotaāpannaḥ /
sakṛdāgāmiphalasākṣātkriyāyai pratipannakaḥ /
sakṛdāgāmī /
anāgāmiphalasākṣātkriyāyai pratipannakaḥ /
anāgāmī /
arhattvaphalasākṣātkrivāyai pratipannakaḥ /
śraddhānusārī /
dharmānusārī /
śraddhādhimuktaḥ /
dṛṣṭiprāptaḥ /
kulaṃkulaḥ /
ekavīcikaḥ /
aṃtarāparinirvāyī /
upapadyaparinirvāyī /
sābhisaṃskāraparinirvāyī /
anabhisaṃskāraparinirvāyī /
ūrdhvasrotāḥ /
itīme gṛhapate 'ṣṭādasa śaikṣāḥ /
navāśaikṣāḥ katame /
parihāṇadharmā /
cetanādharmā /
anurakṣaṇādharmā
bcom ldan 'das kyis bka' stsal pa /
khyim bdag slob pa bco brgyad dang mi slob pa dgu ni yon gnas yin te /
slob pa bco brgyad gang zhe na /
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu mngon du bya ba'i phyir zhugs pa dang rgyun du zhugs pa dang; lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu mngon sum du bya ba'i phyir zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu mngon du bya ba'i phyir zhugs pa dang phyir mi 'ong ba dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu mngon du bya ba'i phyir zhugs pa dang dad pas rjes su 'brang ba dang chos kyi rjes su 'brang ba dang dad pas mos pa dang mthong bas thob pa dang rigs nas rigs su skye ba dang bar chad gcig pa dang bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba dang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dang mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba dang mngon par 'du byed pa med pas yongs su mya ngan las 'da' ba dang gong du 'pho ba ste /
khyim bdag de dag ni slob pa bco brgyad yin no /
mi slob pa dgu gang yin zhe na /
yongs su nyams pa'i chos can dang 'chi bar sems pa'i chos can dang rjes su srung ba'i chos can dang gnas pa las mi g yo ba dang rtogs pa'i skal ba can dang mi g yo ba'i chos can dang yongs su mi nyams pa'i chos can dang shes rab kyis rnam par grol ba dang gnyi ga'i cha las rnam par grol ba ste /
khyim bdag de dag ni mi slob pa dgu yin no zhes 'byung ba yin no /
bslab pa gsum dang de'i 'bras bu zhes bya ba la /
bslab pa gsum ni 'phags pa'i lam gyi rang bzhin yin te /
lhag pa'i tshul khrims dang lhag pa'i shes rab bo /
sthitākaṃpyaḥ /
prativedhanābhavyaḥ /
akopyadharmā /
cetovimuktaḥ /
prājñāvimuktaḥ /
(Abhidh-k-vy 567) ubhayatobhāgavimuktaḥ /
itīme gṛhapate navāśaikṣā iti
de dag gi 'bras bu ni bral ba'o /
de'i khyad par gyis slob pa rnams rnam par gzhag go zhes bya ba ni bslab pa'i khyad par dang de'i 'bras bu'i khyad par gyis zhes bya ba'i tha tshig go /
tisraḥ śikṣās tatphalaṃ ceti de'i khyad par yang ji lta bu zhig yin zhe na /
adhiśīlam adhicittam adhiprajñam iti tisraḥ śikṣā āryamārgalakṣaṇāḥ /
tāsāṃ phalaṃ visaṃyogaḥ /
tadviśeṣeṇa hi śaikṣāṇāṃ vyavasthānam iti /
śikṣāviśeṣeṇa tatphalaviśeṣeṇa cety arthaḥ
slob pa bco brgyad kyi bslab pa dang 'bras bu bral ba gzhan dang gzhan mi 'dra ba yin no /
'gog pa'i snyoms par 'jug pa ni spong ba'i lam gyi rang bzhin ma yin pa'i phyir bslab pa yang ma yin la /
kathaṃ punas tadviśeṣaḥ /
anyādṛsyo 'nyādṛśyo 'ṣṭādaśānāṃ śaikṣāṇāṃ śikṣāḥ visaṃyogaphalaṃ ceti /
nirodhasamāpattiś ca na śaikṣā aprahāṇamārgasvābhāvyāt /
na śikṣā phalam avisaṃyogaphalasvābhāvyāt /
ato na tadyogān nirodhasamāpattiyogāt śaikṣaviśeṣa uktaḥ /
yathaite 'ṣṭādaśa śaikṣāḥ /
na punar asau na śaikṣaḥ /
tatra yad idam ucyate /
aṣṭādaśa śaikṣā ity atra sūtre kiṃ kāraṇaṃ kāyasākṣī noktaḥ śaikṣa ity evaṃ noktaḥ
bral ba'i rang bzhin ma yin pa'i phyir slob pa'i 'bras bu yang ma yin te /
de'i phyir de dang ldan pas te /
'gog pa'i snyoms par 'jug pa dang ldan pas slob pa bco brgyad po de dag ji lta bar slob pa'i bye brag tu ma gsungs kyi /
'di slob pa ma yin pa ni ma yin no /
de la mdo las /
slob pa bco brgyad ces gsungs pa der lus kyis mngon sum du byed pa ci'i phyir ma gsungs zhes gang zer ba de ni de lta bu'i slob par ma gsungs par zad do /
yathāsthūlaṃbheda iti /
rūpopagā paṃca /
ārūpyagaś caturdhānyaḥ /
iha nirvāyako para ity evamādi
dbye ba che long yin no zhes bya ba ni gzugs su nye bar 'gro ba'i phyir mi 'ong ba lnga zhes bya ba dang gzhan ni gzugs med 'gro rnam bzhi /
zhes bya ba dang gzhan ni 'di la mya ngan 'da' /
sūkṣmaṃ tu bhidyamānā iti vistaraḥ zhes bya ba de lta bu la sogs pa'o /
bam po bzhi bcu rtsa dgu pa /
atrācāryo gaṇanopāyapradarśanārthaṃ prathamam aṃtarāparinirvāyiṇa indriyabhūmigotrādibhedaṃ vyutpādayati /
kiṃ kāraṇam /
tadbhede hi gaṇite yathāṃtarāparinirvāyiṇa indriyādibhedād bhedaḥ /
evaṃ yāvad ūrdhvasrotasa iti sukham atideśaṃ kariṣyāmīti
zhib tu dbye ba ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dir slob dpon gyis brtse ba'i thabs rab tu bstan pa'i phyir dang po'i bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba'i dbang po dang sa dang rigs la sogs pa'i khyad par bye brag tu ston par mdzad do /
ci'i phyir zhe na /
de'i bye brag bgrangs na ji ltar bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba dbang po la sogs pa'i bye brag gis tha dad pa ltar gong du 'pho ba'i bar du yang de dang 'dra'o zhes bsgre sla bar bya ba'i phyir ro /
bhūmibhedāś catvāra iti /
te evāṃtarāparinirvāyiṇaḥ /
bhūmayaś catvāri dhyānāni
de dag nyid sa'i bye brag gis bzhi'o zhes bya ba la /
de dag nyid ni bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba rnams so /
sa dag ni bsam gtan bzhi yin te /
rūpopagānām anāgāmināṃ vivakṣitatvāt gzugs su nye bar 'gro ba'i phyir mi 'ong ba rnams brjod par bzhed pa'i phyir ro /
tatra prathame dhyāne 'ṃtarāparinirvāyī yāvac caturtha iti catvāraḥ de la bsam gtan dang por bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba nas bsam gtan bzhi pa'i bar te bzhi'o /
parihāṇadharmādigotrabhedāt ṣaḍ iti /
ta eva parihāṇadharmā cetanādharmā anurakṣaṇādharmā sthitākaṃpyaḥ prativedhanābhavyaḥ akopyadharmā ceti
yongs su nyams pa'i chos can la sogs pa'i rigs kyi bye brag gis drug go zhes bya ba ni de nyid yongs su nyams pa'i chos can dang 'chi bar sems pa'i chos can dang rjes su srung ba'i chos can dang gnas pa las mi g yo ba dang rtogs pa'i skal ba can dang mi g yo ba'i chos can zhes bya ba yin no /
sthānāṃtarabhedāt ṣoḍaśeti /
brahmakāyikādīny akaniṣṭhāṃtāni /
mahābrahmaṇo vaibhāṣikanītyāsthānāṃtaraḥ /
bahirdeśakanayenāpi sthānāṃtaratve tatrāryo notpadyata ity agaṇanaṃ
gnas gzhan gyi bye brag gis bcu drug go zhes bya ba ni tshangs ris la sogs pa 'og min la thug pa dag go /
tshangs chen ni bye brag tu smra ba'i lugs kyis kyang gnas gzhan ma yin la /
nyi 'og pa'i lugs kyis ni gnas gzhan nyid yin mod kyi der 'phags pa mi skye bas mi bgrang ste /
tad evaṃ sthānāṃtarabhedāt ṣoḍaśāṃtarāparinirvāyiṇaḥ de ltar na gnas gzhan gyi bye brag gis bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba bcu drug yin no /
bhūmivairāgyabhedāt ṣaṭtriṃśad iti /
bhūmibhedāt tadvairāgyabhedāc ca ṣaṭtriṃśad aṃtarāparinirvāyiṇaḥ
sa dang 'dod chags dang bral ba'i bye brag gis sum cu rtsa drug ste zhes bya ba ni sa'i bye brag dang de la 'dod chags dang bral ba'i bye brag gis bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba sum cu rtsa drug go /
katham iti pratipādayati /
rūpadhātan sakalabandhana iti vistaraḥ
ji lta zhe na /
gzugs kyi khams kyi 'ching ba mtha' dag dang ldan pa zhes bya ba rgyas par 'byung bas ston par byed de /
rūpadhātau prathame dhyāne sakalabandhana ekaprakāravītarāgo yāvad aṣṭaprakāravītarāga iti nava gzugs kyi khams kyi bsam gtan dang po'i 'ching ba mtha' dag dang ldan pa dang rnam pa gcig las 'dod chags dang bral ba nas rnam pa brgyad las 'dod chags dang bral ba'i bar dgu'o /
dvitīye 'pi nava sakalabandhano yāvad aṣṭaprakāravītarāga iti gnyis pa'i yang 'ching ba mtha' dag dang ldan pa nas rnam pa brgyad las 'dod chags dang bral ba'i bar dgu'o /
tathā tṛtīye nava /
tathā caturthe naveti
de bzhin du gsum pa'i dgu dang de bzhin du bzhi pa'i dgu ste /
catvāro navakāḥ ṣaṭtriṃśad bhavaṃti dgu bzhi sum cu rtsa drug yin no /
yāvac caturthadhyānāṣṭaprakāravītarāga iti /
yāvacchabdenāyam arthavistaro labhyate
bsam gtan bzhi pa'i rnam pa brgyad las 'dod chags dang bral ba'i bar ro zhes bya ba la /
bar zhes bya ba'i sgras ni bsgres pa'i don 'di 'thob bo /
caturthadhyānanavamaprakāravītarāgo nocyate /
yasmād asāv ārūpye sakalabandhano bhavati
bsam gtan bzhi pa'i dgu pa'i rnam pa las 'dod chags dang bral ba zhes ni mi brjod de /
'di ni gzugs med pa'i 'ching ba mtha' dag dang ldan pa yin no /
na cehārūpyago 'dhikriyate /
rūpopagānām iha vivakṣitatvāt /
aṃtarābhavasaṃbandhād (Abhidh-k-vy 568) iti /
tathā ca sati sthānāṃtaragotravairāgyendriyabhedād iti vistaraḥ
'dir ni gzugs med par 'gro ba'i dbang du byed pa ma yin gyi /
srid pa bar ma dang sbyar bas 'dir gzugs su nye bar 'gro ba rnams brjod par 'dod pa'i phyir ro /
de lta yin pas gnas gzhan dang rigs dang 'dod chags dang bral ba dang dbang po'i bye brag gis zhes bya ba rgyas par smos te /
sthānāṃtarāṇāṃ gotrāṇāṃ vairāgyāṇām indriyāṇāṃ ca bhedāt /
dvānavatīni dvānavatyadhikāni paṃcaviṃśatiśatāni bhavaṃti teṣām aṃtarāparinirvāyiṇāṃ /
kathaṃ kṛtvā tatha bhavaṃtīty āha
gnas gzhan rnams dang rigs rnams dang 'dod chags dang bral ba rnams dang dbang po rnams kyi bye brag gis bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba de dag nyis stong lnga brgya dgu bcu rtsa gnyis yin te /
rtsa dgu bcu rtsa gnyis so /
ji ltar byas pas de ltar 'gyur zhe na /
smras pa /
ekasmiṃ sthāne /
tadyathā brahmapurohite ṣaṭ gotrāṇi parihāṇadharmādibhedāt
gnas gcig na ste /
dper na tshangs ris lta bu na yongs su nyams pa'i chos can la sogs pa'i bye brag gis rigs drug go /
gotragotra iti vīpsā nava pudgalāḥ rigs re re la zhes bya ba ni zlog pa yin no /
sakalabandhano yāvad aṣṭaprakāravītarāgaḥ svasmāt sthānāt /
tadyathā brahmapurohitāt /
ṣaṇṇavakāni gotraṣaṭ pudgalanavakagrahaṇāc catuḥpaṃcāśat
'ching ba mtha' dag dang ldan pa nas rang gi gnas dper na tshangs ris lta bu'i rnam pa brgyad las 'dod chags dang bral ba'i bar gang zag dgu dgu'o /
rigs dang ldan pa'i gang zag dgu dgu smos pa'i phyir dgu drug ni lnga bcu bzhi'o /
ṣoḍaśa catuḥpaṃcāśatkāni /
ṣoḍaśasthānāṃtaragrahaṇāt /
catuḥṣaṣṭyādi /
catuḥṣaṣṭyadhikāni aṣṭau śatāni
gnas gzhan bcu drug smos pa'i phyir lnga bcu rtsa bzhi phrag bcu drug na brgyad brgya drug cu rtsa bzhi ste /
rtsa drug cu rtsa bzhi'o /
indriyabhedāt tu triguṇū mṛdumadhyādhimātrabhedāt yang dbang po bye brag gis gsum du 'gyur te /
chung ngu dang 'bring dang chen po'i bye brag gis so /
ity evaṃ kṛtvā de ltar byas pas so /
kiṃ dvānavatīni paṃcaviṃśatiśatāni bhavaṃti ci zhe na /
nyis stong lnga brgya dgu bcu rtsa gnyis yin no /
yena nyāyena sakalabandhano yāvad aṣṭaprakāravītarāga iti nava pudgalā vyavasthāpitāḥ tshul gang gis 'ching ba mtha' dag dang ldan pa nas rnam pa brgyad las 'dod chags dang bral ba'i bar gang zag dgu dgur rnam par gzhag pa'i tshul de bstan pa'i phyir /
taṃ nyāyaṃ darśayann āhayo hy adhare dhyāna iti vistaraḥ bsam gtan 'og ma'i zhes bya ba rgyas par smos te /
bsam gtan 'og ma ste /
yo hy adhare dhyāne prathame yāvat tṛtīye navaprakāravītarāgaḥ /
sa uttare dhyāne dvitīye yāvac caturthe sakalabandhana ity uktaḥ
dang po nas gsum pa'i bar gyi rnam pa dgu las 'dod chags dang bral ba gang yin pa de ni bsam gtan gong ma ste /
gnyis pa nas bzhi pa'i bar gyi 'ching ba mtha' dag dang ldan pa yin no zhes bshad do /
kasmād ity āha ci'i phyir zhe na /
samagaṇanārtham iti /
caturṣu dhyāneṣu navanava yathā syur iti
'dra bar brtsi ba'i phyir zhes bya ba rgyas par smos te /
ci nas kyang bsam gtan bzhi pa na dgu dgur 'gyur bar bya ba'i phyir ro /
anyathā hi viṣamā gaṇanā syāt /
prathame dhyāne daśa syuḥ sakalabandhano yāvan navaprakāravītarāga iti /
dvitīye nava ekaprakāravītarāgo yāvan navaprakāravītarāga iti
gzhan du na mi 'dra bar brtsis par 'gyur te /
bsam gtan dang po na 'ching ba mtha' dag dang ldan pa nas rnam pa dgu las 'dod chags dang bral ba'i bar bcur 'gyur ro /
gnyis pa ni rnam pa gcig las 'dod chags dang bral ba nas rnam pa dgu las 'dod chags dang bral ba'i bar dgur 'gyur te /
evaṃ tṛtīye nava caturthe tv aṣṭau syuḥ /
ekaprakāravītarāgo yāvad aṣṭaprakāravītarāga iti /
navaprakāravītarāgasyārūpyasakalabandhanatvād ity uktaṃ evaṃ yāvad ūrdhvasrotasa iti
gsum pa na yang de dang 'dra'o /
bzhi pa na ni rnam pa gcig las 'dod chags dang bral ba nas rnam pa brgyad las 'dod chags las bral ba'i bar brgyad du 'gyur te /
rnam pa dgu las 'dod chags dang bral ba ni gzugs med pa'i 'ching ba mtha' dag dang ldan pa yin pa'i phyir ro zhes bshad zin to /
evam upapadyasābhisaṃskārānabhisaṃskārordhvasrotasām api /
sthānāṃtaragotravairāgyendriyabhedāt pratyekaṃ dvānavatīni paṃcaviṃśatiśatāni bhavaṃtīty abhisamasya punaḥ paṃcābhedāṃś catvāriṃśadūnāni trayodaśasahasrāṇy anāgāmināṃ bhavaṃti
gong du 'pho ba'i bar du yang de dang 'dra bas zhes bya ba ni skyes nas dang mngon par 'du byed pa dang bcas pa dang mngon par 'du byed pa med pa dang gong du 'pho ba rnams kyang gnas gzhan dang rigs dang 'dod chags dang bral ba dang dbang po'i bye brag gis de bzhin du so sor nyis stong lnga brgya dgu bcu rtsa gnyis yin te /
thams cad bsdus na phyir mi 'ong ba'i khyad par lnga po dag khri nyis stong dgu brgya rtsa drug cu yin no /
ārūpyagais tu sahopapadyādicaturbhedabhinnair atitarāṃ bahavo bhavaṃti /
anayā tu vartanyā gamyata eveti na likhyate
gzugs med par 'gro ba skyes nas zhes bya ba la sogs pa rnam pa bzhi'i khyad par dag dang bcas na ni de'i tshe de dag mang mo zhig tu 'gyur ba lam 'dis khong du chud par 'gyur ba nyid pas ma bris so /
(VI /
45, 46) ābhavāgrāṣṭabhāgakṣid iti /
ābhavāgrād āṣṭau prakārān kṣiṇotīty ābhavāgrāṣṭabhāgakṣid ābhavāgrāṣṭaprakārakṣayakṛd ity arthaḥ /
ayam anāgāmī prathamadhyānaikaprakāravairāgyāt prabhṛtīti /
yasmāt kāmavairāgyād anāgāmī vyavasthāpyate /
tasmāttataḥ pareṇārhattvaphalapratipannako bhavati /
yathā vajraḥ sarvaṃ bhinatti /
evam ayaṃ samādhiḥ sarvam anuśayaṃ bhinattīti sāmarthyāt vajra upamā asyeti vajropamaḥ /
bhinnatvād asau na sarvāṃ bhinattīti /
traidhātukān (Abhidh-k-vy 569) darśanaprahātavyān bhāvanāprahatavyāṃś ca kāmāvacarān yāvad bhāvāgrikān aṣṭau prakārān /
yadi sarvān na bhinatti kasmāt sarvānuśayabhedīty ucyata ity āha /
sarvāṃs tu bhettuṃ samartha iti /
saṃbhavam adhikṛtyoktam ity abhiprāyaḥ /
anāgamyasaṃgṛhītā iti vistaraḥ /
nava bhūmīḥ anāgamyaṃ dhyānāṃtaraṃ catvāri dhyānāni trīṃś cārūpyān bhavāgravarjyān niśrityārhattvaprāptir ity ata evaṃ pratanyate /
duḥkhasamudayānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktā aṣṭāv iti /
bhāvāgrikaduḥkhālaṃbanānvayajñānākāraiś caturbhiḥ saṃprayuktāś catvāro bhāvāgrikasamudayālaṃbanānvayajñānākaraiḥ caturbhir aparaiḥ saṃprayuktāś catvāra ity aṣṭau /
evam eva nirodhamārgadharmajñānākāraiḥ saṃprayuktā aṣṭāv iti vaktavyaṃ /
dharmajñānaṃ nirodhe yan mārge vā bhāvanāpathe /
tridhātupratipakṣas tad iti siddhāṃtāt tayor evehopanyāso na duḥkhasamudayadharmajñānayor grahaṇaṃ /
evaṃ yāvad iti /
yāvacchabdena yathā prathamadhyānanirodhālaṃbanākāraiḥ saṃprayuktāś catvāraḥ /
evaṃ dvitīyatṛtīyacaturthadhyānākāśavijñānākiṃcanyāyatanabhavāgranirodhālaṃbanāḥ pratyekaṃ catvāraś catvāro vaktavyāḥ /
mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāra ity atra pratibhūmimārgālaṃbanānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāraḥ catvāra iti nocyate /
kasmād ity āha /
kṛtsnasyānvayajñānapakṣasyālaṃbanād iti /
aviśiṣṭo hy anvayajñānapakṣo mārgaḥ pratipakṣabhāvenānyonyahetukaś ca mārga iti samastam evālaṃbyate
srid rtse'i bar cha brgyad zad pa /
zhes bya ba ni srid pa'i rtse mo'i rnam pa brgyad kyi bar zad par byed pa nas srid rtse'i bar cha brgyad zad pa ste /
srid pa'i rtse mo'i rnam pa brgyad kyi bar zad par yang byed pa zhes bya ba'i tha tshig go; ;phyir mi 'ong ba de bsam gtan dang po'i rnam pa gcig las 'dod chags dang bral ba nas bzung ste zhes bya ba ni gang gi phyir 'dod pa las 'dod chags dang bral bas phyir mi 'ong ba rnam par gzhag pa de'i phyir de yan chad ni dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu la zhugs pa yin no /
ji ltar rdo rjes thams cad 'joms pa de bzhin du ting nge 'dzin 'dis kyang bra rgyas thams cad 'joms pas mthu'i sgo nas 'di rdo rje dang 'dra bas na rdo rje lta bu yin no /
bcom zin pa'i phyir 'dis thams cad 'joms pa ni ma yin zhes bya ba ni khams gsum pa'i mthong bas spang bar bya ba dang bsgom pas spang bar bya ba 'dod pa na spyod pa nas srid pa'i rtse mo pa'i rnam pa brgyad kyi bar dag go /
gal te thams cad mi 'joms na ci'i phyir phra rgyas thams cad 'joms pa yin zhes bya zhe na /
de'i phyir thams cad 'joms par nus pa yin no zhes bya ba smos te /
srid pa'i dbang du byas nas bshad do snyam du dgongs pa yin no /
mi lcogs pa med pas bsdus pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dgra bcom pa nyid ni sa dgu po mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang bsam gtan bzhi dang srid pa'i rtse mo ma gtogs pa gzugs med pa gsum la brten nas 'thob ste /
de'i phyir 'di ltar spros so /
sdug bsngal dang kun 'byung ba la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa brgyad ces bya ba ni srid pa'i rtse mo pa'i sdug bsngal la dmigs pa rjes su shes pa'i rnam pa bzhi dang mtshungs par ldan pa bzhi dang srid pa'i rtse mo pa'i kun 'byung ba la dmigs pa rjes su shes pa'i rnam pa gzhan bzhi dang mtshungs par ldan pa bzhi ste brgyad do /
'gog pa dang lam la chos shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa brgyad ces bya ba la'ang de kho na bzhin du brjod par bya ste /
bsgom pa'i lam la 'gog pa'am /
lam la chos shes gang yin te /
khams gsum gyi ni gnyen po yin /
zhes 'byung bas 'dir de gnyis kho na nye bar dgod kyi sdug bsngal dang kun 'byung ba la chos shes pa dag ni mi gzung ngo /
de bzhin du srid pa'i rtse mo'i 'gog pa la dmigs pa'i bar du zhes bya ba la /
bar du zhes bya ba'i sgras ni ji ltar bsam gtan dang po'i 'gog pa la dmigs pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi yin pa de bzhin du bsam gtan gnyis pa dang gsum pa dang bzhi pa dang nam mkha' dang rnam shes dang ci yang med pa'i skye mched dang srid pa'i rtse mo'i 'gog pa la dmigs pa dag kyang so sor bzhi bzhi yin par brjod par bya'o /
lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi ste zhes bya ba 'di ni so so'i lam la dmigs pa rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi bzhi zhes mi brjod do /
ci'i phyir lam la zhe na /
rjes su shes pa'i phyogs dang mthun par zad pa la dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i lam ni gnyen po'i ngo bor yang khyad par med la lam ni phan tshun gyi rgyu yang yin pas ril kho na la dmigs kyi 'gog pa ni ma yin no /
de'i phyir lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa ni bzhi kho nar zad do /
de dag ni shes pa'i rnam pa dag dang dmigs pa'i bye brag gis tha dad pa'i phyir zhes bya ba ni shes pa'i rnam pa'i bye brag dang dmigs pa'i bye brag gis tha dad pa'o /
yang na shes pa rnams dang rnam pa rnams dang dmigs pa rnams kyi bye brag gis tha dad pa ste /
re zhig shes pa'i rnam pa'i bye brag gis tha dad pa ni sdug bsngal dang kun 'byung ba la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang zhes bya ba de lta bu la sogs pa 'byung ba'i phyir ro /
dmigs pa'i bye brag gis tha dad pa yang srid pa'i rtse mo pa'i sdug bsngal dang kun 'byung ba la dmigs pa zhes bya ba de lta bu la sogs pa 'byung ba'i phyir ro /
lnga bcu rtsa gnyis yin no zhes bya ba ni dang po brgyad tshan gnyis te /
bcu drug dang bsam gtan dang po'i 'gog pa la dmigs pa bzhi nas lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi'i bar du bzhi tshan dgu la sum cu rtsa drug ste /
bcu drug dang sum cu rtsa drug ni lnga bcu rtsa gnyis su 'gyur ro /
mi lcogs pa med pas bsdus pa ji lta bar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dngos gzhi'i bsam gtan la ma brten cing ma zhugs par skye bas na mi lcogs pa med pas te /
na nirodhavad ity ataś catvāra eva mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktā iti /
ta ime jñānākārālaṃbanabhedabhinnā iti
bshad ma thag pa'i rnam pa gang gis mi lcogs pa med pas bsdus pa'i rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin lnga bcu rtsa gnyis yin pa'i rnam pa de nyid kyi bsam gtan khyad par can gyis bsdus pa yang lnga bcu rtsa gnyis yin no /
jñānākārabhedenālaṃbanabhedena ca bhinnāḥ /
atha vā jñānānām ākārāṇām ālaṃbanānāṃ ca tribhedena bhinnāḥ /
jñānākārabhedabhinnās tāvat /
duḥkhasamudayānvayajñānākārair ityevamādivacanāt /
ālaṃbanabhedabhinnā api /
bhāvāgrikaduḥkhasamudayālaṃbanair ityevamādivacanāt /
dvāpaṃcāśad iti /
ādito dvyaṣṭāv iti ṣoḍaśa /
prathamadhyānanirodhālaṃbanāś catvāro yāvan mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāra iti navacatuṣkāṇi ṣaṭtriṃśat
ji ltar shes pas she na /
bsam gtan khyad par can gyis bsdus pa srid pa'i rtse mo ba'i sdug bsngal dang kun 'byung ba la dmigs pa sdug bsngal dang kun 'byung ba la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa brgyad dang 'gog pa dang lam la chos shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa brgyad dang 'gog pa la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bsam gtan dang po'i 'gog pa la dmigs pa bzhi nas de bzhin du srid pa'i rtse mo'i 'gog pa la dmigs pa'i bar du bzhi dang lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi ste /
ṣoḍaśa ca ṣaṭtriṃśac ca dvāpaṃcāśad bhavaṃti rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa zad par la dmigs pa'i phyir ro /
yathānāgamyasaṃgṛhīta iti vistaraḥ /
maulaṃ dhyānam anāgamyapraviśyotpadyata ity anāgamyaṃ /
yena prakāreṇānaṃtaroktenānāgamyasaṃgṛhītā dvāpaṃcāśad vajropamā bhavaṃti
de dag ni shes pa'i rnam pa dang dmigs pa'i bye brag gis tha dad pa'i phyir lnga bcu rtsa gnyis yin no /
bsam gtan khyad par can gyis bsdus pa ji lta ba de bzhin du bsam gtan dang pos bsdus pa lnga bcu rtsa gnyis yin pa nas bsam gtan bzhi pas bsdus pa'i bar du lnga bcu rtsa gnyis yin no /
tenaiva prakāreṇa dhyānāṃtarasaṃgṛhītā dvāpaṃcāśad bhavaṃti /
kathaṃ kṛtvā /
dhyānāṃtarasaṃgṛhītā bhāvāgrikaduḥkhasamudayānvayajñānākāraiḥ (Abhidh-k-vy 570) saṃprayuktā aṣṭau
grangs bzhin du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni nam mkha' mtha' yas skye mched kyis bsdus pa ni nyi shu rtsa brgyad do /
rnam shes mtha' yas skye mched kyis bsdus pa ni nyi shu rtsa bzhi'o /
nirodhamārgadharmajñānākāraiḥ saṃprayuktā aṣṭau ci yang med pa'i skye mched kyis bsdus pa ni nyi shu'o /
nirodhānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāḥ prathamadhyānanirodhālaṃbanāś catvāraḥ srid pa'i rtse mo na ni 'phags pa'i lam med pas des bsdus pa med pa'i phyir mi bsam mo /
evaṃ yāvad bhavāgranirodhālaṃbanāś catvāraḥ /
mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāraḥ
de dag na chos shes pa med pa'i phyir zhes bya ba ni chos shes pa ni sa drug pa yin pa'i phyir de lta bas na 'gog pa dang lam la chos shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa brgyad med do /
kṛtsnasyānvayajñānapakṣasyālaṃbanāt /
ta ime jñānākārālaṃbanabhedabhinnā dvāpaṃcāśad bhavaṃti /
yathā dhyānāṃtarasaṃgṛhītā evaṃ prathamadhyānasaṃgṛhītā dvāpaṃcāśāt
rjes su shes pas sa 'og ma'i 'gog pa la dmigs pa med pa'i phyir 'gog pa la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bsam gtan bzhi'i 'gog pa la dmigs pa bcu drug kyang med pas nyi shu rtsa brgyad du 'gyur te /
yāvac caturthadhyānasaṃgṛhītā dvāpaṃcāśad iti lnga bcu rtsa gnyis las brgya dang bcu drug de ltar bor ba'i phyir ro /
yathāsaṃkhyam iti vistaraḥ /
ākāśānaṃtyāyatanasaṃgṛhītā aṣṭāviṃśatiḥ /
vijñānānaṃtyāyatanasaṃgṛhītāś caturviṃśatiḥ /
ākiṃcanyāyatanasaṃgṛhītā viṃśatiḥ /
bhavāgra āryamārgo nāstīti tatsaṃgṛhītā na saṃtīti na ciṃtyaṃte /
teṣu dharmajñānasyābhāvād iti /
teṣv ākāśānaṃtyāyatanādiṣu dharmajñānasyābhāvāt /
dharmajñānasya ṣaḍbhūmikatvāt /
tasmān nirodhamārgadharmajñānākāraiḥ saṃprayuktā aṣṭau na bhavaṃti /
adhobhūminirodhālaṃbanasya cānvayajñānasyābhāvāt /
nirodhānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś caturdhyānanirodhālaṃbanāḥ ṣoḍaśa punar na bhavaṃtīty aṣṭāviṃśatir bhavaṃti /
dvāpaṃcāśato 'ṣṭau ṣoḍaśa caivāpanīyeti kṛtvā /
katham /
ākāśānaṃtyāyatanasaṃgṛhītā bhāvāgrikaduḥkhasamudayānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktā aṣṭau /
nirodhānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktā ākāśānaṃtyāyatanādinirodhālaṃbanāḥ ṣoḍaśa /
mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāra iti /
ta ime jñānākārālaṃbanabhedabhinnā aṣṭāviṃśatir bhavaṃti /
evaṃ vijñānānaṃtyāyatananirodhālaṃbanāś caturo 'panīya caturviṃśatir yojyāḥ /
ākiṃcanyāyatanasaṃgṛhītā vijñānānaṃtyāyatananirodhālaṃbanān apy aparān apanīya viṃśatir iti /
kiṃ punaḥ kāraṇaṃ svabhūmyūrdhvabhūmikanirodham evālaṃbaṃta ārūpyā nādhobhūmikaṃ dhyānavat /
na hy adhobhūmikaṃ duḥkham anālaṃbya tannirodhaḥ śakyam ālaṃbituṃ /
duḥkhaṃ ca sarvaṃ sāsravam eva /
eṣa ca niyamaḥ /
na maulāḥ kuśalārūpyāḥ sāsravādharagocarā ity etat kāraṇaṃ /
dhyānānāṃ tu samastālocanatvān na pratiṣedhaḥ /
vakṣyati hi /
dhyānaṃ sadviṣayaṃ śubham iti /
atha kasmān nirodham evālaṃbaṃte na punar duḥkhaṃ samudayaṃ vā /
bhavāgrād adhobhūmer vītarāgatvāt /
tasya hi bhāvāgrika eva navamaḥ prakāro vajropamavadhyo 'vaśiṣṭa iti /
adhobhūmipratipakṣālaṃbanaṃ tu bhavatīti anvayajñānam adhikṛtaṃ /
tac ca vajropamasamādhisaṃprayuktaṃ veditavyaṃ /
tasya pratipakṣasya anyonyahetutvād iti
ji lta zhe na /
nam mkha' mtha' yas skye mched kyis bsdus pa srid pa'i rtse mo pa'i sdug bsngal dang kun 'byung ba la rjes su shes ba'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa brgyad do /
'gog pa la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa nam mkha' mtha' yas skye mched la sogs pa'i 'gog pa la dmigs pa bcu drug dang lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi ste /
de dag ni shes pa'i rnam pa dang dmigs pa'i bye brag gis tha dad pa'i phyir nyi shu rtsa brgyad yin no /
de bzhin du rnam shes mtha' yas skye mched kyis bsdus pa ni nam mkha' mtha' yas skye mched kyi 'gog pa la dmigs pa bzhi bor nas nyi shu rtsa bzhi yin par sbyar ro /
ci yang med pa'i skye mched kyis bsdus pa ni rnam shes mtha' yas skye mched kyi 'gog pa la dmigs pa gzhan bzhi yang bor nas nyi shu yin no /
yang ci'i phyir gzugs med pa rnams rang gi sa dang sa gong ma pa kho na'i 'gog pa la dmigs kyi /
bsam gtan bzhin du sa 'og pa ni ma yin zhe na /
sa 'og ma'i sdug bsngal la ma dmigs par de'i 'gog pa la dmigs par mi nus so /
sdug bsngal yang thams cad zag pa dang bcas pa yin la /
gzugs med rnam bzhi dge rnams kyi /
spyod yul zag bcas 'og ma yin /
zhes bya ba 'di yang nges pas 'di ni rgyu yin no /
bsam gtan rnams ni kun du lta ba yin pa'i phyir mi dgag ste /
bsam gtan dge yul yod dgu yin /
zhes 'chad par 'gyur ro /
yang ci'i phyir 'gog pa kho na la dmigs kyi sdug bsngal lam kun 'byung ba la ni ma yin zhe na /
srid pa'i rtse mo man chad kyi sa las 'dod chags dang bral ba'i phyir ro /
de la ni srid pa'i rtse mo pa'i rnam pa dgu pa rdo rje lta bus gzhom par bya ba kho na lus so /
sa 'og ma pa'i gnyen po la dmigs pa ni yod de zhes bya ba ni shes pa'i dbang du byas pa yin te /
de yang rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin dang mtshungs par ldan par rig par bya'o /
gnyen po de ni phan tshun du rgyu yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni /
(Abhidh-k-vy 571) /
anyonyaṃ navabhūmis tu mārgaḥ samaviśiṣṭayor iti vacanāt /
sarvaṃ hi mārgānvayajñānaṃ navabhūmikānvayajñānapakṣālaṃbanam iti /
yeṣāṃ tv iti vistaraḥ
sa dgu'i lam ni phan tshun du /
mnyam dang khyad par can dag gi /
zhes bya ba'i phyir lam la rjes su shes pa thams cad ni rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa sa dgu pa'i dmigs pa yin no /
yeṣām ābhidhārmikānāṃ mārgānvayajñānam api na kevalanirodhānvayajñānam ekaikabhūmipratipakṣālaṃbanam iṣṭaṃ /
teṣām aṣṭāviṃśatim adhikān prakṣipya anāgamyasaṃgṛhītā aśītir vajropamā bhavaṃti
gang dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni chos mngon pa gang dag 'gog pa la rjes su shes pa 'ba' zhig tu ma zad kyi /
lam la rjes su shes pa yang sa re re'i gnyen po la dmigs pa yin par 'dod pa de dag gi ltar na nyi shu rtsa brgyad lhag par bsnan na mi lcogs pa med pas bsdus pa'i rdo rje lta bu ni brgyad cu yin no /
kathaṃ kṛtvā /
pūrvakāḥ kṛtsnasyānvayajñānapakṣyasyālaṃbanā mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāraḥ /
idānīm ekīyamatenaikaikabhūmipratipakṣālaṃbanā api vyavasthāpyaṃte
ji ltar byas pas she na /
snga ma ltar na rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa zad par la dmigs pa yin pa'i phyir lam la rjes su shes pa'i rnam pa bzhi dang mtshungs par ldan pa bzhi yin no /
da ni kha cig gi gzhung lugs kyis sa re re'i gnyen po la dmigs pa yin par yang rnam par 'jog ste /
anāgamyasaṃgṛhītāḥ prathamadhyānapratipakṣālaṃbanā mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāraḥ /
evaṃ yāvad ākiṃcanyāyatanapratipakṣālaṃbanā mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāra ity evam aṣṭāviṃśatir adhikā bhavaṃti /
evam aṣṭāviṃśatim adhikān prakṣipya dvāpaṃcāśad aśītir bhavaṃti /
kiṃ punaḥ kāraṇaṃ bhavāgrapratipakṣālaṃbanā mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāro na gaṇyaṃte /
āha /
na bhavāgrasaṃgṛhīto 'nāsravo mārgo bhavāgrapratipakṣo 'sti /
prathamadhyānabhūmikas tv asti /
yāvad ākiṃcanyāyatanabhūmika iti /
tasmāt tadbhūmipratipakṣālaṃbanā evoktāḥ /
na bhavāgrapratipakṣālaṃbanā iti /
apare punar vyācakṣate /
yeṣāṃ tu mārgānvayajñānam apy ekaikabhūmipratipakṣālaṃbanam iṣṭaṃ /
yathā nirodhānvayajñānam iṣṭam ity abhiprāyaḥ /
teṣāṃ bhāvāgrikaduḥkhasamudayānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktā aṣṭau /
nirodhamārgadharmajñānākāraiḥ saṃprayuktā aṣṭau /
nirodhānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāḥ prathaṃadhyānanirodhālaṃbanāś catvāraḥ /
evaṃ yāvad bhavāgranirodhālaṃbanāś catvāra iti dvātriṃśad bhavaṃti /
evaṃ mārgānvayajñānākārair api saṃprayuktās tathaiva dvātriṃśad iti kṛtvā /
aṣṭāviṃśatim adhikān prakṣipyānāmyasaṃgṛhītā aśītir vajropamā bhavaṃtīti
mi lcogs pa med pas bsdus pa bsam gtan dang po'i gnyen po la dmigs pa /
lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi nas /
de bzhin du ci yang med pa'i skye mched kyi gnyen po la dmigs pa lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa'i bar du bzhi ste /
de ltar na nyi shu rtsa brgyad lhag pa yin no /
lnga bcu rtsa gnyis la nyi shu rtsa brgyad kyis lhag par bsnan na brgyad cur 'gyur ro /
yang ci'i phyir srid pa'i rtse mo'i gnyen po la dmigs pa lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi mi bgrang zhe na /
smras pa /
zag pa med pa'i lam srid pa'i rtse mo'i bsdus pa srid pa'i rtse mo'i gnyen po ni med kyi /
bsam gtan dang po'i sa pa nas ci yang med pa'i skye mched kyis pa'i bar ni yod de /
de lta bas na de dag gi gnyen po la dmigs pa kho na bshad kyi srid pa'i rtse mo'i gnyen po la dmigs pa ni ma yin no /
gzhan dag 'chad pa ni gang dag lam la rjes su shes pa yang sa re re'i gnyen po la dmigs pa yin par 'dod pa ni 'gog pa la rjes su shes pa ji lta ba bzhin du 'dod pa zhes bya bar bsam pa yin no /
de dag gi ltar na srid pa'i rtse mo pa'i sdug bsngal dang kun 'byung ba la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa brgyad dang 'gog pa dang lam la chos shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa brgyad dang 'gog pa la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bsam gtan dang po'i 'gog pa la dmigs pa bzhi nas srid pa'i rtse mo'i 'gog pa la dmigs pa'i bar du bzhi ste sum cu rtsa gnyis dang de bzhin du lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa yang de dang 'dra bar sum cu rtsa gnyis yin pas mi lcogs pa med pas bsdus pa rdo rje lta bu ni brgyad cu yin no zhes zer ro /
teṣāṃ hi ye hi kṛtsnasyānvayajñānapakṣasyālaṃbanān mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāras te na saṃti /
bhavāgrapratipakṣālaṃbanās tu tatsthāne bhavaṃtīty ato aśītir vajropamā bhavaṃtīti /
evaṃ yāvac caturthadhyānasaṃgṛhītāḥ katham
de dag gi ltar na rjes su shes pa'i phyogs dang mthun par zad par la dmigs pa'i phyir lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi po gang dag yin pa dag ni med kyi de dag gi gor srid pa'i rtse mo'i gnyen po la dmigs pa dag yod pas 'dir rdo rje lta bu brgyad cu yin no /
bsam gtan bzhi pas bsdus pa'i bar du yang de dang 'dra'o /
aṣṭāviṃśatim adhikān prakṣipya dhyānāṃtarasaṃgṛhītā aśītir vajropamā bhavaṃti /
yathā dhyānāṃtarasaṃgṛhītāḥ /
evaṃ prathamadvitīyatṛtīyacaturthadhyānasaṃgṛhītā pratidhyānam aśītir vajropamā bhavaṃti
ji lta zhe na /
nyi shu rtsa brgyad lhag par bsnan nas bsam gtan khyad par can gyis bsdus pa'i rdo rje lta bu brgyad cu yin no /
bsam gtan khyad par can gyis bsdus pa ji lta ba de bzhin du /
bsam gtan dang po dang gnyis pa dang gsum pa dang bzhi pas bsdus pa'i rdo rje lta bu yang brgyad cu yin no /
ākāśānaṃtyāyatanādiṣv iti /
bhavāgravarjyeṣu triṣv ārūpyeṣu yathākramaṃ catvāriṃśat dvātriṃśac caturviṃśatiś ca bhavaṃti
nam mkha' mtha' yas skye mched la sogs pa dag ni zhes bya ba ni srid pa'i rtse mo ma gtogs pa'i gzugs med pa gsum po dag na ni go rims bzhin du bzhi bcu dang sum cu rtsa gnyis dang nyi shu rtsa bzhi yin no /
kathaṃ kṛtvā /
ākāśānaṃtyāyatane tāvad aṣṭāviṃśatyāṃ vajropameṣv ākāśānaṃtyāyatanapratipakṣālaṃbanān (Abhidh-k-vy 572) mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāṃś caturaḥ prakṣipya yāvad ākiṃcanyāyatanapratipakṣālaṃbanāṃś catura iti /
dvādaśa prakṣipya catvāriṃśad bhavaṃti
ji ltar byas pas she na /
re zhig nam mkha' mtha' yas skye mched kyi rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin nyi shu rtsa brgyad la nam mkha' mtha' yas skye mched kyi gnyen po la dmigs pa lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi nas ci yang med pa'i skye mched kyi gnyen po la dmigs pa'i bar bzhis bsnan te /
bcu gnyis kyis bsnan na bzhi bcur 'gyur ro /
evaṃ caturviṃśatyāṃ vijñānāyatanapratipakṣālaṃbanāṃś caturaḥ prakṣipyākiṃcanyāyatanapratipakṣālaṃbanāṃś caturaḥ prakṣipya dvātriṃśad bhavaṃti de bzhin du nyi shu rtsa bzhi la ni rnam shes mtha' yas skye mched kyi gnyen po la dmigs pa bzhi dang ci yang med pa'i skye mched kyi gnyen po la dmigs pa bzhis bsnan nas sum cu rtsa gnyis su 'gyur ro /
evaṃ viṃśatyām ākiṃcanyāyatanapratipakṣālaṃbanāṃś caturaḥ prakṣipya caturviṃśatir bhavaṃti de bzhin du nyi shu la ni ci yang med pa'i skye mched kyi gnyen po la dmigs pa gnyen po bzhis bsnan nas nyi shu rtsa bzhir 'gyur ro /
āha /
nanv apadiṣṭam adhobhūmipratipakṣālaṃbanaṃ tu bhavati /
tasyānyonyahetutvād iti /
atha kasmāt svabhūmyūrdhvabhūmipratipakṣālambanā evoktā ākāśānaṃtyāyatanādisaṃgṛhītāḥ
smras pa /
sa 'og ma'i gnyen po la dmigs pa ni yod de /
de ni phan tshun rgyu yin pa'i phyir ro zhes bshad pa yin nam /
yang ci'i phyir nam mkha' mtha' yas skye mched la sogs pas bsdus pa rang gi sa dang sa gong ma'i gnyen po la dmigs pa kho nar bshad kyi /
nādhobhūmipratipakṣālaṃbanā iti sa 'og ma'i gnyen po la dmigs pa ni ma yin zhe na /
atrocyate /
aviśeṣya navabhūmikam anvayajñānapakṣaṃ mārgam adhobhūmipratipakṣālaṃbanaṃ bhavatīty uktaṃ
'dir smras pa /
khyad par du ma byas par rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i lam sa dgu pa ni sa 'og ma'i gnyen po la dmigs pa yin no zhes bshad kyi /
na punar ākāśānantyāyatanādisaṃgṛhītasyādhobhūmipratipakṣālaṃbanaṃ nam mkha' mtha' yas skye mched la sogs pas bsdus pa sa 'og ma'i gnyen po la dmigs pa ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
svabhūmyūrdhvabhūmikapratipakṣālaṃbanaṃ eva /
tatrāviśeṣarūpeṇādharālaṃbanam anvayajñānaṃ bhavati
rang gi sa dang sa gong ma'i gnyen po kho na la dmigs pa yin no /
de la rjes su shes pa'i khyad par med pa'i ngo bor 'og ma la dmigs pa yin gyi /
na viśeṣasvarūpeṇa /
svabhūmyūrdhvabhūmyālaṃbanaṃ tu viśeṣarūpeṇāpi bhavatīti
khyad par gyi ngo bor ni ma yin no /
rang gi sa dang sa gong ma la dmigs pa ni khyad par gyi ngo bor yang yin no zhes bya ba 'dir ni gzhan gyi gzhung lugs kyis bshad pa yin no /
eṣa tu pūrvako vaibhāṣikāṇāṃ sthāpanāpakṣaḥ /
sāmānyarūpeṇaiva sarvam anvayajñānapakṣam ālaṃbate 'nvayajñānam iti
snga ma ste rjes su shes pa ni rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa thams cad la ci'i ngo bo kho nar dmigs so zhes bya ba de ni bye brag tu smra ba rnams kyi gzhag pa'i phyogs yin te /
tathā hy ācāryasaṃghabhadreṇoktaṃ /
sarvaṃ hi mārgānvayajñānaṃ navabhūmikānvayajñānapakṣālaṃbanam iti
'di ltar slob dpon 'dus bzangs kyis lam la rjes su shes pa thams cad ni rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pas dgu pa'i dmigs pa yin no zhes bshad do /
apare tv evaṃ vyācakṣate gzhan dag ni 'di skad zer te /
bhāvāgrikaduḥkhasamudayānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktā aṣṭāu /
nirodhānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktā ākāśānaṃtyāyatananirodhālaṃbanāś catvāraḥ
srid pa'i rtse mo'i sdug bsngal dang kun 'byung ba la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa brgyad dang 'gog pa la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa nam mkha' mtha' yas skye mched kyi 'gog pa la dmigs pa bzhi nas srid pa'i rtse mo pa'i 'gog pa la dmigs pa'i bar bzhi ste /
evaṃ yāvad bhāvāgrikanirodhālaṃbanāś catvāra iti ṣoḍaśa /
mārgānvayajñanākārair api saṃprayuktā ākāśānaṃtyāyatanapratipakṣālaṃbanāś catvāraḥ
bcu drug dang lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa yang nam mkha' mtha' yas skye mched kyi gnyen po la dmigs pa bzhi nas srid pa'i rtse mo'i gnyen po la dmigs pa'i bar bzhi ste bcu drug go /
evaṃ yāvad bhavāgrapratipakṣālaṃbanāś catvāra iti ṣoḍaśa /
ta ete dviṣoḍaśa pūrvoktāś cāṣṭāv iti
de dag ni bcu drug phrag gnyis dang sngar bshad pa'i brgyad nas nam mkha' mtha' yas skye mched kyis bsdus pa'i rdo rje lta bu bzhi bcur 'gyur ba yin no /
rnam shes mtha' yas skye mched kyis bsdus pa ni sum cu rtsa gnyis te /
catvāriṃśad ākāśānaṃtyāyatanasaṃgṛhītā vajropamā bhavaṃti nam mkha' mtha' yas skye mched kyi 'gog pa dang gnyen po la dmigs pa brgyad dor ro /
vijñānānaṃtyāyatahasaṃgṛhītā dvātriṃśat /
ākāśānaṃtyāyatananirodhapratipakṣālaṃbanān aṣṭāvapanīyeti /
ākiṃcanyātanasaṃgṛhītāś caturviṃśatiḥ /
vijñānānaṃtyāyatananirodhapratipakṣālaṃbanān apy aparān aṣṭāv apanīyeti /
bhavāgrasyāpi hi te 'dhobhūmikaṃ pratipakṣamārgam ācakṣata iti /
punar gotrendriyabhedād bhūyāṃso bhavaṃtīti
ci yang med pa'i skye mched kyis bsdus pa ni nyi shu rtsa bzhi ste /
rnam shes mtha' yas skye mched kyi 'gog pa dang lam la dmigs pa gzhan brgyad kyang dor ro zhes zer te /
de dag ni srid pa'i rtse mo la yang /
gnyen po'i lam sa 'og ma pa yod do zhes zer ro /
yang rigs dang dbang po'i bye brag gis ni ches mang ba yin no zhes bya ba ji lta bu yin zhe na /
kathaṃ /
ye tāvad aṣṭau sarvaprathamā uktāḥ /
teṣāṃ /
yo bhāvāgrikaduḥkhālaṃbano 'nityākārasaṃprayukto vajropamaḥ
re zhig thams cad kyi dang por brgyad bshad pa de dag las srid pa'i rtse mo pa'i sdug bsngal la dmigs pa mi rtag pa'i rnam pa dang mtshungs par ldan pa'i rdo rje lta bu gang yin pa de rigs drug gi bye brag gis khyad par rnam pa drug go /
tasya ṣaḍgotrabhedāt ṣoḍhābhedaḥ /
evaṃ duḥkhādyākārasaṃprayuktānāṃ trayāṇāṃ pratyekaṃ ṣoḍhābhedaḥ /
teṣām (Abhidh-k-vy 573) api pratyekaṃ mṛdumadhyādhimātrendriyabhedād bhedaḥ
de bzhin du sdug bsngal la sogs pa'i rnam pa dang mtshungs par ldan pa gsum yang so sor khyad par rnam pa drug yin la /
de dag kyang so sor dbang po chung ngu dang 'bring dang chen po'i bye brag gis tha dad do /
yathā caiṣāṃ pratyekaṃ gotrendriyabhedāḥ /
evaṃ bhāvāgrikasamudayālaṃbanānāṃ caturṇāṃ pratyekaṃ ṣaḍgotrabhedāt ṣoḍhābhedaḥ
ji ltar 'di dag gi so sor rigs dang dbang po'i bye brag gis tha dad pa de bzhin du srid pa'i rtse mo pa'i kun 'byung ba la dmigs pa bzhi yang so sor rigs drug gi bye brag gis khyad par rnam pa drug yin la /
indriyabhedāc ca tridhābhedaḥ dbang po gsum gyi bye brag gis khyad par rnam pa gsum yin no /
yathā caiṣām aṣṭānāṃ gotrendriyabhedāt pratyekaṃ ṣoḍhā tridhā ca bhedaḥ /
evaṃ sarveṣām anāgāmyasaṃgṛhītānāṃ jñānākārālaṃbanabhedabhinnānāṃ yāvad ākiṃcanyāyatanasaṃgṛhītānāṃ gotrendriyabhedād bhedaḥ
ji ltar brgyad po 'di dag rigs dang dbang po'i bye brag gis so sor khyad par rnam pa drug dang rnam pa gsum yin pa de bzhin du mi lcogs pa med pas bsdus pa shes pa'i rnam pa dang dmigs pa'i bye brag gis tha dad pa dag nas ci yang med pa'i skye mched kyis bsdus pa'i bar thams cad kyang rigs dang dbang po'i bye brag gis tha dad par lam 'dis sbyar bar bya'o /
anayā vartanyā yojyaḥ yang na 'di ltar sbyar bar bya'o /
evaṃ vā yojyaḥ /
prathame pakṣe dvāpaṃcāśad anāgāmyasaṃgṛhītāḥ /
yāvad viṃśatir ākiṃcanyāyatanasaṃgṛhītā ity abhisamasya caturaśītir uttarāṇi trīṇi śatāni vajropamānāṃ bhavaṃti
phyogs dang po la mi lcogs pa med pas bsdus pa lnga bcu rtsa gnyis yin par rigs dang dbang po'i bye brag gis tha dad par lam 'dis sbyar bar bya'o /
phyogs dang po la mi lcogs pa med pa med pas bsdus pa lnga bcu rtsa gnyis yin pa ltar ci yang med pa'i skye mched kyis bsdus pa nyi shu yin pa'i bar yang de dang 'dra ste /
tāni ṣaḍguṇīkṛtya triguṇīkṛtya ca ṣaṭsahasrāṇi navaśatāni dvādaśottarāṇi bhavaṃti /
dvitīyapakṣe yatrādito 'śītiḥ
spyir bsdus na rdo rje lta bu sum brgya brgyad cu rtsa bzhir 'gyur ro /
de dag rigs dang dbang po'i bye brag gis drug 'gyur dang sum 'gyur du bsgyur na drug stong dgu brgya rtsa bcu gnyis su 'gyur ro /
yāvad ākiṃcanyāyatane caturviṃśatir iti /
ekapiṇḍataḥ ṣaṭsaptatyuttarāṇi paṃcaśatāni bhavaṃti
phyogs gnyis pa la ni gang la dang po brgyad cu yin pa nas ci yang med pa'i skye mched la nyi shu rtsa bzhi yin pa'i bar gcig tu bsdoms na lnga brgya bdun cu rtsa drug tu 'gyur ro /
gotrendriyabhedāt ṣaṭguṇīkṛtya triguṇīkṛtya ca /
daśasahasrāṇi aṣṭaṣaṣṭyuttarāṇi ca trīṇi śatāni vajropamānāṃ bhavaṃtīti
rigs dang dbang po'i bye brag gis drug 'gyur dang sum 'gyur du bsgyur na rdo rje lta bu khri sum brgya drug cu rtsa brgyad du 'gyur ro /
ata eva tat kṣayajñānam iti /
kuta ity āha
de nyid kyi phyir de ni dang po nyid du zhes bya ba gang gi phyir zhe na /
sarvāsravakṣayaprāptisahajatvāt prathamata iti dang po nyid du zag pa thams cad zad pa'i thob pa dang lhan cig skye ba'i phyir zhes bya ba smos te /
yasmāt sarvāsravakṣayaprāptyā saha jātaṃ tatprathamato jñānaṃ /
tasmāt kṣayajñānam ity ucyate /
madhyapadalopāt /
nairuktividhānato vā /
sarvagrahaṇaṃ srotaāpannādijñānaviśeṣaṇārthaṃ /
prathamatograhaṇam anutpādajñānādiviśeṣaṇārthaṃ /
saṃketāpekṣayā hiśabdapravṛttiḥ /
ata eva sa iti
gang gi phyir shes pa de dang po nyid du zag pa thams cad zad pa'i thob pa dang lhan cig skyes pa'i phyir zad pa shes pa zhes bya ste /
bar gyi tshig mi mngon par byas pa'i phyir ram /
nges pa'i tshig gi tshul gyis so /
dang po nyid du zhes smos pa ni mi skye ba shes pa las khyad par du bya ba'i phyir ro /
thams cad ces smos pa ni rgyun du zhugs pa la sogs pa'i shes pa las khyad par du bya ba'i phyir te /
sgra 'jug pa ni brda la ltos pas so /
svarthaparisamāpteḥ /
sa parārthakaraṇārhattvād arhan
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni de rang gi don yongs su rdzogs pa na gzhan gyi don byed par 'os pa'i phyir te /
parārthakaraṇayogyatvād ity arthaḥ gzhan gyi don byed par bshad pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
sarvasarāgapūjārhattvāc ceti /
sarāgāḥ pṛthagjanaśaikṣāḥ teṣāṃ sarveṣāṃ pūjām arhatīty arhan /
siddhaṃ bhavatīti /
kiṃ siddhaṃ bhavatīty āha
'dod chags dang bcas pa thams cad kyis mchod par 'os pa'i phyir zhes bya ba la 'dod chags dang bcas pa ni so so'i skye bo dang slob pa rnams te; de dag thams cad kyis mchod par 'os pas dgra bcom pa yin no /
grub po zhes bya ba ci grub ce na /
anye sapta pūrvoktāḥ pudgalāḥ śaikṣā iti gang zag sngar bshad pa gzhan bdun ni slob pa dag yin no zhes bya ba smos te /
trayaḥ phalasthāś catvāraś ca pratipannakā uktāḥ 'bras bu la gnas pa gsum dang zhugs pa bzhi bshad pa yin te /
asāv evāśaikṣa ity avadhāraṇād etadanye āryāḥ śaikṣā iti siddhaṃ /
kena te śaikṣā iti
'di kho na mi slob pa yin no zhes dmigs kyis bstsal ba'i phyir 'di las gzhan pa'i 'phags pa rnams ni slob pa yin no zhes bya bar grub bo /
kena kāraṇena te sapta pudgalāḥ śaikṣā ity ucyaṃta ity āha ci'i phyir slob pa yin zhes bya ba ni rgyu gang gis na gang zag bdun po de dag slob pa zhes bya zhe na /
āsravakṣayāya nityaṃ śikṣaṇaśīlatvād iti /
śikṣā śīlam eṣām iti śaikṣāḥ
zag pa zad par bya ba'i phyir rtag tu slob pa'i ngang tshul can yin pa'i phyir zhes bya ba smos te /
'di dag slob pa'i ngang tshul can yin pas na slob pa dag go /
śīlaṃ /
chattrādibhyo ṇa iti lakṣaṇāt
gang la slob pa'i ngang tshul can yin zhe na /
kva śikṣaṇaśīlāḥ bslab pa gsum po la'o /
śikṣātraye /
kiṃ śikṣātrayam /
adhiśīlam adhicittam adhiprajñaṃ ca
bslab pa gang yin zhe na /
lhag pa'i tshul khrims dang lhag pa'i sems dang lhag pa'i shes rab bo /
kiṃsvabhāvās tā ity āha de dag gi rang bzhin ci zhe na /
tāḥ punaḥ śīlasamādhiprajñāsvabhāvā iti /
śīle śīkṣā adhiśīlam evaṃ yāvat prajñāyāṃ śikṣety adhiprajñam iti /
avyayaṃ vibhaktāv ity avyayībhāvasamāsaḥ
tshul khrims dang ting nge 'dzin dang shes rab kyi rang bzhin dag yin no zhes bya ba smos so /
lhag pa'i tshul khrims la slob pas na lhag pa'i tshul khrims la ste /
de bzhin du lhag pa'i shes rab kyi bar la slob pas na lhag pa'i shes rab slob pa'o /
śikṣākriyāṇāṃ tv avyatirekāc chīlādisvabhāvāḥ śikṣā iti vyācaṣṭe bslab pa gsum las tha mi dad pa'i phyir tshul khrims la sogs pa'i rang bzhin nyid bslab pa yin no zhes zer ro /
pṛthagjano 'pi śaikṣaḥ prāpnotīti /
pṛthagjano 'pi vinayoktāsu śikṣāsu śikṣata iti
so so'i skye bo yang slob pa yin par 'gyur ro zhes bya ba ni so so'i skye bo yang ji skad bshad pa dag la slob pas so /
ma yin te /
na /
yathābhūtaṃsatyāprajñānāt /
naitad evaṃ /
kasmāt /
yathābhūtaṃ satyānāṃ duḥkhādīnāṃ aprajñānād anavabodhāt /
tad dhi bhikṣavo (Abhidh-k-vy 574) dṛṣṭaṃ yad āryayā prajñayeti vacanāt
bden pa yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mi shes pa'i phyir dang zhes bya ba ni de ni de lta ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
dge slong dag 'phags pa'i shes rab kyis mthong ba gang yin pa de ni zhes 'byung bas sdug bsngal la sogs pa'i bden pa rnams yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mi shes pa'i phyir te /
khong du ma chud pa'i phyir ro /
tathā hi sūtre adhiśīlam adhicittaṃ vā śikṣāṃ vistareṇoktvāha /
adhiprajñaṃ śikṣā katamā
'di ltar mdo las lhag pa'i tshul khrims dang lhag pa'i sems kyi bslab pa rgya cher bshad nas lhag pa'i shes rab kyi bslab pa gang yin zhe na /
idaṃ duḥkham āryasatyam iti yathābhūtaṃ prajānāti /
ayaṃ duḥkhasamudayaḥ /
ayaṃ duḥkhanirodhaḥ /
iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam iti
'di ni sdug bsngal 'phags pa'i bden pa yin no zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes shing /
'di ni sdug bsngal kun 'byung ba'o /
'di ni sdug bsngal 'gog pa'o /
'di ni sdug bsngal 'gog par 'gyur ba'i lam 'phags pa'i bden pa yin no zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin shes pa yin no zhes gsungs te /
yathābhūtasatyaprajñānāt /
yatra ca śikṣitāḥ śīlādiṣu /
tatra punar aparaśikṣaṇāt
de ltar bden pa yang dag pa ji lta ba bzhin du mi shes pa'i phyir ro /
gzhan yang slob pa gtong ba'i phyir te /
prātimokṣasaṃvaraparityāgataḥ uṣmagatādiparihāṇitaś cāryaḥ punar yady api kiṃcit parityajati /
na tu sarvaṃ
so sor thar pa'i sdom pa yongs su gtong ba dang dro bar gyur pa la sogs pa las yongs su nyams pa'i sgo nas tshul khrims la sogs pa gang la bslab pa de la slob pa gtong ba'i phyir ro /
'phags pa ni chung zad gtong du zin kyang thams cad ma yin te /
na hy āryasya kadācid api śikṣātrayaṃ nāstīti 'phags pa ni nam yang bslab pa gsum char med pa ma yin no /
prakṛtistha ārya iti /
asamāhitāvasthā sattvānāṃ prakṛtiḥ
'phags pa rang bzhin du gnas pa zhes bya ba ni sems can rnams kyi rang bzhin ni mnyam bar ma bzhag pa'i gnas skabs yin te /
tatrastha āryaḥ piṇḍapātacārādigataḥ /
na śikṣaṇaśīla iti /
na śaikṣaḥ syād ity abhiprāyaḥ /
āśayata iti chandataḥ /
sthitādhvagavat /
adhvaga ucyate yo 'dhvānaṃ gacchati /
saṃsthito 'py adhvaga ity ucyate
de la gnas pa'i 'phags pa bsod snyoms pa la sogs pa spyod du gshegs pa slob pa'i ngang tshul can ma yin pas slob pa ma yin par 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
bsam pa'i sgo nas te zhes bya ba ni 'dun pa'i sgo nas so /
lam du 'gro ba gnas pa bzhin no zhes bya ba la /
lam du 'gro ba zhes bya ba ni gang zhig lam du zhugs te 'gro ba de ni 'dug tu zin kyang 'gro ba'i bsam pa ma bor ba'i phyir lam du 'gro ba zhes bya ba nyid de de dang 'dra'o /
gamanāśasyāparityāgāt /
tadvat /
prāptyanuṣaṃgataś ca /
śīlasamādhiprajñānāṃ ca prāptayaḥ prakṛtisthasyāpy anuṣajyaṃte
thob pa dang rjes su 'brel ba'i yang phyir te /
'phags pa ni rang bzhin du gnas kyang tshul khrims dang ting nge 'dzin dang shes rab dag gis thob pa dang rjes su 'brel to /
tasmāt prakṛtistho 'pi nāśikṣaṇaśīla eveti de lta bas na rang bzhin la gnas kyang slob pa'i ngang tshul can kho na yin no /
śaikṣāśaikṣanirdeśapraśaṃgenedam ucyate /
atha śaikṣā dharmāḥ katamā ityādi
slob pa dang mi slob pa'i zhar la yang slob pa'i chos rnams gang zhe na zhes bya ba la sogs pa 'di brjod do /
śaikṣasyānāsravā dharmāḥ saṃskṛtasvabhāvāḥ slob pa'i chos zag pa med pa 'dus byas kyi ngo bo nyid dag yin te /
evam aśaikṣasyāśaikṣā dharmāḥ mi slob pa'i chos mi slob pa rnams kyang de dang 'dra'o /
nirvāṇaṃ kasmān na śaikṣaṃ /
yac chaikṣeṇa prāptam ity abhiprāyaḥ
ci'i phyir mya ngan las 'da' ba slob pa ma yin zhes bya ba ni slob pas thob pa gang yin pa snyam du bsams pa yin no /
aśaikṣapṛthagjanayor api tadyogād iti /
pṛthagjano 'pi laukikamārgaprāptena nirvāṇena yujyate
mi slob pa dang so so'i skye bo gnyi ga yang de dang ldan pa'i phyir ro zhes bya ba ni so so'i skye bo yang 'jig rten pa'i lam gyis thob pa'i mya ngan las 'das pa dang ldan no /
prathamaḥ pratipannaka iti /
darśanamārgasthaḥ /
śeṣāṇām iti vistaraḥ /
śeṣāṇāṃ pratipannakānāṃ sakṛdāgāmyanāgāmyarhattvaphalapratipannakānāṃ triphalasthāvyatirekāt
zhugs pa dang po zhes bya ba ni mthong ba'i lam la gnas pa'o /
zhugs pa lhag ma rnams zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni zhugs pa lhag ma lan cig phyir 'ong ba dang phyir mi 'ong ba dang dgra bcom pa nyid la zhugs pa rnams ni 'bras bu la gnas pa gsum las tha mi dad pa'i phyir ro /
srotaāpattisakṛdāgāmyanāgāmiphalasthebhyo 'vyatirekāt /
sakṛdāgāmipratipannakādayaḥ srotaāpannādibhyo nānya ity arthaḥ
rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu la nas pa dag las tha mi dad pa'i phyir te /
lan cig phyir 'ong ba la zhugs pa la sogs pa ni rgyun cu zhugs pa la sogs pa las tha dad pa ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
anupūrvādhigamaṃ praty evam ucyata iti /
anupūrveṇa catuḥphalaprāptiṃ praty ucyate /
dravyata paṃceti /
bhūgaḥkāmavītarāgau tu syātāṃ /
bhūyovītarāgaḥ kṣīṇaṣaṭprakāraḥ /
kāmavītarāgaḥ kṣīṇanavaprakāraḥ /
darśanamārge darśanamārgāvasthāyāṃ yathākramaṃ sakṛdāgāmyanāgāmiphalapratipannakau syātāṃ /
na ca srotaāpannasakṛdāgāminau
mthar gyis 'thob pa'i phyir de skad ces bshad kyi zhes bya ba ni mthar gyis 'bras bu bzhi 'thob pa'i phyir rdzas su ni lnga yin te zhes bshad par zad do /
phal cher dang 'dod pa las 'dod chags dang bral ba dag cig yin na ni zhes bya ba ni phal cher las 'dod chags dang bral ba ni rnam pa drug zad pa'o /
'dod pa las 'dod chags dang bral ba ni rnam pa dgu zad pa'o /
mthong ba'i lam la ste /
mthong ba'i lam gyi gnas skabs na go rims bzhin du lan cig phyir 'ong ba dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu la zhugs pa dag yin gyi rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba dag ni ma yin no /
kiṃ tarhi 'o na ci zhe na /
tadvyatiriktau /
tathā ca sati dravyataḥ sapta bhavaṃti /
srotaāpattisakṛdāgāmyanāgāmiphalapratipannakās trayaś catvāraś ca phalasthā ity arhattvaphalapratipannaka eko 'nāgāmiphalasthān na vyatirikta ity avagaṃtavyaṃ
de las gzhan pa dag yin no /
de lta yin dang rdzas su rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu la zhugs pa gsum dang 'bras bu la gnas pa bzhi ste bdun du 'gyur gyi dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu la zhugs pa gcig pu phyir mi 'ong ba'i 'bras bu las tha mi dad do zhes bya bar khong du chud par bya'o /
(VI /
47ab) dvividho hi bhāvanāmārga ukta iti
bsgom pa'i lam rnam pa gnyis su bshad pa la zhes bya ba ni bsgom pa'i lam ni rnam pa gnyis te /
dvividho bhāvanāmārgo darśanākhyas tv anāsrava iti vacanāt /
tatkleśānuśayitatvād iti yasmāt tadbhūmikaḥ kleśas tatra laukike (Abhidh-k-vy 575) mārge ālaṃbanato 'nuśayitaḥ
mthong ba zhes bya zag pa med /
ces 'byung ba'i phyir ro /
de'i nyon mongs pa rgyas par 'gyur ba'i phyir te zhes bya ba ni 'di ltar 'jig rten pa'i lam de la de'i sa pa'i nyon mongs pa dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro /
yo hi kleśa iti vistareṇa sādharmyavaidharmyadṛṣṭāṃtaṃ darśayati nyon mongs pa gang zhig ces bya ba rgyas par 'byung ba ni /
chos mthun pa dang chos mi mthun pa'i dpe ston par byed pa yin te /
yo yadbhūmiko mārgaḥ /
na sa tadbhūmikakleśapratipakṣaḥ
sa gang ba'i lam yin pa de ni sa de'i nyon mongs pa'i gnyen po ma yin te /
tatkleśānuśayitatvāt /
asamāhitatadbhūmikadharmāṃtaravat /
vaidharmyeṇa tūparisāmaṃtakamārgavad anāsravavat pratipakṣamārgavad vā
de'i nyon mongs pa rgyas par 'gyur ba'i phyir sa de pa'i chos gzhan mnyam par ma bzhag pa lta bu'o /
chos mi mthun pa ni gong ma'i nyer bsdogs kyi lam lta bu 'am de'i gnyen po zag pa med pa'i lam lta bu'o /
laukikenāpi vairāgyam iti /
uparibhūmisāmaṃtakena /
lokottareṇāpīti /
tatpratipakṣeṇa svādharabhūmikenānāsraveṇa mārgeṇa /
(VI /
47cd) laukikenāryavairāgya iti
'jig rten pa'i lam gyis kyang 'dod chags dang bral ba zhes bya ba ni sa gong ma'i nyer bsdogs kyis so /
'jig rten las 'das pas kyang zhes bya ba ni de'i gnyen po zag pa med pa'i lam rang gi dang sa 'og ma pas so /
tadyathā srotaāpannaḥ śamathacaritaḥ /
laukikena mārgeṇa vairāgyaṃ gacchataḥ pratiprakāraṃ viśaṃyogaprāptayaḥ sāsravo 'nāsravaś cotpadyaṃte
'phags pa 'jig rten pa'i lam gyi 'dod chags dang bral bar zhes bya ba ni dper na rgyun du zhugs pa zhi gnas spyad pa zhig 'jig rten pa'i lam gyis 'dod chags dang bral bar gyur pa rnams rnam pa re re zhing bral ba'i thob pa zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa dag skye'o /
dhyānaṃ niśrityeti /
yasmāc chaikṣaḥ ṣaḍ bhūmīr niśrityendriyāṇi saṃcarati
bsam gtan la brten te zhes bya ba ni 'di ltar /
mi slob pa dgu la brten te /
nārūpyam iti /
aśaikṣo nava niśritya bhūmīḥ śaikṣas tu ṣaḍ iti vacanāt tenāha
slob pa drug la zhes 'byung ba'i phyir slob pa ni sa drug la brten te dbang po rnams 'pho bar byed kyi gzugs med pa la ni ma yin no zhes bya bar nges so /
yo dhyānaṃ niśrityendriyāṇi saṃcarati /
sa kṛtsnapūrvamārgatyāgād ārūpyamārgāṇāṃ mṛdvindriyasaṃgṛhītānāṃ pūrvalabdhānāṃ tyāgāt
de'i phyir smras pa /
bsam gtan la brten te dbang po rnams 'pho bar byed pa gang yin pa de lam snga ma zad par btang ba'i phyir te; gzugs med pa'i lam dbang po rtul pos bsdus pa sngar thob pa rnams btang ba'i phyir dang 'phel ba 'bras bu khyad par bcas /
kevaphalamārgalābhāc ca kevalasyānāgāmiphalasya tīkṣṇendriyasvabhāvasya lābhāt btang ste 'bras bu 'thob par 'gyur /
zhes 'byung bas 'bras bu'i lam 'ba' zhig thob pa'i phyir te /
sa viśeṣaṃ phalaṃ tyaktvā phalm āproti vardhayann iti vacanāt phyir mi 'ong ba'i 'bras bu dbang po rnon po'i ngo bo nyid 'ba' zhig thob pa'i phyir /
ūrdhvabhūmikakleśavisaṃyogena ārūpyāvacarakleśavisaṃyogenāsamanvāgataḥ syāt /
ayaṃ cāparo doṣaḥ
sa gong ma'i nyon mongs pa'i bral ba ste /
gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa'i bral ba dang mi ldan par 'gyur ro /
nyes pa gzhan 'di yang yod de /
tyakte ca tasminn ūrdhvabhūmikleśavisaṃyoge taiḥ kleśair ūrdhvabhūmikaiḥ samanvāgataḥ syād iti sa gong ma pa'i nyon mongs pa'i bral ba de btang nas sa gong ma'i nyon mongs pa de dag dang ldan par yang 'gyur ro /
srid rtse'i phyed las rnam grol dang /
bhavāgrārdhavimuktordhvajātavat tv asamanvaya ity ardhena vimukto 'rdhavimuktaḥ gong mar skyes pa bzhin mi ldan /
zhes bya ba ni phyed las rnam par grol ba ni phyed las rnam par grol lo /
bhavāgrād ardhavimukto bhavāgrārdhavimuktaḥ srid pa'i rtse mo'i phyed las rnam par grol ba ni srid rtse'i phyed las rnam grol lo /
ūrdhvaṃ jāta ūrdhvajātaḥ /
bhavāgrārdhavimuktaś cordhvajātaś ca bhavāgrārdhavimuktordhvajātau
gong du skyes pa ni gong du skyes pa'o /
srid pa'i rtse mo'i phyed las grol ba dang gong du skyes pa ni srid pa'i rtse mo'i phyed las grol ba dang gong du skyes pa yin no /
tayor iveti /
bhavāgrārdhavimuktordhvajātavat /
samanvayas taiś tasyeti vākyaśeṣaḥ
de dang 'dra bas srid rtse'i phyed las rnam grol dang gong mar skyes pa bzhin no /
mi ldan pa ni de dag dang de zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
tuśabdaḥ pūrvadoṣavyāvartanārthaḥ /
tam arthaṃ vivṛṇvann āha /
asatyām iti vistaraḥ
du zhes bya ba'i sgra ni nyes pa snga ma bsal ba'i phyir ro /
don de rnam par grol ba'i phyir de la 'jig rten pa'i bral ba'i thob pa med du zin kyang zhes bya ba rgyas par smos te /
asatyām api tasya pudgalasya laukikyāṃ visaṃyogaprāptau /
na taiḥ kleśaiḥ samanvāgamaḥ syāt tadyathā bhavāgrārdhaprakāravimuktasyeti vistaraḥ /
tasya hi laukikī bhavāgrārdhaprakāravisaṃyogaprāptir nāsti /
tatpratipakṣalaukikamārgābhāvāt /
lokottarā ca tadvisaṃyogaprāptir dhyānaṃ niśrityendriyasaṃcāreṇa tyaktā syāt /
na ca punas tair bhāvāgrikakleśaprakāraiḥ samanvāgamo bhavatīty abhyupagamyate bhavadbhiḥ
gang zag de la 'jig rten pa'i thob pa med du zin kyang nyon mongs pa de dag ldan par mi 'gyur ro /
dper na srid pa'i rtse mo'i rnam pa phyed las rnam par grol ba la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de la ni srid pa'i rtse mo'i rnam pa phyed las bral ba'i thob pa 'jig rten pa med de /
de'i gnyen po 'jig rten pa'i lam med pa'i phyir ro /
de'i bral ba'i thob pa 'jig rten las 'das pa yang bsam gtan la brten te /
dbang po 'pho bas btang bar 'gyur mod kyi /
khyed srid pa'i nyon mongs pa'i rnam pa de dag dang ldan par mi 'gyur bar khas len pa ltar 'di yang de dang 'dra'o /
tadvad asya syāt /
yathā ca pṛthagjanasya prathamadhyānabhūmer ūrdhvaṃ jātasya dvitīyadhyānādyupapannasya
yang dper na so so'i skye bo bsam gtan dang po yan chad du skyes pa ste /
bsam gtan gnyis pa la sogs par skyes pa bsam gtan dang po'i sa pa de'i bral ba thob pa'i phyir ro /
kāmāvacarakleśavisaṃyogaprāptityāgāt /
prathamadhyānabhūmikāyā visaṃyogaprāpter /
(Abhidh-k-vy 576) /
bhūmisaṃcārahānibhyāṃ dhyānāptaṃ tyajyate śubhaṃ /
tathārūpyāptam iti niyamāt tyāgo bhavati /
tasmān na punas taiḥ kāmāvacaraiḥ kleśaiḥ samanvāgamo bhavatīty abhyupagamyate /
tadvad asyāpi pudgalasya syāt
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa'i bral ba'i thob pa gtang bas te /
sa 'phos pa dang nyams pa yis /
bsam gtan thob pa'i dge ba gtong /
de bzhin du gzugs med ces bya bar nges pas gtong ba yin no /
de'i phyir yang 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa de dag dang ldan par mi 'gyur bar khas len pa ltar gang zag 'di yang de dang 'dra'o /
pṛthagjanasyetigrahaṇaṃ /
yasmād āryasya laukikena mārgeṇa kāmadhātor ūrdhvaṃ vā vairagyaṃ gacchataḥ kleśavisaṃyogaprāptir laukikī lokottarā ca bhavati
so so'i skye bo zhes smos pa ni 'di ltar 'phags pa 'jig rten pa'i lam gyis 'dod pa'i khams kyi gong ma las 'dod chags dang bral bar 'gyur ba la ni nyon mongs pa'i bral ba'i thob pa 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa yang yod do /
tatra yā laukikī kāmāvacarakleśavisaṃyogaprāptiḥ /
tasyāḥ prathamadhyānabhūmer ūrdhvajātasya bhūmisaṃcāreṇa tyāgo bhavati na lokottarāyāḥ
de la 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa'i bral ba'i thob pa 'jig rten pa gang yin pa de ni bsam gtan dang po yan chad du skyes pas 'pho bas btang bar 'gyur gyi 'jig rten las 'das pa ni ma yin te /
ārye tu phalāptyuttaptihānibhir iti tyāganiyamāt 'phags pa ni /
'bras thob sbyangs dang nyams pa yis /
tasyāṃ ca satyāṃ lokottarāyāṃ prathamadhyānād ūrdhvaṃ jātasyāpy āryasya na punas taiḥ samanvāgamaḥ saṃbhavati /
na tv evaṃ pṛthagjanasyeti pṛthagjanagrahaṇaṃ /
tasmād ajñāpakam etat
zhes bya bar gtong bar nges pa'i phyir ro /
'phags pa ni bsam gtan dang po yan chad du skyes kyang 'jig rten las 'das pa de yod na yang de dag dang ldan pa mi srid kyi so so'i skye bo ni de lta ma yin pas so so'i skye bo smos so /
de lta bas na /
tyakte kleśāsamanvayād iti yad uktaṃ /
(VI /
48) sarvata iti
btang la nyon mongs mi ldan phyir /
zhes smos pa gang yin pa 'di ni shes par byed pa ma yin no /
svordhvādhobhūmitaḥ /
tasya sāsravānāsravatvāt /
(VI /
49) upekṣendriyasāmānyād iti /
caturthadhyānādisamāpattitatsāmaṃtakayor upekṣendriyaṃ tulyam iti
thams cad las zhes bya ba ni rang gi sa dang sa gong ma dang 'og ma las te /
de ni zag pa med pa'i phyir ro /
btang snyoms kyi dbang po thun mong ma yin pa'i phyir zhes bya ba ni bsam gtan bzhi pa la sogs pa'i snyoms par 'jug pa dang de'i nyer bsdogs dag btang snyoms kyi dbang po 'dra bas so /
kaścin na śaknotīti mṛdvindriyaḥ /
indriyasaṃcārasya duṣkaratvād iti /
upekṣendriyānaṃtaraṃ sukhendriyasya saumanasyendriyasya vā duṣkaratvāt
la la bsam gtan dngos gzhi la 'jug mi nus te zhes bya ba ni dbang po rtul po'o /
dbang po 'pho ba na dka' ba'i phyir ro zhes bya ba ni btang snyoms kyi dbang po'i mjug thogs su yid bde ba'i dbang po'am /
maulasāmaṃtakayor upekṣendriyasāmānye sati kim arthaṃ maulād evāṃtyaṃ vimuktimārgaṃ saṃmukhīkaroti /
na sāmaṃtakāt
bde ba'i dbang po bskyed dka' ba'i phyir dngos gzhi dang nyer bsdogs dag gis btang snyoms kyi dbang po 'dra bas so /
ci'i phyir dngos gzhi kho na las rnam par grol ba'i lam tha ma mngon du byed kyi nyer bsdogs las ni ma yin zhe na /
vītarāgabhūmibāhumānyāt /
nādharāyā vītarāgatvād iti
'dod chags dang bral ba'i sa la gus pa'i phyir ro /
'dod chags dang bral zin pa'i phyir 'og ma la ni ma yin te /
tatsāmaṃtakena vādhovairāgyasya kṛtatvāt de'i nyer bsdogs kho nas 'og ma las 'dod chags dang bral bar byas pa'i phyir ro /
satyākārapravṛttā iti /
anityādyākārapravṛttāḥ /
(VI /
50) saṃbhavata iti
bden pa'i rnam par zhugs pa dag yin no zhes bya ba ni mi rtag pa la sogs pa'i rnam par zhugs pa dag yin no /
yady adharāṃ bhūmim audārikataḥ paśyaṃty ūrdhvaṃ tadviparyayeṇa śāṃtata ity eke ci rigs par zhes bya ba ni kha cig na re sa 'og ma la rags par lta na gong sa la de las bzlog pa zhi bar blta'o zhes zer ro /
apare vyācakṣate /
śāṃtādyākārāṇāṃ kadācid ekenāpy ākāreṇākārayaṃti
gzhan dag na re zhi ba la sogs pa'i rnam pa dag la res 'ga' ni rnam pa dang po gcig gi rnam par lta ste /
nāvaśyaṃ samastair iti /
audārikata iti /
audārikam ity audārikataḥ
mtha' dag tu lta bar nges pa ni med do zhes zer ro /
rags pa zhes bya ba la /
rags pa zhes bya ba ni che long yin no /
aśāṃtatvād audārikataḥ /
katham aśāṃtādharā bhūmiḥ
ma zhi ba'i phyir rags pa'o /
ji ltar sa 'og ma zhi ba yin zhe na /
mahābhisaṃskārataratvāt /
idaṃ mahābhisaṃskāraṃ yatnasādhyaṃ mārgeṇa sahādharaṃ sthānaṃ /
idam api mahābhisaṃskāraṃ saha mārgeṇordhvaṃ sthānam
mngon par 'du byed pa shin tu ches pa nyid kyis te /
gnas 'og ma 'di yang lam dang bcas te mngon par 'du byed pa chen pos 'bad de bsgrub par bya ba yin la /
gnas gong ma 'di yang lam dang bcas te mngon par 'du byed pa chen po yin pa las /
idam anayor atiśayeneti mahābhisaṃskārataraṃ de gnyis kyi nang na 'di mngon par 'du byed pa shin tu che sa che ba yin no /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
khilaṃ durbhedaṃ /
kutsitaṃ khilaṃ duḥkhilam iti duḥkhilataḥ
de'i ngo bo ni nyid de de'i phyir ro /
tha ba ni gzhig par dka' ba yin no /
smad pa'i tha ba ni ngan pa ste /
tha ba ngan pas na tha ba ngan pa'o /
katham apraṇītādharā bhūmir ity āha ji ltar sa 'og ma gya nom pa ma yin zhe na /
bahudauṣṭhulyataratvena pratikūlabhāvād iti gnas ngan len rab tu mang ba nyid kyis mi mthun par gyur pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
dauṣṭhulyaṃ kāyacittayor akarmaṇyatā kleśānukūlatety arthaḥ gnas ngan len ni lus dang sems dag las su mi rung ba nyid de /
nyon mongs pa dang mthun pa zhes bya ba'i tha tshig go /
bahudauṣṭhulyam (Abhidh-k-vy 577) asyeti /
bahudauṣṭhulyam /
idam api bahudauṣṭhulyaṃ samārgam adharaṃ sthānaṃ
'di la gnas ngan len mang po yod pas na gnas ngan len mang po ste /
gnas 'og ma 'di yang lam dang bcas te gnas ngan len mang po yin la /
idam api bahudauṣṭhulyaṃ samārgam ūrdhvaṃ sthānam /
idam anayor atiśayeneti bahudauṣṭhulyataraṃ /
tadbhāvāt /
sthūlabhittikata iti
gnas gong ma 'di yang lam dang bcas te gnas ngan len mang po yin pa las de dag gnyis kyi nang na 'di gnas ngan len shin tu ches mang ngo /
de'i ngo bo ni nyid de de'i phyir ro /
rtsig pa las nges par mi 'byung ba bzhin te /
sthūlabhittikabhāvena /
tayaivatadbhūmyaniḥsaraṇāt /
tayaiva bhūmyā tasyā eva bhūmer aniḥsaraṇāt
dper na rtsig pa de nyid kyis des non pa'i nam mkha'i phyogs kyi rtsig pa de nyid las nges par mi 'byung ba ltar de nyid kyis sa de las nges par mi 'byung ba'i phyir te /
bhittyaniḥśaraṇavat /
yathā tayaiva bhittyā tasyā eva bhitter aniḥsaraṇaṃ
sa de nyid kyis sa de nyid las nges par mi 'byung ba'i phyir ro /
rtsig pa stug po lta bur zhes bya ba ni rtsig pa stug po'i ngo bor ro /
tadavaṣṭabdhākāśadeśāt /
teṣāṃ viparyayeṇeti /
alpābhisaṃskāratvāt alpadauṣṭhulyataratvenāpratikūlabhāvāt tayā bhūmyā tadbhūminiḥsaraṇād yathākramaṃ śāṃtapraṇītaniḥsaraṇākārāḥ
de dag las bzlog pa zhes bya ba ni mngon par 'du byed pa shin tu chung ba nyid kyi phyir dang gnas ngan len rab tu nyung ba nyid kyis mi mthun pa med par gyur pa'i phyir dang sa de gnyis las des nges par 'byung ba yin pa'i phyir go rims bzhin du zhi ba dang gya nom pa dang nges par 'byung ba'i rnam pa can dag yin no /
(VI /
51) gatam ānuṣaṃgikaṃ
zhar la 'ongs pa rdzogs so /
idaṃ vaktavyam iti /
kṣayajñānāṃtarābhāvi vaktavyam /
anuṣaṃgeṇa tu laukikānāṃtaryavimuktimārgalakṣaṇanirdeśa iti
dkyus ma kho na brjod par bya ste zhes bya ba ni zad pa shes pa'i rjes la 'byung ba brjod par bya ba yin te /
'jig rten pa'i bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam gyi mtshan nyid ni zhar la bstan par zad do /
yady akopyaḥ kṣayajñānād anutpādamatir iti /
apunaḥkartavyatājñānaṃ /
tad asya tadānīm utpadyate /
parihāṇisaṃbhavād iti /
kleśotpādāvakāśo 'stīti nāsyānutpādajñānam utpadyate
gal te mi g yo zad shes las /
mi skyes blo gros zhes bya ba ni yang byar med pa nyid du shes pa ste /
de'i tshe de la 'di skye'o /
yongs su nyams pa srid pa'i phyir zhes bya ba ni nyon mongs pa skye ba'i go skabs yod pas 'di la mi skye ba shes pas mi skye'o /
kiṃ kāraṇaṃ ci'i phyir zhe na /
parihāṇisaṃbhavāt /
yasmād asya parihāṇiḥ saṃbhavati /
yasya punar anutpādajñānaṃ /
na tasya parihāṇir iti /
(VI /
52) tena hi śramaṇo bhavatīti
yongs su nyams pa srid pa'i phyir te /
'di ltar 'di ni yongs su nyams pa srid la gang la mi skye ba shes pa yod pa de la ni yongs su nyams pa med pas so /
śrāmaṇyayogāc chramaṇo bhavati /
yathā śauklyayogāc chuklaḥ paṭa iti
des dge sbyong du 'gyur zhes bya ba ni dge sbyong gi tshul dang ldan pas dge sbyong yin te /
śamayati kleśān iti śramaṇaḥ /
tanniṣyandapuruṣakāraphalatvād iti /
tasya śrāmaṇyasyānaṃtaryamārgalakṣaṇasya yathāyogaṃ vimuktimārgā asaṃskṛtāni ca niṣyandaphalatvāt puruṣakāraphalatvāc ca
dper na dkar po'i tshul dang ldan pas ras yug dkar po zhes bya ba lta bu'o /
de'i rgyu mthun pa dang skyes bu byed pa'i 'bras bu yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni ci rigs par rnam par grol ba'i lam dang 'dus ma byas rnams kyang dge sbyong gi tshul bar chad med pa'i lam gyi mtshan nyid de'i rgyu mthun pa'i 'bras bu dang skyes bu byed pa'i 'bras bu yin pa'i phyir te /
vimuktimārgās tasya niṣyandaphalaṃ puruṣakāraphalaṃ ca rnam par grol ba'i lam rnams ni de'i rgyu mthun pa dang skyes bu byed pa'i 'bras bu yin no /
asaṃskṛtāni puruṣakāraphalam eva 'dus ma byas rnams ni skyes bu byed pa'i 'bras bu kho na yin te /
yadbalāj jāyate yat tat phalaṃ puruṣakārajaṃ gang gi stobs kyis gang bskyed de /
skyes bu byed las skyes pa'i 'bras /
yadbalāt prāpyate ca yat tac ca puruṣakāraphalam iti kṛtvā gang gi stobs kyis gang thob pa /
de ni skyes bu byed pa'i 'bras /
(VI /
53) evaṃ tarhīti vistaraḥ /
yathā pṛthagjanasya pāṇineḥ pravacane upasaṃkhyānaṃ kriyate /
evaṃ sarvajñasyāpi buddhasyopasaṃkhyānaṃ kartavyam upajāyata iti vākyārthaḥ
zhes bya ba'i phyir ro /
de lta na 'o na ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
tshig gi don ni ji ltar so so'i skye bo pa ni ni'i tshig la kha bskang ba byed pa ltar sangs rgyas thams cad mkhyen pas gang gsungs pa yang kha bskang par bya dgos par 'gyur ro zhes bya ba'o /
pūrvamārgatyāga iti vistaraḥ lam snga ma btang ba dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
pūrvamārgatyāgaḥ pratipannakamārgatyāgāt /
apūrvamārgaprāptiś ca phalamārgalābhād iti /
sarvasyaikaprāptilābhād iti /
sarvasya darśanaheyaprahāṇasyaikā bhāvanāmārgasaṃgṛhītā prāptiḥ srotaāpattiphalaprāptikāle labhyate /
tathā sakṛdāgāmiphalaprāptikāle darśanaheyaprahāṇasya ṣaḍvidhabhāvanāmārgaheyaprahāṇasya ca sarvasyaikā sakṛdāgāmiphalasaṃgṛhītā prāptir labhyate
lam snga ma btang ba ni zhugs pa'i lam btang ba'i phyir ro /
sngon med pa'i lam thob pa ni 'bras bu'i thob pa'i phyir ro /
thams cad kyi thob pa gcig rnyed pa'i phyir ro zhes bya ba ni rgyun du zhugs pa'i 'bras bu 'thob pa'i dus na mthong bas spang ba thams cad kyi thob pa bsgom pa'i lam gyis bsdus pa gcig rnyed la /
de bzhin du lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu thob pa'i dus na yang mthong bas spang bar bya ba spangs pa dang bsgom pas spang pa rnam pa drug po thams cad kyi thob ba gcig rnyed de /
evam anāgāmyarhattvaphalayor api yojyaṃ /
caturvidhānāṃ dharmānvayajñānānāṃ iti /
satyabhedāc caturvidhānāṃ dharmajñānānām anvayajñānānāṃ ca tathaiva caturvidhānām (Abhidh-k-vy 578) iti /
yugapadaṣṭajñānalābhaḥ /
(VI /
54) laukikamārgaprāptaṃ phaladvapam iti /
sakṛdāgāmiphalam anāgāmiphalaṃ ca
phyir mi 'ong ba dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu dag la yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
chos dang rjes su shes pa rnam pa bzhi'i zhes bya ba ni bden pa'i bye brag gis chos dang rjes su shes pa rnam pa bzhi po yang de kho na bzhin du rnam pa bzhi bzhi yin pas shes pa brgyad cig car du 'thob bo /
'jig rten pa'i lam gyis thob pa'i 'bras bu gnyis zhes bya ba ni lan cig phyir 'ong pa'i 'bras bu dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu ste /
tad dhi laukikenāpi mārgeṇa prāptaṃ saṃbhavati /
tat kathaṃ śrāmaṇyasyānāsravamārgalakṣaṇasya phalaṃ yujyate /
darśanamārgaphalam api prahāṇam iti
de dag ni 'jig rten pa'i lam gyis kyang thob par srid na /
de ji ltar dge sbyong gi tshul zag pa med pa'i lam gyis mtshan nyid kyi 'bras bur rung /
mthong ba'i lam kyi 'bras bu spangs pa yang zhes bya ba la /
apiśabdād bhāvanāmārgaphalam api prahāṇaṃ gṛhyate /
tasya dviprakārasyāpi prahāṇasya sakṛdāgāmiphalasaṃgṛhītānāgāmiphalasaṃgṛhītā vā ekā prāptir labhyate /
tasmād darśanamārgaphalaprahāṇayogād asaṃskṛtaṃ sakṛdāgaṃiphalam anāgāmiphalaṃ vā śrāmaṇyaphalaṃ bhavati
yang zhes bya ba'i sgras ni bsgom pa'i lam gyi 'bras bu yang gzung ste; spangs pa rnam pa gnyis po de'i thob pa yang lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bur bsdus pa'am phyir mi 'ong ba'i 'bras bur bsdus pa gcig rnyed do /
de lta bas na mthong ba'i lam gyi 'bras bu spangs pa dang ldan pa'i phyir lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu'am phyir mi 'ong ba'i 'bras bu 'dus ma byas ni dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu yin no /
yat trayāṇāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇam iti /
trisaṃyojanaprahāṇaṃ darśanamārgeṇa /
paṃcāvarabhāgīyaikadeśānāṃ satkāyadṛṣṭiśīlav\rataparāmarśavicikitsānāṃ darśanamārgeṇaiva prahāṇaṃ
kun du sbyor ba gsum spangs pa zhes bya ba la kun du sbyor ba gsum ni mthong ba'i lam gyis spangs pa yin no /
tha ma'i cha dang mthun pa lnga'i phyogs gcig po 'jig tshogs la lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang the tshom rnams kyang mthong ba'i lam kho nas spangs na /
tasya prahāṇasya sakṛdāgāmyanāgāmiphalatve spangs pa de ci'i phyir lan cig phyir 'ong ba dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu nyid dag tu gzhag /
kiṃ /
kṛtaḥ prakṣepaḥ /
tena jñāyate /
prahāṇamiśrīkaraṇād evam uktaṃ bhagavateti
de'i phyir spangs pa 'dren mar 'jug pas bcom ldan 'das kyis de skad gsungs so zhes bya bar mngon no /
de'i stobs kyis yongs su nyams pa mi 'chi ba'i phyir zhes bya ba ni /
tadbalena parihīṇād iti /
laukikenāryavairāgye visaṃyogāptayo dvidhā iti tatranāsravayā visaṃyogaprāptyā tat prahāṇaṃ yal laukikamārgasaṃprāptaṃ saṃdhāryate
'jig rten pa yis chags bral ba'i /
'phags la bral ba'i thob rnams gnyis /
zhes bya ba de la bral ba'i thob pa zag pa med pas 'jig rten pa'i lam gyis thob pa'i spangs pa gang yin pa de 'dzin par byed do /
prāptiyogenāvaśyam upatiṣṭhata ity arthaḥ /
mriyate na phalabhraṣṭa iti /
tadabhāve hi laukikasyeva parihīṇasya maraṇaṃ syāt
'bras la nyams pa 'chi ba med /
ces 'byung ba'i phyir thob pa dang ldan pa'i gnas so zhes bya ba'i tha tshig ste /
de med na 'jig rten pa yongs su nyams pa bzhin du 'chi bar 'gyur ro /
tadbalenety anāsravavisaṃyogaprāptibalenety arthaḥ de'i stobs kyis zhes bya ba ni bral ba'i thob pa zag pa med pa'i stobs kyis zhes bya ba'i tha tshig go /
saiva ca vartamānalaukikamārgopajanitānāsravā prātir anāgataś cāṣṭāṃga āryamārgo laukikabalena prāpyamāṇaḥ saṃskṛtaṃ śrāmaṇyaphalaṃ vyavasthāpyamānaṃ na virudhyate bam po lnga bcu pa /
zag pa med pa'i thob pa 'jig rten pa'i lam gyis nye bar skyed pa da ltar yod pa dang 'phags pa'i lam yan lag brgyad po 'jig rten pa'i stobs kyis thob par bya ba ma 'ongs pa 'dus byas de la dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu yod par rnam par gzhag na yang mi 'gal lo /
sūtre tv asaṃskṛtaṃ śrāmaṇyaphalam udgrāhyate mdo las ni gtso bo yin pa'i phyir dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu 'dus ma byas smos te /
prādhānyāt /
saṃskṛtam apy atraiṣṭavyam iti /
(VI /
55, 56) kleśānāṃ vāhanād brāhmaṇyam iti /
vāhitā anenānekavidhāḥ pāpakā akuśalā dharmā iti brāhmaṇaḥ
der ni 'dus byas kyang 'dod par bya'o /
nyon mongs pa rnams spong ba'i phyir tshangs pa'i tshul lo zhes bya ba ni 'dis sdig pa mi dge ba'i chos rnam pa du ma spangs pas tshangs pa'o /
tadbhāvo brāhmaṇyam anāsravo mārgaḥ de'i ngo bo ni tshangs pa'i tshul yin te /
zag pa med pa'i lam mo /
kathaṃ brahmacakram ity āha ji ltar tshangs pa'i 'khor lo yin zhe na /
brahmacakraṃ tu brahmavartanād iti /
yasmād brahmaṇā pravartitaṃ
tshangs pa'i 'khor lo ni /
tshangs pas bskor phyir ro zhes bya ba smos te /
tasmāt brahmacakram iti /
anuttarabrāhmaṇyayogād iti /
anuttarānāsravamārgayogād ity arthaḥ /
eṣa hi bhagavān brāhmety etad udāharaṇaṃ jīvakenoktam etat
gang gi phyir tshangs pas bskor ba de'i phyir tshangs pa'i 'khor lo zhes bya 'o /
tshangs pa'i tshul bla na med pa dang ldan pa'i phyir zhes bya ba ni zag pa med pa'i lam bla na med pa dang ldan pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
dper brjod pa ni /
bcom ldan 'das de ni tshangs pa zhes kyang bya zhes bya ba 'di ni yin te /
āśugatvādyarādibhir iti /
āśugatvādibhir arādibhiś cety arthaḥ
'di ni 'tsho byed kyis smras pa yin no /
myur bar 'gro sogs rtsibs sogs phyir /
āśugatvād iti vistaraḥ /
idaṃ mārgasya cakraratnena sādharmyam ucyate
zhes bya ba ni myur bar 'gro ba la sogs pa'i phyir dang; rtsibs la sogs pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
yathā cakraratnam āśugam /
evaṃ (Abhidh-k-vy 579) darśanamārgaḥ
myur du 'gro ba'i phyir dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di ni mthong ba'i lam 'khor lo rin po che dang chos mthun par brjod pa yin te /
paṃcadaśabhiś cittakṣaṇaiḥ satyābhisamayād āśuga iti /
tyajanakramaṇāt /
yathā tad anyaṃ deśaṃ tyajaty anyaṃ deśaṃ krāmati
ji ltar 'khor lo rin po che myur du 'gro ba de bzhin du mthong ba'i lam yang sems kyi skad cig bco lngas bden pa mngon par rtogs pa'i phyir myur du 'gro ba yin no /
evam ayam ānaṃtaryamārgaṃ tyajati vimuktimārgaṃ krāmati saṃmukhībhāvataḥ /
satyāṃtaratyajanakramaṇād vā /
ajitajayajitādhyāvasanāt /
yathā tad ajitāni grāmanigamādīni jayati /
jitāni cādhyāvasati /
evam ayam ānaṃtaryamārgeṇājitān satkāyadṛṣṭyādīn kleśāṃ jayati tatprāticchedāt
'dor ba dang 'jug pa'i phyir zhes bya ba ni ji ltar yul gzhan 'dor zhing yul gzhan du 'jug pa de bzhin du 'dir yang bar chad med pa'i lam ni 'dor la rnam par grol ba'i lam ni mngon du 'gyur ba'i sgo nas 'jug pa 'am bden pa'i dmigs pa gzhan 'dor ba dang 'jug pa'i phyir ro /
ma rgyal ba rgyal bar byed pa dang rgyal ba rnal du dgod pa'i phyir zhes bya ba ni ji ltar de grong dang grong rdal la sogs pa ma rgyal ba las ni rgyal bar byed la rgyal ba dag ni rnal du dgod pa de bzhin du 'di yang bar chad med pa'i lam gyis 'jig tshogs la lta ba la sogs pa nyon mongs pa ma rgyal ba rnams las ni de dag gis thob pa gcod pa'i sgo nas rgyal bar byed la /
jitāṃś cādhyāvasati vimuktimārgeṇa /
kleśavisaṃyogaprāptisahotpādāt /
utpatananipatanāc ca /
yathā ca tat kvacid utpatati kvacin nipatati /
evam ayam ānaṃtaryavimuktimārgāṇāṃ punaḥpunaḥ saṃmukhībhāvāt
rnam par grol ba'i lam gyis rgyal ba rnams ni nyon mongs pa'i bral ba'i thob pa dang lhan cig skyes pa'i sgo nas rnal du 'god do /
'phar ba dang 'bab pa'i phyir zhes bya ba ni ji ltar de la lar 'phar shing la lar 'bab pa de bzhin du 'di yang bar chad med pa'i lam dang rnam par grol ba'i lam rnams yang dang yang mngon du byed pa'am /
kāmādiduḥkhādisatyālaṃbanato vā yathāyogam utpatati ca 'dod pa la sogs pa'i sdug bsngal la sogs pa'i dmigs pa'i sgo nas ci rigs par 'phar zhing 'bab ste /
rūpārūpyadhātvālaṃbanād utpatati /
kāmadhātvālaṃbanān nipatatīti /
samyagdṛṣṭir iti vistaraḥ
gzugs dang gzugs med pa'i khams la dmigs pa'i phyir 'phar ro /
'dod pa'i khams la dmigs pa'i phyir 'bab bo /
yang dag pa'i lta ba dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
iha śīlaṃ pratiṣṭhāya samādhilābhaḥ samādhilābhāt prajñā yathābhūtaṃ bhāvyata ity ataḥ samyagvākkarmāṃtājivā nābhisthānīyāḥ 'di ni tshul khrims la brten nas ting nge 'dzin thob la ting nge 'dzin thob pas shes rab yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu skye'o /
de'i phyir yang dag pa'i ngag dang las kyi mtha' dang 'tsho ba rnams ni lte ba lta bu yin te /
samyagdṛṣṭyādīnāṃ tatpratibaddhavṛttitvāt śīlam ādhārabhūtam iti kṛtvā tshul khrims ni gzhir gyur pa yin pas yang dag pa'i lta ba la sogs pa de la rag las te 'jug pa'i phyir ro /
samādhir nemisthāṇīyas tenetareṣām upagrahāt ting nge 'dzin ni mu khyud lta bu yin te /
des gzhan dag nye bar 'dzin pa'i phyir ro /
samyagdṛṣṭyādayo 'rasthānīyaḥ /
aravad itaś cāmutaś ca pravṛttatvāt
yang dag pa'i lta ba la sogs pa ni rtsibs lta bu yin te /
'khor lo'i rtsibs bzhin du phan tshun du 'jug pa'i phyir ro /
kuta etad iti /
kiṃ svamatam etad vaibhāṣikāṇāṃ darśanamārgo dharmacakram ity āhodvid āgamata iti
'di ga las zhes bya ba ni mthong ba'i lam chos kyi 'khor lo yin no zhes bya ba ni bye brag tu smra ba rnams kyi rang dga' zhig yin nam /
'on te lung las 'byung zhes bya ba yin no /
tadutpattau pravartitam iti /
darśanamārgotpattau pravartitaṃ dharmacakram iti sūtre vacanāt
de skyes na chos kyi 'khor lo bskor ro zhes bya ba ni mdo las mthong ba'i lam skyes na /
chos kyi 'khor lo bskor to zhes 'byung ba'i phyir ro /
ji skad du zhe na /
kathaṃ /
bhagavān bārāṇāsyāṃ viharati sma ṛṣipatane mṛgadāve
bcom ldan 'das yul b'a r'a na s'i na drang srong lhung ba ri dags kyi gnas na bzhugs so /
tatra bhagavān paṃcakāṃ bhikṣūn āmaṃtrayate sma de nas bcom ldan 'das kyis dge slong lnga sde po rnams la bka' stsal pa /
idaṃ duḥkham āryasatyam iti bhikṣavaḥ pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu yoniśomanasikurvataś cakṣur udapādi jñānaṃ vidyā buddhir udapādi /
ayaṃ duḥkhasamudayaḥ /
ayaṃ duḥkhanirodhaḥ /
iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam iti
dge slong dag sngon ma thos pa'i chos rnams la 'di ni sdug bsngal 'phags pa'i bden pa yin no zhes tshul bzhin du yid la byed pa la mig skyes so /
shes pa dang rig pa dang slo skyes so /
sngon ma thos pa'i chos rnams la 'di ni sdug bsngal kun 'byung ba'o /
'di ni sdug bsngal 'gog pa'o /
pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu yoniśomanasikurvataś cakṣur udapādi jñānaṃ vidyā buddhir udapādi /
tat khalu duḥkham āryasatyam abhijñayā parijñātavyaṃ mayeti pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu yoniśomanasikurvataś cakṣur udapādīti pūrvavat
'di ni sdug bsngal 'gog par 'gyur ba'i lam 'phags pa'i bden pa'o zhes bya bar tshul bzhin yid la byed pa la mig skyes so /
shes pa dang rig pa dang blo skyes so /
sngon ma thos pa'i chos rnams la sdug bsngal 'phags pa'i bden pa de bdag gis mngon par shes pas yongs su shes par bya'o zhes tshul bzhin du yid la byed pa la mig skyes so zhes bya ba snga ma bzhin no /
tat khalu duḥkhasamudaya āryasatyam abhijñayā prahātavyaṃ mayeti pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu pūrvavat /
tat khalu duḥkhanirodha āryasatyam abhijñayā sākṣātkartavyaṃ mayeti pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu pūrvavat
sngon ma thos pa'i chos rnams la sdug bsngal kun 'byung ba 'phags pa'i bden pa de bdag gis mngon par shes pas spang bar bya'o zhes bya ba snga ma bzhin no /
sngon ma thos pa'i chos rnams la sdug bsngal 'gog pa 'phags pa'i bden pa de bdag gis mngon par shes pas mngon du bya'o zhes bya ba de snga ma bzhin no /
tat khalu duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam abhijñayā bhāvayitavyaṃ mayeti pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu pūrvavat sngon ma thos pa'i chos rnams la sdug bsngal 'gog par 'gyur ba'i lam 'phags pa'i bden pa de bdag gis mngon par shes pas bsgom par bya'o zhes bya ba snga ma bzhin no /
tat khalu duḥkham āryasatyam abhijñayā parijñātaṃ mayeti pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu pūrvavat sngon ma thos pa'i chos rnams la sdug bsngal 'phags pa'i bden pa de bdag gis mngon par shes pas yongs su shes so zhes bya ba snga ma bzhin no /
tat khalu duḥkhasamudaya āryasatyam abhijñayā prahīṇaṃ mayeti pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu pūrvavat sngon ma thos pa'i chos rnams la sdug bsngal kun 'byung ba 'phags pa'i bden pa de bdag gis mngon par shes pas spangs so zhes bya ba snga ma bzhin no /
tat khalu (Abhidh-k-vy 580) duḥkhanirodha āryasatyam abhijñayā sākṣātkṛtaṃ mayeti pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu pūrvavat sngon ma thos pa'i chos rnams la sdug bsngal 'gog pa 'phags pa'i bden pa de bdag gis mngon par shes pas mngon du byas so zhes bya ba de snga ma bzhin no /
tat khalu punar duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam abhijñayā bhāvitaṃ mayeti pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu pūrvavat sngon ma thos pa'i chos rnams la sdug bsngal 'gog par 'gyur ba'i lam 'phags pa'i bden pa de da dag gis mngon par shes pas bsgoms so zhes bya ba snga ma bzhin no /
yāvac ca mama bhikṣava eṣu caturṣv āryasatyeṣv evaṃ triparivartaṃ dvādaśākāraṃ na cakṣur udapādi dge slong dag ji srid du nga la 'phags pa'i bden pa bzhi po dag la de ltar lan gsum du bzlas te /
rnam pa bcu gnyis pa'i mig ma skyes shing /
shes pa yang med /
na jñānaṃ na vidyā na buddhir udapādi /
na tāvad aham asmāt sadevakāl lokāt samārakāt sabrahmakāt saśramaṇabrāhmaṇikāyāḥ prajāyāḥ sadevamānuṣāsurāyā mukto niḥsṛto visaṃyukto viprayukto viparyāsāpagatena cetasā bahulaṃ vyahārṣaṃ
rig pa yang med /
blo yang med pa de srid du nga lha dang bcas /
bdud dang bcas /
tshangs pa dang bcas /
dge sbyong dang bram ze dang bcas /
lha dang mir bcas pa'i skye dgu'i 'jig rten 'di las grol zhing nges par 'byung ste /
mi ldan pas phyin ci log dang bral ba'i sems kyis mang du gnas par ma gyur to /
na tāvad aham anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho 'smīty adhyajñāsiṣaṃ de srid du nga bla na med pa yang dag par rdzogs pa'i byang chub mngon par rdzogs par sangs rgyas so zhes bya bar shes par ma gyur to /
dge slong dag gang nas bzung ste /
yataś ca mama bhikṣava eṣu caturṣv āryasatyeṣv evaṃ triparivartaṃ dvādaśākāraṃ cakṣur udapādi yāvad buddhir udapādi /
tato 'ham asmāt sadevakād yāvat viprayukto viparyāsāpagatena cetasā bahulaṃ vyahārṣaṃ
nga 'phags pa'i bden pa bzhi po dag la de ltar lan gsum du bzlas te /
rnam pa bcu gnyis pa'i mig skyes shing /
shes pa dang rig pa dang blo skyes pa de nas bzung ste /
nga lha dang bcas /
bdud dang bcas /
tshangs pa dang bcas /
dge sbyong dang bram zer bcas pa /
lha dang mir bcas pa'i skye dgu'i 'jig rten 'di las grol zhing nges par 'byung ste /
mi ldan pas phyin ci log dang bral ba'i sems kyis mang du gnas par gyur to /
tato 'ham anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho 'smīti adhyajñāsiṣaṃ de nas nga bla na med pa yang dag par rdzogs pa'i byang chub mngon par rdzogs par sangs rgyas so zhes bya bar shes par gyur to /
asmin khalu punar dharmaparyāye bhāṣyamāṇe āyuṣmataḥ kauṇḍinyasya virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur utpannam aśīteś ca devatāsahasrāṇāṃ chos kyi rnam grangs 'di bshad pa na /
tshe dang ldan pa kun shes koondi n+ya dang lha brgyad khri chos rnams la chos kyi mig rdul med cing dri ma dang bral ba skyes so /
tatra bhagavān āyuṣmaṃtaṃ kauṇḍinyam āmaṃtrayate sma de nas bcom ldan 'das kyis tshe dang ldan pa kun shes koondi n+ya khyod kyis chos kun shes sam /
ājñātas te kauṇḍinya dharmaḥ /
ājñāto me bhagavan /
ājñātas te kauṇḍinya dharmaḥ /
ājñāto me sugata /
ājñāta āyuṣmatā kauṇḍinyena dharma iti bhaumā yakṣāḥ śabdam udīrayaṃti ghoṣam anuśrāvayaṃti /
etan mārṣā bhagavatā bārāṇasyām ṛṣipatane mṛgadāve triparivartadvādaśākāraṃ dharmacakraṃ pravartitaṃ
bcom ldan 'das bdag gis chos kun 'tshal to /
kun shes koondi n+ya khyod kyis chos kun shes sam /
bde bar gshegs pa bdag gis chos kun 'tshal to zhes gsol ba dang sa bla ba'i gnod sbyin rnams kyis tshe dang ldan pa kun shes koondi n+yas chos kun shes so zhes sgra 'byin dbyangs sgrogs par byed cing grogs po dag bcom ldan 'das kyis yul w'a r'a na s'ir drang srong lhung ba ri dags kyi gnas 'dir chos kyi 'khor lo chos dang mthun pa dge sbyong ngam bram ze'am /
lha'am /
apravartitapūrvaṃ śramaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā māreṇa vā brahmaṇā vā bdud dam tshangs pa'am /
sus kyang 'jig rten na skye bo mang po la phan par bya ba'i phyir chos dang mthun par ma bskor ba lan gsum du bzlas te /
kenacit punar loke sahadharmeṇa bahujanahitāyeti vistaraḥ rnam pa bcu gnyis pa bskor to zhes bya ba rgyas par 'byung ngo /
tad evam āryasya kauṇḍinyasya darśanamārga utpanne devatābhir uktaṃ bhagavatā pravartitaṃ dharmacakram iti sūtravacanāt /
darśanamārgo dharmacakram iti gamyate
de bas na mdo las de ltar 'phags pa koondi n+ya la mthong ba'i lam skyes pa dang lha rnams kyis bcom ldan 'das kyis chos kyi 'khor lo bskor to zhes smras par 'byung ba'i phyir mthong ba'i lam chos kyi 'khor lo yin no zhes bya bar mngon no /
kathaṃ triparivartam iti vistaraḥ /
idaṃ duḥkham ārgasatyam ity ekaḥ parivartaḥ
ji ltar na de lan gsum du bzlas pa dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
'di ni sdug bsngal 'phags pa'i bden pa'o zhes bya ba ni bzlas pa gcig yin no /
tat khalu parijñātavyam iti dvitīyaḥ de yongs su shes par bya'o zhes bya ba ni gnyis pa yin no /
tat khalu parijñātam iti tṛtīyaḥ de yongs su shes so zhes bya ba ni gsum pa yin te /
ity ete trayaḥ parivartāḥ /
ekaikasmin parivarte idaṃ duḥkham ity asmiṃś cakṣur udapādi jñānaṃ vidyā buddhir udapādīti catvāra ākārāḥ
'di dag ni lan gsum du bzlas pa yin no /
bzlas pa re re la ste /
sdug bsngal lo zhes bya ba 'di la mig skyes so /
shes pa dang rig pa dang blo skyes so zhes bya ba rnam pa bzhi'o /
parijñātavyam ity asmin punaś catvāraḥ yongs su shes par bya'o zhes bya ba 'di la yang rnam pa bzhi'o /
parijñātam ity asmin punar api catvāraḥ yongs su shes so zhes bya ba 'di la'ang bzhi ste /
ity ete dvādaśākārāḥ /
tatra pratyakṣārthatvād anāsravā prajñā cakṣuḥ /
niḥsaṃśayatvāj jñānaṃ /
bhūtārthatvāt vidyā /
viśuddhatvād buddhiḥ /
viśuddhā dhīr buddhir iti nirukteḥ
'di dag ni rnam pa bcu gnyis yin no /
de la zag pa med pa'i shes rab ni don mngon sum gyi phyir mig go /
the tshom med pa'i phyir shes pa'o /
yang dag pa'i don gyi phyir rig pa'o /
rnam par dag pa'i phyir blo ste /
nges pa'i tshig tu rnam par dag pa'i blo la blo zhes bya ba'i phyir ro /
punar bāhyakānāṃ satyeṣu darśanaṃ kudṛṣṭivicikitsāvidyānām apratipakṣaḥ sāsravaṃ ceti tato viśeṣaṇārthaṃ cakṣurādigrahaṇaṃ (Abhidh-k-vy 581) punas triṣu parivarteṣu prathamaṃ darśanaṃ cakṣuḥ yang phyi rol ba dag gis bden pa mthong ba ni lta ba ngan pa dang the tshom dang ma rig pa rnams kyi gnyen po ma yin la zag pa dang bcas pa yang yin pas khyad par du bya ba'i phyir mig la sogs pa smos so /
yang lan gsum du bzlas pa dag la dang po mthong ba ni mig go /
yathādṛṣṭavyavacāraṇaṃ jñānaṃ /
yāvadbhāvikatām upādāya vidyā
ji ltar mthong ba la dpyod pa ni shes pa'o /
ji ltar yod pa la brten nas rig pa ste /
yāvadvidyamānagrahaṇāt /
yathāvadbhāvikatām upādāya buddhiḥ /
yathābhūtārthāvabodhāt /
punar ananuśruteṣu dharmeṣv ānumānikajñānapratiṣedhārthaṃ cakṣur ity āha /
ādhimokṣikajñānapratiṣedhārthaṃ jñānam iti
ji snyed yod pa 'dzin pa'i phyir ro /
ji lta ba bzhin du yod pa la brten nas blo ste /
yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu rtogs pa'i phyir ro /
yang ma thos pa'i chos dag la rjes su dpog pa'i shes pa dgag pa'i phyir mig ces bya'o /
mos pa las byung ba'i shes pa dgag pa'i phyir shes pa zhes bya'o /
ābhimānikajñānapratiṣedhārthaṃ vidyeti /
sāsravapratiṣedhārthaṃ buddhir iti
mngon pa'i nga rgyal las byung ba'i shes pa dgag pa'i phyir rig pa zhes bya'o /
zag pa dang bcas pa dgag pa'i phyir blo zhes bya'o /
prati satyam evaṃ bhavaṃtīti /
ayaṃ duḥkhasamudaya āryasatyaṃ /
tat khalu prahātavyaṃ
bden pa re re la yang de dang 'dra'o zhes bya ba 'di ni sdug bsngal kun 'byung ba 'phags pa'i bden pa'o /
de spang bar bya'o /
tat khalu prahīṇam ity ete trayaḥ parivartāḥ de spangs so zhes bya ba 'di dag ni lan gsum du bzlas pa yin no /
ekaikasmiṃ parivarte cakṣur udapādi jñānaṃ vidyā buddhir ity ete dvādaśākārāḥ bzlas pa re re la mig skyes so /
shes pa dang rig pa dang blo skyes so zhes bya ba 'di dag ni rnam pa bcu gnyis yin te /
evaṃ nirodhamārgasatye api yojye 'gog pa dang lam gyi bden pa dag la yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
āha /
yadi prati satyam evaṃ bhavaṃti /
trayaḥ parivartā dvādaśa cākārāḥ dvādaśa parivartāḥ aṣṭacatvāriṃśac cākārāḥ prāpnuvaṃti /
kasmāt triparivartaṃ dvādaśākāram ity uktam
smras pa gal te bden pa re re la yang de dang 'dra bar lan gsum du bzlas pa dang rnam pa bcu gnyis yin na go /
lan bcu gnyis su bzlas pa dang rnam pa bzhi bcu rtsa brgyad du 'gyur na /
ci'i phyir lan gsum du bzlas te rnam pa bcu gnyis zhes bya zhe na /
ata ucyate /
trikadvādaśakasādharmyāt tu triparivartaṃ dvādaśākāram uktam iti
de'i phyir gsum tshan dang bcu gnyis su chos mthun pa'i phyir lan gsum du bzlas te rnam pa bcu gnyis zhes bshad ces bya ba smos so /
dvayasaptasthānakauśaladeśanāvad iti /
dvayadeśanāvat /
saptasthānakauśaladeśanāvac ca /
tadyathā vistaram uktvā tena hi bhikṣo dvayaṃ te deśayiṣyāmi tac chṛṇu sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru bhāṣiṣye /
dvayaṃ katamat /
cakṣūrūpāṇi yāvan manodharmāś ceti
gnyis dang gnas bdun la mkhas pa bstan pa bzhin no zhes bya ba ni gnyis bstan pa lta bu dang gnas bdun la mkhas pa bstan pa lta bu'o /
dper na mang po zhig bshad pa'i rjes la /
dge slong dag de'i phyir khyed la gnyis shig bstan par byas te de legs par rab tu nyon la yid la zung shig dang bshad do /
gnyis gang zhe na /
mig dang gzugs rnams zhes bya ba nas yid dang chos rnams so zhes bya ba'i bar lta bu ste /
yatheha dvayasādharmyād dvayam ity uktam /
evaṃ trikadvādaśakasādharmyāt triparivartaṃ dvādaśākāram uktaṃ /
yathā ca saptasthānakuśalo bhikṣuḥ rūpaṃ yathābhūtaṃ prajānāti
ji ltar 'di la gnyis su chos mthun pa'i phyir gnyis zhes bshad pa de bzhin du sum tshan dang bcu gnyis su chos mthun pa'i phyir lan gsum du bzlas te rnam pa bcu gnyis zhes bshad do /
yang dper na dge slong gnas bdun la mkhas pa ni gzugs yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
rūpasamudayaṃ /
rūpanirodhaṃ /
rūpanirodhagāminīṃ pratipadaṃ /
rūpasyāsvādaṃ cādīnavaṃ ca /
niḥsaraṇaṃ ca yathābhūtaṃ prajānātīti
gzugs kun 'byung ba dang gzugs 'gog pa dang gzugs 'gog par 'gyur ba'i lam dang gzugs kyi ro myang ba dang nges par 'byung ba dang nyes dmigs kyang yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
saptasthānakuśalo bhikṣuḥ trividhārthopaparīkṣī kṣipram evāsmin dharmavinaye duḥkhasyāṃtaṃ prajānātīti /
pratyekaṃ skaṃdheṣu saptasthānakauśalasādharmyāt /
evam ihāpi trikadvādaśakasādharmyāt triparivartaṃ dvādaśākāram uktam iti
gnas bdun la mkhas pa'i dge slong don rnam pa gsum la nye bar rtog pa ni myur ba kho nar chos 'dul ba 'di la sdug bsngal gyi mtha' rab tu shes so zhes 'byung ba lta bu ste /
phung po re re la gnas bdun la mkhas par chos mthun pa'i phyir ro /
de bzhin du 'dir yang sum tshan dang bcu gnyis su chos mthun pa'i phyir lan gsum du bzlas te rnam pa bcu gnyis zhes bshad do /
ebhiś ceti vistaraḥ /
ebhiś ca parivartair yathāsūtranirdiṣṭair darśanabhāvanāśaikṣamārgā yathāsaṃkhyaṃ darśitāḥ
bzlas pa 'di dag gis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mdo las ji skad du bstan pa'i bzlas pa 'di dag gis ni grangs bzhin du mthong ba dang bsgom pa dang mi slob pa'i lam rnams bstan te /
idaṃ duḥkham āryasatyam ity ārabhya yāvad iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam iti darśanamārgo darśitaḥ 'di ni sdug bsngal 'phags pa'i bden pa'o zhes bya ba nas bzung ste /
'di ni sdug bsngal 'gog par 'gyur ba'i lam 'phags pa'i bden pa'o zhes bya ba'i bar gyis ni mthong ba'i lam bstan to /
tat khalu duḥkham āryasatyam abhijñayā parijñātavyam ity ārabhya yāvat tat khalu duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam abhijñayā bhāvayitavyam iti bhāvanāmārgo darśitaḥ sdug bsngal 'phags pa'i bden pa de mngon par shes pas yongs su shes par bya'o zhes bya ba nas bzung ste /
sdug bsngal 'gog par 'gyur ba'i lam 'phags pa'i bden pa de mngon par shes pas bsgom par bya'o zhes bya ba'i bar gyis ni bsgom pa'i lam bstan to /
tat khalu duḥkham āryasatyam abhijñayā parijñātam ity ārabhya yāvat tat khalu duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam abhijñayā bhāvitam ity aśaikṣamārgo darśita iti sdug bsngal 'phags pa'i bden pa de mngon par shes pas yongs su shes so zhes bya ba nas bzung ste /
sdug bsngal 'gog par 'gyur ba'i lam 'phags pa'i bden pa de mngon par shes pas bsgoms so zhes bya ba'i bar gyis ni mi slob pa'i lam bstan to /
atrācārya āha /
yady evam iti vistaraḥ /
yady evam ebhiḥ parivartair darśanādimārgā yathāsaṃkhyaṃ darśitāḥ
'dir slob dpon gyis /
gal te de lta na zhes bya ba rgyas par smos te /
gal te de ltar bzlas pa de dag gi grangs bzhin du mthong ba la sogs pa'i lam bstan na /
na tarhi darśanamārga eva triparivarto dvādaśākāraḥ 'o na ni mthong ba'i lam kho na lan gsum du bzlas pa yang ma yin la rnam pa bcu gnyis kyang ma yin no /
kiṃ tarhi /
ekaparivartaś caturākāra iti
'o na ci zhe na /
lan cig bzlas pa dang rnam pa bzhi yin na /
katham asau darśanamārgo dharmacakraṃ vyavasthāpyate ji ltar mthong ba'i lam 'di chos kyi 'khor lor rnam par gzhag /
triparivartābhāve (Abhidh-k-vy 582) cakrasādharmyābhāvān na cakraṃ yujyata ity abhiprāyaḥ bzlas pa med pas 'khor lo dang chos mthun pa med pa'i phyir 'khor lo mi rung ngo snyam du dgongs pa yin no /
tasmāt sa eva dharmaparyāyo dharmacakraṃ de lta bas na chos kyi rnam grangs de nyid chos kyi 'khor lo yang yin te /
tad eva sūtraṃ dharmacakraṃ chos kyi 'khor lo rab tu ston pa'i phyir ro /
dharmacakraprakāśanāt /
triparivartaṃ dvādaśākāraṃ ca yujyate /
tadarthaprakāśanāt /
triḥparivartanād iti /
duḥkhaṃ yāvan mārga ity ekaṃ parivartanaṃ
lan gsum du bzlas pa dang rnam pa bcu gnyis kyang yin par rung ste de dag gi don rab tu ston pa'i phyir ro /
lan gsum du bzlas pa'i phyir ro zhes bya ba ni sdug bsngal zhes bya ba nas lam zhes bya ba'i bar ni bzlas pa gcig yin no /
parijñātavyaṃ yāvad bhāvayitavyam iti dvitīyaṃ yongs su shes par bya zhes bya ba nas bsgom par bya zhes bya ba'i bar ni gnyis pa yin no /
parijñātaṃ yāvad bhāvitam iti tṛtīyaṃ yongs su shes so zhes bya ba nas bsgoms so zhes bya ba'i bar ni gsum pa yin no /
caturṇāṃ satyānāṃ tridhākaraṇād iti /
duḥkhaṃ samudayo nirodho mārga iti satyasvarūpaṃ praty eka ākaraṇaprakāraś caturākāraḥ
bden pa rnams la rnam pa gsum du byas pa'i phyir ro zhes bya ba ni sdug bsngal lo /
kun 'byung ba'o /
'gog pa'o /
lam mo zhes bya bar bden pa'i rang gi ngo bo la dmigs pa'i rnam pa bzhi'o /
yongs su shes par bya /
spang bar bya /
parijñātavyaṃ prahātavyaṃ sākṣātkartavyaṃ bhāvayitavyaṃ iti kartavyarūpāṃ parijñānakriyāṃ prati dvitīya ākaraṇaprakāraś caturākāraḥ mngon sum du bya /
bsgom par bya zhes bya ba yongs su shes pa la sogs pa'i tshul bya ba'i ngo bor dmigs pa'i rnam pa gnyis pa bzhi'o /
yongs su shes so /
spangs so /
parijñātaṃ prahīṇaṃ sākṣātkṛtaṃ bhāvitam iti pariniṣṭhitāṃ parijñānādikriyāṃ mngon sum du byas so /
bsgoms so zhes bya ba yongs su shes pa la sogs pa'i tshul mthar thug par dmigs pa'i rnam pa gsum pa bzhi ste /
prati tṛtīya ākaraṇaprakāraś caturākāra iti /
dvādaśākāraṃ bhavati /
tasya punar iti
rnam pa bcu gnyis su 'gyur ro /
de bskor ba zhes bya ba ni chos kyi rnam grangs de bskor ba ni gzhan gyi rgyud la go bar byed pa ste /
dharmaparyāyasya /
pravartanaṃ parasaṃtānme gamanaṃ vineyajanasaṃtāne preraṇaṃ
gdul ba'i skye bo'i rgyud la gtong bar byed pa yin no /
ji ltar go bar byed ce na /
kathaṃ gamanam /
arthajñāpanāt /
atha vā sarva evāryamārgo darśanabhāvanāśaikṣamārgo dharmacakraṃ
don shes par byed pa'i phyir ro /
yang na 'phags pa'i lam thams cad de /
mthong ba dang bsgom pa dang mi slob pa'i lam yang chos kyi 'khor lo yin te /
vineyajanasaṃtāne kramaṇāt /
kramaṇāc cakram iti kṛtvā
'dul ba'i skye bo'i rgyud la 'jug pas 'khor lo zhes bya ba'i phyir ro /
yadi sarva evāryamārgo dharmacakraṃ gal te 'phags pa'i lam thams cad chos kyi 'khor lo yin na /
katham āryājñātakauṇḍinyasya darśanamārgamātrotpāde tat pravartitam ity uktaṃ ji ltar 'phags pa koo ndi n+ya la mthong ba'i lam skyes pa tsam gyis de bskor to zhes smras she na de'i phyir smras pa /
ata ucyate /
tat tu parasaṃtāne āryakauṇḍinyasaṃtāne /
darśanamārgotpādanād vartayitum ārabdham ādau vartitam ity etat pravartitam ity ucyate
de ni gzhan gyi rgyud la ste /
'phags pa koo ndi n+ya'i rgyud la mthong ba'i lam bskyed pa'i phyir bskor bar brtsams pa yin te /
dang por bskor ba yin pas de'i phyir bskor ba zhes bya'o /
las dang po pa la yang rab tu zhes pa'i sgra yod de /
ādikarmaṇi praśabdo vartate /
prabhukta odana iti yathā
dper na 'bras chan rab tu zos so zhes bya ba lta bu'o /
(VI /
57) tṛtīyasya tu kasmād aprāptir iti
gsum pa go ci'i phyir mi thob ces bya ba ni /
rūpadhātūpapanno yadi niyāmam avakrāmet /
ṣoḍaśe cittakṣaṇe kasmād anāgāmiphalaprāptir na syād ity abhiprāyaḥ /
parihāra ucyate /
nordhvaṃ hi dṛkpatha iti
gal te gzugs kyi khams su skyes pa zhig nges pa la 'jug na sems kyi skad cig bcu drug la ci'i phyir phyir mi 'ong ba'i 'bras bu mi thob snyam du bsams pa yin no /
lan du gong na mthong lam med ces bya ba smos te /
śravaṇābhāvād iti /
ārūpyeṣu śrāvakabodhir eva bhavaṃtī bhavet /
svayaṃbhubodher asaṃbhavāt /
śrāvakābhisamayaś ca parato ghoṣam aṃtareṇa na bhavati
nyan pa med ces bya ba ni gzugs med pa'i khams na yod na yang rang byung gi byang chub ni mi srid pa'i phyir nyan thos kyi byang chub kho na yod par 'gyur grang na /
nyan thos kyi mngon par rtogs pa yang gzhan las ma thos par mi 'byung ngo /
kiṃ ca adhodhātvanālaṃbanāc ca gzhan yang khams 'og ma la mi dmigs pa'i phyir te /
na maulāḥ kuśalārūpyāḥ sāsravādharagocarā iti gzugs med dngos gzhi dge rnams kyi /
spyod yul zag bcas 'og ma min /
traidhātukālaṃbanena ca darśanamārgeṇa bhavitavyam ity ataḥ zhes 'byung ba la mthong ba'i lam ni khams gsum char la dmigs dgos pas de'i phyir de na de med do /
sa tatra na bhavatīti rtsom pa ni mgo 'jug pa ste /
vidhānaṃ vidhā upāya ity arthaḥ thabs zhes bya ba'i tha tshig go /
(VI /
58, 59ab) parihāṇaṃ dharmaḥ svabhāvo 'syeti parihāṇadharmā
'di la yongs su nyams pa'i chos kyi rang bzhin yod pas na yongs su nyams pa'i chos can no /
cetanādharmā ātmamāraṇadharmā /
anurakṣaṇādharmā yas tāṃ vimuktim anurakṣituṃ śaknoti
'che bar sems pa'i chos can ni bdag nyid 'chi bar sems pa'i chos can no /
rjes su srung ba'i chos can ni rnam par grol ba de rjes su srung nus pa gang yin pa'o /
sthitākaṃpyaḥ yasyāṃ viomuktau sthitaḥ /
tasyāṃ akaṃpyaḥ
gnas pa las mi bskyod pa ni rnam par grol ba gang la gnas pa de las mi g yo ba'o /
prativedhanābhavyaḥ /
indriyasaṃcārabhavyaḥ /
akopyadharmākopyo 'nivāryo dharmo 'syety akopyadharmā
rtogs pa'i skal ba can ni dbang po 'pho ba'i skal ba can no /
mi g yo pa'i chos can ni 'di la mi g yo zhing mi 'gyur ba'i chos yod pas na mi g yo ba'i chos can no /
sa ca dvividhaḥ de yang rnam pa gnyis te /
svabhāvatas tīkṣṇendriyaḥ /
(Abhidh-k-vy 583) ndriyasaṃcāratas tīkṣṇendriyaś ca
rang bzhin gyis dbang po rnon po dang dbang po 'phos pas dbang po rnon bo'o /
lnga ni dad pas mos las skyes /
paṃca śraddhādhimuktajāḥ evety avadhāraṇaṃ zhes bya ba ni dad pas mos pa las skyes pa kho na yin no zhes nges par bzung ba yin no /
śraddhādhimuktā bhūtvā ete jātā ity arthaḥ de dag ni dad pas mos par gyur pa las skyes ba'o zhes bya ba'i tha tshig ste /
śraddhādhimuktapūrvakā iti yāvad uktaṃ bhavati /
ṣaṣṭhas tv anyathāpi bhavatīti vyākhyātaṃ sāmayikīti
dad pas mos pa sngon du 'gro ba dag yin no zhes bshad pa'i don to /
drug pa ni gzhan du yang 'gyur ro zhes bshad zin to /
samaye upakaraṇārogyadeśaviśeṣādilakṣaṇe bhavā sāmayikī /
kāṃtā ca /
kāṃtā cetovimuktiḥ /
kasmāt kāṃteti /
nityānurakṣyatvāt /
kāṃtaṃ hi nityam anurakṣyam iti loke dṛśyate /
sūtre 'py uktaṃ
dus dang sbyor ba zhes bya ba ni yo byad dang nad med pa dang yul gyi khyad par la sogs pa'i mtshan nyid kyi dus las byung bas na dus dang sbyor ba pa'o /
'phangs pa yin zhes bya ba ci zhe na /
sems kyi rnam par grol ba'o /
ci'i phyir 'phangs she na /
rtag tu rjes su bsrung bar bya ba yin pa'i phyir te /
'jig rten na yang 'phangs pa ni rtag tu rjes su bsrung bar bya ba yin no zhes bya bar snang ngo /
tadyathā nāmaikākṣasya puruṣasya jñātaya ekam akṣi sādhu ca suṣṭhu cānurakṣitavyaṃ manyeran /
māsya śītaṃ māsyoṣṇaṃ māsya rajo'ṃśavaś cakṣuṣi nipateyur māsya yad apy ekaṃ cakṣur avinaṣṭaṃ tad api vinaśyed iti
mdo las kyang 'di lta ste dper na skyes bu mig gcig yod pa la nye du rnams 'di'i mig gcig ma zhar ba gang yin pa nga yang zhar bar gyur na mi rung ngo zhes de'i mig la grong ba dang tsha ba dang rdal rdul gyis mi phog par bya ba'i phyir mig ya gcig la legs par rab tu rjes su bsrung bar bya'o snyam du sems pa ltar zhes gsungs so /
evam eva samayavimuktasyārhato 'nurakṣya eṣa dharmo 'nukaṃpyo 'nugrāhyaḥ de bzhin du dgra bcom pa dus kyis rnam par grol ba'i chos 'di yang rjes su bsrung bar bya ba dang brtse bar bya ba dang rjes su gzung bar bya ba yin no /
tata evaṃ samayavimukto 'rhan sādhu ca suṣṭhu cānurakṣitavyaṃ manyate /
kaccid aham etasmād dharmān na parihīyeyeti
de'i phyir dus kyis rnam par grol ba'i dgra bcom pa yang de bzhin du ci nas kyang bdag chos 'di las yongs su mi nyams par bya'o zhes legs par rab tu rjes su srung zar sems pas de las yongs su nyams par ma 'gyur ro /
sa tasmān na parihīyata iti /
ghṛtaghaṭavad iti /
yathā ghṛtasya pūrṇo ghaṭo ghṛtaghaṭa iti bhavati
mar gyi bum pa bzhin no zhes bya ba ni dper na mar gyis gang ba'i bum pa la bar gyi tshig gang ba zhes bya ba'i sgra mi mngon par byas pa'i phyir mar gyi bum pa zhes bya ba lta bu'am /
madhyagatasya pūrṇaśabdasya lopāt /
yathā vā ghṛtāpekṣo ghaṭo ghṛtaghaṭo yatra ghṛtaṃ prakṣepsyate /
apekṣaśabdalopāt ghṛtaghaṭa iti bhavati /
evam ihāpi madhyagatasyāpekṣaśabdasya lopāt samayāapekṣāś caite vimuktāś ceti samayavimuktāḥ
dper na mar la ltos pa'i bum pa ni mar gyi bum pa ste /
gang du mar ldugs pa yin no /
ltos pa zhes bya ba'i sgra mi mngon par byas pa'i phyir mar gyi bum pa zhes bya ba de bzhin du 'dir yang bar gyi tshig ltos pa zhes bya ba'i sgra mi mngon par byas ba'i phyir ro /
'di dag ni dus la ltos pa yang yin la rnam par grol pa yang yin pas dus kyis rnam par grol ba zhes bshad do /
samayaḥ punar upakaraṇādir ity uktaṃ dus ni yo byad la sogs pa yin par bshad zin to /
kathaṃ kopayitum aśakyatvād ity āha ji ltar g yo bar mi nus pa'i phyir zhe na /
aparihāṇita iti /
kālāṃtarātyaṃtavimuktito veti /
kālāṃtaravimuktitaḥ samayavimuktatvam /
atyaṃtavimuktito 'samayavimuktitvam ity arthaḥ /
katham evam ity āha
yongs su mi nyams pa'i sgo nas zhes bya ba smos so /
yang na dus gzhan gyi bar dang gtan du rnam par grol ba'i phyir zhes bya ba ni dus gzhan gyi bar du rnam par grol ba'i phyir dus kyis rnam par grol ba nyid yin la gtan du rnam par grol ba'i phyir dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ji ltar de lta yin zhe na smras pa /
parihāṇisaṃbhavāsaṃbhavataḥ /
parihāṇisaṃbhavāt kālāṃtaravimuktyā samayavimukta ity ucyate /
parihāṇyasaṃbhavād atyaṃtavimuktyāsamayavimukta ity ucyate
yongs su nyams pa srid pa dang mi srid pa'i sgo nas te /
yongs su nyams pa srid pa'i sgo nas dus gzhan gyi bar du rnam par grol ba'i phyir dus kyis rnam par grol ba zhes bya ba la yongs su nyams pa mi srid pa'i sgo nas gtan du rnam par grol ba'i phyir dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba zhes bya'o /
dṛṣṭiprāptānvayaś ca sa iti de ni mthong thob rgyu las byung /
yadā śaikṣo bhūtvendriyāṇi saṃcarati /
sa dṛṣṭiprāptatām āpadyate
zhes bya ba ni gal te de slob par gyur pa las dbang po dag 'pho bar byed na yang mthong bas thob pa nyid du 'gyur la /
atha svabhāvatas tīkṣṇendriyaḥ sa ṣoḍaśe cittakṣaṇe dṛṣṭiprāpta eva 'on te rang bzhin gyis dbang po rnon po zhig yin na yang sems kyi skad cig bcu drug la mthong bas thob pa kho na yin te /
tasmād asāv akopyadharmā dṛṣṭiprāptapūrvaka ity ucyate de lta bas na mi g yo ba'i chos can 'di ni mthong bas thob pa sngon du 'gro ba zhes bya'i /
yas tv arhattvāvasthāyām indriyāṇi saṃcarati /
nāsāv akopyadharmā dṛṣṭiprāptapūrvaka ity avagaṃtavyaṃ
mi g yo ba'i chos can dgra bcom pa nyid kyi gnas skabs na dbang po dag 'pho bar byed pa gang yin pa de ni mthong bas thob pa sngon du 'gro ba ma yin zhes bya bar khong du chud par bya'o /
(VI /
59cd) kaścit prathamata eva cetanādharmagotraka iti /
parihāṇadharmā nocyate /
yasmād uttāpanāgato na bhavatīti /
tadgotrā āditaḥ kecid ity apadiṣṭaṃ /
tat kim idaṃ parihāṇadharmagotraṃ nāma yāvad akopyadharmagotram iti na taiḥ parihāṇadharmādigotram apadiṣṭaṃ /
tatra kecid evaṃ varṇayaṃti kuśalamūlāni gotram iti
kha cig ni dang po nyid nas 'chi bar sems pa'i chos can gyi rigs can yin la zhes bya bar brjod kyi yongs su nyams pa'i chos can yin no zhes ni mi brjod do /
'di ltar de ni sbyangs pa las gyur pa ma yin pas kha cig ni dang po nas de'i rigs can yin no zhes bstan to /
yongs su nyams pa'i chos can gyi rigs can zhes bya ba nas mi g yo ba'i chos can gyi rigs can zhes bya ba'i bar 'di ci zhig yin zhe na /
des ni yongs su nyams pa'i chos can la sogs pa'i rigs ma bstan to /
de la kha cig ni 'di skad du rigs zhes bya ba ni dge ba'i rtsa ba dag yin te /
kasyacid dhi tādṛśāni kuśalāni bhavaṃti /
yaḥ parihāṇadharmā yāvad akopyadharmā
'ga' zhig la yongs su nyams pa'i chos can nas mi g yo ba'i chos can gyi bar du 'gyur ba gang yin pa de lta bu de dag yod do zhes brjod do /
anye (Abhidh-k-vy 584) punar āhuḥ pṛthagjanāvasthām ārabhyendriyabhedo gotram iti gzhan dag na re rigs zhes bya ba ni so so'i skye bo'i gnas skabs nas bzung ste /
dbang po'i khyad par yin no zhes zer ro /
sautrāṃtikāḥ punar varṇayaṃti bījaṃ sāmarthyaṃ cetaso gotram iti /
pṛthagjanāvasthāyāṃ śaikṣāvasthāyāṃ ca parihāṇadharmabīje sati hetau parihāṇadharmagotraka ity ucyate /
evam aśaikṣāvasthāyāṃ tadbījavṛttilābhāt parihāṇadharmety ucyate
mdo sde bdag na re rigs zhes bya ba ni sems kyi sa bon nus ba yin te so so'i skye bo dang slob pa'i gnas skabs na yang yongs su nyams pa'i chos kyi sa bon rgyu yod na yongs su nyams pa'i chos can gyi rigs can zhes bya ba la /
de bzhin du mi slob pa'i gnas skabs na yang de'i sa bon 'jug pa rnyed nas yongs su nyams pa'i chos can zhes bya ste /
evaṃ yāvad akopyadharmeti /
tatra parihāṇadharmeti vistaraḥ /
parihāṇadharmā yaḥ parihātuṃ bhavya iti /
yady etāvad brūyāt
mi g yo ba'i chos can gyi bar du yang de dang 'dra'o zhes zer ro /
de la yongs su nyams pa'i chos can zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
gal te yongs su nyams pa'i chos can ni yongs su nyams par 'gyur ba'i skal ba dang ldan zhes bya ba de tsam kho na zhig brjod kyi /
na ca cetanādidharmety etan na brūyāt 'di 'chi bar sems pa la sogs pa'i chos can ni ma yin pa zhes bya ba de ma brjod na /
sarva evaite cetanādharmādayaś catvāraḥ parihātuṃ bhavyā ity eṣām evānyataraḥ parihāṇadharmā syāt 'chi bar sems pa'i chos can la sogs pa bzhi po de dag thams cad kyang yongs su nyams par 'gyur ba'i skal ba dang ldan pas yongs su nyams pa'i chos can de dag kho na gang yang rung ba zhig yin bar 'gyur gyi /
na tebhyo 'nyaḥ paṃcamaḥ /
atas tebhyo 'nya evāyaṃ paṃcama iti viśeṣayan na ca cetanādidharmety āha
de dag las gzhan lnga pa ni med do /
de'i phyir lnga pa 'di ni de dag las gzhan pa kho na zhes khyad par du bya ba'i phyir 'chi bar sems pa la sogs pa'i chos can ma yin pa'o zhes smos so /
cetanādharmādīnāṃ punaś caturṇāṃ parihāṇadharmakatve 'sati ekaikasya viśeṣalakṣaṇāpadeśād eva punar idaṃ vaktavyaṃ jāyate /
cetanādharmā cetayituṃ bhavyo na cānurakṣaṇādharmā yāvat prativedhanābhavya iti
'chi bar sems pa'i chos can la sogs pa bzhi ni yongs su nyams pa'i chos can ma yin pa las re re'i khyad par gyi mtshan nyid bstan pa kho nas 'chi bar sems pa'i chos can ni 'chi bar sems par 'gyur ba'i skal ba dang ldan gyi /
rjes su srung ba'i chos can ma yin pa gang yin pa'o zhes bya ba 'di ni brjod mi dgos par 'gyur te /
evam anurakṣaṇādharmā parihāṇipratyayaṃ balavaṃtam aṃtareṇeti /
yadi parihāṇipratyayo balavān syāt parihīyeta sa ity abhiprāyaḥ /
anena balavatpratyayavacanena parihāṇadharmaṇaḥ pūrvoktād viśinaṣṭi
rjes su srung ba'i chos can yang de dang 'dra'o /
yongs su nyams par 'gyur ba'i rkyen stobs dang ldan pa med na zhes bya ba ni gal te yongs su nyams bar 'gyur ba'i rkyen stobs dang ldan par gyur na de yongs su nyams par 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
rkyen stobs dang ldan pa smos pa 'dis ni sngar bshad pa yongs su nyams pa'i chos can las khyad par du byed de /
parihāṇadharmā hy abalavatāpi parihāṇipratyayena parihīyate yongs su nyams pa'i chos can ni yongs su nyams par 'gyur ba'i rkyen stobs dang mi ldan pas kyang yongs su nyams bar 'gyur ro /
parihāṇipratyayāḥ punar yathā sūtraṃ yongs su nyams par 'gyur ba'i rkyen rnams ni mdo las ji skad du 'byung ba ste /
paṃca hetavaḥ paṃcapratyayāḥ samayavimuktasyārhataḥ parihāṇāya saṃvartaṃte /
katame paṃca /
karmāṃtaprasṛto bhavati /
bhāṣyaprasṛto bhavati /
adhikaraṇaprasṛto bhavati /
dīrghacārikāyogam anuyukto bhavati
rkyen lnga dang rgyu lngas dus kyis rnam par grol ba'i dgra bcom pa yongs su nyams par 'gyur ro /
lnga gang zhe na /
las kyi mtha' la zhugs pa yin /
smra ba la zhugs pa yin /
rtsod pa la zhugs pa yin /
ring du rgyu ba'i sbyor ba dang ldan pa yin /
dīrgheṇa ca rogajātena spṛṣṭo bhavatīti nad kyi rnam pa yun ring pos thebs pa yin zhes bya ba yin no /
ananurakṣann apīty anenānurakṣaṇādharmaṇo viśinaṣṭi /
sa hy anurakṣann eva na parihīyeta
rjes su ma bsrungs kyang zhes bya ba 'dis ni rjes su srung ba'i chos can las khyad par du byed de /
ayaṃ tv ananurakṣann apīti /
ananurakṣayann api tatphalaṃ sthātuṃ bhavyas tatphale /
na hātuṃ tatphalāt /
nāpi vardhayituṃ prativedhanābhavyatāprāptyā
'di ni rjes sum bsrungs kyang yongs su nyams par mi 'gyur la de ni bsrungs kyang nyams par 'gyur bas 'bras bu de rjes sum bsrungs kyang 'bras bu de la gnas par 'gyur ba'i skal ba can yin zhing 'bras bu de las nyams par mi 'gyur ba dang mngon par brtson pa med na ste /
brtson 'grus med na rtogs pa'i skal ba can thob bar 'phel bar yang mi 'gyur ba ste /
vinābhiyogena vinā vīryeṇa /
anenārthād uktaṃ bhavati /
yady abhiyogaṃ kuryād bhavyaḥ syād iti prativedhanābhavyāc cāyam evaṃ viśeṣito bhavati
shugs kyis na gal te brtson par byed na skal ba can du 'gyur ro zhes bshad pa yin no /
de ltar na 'di rtogs pa'i skal ba can las kyang bye brag tu byas pa yin te /
sa hi vinā apy abhiyogena prativeddhuṃ bhavya iti de ni mngon par brtson pa med kyang rtogs par 'gyur ba'i skal ba can yin no /
prathamau dvāv iti vistaraḥ /
parihāṇadharmā sātatyasatkṛtyaprayogavikalaḥ /
cetanādharmāpi sātatyaprayogeṇa vikalaḥ
dang po gnyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba la yongs su nyams pa'i chos can ni rgyun du sbyor ba dang gus par sbyor ba med pa yin no /
'chi bar sems pa yang rgyun du sbyor ba med pa yin mod kyi /
viśeṣeṇa tu satkṛtyaprayogeṇa vikala ity anayor viśeṣaḥ khyad par du gus par sbyor ba med pa yin pas 'di gnyis bye brag yin no /
mṛdvindriyas tv iti ṣaṣṭhād viśinaṣṭi dbang po rtul po yin no zhes bya ba ni drug pa las khyad par du byed pa yin no /
ṣaṣṭho hi tīkṣṇendriyaḥ drug pa ni dbang po rnon po yin te /
indriyakṛto hy anayor viśeṣo na prayogakṛta iti /
evaṃ ca kṛtveti vistaraḥ
'di gnyis dbang pos byas pa'i bye brag yod kyi sbyor bas byas pa ni ma yin no /
yasmān nāvaśyam evaṃ bhavati /
tasmād rūpārūpyadhātvor api ṣaḍ arhaṃto na kevalaṃ kāmadhātāv eva ṣaḍ ity abhiprāyaḥ
de ltar byas na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir de ltar nges pa med pa de'i phyir gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na yang dgra bcom pa drug yod kyi /
'dod pa'i mas 'ba' zhig na drug yod pa ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
rūpārūpyadhātvor dvau sthitākaṃpya ekaḥ /
akopyadharmā ca dvitīyaḥ
gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na ni gnas pa las mi bskyod pa dang mi g yo ba'i chos can dang gnyis zhes bya ba la /
sthitākaṃpyas (Abhidh-k-vy 585) tāvad baddhābhiruciḥ syān na prativedhanābhavyatākriyādaravān iti /
na kāmadhātau sthitākaṃpyaḥ prativedhanābhavyatām āpadyate
gnas pa las mi bskyod ba ni gnas pa las mi bskyod pa nyid du dad par 'gyur ba yin gyi rtogs pa'i skal ba can nyid du bya bar gus pa ni ma yin pas 'dod pa'i khams kyi gnas pa las mi g yo ba ni rtogs pa'i skal ba can nyid du 'gyur la /
rūpārūpyadhātvaś ca parihāṇipratyayo balavān nāstīti /
nāsau parihīyate /
na cendriyāṇi saṃcaraṃtīti sthitākaṃpyagotraka eva saṃ tatra bhavati
de gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na ni yongs su nyams pa'i rkyen stobs dang ldan pa med pas de yongs su nyams par yang mi 'gyur la /
dbang po dag 'pho ba yang med pas de na gnas pa las mi g yo ba'i rigs kho nar 'dug go /
akopyavimuktiyogāc cākopyadharmāpi bhavati /
eveti dvāv eva tau bhavataḥ /
nāto 'nye /
tayo rūpārūpyadhātvoḥ parihāṇicetanendriyasaṃcārābhāvāt
mi g yo ba'i rnam bar grol ba dang ldan pa'i phyir mi g yo ba'i chos can yang yod pa nyid pas de gnyis kho na yod kyi de las gzhan pa dag ni med do /
gzugs dang gzugs med pa'i khams de gnyis na yongs su nyams pa dang 'chi bar sems pa dang dbang po 'pho ba med pa'i phyir te /
parihāṇadharmā tāvat tatra nāsti /
parihāṇyabhāvāt /
anurakṣaṇādharmāpi nāsti /
parihāṇyabhāvenānurakṣitavyāyogāt /
ata eva cendriyasaṃcārābhāvāt prativedhanābhavyo 'pi na bhavati
re zhig de na yongs su nyams pa med pa'i phyir yongs su nyams pa'i chos can med do /
rjes su srung ba'i chos can yang yongs su nyams pa med pa nyid kyis rjes su bsrung bar bya ba nyid mi 'thad pa'i phyir med do /
dbang po 'pho ba med pa de nyid kyi phyir rtogs pa'i skal ba can yang med de /
de skad du /
tathā coktaṃ /
sa cordhvajaś ca naivākṣasaṃcāraparihāṇibhāg iti
de dang gong du skyes pa ni /
yongs nyams dbang po 'pho mi bsten /
tatra ca nātmasaṃcetanā na parasaṃcetanāstīti cetanādharmāpi na bhavatīti zhes 'byung bas so /
de na ni bdag nyid 'chi bar sems pa yang med la gzhan gyis gsod pa yang med pas 'chi bar sems pa yang med do /
(VI /
60ab) cetanādharmādīnāṃ caturṇām iti /
cetanānurakṣaṇādharmasthitākaṃpyaprativedhanābhavyānāṃ /
na hi parihāṇadharmā punaḥ svagotrāt parihīyata iti
'chi bar sems pa'i chos can la sogs pa zhes bya ba ni 'chi bar sems pa dang rjes su srung ba'i chos can dang gnas pa las mi bskyod pa dang rtogs pa'i skal ba can dag go /
tasya gotrasyākṛtrimatvāt /
parihāṇadharmādīnāṃ paṃcānām iti
yongs su nyams pa'i chos can ni rang gi rigs las yongs su nyams par mi 'gyur ro zhes bya ba ni rigs de bcos ma ma yin ba'i phyir ro /
yasmāt parihāṇadharmaṇo 'pi phalāt parihāṇiḥ saṃbhavati /
phalasyāgaṃtukatvāt /
na pūrvakād iti
yongs su nyams pa'i chos can la sogs pa lnga zhes bya ba ni 'di ltar 'bras bu ni glo bur ba yin pa'i phyir yongs su nyams pa'i chos can yang 'bras bu las yongs su nyams pa srid do /
gotrāt phalāc ca /
sa tasmān na parihīyata ity arhan /
kasmād ity āha
dang po las ni zhes bya ba ni rigs dang 'bras bu las so /
de yongs su nyams par mi 'gyur zhes bya ba ni dgra bcom pa'o /
ci'i phyir zhe na /
śaikṣāśaikṣamārgābhyāṃ dṛḍhīkṛtatvād iti /
yac chaikṣāvasthāyāṃ gotram asti
slob pa dang mi slob pa'i lam dag gis brten por byas pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
tac chaikṣeṇa mārgeṇa bhāvitaṃ /
aśaikṣāvasthāyāṃ ca punar bhāvitam iti /
tābhyāṃ dṛḍhīkṛtatvān na tasmāt so 'rhan parihīyate
slob pa'i gnas skabs na yod pa'i rigs gang yin pa de ni slob pa'i lam gyis kyang bsgoms la mi slob pa'i gnas skabs na yang bsgoms pas lam de dag gis brtan por byas pa'i phyir dgra bcom pa de de las yongs su nyams par mi 'gyur ro /
slob pa ji lta bu yin zhe na /
śaikṣas tu katham ity āha /
śikṣas tu laukikalokottarābhyāṃ dṛḍhīkṛtatvāt prathamāt gotrān na parihīyate
smras pa /
slob pa ni 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa'i lam dag gis brtan por byas pa'i phyir rigs dang po las yongs su nyams par mi 'gyur te /
yat tad ātmīyaṃ prathamaṃ gotraṃ tal laukikena mārgeṇa pūrvaṃ bhāvitaṃ /
śaikṣeṇa ca mārgeṇa punar bhāvitam iti /
tato na parihīyate
de'i bdag nyid kyi rigs dang po gang yin pa de ni sngon 'jig rten pa'i lam gyis kyang bsgoms la phyis slob pa'i lam gyis kyang bsgoms pas de de las yongs su nyams par mi 'gyur ro /
atra kaścid āha /
yad ucyate /
yasya yat prathamaṃ gotraṃ
'dir la la na re gang gi rigs dang po gang yin pa de las ni de yongs su nyams par mi 'gyur te /
sa tasmān na parihīyate śaikṣāśaikṣamārgābhyāṃ dṛḍhīkṛtatvād iti /
tad etad akāraṇaṃ
slob pa dang mi slob pa'i lam dag gis brten por byas pa'i phyir ro zhes bshad pa gang yin pa de ni gtan tshigs ma yin te /
yasmād yo 'pi cetanādharmā uttāpanāgatas tasmāt gotrāt parihīyate /
tad gotraṃ śaikṣāśaikṣābhyāṃ mārgābhyāṃ dṛḍhīkṛtam iti
'di ltar 'chi bar sems pa'i chos can sbyangs pa las gyur ba'i rigs gang yin pa de las yongs su nyams par 'gyur ba'i rigs de yang slob pa dang mi slob pa'i lam dag gis brtan por byas pas yongs su mi nyams par 'gyur ro /
parihāṇir na prāpnoti /
tasmāt gotram eva tat tādṛśaṃ yasmād ādyān na parihīyate
de lta bas na rigs de nyid 'di ltar dang po las ni yongs su nyams par mi 'gyur la sbyangs te thob pa las ni yongs su nyams par 'gyur ba de lta bu yin no /
uttāpanāgatāt tu parihīyata iti /
yad apy uktaṃ śaikṣas tu laukikalokottarābhyāṃ dṛḍhīkṛtatvān na parihīyata ity etad apy akāraṇaṃ
gang yang slob pa ni 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa'i lam dag gis brtan por byas pa'i phyir yongs su nyams bar mi 'gyur ro zhes smras pa gang yin pa de yang gtan tshigs ma yin te /
srotaāpannasya parihāṇiprasaṃgāt /
na hi srotaāpattiphalaṃ laukikena mārgeṇa dṛḍhīkṛtam iti /
kartavyo 'tra yatna iti
rgyun du zhugs pa yang yongs su nyams par thal bar 'gyur pa'i phyir te /
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu ni 'jig rten pa'i lam gyis brtan por byas pa ma yin pas 'di la 'bad par bya'o zhes zer ro /
(Abhidh-k-vy 586) /
atra vayam ācāryasyābhiprāyaṃ darśayāmo yenaivam uktaṃ
'dir bdag gis gang gi phyir de skad du bshad pa /
slob dpon gyi dgongs pa bstan par bya'o /
katham iti /
yat tāvad uktaṃ cetanādharmā uttāpanāgatas tasmāt gotrāt parihīyata iti
ji ltar zhe na /
re zhig 'chi bar sems pa'i chos can sbyangs pa las gyur ba'i rigs gang yin pa de las yongs su nyams par 'gyur zhes smras pa gang yin pa de ni rigs pa ma yin te /
tad ayuktaṃ /
yad dhi cetanādharmagotraṃ śaikṣāvasthāyāṃ bhāvitaṃ punaś cāśaikṣāvasthāyām api bhāvitam iti dṛḍhīkṛtaṃ /
naiva sa tasmād arhattvāt parihīyamāṇaḥ parihīyate
'chi bar sems pa'i chos can gyi rigs gang yin pa ni slob pa'i gnas skabs na yang bsgoms la /
phyis mi slob pa'i gnas skabs na yang bsgoms te brten por byas pas dgra bcom pa nyid las yongs su nyams par mi 'gyur te /
śaikṣāvasthāyāṃ prathamībhūtatvāt /
uktaṃ cācāryasaṃghabhadreṇa yaḥ śaikṣāvasthāyāṃ gotrāṃtaram adhigamyārhattvaṃ prāpnoti /
asāv api taṃ mārgaṃ parityajati
slob pa'i gnas skabs na dang por gyur pa'i phyir ro /
slob dpon 'dus bzangs gis kyang slob pa'i gnas skabs na rigs gzhan thob nas dgra bcom pa nyid 'thob pa gang yin pa de yang lam de yongs su mi 'dor te /
na cottāpanāgata eva gotre nāvatiṣṭhata iti sbyangs pa las gyur pa'i rigs kho na las mi gnas pa ni ma yin no zhes bshad do /
yat tu cetanādharmagotram aśaikṣāvasthāyām idānīm evādhigataṃ na śaikṣāvasthāyām adhigataṃ /
sa tasmāt parihīyamāṇaḥ parihīyate
'chi bar sems pa'i chos can gyi rigs mi slob pa'i gnas skabs na 'phral kho na la thob kyi slob pa'i gnas skabs na thob pa ma yin pa gang yin pa de las ni de yongs su nyams pas na nyams par 'gyur te /
tadavasthādvayādṛḍhīkṛtatvāt /
iti na kāraṇam evaitad bhavati
de ni gnas skabs gnyis kyis brtan por ma byas pa'i phyir ro /
de bas na 'di ni gtan tshigs su mi rung ba nyid do /
yad apy uktaṃ śaikṣas tu laukikalokottarābhyāṃ mārgābhyāṃ dṛḍhīkṛtatvān na parihīyeta ity etad apy akāraṇaṃ gang yang slob pa ni 'jig rten dang 'jig rten las 'das pa'i lam dag gis brtan por byas pa'i phyir yongs su nyams par mi 'gyur ro zhes smras pa gang yin pa de yang gtan tshigs ma yin te /
srotaāpannasya parihāṇiprasaṃgāt /
na hi srotaāpattiphalaṃ laukikena lokottareṇa dṛḍhīkṛtam iti /
tad apy anavabuddhyābhihitaṃ
rgyun du zhugs pa yang yongs su nyams par 'gyur ba'i phyir te /
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu ni 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa'i lam gyis brtan por ma byas pas zhes smras pa gang yin pa de yang khong du ma chud par smras pa yin no /
tad gotraṃ prati kāraṇam ucyate gtan tshigs de ni rigs kyi phyir bshad pa yin gyi /
na phalaṃ prati 'bras bu'i phyir ni ma yin te /
tatra hi kāraṇāṃtaraṃ vakṣyate /
yena prathamāt phalān na parihīyate
de la ni gang gis na 'bras bu dang po las yongs su nyams par mi 'gyur ba'i gtan tshigs 'chad par 'gyur ro /
na hi kiṃcid apy asti phalaṃ yad yugapad ubhābhyāṃ laukikalokottarābhyāṃ prāpyate 'bras bu gang zhig cig car du 'jig rten dang 'jig rten las 'das pa'i lam dag gis 'thob pa ni chung zad kyang med kyi /
gotraṃ tu laukikalokottarābhyāṃ mārgābhyāṃ dṛḍhīkṛtaṃ bhavati rigs ni 'jig rten dang 'jig rten las 'das pa'i lam dag gis brtan por byas pa srid de /
aihajanmikenoṣmagatādinā pārajanmikena vā prahāṇamārgeṇānyena vā laukikena mārgeṇa lokottareṇa śaikṣāvasthāyāṃ bhāvitatvāt tshe 'di pa'i dro bar gyur pa la sogs pa'am tshe pha rol po'i spong ba'i lam mam /
'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa'i lam gzhan gyis slob pa'i gnas skabs na bsgoms pa'i phyir ro /
yat tu paścātpratilabdham uttāpanayeti /
yad āgaṃtukaṃ gotraṃ paścād eva na dvayor avasthayor adhigataṃ tasmāt parihīyate
phyis sbyangs pas thob pa gang yin pa de las ni zhes bya ba ni phyis thob pa'i rigs slo bur ba gang yin pa ste /
gnas skabs gnyis su thob pa ma yin pa de las ni yongs su nyams par 'gyur ro /
gotraṃ nirdiśya phalaṃ nirdiśyate /
yasya ca yat prathamaṃ phalam iti vistaraḥ
rigs bstan nas 'bras bu bstan par bya ste /
gang gi 'bras bu dang po gang yin pa zhes bya ba rgyas par smos so /
ata eva ca srotaāpattiphalān nāsti parihāṇir iti /
yasmāt srotaāpattiphalaṃ yadi prāpyate 'vaśyaṃ prathamaṃ bhavati
de nyid kyi phyir rgyun du zhugs pa'i 'bras bu las yongs su nyams pa med do zhes bya ba ni 'di ltar rgyun du zhugs pa'i 'bras bu ni gal te 'thob na gdon mi za bar dang po yin no /
lan cig phyir 'ong ba dang /
sakṛdāgāmyanāgāmiphale tu kadācit tu prathame bhavato yadi bhūyovītarāgakāmavītarāgayoḥ phyir mi 'ong ba'i 'bras bu dag ni res 'ga' dang po yin te /
gal te phal cher 'dod chags dang bral ba dang 'dod pa las 'dod chags dang bral ba dag yin na'o; ;res 'ga' ni dang po ma yin te /
kadācid aprathame yady ānupūrvikasya gal te mthar gyis pa'i yin na'o /
de la rgyun du zhugs pa'i 'bras bu 'am /
tatra yadyat phalaṃ prathamaṃ bhavati srotaāpattiphalaṃ sakṛdāgāmiphalaṃ anāgāmiphalaṃ vā lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu'am /
phyir mi 'ong pa'i 'bras bu yang rung 'bras bu dang po gang dang gang yin pa de las ni yongs su nyams par mi 'gyur gyi /
na tasmāt parihīyate lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu'am /
yat tu paścāt sakṛdāgāmiphalam anāgāmiphalaṃ arhattvaphalaṃ vā /
tataḥ parihīyate /
evaṃ ca kṛtveti
phyir mi 'ong ba'i 'bras bu'am /
dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu'ang rung phyis thob pa gang yin pa de las ni yongs su nyams par 'gyur ro /
yasya ca yat prathamaṃ gotraṃ phalaṃ ca /
sa tasmān na parihīyata iti kṛtvā
de ltar byas na zhes bya ba ni gang gi rigs dang 'bras bu dang po gang yin pa de las yongs su nyams par mi 'gyur ro zhes byas na'o /
yathākramaṃ paṃca ṣaṭ sapta prakārā iti /
anurakṣaṇādharmaṇaḥ paṃca prakārā bhavaṃti
go rims bzhin du rnam pa lnga dang drug dang bdun yin zhes bya ba ni rjes su srung ba'i chos can ni rnam pa lnga yin te /
tadavasthasya parinirvāṇam indriyasaṃcāraḥ parihāya vā śaikṣatvaṃ cetanādharmagotrapratyāgamanaṃ parihāṇadharmagotrapratyāgamanaṃ ca /
sthitākaṃpyasya ṣaṭ prakārā bhavaṃti
de'i so na gnas bzhin du yongs su mya ngan las 'da' ba dbang po 'pho ba dang yongs su nyams nas slo ba pa nyid du 'gyur ba dang yongs su nyams pa dang; 'chi bar sems pa'i chos can gyi rigs su slar 'ong ba dang gnas pa las mi bskyod pa ni rnam pa drug yin te /
(Abhidh-k-vy 587) ta eva ca paṃca anurakṣaṇādharmagotrapratyāgamanaṃ ṣaṣṭhaṃ /
prativedhanābhavyasya sapta prakārā bhavaṃti
lnga po de dag nyid dang drug pa rjes su srung ba'i chos can gyi rigs su slar 'ong ba'o /
rtogs pa'i skal ba can ni rnam pa bdun yin te /
eta eva ca ṣaṭ sthitākaṃpyagotrapratyāgamanaṃ ca saptamam iti drug po de dag nyid dang bdun pa gnas pa las mi bskyod pa'i rigs can du slar 'ong ba'o /
yasya ca yat prathamaṃ gotraṃ śaikṣāvasthāyām āsīt de slob par gyur na phyis zhes bya ba'i tshig gcig khong nas dbyung ngo /
sa śaikṣībhūtaḥ /
punar iti vākyādhyāhāraḥ /
tatraivāvatiṣṭhate nānyasmin /
anyathā hi gotraviśeṣalābhāc chaikṣāvasthād gotrād viśiṣṭaṃ tad gotraṃ bhavatīti
gang gi rigs dang po gang yin pa slob pa'i gnas skabs na yod pa de kho na la gnas kyi gzhan la ni ma yin no /
de lta ma yin na rigs khyad bar can rnyed pa'i phyir te /
ato viśiṣṭagotralābhāt vṛddhir evāsya pudgalasya syāt /
na parihāṇir iti
slob pa'i gnas skabs kyi rigs las khyad par can rnyed pa'i phyir gang zag de 'phel ba kho nar 'gyur gyi yongs su nyams par ni mi 'gyur ro /
ji ltar byas pas she na /
kathaṃ kṛtvā /
yathā tāvat parihāṇadharmā arhattvāvasthāyām indriyottāpanayā prativedhābhavyatāprāptaḥ /
so 'rhattvāt parihīyate
re zhig dper na yongs su nyams pa'i chos can dgra bcom pa nyid kyi gnas na dbang po sbyangs pas rtogs pa'i skal ba can nyid du gyur pa de dgra bcom pa nyid las yongs su nyams te /
śaikṣībhūtas tadgotrād api parihīyamāṇo na sthitākaṃpyagotre tiṣṭhati /
pratilomato yāvan na cetanādharmagotre
slob par gyur pa de 'i rigs pas kyang yongs su nyams na lugs las bzlog pa gnas pa las mi bskyod pa'i rigs nas 'chi bar sems pa'i chos can gyi rigs kyi bar la mi gnas so /
kiṃ tarhi /
parihāṇadharmagotra eva tiṣṭhatīti /
anyathā hīti yady anyagotre 'vatiṣṭheta /
gotraviśeṣalābhād iti parihāṇadharmagotraviśiṣṭagotralābhāt /
tasmād avaśyam arhattvāt parihīyamāṇa indriyottāpanād api gotrāt parihīyata iti
de lta ma yin na zhes bya ba ni gal te rigs gzhan la gnas par gyur na'o /
rigs khyad par can rnyed pa'i phyir zhes bya ba ni rigs de ni yongs su nyams pa'i rigs las khyad zhugs pa yin pas so /
de lta bas na dgra bcom pa nyid las yongs su nyams na dbang po sbyangs pas thob pa las kyang gdon mi za bar yongs su nyams par 'gyur ro /
kiṃ punaḥ kāraṇaṃ prathamāt phalān nāsti parihāṇir iti /
yasya yat prathamaṃ phalaṃ srotaāpattiphalaṃ vā sakṛdāgāmiphalaṃ vā anāgāmiphalaṃ vā
ci'i phyir 'bras bu dang po las yongs su nyams pa med ces bya ba ni gang gi 'bras bu dang po gang yin pa de ste /
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu'am /
lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu'am /
phyir mi 'ong ba'i 'bras bu'o /
darśanaheyānām avastukatvād anadhiṣṭhānatvād ity arthaḥ mthong bas spang bar bya ba rnams gzhi med pa'i phyir te /
rten med pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
ātmādhiṣṭhānapravṛttā hy eta iti vistaraḥ de dag ni /
bdag gi gzhi la 'jug pa yin /
ātmano 'dhiṣṭhānena pravṛttā ete darśanaheyāḥ zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mthong bas spang bar bya ba de dag la brten nas zhugs pa yin no /
kasmād ity āha ci'i phyir zhe na /
satkāyadṛṣṭimūlatvāt /
yasmād ātmadarśanavaśena darśanaheyānāṃ samudācāraḥ
'jig tshogs la lta ba'i rtsa ba can yin pa'i phyir ro /
'di ltar mthong bas spang bar bya ba rnams ni bdag tu lta ba'i dbang gis kun du 'byung ste /
uktaṃ ca yāni vā punaḥ pṛthag loke dṛṣṭigatāni /
tāni satkāyadṛṣṭimūlakāni satkāyadṛṣṭisamudayāni satkāyadṛṣṭijātīyāni satkāyadṛṣṭiprabhavānīti /
sa cātmā nāstīty avastukatvān nāsti parihāṇir iti
mdo las kyang /
'jig rten na lta ba tha dad par gyur pa gang yin pa de dag ni 'jig tshogs la lta ba'i gzhi can yin te /
'jig tshogs la lta ba las kun du 'byung ba /
'jig tshogs la lta ba'i rigs can /
'jig tshogs la lta ba las rab tu skye ba yin no zhes gsungs so /
bdag de yang med do zhes bya ba ni gzhi med pa'i phyir yongs su nyams pa med do /
satyālaṃbanatvād iti /
satyānāṃ nityādito grahanāt /
katamaś ca kleśo naivaṃ
bden pa la dmigs pa'i phyir zhes bya ba ni sdug bsngal la sogs pa'i bden pa dag la rtag pa la sogs par 'dzin pa'i phyir ro /
de lta ma yin pa'i nyon mongs pa gang zhig yin te /
bhāvanāprahātavyo 'pi hi rāgādir vitathālaṃbanaḥ /
śucisukhanityātmākāraiḥ satyāditattvālaṃbanāt /
ātmatvam abhūtam adhyāropayaṃtīti
'dod chags la sogs pa bsgom pas spang bar bya ba yang mi gtsang ba la sogs pa'i dngos po la gtsang ba dang bde ba dang rtag pa dang bdag gi rnam pa dag tu dmigs pa'i phyir phyin ci log tu dmigs pa yin no /
yathoktaṃ /
ye kecid bhikṣava ātmeti ātmīya iti samanupaśyaṃtaḥ samanupaśyaṃti /
imān eva te paṃcopādānaskandhān ātmata ātmīyataś ca samanupaśyaṃtīti
bdag yang dag pa ma yin pa sgro 'dogs par byed la zhes bya ba ni ji skad du dge slong dag gang la la bdag go zhes yang dag pa rjes su lta ba ni nye bar len pa'i phung po lnga po 'di kho na la bdag dang bdag gir yang dag par rjes su lta bar zad do zhes gsungs pa lta bu yin no /
tadadhiṣṭhānānupravṛttāś cāṃtagrāhādaya iti /
ātmādhiṣṭhānānupravṛttāḥ /
śāśvata ātmā /
ucchedīti vā /
nāsty ātmā /
ayam evāgraḥ /
iyam eva śuddhiḥ
mthar 'dzin pa la sogs pa yang de'i gzhi la zhugs pa yin pas zhes bya ba ni de las gzhan pa'i mthong bas spang bar bya ba rnams kyang bdag gi gzhi'i rjes su zhugs pa yin te /
bdag rtag go /
chad do zhes bya ba'am /
bdag med do zhes bya ba'am /
'di kho na mchog yin no /
kim asāv asti nāstītyevamādyākārapravṛttās tadanyaddarśanaheyā avastukā ucyaṃte /
niradhiṣṭhānā ucyaṃta ity arthaḥ
'di ni dag pa yin no /
ci 'di yod dam med ces bya ba de lta bu la sogs pa'i rnam par zhugs pas gzhi med pa dag ces bya ste /
rten dag med ces bya ba'i don to /
na tv ātmādileśo 'stīti /
ādigrahaṇenātmīyagrahaṇaṃ īśvarādigrahaṇaṃ vā /
pratiniyataṃ manaāpāmanaāpādilakṣaṇam iti /
rāgasya bhāvanāheyasya manaāpaṃ keśadaṃtaśubhādilakṣaṇaṃ (Abhidh-k-vy 588) vastu /
pratighasyāmanaāpaṃ tadaśubhatādilakṣaṇaṃ /
mānasyāpi manaāpaṃ avidyāyā api tad eva dvayaṃ saṃmohanīyaṃ kiṃcid iti
bdag la sogs pa ni bdag kyang med do zhes bya ba ni gang gi phyir dngos por brjod pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
stsogs pa smos pa ni bdag gi bsdu ba 'am /
dbang phyug la sogs pa bsdu ba yin no /
gzhi yid du 'ong ba dang yid du mi 'ong ba'i mtshan nyid so sor nges pa zhes bya ba ni bsgom pas spang bar bya ba 'dod chags kyi gzhi ni skra dang so sdug pa la sogs pa'i mtshan nyid yid du 'ong ba yin no /
khong khro ba'i ni de dag mi sdug pa yid du mi 'ong ba yin te /
nga rgyal gyi yang yid du 'ong ba yin no /
ma rig pa'i yang gnyis po de nyid chung zad kun du rmongs par 'gyur pa yin no /
na tu darśanaheyānām ātmādilakṣaṇam iti mthong bas spang bar bya ba rnams la ni /
bdag la sogs pa'i mtshan nyid med /
na tu darśanaheyānām ātmātmīyalakṣaṇaṃ pratiniyataṃ vastu kiṃcid asti /
anyatra tadālaṃbanebhyo rāgādibhyaḥ
ces bya ba ni mthong bas spang bar bya ba de la dmigs pa'i 'dod chags la sogs pa la ma gtogs pa rnams la ni bzhi po bdag gi mtshan nyid so sor nges pa cung zad kyang med pas /
tasmād avastukā ucyaṃte de lta bas na gzhi med pa dag ces bya ba ste /
tasmān na pratiniyatavastukā ucyaṃta ity arthaḥ de lta bas na gzhi so sor nges pa med pa dag ces bya ba'o zhes bya ba'i don te /
api khalv iti vistareṇācāryaḥ slob dpon gyis gzhan yang zhes bya ba rgyas par smos te /
āryasya śaikṣasyānupanidhyāyato 'saṃtīrayataḥ smṛtisaṃpramoṣāt kliṣṭasmṛtiyogāt kleśa utpadyate 'phags pa slob pa nges par mi rtog cing mi sems pa la dran pa nyams pas te /
dran pa nyon mongs pa can dang ldan pas 'dod chags la sogs pa nyon mongs pa rnams skye bar 'gyur gyi nges par rtog pa la ni ma yin te /
rāgādikaḥ /
nopanidhyāyataḥ /
rajjvām iva sarpasaṃjñā kasyacid anupanidhyāyataḥ smṛtisaṃpramoṣāj jāyate
nges par mi rtog pa 'ga' zhig la dran pa nyams pas thag pa la sprul gyi 'du shes skye'i nges par rtog pa la ni ma yin pa de dang 'dra'o /
nopanidhyāyataḥ /
tadvat /
ātmadṛṣṭyādīnām iti /
aṃtagrāhadṛṣṭyādīnāṃ grahaṇaṃ /
kiṃ punaḥ kāraṇaṃ
bdag tu lta ba la sogs pa zhes bya ba la sogs pa bya ba'i sgras ni mthar 'dzin par lta ba la sogs pa bsdu'o /
na cānupanidhyāyata ātmadṛṣṭyādīnām utpattir yujyate /
saṃtīrakatvāt /
keṣām /
ātmadṛṣṭyādīnāṃ kleśānāṃ /
ato 'nupanidhyānād āryasyātmadṛṣṭyādīnām utpattir na yujyata iti /
parihāṇikāraṇābhāvān nāsti darśanaheyaprahāṇāt parihāṇir iti
yang ci'i phyir nges par mi rtog pa la bdag tu lta ba la sogs pa 'byung bar mi rung zhe na /
kun du rtog par byed pa yin pa'i phyir te /
gang dag ce na bdag tu lta ba la sogs pa nyon mongs pa rnams so /
de bas na 'phags pa la nges par mi rtog pa'i sgo nas bdag tu lta ba la sogs pa 'byung bar mi rung bas yongs su nyams pa'i rgyu med pa'i phyir mthong bas spang bar bya ba spangs pas yongs su nyams pa med do /
arhattvād api nāstīti /
na kevalaṃ darśanaheyaprahāṇān nāsti parihāṇir arhattvād api nāsti parihāṇir ity apiśabdena darśayati
dgra bcom pa nyid las kyang yongs su nyams pa med do zhes bya ba la /
kyang zhes bya ba'i sgras ni mthong bas spang bar bya ba spangs pas yongs su nyams pa med pa 'ba' zhig tu ma zad kyi /
dgra bcom pa nyid las kyang yongs su nyams pa med do zhes ston par byed do /
aprathamābhyāṃ tu sakṛdāgāmyanāgāmiphalābhyāṃ parihāṇiḥ saṃbhavati dang po ma yin pa la lan cig phyir 'ong ba dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu dag las ni yongs su nyams pa srid de /
laukikena mārgeṇa tatprāptisaṃbhavād ity abhiprāyaḥ de ni 'jig rten pa'i lam gyis thob pa srid pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
eṣa eva ca nyāya ity ācāryaḥ samarthayati /
tad dhi bhikṣavaḥ prahīṇam iti /
tad eva prahīṇaṃ /
yad āryaprajñayā prahīṇaṃ
de nyid rigs pa yin no zhes bya ba ni slob dpon gzhung 'dzugs pa yin no /
dge slong dag 'phags pa'i shes rab kyis spangs pa gang yin pa de ni spangs pa yin no zhes bya ba ni 'phags pa'i shes rab kyis spangs pa gang yin pa de kho na spangs pa yin te /
tad dhi na punar utpadyate /
laukikyā tu yat prahīṇaṃ
de ni yang mi skye'i 'jig rten pas spangs pa gang yin pa de ni yang skye'o snyam du dgongs pa yin no /
tat punar utpadyata ity abhiprāyaḥ /
śaikṣasya cāpramāda iti vistareṇa dvitīyaṃ sūtrapadaṃ jñāpakam arhattvān nāsti parihāṇir iti /
ayaṃ cāsyārthaḥ śaikṣasyāpramādanimittam apramādakarma pravedayāmy apramādaḥ śaikṣeṇa kartavya iti
slob pa la bag yod pa la zhes bya ba rgyas bar 'byung ba ni dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pa med do zhes bya ba'i khungs mdo'i tshig gnyis pa yin te /
'di'i don ni slob pa la bag yod par bya ba'i phyir slob pas bag yod par bya'o zhes bag yod pa'i las ston par mdzad pa 'di yin no /
nanu ca śaikṣasyāpy āryayā prajñayā prahāṇam asti slob pa la yang 'phags pa'i shes rab kyis spangs pa yod pa ma yin nam /
kathaṃ tasyāpramādakaraṇīyaṃ śāstīti ji ltar na de la bag yod pa la bag yod par byar yod ce na /
yasmād anadhigatam anena phalāṃtaram adhigaṃtavyaṃ 'di ltar 'dis ni 'bras bu'i khyad par ba yang thob par bya dgos la /
laukikamārgagataṃ ca tasya prahāṇam astīti de la spangs pa 'jig rten pa'i lam gyis byas ba yang yod pas so /
atra vaibhāṣiko brūyād arhato 'py aham ānanda lābhasatkāram aṃtarāyakaraṃ vadāmīti sūtre vacanād asty arhato 'pi parihāṇir ity ata idam ucyate 'dir bye brag tu smra ba dag na re mdo las /
kun dga' bo dgra bcom pa la yang rnyed pa dang bkur stis bar chad byed pa yin par nga smra'o zhes 'byung ba'i phyir dgra bcom pa la yang yongs su nyams pa yod do zhes zer na de'i phyir /
arhato 'pi vistareṇa yāvad atra sūtre dṛṣṭadharmasukhavihāramātrād eva parihāṇir ukteti /
kathaṃ /
yatra bhagavān āyuṣmaṃtam ānandam āmaṃtrayate sma
kun dga' bo dgra bcom pa la yang zhes bya ba rgyas par mdo 'di las mthong ba'i chos la bde bar gnas pa tsam kho na las yongs su nyams par 'gyur bar gsungs par zad de /
zhes 'byung ba'i bar 'di smos so /
bam po lnga bcu gcig pa /
ji lta zhe na /
de nas bcom ldan 'das kyis tshe dang ldan pa kun dga' bo la bka' stsal pa /
arhato 'py aham ānanda lābhasatkāram aṃtarāyakaraṃ vadāmīti kun dga' bo dgra bcom pa la yang rnyed pa dang bkur stis bar chad byed pa yin par nga smra'o /
āyuṣmān ānanda āha tshe dang ldan pa kun dga' bos gsol pa /
tat kasmād bhagavān evam āha /
arhato 'py aham ānanda lābhasatkāram aṃtarāyakaraṃ vadāmīti
bcom ldan 'das de ci'i slad du 'di skad ces kun dga' bo dgra bcom pa la yang rnyed pa dang bkur stis par chad byed pa yin par nga smra'o zhes gsungs /
bhagavān āha /
na haivānandāprāptasya prāptaye /
anadhigatasyādhigamāya /
asākṣātkṛtasya sākṣātkriyāyai /
api tu ye 'nena catvāra (Abhidh-k-vy 589) ādhicaitasikā dṛṣṭadharmasukhavihārā adhigatāḥ /
tato 'ham asyānyatamasmāt parihāṇiṃ vadāmi
bcom ldan 'das kyis bka' stsal pa /
kun dga' bo ma thob pa thob par bya ba dang ma rtogs pa rtogs par bya ba dang mngon sum du ma byas pa mngon sum du bya ba la bar chad byed pa ni ma yin pa nyid do /
'on kyang 'dis lhag pa'i sems las byung ba mthong ba'i chos la bde bar gnas ba bzhi po thob pa gang dag yin pa de gang yang rung ba zhig las 'di yongs su nyams par 'gyur bar nga smra ste /
tac cākīrṇasya viharataḥ de yang 'dres par gnas pa yin no /
yā tv anenaikākināvyapakṛṣṭenāpramattenātāpinā prahitātmanā viharatā akopyā cetovimuktiḥ kāyena sākṣātkṛtā /
tato 'syāhaṃ na kenacit paryāyeṇa parihāṇiṃ vadāmi
gcig pu ma 'dres pa bag yod pa brtun par gnas pa 'dis sems kyi rnam par grol ba lus kyis mngon du byas pa gang yin pa de las ni rnam grangs gang gis kyang yongs su nyams par 'gyur bar nga mi smra'o /
tasmāt tarhy ānandaivaṃ te śikṣitavyaṃ kun dga' bo de lta bas na khyod kyis 'di ltar slob par bya ste /
yal lābbasatkāram abhibhaviṣyāṇo na cātyantair lābhasatkārakaiś cittaṃ paryādāya sthāsyati /
evaṃ te ānanda śikṣitavyam iti
rnyed pa dang bkur sti gang yin pa de zil gyis gnon par bya'i /
rnyed pa dang bkur sti byung ba la sems kun nas dkris te mi 'dug pa de ltar kun dga' bo khyod kyis bslab par bya'o zhes gsungs pa yin no /
yadi vaibhāṣika evaṃ brūyāt /
akopyā iti viśeṣaṇāt sāmayikyā asti parihāṇir iti
gal te bye brag tu smra ba na re mi g yo ba zhes khyad par du byas pa'i phyir rnam par grol ba dus dang sbyor ba la yongs su nyams pa yod do zhes zer na de'i phyir smras pa /
tata āha /
sāmayikyā astīti ced iti
gal te dus dang sbyor ba la yod do zhe na /
vayam apy evaṃ brūmaḥ /
sāmayikyā asti parihāṇir iti
kho bo cag kyang de skad du dus dang sbyor ba la yongs su nyams pa yod do zhes zer ro /
sā tu vicāryā sā tu sāmayikī vimuktir vicāryā de dpyad par bya ste; rnam par grol ba dus dang sbyor ba de ni dpyad par bya ba yin no /
katham ity āha ji lta zhe na /
kim arhattvaṃ sāmayikī vimuktir asti smras pa ci rnam par grol ba dus dang sbyor ba dgra bcom pa nyid yin nam /
āhosvid dhyānāny eva laukikāni sāmayikī vimuktir iti 'on te rnam par grol ba dus dang sbyor ba 'jig rten pa'i bsam gtan dag kho na yin zhes bya ba yin no /
kasmād evam āśaṃkyata ity āha ci'i phyir de ltar dogs par byed ce na /
maulo hi dhyānasamādhir iti /
dhyānam eva samādhir dhyānasamādhiḥ /
mauladhyānagrahaṇaṃ sukhapratipadām agratvāt
bsam gtan dngos gzhi'i ting nge 'dzin zhes bya ba la sogs pa smos te /
bsam gtan nyid ting nge 'dzin yin pas bsam gtan gyi ting nge 'dzin no /
dngos gzhi smos pa ni lam sla ba rnams kyi mchog yin pa'i phyir ro /
samaye saṃmukhībhāvāt /
kasmiṃścit kāle niḥśabdādike saṃmukhībhāvāt
dus su mngon sum du 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba ni sgra med pa la sogs pa'i dus la lar mngon sum du 'gyur ba'i phyir te /
samaye bhavā samāyikī vimuktir ity ucyate dus las byung bas na rnam par grol ba dus dang sbyor ba zhes kyang bya'o /
punaḥpunar eṣaṇīyatvāt kāṃteti /
parihāṇau parihāṇau kamanīyatvāt prārthanīyatvād ity arthaḥ
yang dang yang du btsal bar bya ba yin pa'i phyir phangs pa zhes bya ba ni nyams shing nyams na 'dod par bya ba yin pa'i phyir te /
don du gnyer bar bya ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
āsvādanīyatvād ity apara iti bhadaṃtarāmaḥ /
sāsravatvād āsvādanāsaṃprayuktadhyānayogāt kāṃtety abhiprāyaḥ /
arhattvavimuktis tv iti vistaraḥ /
arhattvam eva vimuktir arhattvavimuktiḥ /
nityānugatatvāt prāptiyogena /
na yujyate sāmayikīty anena sāmayikyā vimukter viparyayeṇārhattvavimuktiṃ darśayati
gzhan dag na re ro myang bar bya ba yin pa'i phyir zhes zer ro zhes bya ba ni btsun pa dga' ldan yin te /
zag pa dang bcas pa nyid kyis ro myang ba dang mtshungs par ldan pa'i bsam gtan dang ldan pa'i phyir phangs pa yin no snyam du bsams pa yin no /
dgra bcom pa nyid kyi rnam par grol ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dgra bcom pa nyid rnam par grol ba yin pas na dgra bcom pa nyid kyi rnam par grol ba ste /
thob pa'i tshul gyis rtag tu rjes su 'brel pa'i phyir ro /
dus dang sbyor ba yin par yang mi rung zhes bya ba 'dis ni rnam par grol ba dus dang sbyor ba las dgra bcom pa nyid kyi rnam par grol ba bzlog ste ston to /
apunaḥprārthanīyatvān na kāṃtety anena kāṃtaviparyaye 'rhattvavimuktir na kāṃteti /
nityānugatatvenāstitvād aprārthanīyatvān na kāṃtety arthaḥ
yang don du gnyer bar bya ba ma yin pa'i phyir phangs pa yang ma yin no zhes bya ba 'dis ni phangs pa las bzlog ste /
dgra bcom pa nyid kyi rnam par grol ba phangs pa ma yin no zhes ston par byed do /
rtag tu rjes su 'brel pa nyid du yod pas don du gnyer bar bya ba ma yin pa'i phyir phangs pa ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ādhicaitasikebhya eveti /
adhicetasi bhavā ādhicaitasikā dṛṣṭadharmasukhavihārāḥ /
tebhya eva /
kim arthaṃ parihāṇim avakṣyad iti
lhag ba'i sems las byung ba dag kho na las zhes bya ba ni lhag pa'i sems la yod pas na lhag pa'i sems las byung ba ste /
mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag yin no /
ci'i phyir de dag kho na las yongs su nyams par gsungs she na /
ye te caitasikā drṣṭadharmasukhavihārā adhigatāḥ /
tato 'ham asyānyatamasmāt parihāṇiṃ vadāmīti vacanāt
lhag pa'i sems las byung ba mthong ba'i chos la bde bar gnas pa bzhi po thob pa gang dag yin pa de gang yang rung ba zhig las 'di yongs su nyams par 'gyur bar nga smra'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
yady arhattvāt sāmayikī vimuktilakṣaṇāt parihāṇisaṃbhavo 'bhaviṣyat gal te rnam par grol ba dus dang sbyor ba'i mtshan nyid kyi dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pa zhig srid par gyur na /
kim arthaṃ tebhya eva parihāṇim avakṣyat de ci'i phyir de dag kho na las yongs su nyams par 'gyur ro zhes gsungs par 'gyur te /
na tebhya eva parihāṇim avakṣyad ity arthaḥ /
vaśitvabhraṃśād iti /
samādhisaṃmukhībhāvavaśitvabhraṃśād ity arthaḥ
de dag kho na las yongs su nyams par 'gyur ro zhes gsungs par mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
dbang nyams pa'i phyir zhes bya ba ni ting nge 'dzin mngon du 'gyur ba'i dbang nyams pa'i phyir ro zhes bya ba'i don to /
so 'parihāṇadharmeti /
aparihāṇadharmā akopyadharmaṇo 'nyaḥ sūtre paṭhitaḥ /
aṣṭādaśaśaikṣān vistareṇoktvāha /
navāśaikṣāḥ katame
de ni yongs su nyams par mi 'gyur ba'i chos can yin zhes bya ba ni mdo las yongs su nyams par mi 'gyur ba'i chos can las gzhan yin par 'byung ste /
parihāṇadharmā /
aparihāṇadharmā
slob pa bco brgyad cher bshad nas /
cetanādharmā bka' stsal pa /
anurakṣaṇādharmā mi slob pa dgu gang zhe na /
sthitākaṃpyaḥ /
prativedhanābhavyaḥ /
akopyadharmā /
(Abhidh-k-vy 590) prajñāvimuktaḥ /
ubhayatobhāgavimuktaḥ /
ima ucyaṃte navaśaikṣā iti /
yaḥ parihīyate dṛṣṭadharmasukhavihārebhyaḥ /
sa parihāṇadharmā /
yo na parihīyate tata eva /
so 'parihāṇadharmā /
evaṃ cetanādharmādayo 'pi yojyāḥ /
kathaṃ /
yaḥ samādhibhraṃśabhayād ātmānaṃ cetayate /
sa cetanādharmā /
yo 'nurakṣati kathaṃcid guṇaviśeṣaṃ
yongs su nyams pa'i chos can dang yongs su nyams par mi 'gyur ba'i chos can dang 'chi bar sems pa'i chos can dang rjes su bsrung ba'i chos can dang gnas pa las mi bskyod ba dang rtogs pa'i skal ba can dang mi g yo ba'i chos can dang shes rab kyis rnam par grol ba dang gnyi ga'i cha las rnam par grol ba ste /
'di dag ni mi slob pa dgu zhes bya'o zhes gsungs so /
de la gang zhig mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag las yongs su nyams par 'gyur ba de ni yongs su nyams pa'i chos can yin no /
gang zhig de dag nyid las yongs su nyams par mi 'gyur ba de ni yongs su nyams par mi 'gyur ba'i chos can yin no /
de bzhin du 'chi bar sems pa'i chos can la sogs pa la yang sbyar bar bya'o /
ji lta zhe na /
gang zhig ting nge 'dzin nyams pa'i 'jigs pas bdag nyid 'chi bar sems pa de ni 'chi bar sems pa'i chos can no /
gang zhig yon tan gyi khyad par cung zad cig rjes su bsrung ba de ni rjes su bsrung ba'i chos can no /
so 'nurakṣaṇādharmā /
yo yasminn eva guṇe sthitaḥ /
tasmād ananurakṣann api na kaṃpyate
gang zhig yon tan gang kho na la gnas pa de las rjes su ma bsrungs kyang mi g yo ba de ni gnas pa las mi bskyod pa yin no /
sa sthitākaṃpyaḥ /
yaḥ pareṇa pratividhyati /
guṇaviśeṣam utpādayatīty arthaḥ
gang zhig gang du rtogs par byed cing yon tan gyi khyad par skyed par byed pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
de ni rtogs pa'i skal ba can no /
sa prativedhanābhavyaḥ /
yo na kupyati utpannebhyo na parihīyate
gang zhig byung ba dag las yongs su nyams par mi 'gyur ba de ni mi g yo ba'i chos can no /
so 'kopyadharmā /
ko viśeṣa iti /
aparihāṇadharmādīnāṃ trayāṇām aparihāṇiyogād viśeṣam apaśyan praśnayati
khyad par ci yod ce na zhes bya ba ni yongs su nyams par mi 'gyur ba'i chos can la sogs pa gsum char yang yongs su mi nyams pa dang ldan pa'i phyir khyad par ma mthong nas 'dri ba yin no /
anuttāpanāgata iti /
svabhāvatas tīkṣṇendriyaḥ /
neṃdriyottāpanāṃ prāpta ity arthaḥ
sbyangs pa las gyur pa ma yin zhes bya ba ni rang bzhin gyis dbang po rnon po yin gyi /
dbang po sbyangs pas thob pa ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
tasmān na kaṃpyata iti /
tasmāt guṇaviśeṣād ity arthaḥ
de las g yo bar 'gyur pa yin zhes bya ba ni yon tan gyi khyad par de las zhes bya ba'i don to /
eṣa viśeṣo lakṣyata iti /
ācāryaḥ svamataṃ darśayati
'di ni khyad par yin par mngon no zhes bya ba ni slob dpon rang gi gzhung lugs ston pa yin no /
nanu cāyuṣmān gautiko 'rhattvāt parihīṇa ity evaṃ yadi vaibhāṣiko brūyād ity asya pratividhānam ārabhyate gal te bye brag tu smra ba na re tshe dang ldan pa gnag tshogs can dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pa ma yin nam zhes de skad du smra bar 'gyur bas de'i lan brtsam par bya ste /
āyuṣmān gautika iti vistaraḥ /
śaikṣībhūta iti na tāvad arhan /
śastram ādhārayann iti
tshe dang ldan pa gnag tshogs can zhes bya ba rgyas par smos so /
slob par gyur pa zhes bya ba ni re zhig dgra bcom pa ma yin pa'o /
śastraṃ vāhayan /
kāyajīvitanirapekṣatvāt kāraṇān maraṇakāla evārhattvaṃ prāptaḥ /
śastrādhārād uttarakāla ity arthaḥ
lus dang srog la mi lta ba'i rgyus mtshon gyis 'debs par byed ces bya ba ni mtshon gyis snun par byed pa'o /
'chi ba'i dus kho nar dgra bcom pa nyid thob pa ni mtshon gyis btab pa'i 'og tu zhes bya ba'i tha tshig ste /
parinirvṛttaś ca tenaiva śastraprahāreṇa mtshon gyis btab pa de nyid kyis yongs su mya ngan las 'das par gyur to /
daśottare ceti /
daśottaranāmasūtre /
kim uktam ity āha
bcu las 'phros pa las kyang zhes bya ba ni bcu las 'phros pa zhes bya ba'i mdo las so /
ci zhig gsungs she na /
eko dharma utpādayitavyaḥ /
katama ity āha
bskyed par bya ba'i chos ni gcig ste zhes bya ba smos so /
gang yin zhe na /
sāmayikī kāṃtā cetovimuktir iti /
dṛṣṭadhārmasukhavihāra ity abhiprāyaḥ
sems rnam par grol ba dus dang sbyor bas yid du 'ong ba yin no zhes bya ba smos te /
mthong ba'i chos la bde bar gnas pa'o snyam du dgongs pa yin no /
eko dharmaḥ sākṣātkartavyaḥ mngon sum du bya ba'i chos ni gcig ste /
katama ity āha gang zhe na /
akopyā cetovimuktir iti /
arhattvam ity abhiprāyaḥ
sems rnam par grol ba mi g yo ba yin no zhes bya ba smos te /
dgra bcom pa nyid do snyam du dgongs pa yin no /
pṛthagvacanād dhy akopyavimuktilakṣaṇād arhattvād arhattvasvabhāvā na kāṃtā cetovimuktir uktety abhiprāyaḥ rnam par grol ba mi g yo ba'i mtshan nyid kyi dgra bcom pa nyid logs shig tu smos pa'i phyir sems rnam par grol ba yid du 'ong ba ni dgra bcom pa nyid kyi ngo bo nyid ma yin par gsungs so snyam du bsams pa yin no /
dviprakāratvād arhattvasya pṛthagvacanam iti vaibhāṣikavacanāvakāśaṃ paśyan punar āha bye brag tu smra ba dag dgra bcom pa rnam pa gnyis yod pa'i phyir logs shig tu smos par zad do zhes smra bar 'gyur ba'i go skabs mthong nas yang /
yadi cārhattvam iti vistaraḥ gal te zhes bya ba rgyas par smos te /
yady arhattvam eva sāmayikī kāṃtā cetovimuktir abhaviṣyat /
kim arthaṃ tatraiva daśake na sūtrāṃtare arhattvasya dvigrahaṇam akariṣyat
gal te sems rnam par grol ba dus dang sbyor ba pa yid du 'ong ba dgra bcom pa nyid kho na yin par gyur na ci'i phyir mdo gzhan las ma yin gyi /
eko dharmaḥ sākṣātkartavyaḥ /
akopyā cetovimuktir iti /
naivākariṣyad ity arthaḥ /
evaṃ hy avakṣyat /
eko dharmaḥ sākṣātkartavyaś cetovimuktir iti
bcu tshan de kho na las mngon sum du bya ba'i chos ni gcig ste /
sems rnam par grol ba ni mi g yo ba'o zhes dgra bcom pa nyid las gnyis su smos par 'gyur /
rmi 'gyur ba kho na'o zhes bya ba'i tha tshig ste /
'di skad du mngon sum du bya ba'i chos ni gcig ste /
sems rnam par grol ba yin no zhes bshad par 'gyur ro /
brūyās tv arhattvaṃ dviprakāram /
ato vacanavibhāgenocyate /
ekam utpādayitavyaṃ dvitīyaṃ sākṣātkartavyam iti
gal te khyod dgra bcom pa nyid rnam pa gnyis yod pas de'i phyir gcig ni bskyed par bya ba yin no /
gnyis pa ni mngon sum du bya ba yin no zhes tshig gi bye brag tu bshad pa yin no zhes zer na /
atra brūmaḥ /
na ca kvacid arhattvam utpādayitavyam uktaṃ
'dir smras pa /
dgra bcom pa nyid bskyed par bya ba yin par ni gang du yang ma gsungs so /
kiṃ tarhi /
sākṣātkartavyam iti /
tatratatra sūtre /
abhyupetyāpi brūmaḥ /
mṛdvindriyasaṃgṛhītaṃ cotpādayitavyam iti /
kim anena jñāpanena jñāpitaṃ kathitaṃ bhavati
'o na ci zhe na mdo de dang de las mngon sum du bya ba yin par gsungs so /
khas blangs te yang brjod par bya ste /
dbang po rtul pos bsdus pa'i dgra bcom pa nyid bskyed par bya ba yin no zhe na /
yadi tāvad utpādayituṃ śakyam ity etaj jñāpitaṃ bhavati /
(Abhidh-k-vy 591) śaki liṅ ceti kṛtyapratyayalakṣaṇāt /
anyad api śakyaṃ yat tīkṣṇendriyasaṃgṛhītam arhattvaṃ /
tathā ca saty evaṃ sūtre vaktavyaṃ syāt
yang 'dis ci zhig shes par byas shing bstan pa yin /
re zhig gal te bskyed par bya bar nus pa yin no zhes bya ba 'di shes par byas pa yin no zhe na ni gzhan dbang po rnon pos bsdus pa'i dgra bcom pa nyid kyang nus so /
de lta yin na ni mdo las 'di skad du /
eko dharma utpādayitavyaḥ bskyed par bya ba'i chos ni gcig ste /
cetovimuktir iti /
athotpādanam arhatīty etaj jñāpitaṃ bhavati /
arhe kṛtyatṛcaś ceti lakṣaṇaparigrahāt /
anyat sutarām arhati yat tīkṣṇendriyasaṃgṛhītam arhattvaṃ
sems rnam par grol ba'o zhes brjod dgos par 'gyur ro /
'on te bskyed par 'os pa yin no zhes bya ba 'di shes par byas pa yin no zhe na ni gzhan dbang po rnon pos bsdus pa'i dgra bcom pa nyid ches shin tu 'os pa yin te /
tad dhy akopyatvāt suṣṭhūtpādayitum arhatīty abhiprāyaḥ /
kathaṃ tarhīti vistaraḥ
de ni mi g yo ba'i phyir shin tu bskyed par bya bar 'os so snyam du bsams pa yin no /
yadi sāmayikī vimuktir arhattvaṃ bhavati /
evaṃ tadyogāt samaya vimukto 'rhann iti yujyata ity abhiprāyaḥ /
samayāpekṣaḥ samādhisaṃmukhībhāva iti /
yasmād asya samādhiḥ sāsravo 'nāsravo 'pi vā samayam ārogyadeśaviśeṣādilakṣaṇam apekṣate
'o na dus kyis rnam par grol ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te rnam par grol ba dus dang sbyor ba dgra bcom pa nyid yin na ni de lta na de dang ldan ba'i phyir dus kyis rnam par grol ba'i dgra bcom pa zhes byar rung ngo snyam du bsams pa yin no /
ting nge 'dzin mngon sum du 'gyur ba dus la ltos pa yin no zhes bya ba ni 'di ltar 'di'i ting nge 'dzin ni zag pa ngang bcas pa'am zag pa med pa yang rung nad med pa dang yul gyi khyad par la sogs pa'i mtshan nyid kyi dus la ltos so /
abhidharme 'pi coktam iti vistaraḥ chos mngon pa las kyang zhes bya ba rgyas par 'byung la /
kāmarāgānuśayo 'prahīṇo bhavatīty etad udāharaṇam 'dir dper brjod pa ni 'dod pa'i 'dod chags kyi phra rgyas ma spangs zhes bya ba 'di yin no /
idaṃ cāpy udāharaṇaṃ /
tatra cāyoniśomanaskāra iti
de la yang tshul bzhin ma yin pa'i yid la byed pa zhes bya ba 'di yang dper brjod pa yin no /
paripūrṇotpattir evam iti cet /
syān matā paripūrṇakāraṇasya kleśasyaivam utpattiḥ
gal te de lta bu ni yongs su tshang ba las skyes pa yin no zhe na zhes bya ba ni gal te de lta bu ni nyon mongs pa'i rgyu yongs su tshang ba las skye ba yin no /
aparipūrṇakāraṇasya tu kleśasya viṣayabalād eveti yul gyi stobs kho na las skye ba ni nyon mongs pa'i rgyu yongs su ma tshang pa yin no snyam du sems na /
tad ayuktaṃ /
kasmād ity āha
de ni rigs pa ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
kasya vāparipūrṇakāraṇasyotpattir iti rgyu yongs su ma tshang bar go gang zhig skye zhes bya ba smos te /
kasyotpattiḥ /
yataḥ aparipūrṇakāraṇasyotpattir asti
skye ba dang ldan pa gang zhig rgyu yongs su ma tshang bar skye /
yāvatī hi hetupratyayasāmagrī kāryasyotpattaye prasiddhā /
sā tadekadeśavikalā satī tasyotpattaye na bhavati
rgyu dang rkyen tshogs pa ji snyed cig gis 'bras bu skyed par grags pa de ni de'i phyogs gcig ma tshang na de skyed par mi 'gyur te /
tadyathā cakṣū rūpālokamanaskārasāmagrī cakṣurvijñānasyotpattaye prasiddhā /
sa tadanyetaravikalā satī tadutpattaye na bhavatīti
dper na mig dang gzugs la sogs pa dang yid la byed pa tshogs pas mig gi rnam par shes pa skyed par grags pa de ni de las gang yang rung ba zhig ma tshang na de skyed par mi 'gyur ba lta bu'o /
tasmān na kiṃcid etat de lta bas na de ni gyi na'o /
tadrūpa iti tatprakāraḥ /
tatsvabhāva iti vā
de lta bu zhes bya ba ni de'i rnam pa 'am de'i ngo bo nyid do /
atha notpanna iti pratipakṣaḥ tadbījadharmatāyām iti /
kleśabījasvabhāva ity arthaḥ
'on te ma skyes zhes bya ba ni gnyen po'o /
de'i sa bon gyi chos nyid ces bya ba ni sa bon gyi ngo bo nyid ces bya ba'i tha tshig ste /
tasyām anapoddhṛtāyām anunmūlitāyāṃ kathaṃ kṣīṇāsravo bhavatīti /
brūyās tvaṃ na bhavatīti
de rtsa nas ma bton cing drungs ma phyung na ji ltar zag pa zad pa yin /
khyod de lta yin du zad mod ces zer na /
ata āha /
akṣīṇāsravo vā katham arhan bhavatīti
de'i phyir zag pa ma zad na yang ji ltar dgra bcom pa nyid yin zhes bya ba smos te /
evaṃcarata iti /
smṛtimataś carata ity arthaḥ anaṃtaraṃ smṛtivacanāt
de ltar dpyod pa zhes bya ba ni dran pa dang ldan par dpyod pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
de ma thag tu dran pa smos pa'i phyir ro /
śaikṣas sa ity asya vacanasya parihārārthaṃ sa eva parihāṇivādy āha /
sa hi tatrārhann eva jñāpita iti
de ni slob pa yin no zhes zer ba 'di yongs su spang ba'i phyir yongs su nyams par sma ba de nyid kyis de ni de las dgra bcom pa kho na yin par bstan zhes bya ba smos so /
kathaṃ kṛtvā jñāpita ity āha ji ltar bstan pa yin zhe na /
dīrgharātram iti vistaraḥ yun ring po nas zhes bya ba rgyas par smos so /
aparihāṇivādinaḥ syād evaṃ vacanāvakāśaḥ yongs su mi nyams par smra ba dag 'di skad du /
śaikṣasyedaṃ vivekanimnacittam ucyate yāvan nirvāṇaprāgbhāram iti /
asya parihārārthaṃ parihāṇivādī punar āha /
arhato hy etad balam anyatroktam iti sūtre /
kathaṃ /
kati bhadaṃtārhato bhikṣoḥ kṣīṇāsravasya balāni
sems dben pa la gzhol ba yin zhes bya ba nas mya ngan las 'da' ba la bab pa zhes bya ba'i bar 'di ni slob pa yin no zhes smra bar 'gyur ba'i go skabs 'di yongs su spangs pa'i phyir yang yongs su nyams par sma bas mdo gzhan las de ni dgra bcom pa'i stobs yin par yang gsungs zhes bya ba smras so /
ji skad du zhe na /
btsun pa dge slong dgra bcom pa zag bzad pa'i stobs du zhig mchis /
sh'a ri'i bu dge slong dgra bcom pa'i stobs ni brgyad de /
aṣṭau śāriputrārhato bhikṣor dīrgharātraṃ vivekanimnaṃ cittaṃ yāvan nirvāṇaprāgbhāraṃ /
aṃgārakarṣūpamāś cānena kāmā dṛṣṭā bhavaṃti
yun ring po nas sems dben pa la gzhol ba yin zhes bya ba nas /
mya ngan las 'das pa la bab pa yin zhes bya ba'i bar dang 'dis ni 'dod pa rnams sol ba'i phung po lta bur mthong ba yin te /
yathāsya kāmān jānataḥ kāmān paśyato yaḥ kāmeṣu kāmacchandaḥ kāmasnehaḥ vistareṇa yāvat kāmādhyavasānaṃ /
tatrāsya cittaṃ na paryādāya tiṣṭhatīti vistaraḥ
ji ltar 'dod pa rnams shes shing 'dod pa rnams mthong ba 'dis 'dod pa la 'dod pa'i 'dun pa dang 'dod pa'i chags pa nas rgyas par 'dod pa la lhag par zhen pa'i bar gang yin pa de la 'di'i sems yongs su gtugs te mi gnas pa de ltar yang 'dis 'dod pa rnams mthong ba yin no zhes rgyas par 'byung ngo /
kiṃ ca śītībhūtaṃ (Abhidh-k-vy 592) vāṃtībhūtam iti cābhidhānāt /
tatraivāṃgārakarṣūpame sūtre 'rhann eva jñāpita iti
gzhan yang sol pa'i phung po lta bu'i mdo de nyid las bsil bar gyur cing gsal bar gyur pa zhes gsungs pa'i phyir dgra bcom pa kho na yin par bstan to /
asty etad evam iti /
aṃgārakarṣūpame yad uktam arhann eva jñāpita iti
de skad du 'byung ba yang yod mod kyi zhes bya ba ni sol ba'i phung po lta bu'i mdo las dgra bcom pa yin par bstan to zhes gang smras pa'o /
yāvat tu cāro na supratividdha iti /
piṇḍapātādicāraḥ /
śaikṣāvasthām adhikṛtyaivaṃvacanād adoṣa iti /
yad etad uktaṃ /
kadācit smṛtisaṃpramoṣād utpadyaṃte pāpakā akuśalā vitarkā iti /
tac chaikṣām adhikṛtyoktaṃ nārhattvāvasthāṃ /
yat tūktaṃ dīrgharātraṃ vivekanimnaṃ iti /
tac chaikṣasyāpi saṃbhavati /
arhatas tu prakarṣeṇa bhavatīti viśeṣāḥ /
yac cāpy uktaṃ sāsravasthānīyair dharmaiḥ śītībhūtaṃ vāṃtībhūtam iti
ji srid du spyod pa legs par ma rtogs pa zhes bya ba ni bsod snyoms la sogs pa spyod pa'o; ;slob pa'i gnas skabs kyi dbang du mdzad nas de skad gsungs pa'i phyir nyes pa med do zhes bya ba ni brgya la res 'ga' zhig dran pa nyams pa las sdig pa mi dge ba'i rnam par rtog pa dag skye bar 'gyur ro zhes gsungs pa gang yin pa de ni slob pa'i gnas skabs kyi dbang du mdzad nas gsungs kyi dgra bcom pa nyid kyi gnas skabs ni ma yin no /
yun ring po nas sems dben pa la gzhol ba zhes gsungs pa gang yin pa de ni slob pa la yang srid la dgra bcom pa ni phul du phyin pa yin pas khyad par yod do /
zag pa'i gnas lta bu'i chos thams cad las bsil bar gyur cing bsal bar gyur pa zhes gsungs pa gang yin pa de yang slob pa'i gnas skabs kyi dbang du mdzad pa yin te /
zag pa'i gnas lta bu'i chos 'dod pa na spyod pa las bsil bar gyur pa zhes gsungs pa'i phyir ro /
tad api śaikṣāvasthām adhikṛtya saṃbhavati /
kāmāvacarāsravasthānīyadharmaśītībhāvābhidhānāt /
arhattvāvasthāṃ cādhikṛtya tathābhidhānād adoṣa iti ācāryasyābhiprāyaḥ /
(VI /
60cd) prayogāsaṃbhavān na darśanamārga iti /
paṃcadaśakṣaṇo darśanamārgaḥ /
tatrendriyasaṃcāre prayogāvakāśo nāsti
slob dpon ni dgra bcom pa nyid kyi gnas skabs kyi dbang du mdzad nas de skad du gsungs kyang nyes pa med do snyam du dgongs so /
sbyor ba mi srid pa'i phyir mthong ba'i lam la ni ma yin no zhes bya ba ni mthong ba'i lam ni skad cig bco lnga yin te /
de la dbang po 'pho bar sbyor ba'i go skabs med do /
kaścit pṛthagjanāvasthāyām indriyāṇi saṃcaratīti /
[kim anityādyākārapatitena mārgeṇendriyāṇi saṃcarati
la la ni so so'i skye bo'i gnas skabs na dbang po rnams 'pho'o zhes bya ba ci rigs pa'i rnam pa dang ldan pa'i lam gyis dbang po rnams 'pho'am /
] kim audārikādyākāreṇa mārgeṇendriyāṇi saṃcarati 'on te zhi ba la sogs pa'i rnam pa dang ldan pas yin zhe na /
utāho śāṃtādyākāreṇeti /
aviśeṣitatvād ubhayathāpi saṃbhavatīti paśyāmaḥ /
tathā hy enam artham ācāryaḥ sūcayiṣyati /
na hi sāsraveṇa mārgeṇāryāṇām indriyasaṃcāra ity āryāṇām iti viśeṣaṇāt
khyad par du ma byas pa'i phyir gnyi gar yang srid do snyam byed de /
'di ltar don 'di ni slob dpon gyis 'phags pa rnams kyi dbang po ni zag pa dang bcas pa'i lam gyis 'pho ba med do zhes 'chad par 'gyur bas 'bags pa rnams kyi zhes khyad par du mdzad pa'i phyir ro /
api nāma mamendriyāṇi tīkṣṇāni syur iti prayogam abhisaṃdhāya /
mārgaṃ laukikaṃ lokottaraṃ cānyasyānaṃtaryavimuktimārgakrameṇendriyāṇi saṃcaratīti veditavyaṃ
ci nas kyang bdag gi dbang po dag rnon por 'gyur bar bya'o zhes sbyor bar bsams nas /
'jig rten pa'am 'jig rten las 'das pa'i lam goms par byed pa na bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam gyi rim gyis dbang po dag 'pho'o zhes bya bar rig par bya'o /
kaścic chraddhādhimuktāvasthāyām ity atrāśaikṣavacanaṃ /
śaikṣapṛthagjanādhikārāt /
aśaikṣo 'pi tv iṃdriyāṇi saṃcaratīti boddhavyaṃ
la la ni dad pas mos pa'i gnas skabs na'o zhes bya ba 'dir mi slob pa ma smos pa ni slob pa dang so so'i skye bo'i gnas skabs yin pa'i phyir te /
mi slob pa yang dbang po dag 'pho'o zhes bya bar khong du chud par bya'o /
(VI /
61) katham akopyadharmaṇo dṛṣṭadharmasukhavihārebhyaḥ parihāṇir iti /
tīkṣnendriyatvād asya dṛṣṭadharmasukhavihārebhyaḥ parihāṇir na saṃbhavet
ji ltar na mi g yo ba'i chos can mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag las yongs su nyams par 'gyur zhes bya ba ni 'di dbang po rno ba'i phyir mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag las kyang yongs su nyams pa mi srid na rnam par grol ba mi g yo ba las lta smos kyang ci dgos te mi srid do snyam nas 'dri ba yin no /
kim utākopyāyā vimukter ity asaṃbhāvayan pṛcchati /
buddhasyopabhogaparihāṇir eveti /
vineyakāryavyāpṛtatvād dṛṣṭadharmasukhavihārān nopabhuṃkte /
na saṃmukhīkarotīty arthaḥ
sangs rgyas la ni nye bar spyad pa las yongs su nyams pa kho na mnga' zhes bya ba ni gdul ba'i don la zhugs pa'i phyir mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag nye bar mi spyod de mngon du mi mdzad do zhes bya ba'i don to /
sā cāprāptaparihāṇiś ceti /
akopyadharmaṇaḥ sā copabhogaparihāṇiḥ kutaścid vyāsaṃgāt /
aprāptiparihāṇiś ca pudgalaviśeṣadharmaprāpaṇāt /
yasmād akopyadharmāpi kaścin mahāśrāvakāṇām āryaśāriputramaudgalyāyanādīnāṃ prāṃtakoṭikādīn dharmān /
svayaṃbhuvāṃ ca kāṃścid dharmān na prāpnoti /
mahāśrāvakā api svayaṃbhuvāṃ kāṃścid viśeṣadharmān na prāpnuvaṃtītyādi /
anyasyārhata iti parihāṇadharmāder mṛdvindriyasya prāptaparihāṇir apy asti /
apiśabdāt pūrvokta api (Abhidh-k-vy 593) parihāṇī sta iti
de dang ma thob pa las yongs su nyams pa yang yod ces bya ba ni mi g yo ba'i chos can la ni ji zhig gis brtsal bas nye bar spyad pa la yongs su nyams pa de dang gang zag khyad par can gyi chos ma thob pa'i phyir ma thob pa las yongs su nyams pa yang yod de /
'di ltar mi g yo ba'i chos can la yang la las nyan thos chen po 'phags pa sh'a ri'i bu dang mood gal la sogs pa'i rab kyi mtha' pa la sogs pa'i chos dang rang byung gi chos kyang kha cig ma thob la nyan thos chen pos kyang rung byung gi chos khyad par can kha cig thob pa dang mi ldan no zhes bya ba la sogs pa yin no /
dgra bcom pa gzhan la zhes bya ba ni yongs su nyams pa'i chos can la sogs pa dbang po rtul po la'o /
thob pa las yongs su nyams pa yang yod do zhes bya ba la /
yang zhes bya ba'i sgras ni sngar bshad pa'i yongs su nyams pa yang yod do /
akopyadharmaṇa upabhogaparihāṇivacanāt sūtravirodha iti /
yad etad uktaṃ
mi g yo ba'i chos can nye bar spyad pa las yongs su nyams par 'byung ba'i phyir mdo dang mi 'gal lo zhes bya ba ni /
ye 'nena catvāra iti vistareṇa /
yāvat tato 'ham asyānyatamasmāt parihāṇiṃ vadāmīti
'dis mthong ba'i chos la zhes bya ba nas gang yang rung ba zhig las 'di yongs su nyams par 'gyur bar ning smra zhes bya ba'i bar 'byung ba gang yin pa'i mdo de dang mi 'gal lo /
tasya sutrasyāvirodhaḥ /
ṣaṇṇām apy arhatām akopyā vimuktir ity ukte vaibhāṣiko brūyāt /
yadi sarvasyaivārhato 'nāsravā vimuktir akopyā
dgra bcom pa drug car gyi rnam par grol ba yang mi g yo ba yin no zhes bshad pa dang bye brag tu smra ba na re gal te dgra bcom pa thams cad kyi rnam par grol ba zag pa med pa mi g yo ba nyid yin na /
kasmād asamayavimukta evākopyadharmā vyavasthāpito nānya iti /
ata idam ucyate /
sarvasyānāsravā vimuktir akopyeti /
satyam asty etat
ci'i phyir dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba kho na mi g yo ba'i chos can du rnam par 'jog la gzhan dag ni ma yin zhes smra bar 'gyur te /
de'i phyir yongs su mi nyams par smra ba na re thams cad kyi rnam par grol ba zag pa med pa mi g yo ba yin la zhes bya ba 'di smos te /
de yang bden na /
akopyadharmavyavasthānaṃ tu yathā tathoktam iti /
dṛṣṭadharmasukhavihārebhyas tu kaścil lābhasatkāravyākṣepadoṣāt parihīyate vaśitvabhraṃśāt
mi g yo ba'i chos can du ji ltar rnam par bzhag pa ni de bzhin du bshad zin ces bya ba ni mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag las ni la la rnyed pa dang bkur stis g yen spyo ba'i nyes pas dbang nyams pa'i phyir yongs su nyams par 'gyur te /
yo mṛdvindriyaḥ /
kaścin na parihīyate
dbang po rtul po gang yin pa'o /
la la yongs su nyams par mi 'gyur te /
yas tīkṣṇendriyaḥ /
sa evākopyadharmā vyavasthāpitaḥ
dbang po rnon po gang yin pa ste /
de nyid mi g yo ba'i chos can du gzhag go zhes bya ba yin no /
yata eva ca dṛṣṭadharmasukhavihārebhyo lābhasatkāravyākṣepadoṣāt parihīyate /
mṛdvindriyo na tīkṣṇendriyaḥ /
ata etad acodyaṃ /
katham /
akopyadharmaṇo dṛṣṭadharmasukhavihārāt parihāṇir ity aparihāṇivādī /
atha vā ayam anyaḥ saṃbaṃdhaḥ
gang gi phyir dbang po rtul po mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag las rnyed pa dang bkur stis g yen spyo ba'i nyes pas yongs su nyams par 'gyur gyi dbang po rnon po ni ma yin pa de'i phyir ji ltar na mi g yo ba'i chos can mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag las yongs su nyams par 'gyur zhes bya ba 'di ni klan kar mi rung ngo zhes zer ro /
yang na 'di ni sbyar ba gzhan yin te /
gong du ni mi g yo ba'i chos can mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag las yongs su nyams pa med do zhes bshad do /
pūrvam akopyadharmaṇo dṛṣṭadharmasukhavihārebhyaḥ parihāṇir nāstīty uktaṃ /
sūtre ca /
yasyākopyā vimuktiḥ /
tasya dṛṣṭadharmasukhavihārāt parihāṇir uktā
mdo las ni khyad par du ma smos pas gang la rnam par grol ba mi g yo ba yod pa de yang mthong pa'i chos la bde bar gnas pa dag las yongs su nyams pa skad du 'byung bas de'i phyir /
aviśeṣyābhidhānād ata idam ucyate /
sarvasyānāsravā vimuktir akopyeti /
na tayaivākopyadharmā vyavasthāpyata ity abhiprāyaḥ /
ata evocyate akopyadharmavyavasthānaṃ tu yathā tathoktam iti /
ata etad acodyam iti /
yad uktaṃ sūtram āśritya katham akopyadharmaṇo dṛṣṭadharmasukhavihārebhyaḥ parihāṇi iti /
(VI /
62) dhandhā iti mandāḥ
thams cad kyi rnam par grol ba zag pa med pa ni mi g yo ba yin zhes bya ba 'di brjod de /
de kho nas mi g yo ba'i chos can du rnam par gzhag pa ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
de nyid kyi phyir mi g yo ba'i chos can du ji ltar rnam par gzhag pa ni de bzhin du bshad zin pas de'i phyir mdo sde la brten nas ji ltar mi g yo ba'i chos can mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag las yongs su nyams par 'gyur zhes smras pa gang yin pa 'di ni klan kar mi rung ngo zhes zer ro /
chung du zhes bya ba ni zhan pa'o /
de lta ma yin na tshangs par spyad pa yid brtan du mi rung bar 'gyur ro zhes bya ba ni gal te dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pa yang skye bar 'gyur na /
tshangs spyod 'di la legs spyad cing /
rnam la 'ang legs par bsgoms pa ni /
anyathā hy anāśvāsikam iti ji ltar nad dang bral ba bzhin /
yady arhattvāt parihīṇaḥ punar jāyeta sucīrṇabrahmacarye 'smin mārge cāpi subhāvite tuṣṭa āyuḥkṣayād bhavati rogasyāpagame yathety āśvāsaḥ /
evaṃvidho na syād iti /
tad akāryam abrahmacaryādilakṣaṇaṃ śūrapraskhalanāpatanavad iti /
yathā śūrasya praskhalane apatanaṃ bhavati śaktita ātmadhāraṇāt /
tadvad āryaḥ phalāt parihīṇo 'pi tatphalam alabdhvā na mriyate
che zad pa las dga' bar 'gyur /
zhes bya ba yid brtan du rung ba de lta bur mi 'gyur ro /
bya ba ma yin de mi byed /
ces bya ba ni mi tshangs par spyod pa la sogs pa'i mtshan nyid do /
rtsal po che 'gred pa rdeg mi 'cha' pa bzhin no zhes bya ba ni dper na rtsal po che 'gred na mthus bdag nyid gzung ba'i phyir rdeg 'cha' bar mi 'gyur ba de bzhin du 'phags pa 'bras bu las yongs su nyams pa yang 'bras bu de ma thob par mi 'chi 'o /
rtsal po che zhes smos pa ni rtsal zhan pa ma yin no /
śūragrahaṇam avihvalatvāt /
balavāṃ chūra ity apare
gzhan dag na re rtsal po che ni stobs dang ldan pa yin no zhes zer ro /
(VI /
63, 64) katham abhyastam ity āha /
śaikṣāśaikṣamārgābhyāṃ dṛḍhīkṛtatvād iti prayogamārgas tu sarvatraika eveti
ji ltar goms par byas pa yin zhe na /
slob pa dang mi slob pa'i lam dag gis brten por byas pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
sbyor pa'i lam ni thams cad du gcig kho na yin no zhes bya ba ni mi g yo ba rtogs par bya ba dang mthong pas thob par byed pa la'o /
akopyaprativedhe dṛṣṭiprāptatāyāṃ ca /
na hi sāsraveṇeti /
āryendriyasaṃcārasya vivakṣitatvāt /
anyathā hi kaścit pṛthagjanāvasthāyāṃ indriyāṇi saṃcaratīty etad virudhyate
'phags pa rnams kyi dbang po ni zag pa dang bcas pa'i lam gyis 'pho pa med do zhes bya ba ni 'phags pa'i dbang po 'pho par brjod par 'dod pa'i phyir ro /
de lta ma yin na /
la la ni so so'i skye bo'i gnas skabs na dbang po rnams 'pho'o zhes bya ba de 'gal bar 'gyur ro /
nānyatra parihāṇyasaṃbhavād iti /
parihāṇibhayād dhīndriyasaṃcāra iṣyate /
anyatra ṣaṭsu kāmāvacareṣu devanikāyeṣu rūpārūpyadhātvoś ca parihāṇir nāstīty āha
gzhan du ni ma yin te /
yongs su nyams pa mi srid pa'i phyir ro zhes bya ba ni yongs su nyams pas 'jigs pa'i phyir dbang po 'pho bar 'dod na gzhan 'dod pa na spyod ba'i lha'i ris drug dang gzugs dang gzugs med ba'i khams dag na ni yongs su nyams pa med do /
ūrdhavdhātūpapanna āryo naivendriyāṇi saṃcarati 'phags pa [?] /
khams gong mar skyes pa ni dbang po dag kyang mi 'pho la /
nāpi kathaṃcit (Abhidh-k-vy 594) parihīyate iti ji ltar yang yongs su nyams par mi 'gyur ro zhes bshad pa yin te /
uktam atra kāraṇaṃ /
kālāntaraparivāsenendriyāṇāṃ paripakvataratvāt /
āśrayaviśeṣalābhāc ceti /
atha kasmāt kāmāvacareṣu deveṣu parihāṇir nāsti
'di la gtan tshigs ni dus gzhan gyi bar du yongs su bsgoms pas dbang po rnams ches yongs su smin pa'i phyir dang rten khyad par can rnyed pa'i phyir ro zhes bshad pa yin no /
yang ci'i phyir 'dod pa na spyod pa'i lha dag gi nang na yongs su nyams pa med ce na /
ye pūrvam abhyudārebhyo 'pi viṣayebhyaḥ saṃvijaṃto niyataṃ satyāni paśyaṃti /
te kathaṃ tān evālaṃbya parihāsyaṃte
sngon yul shin tu rgya chen po dag las yid byung ste /
des na bden pa rnams mthong bar gyur pa gang yin pa de dag ji ltar de dag nyid la dmigs nas yongs su nyams par 'gyur te /
avaśyaṃ hi te tīkṣṇendriyā bhavantīty abhiprāyaḥ /
aśaikṣo nava niśrityeti /
tatphalasya navabhūmisaṃgṛhītatvasaṃbhavāt /
phalaṃ phalaviśiṣṭaṃ ceti
gdon mi za bar dbang po rnon po dag yin no snyam du bsams pa yin no /
mi slob pa dgu dag la brten te zhes bya ba ni de'i 'bras bu sa dgus bsdus pa nyid srid pa'i phyir ro /
'bras bu dang 'bras bu khyad par can zhes bya ba la /
phalaṃ sakṛdāgāmiphalaṃ /
phalaviśiṣṭaṃ prathamadhyānādi prahāṇāya prayogānantaryavimuktiviśeṣamārgalakṣaṇaṃ
'bras bu ni lan cig phyir mi 'ong ba'i 'bras bu'o /
'bras bu khyad par can ni spong ba'i sbyor ba dang bar chad med pa dang rnam par grol ba dang khyad par gyi lam gyi mtshan nyid bsam gtan dang po la sogs pa'o /
phalamārgam eva pratilabhata iti /
kāmadhātuvairāgyamātrasaṃgṛhītaṃ /
na cānāgāmiphalam ārūpyasaṃgṛhītam iti
lam gyi 'bras bu kho na 'thob par 'gyur zhes bya ba ni 'dod pa'i khams las 'dod chags dang bral ba tsam gyis bsdus pa'o /
phyir mi 'ong ba'i 'bras bu gzugs med pas bsdus pa ni med do zhes bya ba ni /
paṃcānām avarabhāgīyānāṃ prahāṇād anāgāmīti sūtre vacanāt /
darśanamārgasya ca tatrābhāvāt
mdo las /
tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pa'i phyir phyir mi 'ong ba yin no zhes 'byung ba'i phyi dang de na yang mthong ba'i lam med pa'i phyir te /
tadabhāvaḥ kāmadhātvanālaṃbanād iti vyākhyātam etat de med pa ni 'dod pa'i khams la mi dmigs pa'i phyir ro zhes de ni bshad zin to /
(VI /
65ab) akopyadharmā ca dvividha iti /
sūtre paṭhitatvāt akopyabheda eva
mi g yo ba'i chos can rnam pa gnyis te zhes bya ba ni mdo las 'byung ba'i phyir ro /
dvau buddhāv iti /
akopyadharmā mṛdumadhyādhimātrendriyabhedāt tridhā bhidyate
sangs rgyas gnyis ni mi g yo ba'i bye brag kho na yin zhes bya ba ni mi g yo ba'i chos can dbang po chung ngu dang 'bring dang chen po'i bye brag gis rnam pa gsum du dbye ste /
śrāvako hy akopyadharmādhimātramṛdvindriyaḥ nyan thos kyis mi g yo ba'i chos can ni dbang po chen po'i chud ngu yin no /
pratyekabuddho 'dhimātramadhyendriyaḥ /
samyaksaṃbuddho 'dhimātrādhimātrendriya iti
rang sangs rgyas ni dbang po chen po'i 'bring yin no /
yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas ni chen po'i chen po yin no /
mṛdumṛdvādinavaprakārendriyabhedād iti /
parihāṇidharmā mṛdumṛdvindriyo yāvad bhagavān adhimātrādhimātrendriya iti /
(VI /
65cd, 66ab) sapta bhavaṃtīti
chung ngu'i chung ngu la sogs po dbang po rnam pa dgu'i bye brag gis zhes bya ba ni yongs su nyams pa'i chos can dbang po chung ngu'i chung ngu yin pa nas bcom ldan 'das dbang po chen po'i chen po yin pa'i bar ro /
bdun yin te zhes bya ba ni /
pratyekabuddhasamyaksaṃbuddhāv ubhayatobhāgavimuktasaṃgṛhītāv eveti kṛtvā /
pūrvam eveti vistaraḥ
rang sangs rgyas dang yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas dag ni gnyi ga'i cha las rnam par grol ba kho nas bsdus pa'i phyir ro /
pūrvam eva pṛthagjanāvasthāyāṃ parapratyayena parataḥ śrutvā smṛtyupasthānādīn dharmān /
paścād artheṣu prayogāt
dang po nyid nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dang po so so'i skyo bo'i gnas skabs nyid na gzhan gyi dring 'jog pas gzhan las dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa'i chos thos nas phyis don rnams la sbyor ba'i phyir te /
cintābhāvanāsevanād ity arthaḥ bsam pa dang bsgom pa ston pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tathā pūrvam eva pṛthagjanāvasthāyāṃ prajñayā dvādaśāṃgapravacanadharmānusāreṇa svayam evaṃ bodhipakṣādīn dharmān anusarann artheṣu prayogāt de bzhin du sngon so so'i skye bo'i gnas skabs nyid na shes rab kyis gsung rab yan lag bcu gnyis pa'i chos kyi rjes su 'brang bas bdag nyid kyis byang chub kyi phyogs dang mthun pa la sogs pa'i chos kyi rjes su 'brang zhing don rnams la sbyor ba'i phyir te /
cintābhāvanāsevanāt /
ity evaṃ prayogataḥ śraddhādharmānusāriṇau bhavataḥ /
śraddhādhimokṣaprajñādhikyata iti /
śraddhādhimokṣādhikyataḥ prajñādhikyataś ca /
śraddhayādhimokṣaḥ śraddhādhimokṣaḥ /
tasyādhikyān mṛdvindriyatvaṃ /
prajñādhikyāt tīkṣṇendriyatvaṃ /
vimuktita iti /
kleśavimuktitaḥ prajñayā kleśād vimuktaḥ prajñāvimukta iti kṛtvā /
samāpattivimuktita iti /
samāpattito vimuktitaś ca
bsam pa dang bsgom pa bsten pa'i phyir ro /
de ltar na sbyor ba las ni dad pa dang chos kyi rjes su 'brang ba dag yin no /
dad pas mos pa dang shes rab lhag pa'i sgo nas zhes bya ba ni dad pas mos pa lhag pa dang shes rab lhag pa'i sgo nas so /
dad pas mos pa ni dad pas mos pa ste /
de lhag pa'i phyir /
dbang po rtul po nyid yin la /
shes rab lhag pa'i phyir dbang po rnon po nyid yin no /
rnam par grol ba las ni zhes bya ba ni nyon mongs pa las rnam par grol ba las so /
shes rab kyis rnam par grol ba zhes bya ba ni shes rab kyis nyon mongs pa las rnam par grol ba'i phyir ro /
snyoms par 'jug pa dang rnam par grol ba las ni zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa dang rnam par grol ba las so /
tatrendriyata iti vistaraḥ /
yathaite śraddhānusāriṇo gaṇyaṃte /
tathā yathāgranthaṃ pradarśayiṣyāma
de la dad pa'i rjes su 'brang ba la dbang po'i sgo nas ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
dad pas rjes su 'brang ba 'di dag ji ltar bgrang ba de bzhin du gzhung ji lta ba rab tu bstan par bya ste /
indriyatas trayaḥ /
mṛdumadhyādhimātrendriyatvāt /
(Abhidh-k-vy 595) atra punar evam avagantavyaṃ
dbang po chung ngu dang 'bring dang chen po phyir dbang po'i sgo nas ni gsum mo /
'dir yang 'di ltar khong du chud par bya ste /
yady api śraddhānusāriṇaḥ sarva eva mṛdvindriyāḥ dad pas rjes su 'brang ba thams cad dbang po rtul po kho na yin mod kyi /
tathāpi tāratamyenāvasthānād eṣāṃ punas tridhābhedaḥ mṛdumadhyādhimātrendriyā iti 'on kyang shin tu rtul ba dang ches shin tu rtul bar gnas pa'i phyir 'di dag la dbang po chung ngu dang 'bring dang chen po zhes bya ba khyad par rnam pa gsum yod do /
gotrataḥ paṃca rigs kyi sgo nas ni lnga'o /
kathaṃ /
parihāṇadharmagotrako yāvat prativedhanābhavyagotraka iti paṃca bhavaṃti
ji lta zhe na /
yongs su nyams pa'i chos can gyi rigs nas rtogs pa'i skal ba can gyi rigs zhes bya ba'i bar lnga yin no /
punar eṣāṃ gotrendriyabhedāt paṃcadaśānām ekaiko mārgataḥ paṃcadaśa bhavaṃti yang rigs dang dbang po'i bye brag gis brgyad du gyur pa da dag ra zhing lam gyi sgo nas ni bco lnga yin no /
katham ity ucyate /
aṣṭakṣāntisaptajñānasthā iti /
darśanamārgo hi paṃcadaśakṣaṇāḥ
ji lta zhe na bzod pa brgyad dang shes pa bdun la gnas pa'o zhes bya ba smos te /
mthong ba'i lam la skad cig bco lnga ste /
aṣṭau kṣāntayaḥ /
duḥkhe dharmajñānakṣāṃtir yāvan mārge anvayajñānakṣāntiḥ /
sapta jñānāni /
duḥkhe dharmajñānaṃ yāvan mārge dharmajñānaṃ /
mārge 'nvayajñānasya bhāvanāmārgasaṃgṛhītatvāt /
aṣṭau ca sapta ca paṃcadaśa bhavanti
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa nas lam la rjes su shes pa'i bzod pa'i bar bzod pa brgyad dang sdug bsngal la chos shes pa nas 'gog pa la rjes su shes pa'i phyir shes pa bdun no /
lam la rjes su shes pa ni bsgom pa'i lam gyis bsdus pa'i phyir ro /
brgyad dang bdun ni bco lngar 'gyur te /
ta evaṃ tatrasthāḥ paṃcadaśa bhavaṃti de lta bu de la gnas pa bco lnga yin no /
evam eṣāṃ mārgataḥ paṃcadaśadhābhinnānāṃ punar ekaiko vairāgyatas trisaptatiḥ /
kathaṃ /
sakalabandhanas tāvat kāmadhātāv ekaḥ
de ltar lam gyi sgo nas rnam pa bco lngar tha dad pa 'di dag yang re re bzhin 'dod chags dang bral ba'i sgo nas ni bdun cu rtsa gsum ste /
ji ltar zhe na /
kāmavairāgyān nava /
ekaprakāravītarāgo yāvan navaprakāravītarāgaḥ /
evaṃ yāvad ākiṃcanyāyatanavairāgyān naveti /
bhavāgravairāgyān naveti na saṃbhavati /
laukikasya mārgasya bhavāgrapratipakṣasyābhāvāt
re zhig 'dod pa'i khams la 'ching ba mtha' dag dang ldan pa gcig dang 'dod pa las 'dod chags dang bral ba rnam pa gcig las 'dod chags dang bral ba nas rnam pa dgu las 'dod chags dang bral ba'i bar dang ci yang med pa'i skye mched las 'dod chags dang bral ba dgu'i bar yin no /
gong na ni mi srid de; 'jig rten pa'i lam srid pa'i rtse mo'i gnyen po med pa'i phyir ro /
ta ete 'ṣṭau navakā dvisaptatiḥ de dag ni dgu brgyad ni bdun cu gnyis yin te /
sakalabandhanena pūrvoktena saha trisaptatir bhavaṃti sngar bshad pa 'ching ba mtha' dag dang ldan pas bsnan na bdun cu rtsa gsum du 'gyur ro /
punar ete vairāgyataḥ pratyekaṃ trisaptatibhinnāḥ /
pratyekam āśrayato nava
yang 'dod chags dang bral ba'i sgo nas bdun cu rtsa gsum du so sor tha dad pa 'di dag re re zhing rten gyi sgo nas ni dgu'o /
katham ity āha ji lta zhe na /
tridvīpaṣaḍdevanikāyajā iti /
trayo dvīpā uttarakuruvarjyāḥ
gling gsum dang lha'i ris drug tu skyes pa'o zhes bya ba smos te /
gling gsum ni byang gi sgra mi snyan ma gtogs pa dag ste /
uttarakurau mārgābhāvāt /
ṣaḍ devanikāyāḥ kāmāvacarāḥ
byang gi sgra mi snyan na ni lam med pa'i phyir ro /
lha'i ris drug ni 'dod pa na spyod pa dag ste /
tata ūrdhvaṃ darśanamārgābhāvāt de'i gong na mthong ba'i lam med pa'i phyir ro /
teṣu jātā iti /
pratyekam ete navaguṇā bhavaṃti
de rnams su skyes pas na 'di dag re re zhing dgu 'gyur du 'gyur ro /
indriyagotramārgavairāgyāśrayataḥ piṇḍitā iti /
nigamana ucyate /
iyanta iti vṛttau likhitāḥ
dbang po dang rigs dang lam dang 'dod chags dang bral ba dang rten gyi sgo nas bsdoms na ni zhes bya ba ni mjug sdud par smos pa ste /
'di nyid gcig go zhes bya ba ni 'grel ba'i nang du bris par zad do /
evam anye 'pi pudgalāḥ saṃbhavataḥ saṃkhyeyā iti /
dharmānusāriprabhṛtayaḥ /
yathendriyagotramārgavairāgyāśrayataḥ śraddhānusāriṇaḥ saṃkhyātāḥ
gang zag gzhan dag kyang ci rigs par de bzhin du brtsi bar bya'o zhes bya ba ni chos kyi rjes su 'brang ba la sogs pa ste /
ji ltar dad pas rjes su 'brang ba dbang po dang rigs dang lam dang 'dod chags dang bral ba dang rten gyi sgo nas brtsis pa de kho na bzhin du brtsi bar bya'o /
tathaiva saṃkhyeyāḥ saṃbhavata iti /
dharmānusāridṛṣṭiprāptasamayavimuktānāṃ gotrabhedo nāsti /
śraddhādhimuktasamayavimuktayos tu gotrabhedo 'py astīti
ci rigs par zhes bya ba ni chos kyi rjes su 'brang ba dang mthong bas thob pa dang dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba rnams la ni rigs kyi khyad par med la /
dad pas mos pa dang dus kyis rnam par grol ba dag la ni /
saṃbhavata ity ucyate /
tatrendriyatas trayo dharmānusāriṇaḥ /
gotrata eka eveti bhedo nāsti
rigs kyi khyad par yang yod pas ci rigs par zhes smos so /
de la chos kyi rjes su 'brang ba dbang po'i sgo nas ni gsum mo /
rigs kyi sgo nas ni gcig kho na ste khyad par med do /
mārgataḥ paṃcadaśa aṣṭakṣāntisaptajñānasthāḥ lam gyi sgo nas ni bco lnga ste /
bzod pa brgyad dang shes pa bdun la gnas pa'o /
vairāgyatas trisaptatiḥ /
sakalabandhanaḥ /
kāmavairāgyān nava /
evaṃ yāvad ākiṃcanyāyatanavairāgyāt /
āśrayato nava /
tridvīpaṣaḍdevanikāyajā iti /
evam indriyamārgavairāgyāśrayataḥ piṇḍitāḥ
'dod chags dang bral ba'i sgo nas ni bdun cu rtsa gsum ste /
'ching ba mtha' dag dang ldan pa dang 'dod pa las 'dod chags dang bral ba'i phyir dgu nas de bzhin du ci yang med pa'i skye mched las 'dod chags dang bral ba'i phyir gyi bar du'o /
rten gyi sgo nas ni dgu ste /
gling gsum dang lha'i ris drug tu skyes pa'o /
sahasrāṇy ekānnatriṃśat saṃpadyaṃte /
śatāni ca paṃca paṃcaṣaṣṭiś ca /
evam indriyatas trayaḥ śraddhādhimuktāḥ
de bzhin du dbang po dang rigs dang lam dang; 'dod chags dang bral ba dang rten gyi sgo nas bsdoms na ni nyi khri dgu stong lnga brgya drug cu rtsa lngar 'gyur ro /
de bzhin du dad pas mos pa dbang po'i sgo nas ni gsum mo /
gotrataḥ paṃca pratyekaṃ rigs kyi sgo nas ni so sor lnga'o /
vairāgyatas trisaptatiḥ pratyekameva pūrvavat 'dod chags dang bral ba'i sgo nas ni so sor bdun cu rtsa gsum kho na ste snga ma bzhin no /
āśrayato nava /
tridvīpaṣaḍdevanikāyajā iti /
evam indriyagotravairāgyāśrayataḥ piṇḍitāḥ /
nava sahasrāṇi saṃpadyante /
(Abhidh-k-vy 596) śatāni cāṣṭau paṃca paṃcāśac ca
rten gyi sgo nas ni dgu ste /
gling gsum dang lha'i ris drug tu skye pa'o /
de bzhin du dbang po dang rigs dang 'dod chags dang bral ba dang rten gyi sgo nas bsdoms na ni dgu stong brgyad brgya lnga bcu rtsa lngar 'gyur ro /
kevalaphalastho ṣoḍaśacittaprāpto 'dhikṛtaḥ 'dir ni 'bras bu la gnas pa sems bcu drug thob pa 'ba' zhig gi dbang du byas pa yin te /
śraddhādhimuktadṛṣṭyāptau mṛdutīkṣṇendriyau tadety anayo iha vivakṣitatvāt de'i tshe dbang po rtul po dang rnon po dag dad pas mos pa dang mthong bas thob pa dag yin pas 'dir de gnyis brjod par 'dod pa'i phyir ro /
bhagavadviśeṣas tv āha /
mārgato nava bhavaṃti
skal ldan khyad par can na re lam gyi sgo nas ni dgu yin te /
bhāvanāmārgasthatvād iti /
tan na budhyāmahe kenābhiprāyeṇaivam uktam iti /
yady ayam abhiprāyo bhavet
bsgom pa'i lam la gnas pa yin no zhes zer ro /
de ni bsam pa gang gis de skad du smras pa khong du ma chud do /
mārgato bhūmaubhūmau nava bhavantīti /
vairāgyatas trisaptatir iti sa evārtho darśito bhavet /
tatavyatirekād iti /
yuktaṃ syāt /
tad eva hi parimāṇaṃ syāt
gal te 'di skad du lam gyi sgo nas ni sa dang sa na dgur 'gyur ro snyam du sems par 'gyur na ni 'dod chags dang bral ba'i sgo nas ni bdun cu rtsa gsum ste zhes bya ba de dang tha mi dad pa'i phyir de kho na bstan par gyur pas rigs pa yin te /
tshad kyang de kho nar zad do /
atha navabhūmikānāsravabhāvanāmārgasthatvān navatvam eṣāṃ vyavasthāpyeta /
tathā sati /
tatparimāṇaṃ punar navaguṇīkriyeta
'on te bsgom pa'i lam zag pa med pa sa dgu pa la gnas pa'i phyir 'di dag dgu nyid du rnam par 'jog na ni /
de lta yin na tshad de yang dgur bsgyur ba byas na de dag 'di snyed du 'gyur te /
etāvantaś ca bhaveyur aṣṭāśītisahasrāṇi /
śatāni ca ṣaṭ /
paṃcanavatiś cety evam uttaratrāpi vaktavyaṃ
brgyad khri brgyad stong drug brgya dgu bcu rtsa lngar 'gyur te /
de bzhin du 'og ma yang bshad par bya'o /
yadi tu śraddhādhimukta ā vajropamāt samādher gṛhyeta /
tato 'nyathā gaṇayitavyaṃ
gal te dad pas mos pa rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin gyi bar bzung na ni de'i phyir de lta bu ma yin par brtsi dgos te /
indriyatas trayaḥ śraddhādhimuktāḥ dad pas mos pa dbang po'i sgo nas ni gsum mo /
gotrataḥ paṃca pratyekaṃ rigs kyi sgo nas ni so sor lnga'o /
vairāgyata ekāśītiḥ trisaptattau bhavāgrāṣṭaprakāravītarāgān aṣṭāv adhikān prakṣipya 'dod chags dang bral ba'i sgo nas ni bdun cu rtsa gsum gyi thog tu srid pa'i rtse mo'i rnam pa brgyad las 'dod chags dang bral ba'i phyir brgyad kyis bsnan te brgyad cu rtsa gcig go /
āśrayata ekānnatriṃśat /
kathaṃ kāmadhātau navopapattisthānāni /
rūpadhātau ṣoḍaśa sthānāni /
catvāraś cārūpyā iti
rten gyi sgo nas ni nyi shu rtsa dgu'o /
ji lta zhe na /
'dod pa'i khams ni skye ba'i gnas dgu dang gzugs kyi khams na gnas bcu drug dang gzugs med pa bzhi'o /
evam indriyagotravairāgyāśrayataḥ piṇḍitāḥ sahasrāṇi paṃcatriṃśat /
śate ca dve /
paṃcatriṃśac ceti /
dṛṣṭiprāptasya gotrabhedo nāsti
de bzhin du dbang po dang rigs dang 'dod chags dang bral ba dang rten gyi sgo nas bsdoms na ni sum khri lnga stong nyis brgya sum cu rtsa lnga'o /
mthong bas thob pa la rigs kyi bye brag ni med do /
indriyavairāgyāśrayataḥ piṇḍitāḥ sahasraṃ saṃpadyante /
śatāni ca nava
dbang po dang 'dod chags dang bral ba dang rten gyi sgo nas bsdoms na ni stong dgu brgya bdun cu rtsa gcig tu 'gyur ro /
ekā saptatiś ca /
yadi tv ā vajropamāt samādher dṛṣṭiprāpto gṛhyate /
tata evaṃ saṃkhyātavyāḥ /
indriyavairāgyāśrayataḥ piṇḍitāḥ /
saptacatvāriṃśad adhikāni sapta sahasrāṇi saṃpadyante
gal te mthong bas thob pa rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin gyi bar gzung na ni 'di ltar brtsi bar bya ste /
dbang po dang 'dod chags dang bral ba dang rten gyi sgo nas bsdoms na bdun stong bzhi bcu rtsa bdun du 'gyur ro /
kāyasākṣī śraddhādhimuktadṛṣṭiprāptayor antarbhūta iti na gaṇyate lus kyis mngon du byed pa ni dad pas mos pa dang mthong bas thob pa'i nang du 'dus pas mi rtsi'o /
yadi punar gaṇyate indriyatas trayaḥ gal te rtsi na dbang po'i sgo nas ni gsum mo /
yadi śraddhādhimuktaḥ sa kāyasākṣī gotrataḥ paṃca rigs kyi sgo nas ni gal te lus kyis mngon du byed pa de dad pas mos pa yin na lnga'o /
yadi dṛṣṭiprāpto nāsti gotrabhedaḥ /
mārgata ubhayor api nāsti bhedaḥ
gal te mthong bas thob pa yin na ni rigs kyi khyad par med do /
lam ni gnyi ga'i yang dbye ba med do /
ākiṃcanyāyatanavītarāgatvāt vairāgyato 'pi nāsti bhedaḥ ci yang med pa'i skye mched las 'dod chags dang bral ba'i phyir 'dod chags dang bral ba'i sgo nas kyang khyad par med do /
yady api bhavāgre sakalabandanaḥ ekaprakāravītarāgo yāvad aṣṭaprakāravītarāga iti /
mārgato vairāgyato vāsti bhedaḥ /
na tu mārgavairāgyakṛtaṃ kāyasākṣitvam iti /
nāsya tatkṛtas tadbhedo vyavasthāpyate /
āśrayato vā bahudhābhedaḥ /
kāmāvacarāśrayatvāt yāvad bhavāgrāśrayatvād iti bhagavadviśeṣaḥ /
katham ākāśānaṃtyāyatanādyāśrayaḥ kāyasākṣī bhavati
gal te srid pa'i rtse mo pa'i 'ching ba mtha' dag dang ldan pa dang rnam pa gcig las 'dod chags dang bral ba nas rnam pa brgyad las 'dod chags dang bral ba'i bar zhig yin na ni lam dad 'dod chags dang bral ba'i sgo nas khyad par yod mod kyi lus kyis mngon du byed pa nyid ni lam dang 'dod chags dang bral bas byas pa ma yin pas 'di des byas pa de'i khyad par du ni rnam par mi gzhag 'o /
skal ldan khyad par can na re rten gyi sgo nas ni khyad par rnam pa mang ste /
'dod pa na spyod pa'i rten can yin pa nas srid pa'i rtse mo'i bar gyi rten can yin pa'i phyir ro zhes zer te /
ji ltar na lus kyis mngon du byed pa nam mkha' mtha' yas skye mched la sogs pa'i rten can yin /
evaṃ tu yuktaṃ paśyāmaḥ /
āśrayataḥ paṃcaviṃśatiḥ /
kāmadhātau navopapattisthānāni /
rūpadhātau ca ṣoḍaśa sthānāniti /
tatra hy āryo nirodhasamāpattim utpādayet
'di ltar rigs pa snyam byed de /
rten gyi sgo nas ni 'dod pa'i khams na skye ba'i gnas dgu dang gzugs kyi khams na gnas bcu drug ste nyi shu rtsa lnga'o /
'phags pa ni de dag tu 'gog pa'i snyoms par 'jug pa skyed do /
yadi tu kāmarūpāśrayotpāditanirodhasamāpattiyogāt kāyasākṣībhūtasyānāgāminaḥ /
tatsamanvāgamamātraprayogāt /
(Abhidh-k-vy 597) paścād api bhavāgrāśrayaṃ kāyasākṣitvam iṣyeta
gal te 'dod pa dang gzugs kyi rten can gyi 'gog pa'i snyoms par 'jug pa'i skyed pa dang ldan pa'i phyir mi 'ong ba lus kyis mngon du byed par gyur pa de'i ldan pa tsam dang 'brel pa'i phyir phyis kyang lus kyis mngon du byed pa srid pa'i rtse mo'i rten can nyid du 'dod na ni srid pa'i rtse mo'i rten can dang nyi shu rtsa drug yin par khong du chud par bya'o /
bhavāgraṃ ṣaḍviṃśatitama āśrayaḥ syād ity avagantavyaṃ de bzhin du dbang po dang rigs dang rten gyi sgo nas bgrangs te brtsi bar bya ste /
evam indriyagotrāśrayataḥ parigaṇya gaṇayitavyaḥ shes rab kyis rnam par grol ba'i bye brag kyang dbang po'i sgo nas ni gsum mo /
prajñāvimuktasyāpi bhedaḥ /
indriyatas trayaḥ prajñāvimuktaḥ /
gotrataḥ paṃca /
yadi samayavimuktāḥ /
athāsamayavimuktā nāsti bhedaḥ /
evam ubhayatobhāgavimukto 'pi yojayitavyaḥ
shes rab kyis rnam par grol ba rigs kyi sgo nas ni gal te dus kyis rnam par grol ba zhig yin na lnga'o /
'on te dus dang mi sbyor ba rnam par grol ba zhig yin na ni khyad par med do /
gnyi ga'i cha las rnam par grol ba yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
(VI /
66cd) prajñāsamādhibalābhyāṃ kleśavimokṣāvaraṇavimuktatvād iti /
prajñābalena kleśāvaraṇavimuktatvāt /
samādhibalena ca vimokṣāvaraṇavimuktatvāt
shes rab dang ting nge 'dzin gyi stobs dag gis nyon mongs pa dang rnam par thar pa'i sgrib pa las rnam par grol ba'i phyir ro zhes bya ba ni shes rab kyi stobs kyis nyon mongs pa'i sgrib pa las rnam par grol ba'i phyir dang ting nge 'dzin gyi stobs kyis rnam par thar pa'i sgrib pa las rnam par grol ba'i phyir ro /
vimokṣāḥ punar aṣṭau vakṣyante rūpī rūpāṇi paśyatīti vistaraḥ /
tatra kleśāvaraṇam iti /
kleśā evāvaraṇaṃ /
vimokṣāvaraṇaṃ iti /
vimokṣāṇām āvaraṇaṃ /
tat punaḥ kāyacittayor akarmaṇyatā
rnam par thar pa dag ni gzugs can gzugs rnams la lta ba zhes bya ba brgyad 'chad par 'gyur ro /
de la nyon mongs pa'i sgrib pa zhes bya ba ni nyon mongs pa nyid sgrib pa yin no /
rnam par thar pa'i sgrib pa zhes bya ba ni rnam par thar pa rnams kyis sgrib pa yin te /
yayā vimokṣān utpādayituṃ na śaknotīti /
(VI /
67) kleśān prahāyeha hi yas tu paṃceti /
paṃcāvarabhāgīyāni saṃyojanāni satkāyadṛṣṭyādīny uktāni
de yang gang gis rnam par thar pa dag skyed par mi nus pa ste /
lus dang sems las su mi rung ba nyid do /
'di la gang zhig nyon mongs pa lnga spangs te zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba la sogs pa tha ma'i cha dang mthun pa lnga bshad pa yin no /
ahāryadharmety aparihāṇidharmety arthaḥ /
phalata eveti vistaraḥ /
śraddhādhimuktatvān nendriyataḥ paripūrṇatvam
mi 'phrogs chos ldan zhes bya ba ni yongs su mi nyams pa'i chos can zhes bya ba'i tha tshig go /
'bras bu kho na las so zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dad pas mos pa yin pa'i phyir dbang po'i sgo nas yongs su rdzogs pa nyid ma yin no /
akāyasākṣitvān na samāpattitaḥ /
anāgāmitvāt tu phalataḥ paripūrṇatvam asti /
indriyata eveti /
dṛṣṭiprāptatvād indriyataḥ paripūrṇatvam
lus kyis mngon du byed pa ma yin pa'i phyir snyoms par 'jug pa'i sgo nas kyang ma yin no /
phyir mi 'ong ba yin pa'i phyir 'bras bu'i sgo nas ni yongs su rdzogs pa nyid yod do /
dbang po kho na las so zhes bya ba ni mthong bas thob pa yin pa'i phyir dbang po'i sgo nas yongs su rdzogs pa nyid yin la /
avītarāgatvāt tu na phalato nāpi samāpattitaḥ /
anāgāmiphalasamāpattyor abhāvāt evam anyeṣām api saṃbhavato yojyaṃ
'dod chags dang ma bral ba'i phyir 'bras bu'i sgo nas kyang ma yin la /
snyoms par 'jug pa'i sgo nas kyang ma yin te /
phyir mi 'ong ba'i 'bras bu dang snyoms par 'jug pa dag ma thob pa'i phyir ro /
de bzhin du gzhan dag la yang ci rigs par sbyar bar bya'o /
samāpattita eveti /
samāpattita eva paripūrṇatvaṃ nendriyaphalābhyām iti nāsty etat
snyoms par 'jug pa kho na dang zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa kho na'i sgo nas yongs su rdzogs pa nyid yin gyi /
dbang po dang 'bras bu dag gi sgo nas ni ma yin no zhes bya ba de ni med do /
kasmāt /
na hy asatyām anāgāmiphalaprāptau nirodhasamāpattir asti
ci'i phyir zhe na /
phyir mi 'ong ba'i 'bras bu ma thob par 'gog pa'i snyoms par 'dug pa med pas so /
samāpattīndriyataś ca vinā phaleneti /
samāpattīndriyata eva ca paripūrṇatvaṃ na phalata ity etad api nāsti /
yasmād anāgāmiphalam aprāptasya nirodhasamāpattir nāstīti
'bras bu med par snyoms par 'dug pa dang dbang po las zhes bya ba ni 'gog pa'i snyoms par 'jug pa dang dbang po kho na las yongs su rdzogs pa nyid yin gyi 'bras bu'i sgo nas ni ma yin no zhes bya ba de yang med de /
'di ltar phyir mi 'ong ba'i 'bras bu ma thob pa la 'gog pa'i snyoms par 'jug pa med pas so /
indriyataḥ samāpattitaś ceti /
tīkṣṇendriyatayā nirodhasamāpattilābhatayā cety arthaḥ
dbang po dang snyoms par 'jug pa las so zhes bya ba ni dbang po rno ba'i phyir dang 'gog pa'i snyoms par 'jug pa thob pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
indriyata eveti vistaraḥ /
asamayavimuktasyeti vacanāt /
asyendriyataḥ paripūrṇatvaṃ /
prajñāvimuktasyeti vacanāt /
na samāpattito 'sya paripūrṇatvaṃ /
anirodhasamāpattilābhī hi prajñāvimukta ity uktaṃ /
samāpattita eveti /
samayavimuktasyeti vacanāt /
nendriyataḥ paripūrṇatvam asya bhavati
dbang po kho na las so zhes bya ba ni dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba zhes 'byung ba'i phyir /
'di dbang po'i sgo nas ni yongs su rdzogs pa nyid yin la /
shes rab kyis rnam par grol ba zhes 'byung ba'i phyir 'di snyoms par 'jug pa'i sgo nas yongs su rdzogs pa nyid ni ma yin te /
'gog pa'i snyoms par 'jug pa ma thob pa ni shes rab kyis rnam par grol ba zhes bshad do /
snyoms par 'jug pa kho na las so zhes bya ba ni dus kyis rnam par grol ba zhes 'byung ba'i phyir 'di dbang po'i sgo nas yongs su rdzogs pa nyid ma yin no /
ubhayatobhāgavimuktasyeti vacanāt /
samāpattito 'sya paripūrṇatvaṃ
gnyi ga'i cha las rnam par grol ba zhes 'byung ba'i phyir 'di snyoms par 'jug pa'i sgo nas yongs su rdzogs pa nyid ni yin te /
nirodhasamāpattilābhīty ubhayatobhāgavimukta ity uktaṃ 'gog pa'i snyoms par 'jug pa thob pa ni gnyi ga'i cha las rnam par grol ba zhas bshad do /
indriyasamāpattibhyāṃ /
kiṃ /
paripūrṇatvaṃ /
asamayavimuktatvād indriyataḥ ubhayatobhāgavimuktatvāt samāpattita iti darśayati
dbang po dang snyoms par 'jug pa dag las so zhes bya ba ci zhe na /
yongs su rdzogs pa nyid yin te /
dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i phyir dbang po'i sgo nas so /
gnyi ga'i cha las rnam par grol ba'i phyir snyoms par 'jug pa las so zhes ston par byed do /
(VI /
68) ānantaryamārgo yenāvaraṇaṃ prajahātīti /
aprahāṇamārgasaṃbhavāt /
asti sa ānantaryamārgo yenāvaraṇaṃ na prajahāti /
indriyasaṃcārādiṣu /
(Abhidh-k-vy 598) yas tatpraheyāvaraṇanirmuktaḥ prathamata iti /
ya ānantaryamārgapraheyeṇāvaraṇena nirmuktaḥ
bar chad med pa'i lam ni gang gis sgrib pa rab tu spong ba'o zhes bya ba ni mi spong ba'i lam srid pa'i phyir te /
bar chad med pa'i lam gang zhig gis dbang po 'pho ba la sogs par sgrib pa rab tu mi spong bar byed pa de yod do /
des spang bar bya ba'i sgrib pa las nges par grol ba dang po nyid du skye ba gang yin pa'o zhes bya ba ni bar chad med pa'i lam gyis spang bar bya ba'i sgrib pa las nges par grol ba gang yin pa'o /
prathamata iti viśeṣaṇaṃ /
yasmāt tṛtīyādiṣu kṣaṇeṣu tajjātīyo mārgo viśeṣamārga itīṣyate /
tena eva cāha
dang po nyid du zhes bya ba khyad par smos pa ni /
'di ltar skad cig ma gsum pa la sogs pa la de dang rigs mthun pa'i lam ni khyad par can gyi lam yin par 'dod de /
viśeṣamārgo ya ebhyo 'nyo mārga iti /
prayogamārgādibhyo 'nya ity arthaḥ
de nyid kyi phyir khyad par can gyi lam ni de dag las gzhan pa'i lam gang yin pa'o zhes bya ba smos so /
kiṃ ca yadi prathamata iti na brūyāt /
vimuktimārgo yas tatpraheyāvaraṇanirmukta ity etāvad brūyāt
gzhan yang gal te dang po nyid du zhes bya ba ma brjod kyi rnam par grol ba'i lam ni des spang bar bya ba'i sgrib pa las nges par grol ba gang yin pa'o zhes bya ba de tsam zhig smos par 'gyur na /
evaṃ sati duḥkhadharmajñānāt pareṇa sarve ānantaryamārgādayas tatpraheyāvaraṇanirmuktā utpadyanta iti /
sarve vimuktimārgāḥ syuḥ /
aniṣṭaṃ caitat /
ānantaryamārgādiṣv api vimuktimārgaprasaṃgāt /
tasmād ānantaryamārgasya duḥkhadharmajñānakṣāntyāder yatpraheyam āvaraṇaṃ
de lta na ni sdug bsngal la chos shes pa phan chad bar chad med pa'i lam la sogs pa thams cad des spang bar bya ba'i sgrib pa las nges par grol bar skye ba yin pas thams cad rnam par grol ba'i lam du 'gyur ba zhig na bar chad med pa'i lam la sogs pa yang rnam par grol ba'i lam nyid du thal bar 'gyur ba'i phyir de yang mi 'dod do /
de lta bas na bar chad med pa'i lam sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pas spang bar bya ba'i sgrib pa mthong bas spang bar bya ba'i ris nas /
duḥkhadarśanaprahātavyo nikāyo yāvad bhāvanāprahātavyaḥ /
tena praheyāvaraṇena nirmukto yaḥ prathamata utpadyate /
sa vimuktimārgaḥ /
nānyas tat praheyāvaraṇanirmuktatve 'pīti /
ya ebhyaḥ prayogamārgādibhyas tribhyo 'nyaḥ
bsgom pas spang bar bya ba'i ris kyi bar gang yin pa spang bar bya ba'i sgrib pa de las nges par grol bas dang po nyid du skyes pa gang yin pa des rnam par grol ba'i lam yin gyi gzhan ni des spang bar bya ba'i sgrib pa las nges par grol ba nyid yin yang ma yin no /
sbyor ba'i lam la sogs pa gsum po de dag las gzhan pa gang yin pa de ni khyad par can gyi lam yin te /
sa viśeṣamārgaḥ /
ṣoḍaśān mārgānvayajñānakṣaṇāt pareṇa saptadaśādayas tajjātīyā ye 'nāsravāḥ kṣaṇāḥ /
te viśeṣamārgasvabhāvā ity avagantavyaṃ
skad cig ma bcu drug pa lam la rjes su shes pa'i mtshan nyid phan chad de dang ris mthun pa skad cig ma bcu bdun pa la sogs pa zag pa med pa'i skad cig ma gang yin pa de dag ni khyad par can gyi lam gyi ngo bo nyid yin par khong du chud par bya'o /
evam anyad api vimuktijñānaṃ /
yat prākarṣikaṃ kṣayajñānādi
gzhan rnam par grol ba'i ye shes kyi rab kyi mtha' pa zad pa shes pa la sogs pa gang yin pa de yang de dang 'dra bar brjod par bya ste /
tad api vaktavyaṃ /
yaś ca dṛṣṭadharmasakhavihārāya vaiśeṣikaguṇābhinirhārāya vā mārgaḥ
mthong ba'i chos la bde bar gnas par byed pa'am /
yon tan khyad par can mngon par sgrub par byed pa'i lam gang yin pa de yang khyad par can gyi lam kho na yin no /
so 'pi viśeṣamārga eva prayogamārgo yasmād ānantaryamārgotpattir ity uktaṃ /
ato laukikā agradharmāḥ prayogamārga iti gamyate
sbyor ba'i lam ni gang gi mjug thogs su bar chad med pa'i lam skye ba'o zhes bshad pas de'i phyir sbyor ba'i lam ni 'jig rten pa'i chos kyi mchog yin no zhes bya bar mngon no /
yas tu pratilomataḥ kṣāntyādimārgaḥ /
sa kasminn antarbhavatīti vaktavyam
lugs las bzlog par bzod pa la sogs pa'i lam gang yin pa de gang gi nang du 'dus par brjod par bya zhe na smras pa /
āha /
prayogamārga evāntarbhavati /
viprakṛṣṭas tv asau prayogamārga ity ayaṃ tasyāgradharmebhyo viśeṣaḥ
sbyor ba'i lam kho na'i nang du 'dus na 'di ni sbyor ba'i lam thag ring po yin pas de ni 'jig rten pa'i chos kyi mchog dag dang khyad par de yod do /
udāharaṇārthatvāc cācāryeṇa saṃnikṛṣṭa eva prayogamārga ukta iti /
eṣa hi nirvāṇasya panthāḥ
yang na dper brjod pa'i phyir bar chad med pa dang nye ba kho na sbyor ba'i lam du bshad do /
tena tadgamanād iti /
loke yena gamyate /
sa mārga iti pratītaḥ /
anena ca nirvāṇaṃ gamyate prāpyate
bam po lnga bcu gnyis pa /
de nas der 'gro ba'i phyir 'di ni mya ngan las 'das pa'i lam yin no zhes bya ba ni 'jig rten na gang nas 'gro ba de lam yin no zhes grags la 'di nas kyang mya ngan las 'das par 'gro zhing phyin par byed de /
tasmān mārga iti darśayati /
mārgayaṃty anena veti /
mārgo 'nveṣaṇa iti dhātuḥ paṭhyate /
tasyaitad ghañi rūpaṃ mārga iti /
yena nirvāṇam anviṣyate
de lta bas na lam yin no zhes ston par byed do /
'dis mya ngan las 'das pa tshol ba'i phyir zhes bya ba ni skad kyi dbyings las lam tshol bar byed pa yin no zhes 'byung bas gang gis mya ngan las 'das pa tshol zhing thob par byed pa de ni lam yin no /
sa mārga iti /
vimuktiviśeṣamārgayoḥ kathaṃ mārgatvam iti /
na hi tābhyāṃ nirvāṇaṃ prāpyate /
prayogānantaryamārgayor eva tatprāptau sāmarthyān na tayor iti abhiprāyaḥ
rnam par grol ba dang khyad par can gyi lam dag ji ltar na lam nyid yin zhes bya ba ni de gnyis kyis mya ngan las 'das pa thob par byed pa ma yin te /
de thob pa la ni sbyor ba dang bar chad med pa'i lam kho na nus pa yod kyi de gnyis ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
tajjātīyādhimātrataratvād iti /
prahāṇamārgajātīyau cālaṃbanākārānāsravatvasādṛsyāt /
adhimātratarau ca hetūpacayataḥ
de dang 'dra ba dang ches che ba yin pa'i phyir zhes bya ba ni dmigs pa dang rnam pa dang zag pa med pa nyid du chos na thun pa'i phyir spang ba'i lam dang 'dra ba yin la /
rgyu bsags pa'i sgo nas ches che ba dag kyang yin te /
yathā hy ānantaryamārgaś catuḥsatyālaṃbanaṣoḍaśākāro 'nāsravaś ca /
evaṃ vimuktiviśeṣamārgāv api /
adhimātrataratvenaiva tu tasmād viśeṣa iti /
uttarottaraprāpaṇāt /
nirupadhiśeṣapraveśād veti /
yasmād vimuktimārgeṇa viśeṣamārgeṇa ca uttarottaro (Abhidh-k-vy 599) mārgaḥ prāpyate
ji ltar bar chad med pa'i lam bden pa bzhi la dmigs shing rnam pa bcu drug dang zag pa med pa yin pa ltar rnam par grol ba dang khyad par can gyi lam dag kyang de dang 'dra la ches che ba nyid kyis de gnyis khyad zhugs pa yang yin no /
gong nas gong du phyin par byed pa'i phyir ram phung po'i lhag ma ma lus par 'jug pa'i phyir ro zhes bya ba ni gang gi phyir rnam par grol ba'i lam dang khyad par can gyi lam gyis lam gong nas gong du phyin par byed pa'am /
tasmāt anayor mārgatvam ity arthaḥ /
yasmād vā tābhyāṃ nirupadhiśeṣaṃ nirvāṇaṃ praviśati /
yadutpattau nirupadhiśeṣanirvāṇapraveśa iti
gang gi phyir de gnyis kyis phung po'i lhag ma med pa'i mya ngan las 'das par 'jug ste /
de dag skyes nas phung po'i lhag ma med pa'i mya ngan las 'das par 'jug pa de'i phyir 'di gnyis lam nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
apare punar evaṃ vyācakṣate /
uttarottaraprāpaṇān nirupadhiśeṣapraveśaḥ /
tasmād anayor mārgatvam iti
gzhan dag na re 'di skad du gong nas gong du phyin par byed pa'i phyir phung po'i lhag ma ma lus par 'jug pa yin te /
de lta bas na 'di gnyis lam nyid yin no zhes zer ro /
(VI /
69) nirvāṇapratipādanād iti /
yasmād anena nirvāṇaṃ pratipadyata ity arthaḥ /
evaṃ sukhāpi dvividheti /
asti pratipat sukhā dhandhābhijñā /
asti sukhā kṣiprābhijñeti
mya ngan las 'das pa sgrub par byed pa'i phyir zhes bya ba ni 'di ltar 'dis mya ngan las 'das pa sgrub par byed pas zhes bya ba'i tha tshig go /
de bzhin du sla ba yang rnam pa gnyis so zhes bya ba ni mngon par shes pa bul ba sla ba'i lam yang yod /
mngon par shes pa myur ba sla ba'i lam yang yod ces bya ba yin no /
aṃgaparigrahaṇaśamathavipaśyanāsamatābhyām ayatnavāhitvād ity aṃgaiḥ parigrahaḥ /
śamathavipaśyanayoḥ samatvaṃ /
aṃgaparigrahaś ca śamathavipaśyanāsamatvaṃ ca
yan lag gis yongs su zin pa dang zhi gnas dang lhag mthong mnyam pa dag gis 'bad mi dgos bar ngang gis 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba ni yan lag dag gis yongs su zin pa dang zhi gnas dang lhag mthong dag mnyam pa nyid ni yan lag gis yongs su zin pa dang zhi gnas dang lhag mthong mnyam pa nyid de /
tābhyām ayatnavāhitvaṃ /
tasmāt sukhā pratipat
de dag gis na 'bad mi dgos par ngang gis 'byung ba yin pas de'i phyir lam sla ba yin no /
yasmād aṃgaparigṛhītāni dhyānāni śamathavipaśyanābhyāṃ samāni ca /
tasmād ayatnavāhīni /
ataś ca sukhāsau pratipad iti
gang gi phyir bsam gtan dag ni yan lag gis yongs su zin pa dang zhi gnas dang lhag mthong dag mnyam pa yin pa de'i phyir 'bad pa mi dgos par ngang gis 'byung ba yin pas de'i phyir lam de ni sla ba zhes bya'o /
aṃgāparigrahād iti vistaraḥ /
aṃgāparigrahād anāgamyadhyānāṃtarārūpyā yatnavāhinaḥ /
śamathavipaśyanānyūnatvāc ca saṃbhavatas te yatnavāhinaḥ
yan lag gis yongs su ma zin pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang gzugs med pa dag ni yan lag gis yongs su ma zin pa'i phyir 'bad nas 'byung ba yin no /
de dag ci rigs par zhi gnas dang lhag mthong chung ba'i phyir 'bad nas 'byung ba yang yin te /
śamathanyūnatvād anāgamyadhyānāṃtare yathavāhinī mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dag ni zhi gnas chung ba'i phyir 'bad nas 'byung ba yin no /
vipaśyanānyūnatvāc cārūpyā yatnavāhinaḥ gzugs med pa dag ni lhag mthong chung ba'i phyir 'bad nas 'byung ba yin no /
tadbhāvāt /
te 'nāgamyādayo duḥkhā pratipad iti
de'i phyir mi lcogs pa med pa la sogs pa de dag ni lam dka' ba yin no /
dhandhābhijñeti /
dhandhābhijñāsyām iti /
dhandhābhijñā mandaprajñety arthaḥ
mngon par shes pa bul ba zhes bya ba ni 'di la mngon par shes pa bul ba yod pas mngon par shes pa bul ba ste /
shes rab chung ba zhes bya ba'i tha tshig go /
kṣiprābhijñeti tīkṣṇaprajñā /
dhandhasya mandasya pudgalasyeyam abhijñā dhandhābhijñeti /
ṣaṣṭhītatpuruṣeṇāpy etat sidhyatīti darśayati
mngon par shes pa myur ba zhes bya ba ni shes rab rno ba'o /
yang na mngon par shes pa 'di gang zag mong rtul zhing blun pa'i yin pas mngon par shes pa bul ba yin te /
evaṃ kṣiprasya tīkṣṇasya pudgalasyābhijñā kṣiprābhijñeti yojyaṃ de bzhin du mngon par shes pa gang zag yid rnon po'i yin pas mngon par shes pa myur ba'o zhes bya bar sbyar bar bya'o /
(VI /
70) catvāri smṛtyupasthānāni /
kāyavedanācittadharmāsmṛtyupasthānāni yathoktāni /
catvāri samyakprahāṇāni /
utpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇāya chandaṃ janayati
dran pa nye bar gzhag pa bzhi ni lus dang tshor ba dang sems dang chos dran pa nye bar gzhag pa ji skad du bshad pa dag yin no /
yang dag par spong ba bzhi ni sdig pa mi dge ba'i chos skyes pa rnams spong ba'i phyir 'dun pa skyed do /
rtsol ba byed do /
vyāyacchate /
vīryam ārabhate /
cittaṃ pragṛhṇāti
brtson 'grus rtsom mo /
sems rab tu 'dzin to /
pradadhāti /
anutpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇām anutpādāya chandaṃ janayatīti pūrvavat
yang dag par rab tu 'jog go /
sdig pa mi dge ba'i chos ma skyes pa rnams ni mi skyed pa'i phyir 'dun pa skyed do zhes bya ba snga ma bzhin no /
anutpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇām utpādāya chandaṃ janayatīti pūrvavat dge ba'i chos ma skyes pa rnams skyed pa'i phyir 'dun pa skyed do zhes bya ba snga ma bzhin no /
utpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇāṃ sthitaye asaṃmoṣāya bhāvanāparipūraye bhūyobhāvāya vṛddhivipulatājñānasākṣātkriyāyai chandaṃ janayatīti pūrvavat dge ba'i chos skyes pa rnams gnas pa dang mi brjed pa dang bsgom pa yongs su rdzogs par bya ba dang phyir zhing goms pa dang 'phel zhing rgyas pa dang ye shes kyis mngon sum du bya ba'i phyir 'dun pa skyed do zhes bya ba snga ma bzhin no /
catvāra ṛddhipādāḥ /
chandasamādhiprahāṇasaṃskārasamanvāgata ṛddhipādaḥ /
evaṃ vīryacittamīmāṃsāsamādhiprahāṇasaṃskārasamanvāgata ṛddhipādaḥ
rdzu 'phrul gyi rkang pa bzhi ni 'dun pa'i ting nge 'dzin spong pa'i 'du byed dang ldan pa /
rdzu 'phrul gyi rkang pa dang de bzhin du brtson 'grus dang sems dang dpyod pa'i ting nge 'dzin spong ba'i 'du byed dang ldan pa rdzu 'phrul gyi rkang pa dag ste /
ṛddhipādā ṛddhihetava ity arthaḥ /
paṃcendriyāṇi /
śraddhāvīryasmṛtisamādhiprajñendriyāṇi /
paṃca balāni
rdzu 'phrul gyi rkang pa ni rdzu 'phrul gyi rgyu zhes bya ba'i tha tshig go /
dbang po lnga ni dad pa dang brtson 'grus dang dran pa dang ting nge 'dzin dang shes rab kyi dbang po dag go /
śraddhāvīryasmṛtisamādhiprajñābalāni /
saptabodhyaṃgāni /
smṛtidharmapravicayavīryaprītipraśrabdhisamādhyupekṣābodhyaṃgāni /
smṛtir eva saṃbodhyaṃgaṃ smṛtisaṃbodhyaṃgam
stobs lnga ni dad pa dang brtson 'grus dang dran pa dang ting nge 'dzin dang shes rab kyi stobs dag go /
byang chub kyi yan lag bdun ni dran pa dang chos rab tu rnam par 'byed pa dang brtson 'grus dang dga' ba dang shin tu sbyangs pa dang ting nge 'dzin dang btang snyoms yang dag byang chub kyi yan lag dag ste /
evaṃ yāvad upekṣaiva saṃbodhyaṃgaṃ (Abhidh-k-vy 600) upekṣāsaṃbodhyaṃgam iti /
āryāṣṭaṃgo mārgaḥ /
samyagdṛṣṭiḥ /
samyaksaṃkalpaḥ /
samyagvāk /
samyakkarmāntaḥ
dran pa nyid yang dag byang chub kyi yan lag yin pas dran pa yang dag byang chub kyi yan lag ste btang snyoms nyid yang dag byang chub kyi yan lag yin pas na btang snyoms yang dag byang chub kyi yan lag gi bar du yang de dang 'dra'o /
samyagājīvaḥ /
samyagvyāyāmaḥ /
samyaksmṛtiḥ /
samyaksamādhir iti /
aśeṣavidyāprahanād iti /
yasmād aśeṣatraidhātukyavidyāprahāṇaṃ /
tasmād ubhayaṃ bodhiḥ /
anena śaikṣapṛthagjanānāṃ prajñā na bodhir vyavasthāpyata iti darśayati /
kiṃ ca yathākramaṃ
'phags pa'i lam yan lag brgyad ni yang dag pa'i lta ba dang yang dag pa'i rtog pa dang yang dag pa'i ngag dang yang dag pa'i las kyi mtha' dang yang dag pa'i 'tsho ba dang yang dag pa'i rtsol ba dang yang dag pa'i dran pa dang yang dag pa'i ting nge 'dzin to /
de gnyis kyis ma rig pa ma lus par spangs pa'i phyir zhes bya ba ni gang gi phyir khams gsum pa'i ma rig pa ma lus par spangs pa de'i phyir de gnyi ga byang chub yin te /
'dis ni slob pa dang so so'i skye bo rnams kyi shes rab ni byang chub tu rnam par mi bzhag go zhes ston par byed do /
gzhan yang go rims bzhin du /
tābhyāṃ svārthasya yathābhūtaṃ kṛtāpunaḥkartavyatāvabodhāc ca /
kṣayajñānena yathābhūtaṃ kṛtāvabodhāt tat kṣayajñānaṃ bodhiḥ /
duḥkhaṃ me parijñātam iti yathābhūtaṃ prajānāti /
samudayo me prahīṇa iti
rang gi don byas pa dang yang byar med pa nyid yang dag pa ji lta ba bzhin du rtogs pa'i phyir te /
zad pa shes pas bdag gis sdug bsngal yongs su shes so zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu shes so /
nirodho me sākṣātkṛta iti /
mārgo me bhāvita iti yathābhūtaṃ prajānātīti /
anutpādajñānena yathābhūtam apunaḥkartavyam iti /
[mārgo me bhāvito na punar bhāvayitavya] tad anutpādajñānam api bodhiḥ
bdag gis kun 'byung ba spangs so zhes bya ba dang bdag gis 'gog pa mngon du byas so zhes bya ba dang bdag gis lam bsgoms so zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du shes so zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rtogs pa'i phyir zad pa shes pa de byang chub yin no /
mi skye ba shes pas kyang bdag gis sdug bsngal yongs su shes te /
yang yongs su shes par byar med do zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu shes so /
duḥkhaṃ me parijñātaṃ na punaḥ parijñātavyam /
iti yathābhūtaṃ prajānāti
bdag gis kun 'byung ba spangs te /
yang spang du med do zhes bya ba dang bdag gis 'gog pa mngon du byas te /
samudayo me prahīṇo na punaḥ prahātavya iti yang mngon du byar med do zhes bya ba dang bdag gis lam bsgoms te /
nirodho me sākṣātkṛto na punaḥ sākṣātkartavya iti /
mārgo me bhāvito na punar bhāvayitavya iti yathābhūtaṃ prajānātīti
yang bsgom du med do zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu shes so zhes bya bar yang byar med pa ji lta ba bzhin rtogs pa'i phyir mi skye ba shes pa de yang byang chub yin no /
duḥkhaṃ me parijñātam ity anena kṣayajñānaṃ bdag gis sdug bsngal yongs su shes so zhes bya ba 'dis ni zad pa shes pa bstan la /
na punaḥ parijñātavyam ity anenānutpādajñānam /
ity ubhayam api tīkṣṇendriyasya pudgalasya darśayatīti sarvaṃ neyaṃ /
tad evaṃ kṣayajñānam anutpādajñānaṃ ca bodhir ity avayavārthaṃ prasādhya samudayārthaṃ prasādhayann āha
yang shes par byar med do zhes bya ba 'dis ni mi skye ba shes pa bstan pas gnyi ga yang gang zag dbang po rnon po'i yin par ston to zhes thams cad la sbyar bar bya'o /
de ltar zad pa shes pa dang mi skye ba shes pa byang chub yin no zhes yan lag gi don rab tu bsgrubs nas spyi'i don rab tu bsgrub pa'i phyir /
de dang mthun pa nyid phyir /
tādanulomyataḥ /
saptatriṃśat tu tatpakṣā iti
sum cu rtsa bdun de'i phyogs mthun /
zhes bya ba smos te /
tasyā bodher anulomas tadanulomaḥ byang chub de dang mthun pa ni de dang mthun pa'o /
tadbhāvas tādanulomyaṃ de'i ngo bo ni de dang mthun pa nyid de /
tasmāt /
tādanulomyato bodhipakṣā /
bodhipakṣe sādhavo 'nulomā iti bodhipakṣāḥ
de dang mthun pa nyid de'i phyir byang chub kyi phyogs dang mthun pa'o /
byang chub kyi phyogs la bzang zhing mthun pas na gsung rab las /
smṛtyupasthānādayaḥ saptatriṃśad ucyaṃte pravācane dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa sum cu rtsa bdun byang chub kyi phyogs dang mthun pa yin par 'byung ngo /
(VI /
71) daśa dravyāṇīti /
keṣāṃcin matena /
vakṣyati hi vaibhāṣikāṇām ekādaśa kāyavākkarmaṇor asaṃbhinnatvād iti /
prajñā hi smṛtyupasthitir iti
rdzas sum cu zhes bya ba ni kha cig gi gzhung lugs yin te /
bye brag tu smra ba rnams kyi ltar na lus dang ngag dag tha dad pa'i phyir tshul khrims kyi yan lag rnams rdzas gnyis yin pas bcu gcig yin no zhes 'chad par 'gyur ba'i phyir ro /
dran pa nyer gzhag shes rab ste /
prajñā smṛtyupasthānam ity arthaḥ /
smṛtir upatiṣṭhate 'nayeti kṛtvā /
tathā hi sūtra uktaṃ
zhes bya ba ni dran pa nye bar gzhag pa ni shes rab yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
'dis dran pa nye bar 'jog pa'i phyir te /
'di ltar mdo las /
kāye kāyanupaśyī vistaraḥ /
vīryaṃ samyakprahāṇākhyam iti
lus la lus kyi rjes su lta zhing gnas so zhes bya ba rgyas par 'byung ngo /
brtson 'grus yang dag 'jog ces bya /
yasmād uktam utpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇāya chandaṃ janayati zhes bya ba ni 'di ltar sdig pa mi dge ba'i chos skyes pa rnams spangs pa'i phyir 'dun pa skyed do /
rtsol bar byed do /
vyāyacchate /
vīryam ārabhata iti sarvaṃ /
ṛddhipādāḥ samādhaya iti
brtson 'grus rtsom mo zhes 'byung ba thams cad sbyar ro /
rdzu 'phrul rkang pa'i ting nge 'dzin to /
yasmād uktaṃ chandasamādhiprahāṇasaṃskārasamanvāgatam ṛddhipādaṃ (Abhidh-k-vy 601) bhāvayatīti sarvaṃ prahāṇasaṃskārāḥ punar atrāṣṭau sūtre paṭhyante /
kathaṃ /
tathābhūtasya yaś chandaḥ
zhes bya ba ni 'di ltar 'dun pa'i ting nge 'dzin spong ba'i 'du byed dang ldan pa rdzu 'phrul gyi rkang pa sgom par byed do zhes 'byung ba thams cad sbyar ro /
'dir spong ba'i 'du byed ces smos pa'i mdo las brgyad 'byung ba yin no /
yo vyāyāmaḥ /
yā śraddhā /
yā praśrabdhiḥ /
yā smṛtiḥ /
yat saṃprajanyaṃ /
yā cetanā /
yopekṣā /
ima ucyante prahāṇasaṃskārā iti /
indriyāṇi tāvad iti vistaraḥ
ji lta zhe na de lta bu'i 'dun pa gang yin pa dang rtsol ba gang yin pa dang shin tu sbyangs pa gang yin pa dang dran pa gang yin pa dang shes bzhin gang yin pa dang sems 'du byed pa gang yin pa dang sems mngon par 'du byed pa gang yin pa dang btang snyoms gang yin pa de dag ni spong ba'i 'du byed ces bya'o zhes 'byung ngo /
svanāmagrahaṇena yānīndriyabalasvabhāvāni śraddhāvīryasmṛtisamādhiprajñā dravyāṇi paṃca /
teṣāṃ prajñaiva sā yāni catvāri smṛtyupasthānāni
de'i phyir re zhig dbang po dang zhes rgyas par 'byung ba ni rang gi ming gis smos pa'i dbang po dang stobs kyi ngo bo nyid dad pa dang brtson 'grus dang dran pa dang ting nge 'dzin dang shes rab kyi rdzas lnga gang dag yin pa de dag las dran pa nye bar gzhag pa bzhi po gang dag yin pa de ni shes rab kho na yin la /
yac ca bodhyaṃgeṣu dharmapravicayasaṃbodhyaṃgaṃ /
yā ca mārgāṃgeṣu samyagdṛṣṭiḥ /
na dravyāntaraṃ /
vīryam eva tad yāni catvāri samyakprahāṇāni /
yac ca bodhyaṃgeṣu vīryasaṃbodhyaṃgaṃ /
yaś ca mārgāṃgeṣu samyagvyāyāmaḥ
byang chub kyi yan lag dag gi nang na chos rnam par 'byed pa yang dag byang chub kyi yan lag gang yin pa dang lam dag gi nang na yang dag pa'i lta ba gang yin pa yang rdzas gzhan ma yin no /
yang dag par spong ba bzhi po gang dag yin pa dang byang chub kyi yan lag dag gi nang na brtson 'grus yang dag byang chub kyi yan lag gang yin pa dang lam dag gi nang na yang dag pa'i rtsol ba gang yin pa de ni brtson 'grus kho na yin no /
samādhir eva ca sa ye catvāra ṛddhipādāḥ /
yac ca bodhyaṃgeṣu samādhisaṃbodhyaṃgaṃ /
yac ca mārgāṃgeṣu samyaksamādhiḥ /
kim avaśiṣyate yan na prajñendriyādisvabhāvaṃ
rdzu 'phrul gyi rkang pa bzhi po gang dag yin pa dang byang chub kyi yan lag dag gi nang na ting nge 'dzin yang dag byang chub kyi yan lag gang yin pa dang lam gyi nang na yang dag pa'i ting nge 'dzin ni ting nge 'dzin kho na yin no /
gang shes rab kyi dbang po la sogs pa'i ngo bo nyid ma yin pa ci zhig lus she na /
bodhyaṃgeṣu prītipraśrabdhyupekṣāsaṃbodhyaṃgāny avaśiṣyante /
mārgāṃgeṣu samyaksaṃkalpāḥ /
śīlāṃgāni ca trīṇi /
samyagvāk samyakkarmāntaḥ samyagājīva iti /
daśa dravyāṇīti /
śraddhādīni paṃca /
prītisaṃbodyaṃgādīni ca paṃceti
byang chub kyi yan lag dag gi nang na dga' ba dang shin tu sbyangs pa dang btang snyoms yang dag byang chub kyi yan lag rnams dang lam gyi yan lag dag gi nang na yang dag pa'i rtog pa dang tshul khrims kyi yan lag gsum po yang dag pa'i ngag dang yang dag pa'i las kyi mtha' dang yang dag pa'i 'tsho ba rnams zhes bya ba dag lus so /
rdzas bcu po yin no zhes bya ba ni dad pa la sogs pa lnga dang dga' ba yang dag byang chub kyi yan lag la sogs pa lnga ste /
śīlāṃgāni trīṇy avijñaptisvabhāvānīti kṛtvaikaṃ dravyaṃ vyavasthāpyate tshul khrims kyi yan lag gsum ni rnam par rig byed ma yin pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir rdzas gcig tu rnam par gzhag go /
vaibhāṣikāṇām ekādaśa dravyāṇi /
kāyavākkarmaṇor asaṃbhinnatvāt dve dravyaṃ iti kṛtvā
bye brag tu smra ba rnams kyi ltar na lus dang ngag gi las dag tha dad cing rigs mi mthun pa'i phyir rdzas gnyis yin pas rdzas bcu gcig yin no /
abhiprāyavaśāt pakṣadvaye 'py adoṣaḥ bsam pa'i dbang gis ni phyogs gnyi ga ltar na yang nyes pa med do /
yadi tu mukhyavṛttyā tasmin kalāpe yāvaṃti dravyāṇi saṃti /
tāvaṃti gaṇyeran /
naiva tāni daśa dravyāṇi samāhitavijñaptirūpāṇāṃ saptadravyatvāt /
ṣoḍaśa dravyāṇīti vaktavyaṃ syāt /
(VI /
72) pradhānagrahaṇenaivam uklaṃ
gal te dngos su tshogs pa de la rdzas ji snyed cig yod pa ril gyis bgrang na ni de dag rdzas bcu ma yin pa de nyid de /
mnyam par gzhag pa'i rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs rnams rdzas bdun yin pa'i phyir rdzas bcu drug yin no zhes brjod dgos par 'gyur ro /
prajñādisvabhāvāḥ smṛtyupasthānādaya iti /
sarve tu prāyogikaguṇāḥ sāsravānāsravāḥ śrutacintābhāvanāmayā yathāyogaṃ smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādāḥ /
prādhānyaṃ punas tadbalenānyeṣāṃ vṛtteḥ /
na punas te na santi /
prajñāpradhānāni hi smṛtyupasthānānīty ataḥ prajñāgrahaṇaṃ /
na tu prajñaiva smṛtyupasthānaṃ /
kiṃ tarhi /
prajñāvīryasmṛtisamādhiprītipraśrabdhyupekṣāsamyaksaṃkalpādayo 'pīti /
prāyogikagrahaṇam upapattilabhyaśraddhādinirāsārthaṃ /
evaṃ vīryapradhānāni samyakpradhānāni
gtso bo smos pas dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa ni shes rab la sogs pa'i rang bzhin yin no zhes de skad bshad kyi dran pa nye bar gzhag pa dang yang dag par rab tu 'jog pa dang rdzu 'phrul gyi rkang pa rnams ni ci rigs par sbyor ba las byung ba'i yon tan thos pa dang bsams pa dang bsgoms pa las byung ba zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa thams cad kyang yin no /
gtso bo zhes bya ba ni de'i stobs kyis gzhan dag 'jug pa la bya'i de dag med pa ni ma yin te /
dran pa nye bar gzhag pa rnams kyi gtso bo ni shes rab yin pas de'i phyir shes rab smos kyi /
dran pa nye bar gzhag pa shes rab kho na yin par ni ma zad do /
'o na ci zhe na /
shes rab dang brtson 'grus dang ting nge 'dzin dang dga' ba dang shin tu sbyangs pa dang btang snyoms dang yang dag pa'i rtog pa la sogs pa yang yin no /
sbyor ba las byung ba zhes smos pa ni skyes nas thob pa'i dad pa la sogs pa gsal ba'i phyir ro /
de bzhin du yang dag par spong ba rnams kyi gtso bo ni brtson 'grus yin la /
samādhipradhānā ṛddhipādā iti vistareṇa vaktavyaṃ rdzu 'phrul gyi rkang pa rnams kyi gtso bo ni ting nge 'dzin yin pas zhes bya ba rgyas par brjod par bya'o /
ṛddhipādāḥ samādhaya iti kuta etat /
sūtrāt /
uktaṃ hi chandaṃ cāpi bhikṣavo bhikṣur adhipatiṃ kṛtvā labhate samādhiṃ
rdzu 'phrul gyi rkang pa dag ni ting nge 'dzin yin no zhes bya ba 'di ga las byung zhe na /
mdo las te /
dge slong dag dge slong gi 'dun pa'i dbang du byas nas ting nge 'dzin thob ste /
so 'sya bhavati chandasamādhiḥ /
(Abhidh-k-vy 602) cittaṃ vīryaṃ mīmāṃsāṃ cāpi bhikṣavo bhikṣur adhipatiṃ kṛtvā labhate samādhiṃ
de ni 'di'i 'dun pa'i ting nge 'dzin yin no /
dge slong dag dge slong gi sems dang brtson 'grus dang dpyod pa'i dbang du byas nas kyang ting nge 'dzin thob ste /
so 'sya bhavati mīmāṃsāsamādhir iti de ni 'di'i dpyod pa'i ting nge 'dzin gyi bar yin no zhes gsungs so /
tena hi samyak kāyavāṅmanāṃsi pradhīyaṃta iti /
pradhīyaṃte dhāryaṃte niyamyante pravartyante vā kadācid aneneti pradhānaṃ
des lus dang ngag dang yid yang dag par rab tu 'jog pas so zhes bya ba ni rab tu 'jog pa dang 'dzin pa dang nges par byed pa'am /
res 'ga' 'dis 'jug par byed pas na rab tu 'jog pa'o /
tatpratiṣṭhitatvād iti /
yasmāt sarvaguṇasaṃpattilakṣaṇā ṛddhis tasmin samādhau pratiṣṭhitā
de ni yon tan thams cad 'byor pa'i rten yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar yon tan thams cad 'byor pa'i mtshan nyid rdzu 'phrul ni ting nge 'dzin de la brten te /
ṛddheḥ pādaḥ pratiṣṭheti ṛddhipāda iti /
ye tv āhuḥ samādhir eva ṛddhiḥ
rdzu 'phrul gyi rkang pa dang rten yin pas na rdzu 'phrul gyi rkang pa zhes bya'o /
pādāś chaṃdādayaḥ /
chandacittavīryamīmānsā iti /
teṣām evaṃvādināṃ vaibhāṣikāṇāṃ trayodaśa bodhipakṣāḥ prāpnuvanti /
chandacittayor ādhikyād ekādaśasu prakṣepe
gang dag rdzu 'phrul ni ting nge 'dzin kho na yin la 'dun pa la sogs pa 'dun pa dang sems dang brtson 'grus dang dpyod pa zhes bya ba dag ni rkang pa yin no zhes de skad du zer ba bye brag tu smra ba de dag gi ltar na 'dun pa dang sems pa dag lhag pa'i phyir bcu gcig gi nang du bsnan na byang chub kyi phyogs dang mthun pa bcu gsum du 'gyur ro /
vīryaprajñe tv atra nādhike brtson 'grus dang shes rab dag ni lhag ma yin te /
samyakpradhānasmṛtyupasthāneṣv antarbhāvāt /
bahudhā bhavatīti vistara iti
yang dag par spong ba dang dran pa nye bar gzhag pa dag gi nang du 'dus pa'i phyir ro /
bahudhābhūtvaiko bhavati /
āvirbhavaṃ /
tirobhāvaṃ jñānadarśanena pratyanubhavati /
tiraḥ kuḍyaṃ tiraḥ prākāram asajjamānaḥ kāyena gacchati
mang por 'gyur ba zhes bya ba'i bar rgyas par gsungs zhes bya ba ni mang por gyur cing gcig tu 'gyur ba dang snang bar 'gyur ba dang mi snang bar 'gyur ba shes pa dang mthong bas nyams su myong bar byed de /
lus kyis thogs pa med par rtsig pa la yang thal byung du 'gro'o /
tadyathākāśe /
pṛthivyām unmajjananimajjanaṃ karoti
sa la yang bye'u zul byed de /
dper na chu la bya ba bzhin no /
tadyathodake /
udake 'bhidyamānena srotasā gacchati
chu'i rgyun la yang mi 'bying bar 'gro ste /
dper na sa la bya ba bzhin no /
tadyathā pṛthivyām /
ākāśe paryaṃkeṇa krāmati
nam mkha' la yang skyil mo krung bcas nas 'dug ste /
tadyathā śakuniḥ pakṣī dper na 'dab chags bya bzhin no /
imau vā punaḥ bhūyo candramasāv evaṃ mahardhikāv evaṃ mahānubhāvau pāṇinā āmārṣṭi parimārṣṭi /
yāvad brahmalokaṃ kāyena vaśe vartayata iti
nyi ma dang zla ba 'di ltar rdzu 'phrul che zhing 'di ltar mthu che ba 'di dag la yang lag pas nyug par byed yongs su nyug par byed cing tshangs pa'i 'jig rten gyi bar du lus kyis dbang sgyur bar byed de /
iyam ucyate ṛddhiḥ 'di ni rdzu 'phrul zhes bya'o /
ṛddhipādāḥ katame /
chandasamādhiḥ /
vīryasamādhiḥ /
cittasamādhiḥ /
mīmānsāsamādhiḥ /
ima ucyante ṛddhipādā iti
rdzu 'phrul gyi rkang pa dag gang zhe na /
'dun pa'i ting nge 'dzin dang brtson 'grus kyi ting nge 'dzin dang sems kyi ting nge 'dzin dang dpyod pa'i ting nge 'dzin te /
'di dag ni rdzu 'phrul gyi rkang pa zhes bya'o zhes 'byung ba yin no /
evaṃlakṣaṇaḥ samādhiḥ /
tasmān na samādhir eva rudhir iti
ting nge 'dzin gyi mtshan nyid ni de lta bu ma yin te /
de lta bas na rdzu 'phrul ni ting nge 'dzin kho na ma yin no /
atrācāryasaṃghabhadra āha /
na bhavaty eṣa teṣāṃ doṣaḥ
'dir slob dpon 'dus bzang na re de dag la nyes pa 'dir mi 'gyur te /
samādhiṃ hi te ṛddhipādam icchanti /
ṛddhir apīti /
chandādayas tūcyante samādheś catustvajñāpanārthaṃ /
kaścid dhi samādhiḥ kuśalamūlaprayogāvasthāyāṃ pradhānī bhavati
de dag ni ting nge 'dzin rdzu 'phrul gyi rkang pa dang rdzu 'phrul yang yin no zhes bya bar 'dod do /
'dun pa la sogs pa smos pa ni ting nge 'dzin bzhi tshan nyid du shes par bya ba'i phyir ro /
ting nge 'dzin la la ni dge ba'i rtsa ba sbyor ba'i gnas skabs na gtso bo yin la /
kaścit kuśalamūlaniṣpannāvasthāyāṃ /
pūrvo 'tra rddhipādaḥ
la la ni dge ba'i rtsa ba grub pa'i gnas skabs na gtso bo yin te /
'di la snga ma ni rdzu 'phrul gyi rkang pa yin no /
uttara rddhir iti phyi ma ni rdzu 'phrul zhes bya'o /
sūtravirodho 'pi caiṣāṃ na bhavati /
ṛddhipādaphalam ṛddhiśabdenoktaṃ /
parijñāphalasya tacchabdābhidhānavad ityādi
'di las rdzu 'phrul gyi rkang pa'i 'bras bu rdzu 'phrul gyi sgrar bshad pas 'di dag la mdo sde dang 'gal ba yang med de /
yongs su shes pa'i 'bras bu la de'i sgrar brjod pa la sogs pa bzhin no zhes zer ro /
mṛdvadhimātrabhedād iti /
mṛdūnīndriyāṇi adhimātrāṇi balāni /
katham eṣāṃ mṛdvadhimātrabheda iti hetum āha /
avamardanīyānavamardanīyatvād iti /
tadvipakṣabhūtair āśraddhyakausīdyamuṣitasmṛtitāvikṣepāsaṃprajanyair antarāsamudācārād indriyāṇy avamṛdyante na tv cvaṃ balānīti
chung ngu dang chen po dag gis zhes bya ba ni /
dbang po rnams ni chung ngu yin no /
stobs rnams ni chen po yin no /
'di dag gi chung ngu dang chen po'i bye brag ji lta bu zhe na /
gtan tshigs su rdzi ba dang rdzi ba med pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
de dag gi mi mthun pa'i phyogs su gyur pa ma dad pa dang le lo dang brjod ngas pa dang g yeng ba dang shes bzhin ma yin pa rnams par bar du kun du 'byung ba'i phyir dbang po rnams ni rdzi ba yin no /
stobs rnams ni de lta ma yin pas yang de dag la stobs zhes bshad do /
punas tāny uktani las ni dang po pa dag dang /
(VI /
73) ādikarmikanirvedhabhāgīyeṣv (Abhidh-k-vy 603) iti /
paṃcāvasthā ime uktāḥ /
bhāvane darśana ceti
nges 'byed cha mthun rnams dang ni /
zhes bya ba ni 'di dag gnas skabs sngar bshad pa yin no /
bsgom dang mthong la rab tu phye /
dve avasthe iti /
saptasv avasthāsu /
sapta vargā yathākramaṃ prabhāvyaṃte vyavasthāpyante pradhānīkriyante vā
zhes bya ba ni gnas skabs gnyis yin pas gnas skabs bdun dag tu sde tshan bdun go rims bzhin rab tu 'byed cing rab tu rnam par 'jog pa 'am /
gtso bor byed pa yin te /
ādikarmikāvasthāyāṃ smṛtyupasthānāni /
uṣmagatāvasthāyāṃ samyakpradhānāni /
mūrdhāvasthāyām ṛddhipādāḥ /
kṣāntyavasthāyām indriyāṇi /
laukikāgradharmāvasthāyāṃ balāni /
bhāvanāmārgāvasthāyāṃ bodhyaṃgāni /
darśanamārgāvasthāyām āryāṣṭāṃgo mārga iti
las dang po pa'i gnas skabs su ni dran pa nye bar gzhag pa rnams so /
dro bar gyur pa'i gnas skabs su ni yang dag par rab tu 'jog pa rnams so /
rtse mo'i gnas skabs su ni rdzu 'phrul gyi rkang pa rnams so /
bzod pa'i gnas skabs su ni dbang po rnams so /
'jig rten pa'i chos kyi mchog gi gnas skabs su ni stobs rnams so /
bsgom pa'i lam gyi gnas skabs su ni byang chub kyi yan lag rnams so /
mthong ba'i lam gyi gnas skabs su ni 'phags pa'i lam yan lag brgyad pa'o /
viśeṣādhigamahetur vīryasaṃvardhanaṃ /
tasmād uṣmagateṣu samyakpradhānāni /
aparihāṇīyakuśalamūlapraveśatvāt /
mūrdheṣv iti /
aparihāṇyanukūlānāṃ kuśalamūlānāṃ praveśo mūrdhataḥ
khyad par thob pa'i rgyus brtson 'grus spel te /
de'i phyir dro bar gyur pa dag la ni yang dag par rab tu 'jog pa rnams so /
yongs su nyams par mi 'gyur ba'i dge ba'i rtsa ba la 'jug pa'i phyir rtse mo dag la zhes bya ba ni /
mūrdhalābhī na mūlacchid iti vacanāt /
praviśaty ebhir iti kṛtvā praveśaḥ /
aparihāṇir hi kṣāntiṣu bhavati
rtse mo thob pa rtsa mi 'chad /
ces 'byung bas rtse mo rnams ni yongs su mi nyams pa dang mthun pa dag la 'jug pa yin te /
tadavasthāḥ /
samādhayaḥ samṛddher āśrayībhavaṃtīti /
mūrdhasv ṛddhipādā vyavasthāpyaṃte
'di rnams kyis 'jug pa'i phyir 'jug pa'o /
yongs su mi nyams pa ni bzod pa dag gi tshe yin te /
apunaḥparihāṇita iti vistaraḥ /
yasmāt kṣāntiṣu punaḥparihāṇir nāsti
de'i gnas skabs kyi ting nge 'dzin rnams 'byor pa'i rten yin pas rtse mo dag la ni rdzu 'phrul gyi rkang pa rnams rnam par gzhag go /
ādyayor eva hi parihāṇisaṃbhavaḥ /
tasmād ādhipatyaprāptāni śraddhādīni bhavaṃti /
tadbhāvāt kṣāntiṣv indriyāṇi vyavasthāpyaṃte /
kleśānavamardanīyatvād iti /
yasmāt kleśair nāvamṛdyante /
tasyām avasthāyāṃ kleśāsamudācārāt
yang yongs su nyams par mi 'gyur ba'i sgo nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir snga ma gnyis kho na las yongs su nyams pa srid kyi bzod pa dag la ni yang yongs su nyams pa med pa de'i phyir dad pa la sogs pa dbang po thob pa yin no /
de bas na bzod pa dag la ni dbang po rnams rnam par gzhag go /
nyon mongs pa rnams kyis mi brdzi ba'i phyir ram zhes bya ba ni 'di ltar gnas skabs de na nyon mongs pa kun du mi 'byung ba'i phyir nyon mongs pa rnams kyis mi brdzi ba yin no /
laukikānyadharmānavamardanīyatvād vā /
atha vā laukikair anyair dharmair anavamardanīyatvād agradharmāvasthāyāṃ śraddhādīni balānīti prabhāvyante
'jig rten pa'i chos gzhan dag gis mi brdzi ba'i phyir zhes bya ba ni yang na 'jig rten pa'i chos gzhan dag gis mi brdzi ba'i phyir 'jig rten pa'i chos kyi mchog gi gnas skabs su ni dad pa la sogs pa stobs rnams zhes bya bar rab tu 'byed do /
bodhyāsannatvād iti /
kṣayānutpādajñānāsannatvād ity arthaḥ
byang chub dang nye ba'i phyir zhes bya ba ni zad pa dang mi skye ba shes pa dang nye ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
bhāvanāmārgo hi kṣayānutpādajñānāsannaḥ /
darśanamārgas tu dūro tadantarālabhāvanāmārgavyavahitatvāt
zad pa dang mi skye ba shes pa dag ni bsgom pa'i lam la yin gyi mthong ba'i lam la ni ma yin te /
mthong ba'i lam ni de dag dang thag ring ste /
de'i bar du bsgom pa'i lam gyis chod pa'i phyir ro /
gamanaprabhāvitatvād iti /
mārgo hi loke gamanaprabhāvitaḥ /
gacchaṃty aneneti mārgaḥ
'gro bas rab tu phye ba'i phyir /
zhes bya ba ni lam la ni 'jig rten na 'dis 'gro'o zhes 'gro bas rab tu phye ba yin no /
gacchatīti vā mārgaḥ /
pāṭaliputram ayaṃ panthā gacchatīti loke vacanāt
yang na lam 'gro bas na lam yin te /
'jig rten na lam 'di dmar bu can du 'gro zhes zer ba'i phyir ro /
darśanamārgaś cātiśayena gamanaprabhāvito na bhāvanāmārgaḥ mthong ba'i lam ni shin tu 'gro bas rab tu phye ba yin gyi bsgom pa'i lam ni ma yin no /
katham ity āha ji lta zhe na /
tasyāśugāmitvād iti /
tadvān api tenāśu gacchati /
bhāvanāmārgeṇa tu bhūmibhedena prākarṣakatvāt bahunā kālena gacchati
de ni myur bar 'gro ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
de dang ldan pa yang des myur du 'gro'i bsgom pa'i lam la ni sa'i dbye ba brtsal ba'i phyir yun ring mo zhig tu 'gro'o /
apare punar āhur ity ācāryaḥ gzhan dag ces bya ba ni slob dpon yin te /
asmadādaya ity abhiprāyāt bdag la sogs pa zhes bsam pa'i phyir ro /
yathā vaibhāṣikair bhinnaḥ kramaḥ /
tathā tam abhittvā bodhipakṣāṇām ānupūrvīṃ varṇayaṃti
go rims ma nyams pa kho nar zhes bya ba ni ji ltar bye brag tu smra ba rnams kyis rim pa gzhan du sbyar ba de ltar de bzhin du ma sbyar bar byang chub kyi phyogs dang mthun pa rnams go rims bzhin du brjod de /
darśanamārge bodhyaṃgānīti kṛtvā byang chub kyi yan lag rnams mthong ba'i lam la 'jog pa'i phyir ro /
bahuvidheti vistaraḥ /
bahuprakāro viṣayo rūpādibhedāt /
nīlādibhedāc ca /
tasmin vyāseko vikṣepaḥ
yul rnam pa mang po la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni yul ni gzugs la sogs pa'i bye brag dang sngon po la sogs pa'i bye brag gis rnam pa mang po yin te /
bahuvidhaviṣayavyāsekena visartuṃ śīlam āsām iti /
bahuvidhaviṣayavyāsekavisāriṇyo (Abhidh-k-vy 604) buddhayaḥ
de la g yeng ba ni rnam par g yeng ba'o /
'di dag la yul rnam pa mang po la g yeng bar 'phro ba'i ngang tshul yod pas na yul rnam pa mang po la g yeng bar 'phro ba'i blo rnams te /
tāsāṃ nigrahārthaṃ smṛtyupasthānāni de dag tshar gcad pa'i phyir dran pa nye bar gzhag pa rnams so /
gardhāśritānāṃ tṛṣṇāśritānām ity arthaḥ zhen pa la brten pa zhes bya ba ni sred pa la brten pa zhes bya ba'i tha tshig go /
smarasaṃkalpānām ity anubhūtaviṣayasmṛtisaṃkalpānām ity arthaḥ dran pa'i kun du rtog pa rnams zhes bya ba ni yul nyams su myong ba dran pa'i kun du rtog pa rnams zhes bya ba'am /
kāmasaṃkalpānām iti vā /
tadbaleneti /
catuḥsmṛtyupasthānabalenety arthaḥ
'dod pa'i kun du rtog pa rnams zhes bya ba'i don to /
de'i stobs kyis zhes bya ba ni dran pa nye bar gzhag pa'i stobs kyis zhes bya ba'i tha tshig go /
caturvidhakāryasaṃpādanāyeti /
caturvidhaṃ kāryam utpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇam /
anutpannānām anutpādaḥ /
tathānutpannānāṃ kuśalānām utpādaḥ
dgos pa rnam pa bzhi bsgrub pa'i phyir zhes bya ba la /
dgos pa rnam pa bzhi ni sdig pa mi dge ba'i chos skyes pa rnams spang ba dang ma skyes pa rnams mi skyed pa dang de bzhin du dge ba ma skyes pa rnams skyed pa dang skyes pa rnams gnas par bya ba la sogs pa yin no /
utpannānāṃ sthityādīni /
tataḥ samādhiviśodhanād iti /
tataḥ samyakpradhānebhyo 'nataraṃ samādher viśodhanād ṛddhipādāḥ prabhāvyaṃte
de'i 'og tu ting nge 'dzin rnam par sbyong ba'i phyir zhes bya ba ni de'i 'og tu yang dag par rab tu 'jog pa dag gi rjes la ting nge 'dzin rnam par sbyong ba'i phyir rdzu 'phrul gyi rkang pa rnams rab tu 'byed do /
lokottaradharmādhipatibhūtānīti /
tadāvāhakatvād adhipatibhūtāni veditavyāni
'jig rten las 'das pa'i chos rnams kyi bdag por gyur pa zhes bya ba ni de 'dren par byed pa yin pa'i phyir de dag gi bdag por gyur par rig par bya'o /
tāny evendriyāṇi /
yadā nirjitavipakṣasamudācārāṇi /
nirjitaśraddhyādisamudācārāṇi bhavaṃti /
tadā balāni /
indriyāvasthāyāṃ hi kleśasamudācāraḥ saṃbhavati
dbang po de dag nyid gang gi tshe mi mthun pa'i phyogs kun du spyod pa las nges par rgyal ba ste /
ma dang pha la sogs pa kun du spyod pa las nges par rgyal bar gyur pa de'i tshe stobs rnams so /
dbang po'i gnas skabs na ni nyon mongs pa kun du spyod pa srid de /
kṣāntyavasthāyāḥ prākarṣakatvāt /
darśanamārge bodhyaṃgānīti /
anāsravā prajñā bodhir iti kṛtvā
bzod pa'i gnas skabs na ni thag ring ba'i phyir ro /
mthong ba'i lam la ni byang chub kyi yan lag rnams zhes bya ba ni byang chub ni zag pa med pa'i shes rab yin pa'i phyir ro /
ubhayor mārgāṃgānīti /
darśanabhāvanāmārgayoḥ /
katham ity āha
gnyi ga la ni lam gyi yan lag rnams zhes bya ba ni mthong ba'i lam dang bsgom pa'i lam dag la'o /
tathā hy uktam iti vistaraḥ /
bhāvanayā paripūrir bhāvanāparipūriḥ tāṃ gacchaty āryāṣṭāṃgo mārgaḥ /
tasmin gacchati catvāri smṛtyupasthānāni bhāvanāparipūriṃ yacchaṃti /
yācat sapta bodhyaṃgānīti /
bhāvanāparipūriṃ gacchaṃtīti vacanāt bhāvanāmārge 'pi āryāṣṭāṃgo mārgo bhavatīti gamyate
ji lta zhe na /
'di ltar zhes bya ba rgyas par smos te /
bsgom pa'i lam yongs su rdzogs pa ni bsgom pa yongs su rdzogs pa'o /
'phags pa'i lam yan lag brgyad pa gnas skabs der gyur pa na ste der gyur na dran pa nye bar gzhag pa bzhi yongs su rdzogs par 'gyur ba nas byang chub kyi yan lag bdun gyi bar du yongs su rdzogs par 'gyur ro zhes bsgom pa yongs su rdzogs na zhes gsungs pa'i phyir bsgom pa'i lam la yang 'phags pa'i lam yan lag brgyad po yod do zhes bya bar mngon no /
na hi darśanamārge bhāvanā paripūriṃ gacchati mthong ba'i lam la ni bsgom pa yongs su rdzogs par mi 'gyur ro /
'o na ji lta zhe na /
kiṃ tarhi bhāvanāmārga iti bsgom pa'i lam la rdzogs par 'gyur ro /
punaś coktam ubhayor mārgāṃgāni vyavasthāpyaṃta iti yang gsungs so zhes bya ba ni gnyi ga la lam gyi yan lag dag rnam par gzhag pa zhes bya ba yin no /
caturṇām āryasatyānām etad adhivacanam iti darśanamārgaṃ darśayati 'di ni 'phags pa'i bden pa'i tshig bla dgas yin no zhes bya ba ni mthong ba'i lam yin par ston to /
yathāgatena mārgeṇa prakramaṇam iti vistareṇa yāvan mārgasyaitad adhivacanam iti bhāvanāmārgaṃ darśayati ji ltar rtogs pa'i lam gyis 'jug ces bya ba nas rgyas par 'di ni 'phags pa'i lam yan lag brgyad kyi tshig bla dgas yin no zhes bya ba'i bar 'byung ba ni bsgom pa'i lam yin par ston te /
yathāgatena yathāprāptena mārgeṇa prakramaṇaṃ yāvad bodhir iti /
tad evaṃ darśanamārge bhāvanāmārge ca mārgāṃgāni vyavasthāpyanta iti
ji ltar thob pa'i lam gyis byang chub kyi bar du 'jug cing nges par 'byung bas so /
de ltar mthong ba'i lam la yang lam gyi yan lag rnams rnam par 'jog pas de'i phyir /
ata ubhayor āryāṣṭāṃgo mārga eṣṭavya iti /
(VI /
74) siddho 'nukramaḥ /
pūrvaṃ bodhyaṃgāni paścād āryāṣṭāṃgo mārga iti
gnyi ga la 'phags pa'i lam yan lag brgyad 'dod par bya dgos pas byang chub kyi yan lag rnams ni snga la /
'phags pa'i lam yan lag brgyad pa ni 'phyi'o zhes bya ba'i go rims grub pa yin no /
anāsrarāṇi bodhyaṃgamārgāṃgāṇīti /
anāsravāṇy evety avadhāraṇaṃ
byang chub yan lag lam yan lag /
zag pa med ces bya ba ni zag pa med pa kho na yin no zhes nges par gzung ba yin no /
dvidhetara iti /
smṛtyupasthānādayo balaparyantāḥ
gzhan rnams gnyis po zhes bya ba ni dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa stobs la thugs pa rnams so /
(VI /
75) balavāhanīyatvād iti
stobs kyis drang dgos pa'i phyir zhes bya ba ni stobs kyis te /
balena vīryeṇa saṃmukhīkaraṇīyatvāt /
anāgamye prītyabhāvaḥ /
sukhādhigamyaṃ cittaṃ prīṇāti
brtson 'grus kyis mngon du bya ba yin pa'i phyir mi lcogs pa med pa na dga' ba med de /
bde blag tu thob pa ni sems dga' bar 'gyur gyi gzhan ni ma yin no /
netarad iti /
kiṃ cādharabhūmisāśaṃkatvāc ca
gzhan yang sa 'og ma'i dogs pa dang bcas pa'i phyir te /
parihāṇiṃ prati sāśaṃka iti /
ataś ca tatra prītyabhāvaḥ
yongs su nyams par dogs pa dang bcas pa de'i phyir de na dga' ba med de /
dogs pa dang bcas na sems dga' bar mi 'gyur ro /
sāśaṃkatāyāṃ hi cittaṃ na prīyate yang dag pa'i rtog pa ma gtogs pa zhes bya ba la /
saṃkalpavarjyā iti /
saṃkalpo (Abhidh-k-vy 605) vitarkaḥ /
kāmadhātau bhavāgre ca bodhimārgāṃgavarjitā iti /
kathaṃ bhavāgre kāyasmṛtyupasthānaṃ bhavati /
na hi tatra kāyo vidyate /
kāyālambanā hi prajñā kāyasmṛtyupasthānaṃ
yang dag pa'i rtog pa ni rnam par rtog pa yin pas so /
byang chub dang ni lam yan lag /
ma gtogs 'dod khams srid rtse na /
zhes bya ba ji ltar na srid pa'i rtse mo na lus dran pa nye bar gzhag pa yod de de na lus ni med do /
lus dran pa nye bar gzhag pa ni lus la dmigs pa'i shes rab yin na grub pa'i mtha' las /
gzugs med dngos gzhi dge rnams kyi /
na ca bhavāgraṃ kāmadhātuṃ rūpadhātuṃ cālāmbate /
na maulāḥ kuśalārūpyāḥ sāsravādharagocarā iti siddhāntāt
spyod yul zag bcas 'og ma min /
zhes 'byung bas srid pa'i rtse mo ni 'dod pa'i khams dang gzugs kyi khams la dmigs pa yang ma yin no zhe na /
naitat kenacid vyākhyākāreṇa likhitaṃ 'di ni rnam par bshad pa byed pa gang gis kyang ma bris te /
tad idam atra vyavasthāpayāmaḥ de'i phyir 'dir ni rnam par gzhag par bya'o /
kāyasya kaḥ svabhāvaḥ lus kyi ngo bo nyid gang yin zhe na /
bhautikatvam ity uktaṃ /
bhūtaṃ bhautikaṃ ca kāya ity arthaḥ /
tatra yadi kevalabhūtālaṃbanā kevalabhautikālaṃbanā tadubhayālaṃbanā vā prajñā bhavet /
kāyasmṛtyupasthānam eva tad bhavet /
bhavāgre ca kuśalasāsravā prajñā mārgata iti nyāyata iti vānāsravasaṃvaramārgālaṃbanata iti
'byung ba dang 'byung ba las gyur pa nyid yin par bshad de /
lus ni 'byung ba dang 'byung ba las gyur pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de la gal te shes rab 'byung ba 'ba' zhig la dmigs pa 'am /
'byung ba las gyur pa 'ba' zhig la dmigs par gyur na yang de lus dran pa nye bar gzhag pa kho na yin par 'gyur la /
srid pa'i rtse mo na yang shes rab dge ba zag pa dang bcas pas zag pa med pa'i sdom pa la lam zhes bya ba 'am /
ci yang med pa'i skye mched ces bya bar dmigs so /
sāsravadharālaṃbanā hi maulāḥ kuśalārūpyā neṣyaṃte /
na tv anāsravadharālaṃbanā iti /
atas tad atra kāyasmṛtyupasthānaṃ veditavyaṃ
gzugs med pa'i dngos gzhi dge ba rnams ni zag pa dang bcas pa 'og ma la dmigs par mi 'dod kyi /
zag pa med pa 'og ma la dmigs par mi 'dod pa ni ma yin pas de'i phyir de na lus dran pa nye bar gzhag pa yod par rig par bya'o /
(VI /
77, 78) catvāro 'vetyaprasādāḥ buddhe 'vetyaprasādo dharme saṃghe cāryakāntāni ca śīlānīti
shes nas dang po ni bzhi ste /
sangs rgyas dang chos dang dge 'dun la shes nas dad pa dang 'phags pa dgyes pa'i tshul khrims dag go /
tatra duḥkhasatyādīnāṃ dharmatvād abuddhasaṃghasvabhāvatvāc ca /
yathākramaṃ satyatrayam abhisamayan paśyan dharme cāvetyaprasādam āryakāntāni cāśīlāni anāsravāṇi pratilabhate
de la sdug bsngal gyi bden pa la sogs pa ni chos yin pa'i phyir dang sangs rgyas dang chos dang dge 'dun gyi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir go rims bzhin du /
chos shes nas dad pa dang 'phags pa dgyes pa'i tshul khrims zag pa med pa rnams 'thob kyi sangs rgyas dang dge 'dun la shes nas dad pa ni ma yin no /
na buddhe na saṃghe vā avetyaprasādaṃ /
[duḥkhasatyādīnāṃ dharmatvād /
abuddhasaṃghasvabhāvatvāc ca /
yathā] mārgasatyam abhisamayato buddhe tasya ca srāvakasaṃghe 'vetyaprasādaṃ pratilabhate /
mārgasatyasya buddhasaṃghasvabhāvatvāt /
ko 'yam iha dharmo 'bhipreta iti /
bahavo dharmāḥ kuśalā dharmā ity evamādayaḥ /
tat ko 'yam iha dharmo 'bhipretaḥ /
yad uktaṃ dharme cāvetyaprasādaṃ pratilabhata iti
lam gyi bden pa mngon par rtogs na /
sangs rgyas dang de'i nyan thos kyi dge 'dun la shes nas dad pa 'thob ste /
lam ni sangs rgyas dang dge 'dun gyi ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
'dir gang la chos su dgongs pa yin zhes bya ba ni dge ba'i chos zhes bya ba la sogs pa mang ba zhig yod na /
chos la shes nas dad pa 'thob po zhes bshad pa gang yin pa de 'dir gang la chos su dgongs pa yin zhes bya ba yin no /
atha vā buddharatnaṃ saṃgharatnaṃ cedam ucyate /
tasmād idam api dharmarātnam ihābhipretaṃ bhavet
yang na 'di ni sangs rgyas dkon mchog dang dge 'dun dkon mchog ces bya ba yin te /
de lta bas na 'di yang 'dir chos dkon mchog yin par dgongs par 'gyur te /
ratnatrayasya hy ayaṃ svabhāva uktaḥ dkon mchog gsum gyi ngo bo nyid ni /
gang zhig gsum la skyabs 'gro de /
buddhasaṃghakarāṃ dharmān aśaikṣān ubhayāṃś ca saḥ sangs rgyas dge 'dun byed pa'i chos /
mi slob pa dang gnyi ga dang /
nirvāṇaṃ ceti śaraṇaṃ yo yāti śaraṇatrayam iti /
tat kim ayaṃ nirvāṇadharmo 'bhipreta ity ataḥ pṛcchati
mya ngan 'das la skyabs su 'gro /
zhes bshad pa 'di yin pas /
de ci 'di mya ngan las 'das pa'i chos yin par dgongs sam snyam nas /
ko 'yam iha dharmo 'bhipreta iti /
dharmaḥ satyatrayam iti vistaraḥ /
duḥkhasamudayanirodhasatyāni /
bodhisattvasya ca śaikṣāvasthāyāṃ (Abhidh-k-vy 606) anāsravo mārgaḥ /
pratyekabuddhasya ca śaikṣāśaikṣalakṣaṇo mārgo dharma ihābhipreta iti
de'i phyir 'dir gang la chos su dgongs pa yin zhes 'dri'o /
chos bden gsum dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa'i bden pa dang byang chub sems dpa' slob pa'i gnas skabs kyi lam zag pa med pa dang rang sangs rgyas kyi lam slob pa dang mi slob pa'i mtshan nyid ni 'dir chos yin par dgongs so /
ataś catvāry apīti vistaraḥ /
mārgasatyam apy abhisamayan dharmam api bodhisattvapratyekabuddhamārgalakṣaṇam abhisamayati /
tasmāc catvāry api satyāny abhisamayato dharme 'vetyaprasādalābha ity uktam iti
de'i phyir bden pa bzhi char yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lam gyi bden pa mngon par rtogs na yang byang chub sems dpa' dang rang sangs rgyas kyi lam gyi mtshan nyid kyi chos mngon par rtogs par 'gyur te /
de lta bas na bden pa bzhi char yang mngon par rtogs na chos la shes nas dad pa thob po zhes bshad do /
buddhasaṃghayor mārgo dharma iti nocyate /
yasmāt tadabhisamayato buddhe saṃghe cāvetyaprasādalābha iti /
kathaṃ punar mārgasatyābhisamayataḥ śraddhālakṣaṇānāṃ trayāṇāṃ buddhadharmasaṃghāvetyaprasādānāṃ yugapat saṃmukhībhāvaḥ /
saiva śraddhādhiṣṭhānabhedāpekṣayā nāmatrayaṃ labhata ity adoṣaḥ
sangs rgyas dang dge 'dun dag gi lam la ni chos zhes mi brjod de 'di ltar de mngon par rtogs na sangs rgyas dang dge 'dun la shes nas dad pa thob pas so /
yang ji ltar lam mngon par rtogs na dad pa'i mtshan nyid gsum po sangs rgyas dang chos dang dge 'dun la shes nas dad pa rnams cig car du mngon du 'gyur zhe na /
de nyid dad pa'i gzhi'i bye brag la ltos nas ming gsum 'thob pas nyes pa med do /
atha vā dharme 'vetyaprasādo vartamānaḥ yang na chos la shes nas dad pa ni da ltar byung ba yin la /
anāgatās tu trayo bhāvyaṃte ma 'ongs pa ni gsum char 'thob pas de'i phyir /
tenocyate /
lābho mārgābhisamaye buddhatatsaṃghayor apīti
lam mngon rtogs na sangs rgyas dang /
de yi dge 'dun dag la yang /
yady adhiṣṭhānāpekṣayāvetyaprasādavyavasthānaṃ dharmāvetyaprasādaḥ pūrvaṃ paṭhitavyaḥ syād ity ata āha zhes bshad do /
gal te gzhi la ltos te shes nas dad pa rnam par gzhag na ni chos la shes nas dad pa sngar gdon dgos so zhe na /
yathā tu vyutthitaḥ saṃmukhīkaroti /
tathaiṣām ānupūrvam iti
de'i phyir 'di dag gi rim pa ni langs nas ji ltar mngon du byed pa de bzhin du bkod do zhes bya ba smos so /
vaidyabhaiṣajyopasthāyakabhūtatvād iti /
vaidyabhūto bhagavān anuttaro viṣak śalyaharteti sūtrāt /
dharmabhaiṣajyadaiśikatvāc ca /
bhaiṣajyabhūto dharmaḥ kleśavyādhibhaiṣajyatvāt
sman pa dang sman dang nad g yog lta bur gyur pa'i phyir ro zhes bya ba la /
bcom ldan 'das ni mdo las sman pa zug rngu 'byin pa bla na med pa zhes 'byung bas sman pa lta bu yin te /
chos kyi sman ston pa'i phyir ro /
chos ni sman lta bu yin te /
nirvāṇārogyasaṃprāpakatvāc copasthāyakabhūtaḥ saṃgho nirvāṇārogyaprāptaye parasparopasthānāt nyon mongs pa'i nad gso ba'i phyir dang mya ngan las 'das pa nad med pa 'thob par byed pa'i phyir ro /
cittaprasādakṛtaḥ śīlaprasāda iti dge 'dun ni nad g yog lta bu yin te /
trividhaś cittaprasādaḥ /
samyaksaṃbuddho bata bhagavān
mya ngan las 'das pa nad med pa thob par bya ba'i phyir /
svākhyāto 'sya dharmavinayaḥ /
supratipanno 'sya śrāvakasaṃgha iti /
tena kṛtaḥ śīlaprasādaḥ /
śīlam eva prasādaḥ /
śīlasya vā prasādo 'nāsravatvaṃ śīlaprasādaḥ /
ante trayāṇāṃ prasādānāṃ caturtha uktaḥ śīlaprasādaḥ /
kasmād ity āha /
evaṃ prasannasya samyaksaṃbuddho bata bhagavān iti vistareṇaiṣā pratipattiḥ /
āryakāntaśīlapratipattir ity arthaḥ /
ārogyabhūtatvād vā /
kim ante śīlaprasāda uktaḥ /
vaiyabhaiṣajyopasthāyakārogyānukramataḥ /
daiśikamārgasārthikayānavad vā /
kim /
ante caturtha ukta ity adhikṛtaṃ /
daiśikabhūto bhagavān /
mārgabhūto dharmaḥ /
sārthikabhūtaḥ saṃghaḥ /
yānabhūtāny āryakāntāni śīlānīti
phan tshun grogs byed pa'i phyir ro /
sems rab tu dang bas byas pa'i tshul khrims kyang rab tu dang ba yin pas zhes bya ba ni sems rab tu dang ba rnam pa gsum po kye ma bcom ldan 'das ni yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas yin no /
de'i chos 'dul ba ni legs par gsungs pa yin no /
de'i nyan thos kyi dge 'dun ni legs par zhugs pa yin no zhes bya ba des byas pa'i tshul khrims kyang rab tu dang ba yin no /
tshul khrims nyid rab tu dang ba yin pa 'am tshul khrims kyi rab tu dang ba zag pa med pa nyid yin pas tshul khrims rab tu dang ba ste tshul khrims rab tu dang ba ni rab tu dang ba gsum gyi tha mar bzhi pa bshad do /
ci'i phyir zhe na /
smras pa /
'di ni kye ma bcom ldan 'das ni yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba de ltar rab tu dang bar gyur pa'i sgrub pa yin te /
'phags pa dgyes pa'i tshul khrims ni sgrub pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
yang na nad med par gyur pa lta bu yin pa'i phyir ro zhes bya ba ci zhe na /
sman pa dang sman dang nad g yog dang nad med pa'i go rims dang mthun par tshul khrims rab tu dang ba tha mar bshad pa yin no /
yang na ston par byed pa dang lam dang lam grogs dang bzhon pa lta bu yin no zhes bya ba ci zhe na /
tha mar bzhi pa bshad do zhes bya ba'i skabs yin no /
bcom ldan 'das ni ston par byed pa lta bu yin no /
chos ni lam lta bu yin no /
dge 'dun ni lam grogs lta bu yin no /
'phags pa dgyes pa'i tshul khrims dag ni bzhon pa lta bu yin no /
āryāṇaṃ kāntāni prayāṇīty āryakāntānīti /
(VI /
79, 80) aṣṭābhir iti
'phags pa rnams dgyes shing mnyes par 'gyur bas na 'phags pa dgyes pa dag go /
aṣṭābhir aṃgaiḥ samanvāgataḥ śaikṣaḥ yan lag brgyad dang ldan no zhes bya ba ni slob pa ni yan lag brgyad dang ldan no /
katamair aṣṭabhiḥ /
śaikṣyā samyagdṛṣṭyā yāvac chaikṣeṇa samyaksamādhineti
brgyad gang zhe na slob pa'i yang dag pa'i lta ba nas /
slob pa'i yang dag pa'i ting nge 'dzin gyi bar ro /
daśabhir aṃgaiḥ samanvāgato 'śaikṣaḥ mi slob pa ni yan lag bcu dang ldan no /
bcu gang zhe na /
katamair daśabhiḥ /
aśaikṣyā samyagdṛṣṭyā yāvad aśaikṣeṇa samyaksamādhinā aśaikṣyā samyagvimuktyā aśaikṣeṇa ca samyagjñāneneti
mi slob pa'i yang dag pa'i lta ba nas mi slob pa'i yang dag pa'i ting nge 'dzin gyi bar dang mi slob pa'i yang dag pa'i rnam par grol pa dang mi slob pa'i yang dag pa'i shes pa'o /
vimuktitatpratyātmajñānābhyāṃ prabhāvita iti /
tasyāṃ (Abhidh-k-vy 607) vimuktau pratyātmajñānaṃ tatpratyātmajñānaṃ vimuktiś ca tatpratyātmajñānaṃ ca
rnam par grol ba dang de so so rang gi shes pa dag gi rab tu phye ba yin pas zhes bya ba ni rnam par grol ba ste so so rang gi shes pas de'i so so rang gi shes pa'o /
rnam par grol ba dang de'i so so rang gi shes pa ni rnam par grol ba dang de'i so so rang gi shes pa dag go /
vimuktitatpratyātmajñānaṃ /
tābhyāṃ prabhāvitaḥ /
kleśavimuktyā kleśavimuktipratyātmajñānena ca /
kleśebhyo vimukto 'smīti prabhāvitaḥ
de dag gis rab tu phye ba yin te /
nyon mongs pa las rnam par grol ba dang nyon mongs pa las rnam par grol ba so so rang gi shes pas bdag ni nyon mongs pa dag las rnam par grol lo zhes bya bar rab tu phye zhing rab tu bstan pas zhes bya ba'i tha tshig go /
prakarṣita ity arthaḥ /
tasyaivāśaikṣasya tadvacanaṃ vimuktivacanaṃ vimuktijñānavacanaṃ ca
mi slob pa de kho na la de smos pa ste rnam par grol ba smos pa dang rnam par grol ba'i ye shes smos pa rigs pa dang ldan pa yin gyi slob pa la ni ma yin no /
nyāyyaṃ na śaikṣasyeti /
adhimokṣaḥ saṃskṛtā vimuktir iti /
dhātvarthaikatvāt aṃgānāṃ saṃskṛtatvād iti /
yathā samyagdṛṣṭyādīni saṃskṛtāni
mos pa ni rnam par grol ba 'dus byas yin no zhes bya ba ni mos pa dang rnam par grol ba zhes bya ba ni skad kyi dbyings gcig pa'i phyir ro /
yan lag rnams ni 'dus byas yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni ji ltar yang dag pa'i lta ba la sogs pa 'dus byas yin pa de bzhin du mos pa yang 'dus ma byas ni ma yin te /
tathā vimuktir api saṃskṛtaiva gṛhyate nāsaṃskṛtā /
visabhāgatvād visadṛśatvāt /
dve vimuktī sūtra ukte iti /
rāgavirāgāc cetovimuktiḥ /
avidyāvirāgāt prajñāvimuktir iti /
cetovimuktiḥ prajñāvimuktiś cety arthaḥ /
vimuktiskaṃdho 'pi sa eveti
skal ba mi mnyam pa'i phyir ro /
mdo las /
rnam par grol ba gnyis su gsungs /
zhes bya ba ni 'dod chags las 'dod chags dang bral pa'i phyir sems rnam par grol la /
ma rig pa las 'dod chags dang bral ba'i phyir shes rab rnam par grol bas sems rnam par grol ba dang shes rab rnam par grol ba yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
śīlaskandhaḥ /
samādhiskandhaḥ prajñāskandhaḥ /
vimuktiskandhaḥ /
vimuktijñānadarśanaś cety atra draṣṭavyaḥ /
yat tarhi sūtra uktam iti /
catvārīmāni vyāghrabodhyāyanāḥ pariśuddhipradhānāni /
katamāni catvāri /
śīlapariśuddhipradhānaṃ /
samādhipariśuddhipradhānaṃ /
dṛṣṭipariśuddhipradhānaṃ /
vimuktipariśuddhipradhānaṃ ceti vistareṇoktvāha
de nyid rnam par grol ba'i phung po yin par yang lta'o zhes bya ba ni tshul khrims kyi phung po dang ting nge 'dzin gyi phung po dang shes rab kyi phung po dang rnam par grol ba'i phung po dang rnam par grol ba'i ye shes mthong ba'i phung po zhes bya ba 'dir blta bar bya'o /
gzhan dag na re zhes bya ba ni slob dpon no /
'o na mdo las zhes bya ba ni stag gi byang chub kyi bu dag bzhi po 'di dag ni yongs su dag pa'i gtso bo yin te /
bzhi gang zhe na /
tshul khrims yongs su dag pa gtso bo dang ting nge 'dzin yongs su dag pa gtso bo dang lta ba yongs su dag pa gtso bo dang rnam par grol ba yongs su dag pa gtso bo zhes bya ba rgyas par bshad nas /
katamac ca vyāghrabodhyāyanā vimuktipariśuddhipradhānaṃ /
yāvad yaś chando vīryam iti vistaraḥ
stag gi byang chub kyi bu dag rnam par grol ba yongs su dag pa gtso bo gang yin zhe na zhes bya ba nas 'dun pa dang brtson 'grus zhes bya ba'i bar rgyas par gsungs so /
vyāghrabodhyāyanā iti bahuvacanaṃ /
teṣāṃ bahutvāt /
vimuktipariśuddhipradhānam iti /
vimukteḥ pariśuddhiḥ vimuktipariśuddhiḥ /
tasyai pradhānaṃ vīryavimuktipariśuddhipradhānaṃ /
tad evam atra vimuktipariśuddhipradhāna iti praśnatrayaṃ
stag gi byang chub kyi bu dag ces mang po'i tshig smos pa ni de dag mang ba'i phyir ro /
rnam par grol ba yongs su dag pa'i gtso bo zhes bya ba ni rnam par grol ba'i yongs su dag pa'i gtso bo ni rnam par grol ba yongs su dag pa ste de'i ched kyi gtso bo ni brtson 'grus yin pas rnam par grol ba yongs su dag pa'i gtso bo'o /
de ltar na 'dir rnam par grol ba dang yongs su dag pa dang gtso bo zhes bya ba dri ba gsum ste /
tatra iha bhikṣo rāgāc cittaṃ viraktaṃ bhavati vimuktaṃ /
dveṣāt /
mohād viraktaṃ bhavati vimuktaṃ /
vimuktir uktā /
ity aparipūrṇasya vā vimuktiskandhasya paripūraye
de la 'di la dge slong 'dod chags las sems 'dod chags dang bral zhing rnam par grol ba yin zhe sdang dang gti mug las sems 'dod chags dang bral zhing rnam par grol ba yin te zhes bya ba ni rnam par grol ba bshad do /
'di ltar rnam par grol ba'i phung po yongs su ma rdzogs pa yongs su rdzogs par byed pa'am /
paripūrṇasya vānugrahāyāyeti /
vimuktipariśuddhiḥ paripūryanugrahalakṣaṇoktā /
yaś chando vīryam iti vistareṇa pradhānam uktaṃ
yongs su rdzogs pa rjes su 'dzin par byed pa zhes bya bas ni rnam par grol ba yongs su dag pa yongs su rdzogs pa dang rdzas su 'dzin pa'i mtshan nyid bshad do /
'dun pa dang brtson 'grus gang yin pa zhes bya ba rgyas par 'byung bas ni gtso bo bshad de /
yata evaṃ rāgādibhyo vimuktiḥ prahāṇam ity evaṃlakṣaṇā vimuktir uktā sūtre nādhimuktiḥ /
tasmān nādhimokṣa eva vimuktiḥ
gang gi phyir de ltar 'dod chags la sogs pa las rnam par grol zhing spangs pa yin no zhes mdo las rnam par grol ba'i mtshan nyid de lta bu yin par bshad kyi mos pa ni ma yin par bshad pa de'i phyir rnam par grol ba ni mos pa kho na yin par ma zad do /
'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
tattvajñānāpanīteṣu rāgādiṣu cetaso vaimalyam anāsravatvam anarthāntarabhūtaṃ ghṛtamaṇḍasvacchatāvad iti apara ity ācāryaḥ /
(VI /
81ab) tadutpattivibandhatvād iti
de kho na shes pas 'dod chags la sogs pa spangs na /
sems dri ma med pa nyid de zag pa med pa'i ngo bo nyid dang don gzhan ma yin par gyur pa mar gyi nying khu dang ba lta bu yin no zhes zer ro /
tasyāśaikṣasya cittasyotpattau vibandhatvāt /
kleśaprāptir hi vibandhaḥ
de skye ba la gegs byed pa'i phyir ro zhes bya ba ni mi slob pa'i sems de skye ba la gegs byed pa'i phyir nyon mongs pa'i thob pa ni gegs yin no /
yat tarhi notpadyamānam iti /
yad anāgataṃ vajropamāt samādher anantaraṃ na bhavaty aśaikṣam eva
'o na skye bar 'gyur ba ma yin pa zhes bya ba ni mi slob pa ma 'ongs pa nyid rdo rje lta bu'i mjug thogs su mi 'byung ba gang yin pa'o /
laukikaṃ vety aśaikṣasaṃtāna eva yal laukikaṃ 'jig rten pa zhes bya ba ni mi slob pa kho na'i rgyud la 'jig rten pa yod pa gang yin pa'o /
yat tu niyatam utpattau /
tad evoktam iti
skye bar nges pa gang yin pa de kho na bshad do zhes bya ba ni bstan bcos las /
yad utpādābhimukham anāgataṃ /
tad evoktaṃ śāstre vimucyata iti
ma 'ongs pa skye ba la mngon du phyogs pa gang yin pa de kho na rnam par grol bar 'gyur ro zhes bshad de /
tadvimucyamānatayā sūpalakṣyatvād ity abhiprāyaḥ de rnam par grol ba ni brtag sla ba'i phyir ro snyam du dgongs pa yin no /
tata evotpattyāvaraṇād iti /
tata eva kleśaprāptitaḥ /
tadutpattivibaṃdhād (Abhidh-k-vy 608) iti tad evātra kāraṇaṃ vaktavyaṃ
skye ba'i sgrib pa de nyid las so zhes bya ba ni de'i nyon mongs pa'i thob pa de nyid las te /
'dir gtan tshigs kyang de skye ba la gegs byed pa'i phyir ro zhes bya ba de kho na brjod par bya'o /
yady aśaikṣasaṃtānalaukikam api vimucyata ity abhyupagamyate /
śaikṣasyāpi laukikam utpadyate
gal te mi slob pa'i rgyud la yod pa'i 'jig rten pa rnam par grol bar 'gyur ro zhes khas len na slob pa la yang 'jig rten pa skyen ci'i phyir rnam par grol bar 'gyur ro zhes bya bar khas mi len ce na /
kasmān na vimucyata ity abhyupagamyate /
ata āha /
na tat tādṛśam ityādi /
kleśaprāptisahitaṃ tacchaikṣasya laukikaṃ /
na tv aśaikṣasya laukikam evaṃ bhavatīty asāmyaṃ
de'i phyir de ni de dang mi 'dra'o zhes bya ba la sogs pa smos te /
slob pa'i 'jig rten pa de ni nyon mongs pa'i thob pa dang lhan cig pa yin gyi mi slob pa'i 'jig rten pa de ni de lta ma yin pas mi 'dra'o /
(VI /
81cd) nirudhyamāna iti /
nirodhābhimukhaḥ /
tadāvṛtim ity aśaikṣacittāvaraṇaṃ
'gag par 'gyur ba zhes bya ba ni 'gag pa la mngon du phyogs pa'o /
de'i sgrib pa zhes bya ba ni mi slob pa'i sems kyi sgrib pa'o /
bstan bcos sam /
'di nyid las /
(VI /
82) yā cāsaṃskṛtā vimuktir uktā śāstre ihaiva vā /
asaṃskṛtā kleśahānam iti
nyon mongs bcom pa 'dus ma byas /
zhes rnam par grol ba 'dus ma byas su bshad pa gang yin pa dang khams gsum po 'byung ba gang dag yin pa ste /
ye ca trayo dhātava ucyaṃte /
kvocyaṃte /
sūtre śāstre 'pi vā /
virāgo rāgasaṃkṣaya iti
gang las 'byung zhe na /
mdo 'am /
bstan bcos las so /
'dod chags kun zad 'dod chags bral /
bhedavivakṣāyām evam ucyate /
abhedavivakṣāyāṃ tu yo virāgaḥ /
tat prahāṇam apy ucyate
zhes bya ba ni khyad par brjod par bzhed nas 'di skad ces bshad do /
khyad par brjod par mi bzhed na ni 'dod chags dang bral ba gang yin pa de spangs pa zhes kyang bya la /
nirodho 'pītyādi /
(VI /
83) vastuna iti /
sāsravasya rūpādeḥ /
catuṣkoṭika iti /
syān nirvidyate na virajyate /
syād virajyate na nirvidyate
'gog pa zhes kyang bya ba la sogs pa yin no /
gzhi zhes bya ba ni gzugs la sogs pa zag pa dang bcas pa'o /
mu bzhi'o zhes bya ba ni yid 'byung bar 'gyur la 'dod chags dang bral bar mi 'gyur ba yang yod /
'dod chags dang bral bar 'gyur la yid 'byung bar mi 'gyur ba yang yod /
gnyi gar 'gyur ba yang yod /
syād ubhayaṃ /
syān nobhayam iti /
nirvidyate duḥkhahetukṣāntijñānair iti
gnyi gar mi 'gyur ba yang yod ces bya ba yin no /
sdug bsngal rgyu bzod shes rnams kyis /
anena vastuhetukaṃ nirvedaṃ darśayati /
virajyate sarvair jahāti yair iti prahāṇakriyāhetukaṃ virāgaṃ darśayati
yid 'byung zhes bya ba 'dis ni dngos po'i rgyu las byung ba'i yid 'byung ba ston to /
gang gis spong 'gyur ba /
kun gyi 'dod chags bral par 'gyur /
zhes bya ba 'dis ni spong bar byed pa'i rgyu las byung ba'i 'dod chags dang bral bar ston to /
evaṃ catuṣkoṭikaṃ sidhyatīti /
evaṃ nirvedavirāgakāraṇaṃ paricchidya yojyam
de lta na mu bzhi grub ste zhes bya ba ni de ltar yid 'byung ba dang 'dod chags dang bral ba'i rgyu yongs su bcad de /
anena catuṣkoṭikaṃ sidhyatīty abhiprāyaḥ sbyar na mu bzhi 'grub po snyam du dgongs pa yin no /
katham ity āha ji lta zhe na /
nirvidyata eveti vistaraḥ yid 'byung ba kho na yin zhes bya ba rgyas par smos te /
nirvidyata eva duḥkhasamudayakṣāṃtibhir duḥkhasamudayajñānaiś ca nirvedavastvālaṃbanatvāt sdug bsngal dang kun 'byung ba la bzod pa rnams dang sdug bsngal ba dang kun 'byung ba la shes pa rnams kyis ni yid 'byung ba kho na yin te /
yid 'byung ba'i dngos po la dmigs pa'i phyir ro /
duḥkhasamudayau hi nirvedasya vastunī ālaṃbanam iti /
na virajyate /
kleśān aprajahad iti vacanena prahāṇakriyāyā asaṃbhavāt
sdug bsngal dang kun 'byung ba dag ni yid 'byung ba'i dngos po'i dmigs pa yin no /
'dod chags dang bral bar mi 'gyur te /
nyon mongs pa dag mi spong na zhes bya ba'i tshig gis spong bar byed pa med pa'i phyir ro /
virajyata eva nirodhamārgakṣāntibhir darśanamārge /
nirodhamārgajñānair bhāvanāmārge /
kleśān prajahad iti prahāṇakriyāsaṃbhavāt
mthong ba'i lam la 'gog pa dang lam la bzod pa rnams dang bsgom pa'i lam la 'gog pa dang lam shes pa rnams kyi ni 'dod chags dang bral ba kho na yin te /
nyon mongs pa dag spong na zhes 'byung bas spong bar byed pa yod pa'i phyir ro /
na nirvidyate yid 'byung bar mi 'gyur te /
prāmodyavastvālaṃbanatvāt /
nirvāṇamārgau hi prāmodyavastunī ālaṃbanam iti
mchog tu dga' ba'i dngos po la dmigs pa'i phyir ro /
mya ngan las 'das pa dang lam dag ni mchog tu dga' ba'i dngos po'i dmigs pa yin no /
ubhayapūrvaiḥ kleśān prajahad iti nirvidyate ca virājyate ca pūrvair duḥkhasamudayakṣāntijñānaiḥ snga ma rnams kyi nyon mongs pa dag spong na gnyi ga yin no zhes bya ba ni snga ma sdug bsngal dang kun 'byung ba la bzod pa dang shes pa rnams kyis ni yid 'byung bar yang 'gyur la /
kathaṃ /
nirvidyate
'dod chags dang bral bar yang 'gyur te /
nirvedavastvālaṃbanatvāt /
virajyate /
kleśān prajahad iti vacanena prahāṇakriyāsadbhāvāt
yid 'byung ba'i dngos po la dmigs pa'i phyir yid 'byung bar 'gyur ro /
nyon mongs pa dag spong na zhes bya ba'i tshig gis de spong bar byed pa yod pa'i phyir 'dod chags dang bral bar 'gyur ro /
nobhayam (Abhidh-k-vy 609) uttaraiḥ kleśān aprajahad iti /
na ca nirvidyate /
na ca virajyate /
uttarair nirodhamārgakṣāntijñānaiḥ prāmodyavastvālaṃbanatvāt na nirvidyate
phyi ma rnams kyi nyon mongs pa dag mi spong ba gnyi ga ma yin no zhes bya ba ni phyi ma 'gog pa dang lam la bzod pa dang shes pa rnams kyis ni yid 'byung bar yang mi 'gyur la /
'dod chags dang bral bar yang mi 'gyur te /
mchog tu dga' ba'i dngos po la dmigs pa'i phyir yid 'byung bar mi 'gyur ro /
kleśān aprajahad iti vacanena prahāṇakriyāyā abhāvāt na virajyate nyon mongs pa dag mi spong na zhes bya ba'i tshig gis spong bar byed pa med pa'i phyir 'dod chags dang bral bar mi 'gyur ro /
āha /
apadiṣṭaṃ prathamāyāṃ koṭyaṃ caturthyāṃ ca kleśāṃ aprajahad iti /
kaḥ kān kleśān na prajahāti
smras pa mu dang po dang bzhi pa la nyon mongs pa dag mi spong na zhes bstan pa gang zhig gang dag nyon mongs pa mi spong zhe na /
tatra vītarāga iti vistaraḥ /
tatrārthopakṣepārthaṃ /
vītarāgaḥ kāmadhātor yāvad ākiṃcanyāyatanād api
de la 'dod chags dang bral ba zhig ces bya ba rgyas par smos te /
de la zhes bya ba ni don nye bar dgod pa'i phyir ro /
satyāni paśyann abhisamayan /
dharmajñānakṣāṃtibhir dharmajñānair dharmajñānakṣāntibhiś ca kleśān na prajahāti /
laukikena bhāvanāmārgeṇa pūrvaṃ prahīṇatvāt /
anāsravā tu kevalaṃ visaṃyogaprāptir utpadyate
'dod pa'i khams nas ci yang med pa'i skye mched kyi bar las kyang rung 'dod chags dang bral ba zhig bden pa rnams lta zhing mngon par rtogs par byed na chos shes pa dang bzod pa rnams kyis chos shes pa rnams dang chos la bzod pa rnams kyis nyon mongs pa dag mi spong ste /
'jig rten pa'i bsgom pa'i lam gyis sngar spangs zin pa'i phyir bral pa'i thob pa zag pa med pa skye ba 'ba' zhig tu zad do /
anvayajñānakṣāntibhis tv avaśyaṃ kleśān prajahāti rjes su shes pa dang bzod pa dag gis ni gdon mi za bar nyon mongs pa dag spong ste /
na hi laukikena mārgeṇa bhavāgravairāgyam asti 'jig rten pa'i lam gyis srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang bral ba med do /
jñānais tu bhāvanāmārga /
prayogavimuktiviśeṣamārgair ānantaryamārgair ap iva kaiścid indriyasaṃcārādyāvasthāsu na kleśān prajahāti
shes pa rnams kyis ni bsgom pa'i lam la sbyor ba dang rnam par grol ba dang khyad par can gyi lam rnams dang bar chad med pa'i lam yang kha cig gis dbang po 'pho ba la sogs pa'i gnas skabs na nyon mongs pa dag mi spong ngo /
gang dag cig lus she na /
ke 'vaśiṣyaṃte /
tadanya ānantaryamārgās taiḥ kleśān prajahātīti siddhaṃ
de dag las gzhan pa'i bar chad med pa'i lam rnams te /
de rnams kyis nyon mongs pa spong ngo zhes bya bar grub po /
ācāryayaśomitrakṛtāyāṃ sphuṭārthāyām abhidharmakośavyākhyāyāṃ ṣaṣṭhaṃ kośasthānaṃ samāptaṃ chos mngon pa'i mdzod kyi 'grel bshad slob dpon rgyal po'i sras grags pa'i bshes gnyen gyis mdzad pa don gsal ba zhes bya ba las gang zag dang lam bstan pa zhes bya ba ste mdzod kyi gnas drug pa'o /
(Abhidh-k-vy 610) blank bam po lnga bcu gsum pa /
(Abhidh-k-vy 611) /
VII jñānanirdeśo nāma saptamaṃ kośasthānam
mdzod kyi gnas drug pa'i 'og tu bdun pa nye bar dgod pa 'brel pa bstan pa'i phyir /
(VII /
1) ṣaṣṭhāt kośasthānād anantaraṃ saptamasyopanyāse saṃbaṃdhaṃ darśayann āha
bzod pa rnams zhes kyang 'byung zhes bya ba rgyas par smos te /
'jig rten pa'i chos mchog las /
kṣāntayaś cocyante /
jñānāni ceti vistaraḥ
chos kyi bzod pa zag pa med /
ces bya ba nas bzung ste /
laukikebhyo 'gradharmebhyo dharmakṣāntir anāsravety atrāṣṭau kṣāntaya uktāḥ /
kāmaduḥkhe tato 'traiva dharmajñānaṃ /
tathā punar ity atra jñānāni /
cet kṣayajñānam aśaikṣī vā dṛṣṭir ity atra samyagdṛṣṭiḥ
bzod pa brgyad bshad do /
'dod sdug bsngal la de nas ni /
de nyid la chos shes de bzhin /
zhes bya ba der shes pa bshad do /
gal te min /
zad pa shes sam mi slob lta /
zhes bya ba der yang dag pa'i lta ba bshad do /
saiva vimuktī dve jñānaṃ bodhir yathoditety atra samyagjñānaṃ de nyid rnam grol gnyis byang chub /
ji skad bshad shes pa zhes bya bar yang dag pa'i shes pa bshad do /
ihaiva vā ṣaṣṭhakośasthānāvasāna etat sarvam uktam /
nirvidyate duḥkhahetukṣāntijñānair virajyate
yang na drug pa'i mjug 'di nyid nas /
sdug bsngal rgyu bzod shes rnams kyis /
yid 'byung gang gis spong 'gyur ba /
kun gyi 'dod chags bral bar 'gyur /
sarvair jahāti yair iti zhes 'byung bas 'di thams cad bshad do /
śāstrasaṃbandhena vāyam upanyasyate yang na bstan bcos dang 'brel ba'i phyir 'di nye bar 'god de /
śāstre hi kṣāntayaś cocyante bstan bcos las ni bzod pa rnams zhes kyang 'byung /
jñānāni ca samyagdṛṣṭiḥ samyagjñānaṃ ca shes pa rnams zhes kyang 'byung /
yang dag pa'i lta ba zhes kyang 'byung /
tatpratyāyanāya cāyam ārabhyata ity ataḥ pṛcchati yang dag pa'i shes pa zhes kyang 'byung la /
'di ni der mdor bsdu ba tsam yin pas de'i phyir /
kiṃ punaḥ kṣāntayo na jñānam iti vistaraḥ ci bzod pa dag yin la shes pa ma yin nam zhes bya ba rgyas par 'dri'o /
nāmalāḥ kṣāntayo jñānam iti dri med bzod rnams shes pa min /
amalā eva kṣāntayo na jñānam ity avadhāraṇāt sāsravāḥ kṣāntayo jñānam ity uktaṃ bhavati zhes bya ba bzod pa dri ma med pa dag kho na shes pa ma yin no zhes nges par gzung ba'i phyir bzod pa zag pa dang bcas pa rnams ni shes pa yin no zhes bshad par 'gyur te /
saṃvṛtijñānaṃ hi tad iṣyate /
tatpraheyasyety /
kṣāntipraheyasya vicikitsānuśayasyāprahīṇatvāt /
prahīyate hi tāsv avasthāsv anuśayaḥ
de ni kun rdzob shes pa yin par 'dod do /
des spang bar bya ba zhes bya ba ni bzod pas spang bar bya ba'i phra rgyas the tshom ma spangs pa'i phyir te /
na prahīṇo viprakṛtāvasthatvāt /
niścitaṃ ca jñānam iṣyate
skabs la bab pa'i phyir gnas skabs de dag tu phra rgyas rnams spong gi spangs pa ni ma yin no /
nāniścitam /
iti na kṣāntayo jñānaṃ /
kṣamaṇarūpeṇa ca kṣāntaya utpadyante
shes pa ni nges pa yin par 'dod kyi ma nges pa ni ma yin pas bzod pa rnams shes pa ma yin te /
na niścayarūpeṇeti na jñānam iti varṇayanti /
vicikitsānuśayasyāprahīṇatvād (Abhidh-k-vy 612) ity etāvati vaktavye tatpraheyasyeti viśeṣaṇaṃ kim arthaṃ
bzod pa rnams ni bzod pa'i ngo bor skye'i nges pa'i ngo bo ma yin pas shes pa ma yin no zhes brjod do /
phra rgyas the tshom ma spangs pa'i phyir ro zhes bya ba de tsam zhig brjod par bya ba yin na /
ci'i phyir des spang bar bya ba'i zhes khyad par smos she na /
dvitīye hi kṣaṇe prathamakṣāntipraheyo vicikitsānuśayaḥ prahīṇo bhavatīti prathamaiva kṣāntir na jñānam iti gamyeta /
na tv anyāḥ kṣāntayaḥ
skad cig ma gnyis pa la bzod pa dang po spang bar bya ba'i phra rgyas the tshom spang bar 'gyur bas bzod pa dang po kho na shes pa ma yin no zhes bya bar go bar 'gyur gyi bzod pa gzhan dag ni ma yin pas de'i phyir nge spang bar bya ba'i zhes khyad par smos so /
ity atas tatpraheyasyeti viśeṣaṇaṃ /
[yad vā duḥkhadharmajñānādīnāṃ jñānatvapratipādanārthaṃ
yang dag par rtog pa'i bdag nyid can yin pa'i phyir zhes bya ba ni nye bar rtog pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
yadi vicikitsānuśayāprahīṇatvād ity etāvad ucyate /
evaṃ] saṃtīraṇātmakatvād iti
yang dag par rtog pa med pa dang yongs su tshol ba'i bsam pa can ma yin pa'i phyir zhes bya ba ni 'di la yang dag par rtog pa med pas na yang dag par rtog pa med pa'o /
upanidhyānasvabhāvatvād ity arthaḥ /
asaṃtīraṇāparimārgaṇāśayatvād iti /
nāsti saṃtīraṇam asyety asaṃtīraṇaṃ
yongs su tshol bar sems shing 'dod pa ni yongs su tshol ba'i bsam pa med pa'o /
'di la yongs su tshol ba'i bsam pa med pas yongs su tshol ba'i bsam pa can ma yin no /
parimārgaṇe āśayo 'bhiprāyaḥ parimārgaṇāśayaḥ de ni yang dag par rtog pa med pa yang yin la /
nāsya parimārgaṇāśaya ity aparimārgaṇāśayaṃ /
asaṃtīraṇaṃ ca tad aparimārgaṇāśayaṃ ca asaṃtīraṇāparimārgaṇāśayaṃ /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
kṣayajñānam anutpādajñānaṃ ca na dṛṣṭir ity arthaḥ
yongs su tshol ba'i bsam pa can ma yin pa yang yin pas yang dag par rtog pa med pa dang yongs su tshol ba'i bsam pa can ma yin pa ste /
de'i phyir zad pa shes pa dang mi skye ba shes pa lta ba ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
yāvad ayam akṛtakṛtyaḥ /
tāvad duḥkhādīni satyāny upanidhyāyati parimārgayati cāśayato yathoktair anityādibhir ākāraiḥ
'di ji srid du bya ba ma byas pa de srid du sdug bsngal la sogs pa'i bden pa dag la nye bar rtog cing bsam pa dag pa nas mi rtag pa la sogs pa'i rnam pa ji skad bshad pa dag gis yongs su tshol bar byed do /
kṛtakṛtyasya punar yathā dṛṣṭiṣv eva duḥkhādiṣv āryasatyeṣu pratyavekṣaṇamātraṃ tābhyāṃ bhavatīti duḥkhaṃ mayā parijñātaṃ na punaḥ parijñeyam ityādi bya ba byas nas ni de dag gis sdug bsngal la sogs pa 'phags pa'i bden pa ji ltar mthong ba dag kho na la bdag gis sdug bsngal yongs su shes te yang shes par byar med do zhes bya ba la sogs par so sor rtog pa tsam du zad de /
tasmān na te dṛṣṭisvabhāve /
tadanyobhayathāryā dhīr iti
de lta bas na de dag ni lta ba'i ngo bo nyid ma yin no /
de las gzhan 'phags blo gnyi ga /
duḥkhe dharmajñānaṃ yāvan mārge 'nvayajñānaṃ /
sā prajñopanidhyānapravṛttā prahīṇatadviṣayavicikitsā ca /
anyeti laukikī /
sā sarvaiva jñānam ity avadhāraṇaṃ
zhes bya ba ni sdug bsngal la chos shes pa nas lam la rjes su shes pa'i bar gyi shes rab de ni nye bar rtog par zhugs pa yang yin la /
de'i yul can gyi the tshom spangs pa yin no /
gzhan zhes bya ba ni 'jig rten pa ste /
na sā prajñāsti /
yan na jñānam ity arthaḥ /
kā punar asau prajñā /
paṃcavijñānakāyikā kuśalākuśalāvyākṛtā mānasī yā dṛṣṭisvabhāvakleśasaṃprayuktā anivṛtāvyākṛtā ca /
yā punar dṛṣṭisvabhāvā yā ca mānasī kuśalā /
sā kiṃ bhavatīty āha
de ni thams cad shes pa yin no zhes nges par gzung bas shes pa ma yin pa'i shes rab gang yin pa de med do zhes bya ba'i tha tshig go /
shes rab de yang gang zhe na /
rnam par shes pa'i tshogs lnga las byung ba dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa dang yid las byung ba lta ba'i ngo bo nyid ma yin pa nyon mongs pa dang mtshungs par ldan pa dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa'o /
lta ba'i ngo bo nyid gang yin pa dang yid las byung ba dge ba gang yin pa de ci zhig yin zhe na /
dṛśaś ca ṣaḍ iti /
eṣā ṣaḍvidhā laukikī prajñā dṛṣṭiḥ /
anyā na dṛṣṭiḥ /
ṣaḍ evety avadhāraṇāt
drug ni lta ba'ang yin zhes bya ba smos te /
'jig rten pa'i shes rab rnam pa de drug ni lta ba yin gyi drug kho na zhes nges par gzung ba'i phyir gzhan ni lta ba ma yin no /
kā punar anyā /
yā pūrvam uktā laukikī
gzhan yang gang zhe na /
sngar bshad pa 'jig rten pa gang yin pa'o /
jñānaṃ tv eṣā cānyā ceti /
eṣā ca ṣaḍvidhā dṛṣṭisvabhāvā prajñā /
tato 'nyā ca pūrvoktā jñānam ity ucyate
'di dang gzhan dag kyang shes pa ni yin no zhes bya ba ni lta ba'i ngo bo nyid kyi shes rab rnam pa drug po 'di dang de las gzhan pa sngar bshad pa rnams kyang shes pa zhes ni bya'o /
gang gi phyir drug po 'di dag shes pa zhes kyang bya la /
ata eva ca /
dṛśaś ca ṣaḍ iti cakāraḥ paṭhyate
lta ba zhes kyang bya ba de nyid kyi phyir drug ni lta ba 'ang yin zhes yang zhes bya ba'i sgra 'don to /
yasmād etāḥ ṣaṭ jñānāni cocyante dṛṣṭayaś ceti /
(VII /
2, 3) daśabhir jñānaiḥ
shes pa bcus zhes bya ba gang dag gis she na /
chos dang rjes dang kun rdzob dang /
katamaiḥ /
dharmānvayasaṃvṛtiparacittaduḥkhasamudayanirodhamārgakṣayānutpādajñānair avadhāraṇārtho 'yam ārambho daśaiva jñānāni
gzhan gyi sems dang sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam dang zad dang mi skye shes pa dag gis so /
shes pa bcu kho nar bshad pa 'di ni nges par gzung bar bya ba'i don yin te /
cyutyupapādapudgalajñānādīnām eṣām evāntarbhāvāt /
(Abhidh-k-vy 613) samāsena tu dve eva sāsravam anāsravaṃ ceti
'chi 'pho ba dang skye ba dang gang zag dang 'khor shes pa la sogs pa ni 'di dag kho na'i nang du 'dus pa'i phyir ro /
mdor bsdu na ni gnyis te /
shes pa zag bcas zag pa med /
prāyeṇeti viśeṣaṇaṃ /
ghaṭapaṭādikaṃ saṃvṛtisadvastu saṃvṛtijñānam ālaṃbate /
svasāmānyalakṣaṇam api tu kadācid gṛhṇāti
ces bya ba yin no /
phal cher zhes bya ba khyad par smos pa ni kun rdzob kyi shes pa phal cher bum pa dang snam bu la sogs pa kun rdzob tu yod pa'i dngos po la dmigs kyi res 'ga' ni rang dang spyi'i mtshan nyid kyang 'dzin to /
sāṃvṛtam iti /
saṃvṛtau bhavaṃ sāṃvṛtaṃ
kun rdzob kyi zhes bya ba ni kun rdzob la 'byung ba'o /
anāsravam api saṃkṣipyamāṇaṃ /
dvidhā dharmajñānam anvayajñāna ceti
zag pa med pa yang mdor bsdu na chos shes pa dang rjes su shes pa zhes bya ba gnyis te /
duḥkhajñānādīnām anayor evāntarbhāvāt sdug bsngal shes pa la sogs pa ni 'di dag kho na'i nang du 'dus pa'i phyir ro /
ālaṃbanaṃ saṃbhavata iti /
yasya yad ālaṃbanaṃ /
tasya tad bhavati /
na hi cakṣurvijñānasya śabdālaṃbanaṃ /
tadālaṃbanatvād iti /
duḥkhādyālaṃbanatvād ity arthaḥ /
(VII /
4) ete caturvidhe iti
dmigs pa ni ci rigs par zhes bya ba ni gang gis dmigs pa gang yin pa de ni de'i yin te /
mig gi rnam par shes pa'i dmigs pa ni sgra ma yin no /
de dag la dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba ni sdug bsngal la sogs pa la dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
ete eva dharmānvayajñāne dve duḥkhādyālaṃbanabhedāc caturvidhe /
adṛṣṭisvabhāve satī kṣayajñānam anutpādajñānaṃ cocyate
rnam bzhi de dag ni zhes bya ba ni chos dang rjes su shes pa gnyis po lta ba'i rang bzhin ma yin pa sdug bsngal la sogs pa la dmigs pa'i bye brag gis rnam pa bzhi po de dag kho na zad pa shes pa dang mi skye ba shes pa zhes bya'o /
te punaḥ prathamodite /
te punaḥ kṣayānutpādajñāne prathamotpanne satī /
duḥkhahetvanvayajñāne bhavataḥ /
duḥkhasamudayālaṃbane avaśyaṃ bhavata ity arthaḥ
de gnyis dang po skyes pa ni zad pa shes pa dang mi skye ba shes pa de gnyis dang po skyes pa ni sdug bsngal rgyu rjes shes pa yin te /
gdon mi za bar sdug bsngal dang kun 'byung ba la dmigs pa dag yin no zhes bya ba'i don te /
kasmād ity āha ci'i phyir zhe na /
duḥkhasamudayākārair bhāvāgrikaskaṃdhālaṃbanatvād iti /
[tasya hi sarvapaścād bhavāgram eva prahīyate
srid pa'i rtse mo pa'i phung po la sdug bsngal lam kun 'byung ba la rjes su shes pa'i rnam par dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
tasmād yena ca pīḍyate yena ca baddhaṃ tata eva mokṣaṃ bahu manyamāno 'nantaraṃ kṣīṇaṃ bhavāgram ālaṃbate /
tac ca duḥkhaṃ yā samudayā cityato duḥkhasamudayākārair bhavāgram ālaṃbate
'di ltar zad pa dang mi skye ba shes pa dang po skyes pa de dag ni gdon mi za bar srid pa'i rtse mo pa'i phung po rnams la mi rtag pa la sogs pa'i sdug bsngal gyi rnam pa dang rgyu la sogs pas kun 'byung ba'i rnam par dmigs so /
] yasmād avaśyaṃ te prathamotpannakṣayānutpādajñāne duḥkhākārair anityādibhiḥ samudayākārair vā hetvādibhir bhāvāgrikān skaṃdhān ālaṃbate /
aprathamotpanne tv anyasatyālaṃbane api te bhavata ity arthād uktaṃ bhavati /
vajropamānantaraṃ kṣayajñānaṃ bhavati /
tadanantaraṃ cānutpādajñānam ity ataḥ pṛcchati
dang por skyes pa ma yin pa de dag ni bden pa gzhan la dmigs pa dag kyang yin no zhes bya bar shugs kyis bshad par 'gyur ro /
rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin gyi mjug thogs su zad pa shes pa 'byung la /
de'i rjes la mi skye ba shes pa 'byung ba de'i phyir ci rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin kyang de gnyis dang dmigs pa gcig pa zhig yin nam zhes 'dri ste /
kiṃ vajropamo 'pi tābhyām ekālaṃbano bhavatīti kyang zhes bya ba'i sgra'i don ni ji ltar zad pa dang mi skye ba shes pa dmigs pa gcig yin pa ltar /
tābhyām iti prathamotpannābhyām ity arthaḥ /
yathā kṣayānutpādajñāne ekālaṃbane kiṃ vajropamo 'pi tābhyām ekālaṃbana ity apiśabdasyārthaḥ
ci rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin kyang de gnyis dang dmigs pa gcig pa zhig yin nam zhes bya ba yin no /
de gnyis dang zhes bya ba ni dang po skyes pa dag dang zhes bya ba'i don to /
yadi duḥkhasamudayālaṃbano bhavati /
kiṃ /
tābhyām ekālaṃbano bbhavatīti saṃbhavaḥ
gal te sdug bsngal dang kun 'byung ba la dmigs na ni yin no zhes bya ba ci zhe na /
de gnyis dang dmigs pa gcig pa yin no zhes bya bar sbyar ro /
atha nirodhamārgālaṃbano bhavati naikālaṃbanaḥ 'on te 'gog pa dang lam la dmigs pa zhig yin na ni dmigs pa gcig pa ma yin te /
tayor niyamena bhāvāgrikaskaṃdhālaṃbanatvāt de gnyis ni nges par srid pa'i rtse mo pa'i phung po la dmigs pa'i phyir ro /
yathā hi viṣakāṇḍaviddhasya mṛtasya viṣaṃ sarvam aṃgam abhivyāpya vraṇadeśa eva maraṇakāle 'vatiṣṭhate nānyatra /
tadvad asya yoginaḥ praheya eva bhāvāgrikaskaṃdhalakṣaṇe jñānam avatiṣṭhate
dper na dug mdas phog ste /
shi ba'i dug yan lag thams cad la khyab nas shi ba'i tshe rma'i phyogs kho nar gnas kyi gzhan du ma yin pa de bzhin du rnal 'byor pa 'di'i shes pa de dag kyang spang bar bya ba srid pa'i rtse mo pa'i phung po'i mtshan nyid kho na la gnas so /
(Abhidh-k-vy 614) bzhi las pha rol sems rig pa /
(VII /
5, 6) caturbhyaḥ paracittavid iti /
caturbhya eva dharmajñānādibhyas tatsaṃgṛhītatvāt
zhes bya ba ni chos shes pa la sogs pa bzhi kho na las yin te /
de dag gis bsdus pa'i phyir ro /
na duḥkhajñānādibhyaḥ /
anyākāratvāt /
anāsravaṃ hi paracittajñānaṃ mārgākāram eva mārgajñānatvāt
sdug bsngal shes pa la sogs pa las ni ma yin te /
gzhan gyi rnam pa can yin pa'i phyir ro; ;gzhan gyi sems shes pa zag pa med pa ni lam shes pa yin pa'i phyir lam gyi rnam pa can kho na yin no /
yat tu sāsravaṃ /
tal laukikākāraṃ sarāgam vigatarāgam ityādi
zag pa dang bcas pa gang yin pa de ni 'dod chags dang bcas pa dang /
'dod chags dang bral ba zhes bya bar 'jig rten pa'i rnam pa can yin no /
śraddhādhimuktasamayavimuktamārgeṇeti /
yathāsaṃkhyaṃ śraddhādhimuktamārgena dṛṣṭiprāptamārgaṃ na jānāti
dad pas mos pa dang dus kyis rnam par grol ba'i lam gyis zhes bya ba ni grangs bzhin du dad pas mos pa'i lam gyis mthong bas thob pa'i lam mi shes la /
samayavimuktamārgeṇāsamayavimuktamārgaṃ na jānāti dus kyis rnam par grol ba'i lam gyis dus dang mi sbyar bar rnam bar grol ba'i lam mi shes so /
adhareṇottaram iti /
anāgāmimārgeṇārhanmārgaṃ na jānāti
'og mas gong ma zhes bya ba ni phyir mi 'ong ba'i lam gyis dgra bcom pa'i lam mi shes la /
arhanmārgeṇa pratyekabuddhamārgam ityādi dgra bcom pa'i lam gyis rang sangs rgyas kyi lam mi shes so zhes bya ba la sogs pa'o /
kāmadhātūrdhvadhātupratipakṣālaṃbanatvāt tayor iti /
tayor dharmajñānapakṣānvayajñānapakṣayoḥ /
dharmajñānapakṣasya kāmadhātupratipakṣa ālaṃbanam
de gnyis ni 'dod pa'i khams la sogs pa dang khams gong ma'i gnyen po la dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba ni chos shes pa'i phyogs dang mthun pa dang; rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa de gnyis la chos shes pa'i phyogs dang mthun pa ni 'dod pa'i khams kyi gnyen po la dmigs so /
anvayajñānapakṣasya ūrdhvadhātupratipakṣa ālaṃbanam iti niyamaḥ rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa ni khams gong ma'i gnyen po la dmigs so zhes bya bar nges so /
darśanamārge paracittajñānaṃ nāstīty avyāpāratvāt darśanamārgasya mthong ba'i lam la pha rol gyi sems shes pa med do zhes bya ba ni mthong ba'i lam yun thung ba'i phyir ro /
duḥkhe dharmajñānakṣāntiṃ dharmajñānaṃ ceti saṃbhavaṃ praty evam ucyate sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang chos shes pa'o zhes bya ba ni srid pa'i phyir de skad bshad de /
kadācid dhi prayogavaśād duḥkhe 'nvayajñānakṣāntiṃ duḥkhe 'nvayajñānaṃ ca jñātuṃ saṃbhavati res 'ga' ni sbyor ba'i dbang gis sdug bsngal la rjes su shes pa'i bzod pa dang sdug bsngal la rjes su shes pa yang shes par srid do /
aṣṭamaṃ ca samudayānvayajñānam iti /
dharmajñānapakṣau dvau kṣaṇau jñātvānvayajñānapakṣaṃ pareṇa cittaṃ jñāsyāmīti prayogaṃ kṛtvā samudayānvayajñānam aṣṭamaṃ saṃbhāvayati
brgyad pa kun 'byung ba la rjes su shes pa dang zhes bya ba ni chos la shes pa dang bzod pa'i phyogs dang mthun pa gnyis shes nas rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i sems shes par bya'o zhes sbyor bar byas nas brgyad pa kun 'byung ba la rjes su shes pa shes par nus so /
mṛduprayogatvād iti alpaprayogatvād ity arthaḥ sbyor ba chung ba'i phyir ro zhes bya ba ni sbyor ba chung ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig ste /
śrāvakasya hi mahāprayogasādhyaṃ tad anvayajñānapakṣālaṃbanaṃ paracittam nyan thos kyi gzhan gyi sems shes pa rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa la dmigs pa de ni sbyor ba chen pos bsgrub par bya ba yin te /
ato yāvat sa tatra prayogam ārabhate /
tāvad ayaṃ ṣoḍaśaṃ cittam anuprāpto bhavatīti
de'i phyir de ji srid de la sbyor ba rtsom pa de srid kyis des sems bcu drug rjes su 'thob par 'gyur bas de'i phyir bar skabs su ni mi shes so /
aṃtarā na jānāti /
prathamadvitīyapaṃcadaśān iti etān eva trīn jānāti
dang po dang gnyis pa dang bco lnga pa rnams zhes bya ba de gsum kho na shes so /
ji lta zhe na /
kathaṃ /
duḥkhe dharmajñānakṣāntiṃ dharmajñānaṃ ca jñātvā prayogāntaraṃ ca kṛtvā paṃcadaśakṣaṇaṃ mārgānvayajñānakṣāntiṃ jānātīti /
(VII /
7) katham anāsraveṇa jñānenaivaṃ janātīti /
anāsravaṇāṃ duḥkhādyākāratvat /
idaṃ ca saṃvṛtyākāraṃ duḥkhaṃ me parijñātam ity evamādyākāratvād ataḥ pṛcchati
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang sdug bsngal la chos shes pa shes nas sbyor ba gzhan byas te skad cig ma bco lnga pa lam la rjes su shes pa'i bzod pa shes so /
ji ltar na zag pa med pa'i shes pas de ltar shes zhes bya ba ni zag pa med pa rnams ni sdug bsngal la sogs pa'i rnam pa can yin pa'i phyir la /
'di ni bdag gis sdug bsngal yongs su shes so zhes bya ba la sogs pa'i rnam pa can yin pa'i phyir kun rdzob la sogs pa'i rnam pa can yin pas de'i phyir 'dri'o /
tadviśeṣeṇa tayor viśeṣa iti /
tasya saṃvṛtijñānadvayasya tatpṛṣṭhalabdhasya viśeṣeṇa duḥkhaṃ me parijñātaṃ yāvan me mārgo bhāvita iti jānāti
bstan bcos las de'i bye brag gis de gnyis kyi bye brag bstan to zhes bya ba ni /
de'i rjes la thob pa kun rdzob kyi shes pa gnyis po de'i bye brag gis te /
bdag gis sdug bsngal yongs su shes so zhes bya ba nas /
lam bsgoms so zhes bya bar shes pa'i bar dang bdag gis sdug bsngal yongs su shes te /
duḥkhaṃ me parijñātaṃ na punaḥ parijñeyaṃ /
yāvan mārgo me bhāvito na punar bhāvayitavyaḥ iti ca jānātīty evaṃrūpeṇa tayor anāsravayoḥ kṣayānutpādajñānayor viśeṣaḥ śāstre jñāpito darśitaḥ /
ata eva tad upādāyety uktaṃ /
tad upādāyeti pūrvīkṛtya tat puraskṛtyety arthaḥ
yang yongs su shes par byar med do zhes bya ba nas /
bdag gis lam bsgoms te yang bsgom du med do zhes bya bar shes pa'i bar de lta bu'i ngo bos zad pa dang mi skye ba shes pa zag pa med pa de gnyis kyi bye brag bstan cing shes par byas so /
de nyid kyi phyir de'i rgyu las byung ba ni de rgyur byas pa dang de sngon du btang ba zhes bya ba'i tha tshig ste /
niṣyaṃdane tayor nirvikalpayor viśeṣo 'numīyata ity abhiprāyaḥ rgyu mthun pas rnam par mi rtog pa de gnyis kyi khyad par rjes su dpag go snyam du bsams pa yin no /
anāsraveṇāpy evaṃ jānātīti /
ṣoḍaśākāravyatirikto 'sty anāsrava ākāraḥ /
(Abhidh-k-vy 615) tenaivaṃ jānātīty apare /
yadi tad upādāya yaj jñānaṃ darśanam iti śāstravacanena duḥkhaparijñānādisaṃvṛtijñānaphalam amāsravaṃ kṣayānutpādajñānam ucyate
zag pa med pas kyang de ltar shes te zhes bya ba ni gzhan dag na re rnam pa bcu drug la ma gtogs pa'i zag pa med pa'i rnam pa yod de /
des de ltar shes so zhes zer ro /
gal te bstan bcos las de'i rgyu las byung ba'i shes pa dang mthong ba zhes 'byung bas zad pa dang mi skye ba shes pa zag pa med pa ni sdug bsngal yongs su shes so zhes bya ba la sogs pa kun rdzob kyi shes pa'i 'bras bu can yin par brjod na /
yad idam ucyate zad dang mi skye'i blo lta min /
kṣayānutpādadhīr na dṛk iti na dṛṣṭir iti /
tad virudhyate /
tenāha /
darśanavacanaṃ tu bhāṣyākṣepād iti /
yad etac chāstre vacanaṃ yaj jñānaṃ darśanam iti
zhes lta ba ma yin par 'byung ba gang yin pa de dang 'gal lo zhe na de'i phyir mthong ba smos pa ni bshad pa 'phangs ba'i phyir zhes bya ba smos so /
bstan bcos las shes pa dang mthong ba zhes smos pa gang yin pa de ni bshad pa 'phangs pa las gyur te /
bhāṣyākṣepād bhavati /
duḥkhajñānādiṣu hi jñānaṃ darśanaṃ vidyā buddhir bodhir iti paṭhyate /
tatpāṭhākṣepeṇāyam upatiṣṭhate tatpāṭhināṃ pāṭhaḥ
sdug bsngal shes pa la sogs pa la shes pa dang mthong ba dang rig pa dang blo dang rtogs pa zhes 'byung bas tshig de 'phangs pa'i phyir 'di nye bar gnas pa yin pas de 'don pa rnams kyi tshig tu zad kyi zad pa dang mi skye ba shes pa de dag lta ba'i ngo bo nyid ni ma yin te /
na tu te kṣayānutpādajñāne darśanasvabhāve lta ba ma yin pa'i ngo bo nyid dag go zhes bya ba'i tha tshig go /
na dṛṣṭisvabhāve ity arthaḥ /
pratyakṣavṛttitvād veti /
pratyakṣā vṛttir asya jñānadvayasya
yang na mngon sum du 'jug pa'i phyir ro zhes bya ba ni shes pa 'di gnyis la mngon sum du 'jug pa yod pas 'di ni mngon sum du 'jug pa'o /
tad iyaṃ pratyakṣavṛttiḥ de'i phyir 'di gnyis la mthong ba zhes smos te /
tadbhāvat /
anayor darśanavacanaṃ /
na hy etajjñānadvaye ānumānikavad āgāmikavad vā parokṣavṛttiḥ
shes pa 'di gnyis ni rjes su dpag pa las byung ba lta bu 'am /
lung las byung ba lta bur lkog tu 'jug pa ni ma yin no /
pratyakṣavṛttiś ca darśanam iṣyate /
tadyathā cakṣurvijñānaṃ /
tadsādharmyād etad api jñānadvayaṃ darśanam ity uktam
mthong ba yang mngon sum du 'jug pa yin par 'dod de /
dper na mig gi rnam par shes pa lta bu'o /
de dang chos mthun par shes pa 'di gnyis kyang mthong ba zhes bshad do /
ata evoktam iti /
ata eva pratyakṣavṛttitvād uktaṃ śāstre yat tāvaj jñānaṃ
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni mngon sum du 'jug pa de nyid kyi phyir bstan bcos las /
darśanam api tat /
syāt tu darśanaṃ na jñānam aṣṭāv ābhisamayāntikāḥ kṣāntayaḥ /
tad idam uktaṃ bhavati darśanatvam anayor iṣyate /
na dṛṣṭitvam iti
re zhig shes pa gang yin pa de ni mthong ba yang yin no /
mthong ba yin la shes pa ma yin pa yang yod de /
mngon par rtogs pa'i khongs su gtogs pa bzod pa brgyad lta bu'o zhes 'byung ngo /
de'i phyir 'di skad du 'di gnyis ni mthong ba nyid yin par 'dod kyi lta ba ma yin no zhes bshad par 'gyur ro /
tatreti teṣu daśasu jñāneṣu saṃvṛtijñānaṃ saṃvṛtijñānam eva svabhāvasaṃgrahataḥ de la zhes bya ba ni shes pa bcu po dag la kun rdzob shes pa ni kun rdzob shes pa kho na ste /
rang gi ngo bos bsdus pa yin no /
ekasya ca paracittajñānasya bhāga ekadeśaḥ gcig po gzhan gyi sems shes pa'i cha phyogs gcig kyang yin te /
tasya hi sāsravānāsravasya sāsrava eva bhāgaḥ saṃvṛtijñānaṃ zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa de'i zag pa dang bcas pa'i cha kho na kun rdzob shes pa yin gyi /
nānāsravo bhāga iti zag pa med pa ni ma yin no /
dharmajñānaṃ daśasu jñāneṣv ekaṃ jñānaṃ dharmajñānam eva chos shes pa ni shes pa bcu dag gi nang na shes pa gcig yin te /
chos shes pa kho na yin no /
saptānāṃ ca bhāgo duḥkhasamudayanirodhamārgaparacittakṣayānutpādajñānānām sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam dang gzhan gyi sems dang zad pa dang mi skye ba shes pa bdun gyi cha yang yin no /
ji lta zhe na /
kathaṃ /
duḥkhajñānaṃ hi dharmānvayajñānasvabhāvaṃ
sdug bsngal shes pa ni chos dang rjes su shes pa'i ngo bo nyid yin te /
tasya yo dharmajñānabhāgaḥ de'i cha chos shes pa gang yin pa de chos shes pa yin no /
tad dharmajñānam /
evaṃ samudayajñāsya yāvad anutpādajñānasya dharmānvayajñānasvabhāvasya yo dharmajñānabhāgaḥ
de bzhin du kun 'byung ba shes pa nas mi skye ba shes pa'i bar chos dang rjes su shes pa'i ngo bo nyid kyi cha chos shes pas de chos shes pa yin gyi rjes su shes pa'i cha ni ma yin no /
tad dharmajñānaṃ /
na tv anvayajñānabhāga iti /
paracittajñānasya tu dharmānvayamārgasaṃvṛtijñānasvabhāvasya dharmajñānabhāgo dharmajñānam iti /
evam anvayajñānam ekam anvayajñānam eva
gzhan gyi sems shes pa chos dang rjes dang kun rdzob shes pa'i ngo bo nyid kyi yang chos shes pa'i cha de chos shes pa yin no /
rjes su shes pa yang de dang 'dra ste /
rjes su shes pa gcig kho na yin la /
saptānāṃ ca bhāgaḥ bdun gyi cha yang yin te /
teṣām eva duḥkhajñānādīnām yo 'nvayajñānabhāgaḥ /
tad anvayajñānam iti yojyaṃ
sdug bsngal shes pa la sogs pa de dag nyid kyi cha rjes su shes pa gang yin pa de ni rjes su shes pa yin no zhes bya bar sbyar ro /
duḥkhajñānaṃ daśasu jñāneṣv ekaṃ jñānaṃ /
tad eva duḥkhajñānaṃ
sdug bsngal shes pa ni shes pa bcu'i nang na shes pa gcig yin te /
sdug bsngal shes pa de nyid yin no /
caturṇāṃ ca bhāgo dharmānvayakṣayānutpādajñānānām chos dang rjes dang zad pa dang mi skye ba shes pa bzhi'i cha yang yin te /
etāni hi dharmajñānādīni catvāri catuḥsatyālaṃbanāni bhavanti chos shes pa la sogs pa bzhi po de dag ni bden pa bzhi la dmigs pa yin te /
ya eṣāṃ duḥkhasatyālambano bhāgaḥ /
tad duḥkhajñānaṃ /
nānyo bhāgaḥ /
ity evaṃ samudayanirodhajñāne (Abhidh-k-vy 616) yojye pratyekam /
ekaṃ jñānaṃ samudayajñānaṃ nirodhajñānaṃ vā /
caturṇāṃ ca bhāgo dharmānvayakṣayānutpādajñānānāṃ yaḥ samudayālaṃbanabhāgo nirodhālaṃbanabhāgo vā
de dag gi cha sdug bsngal la dmigs pa gang yin pa de sdug bsngal shes pa yin gyi cha gzhan ni ma yin no /
kun 'byung ba dang 'gog pa shes pa yang de 'dra bar sbyar bar bya ste /
so sor shes pa gcig yin te /
kun 'byung ba shes pa dang 'gog pa shes pa yin la /
bzhi'i cha yang yin te /
chos dang rjes dang zad pa dang mi skye ba shes pa rnams kyi cha kun 'byung ba la dmigs pa 'am /
tat samudayajñānaṃ nirodhājñānaṃ ca /
mārgajñānaṃ daśasu jñāneṣv ekaṃ jñānaṃ tad eva mārgajñānaṃ
'gog pa la dmigs pa'i cha gang yin pa de ni kun 'byung ba shes pa dang 'gog pa shes pa yin no /
lam shes pa ni shes pa bcu'i nang na shes pa gcig yin te /
lam shes pa de nyid yin no /
paṃcānāṃ ca bhāgaḥ /
dharmānvayakṣayānutpādaparacittajñānānaṃ /
etāni paṃca mārgajñānāni mārgajñānasvabhāvāni bhavanti
chos dang rjes dang zad pa dang mi skye ba dang gzhan gyi sems shes pa dang lnga'i cha yang yin te /
lnga po 'di dag ni lam shes pa dang lam shes pa ma yin pa'i ngo bo nyid yin te /
ya eṣāṃ mārgajñānabhāgaḥ /
tan mārgajñānaṃ netara iti
de dag gi cha lam shes pa gang yin pa de ni lam shes pa yin gyi gzhan ni ma yin no /
paravittajñānaṃ daśasu jñāneṣv ekaṃ jñānaṃ /
caturṇāṃ ca bhāgo dharmānvayamārgasaṃvṛtijñānānāṃ
pha rol gyi sems shes pa ni shes pa bcu'i nang na shes pa gcig yin te /
pha rol gyi sems shes pa de nyid yin no /
chos dang rjes dang lam dang kun rdzob shes pa bzhi'i cha yang yin te /
etāni hi catvāri jñānāni paracittāparacittajñānaṃ svabhāvāni bhāvaṃti shes pa bzhi po 'di dag ni gzhan gyi sems shes pa dang gzhan gyi sems shes pa ma yin pa'i ngo bo nyid yin te /
ya eṣāṃ paracittajñānabhāgaḥ /
tat paracittajñānaṃ /
netara iti /
kṣayajñānaṃ daśasu jñāneṣv ekaṃ jñānaṃ tad eva kṣayajñānaṃ svabhāvasaṃgrahataḥ /
ṣaṇṇāṃ ca bhāgo dharmānvayaduḥkhasamudayanirodhamārgajñānānāṃ
de dag gi cha gzhan gyi sems shes pa gang yin pa de ni gzhan gyi sems shes pa yin gyi gzhan ni ma yin no /
zad pa shes pa ni shes pa bcu'i nang na shes pa gcig yin te /
zad pa shes pa de nyid yin pas rang gi ngo bos bsdus pa yin no /
chos dang rjes dang sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam shes pa drug gi cha yang yin te /
kṣayajñānaṃ duḥkhaṃ me parijñātam ity evamādyākārajñānaniṣyandaṃ zad pa shes pa ni bdag gis sdug bsngal yongs su shes so zhes bya ba la sogs pa'i rnam pa can gyi shes pa'i rgyu mthun pa can yin no /
tatra yat kāmāvacaraduḥkhādyālaṃbanaṃ /
tad dharmajñane 'ntarbhavati
de la 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal la sogs pa la dmigs pa gang yin pa de ni chos shes pa'i nang du 'dus so /
yad rūpārūpyāvacaraduḥkhādyālaṃbanaṃ /
tad anvayajñāne 'ntarbhavati
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sdug bsngal la sogs pa la dmigs pa gang yin pa de ni rjes su shes pa'i nang du 'dus so /
yat pratyekaṃ duḥkhādyālaṃbanaṃ /
tad duḥkhajñānaṃ yāvan mārgajñānaṃ vā bhavati
sdug bsngal la sogs pa so so la dmigs pa gang yin pa de ni sdug bsngal shes pa nas lam shes pa'i bar yin no /
tatra ya eṣām evaṃlakṣaṇo bhāgaḥ /
tat kṣayajñānaṃ netara iti /
ṣaṇṇāṃ bhāga ity ucyate /
evam anutpādajñānaṃ daśasu jñāneṣv ekaṃ jñānaṃ tad evānutpādajñānaṃ
de lta bas na 'dir de dag gi cha de lta bu'i mtshan nyid gang yin pa de ni zad pa shes pa yin gyi gzhan ni ma yin pas drug gi cha yang yin zhes bya'o /
mi skye ba shes pa yang de dang 'dra bar shes pa bcu'i nang na shes pa gcig yin te /
mi skye ba shes pa de nyid yin no /
drug gi cha yang yin te /
ṣaṇṇāṃ ca bhago dharmānvayaduḥkhasamudayanirodhamārgajñānānāṃ yo bhāgaḥ /
duḥkhaṃ me parijñātaṃ na punaḥ parijñeyam ity evamādyākāraniṣyandaṃ /
tad anutpādajñānaṃ /
rūpārūpyāvacraduḥkhādyālaṃbanam /
tad anvayajñānaṃ /
netaro bhāga iti
chos dang rjes dang sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam shes pa dag gi cha bdag gis sdug bsngal yongs su shes te yang yongs su shes par byar med do zhes bya ba la sogs pa'i rnam pa can 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sdug bsngal la sogs pa la dmigs pa gang yin pa de ni mi skye ba shes pa yin gyi /
cha gzhan ni ma yin pas drug gi cha yang yin zhes bya'o /
rnam pa rnam pa spyod yul dang /
zhes bya ba ni rnam pa dang spyod yul ni rnam pa spyod yul lo /
ṣaṇṇāṃ bhāga ity ucyate /
(VII /
8) ākārākāragocarād iti
rnam pa dang rnam pa dang spyod yul ni rnam pa rnam pa spyod yul te /
de'i phyir ro /
ākāraś ca gocaraś cākāragocaraṃ /
ākāraś cākāragocaraṃ
rang bzhin las ni kun rdzob shes pa ste zhes bya ba ni rang bzhin las te /
ngo bo nyid kyi kun rdzob kyi shes pa yin no /
ākārākāragocaram /
tasmāt /
svabhāvataḥ saṃvṛtijñānam iti /
svabhāvena svabhāvataḥ /
saṃvṛtijñānaṃ /
kasmād ity āha
yang na kun rdzob la shes pas na kun rdzob shes pa ste /
de ci'i phyir zhe na /
don dam pa mi shes pa'i phyir ro /
apramārthajñānatvād iti /
kāmadhātupratipakṣo dharmajñānaṃ /
ūrdhvadhātupratipakṣo 'nvayajñānaṃ /
tathā hi śāstra uktaṃ /
dharmajñānaṃ katamat /
kāmapratisaṃyukteṣu saṃskāreṣu yad anāsravaṃ jñānaṃ /
kāmapratisaṃyuktānāṃ (Abhidh-k-vy 617) saṃskārāṇāṃ hetau yad anāsravaṃ jñānaṃ /
kāmapratisaṃyuktānāṃ saṃskārāṇāṃ nirodhe yad anāsravaṃ jñānaṃ kāmapratisaṃyuktānāṃ saṃskārāṇāṃ prahāṇāya mārge yad anāsravaṃ jñānaṃ
chos shes pa ni 'dod pa'i khams kyi gnyen po yin la rjes su shes pa ni /
khams gong ma'i gnyen po yin te /
'di ltar bstan bcos las /
chos shes pa gang zhe na /
'dod pa dang ldan pa'i 'du byed rnams shes pa zag pa med pa gang yin pa dang 'dod pa dang ldan pa'i 'du byed rnams kyi rgyu shes pa zag pa med pa gang yin pa dang 'dod pa dang ldan pa'i 'du byed rnams 'gog pa shes pa zag pa med pa gang yin pa dang 'dod pa dang ldan pa'i 'du byed rnams spong bar 'gyur ba'i lam shes pa zag pa med pa gang yin pa 'di ni chos shes pa zhes bya'o /
idam ucyate dharmajñānam /
api khalu dharmajñāne dharmajñānabhūmau ca yad anāsravaṃ
gzhan yang chos shes pa dang chos shes pa'i sa shes pa zag pa med pa gang yin pa de ni chos shes pa zhes bya'o /
idam ucyate dharmajñānam rjes su shes pa gang zhe na /
anvayajñānaṃ katamat /
rūpārūpyapratisaṃyukteṣu saṃskāreṣu yad anāsravaṃ jñānam /
rūpārūpyapratisaṃyuktānāṃ saṃskārāṇāṃ hetau yad anāsravaṃ jñānaṃ /
rūpārūpyapratisaṃyuktānāṃ saṃskārāṇāṃ nirodhe yad anāsravaṃ jñānaṃ /
rūpārūpyapratisaṃyuktānāṃ saṃskārāṇāṃ prahāṇāya mārge yad anāsravaṃ jñānam /
idam ucyate anvayajñānaṃ
gzugs dang gzugs med pa dang ldan pa'i 'du byed rnams shes pa zag pa med pa gang yin pa dang gzugs dang gzugs med pa dang ldan pa'i 'du byed rnams kyi rgyu shes pa zag pa med pa gang yin pa dang gzugs dang gzugs med pa dang ldan pa'i 'du byed rnams 'gog pa shes pa zag pa med pa gang yin pa dang gzugs dang gzugs med pa dang ldan pa'i 'du byed rnams spong bar 'gyur ba'i lam shes pa zag pa med pa gang yin pa 'di ni rjes su shes pa zhes bya'o /
gzhan yang rjes su shes pa dang rjes su shes pa'i sa shes pa zag pa med pa gang yin pa 'di ni rjes su shes pa zhes bya'o zhes bya ba la sogs pa bshad do /
api khalv anvayajñāne anvayajñānabhūmau ca yad anāsravaṃ jñānam /
idam ucyate 'nvayajñānam iti
rnam pa las ni sdug bsngal dang kun 'byung ba shes pa dag ces bya ba ni rnam pa kho na las yin gyi de gnyis nye bar len pa'i phung po lnga'i mtshan nyid du khyad par med pa'i phyir dmigs pa las ni ma yin te /
ākārato duḥkhasamudayajñāne iti /
ākārata eva nālaṃbanataḥ paṃcopādānaskaṃdhalakṣaṇatvena tayor abhedāt /
tathā hi śāstra uktaṃ /
duḥkhajñānaṃ katamat /
paṃcopādānaskaṃdhān anityato duḥkhataḥ śunyato 'nātmataś ca manasikurvato yad anāsravaṃ jñānaṃ /
idam ucyate duḥkhajñānaṃ /
samudayajñānaṃ katamat /
sāsravaṃ hetukaṃ hetutaḥ samudayataḥ prabhavataḥ pratyayataś ca manasikurvato yad anāsravaṃ jñānam /
idam ucyate samudayajñānaṃ
'di ltar bstan bcos las /
sdug bsngal shes pa gang zhe na /
nye bar len pa'i phung po lnga la mi rtag pa dang sdug bsngal ba dang stong pa dang bdag med par yid la byed pa'i shes pa zag pa med pa gang yin pa'o /
kun 'byung ba shes pa gang zhe na /
zag pa dang bcas pa'i rgyu la rgyu dang kun 'byung ba dang rab tu skye ba dang rkyen nyid du yid la byed pa'i shes pa zag pa med pa gang yin pa ste /
'di ni kun 'byung ba shes pa zhes bya'o zhes bshad do /
ākārālaṃbanato nirodhamārgajñāne iti /
ākārataś cālaṃbanataś ca nirodhamārgajñāne vyavasthāpyete
rnam pa dang dmigs pa las ni 'gog pa dang lam shes pa dag ces bya ba ni 'gog pa dang lam shes pa dag ni rnam pa dang dmigs pa las rnam par gzhag ste /
tathā hi śāstra uktaṃ 'di ltar bstan bcos las /
nirodhajñānaṃ katamat /
nirodhaṃ nirodhataḥ śāntataḥ /
praṇītato niḥsaraṇataś ca manasikurvato yad anāsravaṃ jñānam /
idam ucyate nirodhajñānam iti
'gog pa shes pa gang zhe na 'gog pa la 'gog pa dang zhi ba dang gya nom pa dang nges par 'byung ba'i yid la byed pa'i shes pa zag pa med pa gang yin pa ste /
'di ni 'gog pa shes pa zhes bya'o /
mārgajñānaṃ katamat /
mārgaṃ mārgato nyāyataḥ pratipattito nairyāṇikataś ca manasikurvato yad anāsravaṃ jñānam
lam shes pa gang zhe na /
lam la lam dang rigs pa dang sgrub pa dang nges par 'byin par yid la byed pa'i shes pa zag pa med pa gang yin pa ste /
idam ucyate mārgajñānam iti 'di ni lam shes pa zhes bya'o zhes bshad do /
prathamata iti grahaṇam anutpādajñānaviśeṣaṇārthaṃ /
tad api hi kṛtakṛtyasaṃtāna utpadyate
dang po nyid du zhes bya ba smos pa ni mi skye ba shes pa las khyad par du bya ba'i phyir te /
de yang bya ba byas pa'i rgyud la ni skye'o /
sarvānāsravahetukatvād iti /
prathamotpannāni daśa jñānāny adhikṛtya sabhāgahetunā sarvānāsravahetukam anutpādajñānaṃ
zag pa med pa'i shes pa thams cad kyi rgyu can yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni shes pa bcu sngar skyed pa'i dbang du byas te mi skye ba shes pa ni skal ba mnyam pa'i rgyus zag pa med pa thams cad kyi rgyu can yin no /
kṣayajñānaṃ tu na sarvānāsravahetukaṃ /
na hy anutpādajñānam asya hetur bhavati viśiṣṭatvāt /
(VII /
9) sakalasya sakalapratipakṣatvād iti /
sakalasya kāmadhātor darśanabhāvanāprahātavyasaṃgṛhītasya paṃcaprakārasya sakalaṃ dhārmajñānaṃ darśanabhāvanāmārgasaṃgṛhītaṃ caturāryasatyālaṃbanaṃ pratipakṣa iti kṛtvā kāmadhātor eva pratipakṣo dharmajñānam ity uktam /
api tv asti saṃbhavo yad rūpārūpyadhātor api dharmajñānaṃ pratipakṣaḥ
zad pa shes pa ni zag pa med pa thams cad kyi rgyu can ma yin te /
mi skye ba shes pa khyad par du 'phags pa'i phyir rgyu ma yin no /
thams cad kyi gnyen po thams cad yin pa'i phyir zhes bya ba ni 'dod pa'i khams mthong ba dang bsgom pas spang bar byas pas bsdus pa rnam pa lnga po thams cad kyi gnyen po chos shes pa mthong ba dang bsgom pa'i lam gyis bsdus pa'i phags [*'phags?] pa'i bden pa bzhi la dmigs pa thams cad yin pas chos shes pa 'dod pa'i khams kho na'i gnyen po yin no zhes bshad mod kyi /
'on kyang chos shes pa gzugs dang gzugs med pa'i khams dag gi gnyen po yang yod pa srid do /
katamat tad dharmajñānaṃ /
yan nirodhe mārge ca dharmajñānaṃ
de gang zhe na /
'gog pa dang lam la chos shes pa gang yin pa ste /
nirodhamārgau hy adhātupatitau /
tāv adharāv api na hinau vyavasthāpyete
'gog pa dang lam dag ni /
khams su gtogs pa ma yin pas de dag ni 'og ma yang dman par rnam par mi gzhag go /
duḥkhasamudayasatve tv (Abhidh-k-vy 618) adharabhūmike nihīne /
na tad ālambanaṃ dharmajñānaṃ rūpārūpyadhātupratipakṣa ity avagaṃtavyaṃ
sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pa dag ni sa 'og ma dman pa yin pas de dag la dmigs pa'i chos shes pa ni gzugs dang gzugs med pa'i khams kyi gnyen po ma yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
bhāvanāpatha- grahaṇaṃ tu rūpārūpyāvacarāṇāṃ darśanaheyānām anvayajñānakṣāntivadhyatvāt /
anvayajñānaṃ tarhi nirodhamārgālaṃbanabhāvanāmārgasaṃgṛhītaṃ kasmāt tridhātupratipakṣo na bhavati
bsgom pa'i lam la zhes bya ba smos pa ni gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i mthong bas spang bar bya ba rnams ni rjes su shes pa'i bzod pas gzhom par bya ba yin no /
'o na rjes su shes pa 'gog pa dang lam la dmigs pa bsgom pa'i lam gyis bsdus pa ci'i phyir khams gsum gyi gnyen po ma yin zhe na /
kāmadhātor jitatvāt /
dharmajñānenaiva kāmadhātuḥ pūrvatarajito bhavati /
tataḥ paścād anvayam utpadyate /
tataḥ kāmadhātor jitatvān na tat kāmadhātupratipakṣa iti
'dod pa'i khams las rgyal zin pa'i phyir te /
chos shes pa kho nas 'dod pa'i khams las sngar rgyal bar gyur nas de'i 'og tu rjes su shes pa skye bas de'i phyir 'dod pa'i khams las rgyal zin pas de ni 'dod pa'i khams kyi gnyen po ma yin gyi /
dharmajñānaṃ tu rūpārūpyadhātor ajitatvāt pratipakṣo yujyate chos shes pa ni gzugs dang gzugs med pa'i khams dag las ma rgyal ba'i phyir gnyen po yin par rung ngo /
[karmān nirodhamārgadharmajñānābhyām eva traidhātukabhāvanāprahātavyakleśaprahāṇaṃ na pūrvābhyāṃ /
śāntanairyāṇikatāsābhāgāt /
na hi kāmāvacarasaṃskārāṇāṃ /
nirodhāt pratipakṣād vā rūpārūpyāvacarasaṃskārāṇāṃ nirodhasya pratipakṣasya vāsti kaścid viśeṣaḥ /
sarvo hi nirodhaḥ kuśalo 'saṃskṛto mārgaś ca nairyāṇikaḥ /
] anvayam ity anvetīty anvayaṃ jñānaṃ /
(VII /
10-12ab) sarvatheti /
bhāvanāmārgasaṃgṛhītam api /
tān purastād iti /
tān anityādīn ākārān ūrdhvaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
ṣoḍaśākāram uṣmagatādiṣu /
svasāmānyalakṣaṇādigrahaṇād iti /
svalakṣaṇagrahaṇāt sāmānyalakṣaṇagrahaṇāc ca /
ādiśabdena bhuṃkṣva tiṣṭha gacchety evam ākāraṃ ca /
na hy ete svalakṣaṇākārāḥ /
kiṃ tarhi /
evamākārā eveti /
ubhayam api tv iti /
sāsravānāsravaṃ /
yat tarhīti vistaraḥ /
rāgasya ca cittasya ca yugapadgrahaṇam ity abhiprāyaḥ /
sūtraṃ punar evaṃ paṭhyate
rjes su shes pa ni rnam pa thams cad du zhes bya ba ni bsgom pa'i lam gyis bsdus pa yang zhes bya ba yin no /
de dag ni 'og nas zhes bya ba ni mi rtag pa la sogs pa'i rnam pa de dag ni 'og nas bshad par bya'o /
rnam pa bcu drug ces bya ba ni dro bar gyur pa la sogs pa na'o /
rang dang spyi'i mtshan nyid la sogs pa 'dzin pa'i phyir ro zhes bya ba ni rang gi mtshan nyid dang spyi'i mtshan nyid 'dzin pa'i phyir ro /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni zo shig /
'dug shig song shig ces bya ba la sogs pa bsdu ste /
'di dag ni rang gi mtshan nyid kyi rnam pa yang ma yin la /
spyi'i mtshan nyid kyi rnam pa yang ma yin no /
'o na ci zhe na /
de lta bu rnam pa dag kho na yin no /
gnyi ga yang zhes bya ba ni zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'o /
'o na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dod chags dang sems cig car 'dzin to snyam du bsams pa yin te /
mdo las 'di skad du /
sarāgaṃ cittaṃ sarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti 'dod chags dang bcas pa'i sems la 'dod chags dang bcas pa'i sems so zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
vigatarāgaṃ cittaṃ vigatarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti /
yathā sarāgaṃ vigatarāgam /
evaṃ sadveṣaṃ vigatadveṣaṃ samohaṃ vigatamohaṃ saṃkṣiptaṃ vikṣiptaṃ līnaṃ pragṛhītam uddhatam anuddhatam avyupaśāntaṃ bhāvitam avimuktaṃ vimuktam iti yathābhūtaṃ prajānātīti /
vastramalāyugapadgrahaṇavad iti /
yathā vastramalayor na yugapadgrahaṇaṃ /
tadvat /
kathaṃ /
yathā yadā vastram iti paricchinnākāraṃ vijñānam utpadyate na tadā malaṃ gṛhṇāti /
yadā ca malam iti paricchinnākāraṃ vijñānam utpadyate /
na tadā vastraṃ gṛhṇāti /
saṃsṛṣṭasarāgatā saṃyuktasarāgatā ceti
'dod chags dang bral ba'i sems la 'dod chags dang bral ba'i sems so zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
'dod chags dang bcas pa dang 'dod chags dang bral ba ji lta ba bzhin du zhe sdang dang bcas pa dang zhe sdang dang bral ba dang gti mug dang bcas pa dang gti mug dang bral ba dang; kun du bsdus pa dang rnam par g yengs pa dang zhum pa dang rab tu gzung ba dang chung ngu dang chen por gyur pa dang nye bar ma zhi pa dang nye bar zhi ba dang rgod pa dang rgod pa ma yin pa dang mnyam par ma bzhag pa dang mnyam par bzhag pa dang ma bsgoms pa dang bsgoms pa dang rnam par ma grol ba dang rnam par grol ba'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so zhes 'byung ngo /
gos dang dri ma cig car mi 'dzin pa bzhin no zhes bya ba ni ji ltar gos dang dri ma dag cig car mi 'dzin pa de 'dra'o /
ji lta zhe na /
gang gi tshe rnam par shes pa gos so snyam du yongs su gcod pa'i rnam pa can du skye ba de'i tshe dri ma mi 'dzin la /
gang gi tshe rnam par shes pa dri ma'o snyam du yongs su gcod pa'i rnam pa can du skye ba de'i tshe gos mi 'dzin to /
'dres pa'i 'dod chags dang bcas pa nyid dang ldan pa'i 'dod chags dang bcas pa nyid do zhes bya ba la /
'dres pa'i 'dod chags dang bcas pa nyid ni 'dod chags dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
saṃsṛṣṭasarāgatā saṃprayogāt /
saṃyuktasarāgatā rāgaprāptyanubaṃdhād ity eke
ldan pa'i 'dod chags dang bcas pa nyid ni /
kha cig na re 'dod chags kyi thob pa dang 'brel pa'i phyir ro zhes zer ro /
anuśayānarāgālaṃbanatvād ity apare /
dvābhyām iti /
saṃsṛṣṭasarāgatayā saṃyuktasarāgatayā ceti /
tato (Abhidh-k-vy 619) 'nyat sāsravam iti
gzhan dag na re 'dod chags rgyas par 'gyur pa'i dmigs pa yin pa'i phyir ro zhes zer ro /
gnyis kyis zhes bya ba ni 'dres pa'i 'dod chags dang bcas pa nyid dang ldan pa'i 'dod chags dang bcas pa nyid kyis zhes bya ba'i tha tshig go /
yat kliṣṭam avyākṛtaṃ kuśalaṃ ca laukikaṃ /
tat saṃyogasarāgatayā sarāgaṃ /
tad evam ubhayam apy etat sarāgam evoktaṃ /
āha /
kiṃ punaḥ kāraṇam ekīyamatena rāgapratipakṣo vigatarāgam ity ucyate
de las gzhan pa zag pa dang bcas pa zhes bya ba ni nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa dang 'jig rten pa'i dge ba gang yin pa de ni ldan pa'i 'dod chags dang bcas pas 'dod chags dang bcas pa yin te /
de ltar na 'di gnyi ga yang 'dod chags dang bcas pa kho nar bshad pa yin no /
smras pa ci'i phyir la la'i gzhung lugs kyis 'dod chags kyi gnyen po ni 'dod chags dang bral ba yin no zhes zer na /
yatas ta āhuḥ /
yadi hi rāgeṇāsaṃprayuktaṃ vigatarāgaṃ syād anyakleśasaṃprayuktam api
'di ltar de dag na re gal te 'dod chags dang mtshungs par mi ldan pa 'dod chags dang bral ba yin na ni nyon mongs pa gzhan dang mtshungs par ldan pa ste /
dveṣādisaṃprayuktam api /
syāt vigatarāgaṃ /
tad api hi rāgeṇāsaṃprayuktaṃ saṃprayuktam api /
na ca sūtre dveṣādisaṃprayuktaṃ vigatarāgam ity uktaṃ
zhe sdang la sogs pa dang mtshungs par ldan pa yang 'dod chags dang bral ba yin par 'gyur ba zhig na /
'dod chags dang mtshungs par mi ldan pa de yang 'dod chags dang bcas pa yin te /
mdo las zhe sdang la sogs pa dang mtshungs par ldan pa la 'dod chags dang bral ba zhes ni ma bshad de /
sadveṣaṃ samoham ityādivacanāt /
yeṣāṃ punā rāgapratipakṣo vigatarāgam iti /
teṣām ayam adoṣaḥ /
na hi rāgapratipakṣo dveṣādibhiḥ saṃprayujyata iti
zhe sdang dang bcas pa dang gti mug dang bcas pa zhes bya ba la sogs pa 'byung ba'i phyir ro /
gang dag gi ltar na 'dod chags kyi gnyen po ni 'dod chags dang bral ba yin no zhes bya ba de dag gi ltar na ni 'di nyes pa med de /
'dod chags kyi gnyen po ni zhe sdang la sogs pa dang mtshungs par ldan pa ma yin no zhes zer ro /
evaṃ tarhīti vistaraḥ /
yadi rāgasaṃprayuktaṃ cittaṃ sarāgaṃ rāgapratipakṣo vigatarāgaṃ
gzhan dag na re zhes bya ba ni chos mngon pa pa dag go /
de lta na ni 'o na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te 'dod chags dang mtshungs par ldan pa'i sems ni 'dod chags dang bcas pa yin la /
tadapratipakṣaḥ sarāgacittasyāpratipakṣaḥ /
cittam akliṣṭam anivṛtāvyākṛtaṃ /
naiva sarāgaṃ rāgeṇāsaṃprayogāt /
na viyatarāgaṃ rāgasyāpratipakeṣatvāt /
evamādīti /
ādiśabdena sadveṣaṃ samoham iti tulyaprasaṃgo yojyaḥ /
katham /
atra tu sūtre dveṣasaṃprayuktaṃ cittaṃ sadveṣaṃ dveṣapratipakṣo vigatadveṣam iti /
yadi hi dveṣeṇāsaṃprayuktaṃ vigatadveṣaṃ syāt /
anyakleśasaṃprayuktam iti syād ity eke /
evaṃ tarhi tad apratipakṣaś cittam akliṣṭaṃ naiva sadveṣaṃ syāt na vigatadveṣam
'dod chags kyi gnyen po ni 'dod chags dang bral ba yin na de'i gnyen po ma yin pa 'dod chags dang bcas pa'i sems kyi gnyen po ma yin pa'i sems nyon mongs pa can ma yin pa ma bsgribs la lung du ma bstan pa ni 'dod chags dang mtshungs par mi ldan pa'i phyir 'dod chags dang bcas pa yang ma yin la /
'dod chags kyi gnyen po ma yin pa'i phyir 'dod chags dang bral ba yang ma yin no /
de lta bu la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni zhe sdang dang bcas pa dang gti mug dang bcas pa zhes bya ba yang 'dra bar thal bar 'gyur bar sbyar bar bya'o /
ji lta zhe na /
kha cig na re mdo 'dir ni zhe sdang dang mtshungs par ldan pa'i sems ni zhe sdang dang bcas pa yin la /
zhe sdang gi gnyen po ni zhe sdang dang bral bar bshad pa yin te /
gal te zhe sdang dang mtshungs par mi ldan pa zhe sdang dang bral ba yin na ni nyon mongs pa gzhan dang mtshungs par ldan pa yang yin par 'gyur ro zhes zer ro /
gzhan dag na re de lta na ni 'o na de'i gnyen po ma yin pa'i sems nyon mongs pa can ma yin pa zhe sdang dang bcas pa ma yin la /
ity evaṃ samohaṃ cittaṃ vigatamoham iti vaktavyaṃ /
tasmād rāgasaṃyuktatayāpi sarāgaṃ cittam atreṣṭavyaṃ
zhe sdang dang bral ba yang ma yin zhes bya ba dang de bzhin du gti mug dang bcas pa'i sems kyang brjod par bya'o /
de lta bas na 'dir 'dod chags dang ldan pas kyang 'dod chags dang bcas pa'i sems su 'dod par bya'o /
apiśabdād rāgasaṃprayuktatayāpīty apare /
ābhidhārmikāḥ /
evaṃ yāvat samohaṃ vigatamohaṃ ceti /
tasmād dveṣasaṃyuktatayāpi sadveṣaṃ mohasaṃyuktatayāpi samoham atra sūtre eṣṭavyam iti
kyang zhes bya ba'i sgras ni 'dod chags dang mtshungs par ldan pas kyang zhes bya ba yin no /
gti mug dang bcas pa dang gti mug dang bral ba'i bar du yang de dang 'dra bar shes par bya'o zhes bya ba ni de lta bas na mdo 'dir zhe sdang dang ldan pas kyang zhe sdang dang bcas pa dang gti mug dang ldan pas kyang gti mug dang bcas par 'dod par bya'o zhes bya ba yin no /
ālaṃbanābhisaṃkṣepād iti /
kuśalaṃ cittaṃ vikṣepeṇa na saṃprayujyate
dmigs pa la mngon par sdud pa'i phyir zhes bya ba ni dge ba'i sems ni rnam par g yeng ba dang mtshungs par mi ldan te /
tasmāt tadālaṃbane tasyābhisaṃkṣepa iti de lta bas na de'i dmigs pa la de mngon par sdud pas kun du bsdus pa yin no /
saṃkṣiptaṃ vikṣiptaṃ ca syāt /
kliṣṭamiddhasaṃprayogād iti /
dvividhaṃ middhaṃ /
kliṣṭam akliṣṭaṃ ca /
tad eva hi cittaṃ kliṣṭaṃ middhasaṃprayuktam iti saṃkṣiptaṃ syād iti
nyon mongs pa can gyi gnyid dang mtshungs par ldan pa'i phyir zhes bya ba ni gnyid ni rnam pa gnyis te /
nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa'o /
sems de nyid nyon mongs pa can gyi gnyid dang mtshungs par ldan pa'i phyir bsdus pa yang yin la /
kliṣṭam iti ca vikṣiptaṃ syād iti sāṃkaryadoṣaḥ nyon mongs pa can yin pa'i phyir rnam par g yeng ba yang yin bar 'gyur bar 'chol ba'i skyon du 'gyur ro /
sāstravirodhaś ceti /
kathaṃ /
saṃkṣiptaṃ cittaṃ yathābhūtaṃ saṃprajānāti vistareṇa yathā vṛttau
bstan bcos dang 'gal bar yang 'gyur ro zhes bya ba ji lta zhe na /
sems kun du bsdus pa yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so zhes rgyas par ji skad du 'grel pa'i nad du bris pa lta bu yin no /
teṣām anvayajñānaṃ tāvat saṃkṣiptacittālaṃbanaṃ na saṃbhavati /
kāmadhātor ūrdhvaṃ middhabhāvād anvayajñānasya (Abhidh-k-vy 620) ca kāmadhātvanālaṃbanatvāt /
mārgajñānam api saṃkṣiptacittālaṃbanaṃ na saṃbhavati
de dag las re zhig rjes su shes pa ni kun du bsdus pa'i sems la dmigs pa ma yin te /
'dod pa'i khams las yan chad na gnyid med pa'i phyir dang rjes su shes pa yang 'dod pa'i khams la mi dmigs pa'i phyir ro /
lam la shes pa yang kun du bsdus pa la dmigs par mi srid de /
mārgajñānaṃ hi mārgālaṃbanaṃ /
na ca mārgasaṃgṛhītaṃ cittaṃ middhasaṃprayogīti
lam shes pa ni lam la dmigs pa yin la lam gyis bsdus pa'i sems kyang gnyid dang mtshungs par mi ldan pas so /
tenaivaṃ vaktavyaṃ abhaviṣyat tajjñānaṃ dve [jñāne] des na 'di skad du de shes pa'i shes pa ni gnyis te /
dharmajñānaṃ saṃvṛtijñānaṃ ceti chos shes pa dang kun rdzob shes pa'o zhes brjod dgos par 'gyur ro /
ye tu varṇayanti saṃkṣiptaṃ cittaṃ kuśam ālaṃbanābhisaṃkṣepād iti /
teṣām etad doṣadvayaṃ na bhavati
gang dag na re kun du bsdus pa'i shes pa ni dmigs pa la mngon par sdud pa'i phyir dge ba yin no zhes zer ba de dag gi ltar na nyes pa 'di gnyis su mi 'gyur te /
tad akliṣṭena middhena na saṃprayujyata iti saṃkṣiptaṃ vikṣiptaṃ ca na prāpnoti /
nāpi śāstravirodhaḥ /
kuśalaṃ traidhātukasaṃgṛhītam asaṃgṛhītaṃ ca saṃkṣiptaṃ cittaṃ tajjñānaṃ catvāri jñānānīti siddhaṃ /
rūpārūpyakuśalacittālaṃbanam anāsravaṃ jñānaṃ anvayajñānaṃ bhavati /
mārgasaṃgṛhītakuśalālaṃbanaṃ mārgajñānam apīti
de ni nyon mongs pa can gyi gnyid dang mtshungs par mi ldan pas bsdus pa yang yin la /
rnam par g yengs pa yang yin par mi 'gyur ro /
bstan bcos dang 'gal ba yang med de /
kun du bsdus ba'i sems dge ba ni khams gsum gyis bsdus pa dang ma bsdus pa yin pas de shes pa'i shes pa ni bzhi zhes bya ba 'grub ste /
gzugs dang gzugs med pa'i sems dge ba la dmigs pa zag pa med pa'i shes pa ni rjes su shes pa yin la /
lam gyis bsdus pa'i sems dge ba la dmigs pa ni lam shes pa yang yin no /
vyavadānaparīttair niṣevitatvād iti /
alpakuśalamūlair niṣevitatvād ity arthaḥ
rnam par byang ba chung ngu dag gis bsten pa'i phyir zhes bya ba ni dge ba chung ngu dag gis bsten pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
tadviparyayād iti /
vyavadānamahadbhir niṣevitatvād ity arthaḥ
de las bzlog pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni rnam par byang ba chen po dag gis bsten pa'i phyir zhes bya ba'i don to /
mūlādīnaṃ balāntānāṃ alpabahutvam ekaikasya mūlasyālpabahutvād yathākramaṃ parīttaṃ ca veditavyaṃ /
katham ity āha /
kliṣṭaṃ hi dvābhyām akuśalamūlābhyāṃ samūlaṃ mohena lobhadveṣayoś cānyatareṇa
rtsa ba dang rin dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rtsa ba la sogs pa stob sa la thug pa rnams re re zhing chung ba dang che ba nyid yin te /
rtsa ba nyung ba dang mang ba'i phyir go rims bzhin du chung ngu dang chen por gyur pa yin par rig par bya'o /
ji lta zhe na /
smras pa nyon mongs pa can mi dge ba'i rtsa ba gnyis pa gti mug dang chags pa dang zhe sdang dag las gang yang rung ba zhig gis rtsa ba dang bcas pa yin te /
ekasmin kalāpe 'nayor asamavadhānāt tshogs pa gcig la de gnyis 'du ba med pa'i phyir ro /
kuśalaṃ tribhir alobhādveṣāmohair eṣām avinābhāvāt /
tajjātīyānāgatabhāvanābhāvād iti /
kliṣṭajātīyasyānāgatasya bhāvanāyāḥ pratilaṃbhasyābhāvāt kuśalasaṃskṛtā dharmā bhāvayitavyā iti nyāyāt
dge ba ni dge ba'i rtsa ba gsum po ma chags pa dang zhe sdang med pa dang gti mug med pa dag gis te /
'di rnams ni med na mi 'byung ba'i phyir ro /
de dang 'dra ba ma 'ongs pa thob pa med pa'i phyir zhes bya ba ni lugs kyi dge ba'i chos 'dus byas dag 'thob par 'gyur ro zhes bya ba yin pas nyon mongs pa can dang 'dra ba ma 'ongs pa thob cing rnyed pa ni med pa'i phyir ro /
tribhiś ca skaṃdhaiḥ sānuparivartaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskāraskaṃdhaiḥ phung po gsum gyis rjes su 'brang ba dang bcas pa yin no zhes bya ba ni tshor ba dang 'du shes dang 'du byed kyi phung po rnams so /
na vijñānaskandhena /
ekasmin kalāpe dvitīyavijñānābhāvāt /
na ca svātmanā svātmani vṛttivirodhāt /
kuśalaṃ tu mahāparivāraṃ tajjātīyānāgatabhāvanāsadbhāvāt
rnam par shes pa'i phung pos ni ma yin te /
tshogs pa gcig la rnam par shes pa gnyis pa med pa dang bdag nyid kyis bdag nyid la byed pa yang 'gal ba'i phyir ro /
dge ba ni de dang 'dra ba ma 'ongs pa thob pa yod pa'i phyir 'khor ba mang ba yin la /
caturbhiś ca skaṃdhaiḥ sānuparivartaṃ /
taiś ca vedanādibhis tribhiḥ
phung po bzhi po tshor ba la sogs pa gsum po de dag gzugs kyi phung po bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pas bsdus pa /
rūpaskaṃdhena ca dhyānānāsravasaṃvarasaṃgṛhītena cittānuparivartanāsaṃbhavayogataḥ /
alpabalaṃ khalv api kliṣṭam iti /
nanu ca kuśalam api durbalam ekena mithyādṛṣṭikṣaṇena kuśalapaṃcaskaṃdhasamudghātāt
sems kyi rjes su 'brang bas ci rigs par rjes su 'brang ba dang bcas pa yin no /
yang nyon mongs pa can ni stobs chung ba yin no zhes bya ba dge ba yang log bar lta ba'i skad cig ma gcig gis dge ba'i phung po lnga 'joms pa'i phyir /
stobs chung ba ma yin nam zhe na /
na tad atyaṃtam ucchidyate punaḥ pratisaṃdhānāt /
duḥkhadharmajñānakṣāṃtya tu daśānām anuśayānām atyaṃtasamuccheda iti tasād apīty apiśabdena pūrvoktād apīti /
tatpratipakṣatvād iti /
auddhatyapratipakṣatvād ity arthaḥ
de ni gtan du 'chad pa ma yin te /
yang mtshams sbyor ba'i phyir ro /
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pas ni phra rgyas bcu po gtan du gcod do /
de'i phyir yang zhes bya ba la /
yang zhes bya ba'i sgras ni sngar bshad pa'i phyir yang zhes bya ba yin no /
de'i gnyen po yin pa'i phyir zhes bya ba ni rgod pa'i gnyen po yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
evam avyupaśāntaṃ vyupaśāntaṃ ceti /
avyupaśāṃtaṃ kliṣṭam auddhatyasaṃprayogāt
rnam par ma zhi ba dang rnam par zhi ba yang de dang 'dra'o zhes bya ba ni rnam par ma zhi ba ni rgod pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir nyon mongs pa can yin la /
vyupaśāntaṃ kuśalaṃ tatpratipakṣatvād iti kleśasaṃprayogāsaṃprayogato vā tad avyupaśāntaṃ vyupaśāntaṃ ca bhavati rnam par zhi ba ni de'i gnyen po yin pa'i phyir dge ba yin no /
yang na de ni nyon mongs pa dang mtshungs par ldan pa dang mtshungs par mi ldan pa'i sgo nas nye bar zhi ba dang nye bar zhi pa yin no /
samāhitaṃ kuśalaṃ tatpratipakṣatvād iti /
vikṣepapratipakṣatvāt /
pṛatilaṃbhaniṣevaṇabhāvanābhyām iti /
alabdhapūrvasya prāptiḥ pratilambhaḥ
mnyam par gzhag pa ni de'i gnyen po yin pa'i phyir dge ba yin no zhes bya ba ni rnam par g yeng ba'i gnyen po yin pa'i phyir ro /
'thob pa dang bsten pa'i bsgom pa dag gis zhes bya ba ni sngon ma thob pa las 'thob pa ni 'thob ba'o /
saṃmukhībhāvo (Abhidh-k-vy 621) niṣevaṇaṃ /
te eva bhāvane
mngon du byed pa ni bsten pa'o /
de dag nyid bsgom pa yin te /
tābhyām abhāvitatvāt abhāvitaṃ /
na hi kliṣṭaṃ kuśalavad anāgataṃ bhāvyate /
na ca niṣevaṇārhaṃ bhavati nihīnatvāt
ma bsgoms pa ni de dag gis ma bsgoms pa'i phyir ro /
nyon mongs pa can ni dge ba bzhin du ma 'ongs pa thob pa yang med la /
dman pa'i phyir bsten par 'os pa yang ma yin te /
pratilaṃbhaniṣevākhye śubhasaṃsaṛtabhāvane iti 'thob dang bsten ces bya ba ni dge ba 'dus byas 'thob pa'o zhes 'byung ngo /
tābhyām iti pratilambhaniṣevaṇābhyām ity arthaḥ de gnyis kyis zhes bya ba ni 'thob pa dang bsten pa'i bsgom pa dag gis zhes bya ba'i tha tshig go /
svabhāvasaṃtānavimuktibhyām avimuktatvād iti /
kleśaiḥ saṃprayogān na svabhāvavimuktyā vimuktaṃ /
kṣīṇakleśasaṃtānānutpatteś ca na saṃtānavimuktyā ca vimuktaṃ
rang bzhin dang rgyud rnam par grol ba dag gis rnam par ma grol ba'i phyir zhes bya ba ni nyon mongs pa dag dang mtshungs par ldan pa'i phyir rang bzhin rnam par grol bas kyang rnam par grol ba ma yin la /
nyon mongs pa zad pa'i rgyud la mi skye ba'i phyir rgyud rnam par grol bas kyang rnam par grol ba ma yin no /
kuśalaṃ tu kleśāsaṃprayogāt /
kṣīṇakleśasaṃtānotpatteś ca vimuktaṃ
rnam par grol ba ni nyon mongs pa dang mtshungs par mi ldan pa'i phyir dang nyon mongs pa zad pa'i rgyud la skye ba'i phyir dge ba yin no /
styānamiddhasahagatam iti /
styānamiddhasaṃprayuktaṃ adhyātmaṃ saṃnirodhasahagatam iti /
etad eva nigamayati na tu vipaśyanayā samanvāgatam iti
rmugs pa dad gnyid dang lhan cig par gyur zhes bya ba ni rmugs pa dang gnyid dang mtshungs par ldan pa'o /
lhag mthong dang mtshungs par mi ldan pa zhes bya ba ni nang du kun du 'gog pa dang lhan cig par gyur zhes bya ba de kho na ston par byed pa yin no /
anuvikṣiptam ity asya nirdeśaṃ karoty anuvisṛtam iti rnam par 'phros pa zhes bya ba ni rjes su g yengs pa zhes bya ba 'di'i bshad pa yin no /
middhasahagatasya kliṣṭasya vikṣiptatvāpratijñānād iti /
kim iti kṛtvā vikṣiptatvam atra na pratijñāyate
nyon mongs pa can gyi gnyid dang lhan cig par gyur ba rnam par g yengs pa nyid du dam ma bcas pa'i phyir ro zhes bya ba ci'i phyir 'di la rnam par g yengs pa nyid du yin par dam mi 'cha' /
kiṃ middhasahagate kliṣṭe citte vikṣiptatvaṃ nāstīti na pratijñāyate /
āhosvid vidyamānam apy atra vikṣiptatvam
ci nyon mongs pa can gyi sems gnyid dang lhan cig par gyur pa la rnam par g yengs ba nyid med pas dam mi 'cha' 'am 'on te 'di la rnam par g yengs ba nyid yod mod kyi kun du bsdus pa nyid du rnam par gzhag pa'i phyir dam mi 'cha' zhe na /
saṃkṣiptatvenaiva sthāpitatvān na pratijñāyate /
ubhayathāpi vyācakṣate /
kecid vyācakṣate /
middhasahagatād dhi kliṣṭād yad anyat kliṣṭaṃ
gnyi gar yang 'chad de kha cig na re nyon mongs pa can gnyid dang lhan cig par gyur pa las gzhan pa'i nyon mongs pa can gang yin pa de ni rnam par g yengs pa yin la /
tad vikṣiptaṃ pratijñāyate /
middhasahagataṃ tu kliṣṭam akliṣṭaṃ cāviśeṣeṇa saṃkṣiptam eveti
gnyid dang lhan cig par gyur pa ni nyon mongs pa can ma yin par khyad par med par kun du bsdus pa yin par dam 'cha'o zhes zer ro /
apare punar vyācakṣate /
yan middhasaṃprayuktaṃ /
tat saṃkṣiptam eva na vikṣiptaṃ
gzhan dag na re gnyid dang mtshungs par ldan pa gang yin pa de ni kun du bsdus pa kho na yin gyi rnam par g yengs pa ni ma yin te /
yat tu viṣayeṣu visṛtaṃ /
tad eva vikṣiptam ity ato 'tra middhasaṃprayukte citte /
na pratijñāyata iti
rnam par g yengs pa ni yul rnams la rnam par 'phros pa gang yin pa de kho na yin no /
de'i phyir 'dir gnyid dang mtshungs par ldan pa'i sems la dam mi 'cha'o zhes zer ro /
varaṃ śāstravirodha iti /
abuddhoktam abhidharmaśāstram ity abhiprāyaḥ
bstan bcos dang 'gal ba ni bla'i zhes bya ba ni bstan bcos chos mngon pa sangs rgyas kyis gsungs pa ma yin no snyam du bsams pa yin no /
abhinnalakṣaṇavacanād iti /
sarvāṇi tāni kliṣṭāny uktānīti /
kliṣṭatvalakṣaṇam eṣāṃ vikṣiptādīnām avimuktāntānām
mtshan nyid kyang tha mi dad par bshad pa'i phyir zhes bya ba ni de dag thams cad nyon mongs pa can du bshad pas rnam par g yengs pa la sogs pa nas rnam par ma grol ba la thug pa 'di dag gi mtshan nyid nyon mongs ba can nyid du khyad par med de /
kliṣṭatvaṃ punaḥ kleśamahābhūmikaiḥ saṃprayogaḥ nyon mongs pa can nyid ni nyon mongs ba'i sa mang po dag dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
saṃkṣiptapragṛhītādīnāṃ cābhinnalakṣaṇavacanān nārthaviśeṣa ukto bhavatīti saṃbandhaḥ kun du bsdus pa dang rab tu gzung ba la sogs pa'i mtshan nyid kyang tha mi dad par bshad pa'i phyir don gyi khyad par yang ma bshad pa yin no zhes bya bar sbyar ro /
ādiśabdena mahadgatānuddhatavyupaśāntasamāhitabhāvitavimuktānāṃ grahaṇaṃ sogs pa zhes bya ba'i sgras ni chen po dang rgod pa ma yin pa dang rnam par zhi ba dang mnyam par bzhag pa dang bsgoms pa dang rnam par grol ba rnams bsdus te /
kuśalam eṣām abhinnaṃ 'di dag ni dge ba nyid du khyad par med do /
kiṃ punaḥ kuśalatvaṃ dge ba nyid gang yin zhe na /
kuśalaṃ mahābhūmikaiḥ saṃprayogaḥ dge ba'i sa mang po pa ngag dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
na vai nokta iti vistaraḥ ma bshad pa ma yin pa nyid de zhes bya ba la /
vai iti nipātaḥ /
na nokta iti dvau pratiṣedhau ukta evety arthaḥ /
ka uktaḥ /
padānām arthaviśeṣaḥ /
ity āha /
kliṣṭasāmānye 'pi vikṣiptādīnāṃ tulye kliṣṭatve teṣāṃ doṣāviśeṣasaṃdarśanād ity apy etat kliṣṭaṃ cittaṃ vikṣepayogād vikṣiptaṃ kliṣṭaṃ
nyid ces bya ba ni tshig gi phrad do /
ma bshad pa ma yin zhes dgag pa gnyis smos pa ni bshad pa kho na zhes bya ba'i tha tshig go /
ci zhig bshad ce na /
tshig rnams kyi don gyi khyad par ro /
ji ltar zhe na /
smras pa /
rnam par g yengs pa la sogs pa nyon mongs pa can du mtshungs shing nyon mongs pa can nyid du 'dra yang 'di ltar sems nyon mongs pa can 'di ni rnam par g yengs ba dang ldan pa'i phyir rnam par g yengs pa nyid yin no /
nyon mongs pa can gyi le lo dang ldan pa'i phyir zhum pa yin no /
kausīdyayogāl līnam auddhatyayogād uddhatam ity evamādidoṣe viśeṣasaṃdarśanād ukta evārthaviśeṣo bhavati /
evaṃ kuśalasyāpi saṃkṣiptāder (Abhidh-k-vy 622) guṇaviśeṣasaṃdarśanād ity apy etat kuśalaṃ cittaṃ saṃkṣiptaṃ pragṛhītam iti vistareṇokta evārthaviśeṣo bhavati
rgod pa dang ldan pa'i phyir rgod pa yin no zhes bya ba de lta bu la sogs pa nyes pa'i khyad par bstan pas de dag gi nyes pa'i khyad par yang dag par bstan pa'i phyir don gyi khyad par bshad pa kho na yin no /
de bzhin du kun du bsdus pa la sogs pa dge ba'i yang 'di ltar sems dge ba 'di ni kun du bsdus pa yin no /
rab tu bzung ba yin no zhes bya ba rgyas par yon tan gyi khyad par yang dag bar bstan pas don gyi khyad par bshad pa kho na yin no /
sūtravirodhasyāparihārād iti /
sūtre hi styānamiddhasahagataṃ saṃkṣiptam uktaṃ
mdo dang 'gal ba ma spangs pa'i phyir zhes bya ba ni mdo las ni kun du bsdus pa ni rmugs pa dang gnyid dang lhan cig par gyur pa yin no zhes 'byung ste /
styānayogena yat kliṣṭaṃ middhasaṃprayuktaṃ /
tat saṃkṣiptaṃ na kuśalaṃ
rmugs pa dang ldan pas nyon mongs pa can gyi gnyid dang mtshungs par ldan pa gang yin pa de ni kun du bsdus pa yin gyi /
dge ba ni ma yin te /
styānasya kleśamahābhūmikatvāt /
yadi ca sūtre iti vistaraḥ /
yadi yuṣmannītyā sūtre līnam evoddhataṃ bhagavatābhipretaṃ syāt
rmugs pa ni nyon mongs pa'i sa mang po pa yin pa'i phyir ro /
gal te mdo las zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te mdo las khyed kyi lugs ltar bcom ldan 'das kyis zhum pa nyid rgod pa yin par dgongs par gyur na ni /
līnoddhatayoḥ pṛthagvacanaṃ noktaṃ syāt zhum pa dang rgod pa dag tha dad par gsungs pa nyid du mi 'gyur ro /
katham ity āha ji lta zhe na /
yasmin samaye cittaṃ līnaṃ kausīdyasaṃprayuktaṃ /
līnābhiśaṃki līnam etad bhaviṣyatīty abhiśaṃkato līnābhiāśaṃki /
akālas tasmin samaye praśrabdhisamādhyupekṣāsaṃbodhyaṃgānāṃ bhāvanāyā ity eṣa niyamo na syāt /
evaṃ ca vaktavyaṃ syāt /
akālas tasmin samaye dharmavicayavīryaprītisaṃbodhyaṃgānāṃ bhāvanāyā apīti
smras pa /
gang gi tshe sems zhum pa ste le lo dang mtshungs par ldan pa dang zhum par dogs pa ste 'di ni zhum par 'gyur ro zhes bya bar dogs pa ni zhum par dogs pa'o /
de'i tshe shin tu sbyangs pa dang ting nge 'dzin dang btang snyoms yang dag byang chub kyi yan lag rnams bsgom pa ni dus ma yin no zhes bya ba nges par 'dir mi 'gyur gyi 'di skad du de'i tshe chos rab tu rnam par 'byed pa dang brtson 'grus dang dga' ba yang dag byang chub kyi yan lag rnams bsgom pa'i dus kyang ma yin no zhes brjod dgos par 'gyur ro /
kiṃ kāraṇaṃ /
tad eva līnaṃ cittam uddhatam iti kṛtvā
ci'i phyir zhe na /
sems zhum pa de nyid rgod pa yin pa'i phyir ro /
tathā yasmin samaye uddhataṃ cittaṃ bhavaty auddhatyābhiśaṃki /
akālas tasmin samaye dharmavicayavīryaprītisaṃbodhyaṃgānāṃ bhāvanāyā ity eṣa niyamo na syāt /
evaṃ ca vaktavyaṃ syāt
de bzhin du sems rgod pa dang rgod par dogs pa de'i tshe chos rab tu rnam par 'byed pa dang brtson 'grus dang dga' ba yang dag byang chub kyi yan lag rnams bsgom pa'i dus ma yin no zhes bya ba'i nges pa 'dir mi 'gyur gyi 'di skad du de'i tshe shin tu sbyangs pa dang ting nge 'dzin dang btang snyoms yang dag byang chub kyi yan lag rnams bsgom pa'i dus kyang ma yin no zhes brjod dgos par 'gyur ro /
ci'i phyir zhe na /
akālas tasmin samaye praśrabdhisamādhyupekṣāsaṃbodhyaṃgānāṃ bhāvanāyā apīti /
kiṃ kāraṇaṃ /
tad evoddhataṃ cittaṃ līnam iti kṛtvā /
avibhāgena vā vaktavyaṃ syāt /
yasmin samaye cittaṃ līnaṃ bhavati līnābhiśaṃki uddhataṃ vā bhavaty auddhatyābhiśaṃki /
akālas tasmin samaye praśrabdhisamādhyupekṣādharmavicayavīryaprītisaṃbodhyaṃgānāṃ bhāvanāyā iti
sems rgod pa de nyid zhum pa ma yin pa'i phyir ro /
yang na bye brag med par gang gi tshe sems zhum pa dang zhum par dogs pa'am /
rgod pa dang rgod par dogs pa de'i tshe shin tu sbyangs pa dang ting nge 'dzin dang btang snyoms dang chos rab tu rnam par 'byed pa dang brtson 'grus dang dga' ba yang dag byang chub kyi yan lag rnams bsgom pa'i dus ma yin no zhes brjod dgos par 'gyur ro /
smṛtisaṃbodhyaṃgasyāgrahaṇaṃ sarvatragatvāt smṛteḥ /
ubhaye 'pi citte 'nukta siddhitaḥ
dran pa yang dag byang chub kyi yan lag ma smos pa ni dran pa ni kun du 'gro ba yin pa'i phyir sems gnyi ga la ma bshad kyang grub pa'i phyir te /
smṛtiṃ khalv ahaṃ sarvatragatāṃ vadāmīti sūtre vacanāt mdo las /
dran pa ni kun du song ba yin no zhes da smra'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
kathaṃ punar vaibhāṣikeṇa yad eva līnaṃ /
tad evoddhatam ity abhīṣṭaṃ gamyate
yang ji ltar na bye brag tu smra ba zhum pa gang yin pa de nyid rgod pa yin no zhes bya bar 'dod par mngon zhe na /
līnaṃ cittaṃ kliṣṭaṃ kausīdyasaṃprayogāt sems zhum pa ni le lo dang mtshungs par ldan pa'i phyir nyon mongs pa can yin no /
uddhataṃ cittaṃ kliṣṭam auddhatyasaṃprayogād iti vacanāt sems rgod pa ni rgod pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir nyon mongs pa can yin no zhes 'byung ba'i phyir ro /
kiṃ punar atra bodhyaṃgānāṃ vyagrā bhāvaneti /
kiṃ kadācit praśrabdhyādibhāvanaiva na dharmapravicayādibhāvanā /
kadācid dharmavicayādibhāvanaiva /
na praśrabdhyādibhāvaneti vyagrā bhāvanā
ci 'di la byang chub kyi yan lag rnams so sor bsgom mam zhes bya ba ni gal te res 'ga' shin tu sbyangs pa la sogs pa bsgom pa kho na yin la /
chos rab tu rnam par 'byed pa la sogs pa bsgom pa ma yin pa'am /
res 'ga' chos rab tu rnam par 'byed pa la sogs pa bsgom pa kho na yin gyi shin tu sbyangs pa la sogs pa bsgom pa ma yin na so sor bsgom pa yin no /
manasikaraṇaṃ teṣāṃ bhāvaneṣṭā /
na saṃmukhībhāva iti
'di dag yid la byed pa bsgom pa yin par 'dod kyi mngon sum du 'gyur ba ni ma yin no zhes bya ba la /
manasikaraṇam ālaṃbanīkaraṇaṃ /
līne citte akālaḥ praśrabdhyādīnām ālaṃbanīkaraṇasyābhogakaraṇasyety arthaḥ
yid la byed pa ni dmigs par byed pa ste /
sems zhum pa'i tshe shin tu sbyangs pa la sogs pa la dmigs par bya zhing gtad par bya ba'i dus ma yin la /
uddhate ca citte akālo dharmavicayādīnām iti /
na tu saṃmukhībhāvo bhāvaneṣṭā
sems rgod pa'i tshe chos rab tu rnam par 'byed pa la sogs pa dmigs par bya ba'i dus ma yin no zhes bya ba'i don yin gyi /
tasmin kāle na praśrabhdyādayaḥ saṃmukhīkartavyāḥ /
dharmavicayādayas tu saṃmukhīkartavyāḥ
de'i tshe shin tu sbyangs ba la sogs pa mngon du mi bya ba'i chos rab tu rnam par 'byed pa la sogs pa ni mngon du bya'o zhes bya ba'am /
dharmavicayādayo vā na saṃmukhīkartavāḥ /
praśrabdhyādayas tu kartavyā (Abhidh-k-vy 623) iti
chos rab tu rnam par 'byed pa la sogs pa mngon du bya'i shin tu sbyangs pa la sogs pa ni ma yin no zhes bya ba lta bur mngon sum du 'gyur ba'i bsgom pa yin par ni mi 'dod do /
kausīdyādhikam atreti vistaraḥ /
yatra kausīdyam adhikam auddhatyaṃ tu nyagbhāvena vartate
'di las le lo lhag pa'i sems zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang le lo lhag cing shas che la rgod pa ni bag la zha bar 'dug pa de ni zhum pa yin la /
tal līnaṃ /
yatra cauddhatyam adhikaṃ kausīdyaṃ tu nyagbhāvena /
tad uddhatam /
ity anayor viśeṣād avirodhaḥ sūtrasya pṛthagvacane
gang la rgod pa lhag la le lo ni bag la zha bar 'dug pa de ni rgod pa yin pas 'di gnyis la bye brag yod pa'i phyir mdo las so sor smos pa dang 'gal ba med do /
bam po lnga bcu bzhi pa /
tayos tu sahabhāvād ekasmin kalāpe yugapad bhāvāt tad eva līnaṃ tad evoddhatam iti brūma iti /
līnaṃ kliṣṭaṃ kausīdyasaṃyogāt
de gnyis kyang tshogs pa gcig la lhan cig pa yin pa'i phyir sems de nyid zhum pa yang yin la /
de nyid rgod pa yang yin no zhes smra'o zhes bya ba ni zhum pa ni le lo dang mtshungs par ldan pa'i phyir nyon mongs pa can yin no /
uddhataṃ kliṣṭam auddhatyasaṃyogād iti rgod pa ni rgod pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir nyon mongs pa can yin no /
ācārya āha /
ābhiprāyikaṃ yāvat sūtre tu nāyam abhiprāya iti
slob dpon gyis bsam pa can zhes bya ba nas mdo'i dgongs pa ni le lo lhag pa'i sems ni zhum pa zhes bshad la /
kausīdyādhikaṃ līnam auddhatyādhikam uddhatam iti rgod pa lhag pa ni rgod pa zhes bshad ces bya ba 'di ma yin no zhes bya ba'i bar smos te /
yasmād āha /
yasmin samaye līnaṃ cittaṃ bhavati vistareṇa na tv evaṃ viśinaṣṭi kausīdyādhikam anddhatyādhikam iti vā
'di ltar gang gi tshe sems zhum pa dang zhum par dogs pa zhes bya ba rgyas par gsungs kyi /
'di skad du le lo lhag pa zhe 'am /
yat tūktaṃ sarvam eva rāgasaṃyuktaṃ cittaṃ sarāgam iti /
katham uktaṃ /
tatra rāgasaṃprayuktaṃ cittaṃ dvābhyāṃ sarāgaṃ
rgod pa lhag pa zhes khyad par du ni ma mdzad do /
'dod chags dang ldan pa'i sems thams cad 'dod chags dang bcas pa yin no zhes gang bshad pa zhes bya ba ji skad du bshad ce na /
tato 'nyat sāsravaṃ saṃyogasarāgam iti vacanāt de la 'dod chags dang mtshungs par ldan pa'i sems ni gnyis kyi 'dod chags dang bcas pa yin no /
tatra rāgasaṃyuktatayāpi sarāgaṃ cittam atreṣṭavyam iti vacanāt /
anāsravam api sarāgaṃ prāpnoti śaikṣam iti
de las gzhan pa gang zag pa dang bcas pa ni ldan pa'i 'dod chags dang bcas pas 'dod chags dang bcas pa yin no zhes 'byung ba'i phyir dang de lta bas na 'dir 'dod chags dang bcas pa'i sems su 'dod par bya ste zhes 'byung ba'i phyir ro /
śaikṣasaṃtāne rāgasya sāvaśeṣatvāt /
rāgālaṃbanaṃ cet /
atha mataṃ rāgasya yad ālaṃbanaṃ
slob pa'i sems zag pa med pa yang 'dod chags dang bcas par 'gyur ro zhes bya ba ni slob pa'i rgyud la 'dod chags kyi lhag ma dang bcas pa'i phyir ro /
tad rāgasaṃyuktaṃ sarāgaṃ ca bhavati /
arhato 'pi sāsravaṃ cittaṃ parakīyasya rāgasyālaṃbanatvāt rāgasaṃyuktam iti kṛtvā sarāgam iti gṛhṇīyāt paracittavit paracittajñānaṃ vā
gal te 'dod chags kyi dmigs pa yin no zhes bya ba ni 'dod chags kyi dmigs pa gang yin pa ste 'dod chags dang ldan pas 'dod chags dang bcas pa yin par 'dod na ni dgra bcom pa'i sems zag pa dang bcas pa yang gzhan gyi 'dod chags kyi dmigs pa yin pa'i phyir 'dod chags dang ldan pas na gzhan gyi sems rig pa'am /
atha mataṃ na tad rāgeṇālaṃbyata iti /
tata ucyate /
kathaṃ vā tat sāsravam iti
gzhan gyi sems shes pas 'dod chags dang bcas pa zhes bya bar gzung bar 'gyur ro /
sāmānyakleśālaṃbanatvād iti cet /
atha mataṃ sāmānyakleśānāṃ dṛṣṭivicikitsāvidyānām ālaṃbaṇaṃ tad ataḥ sāsravam iti /
evam api samohaṃ grḥṇīyāt /
arhataḥ sāsravaṃ cittaṃ mohālaṃbanatvāt /
moho 'pi sāmānyakleśaḥ /
parakīyasya ca mohasyārhaccittam ālaṃbanībhavatīti /
na ca paracittajñānaṃ prāptyālaṃbanam iti
'on te de la 'dod chags kyi mi dmigs so zhes bya bar 'dod na de'i phyir /
yang na de ji ltar zag pa dang bcas pa yin zhes bya ba smos so /
gal te nyon mongs pa spyi pa'i dmigs pa yin pa'i phyir ro zhe na zhes bya ba ni 'on te nyon mongs pa spyi pa lta ba dang the tshom dang ma rig pa rnams kyi dmigs pa yin pas de'i phyir zag pa dang bcas pa'o zhes bya bar 'dod na de lta na yang dgra bcom pa'i sems zag pa dang bcas pa gti mug gi dmigs pa yin pa'i phyir gti mug dang bcas par gzung bar 'gyur te /
gti mug kyang nyon mongs pa spyi pa yin pa dgra bcom pa nyid kyi sems kyang gzhan gti mug gi dmigs par 'gyur bas so /
yasmāt paracittajñānaṃ cittacaittālaṃbanam iṣyate /
tasmān na rāgapraptisahitatvena rāgasaṃyuktatvāt sarāgam iti /
nāpi taccitālaṃbanarāgālaṃbanam iti /
tad iti yat tat parakīyaṃ cittaṃ paracittajñānena gṛhyate /
tat tacchabdenocyate /
[tasyālaṃbanaḥ] /
taccittālaṃbanas taccittālaṃbano rāgaḥ
gzhan gyi sems shes pa ni thob pa la dmigs pa yang ma yin zhes bya ba ni gang gi phyir gzhan gyi sems shes pa sems dang sems las byung ba la dmigs pa yin par 'dod pas de'i phyir 'dod chags kyi thob pa dang bcas pa nyid kyi 'dod chags dang ldan pa'i phyir 'dod chags dang bcas pa'o zhes bya bar yang mi dmigs so /
sems de la dmigs pa'i 'dod chags la dmigs pa can yang ma yin no zhes bya ba la /
de la zhes bya ba ni pha rol po'i sems gzhan gyi sems shes pas gzung bar bya ba gang yin pa de ni de la zhes bya ba'i sgrar brjod do /
sems de la dmigs pa ni sems de la dmigs pa'i 'dod chags so /
ālaṃabanam asya paracittajñānasyeti tad bhavati taccittālaṃbanarāgālaṃbanaṃ gzhan gyi sems shes pa 'di la dmigs pa sems de la dmigs pa'i 'dod chags yod pas na de ni sems de la dmigs pa'i 'dod chags la dmigs pa can no /
yasmād evaṃvidhaṃ rāgaṃ nālaṃbate paracittajñānaṃ viprakṛṣṭatvāt 'di ltar gzhan gyi sems shes pa ni 'dod chags de lta bu la dmigs pa yang ma yin te /
ekaikadravyagocaraṃ hi paracittajñānaṃ /
na ca parakīyacittajñānaṃ tasya cittasyālaṃbanaṃ gṛhṇāti
shin tu bskal ba'i phyir ro /
gzhan gyi sems shes pa ni rdzas re re zhing yul yin pas gzhan gyi sems shes pa ni sems de'i dmigs pa ni mi 'dzin te /
ākārālaṃbananirapekṣaṃ hi tad iti vacanāt /
raktam idaṃ eittaṃ jānātīti vacanāc ca
de'i rnam pa dang dmigs pa la mi ltos pa yin te zhes 'byung ba'i phyir dang sems 'di chags pa yin no zhes bya bar shes kyi zhes 'byung ba'i phyir ro /
tasmād api na rāgasaṃyogāt sarāgaṃ cittam iti de'i phyir 'dod chags dang ldan pas 'dod chags dang bcas pa'i sems ma yin no /
asaṃprayuktaṃ vigatarāgam iti /
satyām api rāgaprāptāv ity abhiprāyaḥ
'dod chags dang mtshungs par mi ldan pa'i sems zhes bya ba ni 'dod chags kyi thob pa yod du zin kyang zhes bya bar bsams pa yin no /
tatra tat saṃdhāyoktam iti rāgādiprāptivigamaṃ /
saṃdhāyoktaṃ (Abhidh-k-vy 624) na saṃprayogam iti darśayaty anāvartikadharmi kāmabhave rūpabhave ārūpyabhave iti
'dod pa'i srid pa dang gzugs kyi srid pa dang gzugs med pa'i srid par phyir mi ldog pa'i chos can yin zhes bya ba ni khams gsum pa'i 'dod chags dang bral bar bstan pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
der ni de'i thob pa dang bral ba las dgongs te gsungs pa yin no zhes bya ba ni 'dod chags la sogs pa'i thob pa'i bral ba las dgongs te gsungs pa yin gyi /
traidhātukavairāgyasaṃdarśanād ity abhiprāyaḥ mi ldan pa tsam ni ma yin no zhes ston par byed do /
nanu coktam iti vistaraḥ /
kvoktam /
atra tu sūtra iti vistareṇa yāvad yadi hi rāgeṇāsaṃprayuktaṃ cittaṃ vigatarāgaṃ syād anyakleśasaṃprayuktam api vigatarāgaṃ syād ity atra
bshad pa ma yin nam zhes bya ba rgyas par 'byung ba gong du bshad ce na /
kha cig na re mdo 'dir ni zhes bya ba nas /
gal te 'dod chags dang mtshungs par mi ldan pa 'dod chags dang bral ba yin na ni nyon mongs pa gzhan dang mtshungs par ldan pa yang yin par 'gyur ro zhes zer ba der ro /
etenābhisaṃdhinā rāyaviprayuktatvād vigatarāgam anyakleśasaṃprayuktam apīty anena nyon mongs pa gzhan dang mtshungs par ldan yang 'dod chags dang mtshungs par mi ldan pa'i phyir 'dod chags dang bral ba yin no snyam pa'i dgongs pa 'dis so /
yady evaṃ sadveṣaṃ samoham ity evamādi /
na vaktavyaṃ syād ity ata āha
gal te de lta na zhe sdang dang bcas pa dang gti mug la stsogs pa dang bcas pa zhes bya ba la sogs par brjod par mi bya bar 'gyur ro zhe na /
na tu tad vigatarāgam ityādi /
na tu tad dveṣādisaṃprayuktaṃ cittaṃ vigatarāgam api sad vigatarāgam iti kṛtvā gṛhyate
de'i phyir de ni 'dod chags dang bral ba zhes bya bar mi gzung ngo zhes bya ba la sogs pa smos te /
zhe sdang la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i sems de ni 'dod chags dang bral bar mi gzung ngo /
kiṃ tarhi /
sadveṣaṃ samoham ity evamādi dveṣādisaṃprayogitayā viśiṣṭatvāt /
ādiśabdena cātra saṃkṣiptaṃ vikṣiptam ity evamādisūtroktāni padāni gṛhyante
'o na ci zhe na /
zhe sdang dang bcas pa dang gti mug dang bcas pa zhes bya ba de lta bu la sogs par bzung ste /
zhe sdang la sogs pa dang mtshungs par ldan pa nyid kyi khyad par du byas pa nyid do /
'dir stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni kun du bsdus pa dang rnam par g yengs pa zhes bya ba la sogs pa mdo las bshad pa'i tshig rnams bsdu'o /
anyathā hīti vistaraḥ /
yady asmin vastuni rūpādike raktam iti vijānīyāt tad rūpālaṃbanam api syāt /
tathā ca sati na tat paracittajñānaṃ syād rūpālaṃbanatvāt
de lta ma yin na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te gzugs la sogs pa'i dngos po che ge mo zhig la chags so zhes bya bar shes par 'gyur na ni /
de la gzugs la dmigs par yang 'gyur te /
de lta yin na ni gzugs la dmigs pa'i phyir de gzhan gyi sems shes pa yin par yang mi 'gyur ro /
tadālaṃbanaṃ ca paracittaṃ gṛhṇataḥ svabhāvagrahaṇaṃ prāpnuyād iti /
sālaṃbanaparacittagrahaṇe hīṣyamāṇe svātmā paracittajñānena gṛhyeta
de la dmigs pa'i pha rol gyi sems 'dzin pa na rang gi ngo bo 'dzin par 'gyur ro zhes bya ba ni pha rol gyi sems dmigs pa dang bcas pa 'dzin par 'dod na gzhan gyi sems shes pas rang gi bdag nyid 'dzin par 'gyur te /
asti hi saṃbhavo yat paracittavid yasya cittaṃ gṛhṇāti /
asāv api tasya paracittavidaś cittam ālaṃbeta
'di ltar gzhan gyi sems rig pas gang zhig gi sems 'dzin par byed pa de yang gzhan gyi sems rig pa de'i sems la dmigs par 'gyur ba gang yin pa de ni srid pa yod do /
tataś ca paracittajñānasya svālaṃbanaparijñānāt svam evāsau paracittavic cittam ālambeta /
na caitat prāpyaṃ /
yat tenaiva cittena tad eva gṛhyate
de'i phyir gzhan gyi sems shes pas dmigs pa rang nyid yongs su shes pa'i phyir gzhan gyi sems rig pa 'dis rang gi sems kho na la dmigs par 'gyur ba zhig na /
sems des de nyid 'dzin pa gang yin pa de ni rigs pa ma yin te /
sarvaṃ ceti vistaraḥ /
dravyasya svalakṣaṇaṃ ca cittacaittāś ca pratyutpannāś ca parasaṃtatiś ca kāmarūpapratisaṃyuktāś cāpratisaṃyuktāś ca viṣayo 'syeti samāsavigrahaḥ /
dravyagrahaṇaṃ saṃvṛtisannirāsārthaṃ /
svalakṣaṇagrahaṇaṃ sāmānyalakṣaṇanivṛttyarthaṃ /
cittacaittagrahaṇaṃ rūpādiviśeṣaṇārthaṃ /
pratyutpannagrahaṇam atītānāgatavivecanārthaṃ /
parasaṃtatigrahaṇaṃ svasaṃtativyudāsārthaṃ /
kāmarūpapratisaṃyuktāpratisaṃyuktagrahaṇaṃ ārūpyapratisaṃyuktapratiṣedhārthaṃ /
darśanamārgapratiṣiddham iti /
darśanamārge vartamānaḥ paracittajñānaṃ na saṃmukhīkarotīty ato darśananārgasaṃgṛhītaṃ nāsti
bdag nyid la byed pa 'gal ba'i phyir ro /
gzhan gyi sems shes pa thams cad ces bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di la yul sems dang sems las byung ba rnams dang rdzas kyi rang gi mtshan nyid dang da ltar byung ba rnams dang pha rol gyi rgyud dang 'dod pa dang gzugs dang ldan pa yin pa rnams zhes bsdu ba'i tshig rnam par sbyar te /
sems dang sems las byung ba zhes smos pa ni gzugs la sogs pa las khyad par du bya ba'i phyir ro /
rdzas zhes smos pa ni kun rdzob tu yod pa bsal ba'i phyir ro /
rang gi mtshan nyid ces smos pa ni spyi'i mtshan nyid bzlog pa'i phyir ro /
da ltar byung ba zhes smos pa ni 'das pa dang ma 'ongs pa las dgar ba'i phyir ro /
pha rol gyi rgyud ces smos pa ni rang gi rgyud gsal ba'i phyir ro /
'dod pa dang gzugs dang ldan pa dang ldan pa ma yin pa zhes smos pa ni gzugs med pa dang ldan pa dgag pa'i phyir ro /
mthong ba'i lam bkag pa zhes bya ba ni mthong ba'i lam la gnas pa na gzhan gyi sems shes pa mngon du mi byed pas de'i phyir mthong ba'i lam gyis bsdus pa med de /
na hi darśanamārgo vyavacchinnacittacaittālaṃbano bhavati mthong ba'i lam ni sems dang sems las byung ba rnam par chad pa la dmigs pa ma yin no /
bhāvanāmārga upalabhyate /
bhāvanāmārgasaṃgṛhītaṃ bhavatīty arthaḥ
bsgom pa'i lam la dmigs pa zhes bya ba ni bsgom pa'i lam gyis bsdus pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
śūnyatānimittaviprayuktam iit /
śūnyatāsamādhinā ānimittasamādhinā ca viprayuktaṃ
stong pa nyid dang mtshan ma med pa dang mi ldan pa zhes bya ba ni stong pa nyid kyi ting nge 'dzin dang mtshan ma med pa'i ting nge 'dzin dang mi ldan pa ste /
śūnyatāsamādhir duḥkhajñānasaṃyuktaḥ /
ānimittasamādhir nirodhajñānasaṃprayuktaḥ /
na ca paracittajñānaṃ
stong pa nyid kyi ting nge 'dzin ni sdug bsngal shes pa dang mtshungs par ldan la /
mtshan ma med pa'i ting nge 'dzin ni 'gog pa shes pa dang mtshungs par ldan pa yin na /
duḥkhajñānaṃ duḥkhanirodhajñānaṃ vā bhavaty ākārālambanabhedāt /
atas tābhyāṃ viprayuktam ucyate
gzhan gyi sems shes pa ni rnam pa dang dmigs pa tha dad pa'i phyir sdug bsngal shes pa'am 'gog pa shes pa ma yin pas de gnyis dang mi ldan pa zhes bya'o /
arthād uktaṃ bhavaty apraṇihitasamādhisaṃprayuktaṃ (Abhidh-k-vy 625) saṃbhavatīti /
kṣayānutpādajñānasaṃgṛhītam iti /
kṣayajñānenānutpādajñānena na saṃgṛhītaṃ /
na kṣayānutpādajñānasvabhāvam ity arthaḥ
shugs kyis na smon pa med pa'i ting nge 'dzin dang mtshungs par ldan pa ni srid do zhes bshad par 'gyur ro /
zad pa dang mi skye ba shes pas ma bsdus pa zhes bya ba ni zad pa shes pa dang mi skye ba shes pas ma bsdus pa ste /
zad pa dang mi skye ba shes pa'i ngo bo nyid ma yin no zhes bya ba'i don to /
ci'i phyir zhe na /
kiṃ kāraṇaṃ /
dravyasvalakṣaṇasaṃtīraṇaparimārgaṇāśayaṃ paracittajñānaṃ /
na caiva kṣayajñānam anutpādajñānaṃ ceti tābhyām asaṃgṛhītaṃ /
ānantaryamārgaṃ pratiṣiddhaṃ ceti /
sa hi prahāṇamārgo bhavati
gzhan gyi sems shes pa ni rdzas kyi rang gi mtshan nyid la dmigs pa dang kun du rtog pa dang yongs su tshol ba'i bsam pa can yin na /
zad pa shes pa dang mi skye ba shes pa ni de lta bu ma yin pas de gnyis kyis ma bsdus so /
bar chad med pa'i lam bkag pa zhes bya ba ni de'i spong ba'i lam yin la /
paracittajñānaṃ ca vimuktiviśeṣamārga iti gzhan gyi sems shes pa ni rnam par grol ba dang khyad par gyi lam yin pas so /
pāramārthikayor api saṃvṛtibhajanād iti /
paramārthanimitte paramārthena vā dīvyataḥ pāramārthike
don dam pa dag yin yang kun rdzob la brten pa'i phyir ro zhes bya ba ni don dam pa'i rgyu mtshan can yin pa 'am /
don dam pas rtsen pa'i phyir don dam pa dag go /
de gnyis kun rdzob la brten pa'i phyir te /
tayoḥ saṃvṛtibhajanāt /
yasmād ete saṃvṛtiṃ bhajete /
ataḥ śūnyānātmākārau na staḥ
gang gi phyir 'di dag kun rdzob la brten pa de'i phyir stong pa dang bdag med pa'i rnam pa can dag med do /
kathaṃ punar ete saṃvṛtiṃ bhajete ji ltar 'di dag kun rdzob la brten ce na /
kṣīṇā me jātiḥ bdag gi skye ba zad do /
nāparam asmād bhavaṃ prajānātīti yathākramaṃ 'di las srid pa gzhan mi shes so zhes bya ba yin te go rims bzhin no /
katham ete anāsrave satī evamākāre /
tadbalenānvvyavahārataḥ /
anyena jñāneneti vākyaśeṣaḥ /
yasmāt tatpṛṣṭhanirjāte saṃvṛtijñāne evamākāre pravartete /
atas tanniṣyandena tayoḥ saṃvṛtibhajanam ity ucyate /
na tu mukhyavṛttyā tayoḥ saṃvṛtibhajanam ity abhiprāyaḥ /
yataś caiva niṣyandenātmadṛṣṭiṃ bhajamāne iva te pravartete
'di dag zag pa med pa yin na ji ltar de lta bu'i rnam pa can dag yin zhe na /
de dag gi stobs kyis rjes su tha snyad 'dogs pa'i sgo nas te /
shes pa gzhan gyis zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
gang gi phyir de dag gi rjes las skyes pa kun rdzob kyi shes pa de dag de lta bu'i rnam pa can du 'jug pa de'i phyir de dag gi rgyu mthun pas de gnyis kun rdzob la brten pa zhes bya'i de gnyis dngos su kun rdzob la brten pa ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
atra tasmāc chūnyānātmākāravivarjitaiś caturdaśabhir evākāraiḥ saṃprayukte iti /
(VII /
12) apratisaṃyuktenety anāsraveṇa
gang gi phyir de ltar rgyu mthun pas de nyid bdag tu lta ba la brten pa kho nar 'jug pa'i phyir stod pa dang bdag med pa'i rnam pa ma gtogs pa rnam pa bcu bzhi dang mtshungs par ldan pa dag yin no /
anityam ity anityataḥ /
ayaṃ hi tasipratyayaḥ svārthe prayuktaḥ /
evaṃ sarvatrāyaṃ pratyayo jñātavyaḥ /
atha vāntareṇāpi bhāvapratyayaṃ bhāvapradhāno nirdeśo bhavati
mi ldan pa'i sems kyis zhes bya ba ni zag pa med pas so /
rigs pas bskyed pa'i sgo nas shes par 'gyur ro zhes bya ba ni phyin ci ma log par shes par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
anityena rūpeṇa bhāvo 'nityata iti /
evam anyatrāpi yojyaṃ /
asty etat sthānam asty etad vastv iti /
etāv api dvāv ākārāv anāsravau /
asty etat sthānam ity asty etal lakṣaṇam ity arthaḥ /
asty etad vastv ity ayaṃ hetur ity arthaḥ
'di ni gnas yod do /
'di ni gzhi yod do zhes bya ba ni 'di gnyis kyang zag pa med pa'i rnam pa yin te /
'di ni gnas yod do zhes bya ba ni 'di ni mtshan nyid yod do zhes bya ba'i don to /
'di ni gzhi yod do zhes bya ba ni 'di ni rgyu yod do zhes bya ba'i tha tshig go /
yogavihitato vijānīyād iti /
aviparītato vijānīyād ity arthaḥ
'di'i don ni 'di ma yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ngag gam tshig gnyis po 'di yin te /
nāsyāyam artha iti vistaraḥ gal te 'di ni gnas yod do /
asyeti vākyasya padadvayasya vā /
asty etat sthānam asty etad vastv ity asty ayaṃ saṃbhavo 'sty ayaṃ yogo yad anityādito vijānīyād iti mataṃ cet
'di ni gzhi yod do zhes bya ba mi rtag pa la sogs par shes par 'gyur ba gang yin pa 'di ni srid do /
'di ni rigs so zhes bya ba yin no zhes bya bar 'dod na de ni gzhan nas mi 'byung ba'i phyir mi rung ste /
na /
naitad asti /
anyatrāvacanāt /
anyatra vākye padadvayasyāvacanāt /
darśanaprahātavyeneti /
darśanaprakāreṇa /
ātmata ātmīyataś ceti
tshig gzhan nas tshig de gnyis mi 'byung ba'i phyir ro /
mthong bas spang bar bya ba zhes bya ba ni mthong bas spang bar bya ba'i rnam pa'o /
rigs pa ma yin pas bskyed pa'i sgo nas shes par 'gyur zhes bya ba ni phyin ci log tu shes par 'gyur ro zhes ston to /
satkāyadṛṣṭyā saṃprayuktena cittena /
ucchedataḥ śāśvata iti /
antagrāhadṛṣṭyā /
ahetuto 'kriyāto 'pavādata iti mithyādṛṣṭyā
bdag dang bdag gi zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba dang mtshungs par ldan pa'i sems kyis so /
chad pa dang rtag pa zhes bya ba ni mthar 'dzin pa'i lta bas so /
agrataḥ śreṣṭhato viśiṣṭataḥ paramata iti dṛṣṭiparāmarśena rgyu med pa dang byed pa med pa dang skur pa 'debs pa zhes bya ba ni log par lta bas so /
śuddhito muktito nairyāṇikata iti śīlavrataparāmarśena mchog dang gtso bo dang khyad par du 'phags pa dang dam pa zhes bya ba ni lta ba mchog tu 'dzin pas so /
kāṃkṣāto vimatito vicikitsāta iti vicikitsāta /
rajyeteti rāgeṇa /
dviṣyād iti dveṣeṇa
dag pa dang grol ba dang nges par 'byin pa zhes bya ba ni tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pas so /
nem nur dang yid gnyis dang the tshom zhes bya ba ni the tshom gyis so /
manyeteti mānena /
muhyed iti mohena
chags pa zhes bya ba ni 'dod chags kyis so /
ayogavihitatā vijānīyād iti sdang ba zhes bya ba ni zhe sdang gis so /
evam ātmādibhir viparītatā vijānīyād iti nigamayati /
atrāpi vākye eṣa (Abhidh-k-vy 626) pāṭho 'bhaviṣyad iti /
na caivam /
ato gamyate nāyam asyārtha iti /
(VII /
13) sapta dravata iti /
duḥkhākārāś catvāro dravyato bhavanti
rlom pa zhes bya ba ni nga rgyal gyis so /
rmongs pa zhes bya ba ni gti mug gis so /
der yang 'di skad du 'byung bar 'gyur ba zhig na /
de skad kyang mi 'byung ste /
de'i phyir de'i don ni 'di ma yin no zhes bya bar shes so /
samudayādyākārās tv ekaika iti sapta /
ya eva hetvākāraḥ /
sa eva samudayaḥ prabhavaḥ pratyayaś ca paryāyamātraṃ nārthabhedaḥ /
śakra indraḥ puraṃdara iti yathā
rdzas su bdun yin zhes bya bar ni kha cig gi gzhung lugs kyis rdzas su sdug bsngal gyi rnam pa bzhi dang kun 'byung ba la sogs pa rnam pa re re ste bdun yin no /
rgyu'i rnam pa gang yin pa de ni kun 'byung ba dang rab tu skye ba dang rkyen kyang yin pas rnam grangs tsam du zad kyi khyad par ni med de dper na dbang po dang brgya byin dang khyer 'jig ces bya ba dang 'dra'o /
evaṃ nirodha eva śāntaḥ praṇīto niḥsaraṇam ity eka ākāraḥ /
mārga eva ca nyāyaḥ pratipan nairyāṇika ity eka ākāra iti /
tad idam uktaṃ bhavati
de bzhin du 'gog pa nyid zhi ba dang gya nom pa dang nges par 'byung ba yin pas rnam pa gcig yin la /
lam nyid kyang rigs pa dang sgrub pa dang nges par 'byin pa yin pas rnam pa gcig yin no zhes zer te /
duḥkhākārāṃś caturaḥ pṛthag yoginaḥ sammukhīkuryuḥ /
hetvādyākārāṇāṃ tv ekaikam ity ekīyamataṃ
des na 'di skad du rnal 'byor pas sdug bsngal gyi rnam pa ni bzhir mngon du byed la rgyu la sogs pa'i rnam pa ni gcig tu mngon du byed do zhes bshad par 'gyur ro /
dravyataḥ ṣoḍaśeti vaibhāṣikā varṇayanti duḥkhākāravat samudayādyākārāṇāṃ sarveṣām api pṛthakpṛthak saṃmukhīkartavyatvāt /
prajñāsvabhāvā hy ākārā iti bruvate
bye brag tu smra ba rnams ni rdzas su rnam pa bcu drug go zhes brjod de sdug bsngal gyi rnam pa bzhin du kun 'byung ba la sogs pa'i rnam pa thams cad kyang so sor mngon du bya dgos pa'i phyir rnams rnams ni shes rab kyi ngo bo nyid yin pas so zhes zer ro /
pratyayādhīnatvād iti vistaraḥ /
na niyatabhavam anityaṃ pratyayādhīnatvāt pratyayapratibaddhajanmatvād ity arthaḥ
rkyen la rag las pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mi rtag pa ni rkyen la rag las pa'i phyir nges pa ma yin te /
rkyen la rag las te skye ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
pīḍanātmakatvād iti /
bādhanātmakatvād ity arthaḥ /
vipakṣeṇeti /
pratipakṣeṇety arthaḥ /
viruddhaḥ pakṣo vipakṣa iti kṛtvā
gnod pa'i bdag nyid yin pa'i phyir zhes bya ba ni gnod par byed pa'i bdag nyid yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i don to /
mi mthun pa'i phyogs kyis zhes bya ba ni gnyen pos zhes bya ba'i tha tshig ste /
'gal ba'i phyogs ni mi mthun pa'i phyogs yin pas so /
hetur bījadharmayogeneti /
prakṛṣṭāvasthatāṃ hetor darśayaty ādibījavat
sa bon gyi chos kyi tshul gyi rgyu'o zhes bya ba ni thag ring po'i gnas skabs kyi rgyu ston par byed de /
dang po'i sa bon lta bu'o /
yogaśabdo 'tra nyāyarthaḥ tshul zhes bya ba'i sgras ni 'dir lugs kyi don yin no /
samudayaḥ prādurbhāvayogeneti /
saṃnikṛṣṭāvasthatāṃ hetor darśayati /
yataḥ kṣaṇād anantaram utpadyate samudety asmād iti kṛtvā
'byung ba'i tshul gyis kun 'byung ba'o zhes bya ba ni skad cig ma gang gi mjug thogs su skye bar 'gyur ba thag nye ba'i gnas skabs kyi rgyu ston par byed de /
prabhavaḥ prabaṃdhayogeneti /
saṃtatiyogenānucchedaṃ darśayati
'di las kun 'byung ba'i phyir ro /
'brel ba'i tshul gyis rab tu skye ba'o zhes bya ba ni /
bījāṃkurakāṇḍanālādivat /
abhiniṣpādanārthena pratyaya iti
rgyun gyi tshul gyis rgyun mi 'chad par ston par byed de sa bon dang myu gu dang sdong bu la sogs pa dang 'dra'o /
hetvādibhyo bahubhya utpadyata iti darśayati /
tadyathā mṛtpiṇḍadaṇḍādibhyo bahubhyo niṣpadyate ghaṭaḥ /
tadvat /
agninirvāpaṇād iti /
rāgadveṣamohāgninirvāpaṇād ity arthaḥ
mngon par sgrub pa'i don gyis na rkyen zhes bya ba ni rgyu la sogs pa mang po zhig las skye bar ston par byed de dper na 'jim gong dang thal zhar la sogs pa mang po zhig las bum pa 'grub pa de dang 'dra'o /
me gsum zhi ba'i phyir zhes bya ba ni 'dod chags dang zhe sdang dang gti mug gi me zhi ba'i phyir zhes bya ba'i don to /
nirupadravatvād iti /
nirduḥkhatvād ity arthaḥ
'tshe ba med pa'i phyir zhes bya ba ni sdug bsngal med pa'i phyir zhes bya ba'i don to /
sarvāpakṣālaviyuktatvād iti /
sarvaduḥkhakāraṇavimuktatvāt /
gamanārthena nirvāṇasya /
yogayuktatvād upapattiyuktatvād upāyayuktatvād vā
skyon thams cad dang bral ba'i phyir zhes bya ba ni sdug bsngal gyi rgyu thams cad dang bral ba'i phyir ro /
bgrod pa'i don gyis zhes bya ba ni mya ngan las 'das par ro /
rigs pa dang ldan pa'i phyir zhes bya ba ni 'thad pa dang ldan pa'i phyir ram thabs dang ldan pa'i phyir ro /
samyakpratipādanārthena pratipad iti /
pratipadyate nirvāṇam anayeti pratipat
yang dag par bsgrub pa'i don gyis sgrub pa'o zhes bya ba ni 'dis mya ngan las 'das pa sgrub pas na sgrub pa'o /
nairyāṇika iti /
atyaṃtaṃ niryāṇāya prabhavatīti nairyāṇikaḥ /
anātyantikatvād anityam iti
des par 'byin par byed pa'o zhes bya ba ni gtan du nges par 'byin par byed pas na nges par 'byin bar byed pa'o /
pūrvaṃ prāgutpattyabhāvenānityam uktam /
idānīṃ pradhvaṃsābhāveneti darśayati
gtan du ba ma yin pa'i phyir mi rtag pa'o zhes bya ba sngar ni snga na med pas mi rtag par bshad la nga ni zhig nas med pas mi rtag pa'o zhes ston to /
abhinyāsabhūtatvād iti /
bhārabhūtatvād ity arthaḥ
khur lta bur gyur pa'i phyir zhes bya ba ni khur bu lta bur gyur pa'i phyir zhes bya ba'i don to /
duḥkhena bhārabhūtena hi sa pudgalo bhidyate sdug bsngal gyis gang zag de 'tshir zhing gnod par byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
ākramyata ity arthaḥ /
akāmakāritvād iti /
kāmataḥ kartuṃ śīlam asyeti kāmakārī
'dod dgur byed pa med pa'i phyir zhes bya ba ni 'di la 'dod dgur byed pa'i ngang tshul yod pas na 'dod dgur byed pa'o /
na kāmakāry akāmakārī /
tadbhāvāt anātmā /
sūtre 'py ayam artha uktaḥ
'dod dgur byed pa ma yin pas na 'dod dgur byed pa med pa ste /
de'i phyir bdag med pa yin no /
don 'di ni mdo las kyang gsungs te /
rūpaṃ ced bhikṣava ātmābhaviṣyat /
na rūpam ātmavyābādhāya saṃvarteta /
labhyeta ca rūpe evaṃ bhavatv evaṃ mā bhūd iti kāmakāry ātmeti (Abhidh-k-vy 627) niruktiparigrahāt
dge slong dag gal te gzugs bdag yin par gyur na gzugs bdag nyid la gnod pa byed par mi 'gyur gyi /
nges pa'i tshig las bdag ni 'dod dgur byed pa yin no zhes smos pa'i phyir gzugs la 'di ltar ni gyur cig /
'di ltar ni ma gyur cig ces bya ba bzhin du yang 'gyur ba zhig na zhes 'byung ba yin no /
hetur āgamanayogeneti /
hi gatau hinoty asmād iti hetuḥ /
asmād utpadyata ity arthaḥ
'ong ba'i tshul gyis rgyu'o zhes bya ba ni 'di las 'ong bas na rgyu ste 'di las skye bas na zhes bya ba'i tha tshig go /
unmajjanayogeneti /
anāgatādhvana unmajjatīvety arthaḥ /
prasaraṇayogeneti /
prabandhayogena /
pratisaraṇārthena pratyaya iti
'byung ba'i tshul gyis zhes bya ba ni ma 'ongs pa'i dus nas 'byung bas na zhes bya ba'i tha tshig go /
'phel ba'i tshul gyis zhes bya ba ni rgyun chags pa'i tshul gyis so /
janikriyāpratipradhānabhūta ity abhiprāyaḥ /
asaṃbandhaḥ saṃbaṃdhoparamād iti /
pūrvasya duḥkhasyoparamāt /
uttarasya saṃbaṃdhoparamo nirodha ity arthaḥ
so sor 'brang ba'i don gyis zhes bya ba ni bskyed par bya ba la gtso bo yin no snyam du bsams pa yin no /
'brel pa med pas 'brel pa zhig ba'i phyir zhes bya ba ni sdug bsngal snga ma zhig pas phyi ma'i 'brel pa zhig par 'gog pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
trisaṃskṛtalakṣaṇavimuktatvāt /
utpādavyayasthīty anyathātvavimuktatvāt /
paramāśvāsatvād iti sarvaduḥkhocchittyā paramakṣematvāt
'dus byas kyi mtshan nyid gsum dang bral ba'i phyir zhes bya ba ni skye ba dang 'jig pa dang gnas pa las gzhan du 'gyur ba nyid dang bral ba'i phyir ro /
yid brtan pa'i mchog yin pa'i phyir zhes bya ba ni sdug bsngal thams cad rgyun chad pas mchog tu bde ba'i phyir ro /
nirvāṇapurāvirodhanārthena pratipad iti /
yasmād anena nirvāṇapuraṃ na virodhyate na visaṃvādyate /
kiṃ tarhi pratipadyata evety ataḥ pratipat
mya ngan las 'das pa'i grong dang mi 'gal ba'i don gyis sgrub pa'o zhes bya ba ni 'di ltar 'di ni mya ngan las 'das pa'i grong dang mi 'gal zhing slu bar mi byed do /
'o na ci zhe na sgrub par byad pa kho na ste /
pratipadyate anayeti kṛtvā de'i phyir 'dis sgrub par byed pas na sgrub pa'o /
chandamūlakā iti /
chandahetukā ity arthaḥ
'dun pa'i rtsa ba can zhes bya ba ni 'dun pa'i rgyu can zhes bya ba'i tha tshig ste /
tṛṣṇāparyāya iha chaṃdaḥ 'dir 'dun pa ni sred pa'i rnam grangs yin no /
chandasamudayā iti /
chandasamudgamā ity arthaḥ
'dun pa las kun 'byung ba zhes bya ba ni 'dun pa las yang dag par sgrub pa'o /
chandajātīyā iti /
chandapratyayā ity arthaḥ
'dun pa'i rigs can zhes bya ba ni 'dun pa'i rkyen can zhes bya ba'i tha tshig go /
prabhavaśabdaḥ kevalaṃ paścāt paṭhitavyaḥ /
ābhidhārmikair iti vākyādhyāhāraḥ
rab tu skye ba zhes bya ba'i sgra tha mar gdon pa 'ba' zhig tu zad do zhes bya ba ni chos mngon pa pa rnams kyis zhes bya ba'i tshig gcig khong nas 'byung ba ste /
sūtrānusaraṇaṃ hi kartavyam ity abhiprāyaḥ mdo'i rjes su 'brang bar bya'o snyam du bsams pa yin no /
hetutaḥ samudayataḥ /
pratyayataḥ prabhavataś ceti /
kaḥ punar eṣāṃ [padānāṃ] chandānām [iva vā] viśeṣaḥ
rgyu dang kun 'byung ba dang rkyen dang rab tu skye zhes bya ba'i tha tshig gam 'dun pa'i tshogs 'di dag la khyad par ci zhig yod par 'gyur /
asmīty abhedenātmabhāvacchanda iti /
anavadhāryaikaṃ dravyaṃ samasteṣu paṃcasūpādānaskaṃdheṣu asmīty abhedena prakārāntaraviśiṣṭasya pratyutpannasyātmabhāvavastuno 'nālaṃbanataḥ traiyadhvikātmabhāvanālambanato vā ātmabhāvaprārthanā ātmabhāvacchanda iti prathamaḥ
nga'o snyam pa ni bye brag med par lus la 'dun pa yin no zhes bya ba ni rdzas gcig la dmigs kyis ma bkar bar nye bar len pa'i phung po lnga po spyil khyad par med par nga'o snyam du 'dzin pa'am rnam pa gzhan gyis khyad par du byas pa da ltar byung ba'i lus kyi dngos po la dmigs pa 'am dus gsum pa'i lus la dmigs pa'i sgo nas lus don du gnyer ba ni lus la 'dun pa ste dang po yin no /
syām ity abhedeneti punarbhavamātraprārthanā na viśeṣarūpāprārthaneti dvitīyaḥ gyur cig snyam pa ni bye brag med par zhes bya ba ni yang srid pa tsam don du gnyer gyi khyad par gyi ngo bo'i don du gnyer ba ni ma yin pa ste gnyis pa yin no /
itthaṃ syām iti /
idaṃprakāraḥ syām iti bhedena punarbhavaccandas tṛtīyaḥ
'di lta bur gyur cig snyam pa zhes bya ba ni rnam pa 'di lta bur gyur cig snyam pa ni bye brag tu yang srid ba la 'dun pa ste gsum pa yin no /
pratisaṃdhibandhacchandaś caturtha iti /
pratisaṃdhir eva baṃdhaḥ /
pratisaṃdher vā baṃdhaḥ pratisaṃdhibaṃdhaḥ
bzhi pa ni nying mtshams sbyor ba 'ching ba la 'dun pa yin no zhes bya ba ni nyid mtshams sbyor ba nyid 'ching ba yin pas na nyid mtshams sbyor ba 'ching ba ste /
bzhi pa ni de la 'dun cing don du gnyer ba yin no /
tatra chandaḥ prārthaneti caturthaḥ /
karmābhisaṃskāracchando vā caturtha ity adhikṛtaṃ /
karmaṇo vābhisaṃskāraḥ /
tatra chandaḥ /
evaṃ caivaṃ ca dānaṃ dāsyāmīti /
kathaṃ punas te chandā mūlādiśabdavācyā iti pratipādayann āha
yang na las mngon par 'du byed pa la 'dun pa yin no zhes bya ba ni bzhi pa zhes bya ba'i skabs yin te /
yang na las mngon par 'du byed pa de la 'dun pa yin no /
ji ltar de la 'dun zhe na sbyin pa 'di lta bu dang 'di lta bur sbyin no snyam pa yin no /
yang na ji ltar na 'dun pa de dag rtsa ba la sogs pa'i sgrar brjod ce na /
tatra prathama iti vistaraḥ /
ādiḥ kāraṇam ādau vā kāraṇam ādikāraṇaṃ /
tadbhāvāt chandamūlakāḥ /
hetvartho hi mūlaśabdaḥ
de bstan pa'i phyir de la dang po ni zhes bya ba rgyas par smos te /
rgyu dang po'am dang po'i rgyu yin pas na dang po'i rgyu ste /
de'i phyir 'dun pa'i rtsa ba can yin te /
phalasyeva bījam iti rtsa ba'i sgra ni rgyu'i don yin no /
yathā phalasya bījam ādikāraṇaṃ viprakṛṣṭakāraṇaṃ /
tadvad ayam ādicchando duḥkhasya /
tena tatsamudāgamād iti
'bras bu'i sa bon bzhin no zhes bya ba ni dper na 'bras bu'i dang po'i rgyu ste thag ring ba'i rgyu sa bon yin pa de dang 'dra bar 'dun pa dang po 'di yang sdug bsngal gyi dang po'i rgyu yin no /
tena dvitīyena chadena punarbhavasya samudāgamāt kṣaṇaparaṃparayā phalasyevāṃkurādiprasavaḥ /
yathā paraṃparayāṃkurādiprasavaḥ phalasya samudayaḥ
des de yang dag par 'grub pa'i phyir zhes bya ba ni 'dun pa gnyis pa des skad cig ma brgyud pas yang srid pa yang dag par 'grub pa'i phyir 'bras bu'i myu gu la sogs pa skye ba bzhin te dper na myu gu la sogs pa skye ba brgyud pas 'bras bu kun 'byung ba de dang 'dra'o /
tadvat /
tṛtīyacchanda itthaṃ syām iti /
tajjātīyaduḥkhapratyaya iti /
yatprakāraḥ punarbhavacchandaḥ /
tatprakārasya duḥkhasya (Abhidh-k-vy 628) pratyayaḥ saṃbhavati tasya viśeṣarūpatvād viśeṣaphalarūpam eva phalam utpadyata ity abhiprāyaḥ /
phalasyeva kṣetrodakapāṣyādikam iti
'dun pa gsum pa 'di lta bur gyur cig snyam pa ni de dang 'dra ba'i sdug bsngal gyi rkyen yin zhes bya ba ni yang srid pa'i 'dun pa ci 'dra ba de dang 'dra ba'i sdug bsngal gyi rkyen du 'gyur te /
de la khyad par gyi ngo bo yod pa'i phyir 'bras bu khyad par gyi ngo bo can kho na skye'o snyam du bsams pa yin no /
'bras bu'i zhing dang chu dang lud la sogs pa bzhin no zhes bya ba la /
pāṣiḥ śuṣko gomayaḥ lud ni ba lang gi lci ba skam po'o /
ādiśabdena vātātapādir gṛhyate /
tato 'pi hi phalasaṃpad iti
stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni rlung dang nyi ma la sogs pa bsdu ste; des kyang 'bras bu phun sum tshogs par 'gyur bas so /
vīryaṃ śītavīryatā uṣṇavīryateti nus pa ni bsil ba'i nus pa dang dro ba'i nus pa nyid do /
vipākaḥ uṣṇapariṇāmatā madhurapariṇāmateti smin pa ni dro ba zhu ba dang bsil ba zhu ba nyid do /
prabhāvaḥ sāmarthyaviśeṣaḥ /
tadyathāmlatve tulye bījapūrakarasaḥ pittaṃ janayaty āmalakarasaṃ tu śamayatīti
mthu ni nus pa'i khyad par yin te /
dper na 'bras bur 'dra ba las bi dza pu ra'i khu ba ni mkhris pa skyed la /
tata eva tatsaṃbhavād iti skyu ru ra'i khu ba ni zhi bar byed pa lta bu'o /
tata eva pratisaṃdhibaṃdhacchandāt tasya punarbhavalakṣaṇasya saṃbhavād utpādāt /
phalasyeva puṣpāvasānaṃ /
yathā puṣpāvasānaṃ phalasya prabhavaḥ
de kho na las de skye ba'i phyir zhes bya ba ni nyid mtshams sbyor ba'i 'ching ba la 'dun pa de kho na la yang srid pa'i mtshan nyid de skye zhing 'byung ba'i phyir 'bras bu'i tha ma me tog bzhin no /
dper na tha ma me tog las 'bras bu rab tu skye ba de dang 'dra ste /
tadvat /
atra caturthaccandaḥ sākṣāddhetuḥ punarbhavasya
'dir 'dun pa bzhi pa ni yang srid pa'i mngon sum gyi rgyu yin no /
pūrvakās trayaḥ pāraṃparyeṇa hetavaḥ snga ma gsum ni brgyud pa'i rgyu yin no /
atha ceti vistaraḥ /
tṛṣṇāvicaritānāṃ dvav paṃcakau gaṇau dvav catuṣkau catvāraś chandā yathākramaṃ bhavanti
yang na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni srid pa rnam par dpyad pa rnams kyi 'dun pa bzhi ni go rims bzhin du lnga tshan gnyis dang bzhi tshan gnyis yin te /
prathamacchandaḥ paṃcākāraḥ /
dvitīyo 'pi paṃcākāraḥ
'dun pa dang po ni rnam pa lnga yin la /
gnyis pa yang rnam pa lnga yin no /
tṛtīyaś catuḥprakāraḥ /
caturtho 'pi catuḥprakāraḥ
gsum pa ni rnam pa bzhi yin la /
bzhi pa yang rnam pa bzhi yin no /
katham /
asmīti bhikṣavaḥ satyātmadṛṣṭau satyām ittham asmīti bhavatīdaṃ prakāro 'smīti bhavati /
tadyogāt tṛṣṇām utpādayatīty arthaḥ
ji ltar zhe na dge slong dag nga'o snyam pa yod cing bdag tu lta ba yod na nga 'di lta bu'o snyam pa 'byung ste zhes bya ba ni nga ni 'di 'dra ba'o snyam pa 'byung ba ste /
de dang ldan pas sred pa skyed par byed do zhes bya ba'i don to /
evam asmīti yathā pūrvam eva nānyathety arthaḥ /
anyathāsmīty anyena prakāreṇa varṇapratibhānādidarśanāt /
sad asmīti bhavati /
viparyayād asad asmīty ayam abhedena paṃcadhātmabhāvaccandaḥ prathamaḥ
nga ni 'di 'dra'o snyam pa zhes bya ba ni sngon ji lta ba kho na yin gyi gzhan du ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
nga de lta ma yin no snyam pa zhes bya ba ni kha dog dang stobs dang spobs pa la sogs pa rnam pa gzhan du mthong ba'i phyir ro /
nga bzang ngo snyam pa dang bzlog pa nga ngan no snyam pa 'byung bar 'gyur te /
bdag la 'dun pa rnam pa lnga po 'di ni khyad par med pa dang po yin no /
bhaviṣyāmīty asya bhavatīti śāśvatarūpeṇa de la 'byung bar 'gyur ro snyam pa 'byung bar 'gyur zhes bya ba ni rtag pa'i ngo bor ro /
na bhaviṣyāmīty ucchedarūpeṇa /
itthaṃ bhaviṣyāmīti vistareṇa pūrvavad vyākhyānam
'byung bar mi 'gyur ro snyam pa zhes bya ba ni chad pa'i ngo bor ro /
'di lta bur 'byung bar 'gyur ro snyam pa zhes bya ba ni rgyas par bshad pa snga ma dang 'dra ste /
ity ayam abhedena paṃcadhāpunarbhavacchando dvitīyaḥ yang srid pa la 'dun pa rnam pa lnga po 'di khyad par med par gnyis pa yin no /
syām ity asya bhavati /
itthaṃ syām evaṃ syām anyathā syām ity asya bhavatīty ayaṃ bhedena caturdhāpunarbhavacchaṃdas tṛtīyaḥ
de la gyur cig snyam pa 'byung bar 'gyur zhing de la 'di lta bur gyur cig snyam pa dang de 'dra bar gyur cig snyam pa dang de lta ma yin par gyur cig snyam pa 'byung bar 'gyur ba yang srid pa las 'dun pa rnam pa bzhi po 'di khyad par med pa gsum pa yin no /
api tu syām ity asya bhavaty apītthaṃ syām apy evaṃ syām apy anyathā syām ity asya caturdhāpratisaṃdhibaṃdhacchandas caturthaḥ gyur kyang ci ma rung snyam pa dang 'di lta bur gyur kyang ci ma rung snyam pa dang de 'dra bar gyur kyang ci ma rung snyam pa dang de lta ma yin par gyur kyang ci ma rung snyam pa 'byung bar 'gyur ba nyid mtshams sbyor ba 'ching ba la 'dun ba rnam pa bzhi po 'di ni bzhi pa yin no /
tatra prathamo duḥkhasyādikāraṇatvān mūlahetur iti vistareṇa pūrvavad yojyaṃ de la dang po ni sdug bsngal gyi dang po'i rgyu yin pa'i phyir rtsa ba'i rgyu yin no zhes bya ba rgyas par snga ma bzhin du sbyar bar bya'o /
pratiniyatatvāt pratipad iti /
niyatapratipādanaṃ pratipat /
kathaṃ punaḥ pratiniyatā
so sor nges pa'i phyir sgrub ba ste zhes bya ba ni nges par sgrub cing sgrub par byed pa ni sgrub pa'o /
yang ji ltar so sor nges pa yin zhe na /
anayaiva tadgamanāt /
yathoktam iti vistaraḥ
de nyid kyis der 'gro ba'i phyir te /
ji skad du zhes bya ba rgyas par 'byung ba lta bu yin no /
nityasukhātmīyātmadṛṣṭicaritānām iti /
nityaṃ sukham ātmīyaṃ ātmeti ca dṛṣṭicaritam eṣāṃ /
ta ime nityasukhātmīyātmadṛṣṭicaritāḥ pudgalāḥ /
teṣāṃ pratipakṣeṇa yathākramam anityādyākārāḥ /
nāsti hetur ity ahetudṛṣṭicaritānāṃ pratipakṣeṇa hetvākāraḥ
rtag pa dang bde ba dang bdag gi dang bdag tu lta ba spyad pa rnams kyi zhes bya ba ni 'di dag la rtag pa dang bde ba dang bdag gi dang bdag go zhes bya bar lta ba spyad pa yin pas na gang zag 'di dag ni rtag pa dang bde ba dang bdag gi dang bdag tu lta ba spyad pa yin te de dag gi gnyen por go rims bzhin du mi rtag pa la sogs pa'i rnam pa yin no /
rgyu med do zhes rgyu med par lta ba spyad pa rnams kyi gnyen por rgyu'i rnam pa'o /
rgyu dbang phyug gam /
eko hetur īśvaraḥ pradhānaṃ cety ekahetudṛṣṭicaritānāṃ samudayākāraḥ /
samudayo hetur naikahetur iti
gtso bo 'am /
dus zhes bya ba gcig pu yin no zhes rgyu gcig pur lta ba spyad pa rnams kyi gnyen por rgyu ni kun 'byung ba yin gyi gcig pu ma yin no zhes 'byung ba'i rnam pa'o /
pariṇamate bhāva iti pariṇāmadṛṣṭicaritānāṃ prabhavākāraḥ /
(Abhidh-k-vy 629) ādibhavo 'yaṃ /
na tu pūrvam avasthitaḥ pariṇamata iti /
buddhipūrvakṛto 'yaṃ loka iti buddhipūrvakṛtadṛṣṭicaritānāṃ pratyayākāraḥ /
nedam īśvarabuddhikṛtaṃ jagat
dngos po ni 'gyur ba yin no zhes 'gyur bar lta ba spyad pa rnams kyi gnyen por dang po 'byung ba 'di yin gyi snga nas gnas pa las 'gyur ba ni ma yin no zhes rab tu skye ba'i rnam pa'o /
'jig rten 'di ni blo sngar btang ste byas pa yin no zhes blo sngar btang bar lta ba rnams kyi gnyen por rkyen gyi rnam pa ste /
'gro ba 'di ni dbang phyug gis byas pa ma yin no /
kiṃ tarhi /
taṃtaṃ pratītya tattad bhavatīti /
vīpsārtho hi pratiśabdaḥ /
tasmād anekapratyayajanitaṃ jagad iti jñāpitaṃ bhavati
'o na ci zhe na /
rkyen ces bya ba'i sgras ni zlos pa'i don yin pas de dang de la brten nas 'di 'byung ngo zhes bya ba yin no /
de lta bas na 'gro ba ni rkyen du mas bskyed pa yin no zhes bstan par 'gyur ro /
evaṃ tu yuktaṃ syād iti /
sautrāntikamatam /
ālambanagrahaṇaprakāra ākārā iti /
nairuktā vidhir iti darśayaty ālambanaśabdād ākāraṃ gṛhītvā prakāraśabdāc ca kāraśabdaṃ
'di ltar rig par 'gyur ro zhes bya ba ni mdo sde ba'i gzhung lugs yin no /
rnam pa ni dmigs pa 'dzin pa'i bye brag yin no zhes bya ba ni nges pa'i tshul ston par byed de /
śeṣavarṇalope ca kṛte ākāra iti rupaṃ bhavati /
tad evaṃ sati prajñāpi sākārā bhavatīti siddhaṃ /
sālambā iti /
ālambety ākārāntam etac chabdarūpaṃ /
ghañantaṃ vā ālamba iti /
sahālambena sahālambayā vā vartante sālambaḥ /
sālambanā ity arthaḥ /
(VII /
14, 15) kuśalādibhedam iti /
ādiśabdenākuśalāvyākṛtabhūmyāśrayagrahaṇaṃ /
ślokādau bhavatvād ādyam iti ihādyaṃ /
na śāstram iti vyācaṣṭe /
śāstre hi dharmajñānam ādyaṃ paṭhitam iti /
dharmākhyaṃ ṣaṭsv iti /
kāmāvacaraduḥkhādyālambanatvāt /
ārūpyatraye cāsti bhāvanāmārgasaṃgṛhītam evānvayajñānaṃ
de lta yin na shes rab kyang rnam pa dang bcas par 'gyur ro zhes bya bar grub po /
dge ba la sogs pa'i bye brag ces bya ba la /
stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni mi dge ba dang lung du ma bstan pa dang sa dang rten bsdu'o /
tshigs su bcad pa'i dang po na yod pa'i phyir zhes bya ba ni 'di'i dang po yin gyi bstan bcos kyi ni ma yin no zhes ston te /
bstan bcos las ni chos shes pa dang por 'byung ngo /
drug na chos zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal la sogs pa la dmigs pa'i phyir ro /
gzugs med pa gsum na yod do zhes bya ni rjes su shes pa bsgom pa'i lam gyis bsdus pa kho na'o /
tathaiva ṣaḍ iti /
duḥkhajñānādīnām anvayajñānasvabhāvatvasambhavāt /
na rūpārūpyadhātvoḥ saṃmukhīkriyata iti /
yuktaṃ tāvad ārūpyadhātau dharmajñānaṃ na saṃmukhīkriyata iti /
ārūpyāṇāṃ kāmāvacaraduḥkhādyanālaṃbanatvāt /
rūpadhātau tu kasmān na saṃmukhīkriyate
de bzhin drug ces bya ba ni sdug bsngal shes pa la sogs pa rjes su shes pa'i ngo bo nyid srid pa'i phyir ro /
gzugs dang gzugs med pa'i khams dag tu ni mngon sum du mi byed do zhes bya ba ni gzugs med pa rnams 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal la sogs pa'i mi dmigs pa'i phyir re zhig chos shes pa gzugs med pa'i khams su mngon sum du mi byed par ni rigs na /
kecid āhuḥ /
kāmadhātuvidūṣaṇaparaṃ dharmajñānaṃ /
rūpadhātūpapannasya ca dharmajñānaṃ na kāmadhātuṃ vidūṣayitum upajāyate
gzugs kyi khams su go ci'i phyir mngon sum du mi byed ce na /
kha cig na re chos shes pa ni lhur 'dod pa'i khams rnam par sun 'byin pa yin na /
tasya vairāgyabhūmisaṃcāraparityaktatvāt /
kāmadhātūpapannas tu tad vītarāgo 'pi tat saṃmukhīkaroti
gzugs kyi khams su skyes pa la ni chos shes pa 'dod pa'i khams rnam par su na 'byin pa mi 'byung ste /
'dod chags dang bral ba dang sa 'phos pas de yongs su btang ba'i phyir ro /
kāmadhātūpapatteḥ sāvaśeṣatvād ity ato na rūpadhātau dharmajñānaṃ saṃmukhīkriyate 'dod pa'i khams su skyes pa ni de'i 'dod chags dang bral yang 'dod pa'i khams kyi phung po'i lhag ma lus pa'i phyir de mngon sum du byed do /
ācāryasaṃghabhadras tv āha /
dharmajñānaṃ kāmedhātāv eva saṃmukhīkriyate
de'i phyir chos shes pa gzugs kyi khams su mngon sum du mi byed do zhes zer ro /
na rūpārūpya dhātvoḥ /
tatsamāpattivyutthānacittānāṃ kāmadhātāv eva sadbhāvāt /
anuparivartakāśrayābhāvād vā /
dharmajñānānuparivartakasya hi śīlasya kāmāvacarāṇy eva bhūtāny āśrayaḥ /
dauḥśīlyasamutthāpakakleśaprāptivibaṃdhakatvāt /
prātipakṣikatvāt /
tāni ca tatra na saṃtīti dharmajñānam kāmadhātv āśrayaṃ eveti
slob dpon 'dus bzang na re chos shes pa 'dod pa'i khams kho nar mngon sum du byed kyi de la snyoms par 'jug pa dang ldang ba'i sems rnams 'dod pa'i khams kho na na yod pa'i phyir gzugs dang gzugs med pa'i khams dag tu ma yin no /
yang na rjes su 'brang ba'i rten med pa'i phyir te /
'chal ba'i tshul khrims kun nas slong bar byed pa'i nyon mongs pa'i 'thob pa'i mi mthun pa'i phyogs yin pa'i phyir chos shes pa'i rjes su 'brang ba'i tshul khrims kyi rten 'dod pa na spyod pa'i 'byung ba dag kho na yin na /
de dag kyang de na med pas chos shes pa ni 'dod pa'i khams kyi rten can kho na yin no zhes zer ro /
(VII /
16) nirodhajñānam ekaṃ dharmasmṛtyupasthānaṃ dharmasmṛtyupasthānanirdeśa (Abhidh-k-vy 630) uktaṃ /
dharmāḥ kāyavedanācittebhyo 'nya iti
'gog par shes pa ni gcig ste /
chos dran pa nye bar gzhag pa yin no zhes bya ba ni chos dran pa nye bar gzhag pa bstan pa las chos ni lus dang tshor ba dang sems dag las gzhan pa yin bshad pas so /
anyāni jñānāni catvāri smṛtyupasthānānīti /
dharmānvayasaṃvṛtiduḥkhasamudayamārgakṣayānutpādajñānāni catuḥsmṛtyupasthānasvabhāvāni santi /
duḥkhajñānam api hi kadācit kāyālaṃbanaṃ /
kadācid yāvad dharmālambanaṃ /
evaṃ samudayajñānaṃ /
mārgajñānam api yad anāsravasaṃvarālambanaṃ kāyasmṛtyupasthānaṃ tad bhavati
gzhan pa'i shes pa rnams ni dran pa nye bar gzhag pa bzhi char yin no zhes bya ba ni chos dang rjes dang kun rdzob dang sdug bsngal dang kun 'byung ba dang lam dang zad pa dang mi skye ba shes pa rnams la ni dran pa nye bar gzhag pa bzhi'i ngo bo nyid yod de /
sdug bsngal shes pa yang res 'ga' ni lus la dmigs la /
res 'ga' ni chos kyi bar la dmigs so /
kun 'byung shes pa yang de dang 'dra'o /
lam shes pa yang gal te zag pa med pa'i sdom pa la dmigs na de lus dran pa nye bar gzhag pa yin no /
śeṣaṃ sugamaṃ lhag ma ni go sla'o /
(VII /
17) anyatrānvayajñānād iti
rjes su shes pa ma gtogs so zhes bya ba ni chos shes pa ma gtogs so /
dharmajñānaṃ yady anāsravaṃ jñānam ālaṃbeta dharmajñānapakṣam evālambeta gal te zag pa med pa'i shes pa la dmigs par byed na /
chos shes pa'i phyogs dang mthun pa kho na la dmigs par byed la /
evam anvayajñānam anvayajñānapakṣam evālambeteti niyamaḥ de bzhin du rjes su shes pa yang rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa kho na la dmigs par byed do zhes bya bar nges te /
tatra dharmajñānasya mārgajñānabhūtasya dharmajñānāntaraṃ duḥkhajñānādīni cānutpādajñānāntāny ālambanaṃ saṃbhavanti de la chos shes pa lam shes par gyur pa'i dmigs pas ni chos shes pa gzhan dang sdug bsngal shes pa la sogs pa mi skye ba shes pa la thug pa'i bar yin par srid la /
duḥkhasamudayajñānabhūtasya tu saṃvṛtijñānam ālaṃbanaṃ saṃbhavati sdug bsngal ba dang kun 'byung ba shes par gyur pa'i dmigs pa ni kun rdzob shes pa yin par srid la /
paracittajñānabhūtasya ca paracittajñānam ālaṃbanaṃ saṃbhavatīti /
nava jñānāni tasyālaṃbanam iti
gzhan gyi sems shes par gyur pa'i dmigs pa ni gzhan gyi sems shes pa yin par srid pas /
de'i dmigs pa shes pa dgu yin no /
evam anvayajñānam api yojyaṃ /
mārgajñānasyāpi navaivānyatra saṃvṛtijñānāt
de bzhin du rjes su shes pa la yang sbyar bar bya'o /
lam shes pa'i dmigs pa la yang dgu kho na yin te /
na hi mārgajñānaṃ saṃvṛtijñānam ālambate /
anāsravamārgālambananiyamāt /
dve saṃvṛtiparacittajñāne iti
kun rdzob shes pa ma gtogs so zhes bya ba ni lam shes pa ni zag pa med pa'i lam la dmigs par nges pa'i phyir kun rdzob shes pa la mi dmigs so /
duḥkhasamudayasatyāṃtarbhūte /
paracittajñānaṃ yad anāsravaṃ
gnyis te kun rdzob dang gzhan gyi sems shes pa yin no zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pa'i khongs su gtogs pa dag go /
tasya navānāsravāṇi jñānāny ālaṃbanaṃ gzhan gyi sems shes pa zag pa med pa gang yin pa de'i dmigs pa ni shes pa dgu yin la /
yat sāsravaṃ tasya saṃvṛtijñānaṃ prarcittajñānaṃ cālambanaṃ saṃbhavati /
kṣayānutpādajñāne duḥkhajñānādisvabhāva iti daśāpi jñānāni tayor ālambanāni bhuvanti
zag pa dang bcas pa gang yin pa de'i dmigs pa ni kun rdzob shes pa dang gzhan gyi sems shes pa yin par srid do /
zad pa shes ba dang mi skye ba shes pa dag ni sdug bsngal dang kun 'byung ba shes pa la sogs pa'i ngo bo nyid yin pas de dag gi dmigs pa ni shes pa bcu char yang yin no /
(VII /
18, 19) saṃprayuktaviprayuktabhedād iti
mtshungs par ldan pa dang ldan pa ma yin pa'i bye brag gis zhes bya ba la /
saṃprayuktāś cittacaittā iti mtshungs par ldan pa ni sems dang sems las byung ba rnams so /
viprayuktāḥ prāptyādayaḥ /
kuśalāvyākṛtabhedād iti /
kuśalaṃ pratisaṃkhyānirodhaḥ paramakṣematvāt
ldan pa ma yin pa ni thob pa la sogs pa'o /
dge ba dang lung du ma bstan pa'i bye brag gis zhes bya ba la dge ba ni so sor brtags pas 'gog pa yin te /
mchog tu bde ba'i phyir ro /
avyākṛtāv ākāśapratisaṃkhyānirodhāv iti lung du ma bstan pa ni nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dag go /
kāmāvacarānāsravāś catvāra iti /
saṃprayuktaviprayuktabhedāt /
rūpārūpyāvacarānāsravāḥ ṣaḍ iti /
pratyekaṃ saṃprayuktaviprayuktabhedāt /
kāmarūpārūpyāvacarā api tata eva bhedāt ṣaṭ
'dod pa na spyod pa dang zag pa med pa dang bzhi zhes bya ba ni mtshungs par ldan pa dang ldan pa ma yin pa'i bye brag gis so /
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa dang zag pa med pa dang drug ces bya ba ni so sor mtshungs par ldan pa dang ldan pa ma yin pa'i bye brag gis te /
'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa rnams kyang bye brag de nyid kyis drug yin no /
dvāv anāsravāv iti /
tata eva kāmarūpāvacarānāsravaḥ saṃprayuktā iti /
ārūpyāvacarāṃāṃ cittacaittānāṃ viprayuktāsaṃskṛtānāṃ ca sarveṣāṃ paracittajñānāviṣayatvāt
gnyis te zag pa med pa dag yin no zhes bya ba ni de nyid kyis so /
'dod pa dang gzugs na spyod pa dang zag pa med pa mtshungs par ldan pa rnams yin no zhes bya ba ni gzugs med pa na spyod pa'i sems dang sems las byung ba rnams dang ldan pa ma yin pa dang 'dus ma byas thams cad ni gzhan gyi sems shes pa'i yul ma yin pa'i phyir ro /
avyākṛtam asaṃskṛtaṃ muktveti /
kṣayānutpādajñānayoś catuḥsatyālambanatvād avyākṛtasya cāsaṃskṛtasya tadvyatiriktatvāt
'dus ma byas lung du ma bstan pa ma gtogs so zhes bya ba ni zad pa dang mi skye ba shes pa dag ni bden pa bzhi la dmigs pa'i phyir la /
'dus ma byas lung du ma bstan pa ni bden pa bzhi la ma gtogs pa'i phyir ro /
(VII /
20) syād ekena jñānena sarvadharmān jānīyāt
shes pa gcig gis chos thams cad shes par 'gyur ba yod dam zhe na /
na syād iti /
kathaṃ gamyate
med do zhes bya ba ji ltar shes she na /
sūtrāt /
ihāsmākaṃ bho gautama upasthānaśālāyāṃ saṃniṣaṇṇānāṃ saṃnipatitānām evaṃrūpāntarākathāsamudāhāro 'bhūt
mdo las te /
kye goo ta ma bdag cag 'dun khang 'dir 'dus te mchis pa rnams 'di lta bu'i bka' mchid thor bu gleng langs te /
śramaṇo gautamaḥ (Abhidh-k-vy 631) kilaivam āha /
nāsti sa kaścic chramaṇo vā brāhmaṇo vā /
yaḥ sakṛt sarvaṃ jānīyāt sarvaṃ paśyed iti
dge sbyong goo ta ma 'di skad du dge sbyong ngam bram ze yang rung gang thams cad shes shing thams cad mthong bar 'gyur ba de ni 'ga' yang med do zhes gsungs zhes grag go zhes mchi na kye goo ta ma 'di mad [*med?] dam /
bka' stsal pa /
tathyam idaṃ bho gautama smarāmi bhavato 'ham evaṃ vaktum /
api tu nāsti sa kaścic chramaṇo vā brāhmaṇo vā /
yaḥ sakṛt sarvaṃ jñāsyati vā drakṣyati veti
kye ngas da skad du smras bar ni dran mod kyi /
'on kyang dge sbyong ngam bram ze yang rung gang cig car thams cad shes pa'am mthong ba de ni 'ga' yang med do zhes bya ba yin no zhes 'byung ngo /
viṣayiviṣayabhedād iti vistaraḥ /
viṣayiṇo viṣayasya ca bhedāt /
yasmād yo viṣayī
yul dad yul can tha dad pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni yul dang yul can gang yin ba de nyid de'i yul ma yin te /
na sa eva tasya viṣayo bhavati /
svātamani vṛttivirodhāt /
na hi saivāsidhārā tayaiva chidyate
ral gri'i so de nyid de nyid kyis mi gcod pa de'i phyir kun rdzob shes pa des rang gi ngo bo mi 'dzin to /
tasmāt tena saṃvṛtijñānena svabhāvo na gṛhyate /
nāpi tena caittāḥ sahabhuvo gṛhyante
dmigs pa gcig pa'i phyir des lhan cig 'byung ba'i sems dang sems las byung ba rnams kyang mi 'dzin te /
ekālambanatvāt /
yad eva hi tasya saṃvṛtijñānasyālambanaṃ /
tad eva saṃprayuktānāṃ
kun rdzob shes pa 'di'i dmigs pa gang yin pa de nyid mtshungs par ldan pa rnams kyi yin no /
yadi ca te saṃprayuktā gṛhyeran svabhāvālambanāḥ syuḥ gal te mtshungs par ldan pa de dag 'dzin par 'gyur na ni /
saṃvṛtijñānenaikālaṃbanāt /
na caitad yuktaṃ /
tasmān na te tena gṛhyante
kun rdzob shes pa dang dmigs pa gcig pa'i phyir rang gi ngo bo la dmigs par 'gyur ba zhig na de yang rigs pa ma yin te /
de lta bas na des de dag mi 'dzin to /
atisaṃnikṛṣṭatvāc ca /
na tena viprayuktāḥ sahabhuvo 'pi gṛhyante
ha cang nye ba'i phyir lhan cig 'byung ba ldan pa ma yin pa de dag kyang mi 'dzin te /
cakṣuṣo 'ñjanāñjanaśalākādarśanavat /
tac ceti saṃvṛtijñānaṃ
mig gis mig sman dang mig sman gyi thur ma mi mthong ba bzhin no /
de yang zhes bya ba ni kun rdzob shes pa'o /
tasya vyavacchinnabhūmyālambanatvād iti /
yasmād bhāvanāmayaṃ rūpāvacaraṃ saṃvṛtijñānaṃ vyavacchinnam eva bhūmim ālambate
de ni sa rnam par chad pa la dmigs ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar kun rdzob shes pa gzugs na spyod pa bsgoms pa las byung ba ni 'dod pa'i khams sam /
kāmadhātuṃ vā prathamaṃ vā dhyānaṃ yāvad bhavāgraṃ vā bsam gtan dang po nas srid pa'i rtse mo'i bar sa rnam par chad pa kho na la dmigs so /
kiṃ kāraṇam /
ānantaryavimuktimārgāṇām adharottarabhūmyālambanatvāt yathākramaṃ
ci'i phyir zhe na /
bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam rnams go rims bzhin dus 'og ma dang gong ma la dmigs pa'i phyir te go rims bzhin du /
śāntādyudārādyākārā uttarādharagocarā iti vacanāt zhi stsogs rags stsogs rnam pa ni /
gong dang 'og ma'i spyod yul can /
yadi ca tat sarvabhuṃyālambanaṃ syāt /
sarvato yugapad vairāgyaṃ syāt
zhes 'byung bas so /
gal te des sa thams cad la dmigs par gyur na ni thams cad las cig car 'dod chags dang bral bar 'gyur ro /
prayogaviśeṣamārgayor api yathāsaṃbhavaṃ kācid eva bhūmir ālambanaṃ sbyor ba dang khyad par gyi lam dag gi dmigs pa yang ci rigs par sa 'ga' zhig kho na yin no /
ji lta zhe na /
kathaṃ /
nirvedhabhāgīyaprayogamārgasaṃgṛhītasya hi yasya kāmadhātur ālambanaṃ /
na tasyetarau dhātū /
yasyetarau dhātū /
na tasya kāmadhātur ālambanaṃ
nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa'i sbyor ba'i lam gyis bsdus pa gang gi dmigs pa 'dod pa'i khams yin pa de'i khams gzhan dag ma yin te /
gang gi dmigs pa gzhan dag yin ba de'i 'dod pa'i khams ma yin no /
aśubhāpramāṇābhibhvāyatanādividūṣaṇe viśeṣamārgasaṃgṛhītasya kāmadhātur evālambanaṃ mi sdug pa dang tshad med pa dang zil gyis gnon pa'i skye mched la sogs pa dang rnam par sun 'byin pa dang khyad par can gyi lam gyis bsdus pa'i dmigs pa ni 'dod pa'i khams kho na yin gyi /
netarau dhātū khams gzhan dag ma yin no /
(VII /
21, 22) ekajñānānvito rāgī prathame 'nāsravakṣaṇa iti
zag med skad cig dang po la /
chags can shes pa gcig dang ldan /
yasmāt kṣāntijñānaṃ na bhavati anyenāpi anāsraveṇa jñānena samanvāgato na bhavati rāgīti grahaṇaṃ zhes bya ba ni 'di ltar bzod pa yang shes pa ma yin la /
zag pa med pa'i shes pa gzhan dang yang mi ldan pas so /
yasmād vītarāgaḥ paracittajñānenāpi samanvāgato bhavati /
dvitīye tribhir iti
chags can zhes smos pa ni 'di ltar 'dod chags dang bral ba ni gzhan gyi sems shes pa dang yang ldan par 'gyur ro /
tad eva duḥkhe dharmajñānaṃ cocyate duḥkhajñānaṃ ceti /
nāmabhedāt dvitvopacāre /
dharmajñānena duḥkhajñānena saṃvṛtijñānena ceti tribhiḥ samanvāgataḥ
gnyis pa la gsum zhes bya ba ni sdug bsngal la chos shes pa de nyid chos shes pa zhes kyang bya la /
sdug bsngal shes pa zhes kyang bya bas ming tha dad pa'i sgo nas gnyis su nye bar gdags na chos shes pa dang sdug bsngal shes pa dang kun rdzob shes pa ste gsum dang ldan no /
caturṣv (Abhidh-k-vy 632) /
iti duḥkhe 'nvayajñānakṣaṇe samudayamārganirodhadharmajñānakṣaṇeṣu ca
bzhi la zhes bya ba ni sdug bsngal la rjes su shes pa'i skad cig dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam la chos shes pa'i skad cig ma dag la ste /
kṣāntiṣu pūrvavad evāsamanvāgamāt duḥkhe 'nvayajñānakṣaṇe hy anvayam eva vardhate bzod pa dag la ni snga ma kho na bzhin du ldan pa'i phyir ro /
sdug bsngal la rjes su shes pa'i skad cig ma la ni rjes su shes pa kho na 'phel gyi /
chos shes pa ni ma yin te /
na dharmajñānaṃ /
tena samanvāgatapūrvatvāt /
samudayadharmajñānakṣaṇe samudayajñānam eva vardhate
de dag dang ni snga nas ldan pa'i phyir ro /
kun 'byung ba la chos shes pa'i skad cig ma la ni kun 'byung ba shes pa kho na 'phel gyi /
na dharmānvayajñāne /
pūrvam eva tābhyāṃ samanvāgatatvāt
chos dang rjes su shes pa dag ni ma yin te /
de dag dang ni snga nas ldan pa'i phyir ro /
evaṃ nirodhamārgadharmajñānakṣaṇayor nirodhamārgajñāne eva vardhete iti vaktavyaṃ de bzhin du 'gog pa dang lam la chos shes pa'i skad cig ma dag la ni 'gog pa dang lam shes pa dag kho na 'phel lo zhes brjod par bya'o /
vītarāgas tu sarvatrādhikena paracittajñāneneti /
duḥkhe dharmajñānakṣāntau yāvan mārge dharmajñānakṣaṇe paracittajñānenāpi samanvāgataḥ
'dod chags dang bral ba zhig yin na ni thams cad du gzhan gyi sems shes pa lhag par ldan zhes bya ba ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa nas lam la chos shes pa'i skad cig ma'i bar la gzhan gyi sems shes pa dang ji skad bshad pa'i shes pa de dag dang yang ldan no zhes bya bar rig par bya'o /
taiś ca yathoktair jñānair iti veditavyaṃ /
mārge 'nvayajñāne tu tair eva saptabhir avītarāgaḥ samanvāgataḥ /
vītarāgas tv aṣṭābhiḥ
lam la rjes su shes pa la ni 'dod chags dang ma bral ba zhig yin na bdun po de dag dang ldan no /
'dod chags dang bral ba zhig yin na ni brgyad de /
taiś ca paracittajñānena ceti de dag dang gzhan gyi sems shes pa dang ldan no /
kṣayānutpādajñānābhyāṃ tv arhann eva samanvāgata iti subodhān na tadarthaṃ sūtritam ity avagantavyaṃ zad pa dang mi skye ba shes ba dag dang ni dgra bcom pa kho na dang ldan no zhes bya bar rtogs par sla ba'i phyir de'i phyir mdor ma byas so zhes bya bar khong du chud par bya'o /
(VII /
23, 24) yathotpannāni bhāvyaṃta iti /
iha dvividhā bhāvanādhikṛtā /
pratilaṃbhabhāvanā niṣevaṇabhāvanā /
pratilaṃbhabhāvanā prāptitaḥ niṣevaṇabhāvanā saṃmukhḥibhāvataḥ
shes pa ji ltar skyes pa rnams /
ma 'ongs pa 'thob ces bya ba ni 'dir rnyed pa'i 'thob pa dang bsten pa'i 'thob pa dang 'thob pa rnam pa gnyis kyi dbang du byas pa yin te /
rnyed pa'i 'thob pa ni thob pa'i sgo nas so /
bstan pa'i 'thob pa ni mngon sum du gyur ba'i sgo nas so /
yathotpannāni bhāvyaṃta iti yāniyāny utpannāni tānitāni bhāvyaṃta iti /
tadyathā duḥkhadharmajñānakṣāntāv utpannāyāṃ tajjātīyā kṣāntir evānāgatā bhāvyate
ji ltar skyes pa rnams 'thob ces bya ba ni gang dang gang skyes pa de dag 'thob po zhes bya ba'i tha tshig ste /
dper na sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa skyes na de dang 'dra ba'i bzod pa ma 'ongs pa kho na 'thob po /
tadākārāś catvāra iti /
kṣāṃtyākārā anityādyāś catvāraḥ sabhāgatvāt
de'i rnam pa bzhi zhes bya ba ni skal ba 'dra ba'i phyir bzod pa'i rnam pa ste /
mi rtag pa la sogs pa'i rnam pa bzhi yin gyi gzhan ni ma yin no /
nānye /
evaṃ duḥkhe dharmajñāna utpanne tad evānāgataṃ bhāvyate
de bzhin du sdug bsngal la chos shes pa skyes na de nyid ma 'ongs pa 'thob cing de'i rnam pa bzhi kho na 'thob ste /
tadākārāś catvāra eva bhāvanāṃ gacchanti /
evaṃ duḥkhānvayajñānakṣāṃtyādiṣu yojyaṃ /
sabhāgajñānākārabhāvanaiveti /
kasmāt sabhāgajñānabhāvanā sabhāgākārabhāvanā ca darśanamārga eva bhavati /
na bhāvanāmārga iti
de bzhin du sdug bsngal la rjes su shes pa'i bzod pa la sogs pa la yang sbyar bar bya'o /
shes pa dang rnam pa 'dra ba kho na 'thob ce na zhes bya ba ni ci'i phyir mthong ba'i lam kho na la shes ba 'dra ba 'thob cing rnam pa yang 'dra ba 'thob kyi bsgom pa'i lam la ni ma yin zhes bya ba yin no /
kṣāṃtīnām aparipraśnaḥ /
bhāvanāmārge tāsām abhāvāt
bzod pa rnams yongs su ma dris pa ni bsgom pa'i lam la de dag med pa'i phyir ro /
tāsām api vā praśnaḥ kartavyaḥ /
tāsām api sabhāgabhāvanāt
yang na de dag kyang 'dra ba 'thob pa'i phyir dri bar bya dgos te /
na hi duḥkhakṣāntāv utpannāyāṃ samudayādiduḥkhakṣāntyākarā bhāvyante sdug bsngal la bzod pa skyes na kun 'byung ba la sogs pa'i bzod pa'i rnam pa 'thob pa ni ma yin no /
udāharaṇamātrārthatvāt tu jñānaparipraśno na kṣāntiparipraśna iti dper brjod pa tsam gyi don du zad pas shes pa yongs su dris kyi bzod pa ni yongs su ma dris so /
gotrāṇām apratilabdhatvād iti /
sabhāgahetunām apratilabdhatvād ity arthaḥ
rigs rnams ma thob pa'i phyir zhes bya ba ni skal ba mnyam pa'i rgyu rnams ma thob pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
ji lta zhe na /
kathaṃ kṛtvā /
duḥkhe dharmajñānakṣāntāv utpannāyāṃ tadgotraṃ tadākārāṇāṃ ca caturṇāṃ gotrāṇi labdhāni bhavanti
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa skyes na de'i rigs dang de'i rnam pa bzhi'i rigs rnams 'thob par 'gyur gyi /
sdug bsngal la chos shes pa la sogs pa'i ma yin no /
na duḥkhadharmajñānādīnāṃ /
kiṃ punaḥ kāraṇam anityādīnāṃ ākārāṇām ekaikasminn ākāre saṃmukhībhūte pariśiṣṭānām ākārāṇāṃ gotrāṇi pratilabhyaṃte /
yatas te bhāvanāṃ gacchanti /
tulyālambanatayā sabhāgatvāt /
sarveṣāṃ gotrāṇi pratilabdhāni bhavanti
yang mi rtag pa la sogs pa'i rnam pa dag las rnam pa re re zhig mngon sum du gyur na /
ci'i phyir rnam pa lhag ma rnams kyi rigs 'thob /
gang gis na de dag kyang 'thob par 'gyur zhe na /
dmigs pa mtshungs pa nyid kyis 'dra ba'i phyir thams cad kyi rigs 'thob bo /
evaṃ duḥkhe dharmajñāna utpanne yāvan mārge 'nvayajñānakṣāntāv utpannāyāṃ tadgotrāṇi tadākarāṇi ca caturṇāṃ (Abhidh-k-vy 633) gotrāṇi labdhāni bhavantīti tad eva bhāvanāṃ gacchati nānyat de bzhin du sdug bsngal la chos shes pa skyes pa nas /
lam la rjes su shes pa'i bzod pa skyes pa'i bar la de dag dang de dag gi rnam pa'i rigs rnams 'thob par 'gyur bas de dag kho na 'thob bar 'gyur gyi gzhan ni ma yin no /
bhāvanāmārge tu punaḥ sarveṣāṃ jñānānāṃ sabhāgavisabhāgānāṃ tadākarāṇāṃ ca saṃmukhībhāvāt sarveṣāṃ hetavo labdhā bhavantīti /
tadviśiṣṭā jñānākārā bhāvanāṃ gacchaṃty anāgatāḥ
bsgom pa'i lam la ni shes pa 'dra ba dang mi 'dra ba dang de dag gi rnam pa thams cad mngon sum du 'gyur ba'i phyir thams cad kyi rgyu thob par 'gyur bas de las khyad par du 'phags pa'i shes pa'i rnam pa ma 'ongs pa 'thob par 'gyur ro /
sāṃvṛtaṃ cānvayatraya ity alabdhapūrvaṃ /
na dharmajñāneṣv akṛtsnasatyābhisamayād iti
rjes gsum la ni kun rdzob kyang /
zhes bya ba ni sngon ma thob pa'o /
chos shes pa la ni ma yin te /
na hi tadānīṃ rūpārūpyāvacaraṃ duḥkaṃ parijñātaṃ samudayaḥ prahīṇas tannirodhaḥ sākṣātkṛta iti bden ba zad par mngon par ma rtogs pa'i phyir ro zhes bya ba ni de'i tshe gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sdug bsngal yongs su shes pa dang kun 'byung ba spangs pa dang de'i 'gog pa mngon du byas pa ma yin no /
mārgasya pūrvaṃ laukikena mārgeṇānabhisamitatvād iti /
laukikamārgeṇa pūrvam anādigatisaṃsāre duḥkhasamudayanirodhā abhisamitāḥ
lam gyi bden pa ni sngon 'jig rten pa'i lam gyis mngon par ma rtogs pa'i phyir zhes bya ba ni thog ma med pa can gyi 'khor ba ni sngon 'jig rten pa'i lam gyis sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa mngon par rtogs kyi /
na tu saṃvṛtijñānena kadācin mārgo mārgādibhir ākārair abhisamitaḥ kun rdzob shes pas ni nam yang lam la lam la sogs pa'i rnam par mngon par ma rtogs so /
tasmāt trayāṇām ekaikasya satyasyābhisamayānte bhāvanāṃ de bas na gsum las bden pa re re mngon par rtogs pa'i rjes la 'thob par 'gyur gyi /
gacchati /
na mārgānvayajñāne /
na tu mārgaḥ śakyate kṛtsno bhāvayitum iti /
saṃmukhīkartum ity arthaḥ /
samudayo 'pi tadā na sarvaḥ prahīṇa iti /
nirodhamārgadarśanabhāvanāprahātavyaḥ /
duḥkhaṃ punaḥ sarvaṃ traidhātukaṃ parijñātaṃ tasya parijñeyatvād ity ataḥ samudayam eva praticodyate
lam la rjes su shes pa la ni ma yin no /
lam ni zad par bsgom par mi nus zhes bya ba ni mngon sum du bya bar zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i tshe kun 'byung ba yang thams cad spangs pa ma yin pas zhes bya ba ni 'gog pa dang lam mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba'o /
sdug bsngal ni khams gsum pa thams cad yongs su shes te /
de ni yongs su shes par bya ba yin ba'i phyir ro /
de'i phyir kun 'byung ba 'ba' zhig la rgol lo /
tatsatyadarśanaheya iti /
samudayasatyadarśanaheya ity arthaḥ /
bahugotratvād iti /
ātmabhāvasaṃtatisāmānyaviśeṣo gotraṃ /
tāni bahūni gotrāṇy asyeti bahugotro mārgaḥ
de'i bden pa mthong bas spang bar bya ba zhes bya ba ni kun 'byung ba'i bden pa mthong bas spang bar bya ba zhes bya ba'i don to /
rigs mang ba'i phyir zhes bya ba la /
rigs ni lus kyi rgyud kyi nus pa'i khyad par yin no /
'di la rigs de dag mang po zhig yod pas lam rigs mang po can yin te /
śrāvakagotrāt pratyekabuddhagotram anyat nyan thos kyi rigs dang rang sangs rgyas kyi rigs dang de bzhin du sangs rgyas kyi rigs so /
tathā buddhagotraṃ /
śrāvakagotram apy anyonyaṃ bhinnaṃ
nyan thos kyi rigs kyang chung ngu dang chen po'i bye brag gis phan tshun tha dad pa ste /
mṛdvadhimātrādibhedāt /
teṣāṃ kaścid eva darśanaheyapratipakṣo bhāvyate saṃmukhīkriyata ity arthaḥ /
na mārgaḥ /
śakyate kṛtsno bhāvayituṃ
de dag las mthong bas spang bar bya ba'i gnyen po 'ga' zhig kho na bsgom zhing mngon sum du byed par zad kyi lam zad par bsgom par ni mi nus so /
darśanamārgaparivāratvād iti /
darśanamārgasya parivāraḥ saṃvṛtijñānam /
ataḥ satyatrayāṃte eva darśanamārgo bhāvyate
mthong ba'i lam gyi 'khor yin pa'i phyir zhes bya ba ni kun rdzob shes pa ni mthong ba'i lam gyi 'khor yin pas de'i phyir mthong ba'i lam la bden pa gsum gyi rjes kho na la 'thob kyi /
na mārgasatyaṃte tasya bhāvanāmārgatvāt lam gyi rjes la ni ma yin te /
de ni bsgom pa'i lam yin pa'i phyir ro /
sādhyatvād ajñāpakam iti bsgrub par bya ba ma yin pa'i phyir /
sādhyam idaṃ darśanamārgaparivāra eva /
na bhāvanāmārgaparivāro 'pīti
shes par byed pa ma yin no zhes bya ba ni mthong ba'i lam gyi 'khor kho na yin gyi /
vayaṃ hi bhāvanāmārgaparivāro 'pi tad iti brūmaḥ /
satyālaṃbanaṃ viśiṣṭataram iti
bsgom pa'i lam gyi 'khor ma yin no zhes bya ba 'di ni bsgrub dgos so; ;kho bo ni de bsgom pa'i lam gyi 'khor yang yin no zhes zer ro /
darśanāvasthāyāṃ yal laukikaṃ pūrvam āsīta /
tato viśiṣṭam eva ca laukikam ity abhiprāyaḥ
ches khyad par du 'phags pa bden pa la dmigs pa zhes bya ba ni mthong ba'i gnas skabs las sngon 'jig rten pa yod pa gang yin pa de bas 'jig rten pa 'di ches khyad par du 'phags so snyam du bsams ba yin no /
yas tatsaṃmukhībhāvasamarthāśrayalābha iti /
tasya saṃvṛtijñānasya saṃmukhībhāve samarthāśrayasya yo lābhaḥ /
eṣa eva tasya lābhaḥ
de mngon sum du 'gyur bar nus pa'i rten rnyed pa gang yin pa de nyid ces bya ba ni kun rdzob shes pa ste /
mngon sum du 'gyur bar nus pa'i rten rnyed pa gang yin pa 'di de rnyed pa yin gyi don gzhan du 'gyur ba ni med do zhes bya ba yin no /
nārthāntarabhūta iti /
gotre 'bhilabdhe labdhaṃ gautrikam iti /
gotraṃ tadutpādanasamartho hetuḥ
rigs rnyed na rigs las byung ba yang rnyed pa yin no zhes bya ba la /
rigs ni da skyed par nus pa'i rgyu yin no /
tatra bhavaṃ gautrikaṃ saṃvṛtijñānam de las byung ba na rigs las byung ba ni kun rdzob shes pa yin te /
etad uktaṃ bhavati tatsaṃmukhībhāvasamarthāśrayalābhe tad api tenāśrayeṇotpadyamānaṃ labdhaṃ bhavatīti 'di skad du de mngon sum du 'gyur bar nus pa'i rten rnyed na rten des bskyed par bya ba de yang rnyed pa yin no zhes bshad par 'gyur ro /
atha kasmād (Abhidh-k-vy 634) evaṃ necchaṃti vaibhāṣikāḥ yang ci'i phyir bye brag tu smra ba rnams de ltar mi 'dod ce na /
darśanamārgalabhyaṃ tat /
tasya kathaṃ bhāvanāmārge saṃmukhībhāvo bhaviṣyatīti /
darśanamārge cotpattyanavakāśo 'syāsti tad anutpattidharmakam iti varṇayaṃte
de ni mthong ba'i lam gyis thob par bya ba yin no /
ji ltar de bsgom pa'i lam la mngon sum du 'gyur te mthong ba'i lam la ni de skye ba'i go skabs med pas mi skye ba'i chos can yin no zhes brjod do /
evaṃ yāvac caturthadhyānabhūmika iti vistaraḥ /
prathamadhyānabhūmikaś ced bhavati tribhūmikaṃ bhāvyate
de bzhin du mthong ba'i lam bsam gtan bzhi pa'i sa pa yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te bsam gtan dang po'i sa ba zhig yin na /
prathamadhyānabhūmikam anāgamyabhūmikaṃ kāmāvacaraṃ ca /
dhyanāṃtarabhūmikaś cec caturbhūmikaṃ bhāvyate
bsam gtan dang po'i sa pa dang mi lcogs pa med pa'i sa pa dang 'dod pa na spyod pa dang sa gsum pa 'thob po /
dhyānāntarabhūmikaṃ prathamadhyānabhūmikādīni ca pūrvoktāni evaṃ dvitīyadhyānabhūmikaś cet paṃcabhūmikaṃ gal te bsam gtan khyad par can gyis pa zhig yin na bsam gtan khyad par can gyi sa pa dang sngar bshad pa bsam gtan dang po la sogs pa'i sa pa dang sa bzhi pa 'thob po /
de bzhin du gal te bsam gtan gnyis pa'i sa pa yin na /
dvitīyadhyānabhūmikaṃ yāvat kāmāvacaraṃ bsam gtan gnyis pa'i sa pa nas 'dod pa na spyod pa'i bar sa lnga pa 'thob po /
tṛtīyadhyānabhūmikaś cet ṣaṭbhūmikaṃ /
tṛtīyadhyānabhūmikaṃ yāvat kāmāvacaraṃ
gal te bsam gtan gsum pa'i sa pa zhig yin na /
bsam gtan gsum pa nas 'dod pa na spyod pa'i bar sa drug pa 'thob bo /
caturthadhyānabhūmikaś ced bhavati saptabhūmikaṃ bhāvyate /
caturthadhyānabhūmikaṃ /
yāvat kāmāvacaraṃ ceti
gal te bsam gtan bzhi pa'i sa pa zhig yin na bsam gtan bzhi pa'i sa pa nas 'dod pa na spyod pa'i bar sa bdun pa 'thob bo /
ekasya parisaṃkhyānāt siddhaṃ bhavati śeṣaṃ catvārīti /
nirodhe 'ntyam evāntyam eva ca nirodha ity ubhayāvadhāraṇāc cheṣaṃ catuḥsmṛtyupasthānam iti siddhaṃ bhavati
gcig grangs bcad pas lhag ma ni dran pa nye bar gzhag pa bzhi char yin no zhes bya bar grub bo zhes bya ba ni 'gog pa'i ni tha ma kho na yin la tha ma kho na yang 'gog pa'i yin no zhes gnyi ga nges par gzung ba'i phyir lhag ma ni dran pa nye bar gzhag pa bzhi'i ngo bo nyid yin no zhes bya bar grub par 'gyur ro /
duḥkhe 'bhisamite yat saṃvṛtijñānaṃ bhāvyate /
tac catvāri smṛtyupasthānāni duḥkhasya kāyādisvabhāvatvāt /
evaṃ samudaye 'pi vaktavyaṃ
sdug bsngal ni lus la sogs pa'i ngo bo nyid pa'i phyir sdug bsngal mngon par rtogs pa na 'thob pa'i kun rdzob shes pa gang yin pa de ni dran pa nye bar gzhag pa bzhi char yin te /
de bzhin du kun 'byung ba la yang brjod bar bya'o /
tat satyākāram eveti /
duḥkhe 'bhisamite yat saṃvṛtijñānaṃ bhāvyate /
tat pratyekam anityaduḥkhaśūyānātmākāraṃ /
evaṃ samudaye nirodhe ca vaktavyaṃ
bden pa de'i rnam pa can kho na yin no zhes bya ba ni sdug bsngal mngon par rtogs pa na /
'thob pa'i kun rdzob shes pa gang yin pa de ni so sor mi rtag pa dang sdug bsngal ba dang stang [*stong?] pa dang bdag med pa'i rnam pa can yin te /
de bzhin du kun 'byung ba dang 'gog pa la yang brjod par bya'o /
ālambanam asya tad eveti /
tasyākārasya tadālambanatvāt /
prāyogikam iti /
nopapattilabhyaḥ /
catuḥpaṃcaskaṃdhasvabhāvānīti /
kāmāvacaram anuparivartakarūpābhāvāc catuḥskaṃdhasvabhāvaṃ
'di'i dmigs pa yang bden pa de nyid yin no zhes bya ba ni 'di ltar rnam pa de ni de la dmigs pa'i phyir ro /
sbyor ba las byung ba yin zhes bya ba ni des na skye bas 'thob pa ma yin no /
phung po bzhi dang lnga'i rang bzhin yin no zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa la rjes su 'brang ba'i gzugs med pa'i phung po bzhi'i rang bzhin yin te /
vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānaskaṃdhasvabhāvam ity arthaḥ tshor ba dang 'du shes dang 'du byed dang rnam par shes pa'i phung po'i ngo bo nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ūrdhvabhūmikāni tu paṃcasvabhāvāni dhyānasaṃvaralakṣaṇarūpaskandhasvabhāvāt sa gong ma pa ni phung po lnga'i rang bzhin yin te; bsam gtan gyi sdom pa'i mtshan nyid kyi gzugs kyi phung po yod pa'i phyir ro /
(VII /
25, 26) dve jñāne pratyutpanne iti /
anvayajñānaṃ mārgajñānaṃ ca
shes pa gnyis da ltar byung ba yin zhes bya ba ni rjes su shes pa dang lam shes pa ste /
mārgānvayajñānasya tadubhayasvabhāvatvāt /
anāgatāni ṣaḍ iti
lam la rjes su shes pa ni de gnyi ga'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
ma 'ongs pa drug ces bya ba ni chos shes pa la sogs pa'o /
dharmajñānādīni /
na saṃvṛtijñānaṃ bhāvyate /
labdhapūrvatvāt vakṣyati hi
kun rdzob shes pa ni mi 'thob ste /
sngon rnyed zin pa ni mi 'thob bo zhes 'chad par 'gyur ro /
labdhapūrvaṃ na bhāvyata iti gzhan gyi sems shes pa yang mi 'thob ste /
na paracittajñānam avītarāgatvāt /
tadūrdhvaṃ saptabhāvaneti /
ekaprakāraprahāṇe yāvad aṣṭaprakāraprahāṇe
'dod chags dang bral ba'i phyir ro /
de'i gong ma chags bcas kyi /
bsgom pa'i lam la bdun 'thob bo /
zhes bya ba ni rnam pa gcig spangs pa nas rnam pa brgyad spangs pa'i bar te /
yāvan na vītarāgo bhavatīti /
yāvan na prahīṇanavaprakāko bhavati /
atrāntare prayogānantaryavimuktiviśeṣamārgeṣu bhāvyamāneṣu sapta jñānāni bhāvyante
ji srid du 'dod chags dang bral ba ma yin zhing /
ji srid du rnam pa dgu pa spangs pa yin pa'i bar skabs 'dir sbyor ba dang bar chad pa med pa dang rnam par grol ba dang khyad par can gyi lam thob pa na shes pa bdun 'thob ste /
dharmajñānādīni paracittajñānavarjitāni bhāvyante gzhan gyi sems shes pa ma gtogs pa chos shes pa la sogs pa 'thob bo /
laukikaś cet /
yadi śāṃtādyudārādyākāro bhāvanāmārgaḥ saṃvṛtijñānaṃ pratyutpannaṃ /
caturṇāṃ dharnajñānānām (Abhidh-k-vy 635) iti
gal te bsgom pa'i lam 'jig rten pa zhi ba la sogs pa dang rags pa la sogs pa'i rnam pa can zhig yin ni kun rdzob shes pad ltar 'byung ba yin no /
duḥkhasasmudayanirodhamārgadharmajñānānām anyatamat /
anvayajñānānāṃ kāmadhātvapratipakṣatvān nānvayajñānānām anyatamat
shes pa bzhi las zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam la chos shes pa gang yang rung ba zhig go /
'dod pa'i khams kyi gnyen po ma yin pa'i phyir rjes su shes pa rnams ni ma yin no /
paṃcasu cābhijñāsv iti bam po lnga bcu lnga pa /
āsravakṣayābhijñanam apāsya /
caturṇām anvayajñānānām iti /
duḥkhasamudayanirodhamārgānvayajñānāṃ /
dvayoś ca dharmajñānayor iti
mngon par shes pa lnga zhes bya ba ni zag pa zad pa'i mngon par shes pa ma gtogs so; ;rjes su shes pa bzhi zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam la rjes su shes pa'o /
nirodhamārgālaṃbanayos tridhātupratipakṣatvayogāt /
saṃvṛtijñānaṃ na bhāvyate bhavāgrāpratipakṣatvād iti
chos shes pa gnyis zhes bya ba ni 'gog pa dang lam la dmigs pa dgra ste /
khams gsum gyi gnyen po nyid du rung ba'i phyir ro /
kun rdzob shes pa mi 'thob ste /
saptabhūmivairāgye lokottare 'pi bhāvyamāne saṃvṛtijñānaṃ bhāvyate /
saṃvṛtijñānam api hi tasya kleśaprakārasya pratipakṣo bhavati /
na kevalaṃ lokottaram iti
srid pa'i rtse mo'i gnyen po ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni sa bdun las 'dod chags dang bral ba ni 'jig rten las 'das pas thob kyang kun rdzob shes pa 'thob ste /
nyon mongs pa'i rnam pa de'i gnyen po ni 'jig rten las 'das pa 'ba' zhig tu ma zad kyi /
saṃvṛtijñānam api tatra bhāvyate tajjātīyam kun rdzob shes pa yang yin pas de na de lta bu'i kun rdzob shes pa yang 'thob bo /
akopyaprativedhe tu na tathā pratipakṣarūpaṃ bhūtaṃ saṃvṛtijñānam asti /
ato 'tra na bhāvyate /
tatra kṣayajñānaṃ saptamam iti /
ānantaryamārgasthitatvāt kṣayajñānaṃ tatra bhāvyate
mi g yo ba rtogs par byed pa na ni kun rdzob shes pa gnyen po'i ngo bo de lta bu med pas de'i phyir de ni mi 'thob bo /
der ni zad pa shes pa bdun pa yin zhes bya ba ni bar chad med pa'i lam la gnas pa'i phyir de na zad shes pa 'thob kyi /
nānutpādajñānaṃ na hy ānantaryamārgasthito 'kopyadharmā bhavati mi skye ba shes pa ni ma yin te /
bar chad med pa'i lam la gnas pa ni mi g yo ba'i chos can ma yin no /
akopyadharmaṇaś cānutpādajñānaṃ bhāvyata iti mi g yo ba'i chos can gyis ni mi skye ba shes pa yang 'thob bo /
bhavāgravairāgye vimuktimārgeṣv aṣṭāsu saptaiva jñānāni bhāvyanta iti /
paracittajñānaṃ kathaṃ bhāvyate
srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang bral ba'i rnam par grol ba'i lam brgyad la yang shes pa bdun kho na 'thob ces bya ba ni gzhan gyi sems shes pa ji ltar 'thob ce na /
ānantaryamārge pratiṣiddhaṃ paracittajñānaṃ na vimuktimārge gzhan gyi sems shes pa ni bar chad med pa'i lam la bkag gi /
rnam par grol ba'i lam la ni ma yin pas /
ataḥ ekaprakāre prahīṇe yāvad aṣṭaprakāre prahīṇe pūrvaparacittajñānaviśiṣṭaṃ paracittajñānaṃ bhāvyate /
yat sa evaṃvidha āryapudgalas tato mārgād vyutthitaḥ saṃmukhīkuryāt
de'i phyir rnam pa gcig spangs pa nas rnam pa brgyad spangs pa'i bar la 'phags pa'i gang zag de lam de las langs nas mngon sum du byed par 'gyur ba gzhan gyi sems shes pa snga ma pas khyad par du 'phags pa'i gzhan gyi sems shes pa 'thob ste /
saṃtānaviśeṣād dhi paracittajñānaviśeṣa iṣyate rgyud kyi khyad par gyi sgo nas gzhan gyi sems shes pa khyad par can du 'dod do /
ubhayor api sarāgavītarāgayor vimuktimārge bhāvaneti 'dod chags dang bcas pa dang 'dod chags dang bral ba gnyi gas rnam par grol ba'i lam la 'thob bo zhes bya ba yin no /
prayogamārge tu tayor iti /
tayor eva sarāgavītarāgayoḥ saṃvṛtijñānasyāpi bhāvanā
sbyor ba'i lam la ni de gnyis kyis zhes bya ba ni 'dod chags dang bcas pa dang 'dod chags dang bral ba de gnyis kyis kun rdzob shes pa yang 'thob bo /
vimuktimārge kim arthaṃ vivādaḥ rnam par grol ba'i lam la ci'i phyir rtsod ce na /
darśanamārgasādṛśyāt tatra tad ābhisamayāntikavad bhāvyeta ity eke kha cig na re mthong ba'i lam dang 'dra ba'i phyir de na mngon par rtogs pa'i rjes las byung ba dang 'dra bar de 'thob bo zhes zer ro /
gzhan dag na re /
na cābhisamayo 'sti darśanamārgasādṛśyaṃ cety apara ity evaṃ vivādaḥ mngon par rtogs pa yang med la /
mthong ba'i lam dang 'dra ba yang ma yin no zhes zer te /
(VII /
28-30) ṣaṇṇāṃ bhāvanā pūrvavad iti /
dharmānvayaduḥkhasamudayanirodhamārgajñānānāṃ /
na saṃvṛtijñānasya darśanamārgasādṛśyād iti
de ltar rtsod do /
drug 'thob ste snga ma bzhin no zhes bya ba ni chos dang rjes dang sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam shes pa rnams so /
kun rdzob shes pa ni ma yin te /
kim atra darśanamārgeṇa sādṛśyaṃ /
phalaprāptiḥ /
yathā darśanamārgeṇa srotaāpattiphalaṃ vā sakṛdāgāmyanāgāmiphalaṃ vā prāpyate
mthong ba'i lam dang 'dra ba'i phyir ro zhes bya ba 'dir mthong ba'i lam dang ci zhig 'dra zhe na /
'bras bu 'thob pa ste /
ji ltar mthong ba'i lam gyis rgyun du zhugs pa'i 'bras bu'am /
evam anenāpy ānantaryamārgeṇa śaikṣasya śaikṣendriyottāpanāyāṃ tīkṣṇendriyasaṃgṛhītāni saṃskṛtāni srotaāpattiphalādīni prāpyaṃte lan cig phyir 'ong ba'am /
phyir mi 'ong ba'i 'bras bu 'thob ba de bzhin du 'dis kyang bar chad med pa'i lam gyis slob pa'i dbang po sbyong ba na rgyun du zhugs pa'i 'bras bu la sogs pa dbang po rnon pos bsdus pa 'dus byas dag 'thob la /
darśanamārge cānantaryamārgāvasthāyāṃ na saṃvṛtijñānabhāvanāsti evam ihāpi mthong ba'i lam la yang bar chad med pa'i lam gyi gnas skabs na kun rdzob shes pa mi 'thob pa ltar 'dir yang de dang 'dra'o /
ity evaṃ darśanamārgasādṛśyād ānantaryamārge na saṃvṛtijñānasya bhāvanā de lta bas na mthong ba'i lam dang 'dra ba'i phyir bar chad med pa'i lam la kun rdzob shes pa mi 'thob bo /
tathaiveti /
dharmānvayaduḥkhasamudayanirodhamārgajñānānām /
atrāpi saṃvṛtijñānaṃ na bhāvyate bhavāgrāpratipakṣatvāt
de bzhin du drug 'thob po zhes bya ba ni chos dang rjes dang sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam shes pa rnams so /
'dir yang srid pa'i rtse mo'i gnyen po ma yin pa'i phyir kun rdzob shes pa yang mi 'thob la /
na paracittajñānaṃ sarvānantaryamārge pratiṣedhatvāt bar chad med pa'i lam thams cad la bkag pa'i phyir gzhan gyi sems shes pa yang ma yin no /
(Abhidh-k-vy 636) kiṃ punaḥ śeṣam iti vistaraḥ /
kathaṃ kāmavairāgye navamo vimuktimārgaḥ śeṣaḥ /
sarāgabhāvanāmārge tadūrdhvasaptabhāvaneti
lhag ma gang zhig yin pa'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ji ltar 'dod pa las 'dod chags dang bral ba'i rnam par grol ba'i lam dgu pa lhag ma yin zhe na /
de yi gong ma chags bcas kyi /
bsgom pa'i lam la bdun 'thob po /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
vacanāt /
saptabhūmivairāgyābhijñāvyavakīrṇabhāviteṣu vimuktimārgāḥ śeṣāḥ
sa bdun las 'dod chags dang bral ba dang mngon par shes pa dang spel mar bsgom pa dag gi rnam par grol ba'i lam rnams kyang lhag ma yin te /
saptabhūmijayābhijñākopyāptyākirṇabhāvite /
ānantaryapatheṣv iti vacanāt
sa bdun las rgyal mngon shes dang /
mi g yo thob dang spel bsgoms pa'i /
tathā yo 'kopyatāṃ saṃcarati bar chad med pa'i lam dag dang; ;zhes 'byung ba'i phyir ro /
tasyāpy ante vimuktimārge daśānāṃ bhāvaneti vacanāt /
aṣṭau vimuktimārgāḥ śeṣā bhavanti /
sarve ca vītarāgasyānāgāminaḥ prayogaviśeṣamārgāḥ śeṣās teṣāṃ bhāvanāyām avacanāt
de bzhin du gang zhig mi g yo ba nyid du 'pho ba de'i rnam par grol ba'i lam tha ma la yang bcu 'thob po zhes 'byung ba'i phyir rnam par grol ba'i lam brgyad kyang lhag ma yin no /
'dod chags dang bral ba phyir mi 'ong ba'i sbyor ba dang khyad par can gyi lam thams cad kyang lhag ma yin te /
śaikṣasyaivam iti yad apadiṣṭaṃ de dag gi thob pa ma smos pa'i phyir ro /
proktaśeṣe 'ṣṭabhāvaneti /
kathaṃ punaḥ evam aviśeṣite viśeṣapratipattir labhyate /
aśaikṣasyāvaśyaṃ navadaśajñānabhāvanāyogāt /
ata evāhāśaikṣasya punar abhijñādīti
slob pa'i ni de lta bu yin no zhes bya ba ni bshad pa'i lhag ma la brgyad 'thob ces gang bstan pa yin no /
yang de ltar khyad par du ni ma byas na /
ji ltar khyad par rtogs par 'gyur zhe na /
mi slob pa ni gdon mi za bar shes pa dgu 'am bcu 'thob pa dang ldan pa'i phyir ro /
de nyid kyi phyir mi slob pa ni mngon par shes pa la sogs pa zhes bya ba la sogs pa smos te /
ādiśabdena vyavakīrṇabhāvanādhyānādigrahaṇam /
abhijñābhinirhāre vyavakīrṇabhāvanāyāṃ ca ye prayogavimuktiviśeṣamārgāḥ /
teṣu yadi samayavimukto navajñānāni bhāvyante /
anutpādajñānaṃ hitvā /
yady akopyadharmā daśa tad eva prakṣipya /
aṣṭau nava ceti /
samayavimuktasyāṣṭau akopyadharmaṇo nava paracittajñānaṃ hitvā
stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni spel mar bsgom pa dang bsam gtan la sogs pa bsdu'o /
mngon par shes pa mngon par sgrub pa dang; spel mar bsgoms pa'i sbyor ba dang rnam par grol ba dang khyad par can gyi lam gang yin pa de dag la gal te dus kyis rnam par grol pa zhig yin na ni mi skye ba shes pa ma gtogs pa shes pa dgu 'thob po /
gal te mi g yo ba'i chos can zhig yin na ni de nyid bsnan te bcu 'thob po /
brgyad dam dgu 'thob bo zhes bya ba ni dus kyis rnam par grol bas ni brgyad 'thob la /
tasyānantaryamārgeṣu pratiṣedhāt /
dvayos tv abhijñāvimuktimārgayor iti
mi g yo ba'i chos can gyis ni gzhan gyi sems shes pa ma gtogs pa dgu 'thob ste /
de'i bar chad med pa'i lam dag la bkag pa'i phyir ro /
divyaśrotracakṣurabhijñāvimuktimārgayoḥ /
avyākṛte śrotracakṣurabhijñe iti vacanāt tadvimuktimārgāv avyākṛtau
mngon par shes pa'i rnam par grol ba'i lam gnyis zhes bya ba ni lha'i rna ba dang lha'i mig gi mngon par shes pa'i rnam par grol ba'i lam dag ste /
mig dang rna ba'i mngon shes ni /
na cāvyākṛtasya dharmasyānāgatabhāvanāsti /
pṛthagjanasya tu kāmatridhyānavairāgya iti
lung du ma bstan zhes 'byung ba'i phyir de dag gi rnam par grol ba'i lam dag kyang lung du ma bstan pa yin la /
chos lung du ma bstan pa la ni ma 'ongs pa 'thob pa med do /
caturthadhyānāgrahaṇam /
yasmāc caturthadhyānavairāgye yo 'ntyo vimuktimārgaḥ /
tatra maulākāśānantyāyatanapratilambhaḥ /
na cārūpyadhātusaṃgṛhītaṃ paracittajñānam asti
so so'i skye bo ni 'dod pa dang bsam gtan gsum las 'dod chags dang bral ba zhes bya ba ni bsam gtan bzhi pa ma smos pa ni 'di ltar bsam gtan bzhi pa las 'dod chags dang bral ba'i rnam par grol ba'i lam tha ma gang yin pa de la ni nam mkha' mtha' yas skye mched kyi dngos gzhi 'thob la /
gzhan gyi sems shes pa gzugs med pa'i khams kyis bsdus pa yang med de /
rūpātītārthābhiniṣpādyatvāt /
prayogābhijñātrayo vimuktimārgapramāṇādiguṇābhinirhāreṣv iti /
prayogamārgāś cābhijñātrayavimuktimārgāś cāpramāṇādiguṇābhinirhārāś ceti vigrahaḥ /
ādiśabdena vimokṣābhibhvāyatanādiguṇagrahaṇam /
apramāṇādīnāṃ guṇānām abhinirhāra iti
gzugs la brten nas sgrub par byed pa yin pa'i phyir ro /
sbyor ba rnams dang mngon par shes pa gsum gyi rnam par grol ba'i lam rnams dang tshad med pa la sogs pa'i yon tan mngon par sgrub pa rnams zhes bya ba ni sbyor ba'i lam rnams dang mngon par shes pa gsum gyis rnam par grol ba'i lam rnams dang tshad med pa la sogs pa'i yon tan mngon par sgrub pa rnams zhes tshig rnam par sbyar ro /
stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni rnam par thar pa dang zil gyis gnon pa'i skye mched la sogs pa'i yon tan bsdus te /
tshad med pa la sogs pa'i yon tan mngon par bsgrub pa zhes bya ba yin no /
dhyānabhūmikagrahaṇaṃ sāmantakanirāsārthaṃ /
tatra hi paracittajñānaṃ nāsti
bsam gtan gyis pa smos pa ni nyer bsngogs bstsal ba'i phyir te /
de la gzhan gyi sems shes pa med do /
abhijñātrayam ṛddhiviṣayābhijñā pūrvenivāsānusmṛtyabhijñā cetaḥparyāyābhijñā ca /
teṣu ca kāmatridhyānavairāgyāntyavimuktimārgeṣu (Abhidh-k-vy 637) dhyānabhūmikeṣu cābhijñātrayavimuktimārgeṣu /
apramāṇavimokṣābhibhvāyatanakṛtsnāyatanādiguṇābhinirhāreṣu ca /
dhyānabhūmikeṣv eva prayogavimuktiviśeṣamārgeṣu saṃvṛtijñānam anāgataṃ bhāvyate
mngon par shes pa gsum ni rdzu 'phrul gyi yul shes pa'i mngon par shes pa dang sngon gyi gnas rjes su dran ba'i mngon par shes pa gsum gyi rnam par grol ba'i lam dang sems kyi rnam grangs shes pa'i mngon par shes pa'o /
'dod pa dang bsam gtan gsum las 'dod chags dang bral ba'i rnam par grol ba'i lam tha ma de dag dang bsam gtan gyi sa pa dag gi sbyor ba'i lam dag dang bsam gtan gyi sa pa kho na'i mngon par shes pa gsum gyi rnam par grol ba'i lam dang tshad med pa dang rnam par thar pa dang zil gyis gnon pa'i skye mched dang zad par gyi skye mched la sogs pa'i yon tan mngon par bsgrur [?] pa rnams kyi sbyor ba dang rnam par grol ba dang khyad par can gyi lam de dag la de dag gis bsdus pa gang yin pa'i kun rdzob shes pa ma 'ongs pa 'thob po /
yat tatsaṃgṛhītaṃ paracittajñānaṃ ca viśiṣṭam eva bhāvyate /
yat tadguṇaviśeṣalābhī saṃmukhīkuryāt
dro bar gyur ba la sogs pa nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa dag ma gtogs pa pha rol gyi sems shes pa khyad par can yon tan gyi khyad par thob pa mngon sum du byed par 'gyur ba gang yin pa de kho na yang 'thob po /
anyatra nirvedhabhāgiyebhya ūṣmagatādibhyaḥ /
teṣu hi nirvebhabhāgīyeṣu paracittajñānaṃ na bhāvyate /
kiṃ kāraṇam ity āha /
darśanamārgaparivāratvād iti /
yathā darśanamārge paracittajnānaṃ na bhāvyate
nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa de dag la ni gzhan gyi sems shes pa mi 'thob po /
ci'i phyir zhe na /
mthong ba'i lam gyi 'khor yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
ji ltar mthong ba'i lam la gzhan gyi sems shes pa mi 'thob pa de bzhin du /
tathā tatparivāre 'pi na bhāvyata ity abhiprāyaḥ de'i 'khor la yang mi 'thob po snyam du bsams pa yin no /
anyatreti vistaraḥ /
pṛthagjanasyaivānyatrāpūrvamārgalābhe kāmatridhyānavairāgye 'ntyavimuktimārgān hitvā yaḥ prayogānantaryavimuktimārgalābhaḥ /
tasminn anyatrāpūrvamārgalabhe saṃvṛtijñānam evānāgataṃ bhāvyate
sngon med pa'i lam 'thob pa gzhan la zhes rgyas par 'byung ba ni so so'i skye bo kho na'i sngon med pa'i lam 'thob pa gzhan la ste /
'dod pa dang bsam gtan gsum las 'dod chags dang ma bral ba'i rnam par grol ba'i lam tha ma rnams ma gtogs pa sbyor ba dang bar chad med pa dang khyad par can gyi lam 'thob pa gang yin pa sngon med pa'i lam thob pa de la ni kun rdzob shes pa kho na ma 'ongs pa 'thob kyi gzhan gyi sems shes pa ni ma yin no /
na paracittajñānaṃ tathābhijñātrayapramāṇādiguṇābhinirhāreṣu ya ānantaryamārgalābhaḥ /
tasmiṃś cānyatrāpūrvamārgalābhe saṃvṛtijñānam evānāgataṃ bhāvyate
de bzhin du mngon par shes pa gsum dang tshad med pa la sogs pa'i yon tan mngon par sgrub pa dag gi bar chad med pa'i lam thob pa gang yin pa sngon med pa'i lam thob pa de de la yang kun rdzob shes pa kho na ma 'ongs pa 'thob kyi gzhan gyi sems shes pa ni ma yin te /
prayogamārgeṣu na paracittajñānaṃ tadapratipakṣatvāt /
(VII /
31, 32) atha kasmin mārga iti laukike lokottare vā
de ni gnyan po ma yin pa'i phyir ro /
yang lam gang la zhes bya ba ni 'jig rten pa'am 'jig rten las 'das pa la'o /
yadbhūmiko mārga iti /
anāgamyādikaḥ sāsravo 'nāsravo vā
lam sa gang yin pa zhes bya ba ni mi lcogs pa med pa la sogs pa zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'o /
yāṃ ca bhūmiṃ prathamato labhata iti /
vairāgyataḥ prathamaṃ dhyānaṃ yāvad bhavāgraṃ tadbhūmikam ity arthaḥ
dang po nyid du sa gang thob pa zhes bya ba ni 'dod chags dang bral ba'i sgo nas bsam gtan dang po nas srid pa'i rtse mo'i bar te /
sa de la zhes bya ba'i tha tshig go /
ji lta zhe na /
kathaṃ kṛtvā /
yady anāgamyabhūmisaṃniśrayeṇa hi laukikena mārgeṇa kāmadhātuvairāgyāt prathamaṃ dhyānaṃ labhate anāgmyabhūmikaṃ sāmantakasvabhāvaṃ prathamadhyānabhūmikaṃ ca maulasvabhāvaṃ /
navame vimuktimārge saṃvṛtijñānaṃ bhāvyate /
evaṃ dvitīyadhyānasāmantakasaṃniśrayeṇa prathamadhyānavairāgyāt dvitīyaṃ dhyānaṃ labhate
gal te mi lcogs pa med pa'i sa la brten te /
'jig rten pa'i lam gyis 'dod pa las 'dod chags dang bral nas bsam gtan dang po thob na rnam par grol ba'i lam dgu pa la kun rdzob shes ba nyer bsdogs kyi ngo bo nyid mi lcogs pa med pa'i sa pa dang dngos gzhi'i ngo bo nyid bsam gtan dang po'i sa pa 'thob po /
de bzhin du bsam gtan gnyis pa'i nyer bsdogs la brten te bsam gtan dang po las 'dod chags dang bral nas /
tathaiva dvitīyadhyānasāmantakasaṃgṛhītaṃ mauladvitīyadhyānasaṃgṛhītaṃ ca bhāvyate /
evaṃ yāvad yadi naivasaṃjñāsaṃjñāyatanasāmantakasaṃniśrayeṇākiṃcanyāyatanavairāgyād bhavāgraṃ labhata iti vistareṇa yojyaṃ
bsam gtan gnyis ba 'thob na yang de kho na bzhin du kun rdzob shes pa bsam gtan gnyis pa'i nyer bsdogs kyis bsdus pa dang bsam gtan gnyis ba'i dngos gzhis bsdus pa 'thob po /
de bzhin du 'du shes med 'du shes med min skye mched kyi nyer bsdogs la brten te /
ci yang med pa'i skye mched las 'dod chags dang bral nas srid pa'i rtse mo 'thob na zhes bya ba'i bar rgyas par sbyar bar bya'o /
yadāpy anāsravānāgamyabhūmisaṃniśrayeṇa kāmadhātuvairāgyāt prathamadhyānaṃ labhate /
tadāpi tathaiva tatsaṃvṛtijñānaṃ bhāvyate
gang gi tshe mi lcogs pa med pa'i sa zag pa med pa la brten te 'dod pa las 'dod chags dang bral nas bsam gtan dang po 'thob pa de'i tshe yang de kho na bzhin du kun rdzob shes pa de 'thob po /
yadāpi maulaprathamadhyānabhūmikasaṃniśrayeṇa prathamadhyānavairāyānāsravsaṃ prathamaṃ dhyānaṃ labhate /
tadāpi prathamadhyānaprathamaprakārapratipakṣabhūtaṃ yāvan navamapratipakṣabhūtaṃ dvitīyadhyānasāmantakasaṃgṛhītaṃ saṃvṛtijñānaṃ labhate
gang gi tshe bsam gtan dang po'i dngos gzhi'i sa la brten te bsam gtan dang po las 'dod chags dang bral nas zag pa med pa'i bsam gtan dang pho 'thob pa de'i tshe yang kun rdzob shes pa bsam gtan gnyis pa'i nyer bsdogs kyis bsdus pa bsam gtan dang po'i rnam pa dang po'i gnyen por gyur pa nas /
brgyad pa'i gnyen por gyur ba'i bar 'thob ste /
sā hi prathamato bhūmis tadā labhyate /
navame tu vimuktimārge mauladvitīyasaṃgṛhītam api saṃvṛtijñānam anāgataṃ bhāvyate /
evam anāsravadhyānāntarabhūmisaṃniśrayeṇa yāvad anāsravākiṃcanyāyatanabhūmisaṃniśrayeṇa saṃvṛtijñānabhāvanā yojya
sa de ni de'i tshe dang por 'thob bo /
rnam par grol ba'i lam dgu pa la ni kun rdzob shes pa ma 'ongs pa bsam gtan gnyis pa'i dngos gzhis bsdus pa yang 'thob po; /
de bzhin du zag pa med pa'i bsam gtan khyad par can gyi sa pa la brten pa nas ci yang med pa'i skye mched zag pa med pa la brten te kun rdzob shes pa 'thob pa'i bar sbyar bar bya'o /
(Abhidh-k-vy 638) /
yadvairāgyāyeti /
yasyā bhūmer vairāgrāya
gang las chags bral bya phyir zhes bya ba ni sa gang las 'dod chags dang bral bar bya ba'i phyir ro /
yallābhaḥ yasyā bhūmer lābho yallābhaḥ gang thob pa zhes bya ba ni sa gang zhig thob pa ni gang thob pa ste /
tatro- bhayatrā- /
dhaś ca tato /
bhāvyate 'nāsravajñānaṃ /
katham iti vṛttyā vyācaṣṭe /
yadbhūmivairāgyāyāpi hi na kevalaṃ yadbhūmika ity apiśabdaḥ
de gnyi gar yang zag pa med pa'i shes pa de'i 'og ma yang 'thob bo /
ji lta zhe na /
'grel pa las sa gong las 'dod chags dang bral bar bya ba la yang zhes bya ba smos te /
yang zhes bya ba'i sgras ni sa gang yin pa 'ba' zhig tu ma zad kyi zhes bya ba yin no /
dvividho 'pi mārgo bhavatīti sbyor ba'i lam la sogs pa zhes bya ba la /
laukiko lokottaraś ca /
prayogamārgādi ādiśabdenānantaryavimuktiviśeṣamārgagrahaṇaṃ /
yāṃ ca bhūmiṃ labhate vairāgyata iti
stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni bar chad med pa dang rnam par grol ba dang khyad par can gyi lam bsdu'o /
lam yang rnam pa gnyis yin zhes bya ba ni 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa'o /
'dod chags dang bral bas sa gang zhig thob pa zhes bya ba ni sa gong ma pa ste /
uparibhūmikaṃ /
tadbhūmikāny adhobhūmikāni vānāsravāṇi bhāvanāṃ gacchanti /
tadyathā dvitīyam anāsravaṃ dhyānaṃ niśritya tṛtīyadhyānavairāgyaṃ karoti
de'i sa pa dang sa 'og ma pa'i zag pa med pa'i shes pa rnams thob par 'gyur ro /
'di lta ste /
zag pa med pa'i bsam gtan gnyis pa la brten nas bsam gtan gsum pa las 'dod chags dang bral bar byed na /
yadbhūmiko mārgo dvitīyadhyānabhūmikas tadbhūmikam anāsravaṃ jñānaṃ bhāvanāṃ gacchati lam sa gang yin pa ste /
bsam gtan gnyis pa'i sa pa yin pa de'i sa pa'i zag pa med pa'i shes pa yang 'thob la /
yasyāś ca bhūmervairāgyaṃ karoti tṛtīyāyā bhūmes tadbhūmikaṃ tṛtīyadhyānabhūmikaṃ navame vimuktimārge 'nāsravaṃ jñānaṃ bhāvanāṃ gacchati rnam par grol ba'i lam dgu pa las sa gang las 'dod chags dang bral bar byed pa ste /
sa gsum las 'dod chags dang bral bar byed pa de'i sa pa bsam gtan gsum pa'i sa pa'i zag pa med pa'i shes pa yang 'thob po /
adhobhūmikaṃ ca prathamadhyānabhūmikam anāgamyabhūmikaṃ vānāsravaṃ jñānaṃ bhāvanāṃ gacchati sa 'og ma pa bsam gtan dang po'i sa pa dang bsam gtan khyad par can gyi sa pa dang mi lcogs pa med pa'i sa pa'i zag pa med pa'i shes pa yang 'thob ste /
adhobhūmikam api hi tatprayogamārgādikaṃ saṃbhavāmi tajjātīyam iti bhāvanāṃ gacchati /
atha tu tṛtīyadhyānasāmantakaṃ niśritya dvitīyadhyānavairāgyaṃ karoti
sa 'og ma pa yang de'i sbyor ba'i lam la sogs pa yin pa srid pas de lta bu 'thob par 'gyur ro /
'on te bsam gtan gsum pa'i nyer bsdogs la brten te bsam gtan gnyis pa las 'dod chags dang bral bar byed na /
tatrāṣṭāsv ānantaryamārgeṣu vimuktimārge ca tasya sāmantakasya sāsravatvāt tadbhūmikam anāsravaṃ jñānaṃ na bhāvanāṃ gacchati /
abhāvāt /
adhobhūmikaṃ tu tajjātīyaṃ dvitīyadhyānabhūmikaṃ dhyānāntarabhūmikaṃ prathamadhyānabhūmikam anāgamyabhūmikaṃ ca tajjātīyam anāsravaṃ jñānaṃ bhāvanāṃ gacchati
de na bar chad med pa'i lam dang rnam par grol ba'i lam brgyad la nyer bsdogs te zag pa dang bcas pa yin pas de'i sa pa'i zag pa med pa'i shes pa mi 'thob ste; de med pa'i phyir ro /
sa 'og ma pa'i zag pa med pa'i shes pa bsam gtan gnyis pa'i sa pa dang bsam gtan dang po'i sa pa dang mi lcogs pa med pa'i sa pa de lta bu ni 'thob po /
de bzhin du gzhan la yang sbyar bar bya ste /
evam anyatrāpi yojyam eṣā dig iti 'di ni phyogs yin no /
zad pa shes pa zag bcas kyang /
sāsravāś ca kṣayajñāna iti /
anāsravāś ceti caśabdaḥ
zhes bya ba la /
kyang zhes bya ba'i sgras ni zag pa med pa yang zhes bya ba yin te /
yān guṇān arhadbhūtvā saṃmukhīkuryāt te sāsravās tasyām avasthāyāṃ dgra bcom par gyur nas yon tan zag pa dang bcas pa gang dag mngon sum du byed pa de dag gnas skabs de na 'thob par 'gyur ro /
bhāvanāṃ gacchaṃti /
apramāṇavimokṣādaya iti /
ādiśabdenābhibhvāyatanakṛtsnāyatanādayo gṛhyante /
ucchvasaṃtīva peḍāsādharmyeṇeti /
yā peḍā rajjvā nipīḍya baddhā /
sā rajjūcchedād ucchvasatīva peḍocyate
tshad med pa dang rnam par thar pa la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni zil gyis gnon pa'i skye mched dang zad par gyi skye mched la sogs pa bsdu'o /
sprog ma thag pa bcad de dbugs phyin pa lta bu dang chos mthun par zhes bya ba ni sprog ma gang zhig thag pas gzhungs te bcings pa thag pa bcad nas sprog ma dbugs phyin pa lta bu zhes bya ste /
ucchvastīva pratirūpakaśabdābhidhānāt /
tasya rajjūcchedād ucchvasantīva peḍāyāḥ sādharmyeṇa
dbugs phyin pa lta bu dang 'dra ba'i sgrar brjod pa'i phyir ro /
sprog ma thag pa bcad de dbugs phyin pa lta bu de dang chos mthun par te /
yathāsau rajjvā nipīḍya baddhā (Abhidh-k-vy 639) peḍā rajjūcchedād ucchvasatīva /
evaṃ yathoktā aśubhādayo guṇā vajropamena samādhinā kleśaprāptirajjūcchedād aśailṣasaṃtāne vartsyanta ucchvasantīva
ji ltar sprog ma de thag pas gzhungs te bcings pa las thag pa bcad de dbugs phyin pa lta bu de bzhin du rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin gyis nyon mongs pa'i thob pa bcad de /
mi slob pa'i rgyud la mi sdug pa la sogs pa'i yon tan ji skad bshad pa rnams 'byung ba na dbugs phyin pa lta bu yin no /
ucchvāsasya prāṇidharmatvād aupamikaṃ dbugs phyin pa ni srog chags kyi chos yin pa'i phyir lta bu zhes bya bar smos so /
kasmād ity āha ci'i phyir zhe na /
svacittādhirājyaprāptasyeti sarvaṃ /
sarveṣām rājñām adhiko rājādhirājaḥ /
tadbhāva ādhirājyaṃ /
svacitte 'dhirājyaṃ kleśaparādhīnatāvigamāt
rang gi sems la rgyal srid chen po nyid thob na zhes bya ba smos te /
rgyal po thams cad pas lhag pa'i rgyal po ni rgyal srid chen po'o /
de'i ngo bo ni rgyal srid chen po de nyid do /
nyon mongs pa'i gzhan gyi dbang dang bral ba'i phyir rang gi sems la rgyal srid chen po nyid de /
svacittaiśvaryam ity arthaḥ rang gi sems la dbang ba zhes bya ba'i tha tshig go /
tatprāptasyārhataḥ prāptibhiḥ prābhṛtasthānīyābhiḥ sarveṣāṃ kuśalānāṃ dharmāṇāṃ pratyudgamanānte guṇā bhāvanāṃ gacchanti de thob pa'i dgra bcom pa la chos dge ba thams cad skyes lta bu'i thob ba dag gis bstsu ba'i phyir yon tan de dag thob par 'gyur te /
ādhirājye prāptau kasyacid rājādhirājasya prābhṛtena vastrādinā viṣayāṇāṃ janapadānāṃ /
yathā pratyudgamanaṃ /
tadvat tad eva kleśaprāptirajjūcchede sati svaprāptilābhāt ucchvasantīva guṇā uttaptatarāṇāṃ teṣāṃ prāptir utpadyata ity arthaḥ /
kāmadhātāv arhattvaprāptāv evāśubhādayo yathāsaṃbhavaṃ śrutacintābhāvanāmayās traidhātukā bhāvanāṃ gacchanti
dper na rgyal po yang rgyal po 'ga' zhig gis rgyal srid chen po thob na yul gyi mi rnams gos la sogs pa'i skyes kyis bstsu ba de dang 'dra'o /
de bzhin du nyon mongs pa'i thob pa bcad na rang gi thob pa rnyed pa'i phyir yon tan rnams dbugs phyin pa bzhin du de dag ches sbyangs pa'i thob pa skye'o zhes bya ba'i tha tshig ste /
'dod pa'i khams su dgra bcom pa nyid thob na ni ci rigs par mi sdug pa la sogs pa thos pa dang bsams pa dang bsgoms pa las byung ba khams gsum pa thob po /
rūpārūpyadhātvos tv arhattvaprāptau yathākramaṃ dvidhātukaikadhātukāḥ gzugs dang gzugs med pa'i khams dag tu dgra bcom pa thob na ni go rims bzhin du khams gnyis pa dang khams gsum pa 'thob ste /
evaṃ bhūmito 'pi boddhavyaṃ naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanopapannasyārhattvaprāptau tadbhūmikā eva ity avagaṃtavyaṃ de bzhin du sa'i sgo nas kyang rtogs par bya'o /
'du shes med 'du shes med min skye mched du skyes pa zhig gis dgra bcom pa nyid thob na ni de'i sa pa kho na'i yon tan 'thob po zhes bya bar khong du chud bar bya'o /
yat kiṃcil labhyata iti vistaraḥ /
yad vihīnaṃ punar labhyate saṃmukhīkriyate saṃsārocitaṃ
gang ji snyed pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba la slob dpon ni 'khor ba na 'dris pa gang rnam par nyams pa las yang rnyed cing mngon sum du byed pa de yang ma 'ongs pa mi 'thob ste /
na tad anāgataṃ bhāvyate /
bhāvitotsṛṣṭatvāt saṃsāre /
yad evātra dhyānāpramāṇādyanucitaṃ saṃsāre viśiṣṭām anāsravāṇuguṇaṃ /
tat saṃmukhībhāve tajjātīyam evānāgataṃ viśiṣṭaṃ bhāvyata iyt ācāryo darśayati
'khor ba na thob pa btang ba'i phyir ro /
'di ni bsam gtan dang tshad med pa la sogs pa 'khor ba na 'dris pa ma yin pa khyad par can gang zag pa med pa dang mthun pa gang yin pa de mngon sum du gyur na /
de dang mthun pa kho na ma 'ongs pa 'thob po zhas [*zhes?] ston to /
ācāryasaṃghabhadro 'py etam evārthaṃ vyācaṣṭe /
labdhapūrvaṃ na bhāvyate
slob dpon 'dus bzang yang don de nyid 'chad de sngon rnyed zin pa ni mi 'thob po /
yat pratilabdhavihīnaṃ punar labhyate na tad bhāvyaṃ gang rnam par nyams pa las kyang rnyed pa de yang mi 'thob ste /
arthād gamyate yad alabdhapūrvaṃ labhyate tad bhāvyate shugs kyis na gang sngon ma rnyed pa de ni 'bad nas mngon du byed pa'i phyir 'thob po /
yatnābhimukhīkaraṇāt /
apratiprasrabdho hi mārgo yatnenābhimukhīkriyata iti /
tadāvedhasya balavattvād anāgato bhāvanāṃ gacchati /
pratiprasrabdhapūrvas tv ayatnena saṃmukhībhavati /
bhāvitapratiprasrabdhatvāt kṛtakṛtyadattaphalatvāc ca vegahīna iti tatsaṃmukhībhāvad anāgato na bhāvyata iti
lam rgyun ma bcad pa ni 'bad nas mngon du byed pas /
des 'phangs pa yang stobs dang ldan pa'i phyir ma 'ongs pa 'thob po /
sngon rgyun bcad pa ni thob pa rgyun bcad ba'i phyir 'bad pa med par mngon sum du 'gyur te /
bya ba byas pa dang 'bras bu byung zin pa'i phyir shugs nyams pas de mngon du gyur na ma 'ongs pa 'thob pa med kyi /
yo 'nāgato yatnena janyate /
sa bhāvyata ity abhiprāyaḥ
ma 'ongs pa gang zhig 'bad nas bskyed pa de ni 'thob po snyam du bsams pa yin no /
tad evaṃ sati yad uktaṃ saṃvṛtijñānaṃ tāvad iti vistareṇa /
tad āryasaṃtānapatitam eva gṛhyate saṃsārānucitatvād iti ācāryavasumitreṇātra likhitam
de lta yin na re zhig kun rdzob shes pa ni zhes bya ba la sogs pa rgyas par 'byung ba gang yin pa de ni 'phags pa'i rgyud la mnga' ba kho na yin par gzung ste /
'khor ba na 'dris pa ma yin pa'i phyir ro /
atra kila vaibhāṣikā āhuḥ /
naitad evaṃ /
kutaḥ /
yasmād alabdham eva tad bhavati tyaktatvāt
'dir slob dpon dbyig bshes kyis bris pa ni /
'di la bye brag tu smra ba rnams na re 'di ni de lta ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
'di ltar btang ba'i phyir 'di ni ma thob pa yin te /
tasmād bhāvitotsṛṣṭasyāpi punarlābhe bhavaty eva bhāvaneti /
kathaṃ tad apūrvaṃ bhavati yāvatā labdhapūrvam iti
de lta bas na thob pa btang ba yang phyis rnyed na thob par 'gyur ba kho na'o zhes zer zhes grags te /
de ji ltar na sngon med pa yin /
na hy evaṃvidhaṃ loke pūrvaṃ prasiddham iti /
apare punar vyācakṣate
ji tsam du sngon rnyed pa zhes bya ba de lta bu ni 'jig rten na sngon med par grags pa ma yin no zhe'o /
ekaṃ janmedam adhikṛyoktam na janmāntaraṃ /
yad vihīnam asminn eva janmani punar labhyate
gzhan dag na re 'di ni tshe gcig gi dbang du byas nas bshad pa yin gyi tshe rabs gzhan du ni ma yin te /
tshe 'di kho na la rnam par nyams pa las yang rnyed pa gang yin pa de ni mi 'thob ste /
na tad bhāvyate thob pa btang ba'i phyir ro /
bhāvitotsṛṣṭatvāt /
janmāntare tu yal labhyate
tshe rabs gzhan na rnyed pa gang yin pa de ni thob ste /
tad bhāvyate /
na labhyate (Abhidh-k-vy 640) vismṛtabhāvanatvād iti /
(VII /
33) caturvidhā hi bhāvaneti /
pratilambha eva bhāvanā pratilambhabhāvana /
anāgataprāptir eva bhāvanety arthaḥ /
evaṃ niṣevaṇam eva pratipakṣa eva vinirdhāvanam eva bhāvāneti vaktavyaṃ
rnyed pas rjed pa'i phyir ro zhes zer ro /
'thob pa ni rnam pa bzhi zhes bya ba la /
rnyed pa nyid 'thob pa yin pas na /
rnyed pa 'thob pa ste /
ma 'ongs pa rnyed pa nyid 'thob pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de bzhin du bsten pa nyid dang gnyen po nyid dang thag bsring ba nyid thob ba yin pas zhes brjod par bya'o /
kiṃ niṣevaṇaṃ /
kiṃ ca yāvad vinirdhāvanam iti
bsten pa ni ci zhig yin thag bsring ba'i bar ni ci zhig yin zhe na /
niṣevaṇaṃ punaḥpunaḥsaṃmukhīkaraṇaṃ pratipakṣo mārgo yathoktaṃ sūtre bsten pa ni yang dang yang du mngon sum du byed pa'o /
gnyen po ni lam yin te /
bhāvitakāyo bhāvitacitta iti /
bhāvitapratipakṣakāyacitta ity arthaḥ
ji skad du mdo las lus bsgoms pa /
sems bsgoms pa zhes 'byung ba lta bu ste /
lus dang sems kyi gnyen po bsgoms pa zhes bya ba'i tha tshig go /
kāyapratipakṣaḥ punaś caturdhyānavirāgyāya yo mārgaḥ lus kyi gnyen po ni bsam gtan bzhi pa las 'dod chags dang bral bar byed pa'i lam gang yin pa ste /
tathā hy uktaṃ bhāvitakāyo bhikṣur ity ucyate bhāvitacitto bhāvitaśīlaḥ 'di ltar lus bsgoms pa dang sems bsgoms pa dang tshul khrims bsgoms pa ni dge slong zhes bya'o /
ji ltar lus bsgoms pa yin zhe na /
katḥaṃ bhāvitakāyo bhavati lus la 'dod chags dang bral ba /
kāyād vigatarāgo vigataspṛho vigatapipāso vigatapremā vigataniyaṃtiḥ srid pa dang bral ba sgom pa dang bral ba /
dga' ba dang bral ba /
'chums pa dang bral ba'o zhes 'byung ngo /
atha vā yo 'sau rūparāgakṣayānantaryamārgaḥ /
so 'nena vigatarāgo bhavatīty āgamaḥ /
vinirdhāvanaṃ kleśaprāptichedaḥ /
anāgatānām eketi
yang na lung las gzugs kyi 'dod chags zad par byed pa'i bar chad med pa'i lam gang yin pa de yin te /
des 'dod chags dang bral bar 'gyur ro zhes 'byung ngo /
thag bsring ba ni nyon mongs pa'i thob pa gcod pa'o /
pratilambhabhāvanā /
pratyutpannānām ubhe iti
ma 'ongs pa rnams kyi ni gcig go zhes bya ba ni rnyed ba 'thob pa'o /
pratilambhaniṣevaṇabhāvane /
tad evam iti vistaraḥ
da ltar byung ba rnams kyi ni gnyi ga'o zhes bya ba ni rnyed pa dang bsten ba thob pa dag go /
yasmāt pratilambhaniṣevaṇabhāvane kuśalasaṃskṛtānām ity aviśeṣeṇoktaṃ sāsravāṇām anāsravaṇāṃ ca de ltar na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa rnams kyi khyad par med par rnyed pa dang bsten pa thob pa dag ni /
dge ba 'dus byas rnams kyi yin /
pratipakṣavinirdhāvanabhāvane ca sāsravāṇāṃ dharmāṇām ity aviśeṣeṇoktaṃ kliṣṭānām akliṣṭānāṃ ca /
tasmād evam itthaṃ kuśalasāsravāṇāṃ catasro bhāvanā bhavanti /
yeṣāṃ bhāvanā kuśalatvāt pratilambhaniṣevaṇabhāvane bhavataḥ
zhes bshad pa la nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa khyad par med par gnyen po dang thag bsring ba 'thob pa dag ni zag pa dang bcas pa'i chos rnams kyi yin zhes bshad pa de'i phyir 'di ltar dge ba zag pa dang bcas pa 'thob par 'dod pa gang dag yin pa'i 'thob pa bzhi yin te /
dge ba yin pa'i phyir rnyed pa dang bsten ba 'thob pa dag yin la /
sāsravatvāc ca pratipakṣavinirdhāvanabhāvane bhavata iti zag pa dang bcas pa dag yin pa'i phyir gnyen bo dang thag bsring ba 'thob pa dag yin no /
ye tarhi na kuśalasāsravāḥ ye saṃskṛtā ye 'nāsravā ye ca kliṣṭāvyākṛtāḥ /
teṣāṃ kati bhāvanā ity āhānāsravāṇāṃ dve iti
'o na 'dus byas kyi dge ba zag ba dang bcas pa ma yin pa zag pa med pa gang dag yin pa dang nyon mongs pa can lung du ma bstan pa gang dag yin pa de dag gi thob pa du zhe na /
zag pa med pa rnams kyi gnyis yin zhes bya ba smos te /
pratilambhaniṣevaṇabhāvane /
kliṣṭāvyākṛtānāṃ ca /
kiṃ dve bhāvane bhavataḥ
rnyed pa dang bsten pa 'thob pa dag yin no /
nyon mongs pa can lung du ma bstan pa rnams kyi ci zhe na /
'thob pa gnyis yin te /
pratipakṣavinirdhāvanabhāvane iti /
indriyāṇāṃ pūrveti /
cakṣurādīnāṃ saṃvarabhāvanety arthaḥ
gnyen po dang thag bsring ba 'thob ba dag go /
snga ma ni dbang bo rnams kyi yin zhes bya ba ni mig la sogs pa'i ni sdom pa 'thob pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
kāyasyottareti /
vibhāvanabhāvanā /
tat punar bhāvanādvayam āgamena yathākramaṃ darśayati /
ṣaḍ imānīndriyāṇīti vistaraḥ
phyi ma ni lus kyi yin zhes bya ba ni rnam par 'jig pa 'thob pa'o /
yang thob pa de gnyis go rims bzhin du lung gis bstan pa'i phyir dbang po drug po 'di dag ces bya ba rgyas par smos te /
sa punar indriyasaṃvaraḥ smṛti saṃprajñānasvabhāva uktaḥ /
vibhāvanāpi kāyālambanasya kleśasya nirdhāvanaṃ
dbang po sdom pa de ni dran pa dang shes bzhin gyi ngo bo nyid yin par bshad la /
rnam par 'jog pa yang lus la dmigs pa'i nyon mongs pa thag bsring ba yin no /
te tv iti vistaraḥ /
te tu saṃvaravibhāvanabhāvane pratipakṣanirdhāvanabhāvanāntarbhūte yathākramam ubhayam ubhayatrāntarbhūtam ity api na virudhyate
de gnyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sdom pa dang rnam par 'jig pa 'thob pa dag ni go rims bzhin du gnyen po dang thag bsring ba 'thob pa'i khongs su yang 'dus la /
gnyi ga yang gnyi ga'i khongs su 'dus so zhes byas kyang 'gal ba med do /
(VII /
34ab) sāmānyena sarveṣām iti
gang zag thams cad kyis 'thob pa spyir bshad kyi zhes bya ba ni /
śrāvakapratyekabuddhasamyaksaṃbuddhānāṃ kṣayajñānakṣaṇe guṇabhāvanoktā /
sāsravāś ca kṣayajñāna iti vacanāt
zad pa shes la thag bcas kyang /
zhes 'byung ba'i phyir nyan thos dang rang sangs rgyas dang yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas rnams kyis zad pa shes pa'i skad cig ma las yon tan thob par bshad pa yin no /
daśa balānīti vistaraḥ stobs bcu zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
ete balādyā mahākaruṇāntā aṣṭādaśāveṇikā vaibhāṣikair vyavasthāpyaṃte bye brag tu smra ba rnams ni stobs la sogs pa thugs rje chen po la thug pa 'di dag ma 'dres ba bco brgyad du rnam par 'jog go /
balādivyatiriktān kecid anyān aṣṭādaśāveṇikān (Abhidh-k-vy 641) buddhadharmān varṇayanti kha cig ni stobs la sogs pa ma gtogs bam 'dres pa bco brgyad gzhan brjod de /
'di lta ste /
tadyathā /
nāsti tathāgatasya skhalitaṃ
de bzhin gshegs pa la 'khrul pa mi mnga' /
ca co mi mnga' /
'phyar ba mi mnga' /
nāsti ravitaṃ /
nāsti dravatā /
nāsti nānātvasaṃjñā /
nāsty avyākṛtaṃ manaḥ /
nāsty apratisaṃkhyāyopekṣā /
nāsty atīteṣu pratihataṃ jñānadarśanaṃ /
nāsty anāgateṣu pratihataṃ jñānadarśanaṃ /
nāsti pratyutpanneṣu pratihataṃ jñānadarśanaṃ
'du shes tha dad pa mi mnga' /
thugs lung du ma bstan pa mi mnga' /
so sor ma brtags pa'i btang snyoms mi mnga' /
'das pa la ye shes gzigs pa thogs pa mi mnga' /
ma 'ongs pa la ye shes gzigs pa thogs pa mi mnga' /
da ltar byung ba la ye shes gzigs pa thogs pa mi mnga' /
sarvaṃ kāyakarma jñānānuparivarti sku'i phrin las thams cad ye shes kyi rjes su 'brang ba yin /
sarvaṃ vākkarma jñānānuparivarti gsung gi phrin las thams cad ye shes kyi rjes su 'brang ba yin /
sarvaṃ manaskarma jñānānuparivarti /
nāsti chaṃdahāniḥ /
nāsti vīryahāniḥ /
nāsti smṛtihāniḥ /
nāsti samādhihāniḥ /
nāsti prajñāhāniḥ /
nāsti vimuktijñanadarśanahānir iti
thugs kyi phrin las thams cad ye shes kyi rjes su 'brang ba yin te /
'dun pa nyams pa mi mnga' /
brtson 'grus nyams pa mi mnga' /
dran pa nyams pa mi mnga' /
ting nge 'dzin nyams pa mi mnga' /
rnam par grol ba nyams pa mi mnga' /
rnam par grol ba'i ye shes gzigs pa nyams pa mi mnga' zhes bya ba yin no /
tatra ravitaṃ nāma sahasā kriyā de la ca co zhes bya ba ni bab col du smra ba'o /
dravatā krīḍābhiprāyatā /
nānātvasaṃjñā sukhaduḥkhāduḥkhāsukheṣu viṣayeṣu rāgadveṣamohato nānātvasaṃjñā /
śeṣaṃ sugamaṃ /
daśa balāni
'phyar ba ni rtse bar sems pa'o /
'du shes sna tshogs ni 'dod chags dang zhe sdang dang gti mug gi sgo nas bde ba dang sdug bsngal dang sdug bsngal yang ma yin bde ba yang ma yin pa'i yul dag la 'du shes tha dad pa nyid do /
sthānāsthānajñānabalaṃ /
karmavipākajñānabalaṃ /
dhyānavimokṣasamādhisamāpattijñānabalaṃ /
indriyaparāparajñānabalaṃ /
nānādhimuktijñānabalaṃ /
nānādhātujñānabalaṃ /
sarvatragāminīpratipajjñānabalaṃ /
pūrvanivāsānusmṛtijñānabalaṃ /
cyutyupapattijñānabalaṃ /
āsravakṣayajñānabalaṃ ca /
sūtraṃ tu daśāyuṣmantas tathāgatabalāni /
katamāni daśa /
ihāyuṣmantas tathāgataḥ sthānaṃ ca sthānato yathābhūtaṃ prajānāti /
asthānaṃ cāsthānataḥ /
idaṃ prathamaṃ tathāgatabalaṃ
lhag ma ni go sla'o /
stobs bcu ni gnas dang gnas ma yin pa mkhyen pa'i stobs dang lam dang rnam par smin pa mkhyen pa'i stobs dang bsam gtan dang rnam par thar pa dang ting nge 'dzin dang snyoms par 'jug pa mkhyen pa'i stobs dang dbang po mchog dang mchog ma yin pa mkhyen pa'i stobs dang mos pa sna tshogs mkhyen pa'i stobs dang khams sna tshogs mkhyen pa'i stobs dang thams cad du 'gro ba'i lam mkhyen pa'i stobs dang sngon gyi gnas rjes su dran pa mkhyen pa'i stobs dang 'chi 'pho dang skye ba mkhyen pa'i stobs dang zag pa zad pa mkhyen pa'i stobs so /
mdo las 'byung ba ni /
tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pa'i stobs ni bcu ste /
bcu gang zhe na /
tshe dang ldan pa 'di la de bzhin gshegs pa ni gnas la yang gnas su yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen /
gnas ma yin pa yang gnas ma yin par yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen to /
tshe dang ldan pa 'di ni de bzhin gshegs pa'i stobs dang po yin te /
yena balena samanvāgatas tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha udāram ārṣabhasthānaṃ pratijānāti brāhmaṃ cakraṃ pravartayati stobs de dang ldan na de bzhin gshegs pa dgra bcom pa yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas khyu mchog gi gnas rlabs po che zhal gyis 'che zhing tshangs pa'i 'khor lo bskor bar mdzad /
parṣadi samyaksiṃhanādaṃ nadati 'khor gyi nang du seng ge'i sgra sgrogs par mdzad do /
punar aparam āyuṣmantas tathāgato 'tītānāgatapratyutpannāni karmadharmasamādānāni sthānato hetuto vastuto vipākataś ca yathābhūtaṃ prajānāti /
yad āyuṣmantas tathāgataḥ pūrvavat
tshe dang ldan pa gzhan yang de bzhin gshegs pa ni las kyi chos yang dag par blangs pa 'das pa dang ma 'ongs pa ba dang da ltar byung ba rnams la gnas dang rgyu dang gzhi dang rnam par smin par yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen to /
yāvad vipākataś ca yathābhūtaṃ prajānāti /
idaṃ dvitīyaṃ tathāgatabalam /
yena baleneti pūrvavat /
punar aparam āyuṣmantas tathāgato dhyānavimokṣasamādhisamāpattīnāṃ saṃkleśavyavadānavyavasthānaviśuddhiṃ yathābhūtaṃ prajānāti /
yad āyuṣmantas tathāgataḥ pūrvavat /
punar aparam āyuṣmantas tathāgataḥ parasattvānāṃ parapudgalānāṃ indriyaparāparatāṃ yathābhūtaṃ prajānāti
tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pas gong ma ltar rnam par smin pa'i bar du yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen pa gang yin pa 'di ni de bzhin gshegs pa'i stobs gnyis pa yin te /
stobs de dang zhes bya ba snga ma bzhin no /
tshe dang ldan pa gzhan yang de bzhin gshegs pa ni bsam gtan dang rnam par thar pa dang ting nge 'dzin dang snyoms par 'jug pa rnams kyi kun nas nyon mongs pa dang rnam par byang ba dang rnam par dag pa yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen to /
tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pa zhes bya ba snga ma bzhin no /
'di ni de bzhin gshegs pa'i stobs gsum pa yin te /
stobs de dang zhes bya ba snga ma bzhin no /
tshe dang ldan pa gzhan yang de bzhin gshegs pa ni sems can gzhan rnams dang gang zag gzhan rnams kyi dbang po mchog dang mchog ma yin pa yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen to /
yad āyuṣmantas tathāgataḥ pūrvavat tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pas zhes bya ba snga ma bzhin no /
idaṃ caturthaṃ tathāgatabalaṃ 'di ni de bzhin gshegs pa'i stobs bzhi pa yin te /
yena baleneti pūrvavat stobs de dang zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparam āyuṣmantas tathāgato nānāvimuktikaṃ lokam anekavimuktikam iti yathābhūtaṃ prajānāti tshe dang ldan pa gzhan yang de bzhin gshegs pa ni sems can rnams kyi khams sna tshogs dang khams du ma yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen to /
yad āyuṣmaṃtas tathāgataḥ pūrvavat tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pas zhes bya ba snga ma bzhin no /
idaṃ paṃcamaṃ tathāgatabalaṃ 'di ni de bzhin gshegs pa'i stobs lnga pa yin te /
yena baleneti pūrvavat stobs de dang zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparam āyuṣmaṃtas tathāgto nānādhātukaṃ anekadhātukam iti yathābhūtaṃ prajānāti tshe dang ldan pa gzhan yang de bzhin gshegs pa ni 'jig rten gyi mos pa sna tshogs dang mos pa du ma yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen to /
yad āyuṣmantas tathāgataḥ pūrvavat /
idaṃ ṣaṣṭhaṃ tathāgatabalaṃ
tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pas zhes bya ba snga ma bzhin no /
'di ni de bzhin gshegs pa'i stobs drug pa yin te /
yena baleneti pūrvavat stobs de dang zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparam āyuṣmantas tathāgataḥ sarvatragāminīṃ pratipadaṃ yathābhūtaṃ prajānāti tshe dang ldan pa gzhan yang de bzhin gshegs pa ni thams cad du 'gro ba'i lam yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen to /
yad āyuṣmantas tathāgataḥ (Abhidh-k-vy 642) pūrvavat /
idaṃ saptamaṃ tathāgatabalaṃ
tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pas zhes bya ba snga ma bzhin no /
de bzhin gshegs pa'i stobs bdun pa yin te /
yena baleneti pūrvavat stobs de dang zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparam āyuṣmantas tathāgato 'nekavidhaṃ pūrvanivāsam anusmarati tshe dang ldan pa gzhan yang de bzhin gshegs pa ni sngon gyi gnas rnam pa du ma rjes su dgongs te /
'di lta ste tshe gcig kyang dgongs /
tadyathaikām api jātiṃ dve tisraś catasraḥ paṃca ṣaṭ saptāṣṭau nava daśa viṃśatiṃ yāvad anekān api saṃvartavivartakalpān anusmarati gnyis dang gsum dang bzhi dang lnga dang drug dang bdun dang /
brgyad dang dgu dang bcu dang nyi shu nas 'jig pa dang chags pa'i bskal pa du ma'i bar du yang rjes su dgongs te /
amī nāma te bhavantaḥ sattvāḥ /
yatrāham āsa evaṃnāmā evaṃjātya evaṃgotra evamāhāra evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedī evaṃ dīrghāyur evaṃcirasthitikaḥ evamāyuṣparyantaḥ so 'haṃ tasmāt sthānāc cyuto 'mutropapannaḥ tasmād api cyuta ihopapannaḥ
gang du bdag ming ni 'di zhes bya /
rigs ni 'di lta bu /
rus ni 'di lta bu /
kha zas ni 'di lta bu za za /
bde ba dang sdug bsngal ni 'di lta bu zhig nyams su myong /
tshe ni 'di tsam thub /
yun ni 'di srid cig gnas gnas /
tshe'i mtha' ni 'di srid cig yin par gyur ba na sems ni de dag byung ngo /
bdag gnas de nas shi 'phos nas ni che ge mo zhig tu skyes so /
de nas kyang shi 'phos nas ni 'dir skyes so zhes sngon gyi gnas rnam pa du ma rnam pa dang bcas /
iti sākāraṃ sanidānaṃ soddeśam anekavidhaṃ pūrvanivāsam anusmarati yul phyogs dang bcas /
gleng gzhi dang bcas par rjes su dgongs so /
yad āyuṣmantas tathāgataḥ pūrvavat /
idam aṣṭamāṃ tathāgatabalaṃ
tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pas zhes bya ba snga ma bzhin no /
'di ni de bzhin gshegs pa'i stobs brgyad pa yin te /
yena baleneti pūrvavat stobs de dang zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparam āyuṣmantas tathāgato divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāṃtamānuṣyakeṇa sattvān paśyati cyavanān apy upapadyamānān api suvarṇān durvarṇān durbalān hīnān praṇītān sugatim api gacchato durgatim api yathākarmopagān sattvān yathābhūtaṃ prajānāty amī bhavantaḥ kāyaduścaritena smanvāgatā vāṅmanoduścaritena samanvagatāḥ tshe dang ldan pa gzhan yang de bzhin gshegs pa ni lha'i spyan rnam par dag pa mi'i las 'das pas sems can 'chi 'pho ba dang skye ba dang kha dog bzang po dang kha dog ngan pa dang dman pa dang gya nom pa rnams kyang gzigs la sems can las ji lta ba bzhin du nye bar 'gro ba bde 'gro la sogs par 'gro ba yang yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen te /
sems can 'di dag ni lus kyi nyes par spyod pa dang ldan pa /
ngag dang yid kyi nyes par spyod pa dang ldan pa /
'phags pa rnams la skur pa 'debs pa /
āryāṇām apavādakāḥ mithyādṛṣṭayo mithyādṛṣṭikarmadharmasamādānahetos taddhetuṃ tatpratyayaṃ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇād apāyadurgativinipāte narakeṣūpapadyaṃte log par lta ba'i las kyi chos yang dag par blangs pa'i phyir rgyu de dang rkyen des lus zhig ste /
shi ba'i 'og tu ngan 'gro log par ltung ba sems can dmyal ba dag gi nang du skye bar 'gyur ro /
sems can 'di dag ni lus kyi legs par spyod pa dang ldan pa /
ngag dang yid kyi legs par spyod pa dang ldan pa /
amī punar bhavantaḥ sattvāḥ kāyasucaritena samanvāgatāḥ vāṅmanaḥsucaritena samanvāgatāḥ āryāṇām anapavādakāḥ samyagdṛṣṭayaḥ samyagdṛṣṭikarmadharmasamādānahetos taddhetuṃ tatpratyayaṃ kāyasya bhedāt sugatan svargaloke deveṣūpapadyante 'phags pa rnams la skur pa mi 'debs pa yang dag pa'i lta ba can te /
yang dag pa'i lta ba'i las kyi chos yang dag par blangs pa'i phyir rgyu de dang rkyen des lus zhig nas bde 'gro mtho ris su lha dag gi nang du skye bar 'gyur ro zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen to /
yad āyuṣmantas tathāgataḥ pūrvavat /
idaṃ navamaṃ tathāgatabalaṃ
tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pas zhes bya ba snga ma bzhin no /
'di ni de bzhin gshegs pa'i stobs dgu pa ste /
yena baleneti pūrvavat stobs de dang zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparam āyuṣmantas tathāgataḥ āsravāṇāṃ kṣayād anāsravāṃ cetovimuktiṃ prajñāvimuktiṃ dṛṣṭa eva dharme svayam abhijñāya sākṣātkṛtvopasaṃpadya prativedayate kṣīṇā me jātir uṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti tshe dang ldan pa gzhan yang de bzhin gshegs pa ni zag pa rnams zad pa'i phyir mthong ba'i chos kho na la zag pa med pa'i sems rnam par grol pa dang shes rab rnam par grol ba rang gi mngon par shes pas mngon sum du byas nas rdzogs par byas te /
bdag gi zag pa zad do /
tshangs par spyod pa bsten to /
bya ba byas so /
'di las srid pa gzhan mi shes so zhes bya ba gsungs so /
yad āyuṣmantas tathāgataḥ pūrvavat tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pas zhes bya ba snga ma bzhin no /
idaṃ daśamaṃ tathagatabalaṃ /
yena baleneti pūrvavat /
(VII /
34cd-36) sthānāsthāne daśa jñānānīti
'di ni de bzhin gshegs pa'i stobs bcu pa yin te; stobs de dang zhes bya ba snga ma bzhin du 'byung ngo /
gnas dang gnas min shes pa bcu /
sthānaṃ cāsthānaṃ sthānāsthānaṃ /
tatra jñānam eva balaṃ jñānabalaṃ /
tad daśajñānāni /
daśajñānasvabhāvam ity arthaḥ
zhes bya ba la gnas dang gnas ma yin pa ni gnas dang gnas min te /
de mkhyen pa nyid stobs yin no /
de ni shes pa bcu yin te /
shes pa bcu'i ngo bo nyid do zhes bya ba'i don to /
kathaṃ kṛtvā /
sthānāsthānaṃ samāsena saṃskṛtaṃ cāsaṃskṛtaṃ ca tad api saṃskṛtam aṣṭadhā bhettavyaṃ /
kāmarūpārūpyāvacarānāsravāṇāṃ saṃprayuktaviprayuktabhedāt /
tathā saṃskṛtaṃ dvidhā bhettavyaṃ
ji lta zhe na /
gnas dang gnas ma yin pa ni mdor bsdu na 'dus byas dang 'dus ma byas so /
de yang 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa dang zag pa med pa rnams mtshungs par ldan pa dang ldan pa ma yin pa'i bye brag gis rnam pa brgyad du dbye'o /
kuśalāvyākṛtabhedāt /
tatra saṃvṛtijñānabalasya daśāpi dharmā viṣayaḥ
de bzhin du 'dus ma byas kyang dge ba dang lung du ma bstan pa'i bye brag gis rnam pa gnyis su dbye'o /
(Abhidh-k-vy 643) daśasv api dharmeṣu tasya vṛttir ity arthaḥ de la kun rdzob shes pa'i yul ni chos bcu char yin te /
de chos bcu char la 'jug go zhes bya ba'i tha tshig go /
dharmajñānasya paṃca /
kāmāvacarānāsravāś catvāraḥ kuśalaṃ cāsaṃkṛtaṃ
chos shes pa ni lnga ste /
'dod pa na spyod pa dang zag pa med pa dang gzhi dang 'dus ma byas dge ba'o /
anvayajñānasya sapta /
rūpārūpyāvacarānāsravāḥ ṣaṭ kuśalaṃ cāsaṃskṛtaṃ
rjes su shes pa ni bdun te /
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa dang zag pa med pa drug dang 'dus ma byas dge ba'o /
duḥkhasamudayajñānayoḥ ṣaṭ kāmarūpārūpyāvacarāḥ /
nirodhajñānasyaikaḥ kuśalam evāsaṃskṛtaṃ
sdug bsngal dang kun 'byung ba shes pa dag gi ni drug ste /
'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa rnams so /
'gog pa shes pa'i ni gcig ste /
'dus ma byas dge ba kho na'o /
mārgajñānasya dvāv anāsravau /
paracittajñānasya trayaḥ /
kāmarūpāvacarānāsravāḥ saṃprayuktāḥ /
kṣayānutpādajñānayor nava dharmā viṣayaḥ
lam shes pa'i ni gnyis te /
zag pa med pa dag go /
gzhan gyi sems shes pa'i ni gsum ste /
'dod pa dang gzugs na spyod pa dang zag pa med pa mtshungs par ldan pa dag go /
zad pa dang mi skye ba shes pa dag gi yul ni chos dgu yin te /
avyākṛtam asaṃskṛtaṃ muktvā /
evaṃ kṛtvā sthānāsthānajñānabalaṃ daśa jñānāni /
kathaṃ punar daśā dharmāḥ sthānāsthānam ity uccyaṃte
'dus ma byas lung du ma bstan pa ma gtogs so /
de ltar byas na gnas dang gnas ma yin pa mkhyen pa'i stobs ni shes pa bcu yin no /
yang ji ltar na chos bcu la gnas dang gnas ma yin pa zhes bya zhe na /
saṃbhavaḥ sthānaṃ asaṃbhavo 'sthānam iti srid pa ni gnas so /
mi srid pa ni gnas ma yin pa'o /
atha vā asthānam anavakāśo yaḥ strī buddhatvaṃ kārayiṣyati yang na bud med sangs rgyas nyid byed par 'gyur ba gang yin pa 'di ni gnas ma yin zhing go skabs med do /
sthānam etad yat puruṣa iti skyes pa byed bar 'gyur ba gang yin pa 'di ni gnas yin no /
asthānam anavakāśo yaḥ strī brahmatvaṃ kārayiṣyati /
sthānam etat purusa iti
bud med tshangs pa nyid byed par 'gyur ba gang yin pa 'di ni gnas ma yin zhing go skabs med do /
tathā sthānam etad yad duḥkhasya nirodha iti /
evamādyākārapravṛttaṃ sthānāsthānajñānabalam avagaṃtavyaṃ /
aṣṭau karmaphala iti /
karmaṇaḥ sāsravasya tadvipākasya ca duḥkhasamudayasatyasaṃgṛhītatvāt
skyes pa byed par 'gyur ba gang yin pa 'di ni gnas yin no zhes bya ba dang de bzhin du sdug bsngal 'gog pa 'di ni gnas yin no zhes bya ba de lta bu la sogs pa'i rnam par zhugs pa ni gnas dang gnas ma yin pa mkhyen pa'i stobs yin par khong du chud par bya'o /
las 'bras la brgyad ces bya ba ni las zag pa dang bcas pa dang de'i rnam par smin pa ni sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pas bsdus pa'i phyir 'gog pa dang lam shes pa dag ni ma yin no /
nirodhamārgajnāne na bhavata iti de'i phyir de las gzhan pa de dag la dmigs pa'i shes pa brgyad srid do /
ato 'nyāni tadālaṃbanāni aṣṭau jñānāni saṃbhavanti bsam gtan stsogs /
dbang po mos dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
dhyānādyakṣādhimokṣeṣv iti vistaraḥ 'di dag la bsam gtan la sogs pa yod pas na bsam gtan la sogs pa ste /
dhyānam ādir āsām iti dhyānādayo dhyānavimokṣasamādhisamāpattayaḥ bsam gtan dang rnam par thar pa dang ting nge 'dzin dang snyoms par 'jug pa'o /
bsam gtan ni bzhi'o /
dhyānāni catvāri /
vimokṣā aṣṭau /
samādhayas trayaḥ śūnyatādyāḥ
rnam par thar pa ni brgyad do /
ting nge 'dzin ni stong pa nyid la sogs pa gsum mo /
samāpattī dve /
asaṃjñinirodhasamāpattī /
navānupūrvavihārasamāpattayaḥ /
akṣāṇīndriyāṇi /
adhimokṣāś caitasikāḥ /
dhyānādayaś cākṣāṇi cādhimokṣāś ceti dvandvaḥ
snyoms par 'jug pa ni 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa dang 'gog pa'i snyoms par 'jug pa dang gnyis dang mthar gyis gnas pa'i snyoms par 'jug pa dgu'o /
dbang po ni dbang po rnams so /
mos pa ni sems las byung ba'o /
bsam gtan la sogs pa dang dbang po rnams dang mos pa dag ces zlas dbye ba yin te /
teṣu nava jñānāni nirodhajñānaṃ hitvā de dag la ni 'gog pa shes pa ma gtogs pa shes pa dgu'o /
kathaṃ kṛtvā /
dhyānādīnāṃ sāsravānāsravasaṃprayuktaviprayuktabhedāt tadālaṃbanāni nava jñānāni saṃbhavanti /
nirodhajñānaṃ tu na bhavati
ji lta zhe na /
bsam gtan la sogs pa ni zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa dang mtshungs par ldan pa dang ldan pa ma yin ba'i bye brag gis de dag la dmigs pa'i shes pa dgu srid do /
[teṣāṃ san nirodhajñānaṃ tu na bhavati /
] teṣāṃ saṃskṛtatvāt
de dag 'dus byas yin pa'i phyir 'gog pa shes pa ni ma yin no /
indriyeṣv api śraddhādiṣu /
yat pradhānāpradhānajñānaṃ mṛdumadhyādhimātrendriyabhedena /
tat parāparajñānabalaṃ /
teṣv api sāsravānāsravabhedabhinneṣu nava jñānāni saṃbhavanti nirodhajñānaṃ hitvā
dad pa la sogs pa'i dbang po dag la yang dbang po chung ngu dang 'bring dang chen po'i bye brag gis gtso bo dang gtso bo ma yin pa mkhyen pa gang yin pa de ni mchog dang mchog ma yin pa mkhyen pa'i stobs yin la /
zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i bye brag gis tha dad pa de dag la yang 'gog pa shes pa ma gtogs pa shes pa dgu srid do /
pradhānādiṣu rucayo nānādhimuktayaḥ /
tāḥ punaḥ sāsravānāsravās traidhātukāś ca tadālambanatvāt nirodhajñānaṃ hitvā
mos pa sna tshogs pa de dag ni zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa dang khams gsum pa yin pas de dag la dmigs pa'i phyir de kho na bzhin du 'gog pa shes pa ma gtogs pa shes pa dgu srid de /
khams sna tshogs mkhyen pa'i stobs kyang de dang 'dra'o /
evaṃ nānādhātujñānabalaṃ /
tatra hi dhātuḥ pūrvābhyāsavāsanāsamudāgata āśayo dhātur ity ācāryasaṃghabhadraḥ
de la khams ni slob dpon 'dus bzang na re /
sngon goms pa'i bag chags kyis yang dag par grub pa'i bsam pa la bya'o zhes zer ro /
sa punas tu eva te cittacaittā viśiṣṭāḥ /
teṣāṃ tathaiva sāsravānāsravabhedabhinnānāṃ nirodhajñanaṃ hitvā nava jñānāni bhavantīti pūrvavad yojyaṃ
de yang sems dang sems las byung ba khyad par can de dang de dag yin te /
de bzhin du zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i bye brag gis tha dad pa rnams la 'gog pa shes pa ma gtogs pa shes pa dgu yin no zhes snga ma bzhin du sbyar bar bya'o /
pratipatsv iti vistaraḥ /
bahvyo 'tra pratipado narakādigāminyaḥ
lam dag la zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
'dir lam ni dmyal ba la sogs par 'gro ba mang po zhig yod de /
narakagāminī pratipat (Abhidh-k-vy 644) yāvad devagāminī dmyal bar 'gro ba'i lam nas lhar 'gro ba dang 'gog par 'gro ba'i bar yin no /
nirodhagāmini ca /
tatra yā narakādigāminyaḥ pratipadaḥ /
tā hetuḥ /
pratipadyante tābhir iti kṛtvā /
mārgo hi pratipady ucate
de la dmyal bar 'gro ba'i lam gang yin pa de ni rgyu yin te de dag gis bsgrub pa'i phyir ro /
lam ni sgrub pa yin par rung ste /
tena hi visaṃyogaḥ pratipadyate /
nirodhas tu kathaṃ
des bral bsgrub par byed na 'gog pa go ji lta zhe na /
sa cāpi pratipat de yang sgrub pa yin te /
pratipadyate tam iti kṛtvā der bsgrub pa'i phyir ro /
pratipatphalaṃ vā pratipad ity ucyate yang na bsgrubs pa'i 'bras bu yin pa'i phyir sgrub pa zhes bya'o /
ata evāha /
yadi saphalā pratipad gṛhyata iti
de nyid kyi phyir gal te lam 'bras bu dang bcas par gzung na ni zhes bya ba smos so /
hetur hi sarvatragāmini pratipad iheṣyate thams cad du 'gro ba'i lam na 'dir rgyun yin par 'dod de /
tathā hi vyācakṣate /
sarvatragāminīpratipajjñānabalam iti /
satkāyasamudayagāminīty artha iti
'di ltar thams cad du 'gro ba'i lam mkhyen pa'i stobs zhes 'byung ngo /
'jig tshogs 'byung ba dang bral bar 'gro ba zhes bya ba'i tha tshig ste /
tatra satkāyaḥ paṃcopādānaskaṃdhāḥ de la 'jig tshogs ni nye bar len pa'i phung po lnga'o /
samudaya utpāda ihābhipretaḥ /
evam asya kevalasya mahato duḥkhaskaṃdhasya samudayo bhavatīti vacanāt
'byung ba ni 'dir kun 'byung ba yin par 'dod de /
de ltar na sdug bsngal gyi phung po chen po 'ba' zhig kun 'byung bar 'gyur ro zhes 'byung ngo /
'bral ba ni 'jig tshogs 'gog pa yin no /
satkāyanirodho visaṃyogaḥ /
tatra sarvatra gaṃtuṃ śīlam asyā iti sarvatragāminī cāsau pratipac ca sarvatragāminīpratipat
'di la de thams cad du 'gro ba'i ngang tshul yod pas na thams cad du 'gro ba'o /
'di ni thams cad du 'gro ba yang yin la lam yang yin pas thams cad du 'gro ba'i lam ste /
tat jñānaṃ tad eva ca balam iti /
sarvatragāminīpratipajjñānabalaṃ /
tad daśa jñānāni yojyāni
de mkhyen pa'o /
de nyid stobs yin pas thams cad du 'gro ba'i lam mkhyen pa'i stobs te /
de ni shes pa bcu yin par sbyar bar bya'o /
yadi nirodhajñānam evāsravakṣayajñānam iti /
āsravāṇāṃ kṣaye nirodhe jñānam /
āsravanirodhālambanaṃ jñānam ity arthaḥ
gal te zag ba zad pa shes pa 'gog pa shes pa kho na yin na zhes bya ba ni zag pa rnams zad cing 'gag par shes pa ste /
zag pa med pa'i 'gog pa la dmigs pa'i shes pa zhes bya ba'o /
evaṃ sati ṣaḍ jñānāni bhavanti de lta yin na shes pa drug yin te /
nirodhajñānajātir eva dharmajñānādibhedabhedinīkṛtvā /
atha kṣīṇāsravasaṃtāna iti
'gog pa shes pa'i rigs kho na chos shes pa la sogs pa'i bye brag gis tha dad par byas pa'i phyir ro /
āsravakṣaye sati yaj jñānaṃ /
tad āsavakṣayajñānam ity arthaḥ /
kṣīṇāsravasaṃtāne sarvāṇi jñānāni samudācarantīti daśa jñānāni bhavaṃti
'on te zad pa shes pa zag pa zad pa'i rgyud la zhes bya ba ni zag pa zad pa na shes pa gang yin pa de ni zag pa zad pa'i shes pa'o zhes bya ba'i don te /
zag pa zad pa'i rgyud la ni shes pa thams cad 'byung bas shes pa bcu yin no /
anyatra buddhānutpādād iti /
jaṃbūdvīpād anyatra buddhānutpādad iti jaṃbūdvīpapuruṣāśrayāṇi daśa balāni buddhāśrayotpatter ity abhiprāyaḥ
gzhan du sangs rgyas mi 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'dzam bu'i gling las gzhan du sangs rgyas mi 'byung ba'i phyir ro /
stobs bcu ni 'dzam bu'i gling gi skyes pa'i rten can yin te /
tad eva daśavidhajñānam anyasya balaṃ nocyata iti sangs rgyas la brten nas skye ba'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
anyasyāpy etad asti na tu balaṃ vyāhatatvāt /
yat tv avyāhataṃ /
tad balam āveṇika ity abhiprāyaḥ
shes pa rnam pa bcu po de nyid gzhan gyi ni stobs zhes mi bya'i zhes bya ba ni gzhan la ni de yod mod kyi thogs pa yod pa'i phyir stobs ma yin gyi /
gang thogs pa med pa de stobs ma 'dres pa yin no snyam du bsams pa yin no /
pravrajanaprekṣapuruṣapratyākhyānam iti vistaraḥ rab tu 'byung bar 'dod pa'i phyir btang ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
pravrajanaṃ pravrajyā prekṣyate pravrajanaprekṣaḥ rab tu 'byung bar 'dod pa ni rab tu 'byung bar 'dod pa'o /
tasya pravrajanaprekṣasya puruṣasya pratyākhyānaṃ pravrajanaprekṣapuruṣapratyākhyānaṃ rab tu 'byung bar 'dod pa'i mi de slar btang ba na ni rab tu 'byung par 'dod pa'i mi phyir btang ba'o /
tad udāharaṇaṃ yathā anyasya vyāhanyate jñānam iti 'di ni ji ltar gzhan gyi shes pa thogs par 'gyur ba'i dper brjod pa yin te /
āryaśāriputreṇa kila kasyacit pravrajyāprekṣasya puruṣasya mokṣabhāgīyaṃ kuśalamūlaṃ vyavalokayatā na dṛṣṭam iti pratyākhyāto na pravrājita ity arthaḥ 'phags pa sh'a ri'i bus rab tu 'byung bar 'dod pa'i mi zhig thar pa'i cha dang mthun pa'i dge ba'i rtsa ba rnam par bltas na /
ma mthong nas slar btang ste rab tu ma byung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
bhagavatā tu dṛṣṭaṃ pravrājitaś ca bcom ldan 'das kyis ni gzigs nas rab tu byung ngo /
taṃ cādhikṛtya bhikṣubhiḥ prṣṭena bhagavatoktaṃ de'i dbang du byas nas dge slong rnams kyis zhus pa dang bcom ldan 'das kyis bka' stsal ba /
anenaivedaṃ karma kṛtaṃ /
yad arhattvaṃ prāptā /
na hi karmāṇi pṛthivīdhātau vipacyante
'di nyid kyis gang dgra bcom pa nyid 'thob pa'i las de byas te /
las rnams ni sa'i khams la rnam par mi smin /
chu'i khams la ma yin /
me'i khams la ma yin /
nābdhātau na tejodhātau na vāyudhātau /
api tūpātteṣv eva skaṃdhadhātvāyataneṣv iti vistaraḥ
rlung gi khams la ma yin gyi /
zin pa'i phung po dang khams dang skye mched de dag kho na la zhes bya ba rgyas par gsungs so /
yang 'di skad du /
'byung khungs rdo yi gsab gseb na /
idaṃ coktaṃ /
mokṣabījam ahaṃ hy asya svasūkṣmam upalakṣaye
bag la zha ba'i gser bzhin du /
des [*ngas?] ni 'di yi thar pa yi /
dhātupāṣāṇavivare nilīnam iva kāñcanam (Abhidh-k-vy 645) iti /
upapattyādiparyantājñānaṃ ceti /
ādiśabdena cyutiparyantājñānaṃ
sa bon shin tu phra ba mthong /
zhes bya ba gsungs so zhes grag go /
skye ba la sogs pa'i mtha' ma zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni 'chi 'pho ba'i mtha' ma shes pa bsdu'o /
(VII /
37) nārāyaṇaṃ balam iti /
balasyeyaṃ saṃjñā nārāyaṇam iti
sred med kyi bu'i stobs zhes bya ba la /
sred med ces bya ba 'di ni stobs kyi ming yin no /
yasya ca tad balam /
asāv api nārāyaṇa ity ucyate /
cāṇūramahānagnavat /
bhadanta iti dārṣṭāṃtikaḥ sthaviraḥ
gang la stobs de yod pa de ming sred med kyi bu zhes bya ba ste /
stobs mchog dang tshan po che bzhin no /
btsun pa zhes bya ba ni dpes ston pa'i gnas brtan yin no /
anyathā hīti /
yadi mānasavat kāyikabalaṃ neṣyate /
anaṃtasya jñānabalasya sahiṣṇur na syāt
de lta ma yin na zhes bya ba ni sku'i stobs thugs kyi stobs bzhin du mi 'dod na ye shes kyi stobs mtha' yas pa bzod par mi 'gyur te /
sahanaśīlo bhagavān na bhaved ity arthaḥ bcom ldan 'das bzod pa'i ngang tshul can du mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
saṃdhiṣv anya ity uktam asthisaṃdhiviśeṣopanyāsaḥ gzhan dag tshigs na zhes bshad par rus pa'i tshigs kyi khyad par nye bar dgod pa'i phyir /
nāgagraṃthir iti vistaraḥ /
nāgagranthisaṃdhayo buddhāḥ /
nāgapāśo nāgagraṃthiḥ /
śaṃkalāsaṃdhayaḥ pratyekabuddhāḥ /
śaṃkusaṃdhayaś cakravartinaḥ
klu mdud pa zhes bya ba rgyas par smos te /
sangs rgyas rnams kyi tshigs ni klu mdud pa lta bu yin no /
glu mdud pa ni klu sprel ba yin no /
rang sangs rgyas rnams kyi tshigs ni lu gu rgyud lta bu yin no /
'khor los sgyur ba rnams kyi tshigs ni gzer bus btab pa lta bu yin no /
glang chen stsogs /
daśādhikaṃ /
hastyādisaptakabalam iti /
hastyādīnāṃ hastigandhahastimahānagnapraskaṃdivarāṃgacāṇūranārāyaṇānāṃ saptakaṃ tasya balaṃ daśabhir adhikaṃ daśabhyo vādhikaṃ
bdun cus klags pa'i stobs yin no /
zhes bya ba ni glang chen la sogs pa ste; glang po dang spos kyi glang po che dang tshan po che dang rab gnon dang yan lag mchog dang stobs mchog dang sred med kyi bu dang bdun yin no /
de'i stobs bcur bsgres pa ste /
katham ity āha ji lta zhe na /
yad daśānāṃ prākṛtahastināṃ sānānyahastināṃ balaṃ smras pa glang po che phal pa bcu'i stobs gang yin pa de ni spos kyi glang po che gcig gi stobs yin no /
tad ekasya gandhahastino balaṃ /
evaṃ yad daśānāṃ gandhahastināṃ balaṃ
de bzhin du spos kyi glang po che bcu'i stobs gang yin pa de ni tshan po che gcig gi stobs yin pa nas /
tad ekasya mahānagnasya balaṃ /
yāvad yad daśānāṃ cāṇūrāṇāṃ balaṃ
de bzhin du stobs mchog bcu'i stobs gang yin pa de ni sred med kyi bu gcig gi stobs yin te /
tad ekasya nārāyaṇasya balam iti 'di ni gong du bcur bsgre ba'i lugs yin no /
daśottaravṛddhinagaḥ /
daśottaravṛddhyārdhanārāyaṇabalam iti /
āditas tathaiva prakramya yad daśānāṃ praskandināṃ balaṃ
gong du bcu 'gyur du skyed pa ni sred med kyi bu'i stobs kyi phyed yin zhes bya ba ni dang por de kho na bzhin du bsdoms la stobs mchog la sogs pa bcu'i stobs gang yin pa de ni sred med kyi bu'i stobs phyed yin no /
tad ardhanārāyaṇaṃ /
taddviguṇaṃ nārāyaṇam iti
de gnyis su bsgyur ba ni sred med kyi bu'i stobs yin no /
yathā tu bahutaraṃ /
tathā yujyata ity ācāryaḥ
slob dpon ni ji ltar ches che pa de ltar rung ngo zhes phyogs snga ma nyid gzhung 'dzugs te /
pūrvakam eva pakṣaṃ samarthayati /
anyathā hy anantajñānabalasahiṣṇur na syād iti tad eva kāraṇaṃ /
devadattahatahastipādāṃguṣṭhasaptaprākāraparikhākṣepaś cānyathā na syād iti /
mahābhūtaviśeṣa eveti /
mahābhūtaviśeṣasvabhāvam evedaṃ balaṃ na bhautikam iti darśayati
gtan tshigs ni de lta ma yin na /
mkhyen pa'i stobs mtha' yas pa bzod par mi 'gyur ro zhes bya ba de nyid yin no /
gzhan du na lhas byin gyis bsad pa'i glang po che zhabs kyi mthe bos ra ba dang 'obs bdun 'dor bar yang mi 'gyur ro /
'byung ba chen po'i khyad par kho na yin zhes bya ba ni stobs 'di ni 'byung ba chen po'i khyad par kho na yin gyis 'byung ba las gyur pa ni ma yin no zhes ston par byed do /
upādāyarūpasaptabhyo 'rthāntaram iti /
ślakṣnatvādibhyaḥ pūrvoktebhyo 'nyad eva balaṃ nāmopādāyarūpam ity apare
bdun las don gzhan du gyur pa rgyur byas pa'i gzugs yin zhes bya ba ni gzhan dag na re stobs zhes bya ba ni rgyur byas pa'i gzugs 'jam pa nyid la sogs pa sngar bshad pa dag las don gzhan du gyur pa kho na yin no zhes zer ro /
(VII /
38ab) yathāsūtram eveti /
catvārīmāni śāriputra tathāgatasya vaiśāradyni
bam po lnga bcu drug pa /
mdo las ji skad 'byung pa bzhin no zhes bya ba ni sh'a ri'i bu bzhi po 'di dag ni de bzhin gshegs pa'i mi 'jigs pa yin te /
yair vaiśaradyaiḥ samanvāgatas tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha udāram ārṣabhaṃ sthānaṃ pratijānāti brāhmyaṃ cakraṃ pravartayati parṣadi samyak siṃhanādaṃ nadati mi 'jigs pa de dag dang ldan na de bzhin gshegs pa dgra bcom pa yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas khyu mchog gi gnas rlabs po che zhal gyis 'che zhing tshangs pa'i 'khor lo bskor bar mdzad /
'khor gyi nang du seng ge'i sgra yang dag par sgrogs par mdzad do /
katamāni catvāri /
samyaksaṃbuddhasya bata me sato ime dharmā (Abhidh-k-vy 646) anabhisaṃbuddhā ity atra māṃ kaścic chramaṇo vā brāhmaṇo vā saha dharmeṇa codayet /
smārayet /
tatrāhaṃ nimittam api na samanupaśyāmi
bzhi gang zhe na /
kye ma nga mngon par rdzogs par sangs rgyas pa la 'di na chos 'di dag mngon par rdzogs par sangs ma rgyas so zhes pa la dge sbyong ngam bram ze gang yang rung 'ga' yang chos dang mthun pas rgol zhing gleng bar byed pa'i rgyu mtshan yang dag par rjes su ma mthong ngo /
evaṃ cāhaṃ nimittam asamanupaṣyan kṣemaprāptaś ca viharāmy abhayaprāptaś ca vaiśāradyaprāptaś ca udāram ārṣabhaṃ sthānaṃ pratijānāmi brāhmyaṃ cakraṃ pravartayāmi de ltar ngas rgyu mtshan yang dag par rjes su ma mthong bas bde ba thob pa dang 'jigs pa med par gyur cing mi 'jigs pa thob par gnas te /
khyu mchog gi gnas rlabs po che zhal gyis 'che zhing /
parṣadi samyak siṃhanādaṃ nadāmi /
idaṃ prathamaṃ vaiśāradyaṃ
tshangs pa'i 'khor lo bskor /
'khor gyi nang du seng ge'i sgra yang dag par sgrogs pa 'di ni mi 'jigs pa dang po yin no /
kṣīṇāsravasya bata me sata ime āsravā aprahīṇā ity atra māṃ kaścid iti pūrvavat kye ma nga zag pa zad pa la 'di na zag pa 'di dag ma spangs so zhes nga la zhes bya ba snga ma bzhin no /
yāvat parṣadi samyak siṃhanādaṃ nadāmi /
idaṃ dvitīyaṃ vaiśāradyaṃ
'khor gyi nang du seng ge'i sgra sgrogs zhes bya ba'i bar du snga ma bzhin te /
'di ni mi 'jigs pa gnyis pa yin no /
ye vā punar mayā śrāvakāṇām āntarāyikā dharmā ākhyātāḥ /
tān pratiṣevamāṇasya nālam antarāyāyety atra māṃ kaścid iti pūrvavat /
idaṃ tṛtīyaṃ vaiśāradyaṃ
'di ni ngas nyan thos rnams la bar du gcod pa'i chos su gsungs pa gang dag yin pa de dag bsten na bar du gcod par mi 'gyur ro zhes nga la zhes bya ba snga ma bzhin te /
'di ni mi 'jigs pa gsum pa yin no /
yo vā punar mayā śrāvakāṇāṃ mārga ākhyātaḥ āryo nairyāṇiko nairvedhiko niryāti /
tatkarasya samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai sa na niryāsyatīty atra māṃ kaścid iti pūrvavat /
idaṃ caturthaṃ vaiśāradyam iti
'di na ngas nyan thos rnams la nges par 'byin pa'i lam du gsungs pa nges par 'byin pa sdug bsngal yang dag par zad par byed pa'i ched du nges par 'byung ba la sdug bsngal gyi mthar byed pa'i ched du nges par 'byung ba ma yin no zhes nga la zhes bya ba snga ma bzhin te /
'di ni mi 'jigs pa bzhi pa yin no zhes 'byung ngo /
yathā sthānāsthānajñānabalam iti vistaraḥ /
yathā sthānāsthānajñānabalaṃ daśa jñānāni sarvabhūmisaṃgṛhītaṃ ca /
evaṃ samyaksaṃbuddhasya bata me sata ity etad vaiśāradyaṃ
gnas dang gnas ma yin pa mkhyen pa'i stobs ji lta bar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gnas dang gnas ma yin pa mkhyen pa'i stobs shes pa bcu dang sa thams cad kyis bsdus pa ji lta bar kye ma nga mngon par rdzogs par sangs rgyas par gyur pa la zhes bya ba'i mi 'jigs pa 'di yang de dang 'dra ste /
de kho na bzhin du chos rnams rnam pa bcur phye nas sbyar bar bya'o /
tathaiva daśadhā dharmāṇāṃ bhedaṃ kṛtvā yojyaṃ /
yathāsravakṣayajñānabalaṃ ṣaṭ daśa vā jñānāni daśabhūmisaṃgṛhītaṃ ca /
evaṃ kṣīṇāsravasyeti dvitīyaṃ vaiśāradyam atrāpi tathaiva dharmāṇāṃ bhedaṃ kṛtvā ṣaṭ daśa vā jñānānīti yojyaṃ /
yathā karmasvakajñānabalam aṣṭau jñānāni nirodhamārgajñāne hitvā sarvabhūmisaṃgṛhītaṃ ca /
evaṃ ya vā punar mayā śrāvakāṇām āntarāyikā iti vistareṇa tṛtīyaṃ vaiśāradyam /
atrāpi tathaiva dharmāṇāṃ bhedaṃ kṛtvā duḥkhasamudayasatyasaṃgṛhītā evāntarāyikāḥ /
na nirodhamārgasatyasaṃgṛhītā ity aṣṭau jñānānīti yojyaṃ /
yathā sarvatragāminīpratipajjñānabalaṃ daśa jñānāni nava vā sarvabhūmisaṃgṛhītaṃ ca /
evaṃ yo vā mayā śrāvakāṇāṃ niryāṇāya mārga ākhyāta ity etad vaiśāradyaṃ
zag pa zad pa mkhyen pa'i stobs shes pa drug gam bcu dang sa bcu gcig gis bsdus pa ji lta bar kye ma nga zag pa zad par gyur pa la zhes bya ba'i mi 'jigs pa 'di yang de dang 'dra ste /
'dir yang kho na bzhin du chos rnams rnam pa bcur phye nas shes pa drug gam bcur sbyar bar bya'o /
las bdag gir bya ba mkhyen pa'i stobs 'gog pa dang lam shes pa ma gtogs pa shes pa brgyad dang sa thams cad kyis bsdus pa ji lta bar ngas gang dag nyan thos rnams la bar du gcod pa'i chos su gsungs pa la zhes bya ba rgyas par gsungs pa mi 'jigs pa gsum pa yang de dang 'dra'o /
'dir yang de kho na bzhin du chos rnams phye nas sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pas bsdus pa kho na bar du gcod pa yin gyi; 'gog pa dang lam gyi bden pas bsdus pa ni ma yin pas /
shes pa brgyad do zhes sbyar bar bya'o /
kun du 'gro ba'i lam mkhyen pa'i stobs shes pa bcu 'am dgu dang sa thams cad kyis bsdus pa ji lta bar ngas nyan thos rnams kyi nges par 'byung ba'i lam du gsungs pa la zhes bya ba'i mi 'jigs pa 'di yang de dang 'dra'o /
atrāpi saphalasāsravānāsravamārgagrahaṇato daśa jñānāni /
aphalatadgrahaṇato vā naveti yojyaṃ
'di yang zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i lam 'bras bu dang bcas pa gzung na ni shes pa bcu'o de 'bras bu med pa gzung na ni dgu'o zhes bya bar sbyar ro /
nirbhayatā hi vaiśāradyam /
ebhiś ca jñānair nirbhayo bhavatīti jñānāni vaiśāradyānīti vaibhāṣikāḥ
mi 'jigs pa ni mi skrag pa yin la 'di dag gis kyang mi skrag par 'gyur ro zhes bya ba ni bye brag tu smra ba ni shes pa rnams mi 'jigs pa yin no zhes zer ro /
ācārya āha /
jñānakṛtaṃ tu vaiśāradyaṃ /
na jñānam eveti
slob dpon ni shes pas byas pa ni mi 'jigs pa yin par rung gi shes pa nyid ni ma yin no zhes 'chad do /
atha va ācāryavacanam evaitat sarvaṃ /
nirbhayatā hi vaiśāradyaṃ /
tathā hi tadbhayapratipakṣo dharmaś caitasikaḥ /
bhayam api caitasiko dharma iti
yang na mi 'jigs pa ni mi skrag pa yin la zhes bya ba ni 'di thams cad slob dpon gyi tshig kho na yin te /
'di ltar de ni 'jigs pa'i gnyen pos sems las byung ba'i chos yin la 'jigs pa yang sems las byung ba'i chos yin no /
ebhiś ca jñānair hetubhūtair nirbhayo bhavatīti /
tat kathaṃ jñānam eva vaiśāradyaṃ
shes pa rgyur gyur pa 'di dag gis kyang mi skrag par 'gyur bas na ji ltar shes pa nyid mi 'jigs pa yin te /
jñānakṛtaṃ tu vaiśāradyaṃ yujyate na jñānam eveti shes pas byas pa ni mi 'jigs pa yin par rung gi shes pa nyid ni ma yin no zhe'o /
(VII /
38cd) yathāsūtram iti trīṇīmāni bhikṣavaḥ smṛtyupasthānāni
mdo las ji skad 'byung ba bzhin no zhes bya ba ni dge slong dag dran pa nye bar gzhag pa gsum po 'di dag ni gang dag 'phags pa sten par byed pa ste /
yāny āryaḥ /
(Abhidh-k-vy 647) sevate
'phags pas de dag bsten na 'khor la rjes su ston par 'os so /
yāny āryaḥ sevamāno 'rhati gaṇam anuśāsayituṃ gsum gang zhe na /
dge slong dag 'di na ston pa thugs brtse ba thugs rje can /
katamāni trīni /
iha bhikṣavaḥ śāstā śravakāṇāṃ dharmaṃ deśayati anukaṃpakaḥ kāruṇiko 'rthakāmo hitaiṣī karuṇāyamānaḥ /
idaṃ vo hitāya idaṃ vo sukhāya idaṃ vo hitasukhāya
don bzhed pa phan par bzhed pa thugs rje ste /
nyan thos rnams la 'di ni khyed la phan par byed pa /
'di ni khyed la bde bar byed pa 'di ni khyed la phan pa dang bde bar byed pa'o zhes chos ston par mdzad cing /
tasya me śrāvakāḥ śuśrūṣante nyan thos de dag de la nyan par byed /
śrotram avadadhati /
ājñācittam upasthāpayanti /
pratipadyante dharmasyānudharman prati
rna ba gtod par byed kun shes pa'i sems nye bar 'jog par byed /
chos kyi rjes su mthun pa'i chos sgrub par byed /
na vyatikramya vartante śāstuḥ śāsane ston pa'i bstan pa las mi 'gal bar byed na /
tena tathāgatasya na nandī bhavati na saumanasyaṃ na cetasa utplāvitatvam /
upekṣakas tatra tathāgato viharati smṛtaḥ saṃprajānan
des de bzhin gshegs pa kun du dgyes par yang mi 'gyur gyi /
yid bde ba yang ma yin thugs ya ya por yang mi 'gyur gyi /
de la de bzhin gshegs pa dran pa dang shes bzhin du btang snyoms su bzhugs te /
idaṃ prathamaṃ smṛtyupasthānaṃ 'di ni gang dag 'phags pa ston par byed pa ste /
yad āryaḥ sevate /
yad āryaḥ sevamāno 'rhati gaṇam anuśāsayitum
'phags pas de dag bsten na tshogs la rjes su ston par 'os pa'i dran pa nye bar gzhag pa dang po yin no /
punar aparaṃ śāstā dharmaṃ deśayati pūrvavat gzhan yang dge slong dag 'di na ston pa thugs brtse ba zhes bya ba snga ma bzhin no /
tasya te śrāvakā na śuśrūṣante nyan thos de dag de la nyan par mi byed /
na śrotram avadadhati rna ba gtod par mi byed /
nājñācittam upasthāpayanti /
na pratipadyante dharmasyānudharmaṃ
kun shes pa'i sems nye bar 'jog par mi byed /
chos kyi rjes su mthun pa'i chos sgrub par mi byed /
vyatikramya vartante śāstuḥ śāsane ston pa'i bstan pa las 'gal bar byed na /
tena tathāgatasya nāghāto bhavati nākṣāntir nāpratyayo na cetaso 'nabhirāddhiḥ /
upekṣakas tatra tathāgato viharati smṛtaḥ saṃprajānan
des de bzhin gshegs pa kun nas ma nar sems su yang mi 'gyur /
mi bzod pa yang ma yin /
'tshig pa yang mi mnga' /
thugs ma rangs pa yang mi mnga'i /
de la de bzhin gshegs pa dran pa dang shes bzhin du btang snyoms su bzhugs te /
'di ni gang dag 'phags pas sten par byed pa ste /
idaṃ dvitīyaṃ smṛtyupasthānaṃ /
yad āryaḥ sevate
'phags pas de dag bsten na tshogs la rjes su ston par 'os pa'i dran pa nye bar gzhag pa gnyis pa yin no /
yad āryaḥ sevamāno 'rhati gaṇam anuśāsayituṃ /
punar aparaṃ bhikṣavaḥ yāvac chāsane tatra tathāgatasya na nandī bhavati na saumanasyaṃ na cetasa utplāvitatvaṃ /
nāghāto nākṣāntir nāpratyayo na cetaso 'nabhirāddhiḥ /
upekṣakas tatra tathāgato viharati smṛtaḥ saṃprajānan
gzhan yang dge slong dag 'di na ston pa thugs brtse ba zhes bya ba snga ma bzhin no /
nyan thos kha cig ni de la nyan par byed pa nas ston pa'i bstan pa las mi 'gal ba'i bar du byed la /
kha cig ni nyan par mi byed pa nas ston pa'i bstan pa las 'gal ba'i bar du byed na /
des de bzhin gshegs pa kun du dgyes par yang mi 'gyur /
yid bde ba yang ma yin /
thugs ya ya por yang mi 'gyur la /
kun nas mnar sems su yang mi 'gyur /
mi bzod pa yang ma yin /
'tshig pa yang mi mnga' /
thugs ma rangs pa yang mi mnga'i /
de la de bzhin gshegs pa dran pa dang shes bzhin du btang snyoms su bzhugs te /
idaṃ tṛtīyaṃ smṛtyupasthānaṃ 'di ni gang dag 'phags pa sten par byed pa ste /
yad āryaḥ sevate /
yad āryaḥ sevamāno 'rhati gaṇam anuśāsayitum iti /
smṛtisaṃprajñānam iti /
ubhayasvabhāvam iti darśayati /
smṛtaḥ saṃprajānann iti vacanāt
'phags pas de dag bsten na tshogs la rjes su ston par 'os pa'i dran pa nye bar gzhag pa gsum pa yin no zhes 'byung ngo /
dran dang shes rab ces bya ba ni gnyi ga'i ngo bo nyid yin par ston te /
dran pa dang shes bzhin du zhes 'byung ba'i phyir ro /
yadā śrāvakasyāpīti vistaraḥ /
yadā śrāvakasyāpi hīnakleśasya śuśrūṣamāṇeṣu ca śiṣyeṣv aśuśrūṣamāṇeṣu ca ubhayeṣu ca śuśrūṣamāṇāśuśrūṣamāṇeṣu ca
gang gi tshe nyan thos kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
gang gi tshe nyan thos nyon mongs pa spangs pa yang slob ma gus par nyan pa dang gus par mi nyan pa dang gnyi ga dag la kun du dga' ba ste /
nandī anunayo ma bhavati /
āghāto vā dveṣo vā
rjes su chags pa 'am /
kun nas mnar sems te zhe sdang mi 'byung na /
kasmād ete āveṇikā asādhāraṇā buddhadharmā ucyaṃte ci'i phyir 'di dag sangs rgyas kyi chos ma 'dres pa thun mong ma yin pa rnams zhes bya zhe na /
savāsanaprahāṇaḍ iti /
savāsanānām ānamdyādīnāṃ prahāṇāt
bag chags dang bcas par spangs pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
kā punar iyaṃ vāsanā nāma śrāvakāṇāṃ kun du dga' ba la sogs pa bag chags dang bcas te spangs pa'i phyir ro /
yo hi yatkleśacaritaḥ pūrvaṃ bag chags zhes bya ba 'di ci zhe na /
tasya tatkṛtaḥ kāyavāgaceṣṭāvikārahetusāmarthyaviśeṣaś citte vāsanety ucyate /
avyākṛtaś cittaviśeṣo vāsaneti bhadantānantavarmā
nyan thos rnams las gang zhig gis sngon nyon mongs pa gang spyad pa de'i des byas pa'i lus dang ngag gi g yo bar 'gyur ba'i rgyu nus pa'i khyad par sems la yod pa ni bag chags zhes bya'o /
btsun pa go cha mtha' yas na re bag chags ni lung du ma bstan pa'i sems kyi khyad par yin no zhes zer ro /
atha veti vistareṇācāryaḥ slob dpon gyis yang na zhes bya ba rgyas par smos te /
yasya śrāvakā buddhasya bhagavataḥ śrāvakā bhavanti nānyasya /
kiṃ kāraṇaṃ /
śuśrūṣamāṇe cāśuśrūṣamāṇe cobhayasmiṃś ca śuśrūṣamāṇāśuśruṣamāṇeṣu ubhayeṣu tasyaiva śravakavatas tatanutpādaḥ
nyan thos rnams gang gi yin pa ni nyan thos rnams sangs rgyas bcom ldan 'das kyi yin gyi /
nyan thos kyi ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
nyan thos thams cad ni sangs rgyas kyi phyir rab tu byung ba yin no /
gus par nyan pa dang gus par mnyan pa dang gnyis po de dag la ste /
nyan thos de dag gus par nyan pa dang gus par mi nyan pa dang gnyi ga dag la nyan pa dang thos pa dang ldan pa'i de kho na la de mi 'byung ba ste /
ānandyāghātānutpādaḥ /
āścaryam adbhutaṃ (Abhidh-k-vy 648) vyavasthāpyate /
nānyasya śrāvakasyety arthaḥ
kun du dga' ba dang kun nas mnar sems mi 'byung ba ya mtshan rmad du byung bar rnam par gzhag gi gzhan nyan thos la ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
(VII /
39) anyathā hīti vistaraḥ /
yadi saṃvṛtijñānasvabhāvā na syād adveṣasvabhāvā syāt karuṇāvat /
na sarvasattvālaṃbanā sidhyet /
na traidhātukasattvālaṃbanā sidhyed ity arthaḥ /
yathā karuṇā na traidhātukasattvālambanā
de lta ma yin na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te kun rdzob shes pa'i ngo bo nyid ma yin gyi snying rje bzhin du zhe sdang med pa'i ngo bo nyid yin par gyur na ni sems can thams cad la dmigs par yang 'grub par mi 'gyur te /
khams gsum pa'i sems can la dmigs par 'grub par mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
dper na snying rje ni khams gsum pa la dmigs pa ma yin no /
kiṃ tarhi 'o na ci zhe na /
kāmāvacarasattvālaṃbanā /
duḥkhitasattvālambanatvād evaṃ siddhaṃ syād ity abhiprāyaḥ
sems can sdug bsngal ba la dmigs pa'i phyir /
'dod pa na spyod pa'i sems can la dmigs pa yin te /
'di yang de dang 'dra bar 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
na ca triduḥkhatākārā sidhyed iti vartate karuṇāvat snying rje bzhin du sdug bsngal gsum gyi rnam pa can du yang 'grub par mi 'gyur ro zhes bya bar sbyar ro /
yathā karuṇā duḥkhatākāraiva na triduḥkhatākārā duḥkhaduḥkhatāsaṃskāraduḥkhatāvipariṇāmaduḥkhatākarā /
tathā na syāt /
iṣyate ca triduḥkhatākāreti /
ataḥ saṃvṛtijñānasvabhāveti /
mahacchabdavācyatākāraṇaṃ darśāyann āha /
kasmād iyam ityādi
ji ltar snying rje sdug bsngal gyi sdug bsngal kho na'i rnam pa can yin gyi sdug bsngal gsum gyi rnam pa can ma yin te /
sdug bsngal gyi sdug bsngal dang 'gyur ba'i sdug bsngal dang 'du byed kyi sdug bsngal gyi rnam pa can de lta bur mi 'gyur ba zhig nas sdug bsngal gsum gyi rnam pa can du yang 'dod de /
de'i phyir kun rdzob shes pa'i ngo bo nyid yin no /
chen po'i sgrar brjod pa nyid kyi rgyu bstan pa'i phyir 'di ci'i phyir zhes bya ba la sogs pa smos so /
saṃbhāreṇa mahāpuṇyajñānasaṃbhārasamudāgamād iti bsod nams dang ye shes kyi tshogs chen pos yang dag par 'grub pa'i phyir ro zhes bya ba ni /
mahāpuṇyasaṃbhārasamudāgamāt /
mahājñānasaṃbhārasamudāgamāc cety arthaḥ /
tatra mahāpuṇyasaṃbhāras tisraḥ pāramitāḥ /
dānaśīlakṣāntipāramitāḥ /
mahājñānasaṃbhāraḥ prajñāpāramitā /
vīryadhyānapāramite tu dvidhā ubhayatravyāpārāt
bsod nams kyi tshogs chen pos yang dag par 'grub pa'i phyir dang ye shes kyi tshogs chen pos yang dag par 'grub pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
de la bsod nams kyi tshogs chen po ni pha rol tu phyin pa gsum po sbyin pa dang tshul khrims dang bzod pa'i pha rol tu phyin pa'o /
ye shes kyi tshogs chen po ni shes rab kyi pha rol tu phyin pa'o /
brtson 'grus dang bsam gtan gyi pha rol tu phyin pa dag ni gnyi gar gtogs pa'i phyir rnam pa gnyi ga yin te /
na hi vinā vīryeṇa dānaṃ dīyate śīlaṃ samādīyate kṣāntir bhāvyata iti mahāpuṇyasaṃbhārabhāgīyaṃ vīryaṃ bhavati brtson 'grus med par sbyin pa sbyin pa dang tshul khrims yang dag par len pa dang bzod pa bsgom pa yang med pas brtson 'grus ni bsod nams kyi tshogs chen po dang cha mthun pa yin no /
tathā nāntareṇa vīryaṃ prajñā bhavatīti mahājñānasaṃbhārabhāgīyaṃ bhavati de bzhin du brtson 'grus med par shes rab mi 'byung bas ye shes kyi tshogs chen po dang cha mthun pa yin no /
tathā maitryādicaturvidhāpramāṇabhāvanāpakṣaṃ dhyānaṃ mahāpuṇyasaṃbhārabhāgīyaṃ de bzhin du bsam gtan yang byams pa la sogs pa tshad med pa rnam pa bzhi bsgom pa'i phyogs dang mthun pa ni bsod nams kyi tshogs chen po dang cha mthun pa yin no /
smṛtyupasthānādisaptatriṃśadbodhipakṣadharmabhāvanāpakṣaṃ dhyānaṃ mahājñānasaṃbhārabhāgīyaṃ dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa byang chub kyi phyogs dang mthun pa'i chos sum cu rtsa bdun bsgom pa'i phyogs dang mthun pa'i bsam gtan ni ye shes kyi tshogs chen po dang cha mthun pa yin no /
tad evaṃ mahāpuṇyajñānasaṃbhārābhyāṃ samudāgamān nirvṛtter mahatīyaṃ karuṇeti mahākaruṇā de ltar bsod nams dang ye shes kyi tshogs chen po dag gis yang dag par 'grub cing 'grub pa'i phyir /
thugs rje 'di che bas na thugs rje chen po'o /
ākāreṇa triduḥkatākaraṇāt /
yasmāt tisṛbhir api duḥkhatābhir ākārayati na duḥkhaduḥkatayaiva karuṇāvat
rnam pa ni sdug bsngal gsum la rtogs pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar sdug bsngal gsum char la yang dmigs kyi /
snying rje bzhin du sdug bsngal gyi sdug bsngal kho na la dmigs pa ni ma yin no /
ālambanena traidhātukasattvālaṃbanatvāt /
yasmāt traidhātukopapannan sattvān ālambate na ca kāmadhātūpapannān eva karuṇāvat
dmigs pa ni khams gsum pa'i sems can la dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar khams gsum du skyes pa'i sems can rnams la dmigs kyi /
snying rje bzhin du 'dod pa'i khams su skyes pa kho na la dmigs pa ni ma yin te /
kāmasattvās tu gocara iti vacanāt spyod yul 'dod pa'i sems can yin /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
samatvena sarvasattveṣu samavṛttitvāt /
yasmāt sarvasattveṣu traidhātukaparyāpanneṣu samaṃ vartate saṃskāraduḥkhatākāreṇa /
ato 'pi mahākaruṇety ucyate
mnyam pa nyid ni sems can thams cad la 'dra bar 'jug pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar khams gsum du gtogs pa'i sems can thams cad la 'du byed kyi sdug bsngal gyi rnam par 'dra bar 'jug ste /
de'i phyir yang thugs rje chen po zhes bya'o /
tato 'dhimātratarābhāvād iti /
prajñāsvabhāvatayā tīkṣṇataratvāt /
yathā hi tayā karuṇāyate
de bas ches che ba med pa'i phyir ro zhes bya ba ni shes rab kyi ngo bo nyid yin pas shin tu rno ba'i phyir te /
ji ltar des thugs rje che ba ltar snying rje ni de lta ma yin no /
na tathā karuṇayeti /
nānākaraṇaṃ viśeṣaḥ /
adveṣāmohasvabhāvatvād iti /
yathākramaṃ karuṇāyā adveṣasvabhāvatvāt
tha dad du bya ba ni khyad par ro /
zhe sdang med pa dang gti mug med pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni go rims bzhin du snying rje ni zhe sdang med pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir la /
mahākaruṇāyāś cāmohasvabhāvatvād ity arthaḥ /
ekatriduḥkhatākāratvād iti /
ekaduḥkhatākāratvāt karuṇāyāḥ /
triduḥkhākāratvāc ca mahākaruṇāyaḥ
thugs rje chen po ni gti mug med pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
sdug bsngal gcig dang gsum gyi rnam pa can yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni snying rje ni sdug bsngal gcig gi rnam pa can yin pa'i phyir la /
ity (Abhidh-k-vy 649) ubhayatrāpi sarvatra yāthāsaṃkhyena yojayitavgyaṃ thugs rje chen po ni sdug bsngal gsum gyi rnam pa can yin pa'i phyir te /
'og ma thams cad la yang grangs bzhin du sbyar bar bya'o /
caturdhyānacaturthadhyānabhūmikatvād iti /
karuṇā caturdhyānabhūmika /
anāgamyadhyānāntarayoḥ prathamadhyānagrahaṇena grahaṇān na ṣaḍbhūmikety uktaṃ /
mahākaruṇā tu caturthadhyānabhūmikaiva sarvasamādhikarmaṇyatvena tasyaiva tadutpādanasamarthatvāt /
śrāvakādibuddhasaṃtānajatvād iti /
ādiśabdena pratyekabuddhapṛthagjanāṃ grahaṇaṃ
bsam gtan bzhi dang bsam gtan bzhi pa'i sa pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni snying rje ni bsam gtan bzhi pa'i sa pa yin no /
mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dag ni bsam gtan dang po smos pas bsdus pa'i phyir sa drug pa zhes ni ma bshad do /
thugs rje chen po ni bsam gtan bzhi pa'i sa pa kho na yin te ting nge 'dzin thams cad las su rung ba nyid kyis de kho nas de skyed par nus pa'i phyir ro /
nyan thos la sogs pa dang sangs rgyas kyi rgyud las skyes pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni rang sangs rgyas dang so so'i skye bo rnams bsdu'o /
kāmabhavāgravairāgyalabhyatvād iti /
kāmavairāgyalabhyā karuṇā /
bhavāgravairāgyalabhyā mahākaruṇā /
aparitrāṇaparitrāṇata iti /
karuṇayā śrāvakādayaḥ karuṇāyanta eva kevalaṃ anuglāyaṃty evety arthaḥ
'dod pa'i khams dang srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang bral bas thob pa'i phyir ro zhes bya ba ni snying rje ni 'dod pa las 'dod chags dang bral bas 'thob la /
thugs rje chen po ni srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang bral bas 'thob bo /
na saṃsārabhayāt paritrāyante /
mahākaruṇayā tu karuṇāyamāno bhagavān mahataḥ saṃsārabhayāt paritrāyte /
atulyatulyakaruṇāyanāt /
karuṇayātulyaṃ karuṇāyate /
duḥkhitānām eva karunāyanāt /
mahākaruṇayā tu tulyaṃ sarvasattvasamakruṇāyanāt /
(VII /
40) pūrvapuṇyajñānasaṃbhārasaṃudāgamata iti /
pūrveṣu janmasu puṇyasaṃbhāreṇa pūrvoktena jñānasaṃbhāreṇa ca samudāgamataḥ
yongs su mi skyob pa dang yongs su skyob ces bya ba ni snying rje ni nyan thos la sogs par snying rje bar byed pa 'ba' zhig tu zad pas yid la nyam nga ba 'ba' zhig tu zad kyi zhes bya ba'i tha tshig snye 'khor ba'i 'jigs pa las ni yongs su mi skyob po /
thugs rje chen pos ni bcom ldan 'das thugs rje bar mdzad pa ni 'khor ba'i 'jigs pa chen po las yongs su skyob po /
mi 'dra ba dang 'dra bar thugs rje mdzad pa'i phyir ro zhes bya ba ni snying rjes ni sdug bsngal ba kho na la snying rje ba'i phyir mi 'dra bar snying rje bar byed de /
thugs rje chen pos ni sems can thams cad la 'dra bar thugs rje bar mdzad pa'i phyir ro /
sngon gyi bsod nams dang ye shes kyi tshogs kyis yang dag par 'grub pa zhes bya ba ni tshe rabs snga ma dag gi bsod nams kyi tshogs dang ye shes kyi tshogs sngar bshad pas yang dag par 'grub po /
dharmakāyapariniṣpattita iti /
anāsravadharmasaṃbhārasaṃtāno dharmakāyaḥ /
āśrayaparivṛttir vā /
arthacaryayā ceti /
svargāpavargakāraṇam artho lokasya /
tasya saṃpādanam arthacaryā /
tulyā hi sarveṣāṃ buddhānāṃ mahākaruṇā parārthahetuḥ /
yathākālam iti
chos kyi sku yongs su 'grub ces bya ba la /
chos kyi sku ni zag pa med pa'i chos kyi rgyun gyi tshogs sam gnas yongs su gyur pa yin no /
don spyod pa zhes bya ba la /
don ni 'jig rten gyi mtho ris dang byang grol mdzad pa'o /
de sgrub pa ni don spyod pa ste /
sarvatrābhisaṃbadhyate /
kathaṃ /
cirālpajīvanād yathākālaṃ dīrghāyuṣi prajāyāṃ dīrgāyuṣo buddhā bhavanti /
alpāyuṣy alpāyuṣaḥ /
yathāsaṃbhavaṃ kṣatriyaguruke loke kṣatriyā bhavanti /
brāhmaṇaguruke brāhmaṇāḥ /
yathākālam eva ca kāśyapādigotrāḥ /
gautamādigotrāś ca /
tathālpapramāṇe loke 'lpapramāṇāḥ /
analpapramāṇe 'nalpapramāṇā iti /
hetusaṃpadaṃ puṇyajñanasaṃbhāralakṣaṇāṃ /
phalasaṃpadaṃ dharmakāyalakṣaṇāṃ /
upakārasaṃpadaṃ jagadarthacaryālakṣaṇāṃ /
sarvaguṇajñānasaṃbhārābhyāsa iti /
guṇāḥ paṃcapāramitāsvabhāvāḥ /
jñānānāni ca prajñāpāramitāsvabhāvāni
sangs rgyas thams cad kyi gzhan gyi don mdzad pa'i rgyu thugs rje chen po ni 'dra'o /
dus ji lta ba bzhin du zhes bya ba ni thams cad la sbyar ro /
ji lta zhe na /
yun shin tu ring ba dang yun thung ngur 'tsho ba'i phyir zhes bya ba smos te /
dus ji lta ba bzhin du skye dgu rnams kyi tshe ring ba'i tshe ni sangs rgyas bcom ldan 'das sku tshe ring bar 'byung la /
thung ba'i tshe ni thung bar ro /
de bzhin du ci rigs par 'jig rten gyi rgyal rig sa bkur ba'i tshe ni rgyal rigs su 'byung la /
bram ze bkur ba'i tshe ni bram zer ro /
dus ji lta ba bzhin du 'od srungs la sogs pa'i rigs dang goo ta ma la sogs pa'i rigs su yang 'byung ngo /
de bzhin du 'jig rten pa'i bong tshod chung ba'i tshe ni sku bong tshod chung la /
bong tshod che ba'i tshe ni sku bong tshod che ba'o /
rgyu phun sum tshogs pa ni bsod nams dang ye shes kyi tshogs ni mtshan nyid do /
'bras bu phun sum tshogs pa ni chos kyi sku'i mtshan nyid do /
phan 'dogs pa phun sum tshogs pa ni 'gro ba'i don spyod pa'i mtshan nyid do /
bsod nams dang ye shes kyi tshogs thams cad la goms pa zhes bya ba la /
teṣāṃ guṇajñānānāṃ saṃbhāraḥ /
tasyābhyāsaḥ punaḥpumahprayogaḥ /
dīrghakālābhyāsas tribhir asaṃkhyeyair mahākalpaiḥ /
nirantarābhyāso 'sāntaratayā /
satkṛtyabhyāsas tīvrādaratayā /
caturvidhā phalasaṃpad iti /
dharmakāyapariniṣpattyā jñānādisaṃpadaś catasro bhavantīti tā api phalasaṃpada iti vyavasthāpyante
bsod nams ni pha rol tu phyin pa lnga'i ngo bo nyid do /
ye shes ni shes rab kyi pha rol tu phyin pa'i ngo bo nyid dag ste /
bsod nams dang ye shes de dag thams cad kyi chogs so /
de goms pa ni yang dang yang du sbyor ba'o /
yun ring po nas goms pa zhes bya ba ni bskal pa grangs med pa gsum du'o /
bar chad med pa'i goms pa zhes bya ba ni bar chad dang bcas pa ma yin par ro /
gus par byas te goms pa zhes bya ba ni gus pa drag pos so /
'bras bu phun sum tshogs pa yang rnam pa bzhi ste zhes bya ba ni chos kyi sku yongs su grub pas /
ye shes la sogs pa phun sum tshogs pa bzhir 'gyur bas de dag kyang 'bras bu phun sum tshogs pa zhes bya bar rnam par gzhag go /
jñānasaṃpac caturvidheti vakṣyati ye shes phun sum tshogs pa yang rnam pa bzhi ste zhes 'chad par 'gyur la /
tathā prahāṇasaṃpat prabhāvasaṃpat rūpakāyasaṃpac ca caturvidheti vakṣyati /
tad evāsāṃ vyākhyānaṃ bhaviṣyati
de bzhin du spangs pa phun sum tshogs pa dang mthu phun sum tshogs pa dang gzugs kyi sku phun sum tshogs pa yang rnam pa bzhi ste zhes 'chad par 'gyur bas 'di dag ni de'i tshe nyid la 'chad par 'gyur ro /
caturvidhopakārasaṃpat /
ktham ity āha /
apāyatrayasaṃsāraduḥkhatyantanirmokṣasaṃpad iti /
apāyatrayaṃ ca narakādi saṃsāraś ca
phan 'dogs pa phun sum tshogs pa yang rnam pa bzhi ste /
ji lta zhe na /
ngan song gsum dang 'khor ba'i sdug bsngal las gtan du thar par mdzad pa phun sum tshogs pa'o zhes bya ba ni dmyal ba la sogs pa ngan song gsum dang 'khor ba ste /
tayor duḥkhaṃ /
(Abhidh-k-vy 650) tato 'tyantanirmokṣaḥ /
saiva saṃpad iti
de dag gi sdug bsngal las gtan du thar par mdzad pa de nyid phun sum tshogs pa yin no /
yānatrayasugatipratiṣṭhāpanasaṃpad veti /
yānatraye ca śrāvakayānādau /
sugatau ca pratiṣṭhāpanaṃ
yang na theg pa gsum dang bde 'gro la 'god par mdzad pa phun sum tshogs pa'o zhes bya ba ni nyan thos kyi theg pa la sogs pa theg pa gsum dang bde 'gro la 'god pa'o /
saiva saṃpad iti /
iyaṃ vā caturvidhopakārasaṃpat
de nyid phun sum tshogs pa yin te yang na phan 'dogs pa phun sum tshogs pa rnam pa bzhi de yin no /
anupadiṣṭajñānam iti svayam abhisaṃbodhanārthena ma bstan par mkhyen pa zhes bya ba ni bdag nyid kyis mngon par rdzogs par byang chub pa'i don gyis so /
sarvatrajñānamn iti niravaśeṣasvalakṣaṇāvabodhanārthena thams cad mkhyen pa zhes bya ba ni rang dang spyi'i mtshan nyid ma lus par thugs su chud pa'i don gyis so /
sarvathājñānam iti /
sarvaprakārāvabodhanārthena /
ayatnajñānam itīcchāmātrāvabodhanārthena sarvakleśaprahāṇam iti traidhātukadarśanabhāvanāheyakleśocchitteḥ atyantaprahāṇam ity aparihāṇitaḥ
rnam pa thams cad mkhyen pa zhes bya ba ni rnam pa kun mkhyen pa'i don gyis so /
ma 'bad par mkhyen pa zhes bya ba ni bzhed pa tsam gyis thugs su chud pa'i don gyis so /
nyon mongs pa thams cad spangs pa zhes bya ba ni mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa khams gsum pa chad pa'i phyir ro /
gtan du spangs pa zhes bya ba ni yongs su mi nyams pa'i sgo nas so /
savāsanaprahāṇam iti /
anubaṃdhābhāvataḥ /
sarvasamāpattyāvaraṇaprahāṇam ity ubhayatobhāgavimukteḥ
bag chags dang bcas te spangs pa zhes bya ba ni rjes su 'brel pa med pa'i phyir ro /
ting nge 'dzin dang snyoms par 'jug pa'i sgrib pa thams cad spangs pa'o zhes bya ba ni gnyi ga'i cha las rnam par grol ba'i phyir ro /
bāhyaviṣayanirmāṇapariṇāmādhiṣṭhānavaśitvasaṃpad iti /
tatrāpūrvabāhyaviṣayotpādanaṃ nirmāṇam /
aśmādīnāṃ suvarṇādibhāvāpādanaṃ pariṇāmaḥ
phyi'i yul sprul pa dang yongs su bsgyur ba dang byin gyis rlob pa'i mnga' phun sum tshogs pa zhes bya ba de la sprul pa ni phyi'i yul sngon med pa 'byin pa'o /
yongs su bsgyur ba ni rdo la sogs pa gser la sogs pa'i dngos por mdzad pa'o /
dīrghakālāvasthānam adhiṣṭhānam iti byin gyis rlob pa ni yun ring du gnas par mdzad pa'o /
āyuṣa utsarge 'dhiṣṭhāne ca vaśitvasaṃpad āyurutsargādhiṣṭhānavaśitvasaṃpad iti sku tshe gtong ba dang byin gyis rlob pa'i mnga' phun sum tshogs pa ni sku tshe gtong ba dang byin gyis rlob par mdzad pa la mnga' phun sum tshogs pas so /
āvṛteti vistaraḥ /
āvṛtagamanaṃ cākāśagamanaṃ ca sudūrakṣipragamanaṃ ca /
brāhmaṇād ity anavad ekaśeṣaḥ
bsgribs pa dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsgribs pa la gshegs pa dang nam mkha' la gshegs pa dang shin tu ring ba la myur du gshegs pa'o /
alpe bahūnāṃ praveśaḥ /
paramāṇau bahūnāṃ hastyādīnāṃ praveśaḥ /
sa cety āvṛtākāśāsudūrakṣipragamanālpabahupahupraveśaḥ
chung ngur mang po 'jug par mdzad pa ni khyod chung ngu'i nang du glang po che la sogs pa mang po 'jug par mdzad pa ste /
bsgribs pa dang nam mkha' dang shin tu ring ba la myur bar gshegs pa dang chung ngur mang po 'jug par mdzad pa ste /
tayor vaśitvasaṃpad iti yojyaṃ de dag la mnga' phun sum tshogs pa zhes bya bar sbyar ro /
vividhā nānāprakārā nijāḥ svābhāvikāḥ /
ke /
āścaryadharmāḥ /
teṣāṃ saṃpad iti yojyaṃ
ya mtshan gyi chos nar ma rang bzhin gyis 'byung ba rnam pa sna tshogs rnam pa du ma de dag phun sum tshogs pa zhes bya bar sbyar ro /
dharmataiṣā buddhānāṃ bhagavatāṃ yat teṣāṃ gacchatāṃ nimnasthalaṃ ca samībhavati sangs rgyas bcom ldan 'das de dag gshegs pa na mthon dman mnyam par 'gyur te mthong ba gang yin pa de ni dma' bar 'gyur la /
yad uccaṃ /
tan nicībhavati /
yan nīcaṃ /
tad uccībhavati /
aṃdhāś cakṣūṃṣi pratilabhaṃte /
badhirāḥ śrotram /
unmattāḥ smṛtim iti yathāsūtraṃ sarvam anusartavyaṃ
dma' ba gang yin pa de ni mthon por 'gyur ro /
long ba rnams kyis ni mig 'thob bo /
'on pa rnams kyis ni rna ba 'thob po /
smyon pa rnams kyis ni dran pa 'thob bo zhes bya ba gang yin pa de ni chos nyid yin te /
thams cad mdo las ji skad 'byung ba bzhin khong du chud par bya'o /
lakṣaṇasaṃpad iti /
dvātriṃśatāṃ mahāpuruṣalakṣaṇānām ūrṇoṣṇīṣādīnāṃ saṃpat
mtshan phun sum tshogs pa zhes bya ba ni skyes bu chen po'i mtshan mdzod spu dang gtsug tor la sogs pa sum cu rtsa gnyis phun sum tshogs pa'o /
anuvyaṃjanasaṃpad iti /
vṛttāṃgulitāmratuṃganakhatvādīnāṃ aśīter anuvyaṃjanānāṃ saṃpat /
balasaṃpan nārāyaṇaṃ balaṃ
dpe byad bzang po phun sum tshogs pa zhes bya ba ni sor mo zlum pa dang sen mo zangs kyi mdog lta bu la sogs pa dpe byad bzang po brgyad cu phun sum tshogs pa'o /
vajrasārāṇy asthīny asyeti vājrasārāsthi /
vajrasārāsthiśarīram asyeti vajrasārāsthiśarīraḥ
stobs phun sum tshogs pa ni sred med kyi bu'i stobs so /
'di'i sku gdung rdo rje lta bur sra bas na sku gdung rdo rje sra ba'o /
tadbhāvaḥ /
tasya saṃpad iti
sku gdung rdo rje ltar sra ba'i ngo bo ste /
vajrasārāsthiśarīratāsaṃpad iti /
etat sāmāsikaṃ sāṃkṣepikaṃ /
ye kecit prasādajātāḥ satpuruṣā buddhaṃ bhagavantam astāviṣuḥ stuvanti stoṣyaṃti vā /
sarve te etayaiva trividhayā saṃpadeti
de phun sum tshogs pas na sku gdung rdo rje ltar sra ba nyid phun sum tshogs pa'o /
de ltar na de dag ni sangs rgyas rnams kyi che ba'i bdag nyid kun nas mdor bsdus pa yin te /
skyes bu dam pa rab tu dang ba skyed pa gang su yang rung ba sangs rgyas bcom ldan 'das la bstod pa dang stod pa dang bstod par 'gyur ba de dag thams cad ni phun sum tshogs pa dam pa gsum po 'di kho nas so /
yady anekā asaṃkhyeyāḥ kalpā asyety anekāsaṃkhyeyakalpaṃ jīvitaṃ 'di la bskal pa grangs med pa du ma yod pas na sku tshe bskal pa grangs med pa du ma ste /
tad yady adhitiṣṭheyur buddhā bhagavantaḥ sangs rgyas bcom ldan 'das rnams gal te de byin gyis rlob par mdzad na /
evaṃ te sakalaṃ tanmāhātmyaṃ jñātuṃ vaktuṃ vaktuṃ ca samarthāḥ de ltar na de dag gi che ba'i bdag nyid de mtha' dag mkhyen pa dang brjod par spyod de /
tasyānantaprabhedatvenātibahutvād ity abjiprāyaḥ de'i rab tu dbye ba mtha' yas pas shin tu mang ba'i phyir ro snyam du dgongs pa yin no /
evaṃ ca tāvad iti vistaraḥ re zhig de ltar na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
guṇāś ca jñānāni ca prabhāvaś (Abhidh-k-vy 651) copakāraś ceti dvaṃdvaḥ yon tan rnams dang ye shes rnams /
mthu dang phan 'dogs pa zhes zlas dbye ba yin no /
anantāś ca te 'dbhutāś ceti punaḥ karmadhārayaḥ mtha' yas pa yang yin la rmad du byung ba yang yin pas zhes gzhi mthun par bsdu ba yin no /
eta eva mahāratnāni de dag nyid rin po che chen po ste /
teṣām ākarās tathāgatāḥ /
atha ca punar bālāḥ pṛthagjanāḥ svaguṇadāridryeṇānumānabhūtena hatādhimokṣā hatarucayaḥ yāvad buddhaṃ nādriyaṃte buddhe nādaraṃ kurvantīty arthaḥ
de bzhin gshegs pa rnams ni de dag gi 'byung gnas yin no /
'on kyang byis pa so so'i skye bo rang gi yon tan dbul bas rjes su dpog par gyur pas mos pa bcom zhing dga' ba bcom par gyur ba rnams ni sangs rgyas la gus pa'i bar du mi byed de /
dad par mi byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
śraddhāmātrakeṇāpīti /
niradhigamenety arthaḥ /
aniyatavipākānām iti /
niyatavipākānām alaṃghanīyatvād ity abhiprāyaḥ
dad pa tsam gyis zhes bya ba ni mi rtogs par zhes bya ba'i tha tshig go /
rnam par smin par ma nges pa zhes bya ba ni rnam par smin par nges pa rnams las ni rgal bar mi 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
deveṣu bhasvā daivī /
avaṃdhyeṣṭaprakṛṣṭāśusvaṃtaphalatvād iti /
avaṃdhyaphalaṃ phaladānanaiyamyenāvasthānāt /
iṣṭaphalaṃ divyaviṣayaphalatvāt /
prakṛṣṭaphalaṃ prabhūtaphalatvāt /
āśuphalaṃ dṛṣṭadharmādivedanīyaphalatvāt /
svantaphalaṃ nirvāṇāphalatvāt /
tadbhāvāt /
anuttaraṃ puṇyakṣetram ucyaṃte tathāgatā iti
lha dag gi nang na yod pas na lha'i yin no /
'bras bu med pa ma yin pa dang yid du 'ong ba dang mchog tu gyur ba dang myur ba dang mtha' bzang ba'i phyir ro zhes bya ba la /
'bras bu med pa ma yin pa ni 'bras bu 'byin par nges par gnas pa'i phyir ro /
'bras bu yid du 'ong ba ni 'bras bu lha'i yul yin pa'i phyir ro /
'bras bu mchog tu gyur pa ni 'bras bu mang ba'i phyir ro /
'bras bu myur ba ni 'bras bu mthong ba'i chos la sogs pa la myong bar 'gyur ba'i phyir ro /
'bras bu mtha' bzang ba ni 'bras bu mya ngan las 'das pa yin pa'i phyir yin te /
de bzhin gshegs pa ni de dag mnga' ba'i phyir bsod nams kyi zhing bla na med pa zhes bya'o /
kārān ity upakārān pūjādikān bya ba zhes bya ba ni mchod pa la sogs pa phan pa'o /
(VII /
41) yathāyogam iti
ci rigs par zhes bya ba ni ji srid par te /
yathāsaṃbhavaṃ /
kecid guṇāḥ śrāvakasādhāraṇā buddhānāṃ bhagavatāṃ araṇāpraṇidhijñānādayaḥ
sangs rgyas bcom ldan 'das rnams kyi yon tan nyon mongs pa med pa dang /
smon nas shes pa la sogs pa kha cig ni nyan thos dang thun mong yin no /
kecit pṛthagjanasādhāraṇāḥ abhijñādhyānārāpyādayaḥ mngon par shes pa dang bsam gtan dang gzugs med pa la sogs pa kha cig ni so so'i skye bo dang thun mong yin no /
ādiśabdena śūnyatānimittāpraṇihitādayo gṛhyante sogs pa zhes bya ba'i sgras ni stong pa nyid dang mtshan ma med pa dang smon pa med pa la sogs pa bsdu'o /
(VII /
42) na kasyacit tadālaṃbano rāga utpadyate dveṣo māno veti /
tenātmano darśanādiparihārāt /
yathāyathā ca tenābhisamitaṃ bhavaty araṇāsamādher abhyutthitenāsya māṃ dṛṣṭvā rāga utpatsyate asya dveṣaḥ asya māna asyāprasāda utpatsyate iti /
tathātathā vyutthito 'pi tasmāt samādher anuveṣṭate
'ga' yang de la dmigs nas 'dod chags sam zhe sdang ngam nga rgyal skye bar mi 'gyur ba zhes bya ba ni des bdag nyid mthong ba la sogs pa yongs su spong ba'i phyir te /
ji lta ji ltar ting nge 'dzin las ma langs pa des bdag mthong nas 'di'i 'dod chags skye bar ma gyur cig /
'di'i zhe sdang dang 'di'i nga rgyal dang 'di'i bag med pa skye bar ma gyur cig ces bya bar mngon par rtogs par gyur pa de lta de ltar ting nge 'dzin de las langs nas kyang rjes su mthun par byed do /
paracittarakṣaṇopāyaviśeṣe tu tasyāraṇāsamādher utpattimātrasāmarthyād eva pareṣāṃ kleśo notpadyata ity artho gṛhyate 'di ni gzhan gyi sems srung ba'i thabs kyi khyad par yin gyi /
nyon mongs pa med pa'i ting nge 'dzin de skyes pa tsam kho na'i mthus gzhan dag gi nyon mongs pa skye bar mi 'gyur ba ni ma yin no zhes bya ba'i don du bzung ngo /
raṇayatīti kleśayatīty arthaḥ /
sukhapratipadām agratvāc caturthadhyānasya tadbhūmikaivāraṇā /
nānyadhyānabhūmikā /
parihartuṃ na śaknotīti parihāṇi saṃbhavāt
nyon mongs par mi byed pas na zhes bya ba ni nyon mongs par byed par mi 'gyur bas zhes bya ba'i tha tshig go /
bsam gtan bzhi pa ni lam sla ba rnams kyi mchog yin pa'i phyir ro /
nyon mongs pa med pa ni de'i sa pa kho na yin gyi /
sa gzhan pa ni ma yin no /
yongs su spang bar mi nus so zhes bya ba ni yongs su nyams pa srid pa'i phyir ro /
savastukāḥ kleśāḥ /
ke /
rāgādayo bhāvanāprahātavyāḥ /
avastukāḥ kleśā darśanaprahātavyāḥ
nyon mongs pa bzhi dang bcas pa ni 'dod chags la sogs pa bsgom pas spang bar bya ba dag yin no /
nyon mongs pa bzhi med pa ni kun du 'gro ba mthong bas spang bar bya ba dag yin te /
sarvatragāḥ sakalasvabhūmyālaṃbanatvāt parasaṃtatyālaṃbanā api bhavantīti kun du 'gro ba ni rang gi sa mtha' dag la dmigs pa'i phyir gzhan gyi rgyud la dmigs pa yang yod pas yongs su spang bar mi nus so /
parihartum aśakyāḥ sarvatragāḥ /
(VII /
43) sarvālaṃbanaṃ tu tad iti
de'i dmigs pa thams cad cad do zhes bya ba ni thams cad la dmigs pas dmigs pa thams cad do /
sarvam ālaṃbata iti sarvālaṃbanaṃ /
sarvo vāsyālaṃbana iti sarvālambanaṃ /
nāraṇāvat kleśamātrālambanaṃ /
kiṃ tarhi /
rūpādyālaṃbanam apīty arthaḥ /
ārūpyas tu na sākṣāt praṇidhijñānena jñāyante /
kim kāraṇaṃ /
yasmāt praṇidhijñānaṃ caturthadhyānabhūmikaṃ /
vakṣyati ca /
svadhobhūmiviṣayābhijñā (Abhidh-k-vy 652) iti
yang na 'di'i dmigs pa thams cad yin pas dmigs pa thams cad de nyon mongs pa med pa bzhin du nyon mongs pa tsam la dmigs pa ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
gzugs la sogs pa la dmigs pa yang yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
bye brag tu smra ba rnams na re zhes smos pa ni gzhan dag gi gzhung lugs ltar na gzugs med pa yang mkhyen to zhes ston te /
sangs rgyas rnams kyi yul du ma gyur pa ni med do snyam du bsams pa yin no /
smon nas shes pas gzugs med pa rnams mngon sum du ni mi shes so /
ci'i phyir zhe na /
'di ltar smon nas shes pa ni bsam gtan bzhi pa'i sa pa yin te /
rang dang 'og sa'i yul can yin zhes 'chad par 'gyur la /
praṇidhijñānaṃ cābhijñāvat bhavatīti smos nas shes pa yang mngon par shes pa dang 'dra ba yin pas so /
niṣyandacaritaviśeṣād iti /
tatra niṣyaṃdo mandamandatā
rgyu mthun pa dang spyod pa'i bye brag las zhes bya ba de la rgyu mthun pa ni dman zhing dman pa yin no /
caritam ārūpyasamāpattivihāraḥ /
tad evaṃ kāryeṇāsyānumānaṃ
spyod pa ni gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa la gnas pa yin no /
de ltar na 'bras bus rgyu rjes su dpag la /
kāraṇena ca kāryāsyeti paridīpitam rgyus kyang 'bras bu rjes su dpag go zhes bstan pa yin te /
tataḥ pracyutānāṃ tatsamāpattilābhiṇāṃ ca tad ubhayaṃ pratyakṣaṃ de nas shi 'phos pa rnams dang de'i snyoms par 'jug pa thob pa rnams kyi de gnyi ga 'dir mngon sum pa yin no /
kārṣakanidarśanaṃ cātreti /
yathā kārṣakaḥ phalena bījaṃ pratipadyate /
bījena vā phalam iti
'dir dpe ni zhing pa lta bu'o zhes bya ba ni dper na zhing pas 'bras bus sa bon dang sa bon gyis 'bras bu rtogs pa lta bu'am /
yathā vā kārṣako jānīte īdṛśe kṣetre īdṛśāphalaṃ dhānyaṃ bhaviṣyatīti /
dhānyaṃ vā dṛṣṭvā kṣetram anuminoti /
īdṛśam asya kṣetram iti /
evaṃ śāntamūrtiṃ sattvaṃ dṛṣṭvā anuminoti ārūpyāc cyuto 'yam
dper na zhing pas zhing 'di lta bu lus ni 'bru 'di lta bur 'gyur ro zhes bya bar shes pa'am /
'bru mthong nas 'di'i zhing ni 'di 'dra'o zhes rjes su dpag par byed pa de bzhin du sems can lus zhi ba mthong nas 'di ni gzugs med pa nas shi 'phos pa'o zhes bya ba dang gzugs med pa dag tu skye bar 'gyur ro zhes bya bar rjes su dpog go /
ārūpyeṣu copapatsyata iti /
vaibhāṣikā iti vacanaṃ
smon pa sngar btang ba zhes bya ba ni gtod pa sngar btang ba ste /
smon cing gtod nas zhes bya ba'i tha tshig go /
pareṣām asty anenārūpyajñānam iti sūcayati /
na hi buddānām asty aviṣaya ity abhiprāyaḥ /
praṇidhipūrvakam ity ābhogapūrvakaṃ /
praṇidhāyābhujyety arthaḥ /
yāvāṃs tatsamādhiviṣaya iti
ting nge 'dzin de'i yul du ji tsam zhig gyur pa zhes bya ba ni nyan thos kyi yul du yang ji tsam zhig gyur pa de tsam shes la /
rang sangs rgyas kyi bar du yang rang gi yul du ji tsam zhig gyur pa zhes bya ba la sogs pa yin no /
chos so so yang dag par rig pa ni 'dir bstan pa'i chos yin no /
chos zhes bya ba'i sgra ni don du ma ste /
'di lta ste /
yāvāṃ cchrāvakasya viṣayaḥ dge slong dag khyed la chos bshad par bya ste /
tāvaj jānāti /
pratyekabuddhasya ca yāvatsvaviṣaya ityādi /
(VII /
43-45) dharmapratisaṃvid iti /
iha deśanādharmaḥ /
anekārtho hi dharmaśabdaḥ /
tadyathā dharmaṃ vo bhikṣavo deśayiṣyāmi /
ādau kalyāṇaṃ madhye kalyāṇaṃ paryavasāne kalyāṇaṃ svarthaṃ suvyañjanaṃ kevalaṃ paripūrṇaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ brahmacaryaṃ saṃprakāśayiṣyāmiti, atra deśanādharmaḥ /
dharmaḥ katamaḥ /
āryāṣṭāṃgamārga ity atra pratipattidharmaḥ /
tathā dharmaṃ śaraṇaṃ gacchetety atra phaladharmo nirvāṇam ityādi /
avivartyam iti /
aśakyaṃ vivartayituṃ /
akopyadharmamanuṣyāśrayatvam iti tathāśabdenedam evārthadvayaṃ saṃbadhyate
thog mar dge ba /
bar du dge ba /
tha mar dge ba /
don bzang po /
tshig 'bru bzang po /
ma 'dres pa /
yongs su dag pa /
yongs su byang ba /
tshangs par spyod pa rab tu bshad do zhes bya ba der ni bshad pa'i chos yin no /
chos gang zhe na /
'phags pa'i lam yan lag brgyad pa'o zhes bya ba der ni sgrub pa'i chos yin no /
chos la skyabs su 'gro'o zhes bya ba der ni 'bras bu'i chos mya ngan las 'das pa zhes bya ba la sogs pa yin no /
thogs pa med pa zhes bya ba ni bzlog par mi nus pa'o /
de bzhin zhes bya ba'i sgra ni mi g yo ba'i chos can gyi yin pa dang mi'i rten can nyid yin no zhes bya ba'i don 'di gnyis kho na dang sbyar te /
ālambanādīnāṃ pṛthagvacanāt /
yuktamuktābhilāpitāyām iti /
yuktam arthasaṃbaṃdhaṃ /
muktam asaktaṃ /
yuktamuktam abhilapatīti yuktamuktābhilāpī
dmigs pa la sogs pa ni logs shig smos pa'i phyir ro /
rigs pa dang thags thogs med par mngon par brjod pa nyid ces bya ba la rigs pa ni don dang 'brel pa'o /
thags thogs med pa ni thogs pa med pa'o /
rigs pa dang thags thogs med par mngon par brjod pa ni rigs pa dang thags thogs med par mngon par brjod pa'o /
tadbhāvaḥ de'i ngo bo ste /
tasyāṃ /
yuktamuktābhilāpitāyāṃ /
samādhau vaśī samādhivaśī
rigs pa dang thags thogs med par mngon par brjod pa nyid de la'o /
samādhivaśinaḥ saṃprakhyānam asaṃmoṣaḥ /
samādhivaśisaṃprakhyānaṃ /
tatra cāvivartyaṃ jñānaṃ pratibhānapratisaṃvid iti viśeṣaḥ /
kathaṃ /
navajñānasvabhāvā pratibhānapratisaṃvit /
yā vāgālambanā /
sā duḥkhasamudayadharmānvayakṣayānutpādasaṃvṛtijñānasvabhāvā /
yā mārgālambanā /
sā mārgadharmānvayakṣayānutpādaparacittasaṃvṛtijñānasvabhāvety abhisamasya navajñānasvabhāvā anyatra nirodhajñānāt
ting nge 'dzin la dbang ba ni ting nge 'dzin la dbang ba'o /
ting nge 'dzin la dbang ba gsal bar bya zhing mi brjed par bya ba ni ting nge 'dzin la dbang ba gsal bar bya'o /
spobs pa so so yang dag par rig pa ni de la thogs pa med par shes pa yin pas khyad par yod do /
ji ltar spobs pa so so yang dag par rig pa ni shes pa dgu'i rang bzhin yin zhe na /
ngag la dmigs pa gang yin pa de ni sdug bsngal dang kun 'byung ba dang chos dang rjes dang zad pa dang mi skye ba dang kun rdzob shes pa'i rang bzhin yin la /
lam la dmigs pa gang yin pa de ni lam dang chos dang rjes dang zad pa dang mi skye ba dang kun rdzob dang gzhan gyi sems shes pa'i rang bzhin yin pas mdor bsdu na shes pa dgu'i rang bzhin yin te /
sarvadharmāś ced artho daśa jñānānīti /
na hi so 'sti dharmaḥ /
yo daśānāṃ jñānānāṃ yathāsaṃbhavaṃ nālambanībhavati
'gog pa shes pa ma gtogs so /
gal te don chos thams cad yin na ni shes pa bcu yin no zhes bya ba ni ci rigs par shes pa bcu'i dmigs par mi 'gyur ba'i chos gang yin pa de ni med do /
nirvāṇāṃ ced arthaḥ ṣaṭ jñānānīti /
nirodhajñānasya dharmajñānādipaṃcasvabhāvatvāt /
(Abhidh-k-vy 653) nāmakāyādivāgālambanatvād iti
gal te don mya ngan las 'das pa yin na ni shes pa drug ste zhes bya ba ni 'gog pa shes pa ni chos shes pa la sogs pa lnga'i rang bzhin yin pa'i phyir ro /
ming gi tshogs la sogs pa dang ngag la dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba ni sdug bsngal shes pa la sogs pa zad pa med pa ni sdug bsngal gyi phyogs gcig gam /
na hi duḥkhādijñānam anāsravaṃ duḥkhaikadeśaṃ samudayaikadeśaṃ vā svalakṣaṇākāreṇālambate kun 'byung ba'i phyogs gcig la rang gi mtshan nyid kyi rnam par mi dmigs so /
'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
paṃcopādānaskaṃdhān sāmānyalakṣaṇākāraiḥ /
atas te saṃvṛtijñānasvabhāve iti
nye bar len pa'i phung po lnga la spyi'i mtshan nyid du dmigs te /
de'i phyir kun rdzob shes pa'i rang bzhin dag yin no /
ūrdhvaṃ nāmakāyabhāvād iti /
ārūpyadhātau dharmapratisaṃvin nāstīti
yan chad na ming gi tshogs med pa'i phyir ro zhes bya ba ni /
gzugs med pa'i khams na chos so so yang dag par rig pa med do zhes ston par byed de /
yatra ca nāmakāyāḥ /
tatraiva padavyañjanakāyā iti tulyavārttā /
nāmakāyabhāvavacanena padavyañjanakāyābhāvasiddhiḥ /
ūrdhvaṃ vitarkābhāvād iti
gang na ming gi tshogs yod pa de nyid na tshig dang yi ge'i tshogs kyang yod do zhes bya bar tshul 'dra bas ming gi tshogs med par brjod pas tshig dang yi ge'i tshogs kyang med par grub pa yin no /
yan chad na rtogs pa med pa'i phyir ro zhes bya ba ni bsam gtan gnyis pa la sogs pa na ste /
dvitīyadhyānādiṣu /
vitarkya vicārya vācaṃ bhāṣata iti sūtraṃ nāmādyālambanatvaṃ punar āsāṃ pratisaṃvidāṃ samāpannasyāpi
mdo las brtags shing dpyad nas tshig tu smra'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
so so yang dag par rig pa 'di dag ni snyoms par zhugs pa na yang ming dang don la sogs pa la dmigs pa nyid yin la /
vyutthitasyāpi tatpṛṣṭhalabdhair avivartyair jñānair nāmādyālambanatvaṃ langs nas yang de'i rjes la thob pa'i shes pa thogs pa med pas ming dang don la sogs pa la dmigs pa nyid yin no /
bhāṣaṇaṃ punas tatpṛṣṭhenaiva smra ba ni de'i rjes las thob pa kho na yin no /
strīpuruṣādyadhivacana iti /
ādiśabdena kālakārakādisaṃgrahaḥ /
adhivacanaṃ punaḥ paryāyaḥ
pho dang mo la sogs pa'i tshig bla dags zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni dus dang byed pa po la sogs pa bsdu'o /
tshig bla dags ni rnam grangs yin no /
tad adhikṛtya vā vacanaṃ tadadhivacanaṃ yang na de'i dbang du byas pa'i tshig ni tshig bla dags so /
tasyāsaktatāyām iti /
tasyādhivacanasya tasya padavyañjanasya vā
de la thags thogs med par zhes bya ba ni tshig bla dags de la'am /
ata evāsāṃ kramasiddhir iti tshig dang yi ge'i tshogs de la'o /
yataḥ padavyañjanānusāreṇārthapratipattiḥ /
tasyaikadvibahustrīpuruṣādyadhivacanaṃ tasyāsaktatety ataḥ kramasiddhir iti
de nyid kyis 'di dag gi go rims drug pa yin no zhes bya ba ni gang gi phyir tshig dang yi ge'i rjes su 'brangs nas don rtogs pa dang de'i gcig dang gnyis dang mang po dang mo dang pho la sogs pa'i bla dags dang de la thags thogs med par de'i phyir go rims drug pa yin no /
tasmād rūpam ity evaṃādīti /
ādiśabdena vijānātīti vijñānaṃ /
cinotīti cittam ity evamādi saṃgrahataḥ
de'i phyir gzugs zhes bya ba de lta bu la sogs pa yin no zhes bya ba la /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni rnam par shes pas na rnam par shes pa'o /
sogs pas na sems so zhes 'byung ba la sogs pa'i nges pa'i tshig bsdu'o /
uttarottarapratibhā pratibhānam iti vādanyāyena /
yathākramam iti /
dharmapratisaṃvido gaṇitaṃ pūrvaprayogaḥ
lan dang lan spobs pas na spobs pa yin no zhes bya ba ni brtsad pa'i tshul gyis so /
go rims bzhin du zhes bya ba ni chos so so yang dag par rig pa'i sngon gyi sbyor ba ni rtsis yin no /
arthapratisaṃvido buddhavacanaṃ /
niruktipratisaṃvidaḥ śabdavidyā /
pratibhānapratisaṃvido hetuvidyeti /
buddhavacanam eveti vaibhāṣikāḥ /
(VII /
46) tat ṣaḍvidham iti /
kiṃcic caturthaṃ dhyānam araṇātmakaṃ
don so so yang dag par rig pa'i ni sangs rgyas kyi bka' yin no /
nges pa'i tshig so so yang dag par rig pa'i ni sgra rig pa yin no /
spobs pa so so yang dag par rig pa'i ni gtan tshigs yin no /
bye brag tu smra ba rnams na re sangs rgyas kyi bka' kho na yin no zhes brjod do /
kiṃcit praṇidhijñānātmakaṃ /
kiṃcit tripratisaṃvidātmakaṃ /
kiṃcit tadvyatiriktaṃ kevalaṃ prāntakoṭikam iti
de ni rnam drug ces bya ba ni bsam gtan bzhi pa la la ni nyon mongs pa med pa'i bdag nyid yin la /
la la ni smon nas shes pa'i bdag nyid yin no /
tisraḥ pratisaṃvida iti /
niruktipratisaṃvidaṃ muktvā tatra vitarkābhāvāt /
savitarkavicāreṇa tadutthāpanaṃ /
kathaṃ tarhy aviśeṣeṇaitad uktaṃ /
ṣaḍ ete prāntakoṭikā iti /
ete ucyante /
niruktipratisaṃvidaḥ tadbalena lābho na tu sā caurthadhyānabhūmikā /
kiṃ tarhi /
kāmadhātuprathamadhyānabhūmikety arthaḥ /
sarvabhūmyanulomitam iti /
sarvabhūmyanukūlitam ity arthaḥ /
pragatā antā koṭir asyeti
la la ni so so yang dag par rig pa gsum gyi bdag nyid yin no /
la la ni de dag la ma gtogs par rab kyi mtha' ba 'ba' zhig yin no /
so so yang dag par rig pa gsum zhes bya ba ni de na rtog pa med pa'i phyir nges pa'i tshig so so yang dag par rig pa ma gtogs te /
de ni rtog pa dang dpyod pa dang bcas pas slong bar byed do /
'o na ji ltar khyad par med pa drug po de dag rab mtha' pas zhes de skad du bshad ce na /
de'i phyir nges pa'i tshig so so yang dag par rig pa ni de'i stobs kyis 'thob pa yin gyi /
de bsam gtan bzhi pa'i sa pa ni ma yin no zhes bya ba smos so /
'o na ci zhe na /
'dod pa'i khams dang bsam gtan dang po'i sa pa zhes bya ba'i tha tshig go /
sa thams cad kyis mthun par byas pa zhes bya ba ni sa kun gyis mthun par byas pa zhes bya ba'i don to /
pragatā antaṃ prāntā /
prāntā koṭir asyeti prāntakoṭikā
'di la mthar rab tu phyin pa yod pa'i phyir rab kyi mtha' pa'o /
catuṣkoṭikavad iti /
yathā catuṣkoṭikaś catuḥprakārapraśnaḥ /
tadvat /
(Abhidh-k-vy 654)
mu bzhi pa bzhin no zhes bya ba ni dper na mu bzhi ba ni dri ma rnam pa bzhi yin pa de dang 'dra'o /
(VII /
47-50) ṛddhiviṣayeti vistaraḥ
rdzu 'phrul gyi yul zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
ṣaḍ abhijñāḥ /
ṛddhiviṣayajñānasākṣātkriyādivyaśrotracetaḥparyāgapūrvenivāsacyutyupapādāsravakṣayajñānasākṣātkriyābhijñā iti /
sūtraṃ cātra /
iha bhikṣur anekavidham ṛddhiviṣayaṃ pratyanubhavati
mngon par shes pa drug ni rdzu 'phrul gyi yul shes pa mngon du bya ba dang lha'i rna ba dang sems kyi rnam grangs dang sngon gyi gnas dang 'chi 'pho dang skye ba dang zag pa zad pa shes pa mngon du bya ba'i mngon par shes pa'o /
'dir mdo ni 'di na dge slong rdzu 'phrul gyi yul shes pa mngon du bya ba'i mngon par shes pa rnam pa du ma nyams su myong bar byed de /
gcig tu gyur nas mang por 'gyur /
mang por gyur nas gcig tu 'gyur /
eko bhūtvā bahudhā bhavati bahudhābhūtvā eko bhavatīti vistaragraṃtha ṛddhipādā ity atra likhito draṣṭavyaḥ zhes bya ba nas 'di ni rdzu 'phrul gyi yul shes pa mngon du bya ba'i mngon par shes bzhes bya'o zhes bya ba'i bar 'byung ba yin te /
gzhung rgyas par ni /
yāvad iyam ucyate ṛddhiviṣayajñānasākṣātkriyābhijñeti rdzu 'phrul rkang pa ting nge 'dzin /
zhes bya ba der bris par blta bar bya'o /
iha bhikṣur divyena śrotreṇa viśuddhenātikrāntamānuṣyakeṇa ubhayāṃ cchabdān śṛṇoti mānuṣān amānuṣān api ye vā dūre ye vāntika iti /
iyaṃ ucyate divyaśrotrajñānasākṣātkriyābhijñā /
ikha bhikṣur divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāṃtamānuṣyakeṇa sattvān paśyatīti bahuḥ sūtravad granthaḥ /
yāvad iyam ucyate divyacakṣurjñānasākṣātkriyābhijñā
de bzhin du 'di na dge slong lha'i rna ba rnam par dag pa mi las 'das pas mi dang mi ma yin pa'i sgra thag ring po na yod pa gang dag yin pa 'am /
thag nye ba na yod pa gang dag yin pa yang rung gnyi ga thos te /
'di ni lha'i rna ba shes pa mngon du bya ba'i mngon par shes pa zhes bya'o /
'di na dge slong lha'i mig rnam par dag pa mi'i las 'das pas sems can rnams mthong ste zhes bya ba nas 'di ni lha'i mig shes pa mngon du bya ba'i mngon par shes pa zhes bya'o zhes bya ba'i bar gzhung mdo mang po las 'byung ba bzhin no /
iha bhikṣur anekavidhaṃ pūrvanivāsam anusmaratīti bahuḥ sūtravad granthaḥ /
yāvad iyam ucyate pūrvenivāsānusmṛtijñānasākṣātkriyābhijñā /
iha bhikṣuḥ parasattvānāṃ parapudgalānāṃ vitarkitaṃ vicaritaṃ manasā mānasaṃ yathābhūtaṃ prajānāti
'di na dge slong sngon gyi gnas rnam pa du ma rjes su dran te zhes bya ba nas 'di ni sngon gyi gnas rjes su dran pa mngon du bya ba'i mngon par shes pa zhes bya'o zhes bya ba'i bar dang 'di na dge slong sems can gzhan dang gang zag gzhan dag ni yid kyi rtog pa dang dpyod pa yid kyis yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes te /
'dod chags dang bcas pa'i sems la 'dod chags dang bcas pa'i sems so zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
sarāgacittaṃ sarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti /
vigatarāgaṃ vigatarāgam iti yathābhūtaṃ prajānāti /
sadveṣaṃ vigatadveṣaṃ samohaṃ vigatamohaṃ vikṣiptaṃ saṃkṣiptaṃ līnaṃ pragṛhītam uddhatam anuddhatam avyupaśāntaṃ vyupaśāntaṃ samāhitam asamāhitam abhāvitaṃ bhāvitam avimuktaṃ cittam avimuktaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti
'dod chags dang bral ba'i sems la 'dod chags dang bral ba'i sems so zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
zhe sdang dang bcas pa dang zhe sdang dang bral ba dang gti mug dang bcas pa dang gti mug dang bral ba dang rnam par g yengs pa dang kun du bsdus pa dang zhum pa dang rab tu 'dzin pa dang rgod pa dang rgod pa ma yin pa dang rnam par ma zhi ba dang rnam par zhi ba dang mnyam par bzhag pa dang rnam par bzhag pa ma yin pa dang ma bsgoms pa dang bsgoms pa dang sems rnam par ma grol ba la sems rnam par ma grol ba'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
vimuktaṃ cittaṃ vimuktaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti sems rnam par grol ba la sems rnam par grol ba'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes te /
iyam ucyate cetaḥparyāyajñānasākṣātkriyābhijñā 'di ni sems kyi rnam grangs shes pa mngon du bya ba'i mngon par shes pa zhes bya ba'o /
iha bhikṣur idaṃ duḥkham āryasatyam iti yathābhūtaṃ prajānāti /
ayaṃ duḥkhasamudayaḥ /
ayaṃ duḥkhanirodhaḥ /
iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam iti yathābhūtaṃ prajānāti /
tasyaivaṃ jānata evaṃ paśyataḥ kāmāsravāc cittaṃ vimucyate
'di na dge slong 'di ni sdug bsngal 'phags pa'i bden pa'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
'di ni sdug bsngal kun 'byung ba'o /
'di ni sdug bsngal 'gog pa'o /
'di ni sdug bsngal 'gog par 'gyur ba'i lam 'phags pa'i bden pa'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
de ltar shes shing de ltar mthong ba de 'dod pa'i zag pa las sems rnam par grol bar 'gyur /
bhavāsravād avidāsravāc cittaṃ vimucyate srid pa'i zag pa dang ma rig pa'i zag pa las sems rnam par grol bar 'gyur ro /
vimuktasya vimukto 'smīti jñānadarśanaṃ bhavati /
kṣīṇā me jātir yāvan nāparam asmād bhavaṃ prajanāmīti
rnam par grol na rnam par grol lo zhes bya bar ye shes mthong bar 'gyur zhing /
bdag gi zag pa zad do zhes bya ba nas /
'di las srid pa gzhan mi shes so zhes bya ba'i bar du yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes te /
iyam ucyate āsravakṣayajñānasākṣātkriyābhijñā /
ṛddhiḥ samādhiḥ /
ṛddhiviṣayo nirmāṇaṃ gamanaṃ ca
'di ni zag pa zad pa shes pa mngon du bya ba'i mngon par shes pa zhes bya'o zhes bya ba gzhung mdo mang po las 'byung ba bzhin no /
rdzu 'phrul ni ting nge 'dzin to /
de'i yul ni sprul pa dang 'gro ba ste /
ṛddhiviṣaye jñānaṃ /
tasya sākṣātkriyā saṃmukhībhāvaḥ /
ṛddhiviṣayajñānasakṣātkriyābhijñā /
divyaṃ śrotraṃ /
tatra jñānaṃ /
tasya sākṣātkriyā divyaśrotrajñānasākṣatkriyā
rdzu 'phrul gyi yul shes pa'o /
de mngon du bya ba ni mngon sum du 'gyur ba yin pas rdzu 'phrul gyi yul shes pa mngon du bya ba'i mngon par shes pa'o /
lha'i rna ba de las byung ba'i shes pa ste /
de mngon du bya ba ni lha'i rna ba shes pa mngon du bya ba'i'o /
cetaḥparyāyo viśeṣaḥ /
raktaṃ dviṣṭaṃ mūḍham iti vā kramo vā paryāyaḥ
sems kyi rnam grangs ni khyad par te /
chags pa dang sdang ba dang rmongs pa zhes bya ba'am /
yang na rnam grangs ni go rims yin te /
res 'ga' ni chags so /
kadācid raktaṃ kadācid dviṣṭaṃ mūḍhaṃ ceti res 'ga' ni sdang ngo /
rmongs so zhes bya ba lta bu'o /
de shes pa ste /
tatra jñānaṃ /
tasya sākṣātkriyā /
pūrvenivāsaḥ skaṃdhega ivāluk
de mngon du bya ba'i'o /
sngon gyi gnas de rjes su dran pa ste /
tasyānusmṛtiḥ tatra jñānaṃ de shes pa de mngon du bya ba'i'o /
tasya sākṣātkriyeti /
(Abhidh-k-vy 655) cyutiś copapādaś ca cyutyupapādau
'chi 'pho ba dang skye ba ni 'chi 'pho dang skye ba dag go /
de dag shes pa ste /
de mngon du bya ba'i'o /
tayor jñānaṃ /
tasya sākṣātkriyā /
āsravāṇāṃ kṣayaḥ /
tatra jñānaṃ /
tasya sākṣātkriyābhijñeti pratyekam abhisaṃbaṃdhaḥ /
śrāmaṇyaphalavad iti /
yathā saṃskṛtaṃ śrāmaṇyaphalaṃ vimuktimārgasvabhāvaṃ
zag pa rnams zad pa de shes pa ste /
de mngon du bya ba'i mngon par shes pa zhes re re la sbyar bar bya'o /
de dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu bzhin du zhes bya ba ni dper na dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu 'dus byas rnam par grol ba'i lam gyi rang bzhin yin pa dang 'dra'o /
tadvat /
cetasi jñānapaṃcakam iti /
cetasi cetaḥparyāyair yābhijñā
sems la shes pa lnga yin no zhes bya ba la sems la zhes bya ba ni sems kyi rnam grangs mngon par shes pa'o /
sā jñānapaṃcakasvabhāvety arthaḥ /
anāsravasya paracittajñānasya dharmānvayamārgaparacittajñānatvasaṃbhavāt
de ni shes pa lnga'i ngo bo nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig ste /
gzhan gyi sems shes pa zag pa med pa ni chos dang rjes dang lam dang gzhan gyi sems shes pa nyid srid la /
sāsravasya ca saṃvṛtiparacittajñānasaṃbhavāt /
balaṃ yadvad iti /
yathāsravakṣayajñānabalam /
āsravakṣayajñānam āsravakṣayālambanam iti cet
zag pa dang bcas pa ni kun rdzob dang gzhan gyi sems shes pa nyid srid pa'i phyir ro /
stobs bzhin no zhes bya ba ni zag pa thad pa'i stobs shes pa ji lta ba bzhin no /
ṣaṭ jñānāni /
nirodhajñānasya dharmānvayakṣayānutpādajñānasaṃjñitatvāt /
saṃvṛtijñānasya ca nirodhālambanatvasaṃbhavāt
gal te zag pa zad pa shes pa zag pa zad pa la dmigs pa yin na ni shes pa drug yin te /
'gog pa shes pa ni chos dang rjes dang zad pa dang mi skye ba shes pa zhes bya ba'i phyir la /
āsravakṣaye sati yaj jñānaṃ /
kṣīṇāsravasaṃtāne taj jñānam iti cet
kun rdzob shes pa yang 'gog pa la dmigs pa nyid srid pa'i phyir ro /
gal te zag pa zad pa'i shes pa gang yin pa de yin na ni shes pa bcu ste /
daśa jñānāni /
kṣīṇāsravasaṃtāne daśajñānasadbhāvāt /
evam āsravakṣaya ālambanabhūte yābhijñā /
sā ced āsravakṣayajñānasākṣātkriyābhijñā
zag pa zad pa'i rgyud la shes pa bcu char yod pa'i phyir ro /
de bzhin du gal te zag pa zad pa la dmigs par 'gyur ba mngon par shes pa gang yin pa de zag pa zad pa shes pa mngon sum du bya ba'i mngon par shes pa yin na ni shes pa drug yin te /
ṣaṭ jñānāni de dang 'dra'o /
tadvat /
āsravakṣaye sati yābhijñā /
sā ced daśa jñānāni /
tadvad iti /
sarvabhūmikāpy eṣeti /
balam yadvad ity anenaiva vacanenāyam artho labhyate
gal te zag pa zad pa'i mngon par shes pa gang yin pa de yin na ni shes pa bcu ste /
de dang 'dra'o /
'di ni sa thams cad pa yin par yang shes par bya'o zhes bya ba ni stobs bzhin no zhes smos pa 'di kho nas kyang don 'dir 'gyur la /
yasmāc ca /
paṃcaiva dhyānacatuṣṭaya ity avadhāryate /
tasmād apīyam ṣaṣṭhy abhijñā sarvabhūmiketi gamyate
gang gi phyir lnga kho na bsam gtan bzhi dag na'o zhes nges par gzung ba de'i phyir yang mngon par shes pa drug pa 'di ni sa thams cad pa yin no zhes bya bar mngon no /
tisras tāvan na santīti /
ṛddhidivyaśrotradivyacakṣurabhijñā /
kasmāt /
rūpālaṃbanatvāt /
na hy ārūpyāṇāṃ rūpam ālaṃbanam
re zhig gsum ni med de zhes bya ba ni rdzu 'phrul dang lha'i rna ba dang mig gi mngon par shes pa dag go /
ci'i phyir zhe na /
gzugs la dmigs pa yin pa'i phyir te /
gzugs med pa rnams ni gzugs kyi 'du shes bshig pa'i phyir gzugs la mi dmigs so /
vibhūtarūpasaṃjñātvāt /
rūpatīrthābhiniṣpādyatvād iti /
rūpatvadvāraniṣpādyatvāt rūpālaṃbanamārganiṣpādyatvād ity arthaḥ
gzugs la stegs bcas nas mngon par bsgrub par bya ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni gzugs kyi sgo nas bsgrub par bya ba yin pa'i phyir ro /
gzugs la dmigs pa'i lam gyis bsgrub par bya ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
īdṛśe rūpe īdṛśaṃ cittaṃ bhavatīti na cārūpyāṇāṃ rūpam ālaṃbanaṃ gzugs 'di 'dra bas na sems 'di 'dra bar 'gyur ro zhes bya ba yin na /
gzugs med pa rnams ni gzugs la mi dmigs so /
pūrvenivāsānusmṛtir api nāsty anupūrvāvasthāntarasmaraṇābhiniṣpatteḥ sngon gyi gnas rjes su dran pa yang med de /
mthar gyis sngon gyi gnas gzhan rjes su dran pas mngon par 'grub pa'i phyir /
yasmād anupūrvam ātmano 'vasthāntarāṇi smaranto niṣpādayanti 'di ltar mthar gyis bdag nyid kyi gnas gzhan dag rjes su dran pas sgrub par byed na /
na cārūpyāṇāṃ kāmāvacarā dharmā ālaṃbanaṃ gzugs med dngos gzhi dge rnams kyi /
spyod yul zag bcas 'og ma min /
vakṣyati hi /
na maulāḥ kuśalārūpyāḥ sāsravādharagocarā iti /
tāni cāvasthāntarāṇy ātmanaḥ kāmāvacarāṇy abhiniṣpādanakāle tasyālambanam ity etasmāt tadbhūmikā nāstīti /
sthānagotrādyālambanatvāc ca /
tasmād api cyuto 'mutropapannaḥ /
tathā hi sūtra uktaṃ
zhes 'chad par 'gyur bas gzugs med pa rnams kyang 'dod pa na spyod pa'i chos la mi dmigs la /
bdag nyid kyi gnas gzhan 'dod pa na spyod pa de dag kyang mngon par bsgrub pa'i dus na de'i dmigs pa yin pas de'i phyir de'i sa pa med do /
gnas dang rus la sogs pa la dmigs pa'i phyir zhes bya ba ni de nas shi 'phos nas kyang che ge mo zhig tu skyes so zhes bya ba lta bu ste /
'di ltar mdo las /
amī nāma (Abhidh-k-vy 656) te sattvāḥ gang du bdag ming 'di zhes bya /
rigs ni 'di lta bu /
rus ni 'di lta bu /
yatrāham abhūvam evaṃnāmā evaṃgotra evaṃjātir evamāhāra evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedī evaṃdīrghāyur evaṃcirasthitika evamāyuṣparyantaḥ kha zas ni 'di lta bu za za /
bde ba dang sdug bsngal ni 'di lta bu zhig nyams su myong /
tshe ni 'di tsam zhig thub /
yun ni 'di srid cig gnas gnas /
tshe'i mtha' na 'di srid cig yin par gyur na /
sems can ni de dag byung ngo /
yo 'haṃ tasmāc cyuto 'mutropapannaḥ bdag gnas de nas shi 'phos nas ni che ge mo zhig tu skyes so /
tasmād api cyuto ['mutropapannaḥ tasmāc cyuta] ihopapanna iti sākāraṃ soddeśam anekavidhaṃ pūrvanivāsam anusmaratīti de nas kyang shi 'phos nas ni 'di skyes so zhes sngon gyi gnas rnam pa du ma rnam pa dang bcas /
yul phyogs dang bcas /
na cārūpyāḥ sthānagotrādyālambanāḥ adhobhūmyālambanāś cety etasmād api kāraṇān nārūpyabhūmikāḥ gleng gzhi dang bcas par rjes su dran no zhes gsungs na /
gzugs med pa rnams ni gnas dang rus la sogs pa la dmigs pa dang sa 'og ma la dmigs pa ma yin pas 'di'i phyir yang gzugs med pa'i sa pa ma yin no /
kathaṃ paracittajñānaṃ rūpatīrthābhiniṣpādyam ity ata āha ji ltar gzhan gyi sems shes pa gzugs la stegs bcas nas mngon par bsgrub par bya ba yin zhe na /
paracittaṃ hi jñātukāma iti vistaraḥ de'i phyir gzhan gyi sems shes par 'dod pa ni zhes bya ba rgyas par smos so /
ābhujata iti /
ābhogaṃ kurvataḥ /
nimittaṃ udgṛhyeti /
cittaprakāraṃ paricchidyety arthaḥ
gtod ces bya ba ni gtod par byed pa'o /
mtshan ma bzung nas zhes bya ba ni sems kyi rnam pa yongs su bcad nas zhes bya ba'i tha tshig go /
tatprātilomyeneti /
tasyaiva cittasya pratīpaṃ samanantaraniruddhāny avasthāntarāṇi manasikaroti
de'i lugs las bzlog ste zhes bya ba ni sems de'i lugs las bzlog pa ste /
'gags ma thag pa'i gnas skabs gzhan rnams yid la byed do /
vilaṃghyāpi smaraṇam iti /
ekaṃ janma dve vā vilaṃghyāpi vyatikramyāpi smaraṇaṃ
thod rgal du yang dran no zhes bya ba tshe gcig gam gnyid thod rgal du rgal nas kyang dran no /
śuddhāvāsānāṃ kathaṃ smaraṇam iti /
yady anubhūtapūrvasyaiva smaraṇaṃ /
na hi śuddhāvāsānām ihāgamanam asty anāgāmitvāt /
tena naiṣām ihānubhūtiḥ
gnas gtsang ma rnams ji ltar dran zhe na zhes bya ba ni gal te sngon nyams su myong ba kho na dran na'o /
gnas gtsang ma rnams 'dir 'ong ba ni med de phyir mi 'ong ba yin pa'i phyir ro /
des na 'dir de dag nyams su myong ba med do /
nāpi tatra /
pṛthagjanānāṃ tatrānupapatteḥ /
śravaṇevānubhūtatvād iti /
śrutaṃ hi tena bhavati
der yang ma yin te so so'i skye bo rnams der mi skye ba'i phyir ro /
thos pas nyams su myong ba'i phyir ro zhes bya ba ni des gnas gtsang ma pa'i lha rnams ni 'di lta bu yin no zhes thos pas so /
śuddhāvāsā nāma devā evaṃbhūtā iti /
dvividho hy anubhavo darśanānubhavaḥ śravaṇānubhavaś ca /
parasaṃtatyadhiṣṭhānenotpādanam iti /
dhyānasaṃgṛhītaṃ pūrvenivāsānusmṛtijñānaṃ /
tena cārūpyāvacaraṃ cittaṃ na gṛhṇāti /
kathaṃ ca punaḥ parasaṃtatyadhiṣṭhānenotpādanaṃ
nyam su myong ba rnam gnyis te /
mthong bas nyams su myong ba dang /
thos pas nyams su myong ba'o /
pha rol po'i rgyud la brten nas bskyed do zhes bya ba ni sngon gyi gnas rjes su dran pa shes pa ni bsam gtan gyis bsdus pa yin pas des gzugs med pa na spyod pa'i sems mi 'dzin na ni ji ltar pha rol po'i rgyud la brten nas skyed ce na /
samanaṃtaraniruddhān manovijñānāt parakīyān nimittam udgṛhyeti vistaraḥ pha rol po'i yid kyi rnam par shes pa 'gags ma thag pa'i mtshan ma bzung nas zhes bya ba rgyas par sbyar ro /
anyeṣām iti /
ya ārūpyebhyo na pracyutāḥ /
teṣāṃ svasaṃtatyadhiṣṭhānenaivotpādanaṃ pūrvenivāsānusmṛtijñānasya sukaratvāt
gzhan dag ces bya ba ni gang dag gzugs med pa nas shi 'phos pa ma yin pa de dag gi sngon gyi gnas rjes su dran pa shes pa ni rang gi rgyud la brten nas skyed de sla ba'i phyir ro /
ṛddhyādīnām iti /
ṛddhidivyaśrotradivyacakṣurabhijñānāṃ tisṛṇāṃ yathākramaṃ laghutvamanasikaraṇam ṛddheḥ prayogaḥ
rdzu 'phrul la sogs pa'i zhes bya ba ni rdzu 'phrul dang lha'i rna ba dang lha'i mig gi mngon par shes pa gsum po dag gi ste /
go rims bzhin du rdzu 'phrul gyi sbyor ba ni yang ba yid la byed pa yin no /
lha'i rna ba'i sbyar ba ni sgra yid la byed pa yin no /
śabdamanasikaraṇaṃ divyaśrotrasya /
ālokamanasikaraṇaṃ divyacakṣuṣaḥ /
katham etā labhyaṃta iti prāptim adhikṛtya praśnaḥ
lha'i mig gi ni snang ba yid la byed pa yin no /
'di dag ji ltar 'thob ce na zhes bya ba ni 'thob pa'i dbang du byas nas 'dri ba ste /
saṃmukhībhāvas tu citānām anucitānāṃ ca prayogata eva mngon sum du 'gyur ba ni 'dris pa dang ma 'dris pa gnyi ga yang sbyor ba kho nas yin no /
anucitāḥ prayogata iti /
vaiśeṣikyo yā anutpāditapūrvāḥ
ma 'dris pa rnams ni sbyor bas zhes bya ba ni bye brag can te sngon ma bskyed pa thams cad do /
sarvāsāṃ tu prayogenotpādanam iti /
yāś ca vairāgyāl labhyante /
yāś ca prayogataḥ /
tāsāṃ sarvāsāṃ /
anyatra śabdād iti uccheditvāc chabdo na nirmīyate
thams cad kyang sbyor bas bskyed pa yin no zhes bya ba ni 'dod chags dang bral bas 'thob ba gang dag yin pa dang sbyor bas 'thob pa gang dag yin pa de dag thams cad kyang ngo /
sgra ma gtogs so zhes bya ba ni sgra ni rgyun chad pa'i phyir sprul par mi byed de /
vakṣyati hi /
kāmāptaṃ nirmitaṃ bāhyaṃ caturāyatanam iti
'dod par gtogs pa'i sprul pa ni phyi'i skye mched bzhi zhes 'chad par 'gyur ro /
(Abhidh-k-vy 657) /
kathaṃ tarhīti vistaraḥ /
yadi cakṣurabhijñā rūpāyatanālambanā kathaṃ tarhi cyutyupapādajñānenāmī bata bhavantaḥ sattvāḥ kāyaduścaritena samanvāgatā ity evamādi /
na vāṅmanaskarmasamanvāgamāś cakṣurvijñānena gṛhyante /
ādiśabdena mithyādṛṣṭigrahaṇam /
na tad iti
'o na ci zhe na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te mig gi mngon par shes pa'i dmigs pa gzugs kyi skye mched yin na /
'o na ji ltar shi 'phos pa dang skye ba shes pas sems can 'di dag ni lus kyis nyes par spyod pa dang ldan no zhes bya ba de lta bur shes te /
mig gi rnam par shes pas ni ngag dang yid kyi las dang ldan par mi 'dzin no /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni log par lta ba bsdu'o /
tad vāṅmanaskarmasamanvāgamādi tena cakṣurjñānena na jānāti de ni des mi shes so zhes bya ba ni ngag dang yid kyi las dang ldan pa la sogs pa de ni mig gi rnam par shes pa des mi shes so /
kena tarhīty āha 'o na gang gis shes she na /
abhijñāparivārajñānaṃ tu tad iti /
mānasaṃ tad ity arthaḥ /
śeṣe iti /
pūrvenivāsānusmṛtyāsravakṣayābhijñe te catuḥsmṛtyupasthānasvabhāve /
katham /
āsravakṣayābhijñā catuḥsmṛtyupasthānasvabhāvā daśajñānasvabhāvatvat /
ṣaṭjñānasvabhāvatve 'pi kāyavedanācittasmṛtyupasthānāny apy anāgatāni bhāvyante
de las gzhan pa mngon par shes pa'i 'khor du gyur pa'i shes pa zhes bya ba smos te /
de ni yid kyi yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
lhag ma zhes bya ba ni sngon gyi gnas dang zag pa zad pa'i mngon par shes pa dag ni dran pa nye bar gzhag pa bzhi char gyi rang bzhin dag yin no /
ji ltar zag pa zad pa'i mngon par shes pa dran pa nye bar gzhag pa bzhi'i rang bzhin yin zhe na /
shes pa bcu'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
shes pa drug gi ngo bo nyid yin na yang lus dang tshor ba dang sems dran pa nye bar gzhag pa ma 'ongs pa dag 'thob bo /
kathaṃ tarhi te caturdhyānabhūmike sidhyataḥ /
na hi dvitīyādidhyānabhūmikaṃ cakṣurjñānaṃ śrotrajñānaṃ vāsti
'o na ji ltar de dag bsam gtan bzhi pa'i sa par 'grub ces bya ba ni mig gi shes pa dang rna ba'i shes pa dang bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i sa pa ni med de /
cakṣuhśrotravijñānasaṃprayuktatvāt /
tayoś ca dvitīyādiṣu dhyāneṣv abhāvāt
mig dang rna ba'i shes pa dang mtshungs par mi ldan pa'i phyir ro /
de dag kyang gnyis pa la sogs pa na med pa'i phyir te /
vakṣyati hi /
kāyākṣiśrotravijñānaṃ vijñaptyutthāpakaṃ ca yat
gnyis pa sogs na lus mig dang /
rna ba'i rnam shes rnam rig slong /
dvitīyādau tad ādyāptam iti /
āśrayavaśeneti vistaraḥ /
cakṣuḥśrotrāśrayavaśena tajjñānayor api caturdhyānabhūmikatvaṃ
gang yin de ni dang por gtogs /
zhes khyad par 'gyur ro /
rten gyi dbang gis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rten mig dang rna ba'i dbang gis de dag gi shes pa dag kyang bsam gtan bzhi ba'i sa pa nyid yin te /
cakṣuhśrotre caturdhyānabhūmike vyavasthāpyete mig dang rna ba dag ni bsam gtan bzhi pa'i sa par rnam par gzhag go /
prādhānika eṣa nirdeśo bāhuliko veti /
pradhāne bhavaḥ prādhānikaḥ
de ni gtso bo'am phal che ba bstan pa yin no zhes bya ba ni gtso bor gyur pas na gtso bo ste /
phal che ba yang de dang 'dra'o /
evaṃ bāhulikaḥ /
kuśalā abhijñāḥ pradhānabhūtāḥ /
atas tadapekṣayā nirdeśaḥ kriyate
mngon par shes pa dge ba ni gtso bor gyur pas de'i phyir de la ltos nas mngon par shes pa bcu ni shes rab dge ba'i zhes bstan par mdzad do /
kuśalā prajñābhijñeti /
atha vā bāhulyenābhijñāḥ kuśalāḥ
yang na mngon par shes pa phal cher dge ba yin pas de'i phyir de skad du bstan te /
ata evaṃ nirdeśa iti /
mudgādibhāve 'pi māṣarāśivyapadeśavat
mon sren sde'u la sogs pa yod bzhin du yang mon sran gre'u'i phung po zhes tha snyad 'dogs pa bzhin no /
(VII /
51) pūrvantādau nivartanāt yāvad yathākramam iit /
bhagavadviśeṣādayas tāvad āhuḥ /
pūrvāntasaṃmohaṃ pūrvenivāsānusmṛtyā nivartayati
sngon mtha' sogs /
ma rig pa ni bzlog phyir ro /
zhes bya ba nas go rims bzhin du zhes bya ba'i bar 'byung ba ni re zhig skal ldan khyad par can la sogs pa na re sngon gyi gnas rjes su dran pas ni sngon gyi mtha' la kun du rmongs pa zlog par byed do /
cyutyupapādābhijñaya madhyasaṃmoham /
āsravakṣayābhijñayāparāntasaṃmohaṃ /
nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti /
teṣāṃ vyākhyānakārāṇām abhiprāyaḥ
'chi 'pho dang skye ba'i mngon par shes pas ni bar la kun du rmongs pa zlog par byed do /
zag pa zad pa'i mngon par shes pas ni 'di las srid pa gzhan mi shes so zhes phyi ma'i mtha' la kun du rmongs pa sel bar byed do zhes zer te /
atītaḥ pratyutpanno 'nāgato 'dhvety adhvānukramaḥ /
tasmād evam arthagatir iti /
ācāryasaṃghabhadras tu vyācaṣṭe
'chad par byed pa de dag gi bsam pa ni dus kyi rim pa ni 'das pa dang da ltar byung ba dang ma 'ongs pa'i dus zhes bya ba yin pas de lta bas na don gyi tshul ni de lta bu yin no snyam pa yin no /
slob dpon 'dus bzang na re /
sngon mtha' sogs /
pūrvāntādau nivartanāt /
pūrvenivāsābhijñā hi pūrvāntasaṃmohaṃ vyāvartayati /
aparāntasaṃmohaṃ cyutyupapādābhijñā /
madhyasaṃmoham āsravakṣayābhijñā /
ity ataś ca tisṛṇām eva vidyātvaṃ pūrvayātmaparavipaddarśanāt saṃvegotpatteḥ
ma rig pa ni bzlog phyir ro /
zhes bya ba sngon gyi gnas mngon par shes pas ni sngon gyi mtha' la kun du rmongs pa zlog par byed do /
'chi 'pho dang skye ba'i mngon par shes pas ni phyi ma'i mtha' la kun du rmongs pa zlog par byed do /
bam po lnga bcu bdun pa /
zag pa zad pa'i mngon par shes pas ni bar la kun du rmongs pa zlog par byed do /
de'i phyir gsum kho na rig pa nyid yin te /
snga mas ni bdag dang gzhan gyi rgud pa mthong nas kun du skyo ba skye ba'i phyir ro /
parayā pareṣām eva bar mas ni gzhan kho na'i ste /
tathā saṃvignasya bhūtārthāvagamāt tṛtīyayeti de ltar kun du skyo na gsum pas yang dag pa'i don rtogs pa'i phyir ro zhes zer ro /
kim atra pratipattavyaṃ 'dir gang yin par khong du chud par bya zhe na /
(Abhidh-k-vy 658) ācāryasaṃghabhadravyākhyānam eva yuktarūpaṃ paśyāmaḥ slob dpon 'dus bzang gis bshad pa kho na rig pa'i ngo bo yin par blta bar bya'o /
ācāryasyāpi tathaivābhiprāyo lakṣyate slob dpon gyi dgongs pa yang de lta bu nyid yin par mngon te /
tathā hi pūrvenivāsacyutyupapādāsravakṣayajñānasākṣātkriyās tisra ity uktvāha 'di ltar sngon gyi gnas dang 'chi 'pho dang skye ba dang zag pa zad pa shes pa mngon du bya ba rnams ni mi slob pa'i rig pa gsum zhes bya'o zhes bshad nas /
etā hi pūrvāntāparāntamadhyasaṃmohaṃ vyāvartayanti yathākramam iti /
kathaṃ punar gamyateti tisra evābhijñās tisro vidyā iti
'di dag gis ni go rims bzhin du sngon gyi mtha' dang phyi ma'i mtha' dang bar la kun du rmongs pa zlog par byed do zhes bshad do /
yasmād evam āha /
aśaikṣī pūrvenivāsānusmṛtijñānasākṣātkriyā vidyā
mngon par shes pa gsum kho na rig pa gsum yin no zhes bya ba ci mngon zhe na /
aśaikṣī cyutyupapādajñānasākṣātkriyā vidyā /
aśaikṣy āsravakṣayajñānasākṣātkriyā vidyeti vidyātrayavyavasthāpanānusūtrād eva /
evaṃ hy āha /
tripiṭo bhavati trividya iti
'di ltar mdo nyid las 'di skad du mi slob pa'i sngon gyi gnas rjes su dran pa shes pa mngon du byed pa'i rig pa dang mi slob pa'i 'chi 'pho dang skye ba shes pa mngon du bya ba'i rig pa dang mi slob pa'i zag pa zad pa shes pa mngon du byed pa'i rig pa zhes 'byung bas rig pa gsum du rnam par gzhag pa'i phyir la /
'di skad du sde snod gsum pa yin /
rig pa gsum yin zhes kyang 'byung bas so /
aśaikṣī vidyeti /
anāsravatvād ity abhiprāyaḥ
mi slob pa'i rig pa yin no zhes bya ba ni /
zag pa med pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
naiva rttate pūrvenivāsacyutyupapadābhijñe na śaikṣyau nāśaikṣyau sāsravatvāt /
(VII /
52) trīṇi prātihāryāṇi yathākramam iti
de gnyis ni zhes bya ba ni sngon gyi gnas dang 'chi 'pho dang skye ba'i mngon par shes pa dag ni zag pa zad pa dang bcas pa'i phyir slob pa yang ma yin la mi slob pa yang ma yin no /
ṛddhiviṣayābhijñā ṛddhiprātihāryaṃ /
cetaḥparyāyābhijñā ādeśanāprātihāryaṃ /
īdṛśaṃ te cittam iti
go rims bzhin du cho 'phrul gsum yin te zhes bya ba ni rdzu 'phrul gyi yul gyi mngon par shes pa dag ni rdzu 'phrul gyi cho 'phrul yin no /
āsravakṣayābhijñā anuśāsanaprātihāryaṃ /
yathābhūtopadeśa ity arthaḥ /
prātiśabdayor ādikarmabhṛśārthatvād iti
sems kyi rnam grangs kyi mngon par shes pa ni kun rjod pa'i cho 'phrul te /
khyod kyi sems ni 'di 'dra'o zhes bya ba yin no /
praśabda ādikarmārthaḥ /
idam anena karma prārabdham iti
zag pa zad pa'i mngon par shes pa ni rjes su bstan pa'i cho 'phrul te /
atiśabdaś ca bhṛśārthaḥ atigata iti /
tad idam uktaṃ bhavati
yang dag pa ji lta ba bzhin ston pa zhes bya ba'i tha tshig go /
vineyamanasām ādita ādau atibhṛśaṃ haraṃty ebhir iti prātihāryāṇi /
pratihatamadhyasthānām iti /
nairuktaṃ vidhim āśrityoktaṃ /
varṇāgamo varṇaviparyayaś ceti yojyaṃ
zhe 'gras pa dang bar mar gnas pa rnams kyi zhes bya ba ni nges pa'i tshig gi tshul brten nas bshad pa yin no /
mi 'khrul pa'i phyir zhes bya ba ni nyon mongs pa zag pa zad pa med na mi 'byung ba'i phyir ro /
avyabhicāritvād iti /
kleśakṣayanāntarīyatvād iti /
(VII /
53, 54) ṛdhyatīti /
saṃpadyata ity arthaḥ /
dūrasyāsannādhimokṣeṇeti /
adhimokṣeṇa nirvṛttā ādhimokṣikī
'byor par byed ces bya ba ni 'grub par byed ces bya ba'i tha tshig go /
thag ring po la nye bar mos nas zhes bya ba ni mos pas grub pa ni mos pa las byung ba ste /
yad dūraṃ /
tad āsannam adhimucya tenāśv āgamanād ādhimokṣikīty ucyate
thag ring po gang yin pa de nye bar mos shing des myur du 'gro ba'i phyir mos pa las byung ba zhes bya'o /
bāhyaṃ caturāyatanam iti /
nādhyātmikaṃ nirmīyate /
tannirmāṇe saty apūrvasattvaprādurbhāvaprasaṃgāt
phyi'i skye mched bzhi zhes bya ba ni nang gi skye mched ni sprul par mi byed de /
de sprul na sngon med pa'i sems can 'byung bar thal bar 'gyur ba'i phyir ro /
svaparaśarīrasaṃbaddham iti /
yat svātmā siṃhāyate nāgāyate vā /
tat svaśarīrasambaddhaṃ /
yast svātmano bahir nirmīyate siṃho nāgo vā
bdag dang gzhan gyi lus dang 'brel pa'o zhes bya ba ni bdag nyid seng ger bsgyur ba'am glang po cher bsgyur ba gang yin pa de ni bdag gi lus dang 'brel pa yin no /
bdag nyid las phyi rol du seng ge'am glang po cher sprul pa gang yin pa de ni gzhan gyi lus dang 'brel pa yin no /
tat paraśarīrasaṃbaddhaṃ /
dvividhaṃ tathaiveti
de kho na bzhin du rnam pa gnyis yin zhes bya ba ni bdag dang gzhan gyi lus dang 'brel pa'o /
svaparaśarīrasaṃbadhaṃ /
evaṃ rūpadhātāv iti /
yathā kāmadhātūpapanno dvividhaṃ nirmāṇaṃ nirmiṇoti
gzugs kyi khams na yang de dang 'dra bas zhes bya ba ni ji ltar 'dod pa'i khams su skyes pa sprul pa 'dod pa na spyod pa dang /
kāmāvacaraṃ rūpāvacaraṃ ca gzugs na spyod pa dang rnam pa gnyis sprul par byed la /
tad api dvividhāṃ svaparaśarīrasaṃbaddham iti caturvidhaṃ de yang bdag gi lus dang 'brel pa dang gzhan gyi lus dang 'brel pa dang rnam pa gnyis yin pas rnam pa bzhi yin pa de bzhin du /
evaṃ rūpadhātūpapanno 'pi caturvidhaṃ nirmiṇotīti /
aṣṭavidhaṃ samāsato nirmāṇaṃ /
vastrābharaṇavan na (Abhidh-k-vy 659) samanvāgama iti /
yathā ca vastrābharaṇaiḥ svaśarīrasaṃbaddhair apy asattvasaṃkhyātatvāt indriyādhiṣṭhānāsaṃbandhatvād vā na samanvāgamaḥ
gzugs kyi khams su skyes pa yang rnam pa bzhi sprul par byed pas mdor bsdu na sprul pa ni rnam pa brgyad yin no /
gos dang rgyan bzhin du mi ldan no zhes bya ba ni dper na gos dang rgyan rang gi lus dang 'brel pa dag kyang sems can du mi bgrang ba'i phyir ram /
dbang po'i rten dang ma 'brel pa'i phyir mi ldan pa de dag 'dra'o /
tadvat /
dvyāyatanam iti /
rūpaspraṣṭavyāyatanaṃ /
na gandharasāyatanaṃ /
samanvāgamābhavād ity abhiprāyaḥ
skye mched gnyis zhes bya ba ni gzugs dang reg bya'i skye mched do /
dri dang ro'i skye mched ni ma yin te /
mi ldan pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
na śabdāyatanam uccheditvāt sgra'i skye mched kyang ma yin te 'chad pa'i phyir ro /
abhighātajatvād ity apare /
āgantukatvād ity abhiprāyaḥ
gzhan dag na re bsnun pa las 'byung ba'i phyir ro zhes zer te /
glo bur ba yin pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
(VII /
55-58) dvitīyadhyānaphalaṃ trīṇīti /
adharabhūmike ca dve svabhūmikaṃ ceti
bsam gtan gnyis pa'i 'bras bu ni gsum ste zhes bya ba ni sa 'og ma pa de gnyis dang rang gi sa pa'o /
catvāri paṃca ca yojyānīti /
tṛtīyadhyānabhūmikāni catvāri /
adharabhūmikāni trīṇi svabhūmikaṃ ceti
bzhi dang lngar sbyar bar bya'o zhes bya ba ni bsam gtan gsum pa'i sa pa ni bzhi ste /
sa 'og ma pa gsum dang rang gi sa pa'o /
caturthadhyānabhūmikāni paṃcādarabhūmikāni catvāri svabhūmikaṃ ceti bsam gtan bzhi pa'i sa pa ni lnga ste /
sa 'og ma pa bzhi dang rang gi sa pa'o zhes bya ba yin no /
dvitīyādidhyānaphalam iti vistaraḥ /
dvitīyadhyānaphalaṃ nirmāṇam yan nirmātrā nirmitaṃ /
prathamadhyānabhūmikān nirmāṇaphalāt prathamadhyānaphalād gatito viśiṣyate
bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i 'bras bu zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sprul pa pos sprul pa bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i 'bras bu sprul pa gang yin pa de ni bsam gtan dang po'i sa pa'i sprul pa de'i 'bras bu ste /
bsam gtan dang po'i 'bras bu las khyad par du 'phags te /
tad dvitīyadhyānaphalaṃ nirmāṇaṃ dvitīyaṃ dhyānabhūmiṃ gacchati /
prathamadhyānaphalaṃ tu tāṃ na gacchati
sprul pa bsam gtan gnyis pa'i 'bras bu de ni bsam gtan gnyis pa'i sa par 'gro ba'i bsam gtan dang po'i 'bras bu ni der mi 'gro'o /
'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
prathamadhyānabhūmim eveti gamanaviśeṣād viśiṣyate
bsam gtan dang po'i sa pa kho nar 'gro bas /
'gro ba'i bye brag gi sgo nas khyad par yod do /
evaṃ tṛtīyādidhyānaphalam yojyaṃ /
dhyānavan lābha iti mauladhyānānām iva vairāgyato nirmāṇacittānāṃ lābhaḥ
de bzhin du bsam gtan gsum pa la sogs pa'i 'bras bu la yang sbyar bar bya'o /
rnyed pa ni bsam gtan bzhi yin no zhes bya ba ni sprul pa'i sems rnams kyang bsam gtan gyi dngos gzhi dag bzhin du 'dod chags dang bral ba'i sgo nas rnyed do /
śuddhakād dhyānād anaṃtaraṃ nirmāṇacittam iti /
nirmāṇacittasaṃmukhībhāve yad ādiṃ
sprul pa'i sems ni bsam gtan dag pa pa'i mjug thogs su skye zhes bya ba ni sprul pa'i sems mngon sum du gyur pa na /
tac chuddhakād utpadyate dang po gang yin pa de ni dag pa pa las skye'o /
nirmāṇacittād veti dvitīyādipravāhe /
nirmāṇacittād api śuddhakam iti /
nirmāṇacittād vyutthāne nirmāṇacittaṃ ca pravāhe
sprul pa'i sems kyi mjug thogs su zhes bya ba ni gnyis pa la sogs pa'i rgyun gyi tshe'o /
sprul pa'i sems las kyang bsam gtan dag pa pa zhes bya ba ni sprul pa'i sems las langs pa'i tshe'o /
samādhiphalasthitasyeti /
samādhinirmāṇacittasthitasya, ūrdhvabhūmikas tv iti /
dvitīyādidhyānabhūmikaḥ /
prathamadhyānabhūmikena bhāṣyate /
ūrdhvaṃ dvitīyādiṣu vijñaptisamutthāpakasya savitarkasya savicārasya cittasyābhāvāt
sprul pa'i sems zhes bya ba ni rgyun gyi tshe'o /
ting nge 'dzin gyi 'bras bu la gnas pa zhes bya ba ni sprul pa'i sems la gnas pa'o /
sa gong ma pa zhes bya ba ni bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i sa pa ste /
bsam gtan dang po'i sa pas smrar 'jug go /
yan chad bsam gtan gnyis pa la sogs pa na ni rnam par rig byed kun nas slong bar byed pa rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa'i sems med pa'i phyir ro /
tathā hy uktaṃ /
vitarkya vicārya vācaṃ bhāṣata iti
'di ltar brtags shing dpyad nas tshig tu smra'o zhes 'byung bas so /
nirmāṇacittābhāvān nirmitābhāva iti /
nimittābhāve naimittikasyāpy abhāva ity asantaṃ katham enaṃ nirmitaṃ bhāṣayantīti abhiprāyaḥ
sprul pa'i sems med pa'i phyir sprul pa med na zhes bya ba ni rgyu mtshan med na rgyu mtshan las byung ba yang med pas yod pa ma yin na /
ji ltar sprul pa 'di smrar 'jug snyam du bsams pa yin no /
adhiṣṭhāyānyavartanād iti /
nirmāṇacittena nirmitaṃ nirmāya tataś cādhiṣṭhāyāvasthānakāmatayā tiṣṭhatv etad iti
byin gyis brlabs nas gzhan 'jug phyir /
zhes bya ba ni sprul pa po gnas par 'dod pas sprul pa'i sems kyis sprul pa sprul nas /
tata uttarakālam anyena vijñaptisamutthāpakena savitarkasavicārakeṇa cittena vācaṃ pravartayanti nirmātāraḥ de yang 'di gnas par gyur cig ces byin gyis brlabs nas de'i 'og tu gzhan rnam par rig byed kun nas slong bar byed pa rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa'i sems kyis smrar 'jug go /
pūrvābhiprāyaṃ hi saṃtatir anuvartate /
pūrvaṃ hi tena cetasi vyavasthāpitaṃ nirmāṇaṃ nirmāsyāmi tad adhiṣṭhāsyāmi tad vācayiṣyāmīti
sngon gyi bsam pa'i rgyun rjes su 'brang ba'i phyir te /
des sngar sprul pa sprul par bya'o /
des byin gyis brlab par bya'o /
de smar gzhug go snyam du sems la rnam par gzhag pas so /
avasthādvaye 'dhiṣṭhānasaṃbhavāt pṛcchati /
(Abhidh-k-vy 660) kiṃ jīvita evādhiṣṭhānam ityādi
gnas skabs gnyis la byin gyi rlabs srid pa'i phyir ci gson po kho na la byin gyi rlabs yod dam zhes 'dri'o /
āryamahākāśyapādhiṣṭhāneneti /
āryamahākāśyapādhimokṣeṇety arthaḥ /
trividhaṃ tūpapattijam iti
'phags pa 'od srungs chen po'i byin gyi rlabs kyis zhes bya ba ni 'phags pa 'od srungs chen po'i mos pas zhes bya ba'i tha tshig go /
skye ba las skyes rnam gsum mo /
kadācid dhi devādayaḥ parānugrahārthaṃ parān nirmiṇvanti zhes bya ba ni lha la sogs pa res 'ga' ni gzhan dag la phan gdags pa'i phyir sprul par byed la /
kadācid viheṭhanārtham ityādi /
tatkṛtaṃ ceti vistaraḥ /
devādikṛtaṃ ca svaparasambaddhaṃ nirmāṇaṃ navāyatanikaṃ
res 'ga' ni rnam par 'tshe ba'i phyir zhes bya ba la sogs pa yin no /
de dag gis byas pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lha la sogs pas byas pa'i sprul pa'i bdag dang gzhan dang 'brel pa ni skye mched dgu pa yin no /
kutaḥ /
aśabdarūpyāyatanatvāt /
yasmād aśabdāni cakṣurāyatanarūpāyatanādīni tatra santīti
de ci'i phyir zhe na /
sgra med pa'i gzugs can gyi skye mched yin pa'i phyir te /
'di ltar de la sgra med pa'i mig la sogs pa'i skye mched dang gzugs la sogs pa'i skye mched yod pas so /
śabdaḥ saṃtānābhāvān na nirmāyate sgra ni rgyun med pa'i phyir sprul par mi byed do /
acittakatvāc ca na manodharmāyatane /
acittako nirmita iti kathaṃ gamyate
sems med pa yin pa'i phyir yid dang chos kyi skye mched dag kyang sprul par mi byed do /
sprul pa sems med do zhes bya ba ci mngon zhe na /
śāstrāt /
evaṃ hy āha /
tannirmitaś cāturmahābhautiko vaktavyo na cāturmahābhautiko vaktavyaḥ /
āha /
caturmahābhautiko vaktavyaḥ /
upādāyarūpiko nopādāyarūpiko vaktavyaḥ
bstan bcos las te /
'di skad du sprul pa de 'byung ba chen po bzhi las gyur pa zhes brjod par bya'am /
'byung ba chen po bzhi las gyur pa ma yin pa zhes brjod par bya /
smras pa 'byung ba chen po bzhi las gyur pa'o zhes brjod par bya'o /
rgyur byas pa'i gzugs can nam /
rgyur byas pa'i gzugs can ma yin pa zhes brjod par bya /
āha /
upādāyarūpiko vaktavyaḥ /
acittiko vaktavyaḥ /
kasya cittavaśena vartata iti vaktavyaṃ
smras pa rgyur byas pa'i 'bras bu gzugs can no zhes brjod par bya ste /
sems med pa zhes kyang brjod par bya'o /
āha /
nirmātus cittavaśena vartata iti
gang gi sems kyi dbang gis 'jug ces brjod par bya /
smras pa /
yadi tarhi navāyatanikaṃ nirmīyate /
indriyanirmāṇāt kathaṃ nāpūrvasattvaprādurbhāvo bhavati /
sattvasaṃkhyātāni hīndriyāṇīti /
ata āha /
indriyāvinirbhūtatvād iti /
yasmāc cakṣurādibhir indriyaiḥ paṃcabhiḥ svaparaśarīrasambaddhaṃ nirmāṇaṃ rūparasaspraṣṭavyasvabhāvam avinirbhāgenāvasthitaṃ bhavan navāyatanikam ity ucyate
sprul pa po'i sems kyi dbang gis 'jug go zhes brjod par bya'o zhes 'byung ngo /
gal te skye mched dgu pa sprul par byed na dbang po sprul pa'i phyir ji ltar sngon med pa'i sems can 'byung bar mi 'gyur te /
dbang po rnams ni sems can du ston pa yin no zhe na /
de'i phyir dbang po dang tha mi dad pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
'di gang gi phyir mig la sogs pa'i dbang po lnga rang dang gzhan gyi lus dang 'brel pa'i sprul pa gzugs dang dri dang ro dang reg bya'i ngo bo nyid dang tha mi dad par gnas pa de'i phyir skye mched dgu pa zhes bya ba'i dbang po ni sprul par mi byed de /
na tv indriyaṃ nirmīyata iti eṣa siddhāntaḥ /
yat punas tad eva svaparaśarīrasambaddhaṃ nirmiṇoti tac caturāyatanikam eva bhavati
'di ni grub pa'i mtha' yin no /
rang dang gzhan gyi lus dang ma 'brel pa sprul par byed pa gang yin pa de ni skye mched bzhi pa kho na yin no /
(VII /
60ab) yathā māṃdhātur āntarābhavikānāṃ ceti /
karmajāyā ṛddher etad udāharaṇam ucyate
dper na nga las gzhon nu dang srid pa bar ma rnams kyi lta bu'o zhes bya ba 'di gnyis ni las las skyes pa'i rdzu 'phrul gyi dper brjod pa yin no /
(VII /
59) kim ete divye eveti /
kim ayaṃ divyaśabdo mukhyavṛttiḥ
de dag ci lha'i kho na yin nam zhes bya ba ni lha'i zhes bya ba sgra 'di dngos shig yin nam /
āhosvid aupacārika ity abhiprāyaḥ 'on te nye bar btags pa zhig yin snyam du sems pa ste /
yadi hy ete divi bhave divye ity artho gṛhyate /
mukhyavṛttir ayaṃ śabdo bhavati
gal te de dag lha la yod pas na lha'i'o zhes bya ba'i don du gzung na ni sgra 'di dngos yin par 'gyur ro /
atha tu divye iveti divye ity aupacārikaḥ 'on te lha'i dang 'dra bas lha'i'o zhes bya ba ni nye bar btags pa yin no /
yathā bodhisattvacakravartigṛhapatiratnānām iti /
aupacārikatve dṛṣṭāntaṃ darśayati
byang chub sems dpa' dang 'khor los sgyur ba dang khyim bdag rin po che rnams kyi lta bu zhes bya ba ni nye bar btags pa nyid kyi dpe yin par ston to /
vijñānasahitatvād iti /
rūpadarśanamukhenābhinirhṛtatvān nityaṃ vijñānasahitam iti /
sabhāgam eva /
kāṇavibhrāntābhāvād iti /
kāṇam abhyantaravikalaṃ /
vibhrāntaṃ kekaraṃ sarvataś ca na paśyatīti
rnam par shes pa dang bcas pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni gzugs nyams su myong ba'i sgo nas bsgrub pa'i phyir rtag tu rnam par shes pa dang bcas pas brten pas mtshungs pa kho na yin no /
zhar ba dang nongs pa med pa'i phyir zhes bya ba la zhar ba ni gtan ma tshang ba'o /
arthād uktaṃ bhavati nongs pa ni yo ba'o /
divyaṃ cakṣuḥ pṛṣṭhato 'pi paśyati /
pārśvato 'pi paśyati na tv evam adivyaṃ cakṣur iti
thams cad mi mthong ba zhes bya ba ni don gyis ni 'di skad du lha'i mig gis ni rgyab logs su yang mthong la mdun du yang mthong gi /
(VII /
60, 61) divyaśrotrādikam api catuṣṭayam iti
lha'i mig ma yin pas ni de lta ma yin no zhes bshad pa yin no /
ādiśabdena divyaṃ cakṣuḥ pūrvenivāsānusmṛtiḥ paracittajñānaṃ ca /
etad api divyaśrotrādikaṃ catuṣṭayam
lha'i rna ba la sogs pa bzhi yang zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni lha'i mig dang sngon gyi gnas rjes su dran pa dang gzhan gyi sems shes pa bsdus te /
(Abhidh-k-vy 661) upapattipratilabdham asti lha'i rna ba la sogs pa bzhi po 'di yang skye bas 'thob pa yod do /
divyaṃ cakṣuḥ keṣām upapattipratilaṃbhikaṃ gang dag gis lha'i mig skye bas 'thob pa yin zhe na /
kāmāvacarāṇāṃ devānām anāgāmināṃ ca rūpāvacarāṇāṃ 'dod pa na spyod pa'i lha rnams dang klu rnams dang gzugs na spyod pa rnams kyi'o /
nārūpyāvacarāṇāṃ /
tatra rūpābhāvat dṛṣṭir gamanaṃ nirmāṇaṃ ca nāsti /
nāpi divyaṃ śrotraṃ cakṣuś cāsti
gzugs med pa na spyod pa rnams kyi ni ma yin te /
de na gzugs med pa'i phyir ro /
rdzu 'phrul gyis 'gro ba dang sprul pa yang med do /
paracittajñānam api nāsti lha'i rna ba dang mig kyang 'thob ba med do /
svaparasaṃtānaparicchedābhāvāt /
pūrvenivāsānusmṛtir api nāsti
rang dang gzhan gyi rgyud du yongs su dpyod pa med pa'i phyir gzhan gyi sems shes pa yang med do /
kāmarūpāvacarasattvavat tādṛśasyātmabhāvasyāsamudāgamāt /
atha vā sarvā apy abhijñā na santi
'dod pa dang gzugs na spyod pa'i sems can lta bur sngon gyi gnas rjes su dran pa yang med de /
de lta bu'i lus yang dag par mi 'grub pa'i phyir ro /
kāmarūpāvacarasattvavat tādṛśasyātmabhāvasyāsamudāgamāt /
na yathā bhāvanāphalaṃ kuśalam eveti
yang na 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i sems can lta bur mngon par shes pa thams cad kyang med de /
de lta bu'i lus yang dag par mi 'grub pa'i phyir ro /
viparītadṛṣṭāntaḥ /
anyagatisthā nityaṃ jānata iti
ji ltar bsgoms pa'i 'bras bu dge ba kho na yin pa lta bu ni ma yin no zhes bya ba ni bzlog pa'i dpe'o /
tābhyāṃ paracittapūrvenivāsānusmṛtibhyāṃ devādigatisthā nityaṃ jānate /
duḥkhavedanānabhyāhatatvāt /
nṛṇāṃ notpattilābhikam iti
'gro ba gzhan na gnas pas ni rtag tu shes so zhes bya ba ni lha la sogs pa'i 'gro ba na gnas pas ni gzhan gyi sems shes pa dang sngon gyi gnas rjes su dran pa de dag gis de rtag tu shes te /
sdug bsngal gyi tshor bas mnyen pa'i phyir /
manuṣyāṇām etad yathoktam ṛddhyādikaṃ vairāgyalābhikaṃ tarkavidyauiadhakarmakṛtaṃ cāsti /
na tūpapattikalābhikam asti
mi la skye bas thob pa med /
ces bya ba ni mi rnams kyi rdzu 'phrul la sogs pa ji skad bshad pa de ni 'dod chags dang bral ba thob pa dang rtog ge dang rig pa dang sman gyi las kyis byas pa ni yod kyi /
yat tarhi prakṛtijātismarā iti skyes nas thob pa ni med do /
prakṛtijātismaratvaṃ pūrvenivāsānusmṛtyā sā copapattau bhavatīti 'o na rang bzhin gyis tshe rabs dran pa gang yin pa ji lta bu zhes bya ba ni tshe rabs dran pa nyid ni sngon gyi gnas rjes su dran par 'gyur la /
katham /
asāv utpattilābhikā na bhavatīty abhiprāyaḥ
de yang skyes nas 'byung bas ji ltar ro /
'di skyes nas thob pa ma yin snyam du bsams pa yin no /
āha /
karmaviśeṣajāsau teṣām iti /
teṣāṃ bodhisattvānāṃ karmaviśeṣanirvṛttā
de dag gis ni las kyi khyad par las skyes pa yin zhes smos pa ni byang chub sems dpa' de dag gi ni las kyi khyad par gyis 'grub pa yin no /
upapattilābhikaṃ hi nāma yad upapattikāla eva sarveṣāṃ nisargato labhyate /
na tu yat kasyacid evopapattikālād ūrdhvaṃ
skyes nas thob pa zhes bya ba ni gang thams cad kyi skyes pa'i dus nyid na rang bzhin gyis 'thob pa yin gyi dper na bya rnams nam mkha' la 'gro ba lta bu skyes pa'i dus kyi 'og tu yang gang yang rung ba'i ni ma yin pa nyid do /
yathā pakṣiṇām ākāśagamanaṃ /
tasmāt karmaviśeṣajāsau teṣāṃ
de lta bas na de dag gi de ni las kyi khyad par las skyes pa yin no /
katham ity āha ji lta zhe na /
trividhā hīti vistaraḥ /
bhāvanāphalaṃ yathoktam /
upapattipratilabdhā devādīnāṃ /
karmajā yathā teṣāṃ bodhisattvānām iti
rnam pa gsum ste zhes bya ba rgyas par smos te /
bsgoms pa'i 'bras bu ni ji skad du bshad pa lta bu yin no /
skye bas thob pa ni lha la sogs pa yin no /
las las skyes pa ni dper na byang chub sems dpa' de dag gi lta bu yin no /
ācāryayaśomitrakṛtāyām abhidharmakośavyākhyāyāṃ saptamaṃ kośasthānaṃ /
(Abhidh-k-vy 662) blank
chos mngon pa'i 'grel bshad slob dpon rgyal po'i sras grags pa'i bshes gnyen gyis mdzad pa don gsal ba zhes bya ba las ye shes bstan pa zhes bya ba ste mdzod kyi gnas bdun pa'o /
(Abhidh-k-vy 663) /
VIII (samāpattinirdeśo nāmāṣṭamaṃ kośasthānam) /
(VIII /
1, 2) saptamād anantaram aṣṭamasya kośasthānasyopanyāse saṃbaṃdhaṃ darśayann āha /
jñānādhikāreṇeti vistaraḥ /
jñānādhikāreṇa daśānām jñānānām adhikāreṇa jñānamayānāṃ jñānasvabhāvānāṃ praṇidhijñānābhijñānādīnāṃ kṛto nirdeśaḥ anyasvabhāvānāṃ tu samādhyādīnāṃ kartavyaḥ
bdun pa'i 'og tu mdzod kyi gnas brgyad pa nye bar dgod pa'i 'grel pa bstan pa'i phyir /
shes pa'i skabs kyis zhes bya ba rgyas par smos te /
shes pa'i skabs shes pa bcu'i skabs kyis shes pa'i rang bzhin shes pa'i ngo bo nyid smon nas shes pa dang so so yang dag par rig pa'i shes pa la sogs pa bshad zin to /
rang bzhin gzhan ting nge 'dzin la sogs pa brjod par bya'o /
sarvaguṇāśrayatvād iti kāmam ārūpyā api guṇāśrayā bhavanti yon tan thams cad kyi rten yin pa'i phyir zhes bya ba ni gzugs med pa dag kyang yon tan gyi rten yin par ni 'dod mod kyi /
na sarvaguṇāśrayāḥ /
dhyānāni tu sarvaguṇāśrayā iti
yon tan thams cad kyi rten ni ma yin no /
bsam gtan rnams ni yon tan rnams kyi rten yin no /
dvidhā dhyānānīti kāryadhyānāni kāraṇadhyānāni cety arthaḥ bsam gtan rnams ni rnam pa gnyis so zhes bya ba ni rgyu'i bsam gtan dang 'bras bu'i bsam gtan rnams so zhes bya ba'i tha tshig go /
śubhaikāgryam iti /
śubhānāṃ cittānām aikāgryaṃ
dge ba rtse gcig pa zhes bya ba ni sems dge ba rnams kyi rtse gcig pa'o /
abhedeneti /
sarveṣām api lakṣaṇānām /
etal lakṣaṇam ata āha /
samādhisvabhāvatvād iti /
dhyānānām iti vākyaśeṣaḥ
bye brag med par zhes bya ba ni bsam gtan thams cad kyi mtshan nyid kyang 'di yin no /
de'i phyir ting nge 'dzin gyi rang bzhin yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
bsam gtan rnams ni zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
atha vā abhedeneti samādhimātragrahaṇaṃ /
bhedena /
paṃca skaṃdhās tu sānugam iti
yang na bye brag med par zhes bya ba ni ting nge 'dzin tsam smos pa yin no /
dbye na ni /
rjes 'brang bcas na phung po lnga /
zhes bya ba yin te /
avijñaptirūpaskaṃdhaḥ /
ekālambanatā ekālambanatvaṃ cittānāṃ /
kiṃ punaḥ kāraṇaṃ caittānām apy ekālaṃbanatve ekālambanatvaṃ cittānām ity ucyate /
na punar ekālambanatā cittacaittānām ity ucyate
'dir gzugs kyi phung po ni rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs so /
dmigs pa gcig pa nyid do zhes bya ba ni sems rnams kyi dmigs pa gcig pa nyid do /
yang sems dang sems las byung ba thams cad kyang dmigs pa gcig pa nyid yin na /
ci'i phyir sems rnams kyi dmigs pa gcig pa nyid ces bya'i /
sems dang sems las byung ba rnams kyi zhes ni mi bya zhe na gtso bo yin pa'i phyir ro /
prādhānyāt cittāny evaikālambanāni samādhir iti /
avasthāviśeṣatvāc citragurvāvat /
vaibhāṣika āha /
na cittāny eva samādhiḥ
sems dmigs pa gcig pa dag kho na ting nge 'dzin yin zhes bya ba ni gnas skabs kyi khyad par yin pa'i phyir sems kyi yon tan dang ngo bo bzhin no /
bye brag tu smra ba na re /
sems rnams kho na ting nge 'dzin ma yin gyi /
yena tu tāny ekāgrāni vartante samāhitāni /
sa dharmaḥ samādhiḥ
gang gis de dag rtse gcig cing mnyam par gzhag par byed pa'i chos de ting nge 'dzin yin te /
yathā vaiśeṣikanaye śuklaguṇayogāc chuklaḥ paṭaḥ dper na bye brag pa'i lugs kyis dkar po'i yon tan dang ldan pa'i phyir ras yug dkar po yin la /
sa eva guṇo 'sya śauklam ity ucyate /
tadvat /
nanu ca kṣaṇikatvāt sarvaṃ cittam ekāgraṃ
yon tan de nyid 'di la yod pas ni dkar po can zhes bya ba de dang 'dra'o zhes zer ro /
skad cig ma yin pa'i phyir sems thams cad rtse gcig pa ni ma yin nam /
kim idam ucyate yena tu tāny ekāgrāṇi vartante /
sa dharmaḥ samādhir iti /
dvitīyasya tasmād avikṣepa iti cet /
yady etat syād dvitīyasya cittasya tasmāt samādheḥ (Abhidh-k-vy 664) [avikṣepaḥ
ci na 'di skad du gang gis de dag rtse gcig par byed pa'i chos de ting nge 'dzin yin zhes brjod gal te gnyis pa de las rnam par mi g yeng ba yin no zhe na zhes bya ba ni /
gal te 'di snyam du sems gnyis pa ting nge 'dzin de'i sgo nas dmigs pa de las rnam par mi g yeng ba yin no snyam du sems na /
kasminn ālambane] na vikṣepo 'sminn ālambana iti mtshungs par ldan pa la ting nge 'dzin don med pa yin no /
saṃprayukte samādhivaiyarthyaṃ /
yat prathamaṃ cittaṃ samādhisaṃprayuktaṃ
sems dang po ting nge 'dzin dang mtshungs par ldan pa gang yin pa'i mtshungs par ldan pa de las ting nge 'dzin don med pa yin te /
tasmin saṃprayukte samādhivaiyarthyaṃ ting nge 'dzin gyis de la bya ba ni mi byed kyi /
tatra kāritraṃ samādhir na karoti dvitīye karotīti kṛtvā /
kiṃ ca yata eva ca kāraṇāt samādhir ekāgratālakṣaṇo 'bhipretaḥ /
tata eva ca kāraṇāt cittānām ekālaṃbanatvaṃ kiṃ neṣyate
gnyis pa la bya ba byed pa'i phyir ro /
gzhan yang rgyu gang kho na las ting nge 'dzin rtse gcig pa nyid kyi mtshan nyid du 'dod pa'i rgyu de kho na las sems rnams kyi dmigs pa gcig pa nyid du yang ci'i phyir mi 'dod /
kiṃ samādhinā arthāntarabhūtenety abhiprāyaḥ ting nge 'dzin don gzhan du gyur pas ci zhig bya snyam du bsams pa yin no /
na /
durbalatvāt samādheḥ /
na mahābhūmikatvāt samādheḥ sadbhāvāt sarvasya cittasyaikāgryatāprasaṃgaḥ /
yac cittaṃ durbalena samādhinā saṃprayujyate /
na tad ekāgraṃ bhavati /
yat punar balavatā /
tac cittam ekāgram iti /
saty api mahābhūmikatve samādher na sarvacittānām ekāgratāprasaṃgaḥ
ma yin te /
ting nge 'dzin stobs chung ba'i phyir ro zhes bya ba ni ting nge 'dzin sa mang po pa yod pa'i phyir sems thams cad rtse gcig pa nyid du ni thal bar mi 'gyur te /
sems gang zhig ting nge 'dzin stobs chung ba de dang mtshungs par ldan pa de ni rtse gcig pa ma yin la sems gang zhig stobs can dang mtshungs par ldan pa de ni rtse gcig pa yin pas ting nge 'dzin sa mang po pa nyid yin yang sems thams cad rtse gcig pa nyid du thal bar mi 'gyur ro /
cittāny eveti vistaraḥ /
cittāny evaikāgrāṇi samādhir nārthāṃtarabhūta iti
sems rtse gcig pa dag kho na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems rtse gcig pa dag kho na ting nge 'dzin yin gyi /
tathā hy adhicittaṃ śikṣeti don gzhan du gyur pa ni ma yin no /
adhicittaṃ śikṣā katamā /
catvāri dhyānānīti sarvaṃ
'di ltar mdo las lhag pa'i sems kyi bslab pa zhes bya ba ni lhag pa'i sems kyi bslab pa gang zhe na /
tathā cittapariśuddhipradhānaṃ catvāry eva dhyānāni /
ity uktāni /
likhitam idaṃ sūtram /
ṛddhipādāḥ samādhayaḥ ity atra
bsam gtan bzhi'o zhes bya ba thams cad dang de bzhin du sems yongs su dag pa'i gtso bo ni bsam gtan bzhi kho na yin no zhes bshad do /
mdo 'di ni /
rdzu 'phrul rkang pa ting nge 'dzin /
yathā hy adhiśīlam śikṣā śīlam eva /
na tasmād anyā /
adhiprajñāṃ ca śikṣā prajñaiva
ces bya ba der bris so /
ji ltar lhag pa'i tshul khrims kyi bslab pa tshul khrims kho na yin gyi de las gzhan pa ma yin la /
na tasyā anyā /
evam adhicittaṃ śikṣā cittam eva
lhag pa'i shes rab kyi bslab pa yang shes rab kho na yin gyi /
na tasmād anyā /
na cittavyatiriktasamādhir astīty arthaḥ /
adhicittaṃ hi śikṣā samādhir iṣyate /
yathā cāsminn eva sūtre śīlaparīśuddhipradhānaṃ vimuktipariśuddhipradhānaṃ ity ukte /
na śīlapariśuddhiḥ śīlād anyā
de las gzhan pa ma yin pa de bzhin du lhag pa'i sems kyi bslab pa yang sems kho na yin gyi de las gzhan pa ni ma yin pas sems las ma gtogs pa'i ting nge 'dzin med do zhes bya ba'i tha tshig ste /
lhag pa'i sems kyi bslab pa ni ting nge 'dzin min par 'dod do /
yang ji ltar mdo de nyid las tshul khrims yongs su dag pa'i gtso bo dang lta ba yongs su dag pa'i gtso bo dang rnam par grol ba yongs su dag pa'i gtso bo zhes bshad pa'i tshul khrims yongs su dag pa ni tshul khrims las gzhan pa ma yin la /
evaṃ dṛṣṭipariśuddhiḥ vimuktipariśuddhiś ca /
tathaiva cittapariśuddhir api na cittād anyā
de bzhin du lta ba yongs su dag pa dang rnam par grol ba yongs su dag pa yang de dag las gzhan pa ma yin pa de kho na dang 'dra bar sems yongs su dag pa yang sems las gzhan pa ma yin te /
cittapariśuddhir hi caturdhyānalakṣaṇasamadhir iti sems yongs su dag pa ni bsam gtan bzhi'i mtshan nyid kyi ting nge 'dzin yin pas so /
evaṃ tarhīti /
yadi samādhisvabhāvāni dhyānāni sarvasamādhidhyānaprasaṃgaḥ
de lta na ni 'o na zhes bya ba ni gal te bsam gtan rnams ting nge 'dzin gyi rang bzhin yin na /
ting nge 'dzin thams cad bsam gtan du thal bar 'gyur ro /
kuśalakliṣṭāvyākṛtanām api samādhīnāṃ dhyānaprasaṃgaḥ ting nge 'dzin dge ba dang nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa rnams kyang bsam gtan du thal bar 'gyur te /
samādher mahābhūmikatvāt /
na /
prakarṣayukta iti vistaraḥ /
naitad evaṃ prakarṣayukte samādhau dhyānanāmavidhānat
ting nge 'dzin ni sa mang po pa yin pa'i phyir ro /
ma yin te /
phul du phyin pa dang ldan pa la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de ni de lta ma yin te /
ting nge 'dzin phul du phyin pa dang ldan pa la bsam gtan gyi ming du btags pa'i phyir nyi ma bzhin no /
bhāskaravat /
tadyathā ya eva prakarṣeṇa bhāsaṃ karoti
dper na gang zhig phul du phyin par snang bar byed pa de kho na nyi ma yin gyi /
sa eva bhāskaraḥ /
na khadyotakādiḥ
srin bu me khyer la sogs pa ni ma yin pa de dang 'dra'o /
tadvat /
sa hīti vistaraḥ /
sa hy aṃgasamāyuktaḥ samādhiḥ śamathavipaśyanābhyāṃ yuganaddhābhyām ivāśvābhyāṃ ratho vahatīti yuganaddhavāhī /
tadbhāvāt dṛṣṭadharmasukhavihāra uktaḥ sūtre /
sukhā ca pratipad iti
de ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni yan lag dang ldan pa'i ting nge 'dzin de ni zhi gnas dang lhag mthong rta gnya' sbrel bas shing rta 'dren pa dang 'dra bas zung du 'brel bar ngang gis 'byung ba'o /
de'i phyir mdo las mthong ba'i chos la bde bar gnas pa zhes bshad do /
aṃgasamāyukta eva samādhiḥ /
sukhā ca pratipad ity ukta iti vartate
lam sla ba zhes bya ba ni yan lag dang ldan pa'i ting nge 'dzin nyid lam sla ba zhes bshad do zhes bya bar sbyar te /
sutarāṃ tena dhyāyanti sukhatvāt sla ba'i phyir des ni shin tu yang sems par byed do /
kliṣṭaya kathaṃ dhyānatvam iti /
yadi kuśalāṃgasamāyuktaḥ samādhir dhyānaṃ /
kliṣṭasyāsvādanāsaṃprayuktasya kathaṃ dhyānatvayuktam (Abhidh-k-vy 665) iti vākyaśeṣaḥ
nyon mongs pa can ji ltar bsam gtan yin zhe na zhes bya ba ni gal te dge ba'i yan lag dang ldan pa'i ting nge 'dzin bsam gtan yin na /
nyon mongs pa can ro myang ba dang mtshungs par ldan pa ji ltar bsam gtan nyid du bshad ces bya ba tshig lhag ma yin no /
trividhaṃ dhyānam /
āsvādanāsaṃprayuktaṃ śuddhakam anāsravam iti vacanāt
bsam gtan ni rnam pa gsum ste ro myang ba dang mtshungs par ldan pa dang dag pa dang zag pa med pa'o zhes pa 'byung ba'i phyir ro /
mithyopanidhyānād iti /
mithyānitīraṇād ity arthaḥ
log par nges par sems pa'i phyir ro zhes bya ba ni log par nges par rtog pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
atiprasaṃga iti /
kāmarāgaparyavasthitenāpi cetasā mithyopanidhyānāt tatprasaṃgaḥ
ha cang thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni 'dod pa'i 'dod chags kyis kun nas dkris pa'i sems kyis kyang log par nges par sems pa'i phyir der thal bar 'gyur ro zhe na /
na /
tatpratirūpa eveti vistaraḥ /
naitad evaṃ atiprasaṃga iti
ma yin te de dang mthun pa kho na la zhes bya ba rgyas par smos te de ni de ltar thal bar 'gyur ba ma yin te /
tat pratirūpa eva hi nātibahuvilakṣaṇe kliṣṭe dhyānam iti saṃjñāsaṃniveśaḥ de dang mthun pa mtshar gcig mtshan nyid mang po mi mthun pa med pa'i nyon mongs pa can la bsam gtan zhes ming du btags pa ste sa bon rul ba bzhin no /
pūtibījavat /
yathā kiṃcid abījaṃ pāṣāṇādy atyantatajjātivilakṣaṇam na pūtibījam ity ucyate
dper na rdo la sogs pa sa bon ma yin pa kha cig ni de'i rigs dang mtshan nyid shin tu mi 'dra ba'i phyir sa bon rul pa zhes mi bya'o /
kiṃ tarhi /
bījajātīyam evopahataṃ yad bhavati /
tasminn eva saṃjñāsaṃniveśaḥ pūtibījam iti
'o na ci zhe na /
sa bon gyi rigs nyid nyams pa gang yin pa de kho na la sa bon rul pa'o zhes ming du 'dogs pa de dang 'dra'o /
uktāni cākuśalāny api dhyānānīti /
sa kāmarāgaparyavasthitaḥ kāmarāgaparyavasthānam antarīkṛtvā dhyāyati pradhyāyatīti vistaraḥ
bsam gtan mi dge ba dag kyang gsungs so zhes bya ba ni 'dod pa'i 'dod chags kyis kun nas dkris pa de 'dod pa'i 'dod chags kyis kun nas dkris pa nang du byas nas sems par byed /
rab tu sems par byed do zhes rgyas par 'byung ba yin te /
anena kāmarāgādiparyavasthānasyāpi dhyānatve sati na doṣa iti darśayati /
dhūmāgnivad iti /
yathā dhūmo 'treti dhūmavacanenāgnir apy ukto bhavati sāhacaryāt
'dis ni 'dod pa'i 'dod chags la sogs pas kun nas dkris pa yang bsam gtan nyid yin pas nyes pa med do /
zhes ston par byed do /
du ba dang me bzhin no zhes bya ba ni dper na 'di na du ba yod pas zhes du ba smos pas me yang smras pa yin te /
na vināgninā dhūmo bhavatīti me med na du ba mi 'byung bas lhan cig spyod pa'i phyir ro /
anenaiva cāvinābhāvitvena dhūmasyābhyarhitatvaṃ med na mi 'byung ba 'di nyid kyis du ba gtso bo yin no /
yatra hi dhūmaḥ /
tatrāgniḥ /
na tu yatrāgniḥ
gang na du ba yod pa de na me yod kyi gang na me yod pa de na du ba yod pa ni ma yin te /
tatra dhūmaḥ /
tathā hy ayoguḍāṃgārādiṣv agnir eva gṛhyate
'di ltar lcags bzhu ba dang mdag ma la sogs pa la me kho na 'dzin gyi du ba ni ma yin no /
na dhūmaḥ /
asmāc cābhyarhitatvād dhūmasya pūrvanipāto vāsudevārjunavat /
anyathā hi dvaṃdve 'pīty agniśabdasya pūrvanipātaḥ syāt
de lta bas na du ba ni gtso bo yin pa'i phyir sngar smos te /
nor lha dang srid sgrub bzhin no /
de lta ma yin na ni me zhes bya ba'i sgra sngar smos par 'gyur ro /
kathaṃ punaḥ sāhacaryeṇa hi prītisukhavān vicāro vinā vitarkeṇa nāsti yang lhan cig spyod pa ji lta bu rtog pa med par ni dga' ba dang bde ba dang ldan pa'i dpyod pa med do zhes bya ba smos te /
yathā dhyānāntaravicāraḥ /
na prītisukhavān ity avitarkaḥ /
naivam ayaṃ vicāraḥ
ji ltar bsam gtan khyad par can gyi dpyod pa dga' ba dang bde ba dang ldan pa ma yin pas rtog pa med pa ltar dpyod pa 'di ni de lta bu ma yin no /
viśeṣito hy ayaṃ vicāraḥ /
prītisukhasahapaṭhitaḥ /
vicāraprītisukhavad iti /
prītisukhavatā vicāreṇa prītisukhena ca saṃprayuktaṃ prathamaṃ dhyānam ity arthaḥ
de bas na dpyod pa dang dga' ba dang bde ba dang ldan zhes dga' ba dang bde ba dang bcas par ston pas dpyod pa 'di khyad par du byas pa yin te /
bsam gtan dang po ni dga' ba dang bde ba dang ldan pa'i dpyod pa dang dga' ba dang bde ba dang mtshungs par ldan no zhes bya ba'i tha tshig go /
yadi punar vitarkaprītisukhavad iti sūtraṃ kriyeta ko doṣaḥ syāt /
na śakyam evaṃ kartuṃ
gal te rtog pa dang dga' ba dang bde ba dang ldan pa'o zhes mdor byas na nyes pa ci yod ce na /
de ltar bya bar ni mi nus te /
pūrvapūrvāṃgavarjitam iti vakṣyati yan lag lnga lnga spangs pa yin /
vitarkavarjitaṃ dvitīyaṃ dhyānam iti dhyānāntaram api dvitīyaṃ dhyānaṃ prāpnoti zhes 'chad par 'gyur ba bsam gtan gnyis pa ni rtog pa spangs pa'o zhes byas na bsam gtan khyad par can yang bsam gtan gnyis par 'gyur ro /
kiṃ ca catvāry aṃgāni prathamadhyānanirdeśāvasāne 'nenānukrameṇoktāni gzhan yang bsam gtan dang po yan lag bzhi par bstan pa'i mjug nas go rims bzhin 'di skad du /
rtog pa dang bcas /
savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharatīti dpyod pa dang bcas dben pa las skyes pa'i dga' ba dang bde ba can bsam gtan dang po rdzogs par byas te gnas so zhes bshad do /
tatra vicāraprītisukhasamādhayaḥ prathame dhyāne bhavaṃti /
ebhiś caturbhir aṃgair vitarkeṇa ca sarvaprathamoktena paṃcāṃgam ucyate
de la bsam gtan dang po la dpyod pa dang dga' ba dang bde ba dang ting nge 'dzin dag yod pas yan lag de bzhi dang thams cad kyi dang por bshad pa rtogs pa dang yan lag lnga pa zhes bya ba'o /
dvitīyaṃ punar ucyate /
avitarkam avicāraṃ samādhijaṃ prītisukhaṃ dvitīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharatīti
gnyis pa yang rtog pa med cing dpyod pa med la ting nge 'dzin las skyes pa'i dga' ba dang bde ba can bsam gtan gnyis pa rdzogs par byas te gnas so zhes 'byung ste /
(Abhidh-k-vy 666) caturṇām eṣāṃ pūrvāṃgena vicāralakṣaṇena varjitam iti /
tṛtīyam apy evam ucyate
yan lag bzhi po 'di dag las yan lag dang po dpyod pa'i mtshan nyid spangs pa yin no /
gsum pa yang 'di skad du /
sa prīter virāgād upekṣako viharati vistareṇa yāvat sukhavihārīti /
tṛtīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharatīti
dga' ba las 'dod chags dang bral nas btang snyoms su gnas shing zhes bya ba nas rgyas par bde bar gnas so zhes brjod pa bsam gtan gsum pa rdzogs par byas te gnas so zhes bya ba'i bar 'byung ba yin te /
prītilakṣaṇenāpareṇāṃgena varjitam iti /
caturthaṃ punar evam ucyate /
sa sukhasya ca prahāṇād vistareṇa yāvad aduḥkhāsukham upekṣāsmṛtipariśuddaṃ caturthaṃ dhyānam upasaṃpadya viharatīti
yan lag gzhan dga' ba'i mtshan nyid kyang spangs pa yin no /
bzhi pa yang 'di skad du /
bde ba yang spangs shing zhes bya ba nas rgyas par sdug bsngal yang ma yin pa bde ba yang ma yin pa btang snyoms dang dran pa yongs su dag pa can bsam gtan bzhi pa rdzogs par byas te gnas so zhes bya ba'i bar 'byung ba yin te /
sukhenāpy aṃgena varjitaṃ samādhir evātra kevalam avaśiṣyata ity ata eva sūtraṃ kṛtaṃ yan lag bde ba yang spangs pas de la ting nge 'dzin 'ba' zhig lus so /
de'i phyir 'di skad du /
vicāraprītisukhavad iti /
(VIII /
2-4) eṣām api copapattaya uktā iti
dpyod dang dga' dang bde dang ldan /
zhes mdor byas so /
de dag gi yang skye ba rnams ni bshad zin to zhes bya ba ni /
gzugs med khams na gnas med de /
ārūpyadhātur asthāna upapattyā caturvidha iti vacanāt skye ba las ni rnam pa bzhi /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
anuparivartakarūpābhāvad iti /
dhyānānāsravasaṃvarābhāvād ity arthaḥ
rjes su 'brang ba'i gzugs med pa'i phyir ro zhes bya ba ni bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa med pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
viveka iti /
vivicyate aneneti vivekaḥ
dben pa zhes bya ba ni 'dis rnam par 'byed par byed pas dben pa'o /
yena mārgeṇeti /
ānaṃtaryamārgeṇa vimuktimārgeṇāpi vā tad ekakāryatvāt
lam gang gis zhes bya ba ni bar chad med pa'i lam gyis so /
yang na rnam par grol ba'i lam gyis kyang yin te /
de dang 'bras bu gcig pa'i phyir ro /
vairāgyagamanād iti /
tadvaimukhyagamanād ity arthaḥ /
vibhūtarūpasaṃjñākhyā iti /
vibhūtā rūpasaṃjñāsyeti vibhūtarūpasaṃjñaḥ
'dod chags dang bral bar 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba ni des 'dod chags dang bral bar 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba'i don to /
gzugs kyi 'du shes bshig ces bya /
zhes bya ba ni 'di la gzugs kyi 'du shes bshig pa yod pas na gzugs kyi 'du shes bshig pa'o /
vibhūtarūpasaṃjñā ity ākhyā eṣām iti vibhūtarūpasaṃjñākhyāḥ 'di dag la gzugs kyi 'du shes bshig pa zhes bya bas na gzugs kyi 'du shes bshig ces bya'o /
sādhyaṃ tāvad etad iti /
nikāyāntarīyāḥ /
yadi hi syād hi syād iti vaibhāṣikāḥ
re zhig 'di ni bsgrub par bya ba yin no zhes zer ba ni sde pa gzhan dag go /
gal te yod na zhes zer ba ni bye brag tu smra ba'o /
āpiṃgalavad iti /
yathā īṣat piṃgala āpiṃgalaḥ /
evam īṣad rūpā ārūpyā iti
chung zad ser ba bzhin no zhes bya ba ni ji ltar chang chung tsam ser ba la cung zad ser ba zhes bya ba de bzhin du /
gzugs cung zad cig yod pa la gzugs med pa zhes bya'o /
kathaṃ tadabhāve tatsaṇvarau kāyavāksaṃvarau bhaviṣyataḥ de dag med na de lus dang ngag med na ji ltar de dag gi sdom pa ste lus dang ngag gi sdom pa dag tu 'gyur /
na cāsati bhūte ārūpyāvacare saṃvarabhautikam ārūpyāvacaraṃ yujyate gzugs med pa na spyod pa'i 'byung ba med par ni gzugs med pa na spyod pa'i 'byung ba las gyur pa mi rung ngo /
anāsravasaṃvaravac cet /
tatraitat syāt /
yathā na saṃty anāsravāṇi bhūtāni /
asti cānāsravasaṃvaro bhautikaṃ rūpam
gal te zag pa med pa'i sdom pa bzhin no zhes bya ba ni de la 'di snyam du ji ltar zag pa med pa'i 'byung ba dag med bzhin du yang zag pa med pa'i sdom pa 'byung ba las gyur pa'i gzugs yod pa de bzhin du gzugs med pa na spyod pa'i 'byung ba dag kyang med mod kyi /
evam ihāpi nārūpyāvacarāṇi bhūtāni syuḥ /
atha vārūpyāvacarasaṃvaraḥ syāt bhautikaṃ rūpam iti
'on kyang gzugs med pa na spyod pa'i sdom pa 'byung ba las gyur pa'i gzugs yod do snyam du sems na /
tac ca na /
sāsravabhūtasadbhāvāt sāsravāṇi bhūtāni saṃti
de ni ma yin te /
zag pa dang bcas pa'i 'byung ba yod pa'i phyir ro /
tāny ārūpyeṣu bhaveyuḥ /
anāsravāṇi tu bhūtāni na saṃti
zag pa dang bcas pa'i 'byung ba dag yod pas de dag gzugs med pa rnams na yod cing /
zag pa med pa'i 'byung ba dag ni med de /
ato 'nāsravasaṃvaro yatra jātaḥ /
tatratyāni sāsravāṇy upādāya bhavatīty akalpaneyam asāmyāt /
samāpattāv api tatpratiṣedha ukta iti /
anenaivopapattirūpapratiṣedhena samāpattāv api rūpapratiṣedha ukto bhavati
de'i phyir zag pa med pa'i sdom pa ni gang du skyes pa de na yod pa'i zag pa dang bcas pa dag rgyur byas nas skyes pas mi 'dra ba'i phyir rtog pa 'di ni rung ba ma yin no /
snyoms par 'jug pa la yang de dgag pa bshad do zhes bya ba ni skye ba'i gzugs bkag pa 'di nyid kyis snyoms par 'jug pa la yang gzugs bkag par bshad pa yin pas 'di la 'bad pa gzhan ni mi bya'o /
nātra yatnāṃtaram anuṣṭheyaṃ /
kathaṃ /
yadi kāyavāksaṃvaramātraṃ /
(Abhidh-k-vy 667) kathaṃ tadabhāve tatsaṃvaro bhaviṣyati /
na cāsati bhūte bhautikaṃ yujyate
ji lta zhe na /
gal te lus dang ngag gi sdom pa tsam zhig go zhe na /
de dag med na ji ltar de dag gi sdom par 'gyur /
'byung ba med par ni 'byung ba las gyur pa mi rung ngo /
anāsravasaṃvaravac cet /
na /
sāsravabhūtasadbhāvād iti /
sarvaśo rūpasaṃjñānāṃ samatikramād iti vacanāt
gal te zag pa med pa'i sdom pa bzhin no zhe na ma yin te /
zag pa dang bcas pa'i 'byung ba yod pa'i phyir ro zhes bya ba yin no /
samāpattāv api tatpratiṣedha ukta ity apare /
tad evaṃ nārūpyasamāpattiṣu nārūpyopapattiṣu rūpam astīti darśitaṃ bhavati
gzhan dag na re rnam pa thams cad du gzugs kyi 'du shes las yang dag par 'das nas zhes 'byung bas snyoms par 'jug pa la yang de dgag par bshad pa yin no zhes zer ro /
parimāṇālpatvāc cet /
atha mataṃ /
paramāṇumātraṃ rūpam asti /
atas ta īṣadrūpā iṣyanta iti
de ltar na gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa la yang gzugs med la gzugs med par skye ba dag la yang med do zhes bshad pa yin no /
udakajaṃtukeṣv apy aṇutvād adṛśyarūpeṣu prasaṃgaḥ ārūpyaprasaṃga ity arthaḥ /
acchatāc cet /
tatraitad syād rūpasyācchatvād ārūpyā iti
gal te bong tshod chung ba'i phyir ro zhe na ni zhes bya ba ni 'on te rdul phra rab tsam gyi gzugs shig yod ba de'i phyir de dag la gzugs cung zad cig yod do zhes bya bar 'dod na ni phra ba'i phyir chu'i skye bo gzugs bltar mi snang ba dag la yang thal bar 'gyur te /
antarābhavarūpāvacareṣv apu prasaṃgaḥ gzugs med bar thal bar 'gyur ro zhes bya ba'i don to /
antarābhavarūpāvacarā hi vajramayeṣv api parvateṣv acchatvād asajjamānā gacchaṃti gal te dang ba'i phyir ro zhe na zhes bya ba ni de la 'di snyam du gzugs dang ba'i phyir gzugs med pa dag yin no snyam du sems na /
teṣv ārūpyaprasaṃgaḥ /
samāpattivat tadupapattiviśeṣād iti /
yathaiva hy ākāśānantyādisamāpattayo viśiṣṭatamāḥ /
evam upapattiviśeṣo 'pi tāsām abhyupagantavyo 'cchācchataratama iti /
ataḥ samāpattivad upapattiviśeṣo 'py acchataratama iti /
tad evārūpyaṃ syāt /
yadi cārūpyopapattirūpasyādharabhūmikenendriyeṇācchataratvād agrahaṇam ity ārūpyā ucyaṃte /
dhyānopapattirūpasyāpi ceti vistaraḥ /
eṣa saṃbhavo dhyānopapattirūpasyāpi cādharabhūmikenendriyeṇāgrahaṇaṃ
srid pa bar ma dang gzugs na spyod pa dag la yang thal bar 'gyur te /
srid pa bar ma dang gzugs na spyod pa dag la yang thal ba ni dang ba'i phyir rdo rje'i ril yang thogs pa med par 'gro bas de dag la yang thal bar 'gyur ro /
snyoms par 'jug pa bzhin du skye ba khyad par du 'phags pa'i phyir ro zhes bya ba ni ji ltar nam mkha' mtha' yas la sogs pa'i snyoms par 'jug pa dag ches shin tu khyad par du 'phags pa de bzhin du dag gi skye ba'i khyad par yang dang ba dang ches dang ba dang ches shin tu dang ba'o zhes khas blang dgos so /
de'i phyir snyoms par 'jug pa bzhin du skye ba ches shin tu dang bas zhes bya bar khyad par du 'phags pa'i phyir de kho na gzugs med pa kho nar 'gyur ro /
gal te yang gzugs med par skye ba'i gzugs na dang ba'i phyir sa 'og ma pa'i dbang pos mi 'dzin pas gzugs med pa rnams zhes bya ba'o zhe na /
bsam gtan du skye ba'i gzugs kyang zhes bya ba rgyas par smos so /
'di ltar sbyar te /
bsam gtan du skye ba'i gzugs /
bsam gtan gnyis pa'i sa pa yang sa 'og ma pa'i dbang po ste /
kathaṃ /
prathamadhyānabhūmikenendriyeṇa dvitīyabhūmikasyāgrahaṇaṃ /
evaṃ yāvat tṛtīyadhyānabhūmikenendriyeṇa caturthadhyānabhūmikasya rūpasyāgrahaṇaṃ /
ūrdhvabhūmikasyācchataratamatvāt /
tad evaṃ dhyānopapattirūpasya cādharabhūmikenendriyeṇāgrahaṇāt kas tatra viśeṣaḥ /
ārūpyadhātau yad acchataratamābhyāṃ sāmānye 'pi ta evārūpyā iṣyaṃgte na rūpāvacarāḥ /
tasmān na tatra rūpaṃ
bsam gtan dang po'i sa pa'i dbang pos mi zin la /
de bzhin du sa gong ma pa'i ches shin tu dang ba'i phyir bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i gzugs kyang bsam gtan gsum pa'i sa pa'i bar gyi dbang pos mi zin to /
de ltar na bsam gtan du skyes pa'i gzugs kyang sa 'og ma pa'i dbang pos mi zin pa'i phyir /
gzugs med pa de dang khyad par ci zhig yod na 'di ltar ches shin tu gsal ba'i tshul 'dra ba yang de dag kho na gzugs med par 'dod kyi gzugs na spyod pa rnams ni ma yin te /
de lta bas na de na gzugs med do /
atha mataṃ dvayor dhātvor anvarthā saṃjñā 'on te khams gnyis kyi ming ni don dang mthun pa yin te /
kāmaguṇaprabhāvitaḥ kāmadhātuḥ /
rūpaprabhāvito rūpadhātur iti
'dod pa'i yon tan gyis rab tu phye ba ni 'dod pa'i khams yin la /
gzugs kyis rab tu phye ba ni gzugs kyi khams yin gyi /
nārūpyadhātor anvarthā saṃjñā gzugs med pa'i khams kyi ming ni don dang mthun pa ma yin no /
kiṃ tarhi yādṛcchikī ti 'o na ci zhe na /
'dod rgyal ba yin no zhe na /
kātra yuktiḥ /
dvayor dhātvor anvarthā saṃjñā
khams gnyis kyi ming ni don dang mthun pa yin gyi /
nārūpyadhātor iti /
yuktyā pratiṣidhya nārūpyadhātau rūpam astīti āgamaṃ parigṛhyāśaṃkitaṃ vāryate
gzugs med pa'i khams kyi ni ma yin no zhes bya ba de la rigs pa ci zhig yod /
de ltar rigs pas gzugs med pa'i khams na gzugs med do zhes bkag nas lung smos te dogs pa zlog par byed do /
tatra rūpaprasiddhyārtham āyurūṣmaṇor iti vistaraḥ de la gzugs rab tu grub par bya ba'i phyir gal te tshe dang drod gnyis zhes bya ba rgyas par smos te /
ārūpyeṣu rūpāstitvasiddhir iti ced ity etat padaṃ pratyekaṃ yojyaṃ gal te gzugs med pa dag na gzugs yod pa nyid grub bo zhe na zhes bya ba'i tshig 'di ni re re la sbyar bar bya'o /
ji lta zhe na /
katham /
āyurūṣmaṇoḥ saṃsṛṣṭavacanād rūpāstitvasiddhir iti cet /
tatraitat syāt sūtra uktaṃ
gal te tshe dang drod gnyis 'dres par gsungs pa'i phyir /
gzugs yod pa nyid du grub bo zhe na zhes bya ba ste /
de la 'di snyam du mdo las /
yac cāyuṣman kauṣṭhila āyur yac coṣmakaṃ saṃsṛṣṭāv imau dharmau tshe dang ldan pa gsus po che tshe gang yin pa dang drod gang yin pa'i chos 'di dag ni 'dres pa ste /
na visaṃsṛṣṭāv iti vistaraḥ /
atas tatrāyuṣi saty ūṣmaṇā bhavitavyaṃ
ma 'dres pa ma yin no zhes rgyas par 'byung bas de'i phyir de na tshe yod na drod kyang yod par 'gyur la /
ūṣmā ca rūpam iti sidhyati /
naḍakalāpīdvayavan nāmarūpayor (Abhidh-k-vy 668) anyonyaniśritavacanāt /
ārūpyeṣu rūpāstitvasiddhir iti cet
drod ni gzugs yin no zhes bya bar grub bo snyam du sems na'o /
gal te 'dam bu'i shog gnyis bzhin du ming dang gzugs dag phan tshun bstan to zhes gsungs pa'i phyir gzugs med pa dag na gzugs yod pa nyid du 'grub bo zhe na zhes bya ba ste /
sūtra uktaṃ /
tadyathāyuṣman śāriputra dve naḍakalāpyāv ākāśe ucchrite syātāṃ /
te anyonyaniśrite anyonyaṃ niśritya tiṣṭheyātām
mdo las tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu dper na 'dam bu'i shog gnyis gnam du bsgrengs te phan tshun bsten cing 'dug pa de la 'ga' zhig gis gcig bor na cig shos 'gyel bar 'gyur la cig shos bor na yang cig shos 'gyel bar 'gyur ro /
tatra kaścid ekām apanayet /
dvitīyā nipatet /
dvitīyām apanayet /
ekā nipatet /
evam āyuṣman śāriputra nāmaṃ ca rūpaṃ cānyonyaniśritaṃ /
anyonyaṃ niśritya tiṣṭhatīti vistaraḥ /
vijñānapratyayaṃ nāmarūpam iti vacanāt
tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu de bzhin du ming dang gzugs kyang phan tshun brten cing gnas zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
gal te rnam par shes pa'i rkyen gyis ming dang gzugs zhes gsungs pa'i phyir de lta bas na gzugs med pa dag na gzugs yod pa nyid du 'grub bo zhe na zhes bya ba ste /
tasmād ārūpyeṣu rūpāstitvasiddhir iti cet /
pratītyasamutpādasūtra uktaṃ /
ārūpyaprasiddhikṣaṇe vijñānapratyayaṃ nāmarūpam iti vacanāt tasmād ārūpyeṣu rūpam astīti sidhyati
rten cing 'brel par 'byung ba'i mdo las /
nying mtshams sbyor ba'i mtshan nyid kyi skabs su rnam par shes pa'i rkyen gyis ming dang gzugs zhes gsungs pa'i phyir de lta bas na gzugs med pa dag na gzugs yod do zhes bya bar grub bo zhe na zhes bya ba yin no /
anyatra rūpād iti vistaraḥ /
sūtra uktaṃ /
rūpopagaṃ bhikṣavo vijñānaṃ tiṣṭhati
gzugs nas 'du byed kyi bar las zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te mdo las dge slong dag rnam par shes pa gzugs su nye bar 'gro ba /
iti rūpālambanarūpapratiṣṭhaṃ /
yaḥ kaścid bhikṣava evaṃ vadet /
ahaṃ anyatra rūpād vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārebhyo vijñānasyāgatiṃ vā gatiṃ vā vadāmīti /
tasya tad vāgvastv eva syād iti
gzugs la dmigs pa /
gzugs la brten pa gnas so /
dge slong dag gang la la zhig 'di skad du bdag ni gzugs dang tshor ba nas 'du byed kyi bar dag las gzhan du rnam par shes par 'gro ba'am 'ong bar smra'o zhes zer na /
de'i ngag de ni de'i tshig tsam du zad do zhes gsungs te /
asmād api cāgamād ārūpyeṣu rūpam astīti sidhyaty evaṃ cet /
tan na
lung 'di dang sbyar na yang gzugs med pa dag na gzugs yod do zhes bya bar 'grub bo zhes de snyam du sems na ma yin te /
saṃpradhāryatvāt /
āhosvit sarvam iti /
kāmarūpārūpyāvacaraṃ /
ayam atrābhiprāyārthaḥ /
kāmāvacaram evāyuḥ saṃdhāyaivam uktam iti
dpyad par bya ba yin pa'i phyir ro /
'on te thams cad las zhes bya ba ni 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa las so /
'dir dgongs pa'i don 'di yin te /
'dod pa na spyod pa'i tshe kho na las dgongs nas de skad du gsungs pa yin te /
tathā hy uktaṃ /
āyur ūṣmātha vijñānaṃ yadā kāyaṃ jahaty amī
'di ltar /
tshe dang drod dang rnam shes kyis /
gang tshe lus 'di 'dor byed cing /
bor nas de tshe nyal ba ni /
apaviddhas tadā śete yathā kāṣṭham acetana iti ji ltar shing la sems med bzhin /
zhes 'byung ngo /
na cārūpyadhātau kāyo 'sti /
kuta eva kāyanidhanaṃ /
rūpadhātau tu yady api kāyo 'sti /
na tu kāyanidhanaṃ prajñāyata iti
gzugs med pa'i khams na ni lus kyang med na lus 'jig pa lta ga la zhig yod /
gzugs kyi khams na ni lus yod mod kyi lus 'jig par mngon pa ni med do /
yac ca nāmarūpayor anyonyāśritatvam uktaṃ /
tad api kāmarūpāvacaram eva saṃdhāyoktam iti lakṣyate
gang yang ming dang gzugs dag phan tshun bsten pa nyid du gsungs pa de yang 'dod pa dang gzugs na spyod pa kho na las dgongs te gsungs so zhes bya bar mngon te /
dvayasaṃbhave hy anyonyāśritatvaṃ saṃbhavati gnyi ga yod na phan tshun bsten pa nyid srid pas so /
yac ca vijñānapratyayaṃ nāmarūpam iti /
vijñānaṃ pratyayo 'syeti vijñānāpratyayaṃ nāmarūpam ity evaṃ ṣaṣṭhībahuvrīhisamāse
gang yang rnam par shes pa'i rkyen gyis ming dang gzugs zhes bya ba ni 'di la rkyen rnam par shes pa yod pas rnam par shes pa'i rkyen gyis ming dang gzugs so zhes de skad du drug pa'i don du 'bru mang po par tshig bsdus pa yin no /
kim atra sarvavijñānaṃ kāmāvacarasaṃskārapratyayaṃ yāvad ārūpyāvacarasaṃskārapratyayaṃ nāmarūpasya pratyayaḥ 'dir ci rnam par shes pa 'dod pa na spyod pa'i 'du byed kyi rkyen can nas /
gzugs med pa na spyod pa'i 'du byed kyi rkyen can gyi bar thams cad ming dang gzugs kyi rkyen yin nam /
āhosvit sarvaṃ nāmarūpaṃ vijñānapratyayam iti 'on te ming dang gzugs thams cad rnam par shes pa'i rkyen can yin zhe na /
vayaṃ brūmo vijñānapratyayaṃ māmarūpam ity evaṃ sarvasya nāmarūpasya vijñānaṃ pratyaya ity avadhāryate /
na tu sarvaṃ vijñānaṃ nāmarūpasya pratyaya ity avadhāryate
rnam par shes pa'i rkyen gyis ming dang gzugs zhes bya ba 'di la bdag ni ming dang gzugs thams cad kyi rkyen rnam par shes pa yin no zhes bya bar nges par gzung gi rnam par shes pa thams cad ming dang gzugs kyi rkyen yin no zhes bya bar ni nges par mi bzung ngo zhes zer te /
kiṃcid vijñānaṃ nāmna eva pratyayo yad ārūpyāvacarasaṃskārapratyayaṃ /
kiṃcin nāmarūpasya yat kāmarūpāvacarasaṃskārapratyayaṃ
rnam par shes pa cung zad cig ni ming kho na'i rkyen yin te /
gzugs med pa na spyod pa'i 'du byed kyi rkyen can gang yin pa'o /
cung zad cig ni ming dang gzugs kyi rkyen yin te /
'dod pa dang gzugs na spyod pa'i 'du byed kyi rkyen can gang yin pa'o /
tad idam uktaṃ bhavati /
pratyaya eva vijñānam asya nāmarūpasya
des na 'di skad du ming dang gzugs 'di'i rkyen ni rnam par shes pa kho na yin gyi /
na tv asyaiva samuditasya nāmarūpasya pratyaya iti ming dang gzugs 'di 'dus pa kho na'i rkyen ni ma yin no zhes bshad pa yin no /
saṃbhavaṃ praty evam ucyate srid pa'i phyir de skad du bshad par zad de /
tathā hy upapādukānāṃ vijñānapratyayaṃ ṣaḍāyatanam eva bhavati 'di ltar rdzus te skye ba rnams ni rnam par shes pa'i rkyen gyis skye mched drug kho na yin gyi /
na nāmarūpam aniṣpannaṣaḍāyatanāvasthā hi paṃca skaṃdhā nāmarūpam (Abhidh-k-vy 669) ity ākhyāyante /
sūtraṃ caitam evārthaṃ dyotayati
ming dang gzugs ni ma yin no /
skye mched drug ma grub pa'i gnas skabs kyi phung po lnga la ni ming dang gzugs zhes bya'o /
don 'di nyid mdo las kyang ston te /
vijñānaṃ ced ānanda mātuḥ kukṣiṃ nāvakrāmed api tu tan nāmarūpaṃ kalalatvāya saṃmūrchet kun dga' po gal te rnam par shes pa ma'i mngal du zhugs par ma gyur na /
'on kyang ming dang gzugs de nur nur po nyid du brgyal bar 'gyur ram /
na bhadanta /
vijñānaṃ ced ānandāvakrāmya kṣipram evāpakrāmed api tu tan nāmarūpam itthavtāya prajñāyeta
btsun pa ma lags so /
kun dga' bo gal te rnam par shes pa zhugs nas myur ba kho nar 'dor bar byed na 'on kyang ming dang gzugs de 'di lta bu nyid du mngon par 'gyur ram /
btsun pa ma lags so /
no bhadanta /
vijñānaṃ ced ānanda daharasya kumārasya kumārikāyā vā ucchidyeta vinaśyen na bhaved api tu tan nāmarūpaṃ vṛddhiṃ vipulatām āpadyeta
kun dga' bo gang gi tshe byis pa'am gzhon nu ma'am gzhon nu ma'i rnam par shes pa chad cing zhig la med par gyur na /
'on kyang ming dang gzugs de 'phel zhing rgyas par 'gyur ram /
btsun pa ma lags so /
no bhadanta /
tad anenāpi paryāyeṇa veditavyaṃ
de lta bas na khyod kyis rnam grangs 'dis kyang 'di ltar rig par bya ste /
yad vijñānasya pratyayaṃ nāmarūpaṃ ming dang gzugs kyang rnam par shes pa'i rkyen can yin la /
nāmarūpapratyayaṃ ca vijñānam iti vistaraḥ /
kim atra sarvair etai rūpādibhir vinā tatpratiṣedha āgatigatipratiṣedhaḥ
rnam par shes pa gang yin pa yang ming dang gzugs kyi rkyen can yin no zhes bya ba rgyas par gsungs so /
'dir ci gzugs la sogs pa de dag thams cad med na de bkag gam zhes bya ba ni 'ong ba dang 'gro ba bkag pa'o /
tatra pūrvasmāl lokād aṃtarābhavasaṃtatyā ihopapattir āgatiḥ de la 'jig rten snga ma nas srid pa bar ma'i rgyun gyis 'dir skye ba ni 'ong ba'o /
aṃtarābhavasaṃtatyā punar asmāl lokāt paraloka upapattir gatiḥ srid pa bar ma'i rgyun gyis yang 'jig rten 'di nas 'jig rten pha rol du skye ba ni 'gro ba'o /
āhosvid ekenāpi rūpādīnām anyatamam eva /
vayaṃ brūmaḥ /
sarvair vinā tatpratiṣedha iti
'on te gzugs la sogs pa'i nang nas gang yang rung ba 'ga' zhig kyang zhes bya ba ni 'di dpyad par bya dgos so /
bdag ni thams cad med na de bkag pa yin no zhes zer ro /
aviśeṣavacanān na saṃpradhāryam iti cet /
syād eṣā buddhir aviśeṣeṇedaṃ sūtravacanaṃ /
yac cāyuṣman mahākauṣṭhila āyur iti vistareṇa yāvad rūpopagaṃ vijñānaṃ tiṣṭhatīty anena sūtravacanena viśeṣitaṃ kāmāvacaraṃ rūpāvacaraṃ vāyuḥ saṃdhāyoktaṃ yāvat sarvair eva tair vinā rūpādibhis tatpratiṣedha iti
gal te bye brag med par gsungs pa'i phyir dpyad par mi bya'o zhe na zhes bya ba ni gal te 'di snyam du mdo'i tshig /
tshe dang ldan pa gsus po che tshe gang yin pa dang drod gang yin pa zhes bya ba nas /
rgyas par rnam par shes pa gzugs su nye bar 'gro ba gnas so zhes bya ba'i bar 'di ni khyad par med par gsungs pa yin te /
mdo'i tshig 'di dang sbyar na 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i tshe las dgongs te gsungs sam zhes bya ba nas de dag thams cad med na de bkag gam zhes bya ba'i bar lta bur bye brag tu ni ma phye'o snyam du sems na /
'dir smras pa /
atrocyate /
astiprasaṃgaḥ /
bāhyasyāpi hy ūṣmaṇa āyuṣā vinābhāvo na prāpnotīty aviśeṣavacanāt
ha cang thal bar 'gyur te /
bye brag med par gsungs pa'i phyir tshe med par phyi'i dro ba yang yod par mi 'gyur te /
na hy evaṃ viśeṣitaṃ yac cāyuṣman kauṣṭhila āyur yac coṣmā ādhyātmika ityādi /
bāhyasyāpi ca rūpasya kāṣṭhakuḍyāder asattvasaṃkhyātasya vijñānāśritatvaṃ prāpnoty aviśeṣavacanāt
'di skad du tshe dang ldan pa gsus po che tshe gang yin pa dang nang gi dro ba gang yin pa zhes bya ba la sogs pa lta bur khyad par du ni ma byas so /
phyi'i gzugs shing dang rtsig pa la sogs pa sems can du bgrang ba ma yin pa yang rnam par shes pa la brten pa nyid du 'gyur te /
caturvijñānasthitivac ceti vistaraḥ khyad par med par 'byung ba'i phyir ro /
yathā catasṛṇāṃ vijñānasthitīnām aviśeṣavacanād ārūpyadhātau tava rūpāstitvam /
evaṃ tavāhāracatuṣkavacanād rūpārūpyadhātau kavaḍīkārāhāraprasaṃgaḥ
rnam par shes pa gnas pa bzhi bzhin du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ltar khyod kyi ltar na rnam par shes pa gnas pa bzhi khyad par med par gsungs pa'i phyir gzugs med pa'i khams na gzugs yod pa nyid bzhin du zas bzhi gsungs pa'i phyir gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na yang kham du byed pa'i zas yod pas thal bar 'gyur ro /
evaṃ hi sūtraṃ paṭhyate /
catvāra āhārā bhūtānāṃ sattvānāṃ sthitaye saṃbhavaiṣiṇāṃ cānugrahāye
mdo las ni 'di skad du zas bzhi ni sems can byung ba rnams gnas par byed pa dang srid pa tshol ba rnams la phan 'dogs par byed pa yin no /
katame catvāraḥ /
kavaḍīkārāhāraḥ audārikaḥ sūkṣmaḥ /
sparśo dvitīyaḥ /
manaḥsaṃcetanā tṛtīyaḥ /
vijñānam āhāraś caturtha iti
bzhi gang zhe na /
kham gyi zas rags pa dang phra ba dang gnyis pa reg pa'i zas dang gsum pa yid la sems pa'i zas dang bzhi pa rnam par shes pa'i zas so zhes 'byung ste /
evam āhāracatuṣkavacanāt sattvānāṃ sthityārtham aviśeṣeṇa /
kāmāvacarāṇām ity aviśeṣitatvāt tava rūpārūpyadhātvor api kavaḍīkārāhāraprasaṃgaḥ
de ltar sems can rnams gnas par bya ba'i phyir zas bzhi khyad par med par gsungs kyi 'dod pa na spyod pa rnams zhes bye brag tu ni ma mdzad pa'i phyir khyod kyi ltar na gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na yang kham gyi zas yod par thal bar 'gyur ro /
atikramyeti vistaraḥ /
tatra nikāyāntarīyasyaitat syāt /
asty asyotsargasyāpavādhaḥ /
atikramya devān kavaḍīkārāhārabhakṣān iti vacanāt
gal te kham du byed pa'i zas za ba'i lha rnams las 'das zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de la sde pa gzhan dag 'di snyam du spyir bstan pa la dmigs kyis bstsal ba yod de /
'char byed la sogs pa'i mdo las /
udāyisūtrādiṣu bhedāc ca kāyasyātikramya devān kavaḍīkārāhārabhakṣān anyatamasmin divye manomayakāya upapadyata iti /
prītyāhāravacanāc ceti /
bhavati bhikṣavaḥ sa samayo yad ayaṃ lokaḥ saṃvartate
lus zhig nas kham du byed pa'i zas za ba'i lha rnams las 'das te /
lha yid kyi lus can 'ga' zhig tu skye'o zhes kham du byed pa'i zas za ba'i lha rnams las 'das te zhes gsungs pa'i phyir dang dga' ba'i zas zhes gsungs pa'i phyir zhes bya ba ni dge slong dag 'jig rten 'jig pa'i dus gang yin pa de yod de /
saṃvartamāne loke yadbhūyasā sattvā ābhāsvare (Abhidh-k-vy 670) devanikāye utpadyante /
tatra bhavanti rūpiṇo manomayā avikalā ahīnendriyāḥ sarvāṃgapratyaṃgopetāḥ śubhā varṇasthāyinaḥ svayaṃprabhā vihāyasaṃgamāḥ prītibhakṣāḥ prītyahārā dīrghāyuṣo dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhantīty evamādiṣu sūtreṣu vacanād aprasaṃgaḥ kavaḍīkārāhārasya
'jig rten 'jig pa na sems can phal cher 'od gsal ba'i lha'i ris su skye bar 'gyur zhing de dag gzugs bzang po yid las byung ba dbang po ma tshang ba med cing ngan pa ma yin pa /
yan lag dang nying lag thams cad dang ldan pa /
kha dog bzang po brtan pa rang gi 'od can nam mkha' la 'gro ba /
dga' ba za zhing dga' ba'i zas can tshe ring ba dus ring por gnas par 'gyur ro zhes bya ba de lta bu la sogs pa mdo dag las gsungs pa'i phyir kham du byed pa'i zas yod par thal bar mi 'gyur ro snyam du sems na /
yady evam ārūpyeṣv api rūpasyāprasaṃgaḥ /
kiṃ kāraṇam apavādāt /
kathaṃ /
rūpāṇāṃ niḥsaraṇam ārūpyā ity ekaṃ sūtram apavādaḥ /
ye te śāntā vimokṣā atikramya rūpāṇy ārūpyā iti dvitīyam
gal te de lta na gzugs med pa dag na yang gzugs yod par thal bar mi 'gyur ro /
ci'i phyir zhe na /
dmigs kyis bstsal ba'i phyir ro /
ji lta zhe na /
gzugs med pa rnams ni gzugs rnams las nges par 'byung ba yin no zhes bya ba ni mdo'i tshig dmigs kyis bstsal ba gcig yin no /
gzugs med pa'i rnam par thar pa zhi ba gang dag gzugs rnams las 'das nas zhes bya ba ni gnyis pa yin no /
arūpiṇaḥ santi sattvā iti tṛtīyaṃ gzugs can ma yin pa'i sems can dag yod ces bya ba ni gsum pa yin no /
sarvaśo rūpasaṃjñānāṃ samatikramād iti caturtham rnam pa thams cad du gzugs kyi 'du shes rnams las yang dag par 'das nas zhes bya ba ni bzhi pa yin no /
sati hi rūpa iti /
yady ārūpyasamāpattyupapattiṣu rūpaṃ syāt
gzugs shig yod na zhes bya ba ni gal te gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa dang skye ba dag la gzugs shig yod par gyur na /
sati hi rūpe svaṃ rūpam avaśyaṃ saṃjānīrann iti sarvaśo rūpasaṃjñānāṃ samatikramād iti vacanaṃ noktaṃ syāt /
uktaṃ tu /
ato 'pi na tatra rūpam asti
gzugs yod phan chad rang gi gzugs gdon mi za bar 'du shes par byed par 'gyur bas rnam pa thams cad du gzugs kyi 'du shes rnams las yang dag par 'das nas zhes 'byung ba smos par mi 'gyur pa zhig na smos te /
audārikaṃ iti vistaraḥ de'i phyir yang de na gzugs med do /
tatraitat syāt /
audārikam adhobhūmikaṃ rūpam abhisaṃdhāyoktaṃ /
ye te śāntā vimokṣā iti vistareṇa /
atra brūmaḥ /
kavaḍīkārāhāre 'pi tulyaṃ
gal te sa 'og ma pa'i gzugs rags pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te 'di snyam du gzugs med pa'i rnam par thar pa gang dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni sa 'og ma pa'i gzugs rags pa las dgongs te gsungs pa yin no snyam du sems na /
'di la bdag kham gyi zas la yang mtshungs so zhes zer ro /
ji lta zhe na /
kathaṃ /
atikramya devān kavaḍīkārāhārabhakṣān ity audārikam adhobhūmikaṃ kavaḍīkārāhāram abhisaṃdhāyoktam na rūpāvacaraṃ kavaḍīkārāhāraṃ sūkṣmam iti
kham du byed pa'i zas za ba'i lha rnams las 'das te zhes bya ba ni sa 'og ma pa'i kham gyi zas rags pa las dgongs te gsungs pa yin gyi /
gzugs na spyod pa'i kham gyi zas phra ba las dgongs pa ni ma yin no /
yadi cādhobhūmyaudārikarūpaniḥsaraṇād ārūpyā ity ucyante /
dhyānānām api cādhobhūminiḥsaraṇatvād ārūpyatvaprasaṃgaḥ
gal te yang sa 'og ma pa'i gzugs rags pa las nges par 'byung ba'i phyir gzugs med pa dag ces bya na ni bsam gtan rnams kyang sa 'og ma pa las nges par 'byung ba yin pa'i phyir gzugs med par thal par 'gyur ro /
ji lta zhe na /
kathaṃ /
kāmāvacaraudārikarūpaniḥsaraṇaṃ prathamaṃ dhyānam
bsam gtan dang por ni 'dod pa na spyod pa'i gzugs rags pa las nges par 'byung ba yin la /
evam uttarottaraudārikarūpaniḥsaraṇaṃ /
yāvac caturthadhyānam ity ārūpyatvaprasaṃgaḥ /
vedanādiniḥsaraṇaṃ ca kiṃ noktaṃ
de bzhin du bsam gtan bzhi pa'i bar du gong nas gong du gzugs rags pa las nges par 'byung ba yin pas gzugs med par thal bar 'gyur ro /
yady adhobhūmikaudārikaniḥsaraṇāt saty api svabhūmikarūpe ārūpyā ity ucyante /
vedanādiniḥsaraṇād ārūpyā avedanā iti kiṃ nocyante /
satyām api svabhūmivedanāyāṃ /
ādiśabdena yāvad avijñānā iti kiṃ nocyante /
saty api svabhūmivijñāna iti /
kiṃ kāraṇam /
adhobhūmikavedanādiniḥsaraṇāt /
adhobhūmyaudarikavedanādiniḥsaraṇāt ity arthaḥ
tshor ba la sogs pa las kyang nges par 'byung ba yin par ci'i phyir ma bshad ces bya ba ni gal te rang gi sa pa'i gzugs yod bzhin du yang sa 'og ma pa'i gzugs yod bzhin du rags pa las nges par 'byung ba'i phyir gzugs med pa dag ces bya ba ni rang gi sa pa'i tshor ba yod bzhin du yang gzugs med pa rnams ni tshor ba la sogs pa las nges par 'byung ba yin pa'i phyir tshor ba med pa'o zhes kyang ci'i phyir ma bshad /
sogs pa zhes bya ba'i sgra ni rang gi sa pa'i rnam par shes pa yod bzhin du rnam par shes pa med pa'o zhes bya ba'i bar du ci'i phyir ma bshad ces bya ba yin no /
ci'i phyir zhe na /
sa 'og ma pa'i tshor ba la sogs pa las nges par 'byung ba'i phyir te /
sa 'og ma pa'i tshor ba la sogs pa rags pa las nges par 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
rūpajātiṃ tu kṛtsnām atikrāntā /
yā kācid rūpajātiḥ audārikī vā sūkṣmā vā ādhyātmikī vā bāhyā vā
gzugs kyi rnam pa zad pa las 'das pa zhes bya ba ni gzugs med pa dag ni snyoms par 'jug pa dang skye ba la gzugs kyi rnam pa gang ci yang rung rags pa'am /
phra ba'am /
tāṃ sarvām atikrāntā ārūpyāḥ samāpattyupapattau nang gi'am /
phyi'i yang rung ste de thams cad las 'das pa yin no /
na vedanādijātiṃ na vedanāṃ sarvām atikrāntā ārūpyāḥ samāpattyupapattau /
aduḥkhāsukhavedanāstitvāt /
ādiśabdena yāvad vijñānaṃ vaktavyaṃ
tshor ba la sogs pa'i rnam pa las ni ma yin te /
gzugs med pa dag ni snyoms par 'jug pa dang skye ba la tshor ba thams cad las 'das pa ma yin te /
bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'i tshor ba yod pa'i phyir ro /
ato rūpāṇāṃ niḥsaraṇam uktaṃ /
na vedanādiniḥsaraṇaṃ /
tasmād evaṃvādinām asmākaṃ na bhavaty ayaṃ prasaṃgaḥ
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni rnam par shes pa'i bar brjod par bya'o /
de'i phyir gzugs rnams las nges par 'byung ba zhes gsungs kyi tshor ba la sogs pa las nges par 'byung ba zhes ni ma gsungs so /
adhobhūmikavedanādiniḥsaraṇāt /
vedanādiniḥsaraṇaṃ ca kiṃ noktam iti /
āha /
yadi rūpāṇāṃ niḥsaraṇam ārūpyāḥ /
yat tarhy uktaṃ sūtre nāhaṃ bhavena bhavasya niḥsaraṇaṃ vadāmīti /
tat katham rūpabhavasyārūpyabhavena (Abhidh-k-vy 671) niḥsaraṇaṃ
de lta bas na kho bo cag de skad du smra ba la ni sa 'og ma pa'i tshor ba la sogs pa las nges par 'byung ba'i phyir tshor ba la sogs pa las kyang nges par 'byung ba yin par ci'i phyir ma bshad ces bya ba'i thal ba 'dir mi 'gyur ro /
smras pa /
gal te gzugs med pa rnams gzugs rnams las nges par byung ba yin na /
'o na mdo las nga ni srid pas srid pa las 'byung bar mi smra'o zhes gsungs pa gang yin pa de ji ltar na gzugs med pa'i srid pas gzugs kyi srid pa las nges par 'byung zhe na /
bhavenabhavasyāniḥsaraṇavacanaṃ tu tenaiva tasyāniḥsaraṇāt /
tenaiva bhavena tasyaiva bhavasyāniḥsaraṇāt evam uktam
srid pas srid pa la nges par mi 'byung bar gsungs pa ni de nyid kyis de las nges par mi 'byung ba'i phyir de skad du bshad par zad do /
asarvānatyantaniḥsaraṇāc ca /
asarvaniḥsaranaṃ /
na hi rūpabhavena kāmabhavasya niḥsaraṇam iti
thams cad dang gtan du nges par 'byung ba ma yin pa'i phyir te /
thams cad las nges par 'byung ba ma yin pa ni gzugs kyi srid pas 'dod pa'i srid pa las nges par 'byung mod kyi /
ārūpyabhavasyāpi tena niḥsaraṇaṃ bhavati des gzugs med pa'i srid pa las kyang nges par 'byung ba ni ma yin no /
na cātyantaniḥsaraṇaṃ kāmabhavāt tena bhavati des 'dod pa'i srid pa las gtan du nges par 'byung ba yang ma yin te /
punar āgamanāt /
tathārūpyabhavena rūpabhavasya niḥsaraṇaṃ /
na kāmabhavasya /
na cātyantaniḥsaraṇaṃ rūpabhavānām ārūpyabhavena
yang 'ong ba'i phyir ro /
de bzhin du gzugs med pa'i srid pas kyang gzugs kyi srid pa las nges par byung gi 'dod pa'i srid pa las ni ma yin la gzugs med pa'i srid pas gzugs kyi srid pa las gtan du nges par 'byung ba yang ma yin no /
uktaṃ yathā vartata iti /
nikāyam jīvitaṃ cātra niśritā cittasaṃtatir ityādi
ji ltar gnas pa ni sngar bshad zin to zhes bya ba ni /
der ni ris dang srog la yang /
sems kyi rgyud ni brten pa yin /
traya iti pulliṃganirdeśaḥ zhes bya ba la sogs pa yin no /
ārūpyā ity abhisaṃbaṃdhanāt /
tathāprayogād iti /
prayogakāle ākāśādīny ālambanāni bhavanti anyadā tv anye 'pi dharmā yathāsaṃbhavam ālambanānīti darśayati
gsum po zhes bya ba ni gzugs med pa zhes bya bar sbyar ba'i phyir pho'i rtags kyis bstan pa yin no /
de ltar sbyor phyir zhes bya ba ni sbyor ba'i dus na nam mkha' la sogs par 'gyur gyi gzhan na ni ci rigs par chos gzhan dag la yang dmigs so zhes ston to /
māṃdyāt tu na saṃjñānāpyasaṃjñaka iti /
caturtha ārūpyaḥ kasmān na saṃjñīty ucyate
dman phyir 'du shes med 'du shes med pa'ang ma yin pa'o zhes bya ba ni ci'i phyir gzugs med pa bzhi pa 'du shes can zhes kyang mi bya la 'du shes med pa zhes kyang mi bya zhe na /
nāpy asaṃjña iti dman pa'i phyir te /
māṃdyāt /
tuśabdena tasyākāro 'ntarnītarūpo veditavyaḥ /
yena hi kāraṇena sa caturtha ārūpyo naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam ity ucyate
dman phyir zhes bya ba ni rgyu gang gis gzugs med pa bzhi pa de 'du shes med 'du shes med min skye mched ces bya ba'i rgyu de nyid brjod pa yin no /
tad eva kāraṇam ity ucyate /
māndyād iti /
prayogas tv asyaivaṃ sūcito bhavati /
anvarthasaṃjñākaraṇāt /
ata evāha /
yady api tatrāpy evaṃ prayujyata ity ādi
ming dang don dang mthun par btags pa'i phyir 'di'i sbyor ba yang de lta bu yin par brjod pa yin no /
de nyid kyi phyir gal te de la yang 'di ltar sbyor mod kyi zhes bya ba la sogs pa smos so /
saṃjñā gaṇḍaḥ gaṇḍavad gaṇḍaḥ /
evaṃ yāvac chalyaḥ
'du shes ni 'bras so zhes bya ba ni 'bras dang 'dra bas na 'bras te zug rngu'i bar du yang de dang 'dra'o /
asaṃjñakaḥ saṃmoham iti /
saṃjñāyā abhāvo hi saṃmohakāraṇaṃ
'du shes med pa pa ni kun du rmongs pa'o zhes bya ba ni 'du shes med pa yang kun du rmongs pa'i rgyu yin no zhes bya bar shes te /
ity arthaḥ /
śīyateti saṃjñāsamucchedād ity abhiprāyaḥ
'du shes kun du chad pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
etac chāntaṃ etat praṇītaṃ 'di ni zhi ba zhes bya ba gang yin zhe na /
kiṃ /
tad ity āha /
yad uta naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam iti
'di lta ste /
'du shes med 'du shes med min skye mched ces bya ba smos te /
'du shes dman pa la mngon par dag 'o /
saṃjñāmāndyam abhiprīyate /
atra praśnayitavyam /
kasmāt tu tais tad evaṃ gṛhyata iti
bam po lnga bcu brgyad pa /
'dir ci'i phyir de dag gis de la de ltar 'dzin zhes dri bar bya ste /
tair iti tatsamāpattibhiḥ /
tad iti naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanaṃ /
evaṃ gṛhyata iti naivasaṃjñānāsaṃjñeti gṛhyata ity arthaḥ
de dag gis zhes bya ba ni de la snyoms par 'jug ba dag gis so /
de la zhes bya ba ni 'du shes med 'du shes med min skye mched la'o /
de ltar 'dzin zhes bya ba ni 'du shes med 'du shes med min zhes 'dzin zhes bya ba'i tha tshig go /
tad evaṃ paripraśne vigṛhītasyāvaśyam idaṃ vaktavyaṃ jāyate /
mṛdatvāt saṃjñānāṃ /
naivasaṃjnānāsaṃjñāyatanam ucyate ity etad evoktaṃ
de bas na de skad du yongs su 'dri bas brgal bas ni 'du shes rnams chung ba'i phyir 'du shes med 'du shes med min skye mched ces bya'o zhes bya ba 'di gdon mi za bar brjod dgos pas de nyid bshad do /
(VIII /
5, 6) samāpattidravyāṇi maulānīti /
śakhās teṣāṃ nopanaśyanta ity abhiprāyaḥ /
kathaṃ sapta trividhānīty āha
snyoms par 'jug pa'i dngos gzhi'i rdzas zhes bya ba ni de dag gi yan lag ni nye bar mi dgod do snyam du bsams pa yin no /
ji ltar bdun ni rnam pa gsum yin zhe na /
āsvādanavac chuddhānāsravāṇīti /
anāsravaṃ nāstīti saṃjñamāndyāt
ro myang ba dang mtshungs par ldan pa rnams dang dag pa pa rnams dang zag pa med pa rnams so zhes bya ba smos so /
yad āsvādayati /
tasmād vyutthita iti /
śuddhakāt /
yenāsvādayati /
tat samāpanna iti /
āsvādanāsaṃprayuktaṃ /
(VIII /
7, 8) yathānta caturaṅgasenā nāṃgebhyo 'rthāṃtarabhūtā /
evaṃ paṃcāṃgadhyānaṃ (Abhidh-k-vy 672) nārthāntaram iti svamataṃ darśayati
zag pa med pa ni med do zhes bya ba ni 'du shes dman pa'i phyir ro /
ro myong par byed pa gang yin pa de las ni langs pa yin no zhes bya ba dag pa pa las so /
gang gis ro myong bar byed pa de la ni snyoms par zhugs pa yin no zhes bya ba ni ro myong ba dang mtshungs par ldan pa la'o /
yan lag bzhi pa'i dmag yan lag las don gzhan du gyur pa ma yin pas ji lta bar yan lag lnga pa'i bsam gtan yang de dang 'dra ste /
don gzhan ma yin no zhes rang gi gzhung lugs ston par byed do /
prītyādaya iti /
pūrvoktāḥ prītisukhacittaikāgratāḥ /
adhyātmasaṃprasādaś ceti /
caturaṃgaṃ dvitīyam /
tṛtīye paṃca pekṣeti
dga' ba la sogs pa zhes bya ba ni sngar bshad pa dga' ba dang bde ba dang sems rtse gcig pa nyid dang nang rab tu dang ba ste /
gnyis pa ni yan lag bzhi pa yin no /
saṃskāropekṣātra gṛhyate /
yā prītir anābhogalakṣaṇā /
smṛtir upekṣānimittasyāsaṃpramoṣaḥ /
smṛtyasaṃpramoṣe saṃprajñānatā saṃprajñānaṃ
gsum pa la lnga btang snyoms dang zhes bya ba ni 'di 'du byed kyi btang snyoms yin par bzung ste /
dga' ba la rtsol ba med pa'i mtshan nyid gang yin pa'o /
dran pa ni btang snyoms kyi rgyu mtshan mi brjed pa yin no /
shes bzhin ni dran pa mi brjed pa yin no /
caturthe upekṣāpariśuddhiḥ /
upekṣāyāḥ pariśuddhir upekṣāpariśuddhiḥ
bzhi pa la btang snyoms yongs su dag pa zhes bya ba ni btang snyoms kyi yongs su dag pa ni btang snyoms yongs su dag pa ste /
adhobhūmikapakṣālavigamāt /
aṣṭāv apakṣālā apakṣīyante
sa 'og ma pa'i skyon dang bral ba'i phyir ro /
skyon ni brgyad 'chad par 'gyur ro /
evaṃ smṛtipariśuddhiḥ dran pa yongs su dag pa yang de dang 'dra'o /
(VIII /
9) prathamadhyānikānīti /
prathamadhyāne bhavāni /
ata evocyata iti /
yasmād dvitīyādiṣv adhyātmasaṃprasādādayo vardhante
bsam gtan dang po pa zhes bya ba ni bsam gtan dang po na yod pa'o /
de nyid kyi phyir smras pa zhes bya ba ni gang gi phyir gnyis pa la sogs pa na nang rab tu dang ba la sogs pa 'phel bas so /
ji lta zhe na /
kathaṃ /
catuṣkoṭikaṃ /
syāt prathame dhyāne na dvitīye /
syād dvitīye na prathame
mu bzhi ste bsam gtan dang po na yod la gnyis pa na ma yin pa yang yod /
gnyis pa na yod la dang po na ma yin pa yang yod /
gnyi ga na yod pa yang yod /
gnyi ga na ma yin pa yang yod do /
syād ubhayoḥ /
syān nobhayoḥ /
evaṃ sarvāṇi dhyānāṃgāni parasparaṃ yojyāni
de bzhin du bsam gtan gyi yan lag thams cad phan tshun sbyar bar bya'o zhes bya ba ji lta zhe na /
kathaṃ /
yāny aṃgāni prathame dhyāne /
tṛtīye 'pi tāni
yan lag gang dag bsam gtan dang po na yod pa de dag gsum pa na yang yod dam zhe na /
mu bzhi ste /
catuṣkoṭikaṃ /
prathamā koṭiḥ vitarkavicāraprītisukhāni /
dvitīyā upekṣāsmṛtisaṃprajñānasukhāni /
tṛtīyā samādhiḥ /
caturthī koṭir uktanirmuktā dharmāḥ
mu dang po ni rtog pa dang dpyod pa dang dga' ba dang bde ba dag go /
gnyis pa ni btang snyoms dang dran pa dang shes bzhin dang bde ba dag go /
gsum pa ni ting nge 'dzin to /
mu bzhi pa ni bshad pa la ma gtogs pa'i chos rnams so /
yāny aṃgāni prathame dhyāne /
caturthe 'pi tāni
yan lag gang dag bsam gtan dang po na yod pa de dag bzhi pa na yang yod dam zhe na /
mu bzhi ste /
catuṣkoṭikam /
prathamā koṭir vitarkavicāraprītisukhāni
mu dang po ni rtog pa dang dpyod pa dang dga' ba dang bde ba dag go /
dvitīyā aduḥkhāsukhā vedanā upekṣāpariśuddhiḥ /
smṛtipariśuddhiś ca /
tṛtīyā samādhiḥ /
caturthī uktanirmuktā dharmāḥ yāny aṃgāni dvitīye dhyāne
gnyis pa ni bde ba yang ma yin /
sdug bsngal ba yang ma yin pa'i tshor ba dang btang snyoms yongs su dag pa dang dran pa yongs su dag pa'o /
gsum pa ni ting nge 'dzin to /
bzhi pa ni bshad pa la ma gtogs pa'i chos rnams so /
yan lag gang dag bsam gtan gnyis pa na yod pa de dag gsum pa na yang yod dam zhe na /
tṛtīye 'pi tāni /
catuṣkoṭikaṃ /
prathamā koṭir adhyātmasaṃprasādaprītisukhāni
mu bzhi ste /
mu dang po ni nang rab tu dang ba dang dga' ba dang bde ba dag go /
dvitīyā upekṣāsmṛtisaṃprajñānasukhāni /
tṛtīyā samādhiḥ /
caturthī uktanirmuktadharmāḥ /
yāny aṃgāni dvitīye dhyāne
gnyis pa ni btang snyoms dang dran pa dang shes bzhin dang bde ba dag go /
gsum pa ni ting nge 'dzin to /
bzhi pa ni bshad pa lam gtogs pa'i chos rnams so /
caturthe 'pi vā tāni /
catuṣkoṭikaṃ /
prathamā koṭir adhyātmasaṃprasādaprītisukhāni
yan lag gang dag bsam gtan gnyis pa na yod pa de dag bzhi pa na yang yod dam zhe na /
mu bzhi ste /
mu dang po ni nang rab tu dang ba dang dga' ba dang bde ba dag go /
dvitīyā tadaṃgāni samādhiṃ hitvā gnyis pa ni ting nge 'dzin ma gtogs pa de'i yan lag rnams so /
tṛtīyā samādhiḥ /
caturthī uktanirmuktā dharmāḥ
gsum pa ni ting nge 'dzin to /
bzhi pa ni bshad pa la ma gtogs pa'i chos rnams so /
yāny aṃgāni tṛtīye dhyāne caturthe 'pi tāni yan lag gang dag bsam gtan gsum pa na yod pa de dag bzhi pa na yang yod dam zhe na mu bzhi ste /
catuṣkoṭikaṃ /
prathamā koṭīḥ samādhivarjyāni tadaṃgāni /
dvitīyāpy evaṃ /
tṛtīyā samādhiḥ /
caturthī uktanirmuktā dharmāḥ
mu dang po ni ting nge 'dzin ma gtogs pa de'i yan lag rnams so /
gnyis pa ni ting nge 'dzin ma gtogs pa de'i yan lag rnams so /
gsum pa ni ting nge 'dzin to /
bzhi pa ni bshad pa la ma gtogs pa'i chos rnams te /
etac ca tad ekāvacaraṃ nāma 'di ni de dag las gcig dbri ba zhes bya ba yin no /
kasmāt tṛtīye dhyāne sukhaṃ dravyāntaram ucyata iti ci'i phyir bsam gtan gsum pa na yod pa'i bde ba rdzas gzhan du brjod ce na zhes bya ba ji skad du brjod ce na /
katham ucyate /
tāny etāny aṣṭādaśadhyānāṃgāni bhavantīti vistareṇoktvā punar āha
de dag ni bsam gtan gyi yan lag bco brgyad yin te zhes rgyas par bshad nas /
yang ming gi sgo nas ni de lta'o /
nāmata evaṃ /
(Abhidh-k-vy 673) /
dravyato daśa caikaṃ ca dravyata etāny ekādaśa bhavanti /
prathamadhyānikāni paṃca /
dvitīye 'dhyātmasaṃprasādo vardhate /
tṛtīye upekṣāsmṛtisaṃprajñānasukhānītivacanāt /
sukheṃdriyayogād iti
rdzas su bcu gcig /
rdzas su ni de dag bcu gcig yin te /
bsam gtan dang po'i sa pa ni lnga pa'o /
gnyis pa la ni nang rab tu dang ba lhag go /
gsum pa la ni btang snyoms dang dran pa dang shes bzhin dang bde ba rnams so zhes smos pa'i phyir ro /
bde ba'i dbang po dang mi ldan pa'i phyir te zhes bya ba ni bde ba'i dbang po mi srid pa'i phyir ro /
sukheṃdriyasaṃbhavāt /
nāsty eva caitasikaṃ sukheṃdriyaṃ triṣv api hi dhyāneṣu
bsam gtan gsum char na yang sems las byung ba'i bde ba'i dbang po med pa kho na'o /
kiṃ tarhi /
kāyikam eva sukham aṃgavyavasthāpitaṃ
'o na ci zhe na /
lus kyi bde ba kho na yan lag tu rnam par gzhag ste /
samāhitāvasthāṃtarālasamudācārāt /
dārṣṭāṃtikānāṃ kilaiṣa pakṣaḥ
mnyam par gzhag pa'i gnas kyi bar skabs su kun 'byung ba'i phyir ro /
teṣāṃ hi na dvibhūmikam eva sukhendriyaṃ 'di ni dpes ston pa rnams kyi phyogs yin no zhes grag ste /
kāmaprathamadhyānabhūmikam iti /
kiṃ tarhi /
caturbhūmikam api sukhendriyaṃ bhavati
de dag gi ltar na bde ba'i dbang pos gnyis pa 'dod pa dang bsam gtan dang po'i sa pa kho nar ma zad do /
'o na ci zhe na /
kāmāvacaraṃ yāvat tṛtīyadhyānabhūmikaṃ iti /
ata eva ca vibhāṣāyāṃ bhadantena sautrāntikenoktam
bde ba'i dbang po ni 'dod pa na spyod pa nas bsam gtan gsum pa'i sa pa'i bar sa bzhi pa yang yin no /
de nyid kyi phyir bye brag tu bshad pa las /
ābhidhārmikāṇāṃ araghaṭṭeneva cakṣurvijñānādikam adhastād ūrdhvam ākṛṣyata iti /
tad evam asyeṣṭaṃ bhavati
mdo sde pa'i btsun pas chos mngon pa pa rnams kyi ltar na zo chun rgyud mo lta bur mig gi rnam par shes pa la sogs pa 'og nas gong du 'dren to zhes bshad de /
cakṣurvijñānādikaṃ dvitīyādidhyānabhūmikam api bhavatīti de'i 'dod pa ni mig gi rnam par shes pa la sogs pa bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i sa pa yang yod do zhes bya ba 'di yin no /
adhyāropita eṣa pāṭha iti /
yo 'yaṃ caitasikam iti pāṭhaḥ /
sukhaṃ ca kāyena pratisaṃvedayata iti svaśabdena vacanāc ceti /
tṛtīyadhyānanirdeśa evam uktaṃ
tshig de ni 'ga' zhig gis sgro btags pa yin zhes bya ba ni sems las byung ba zhes 'byung ba gang yin pa de'o /
bde ba lus kyis myong la zhes rang gi sgras gsungs pa'i phyir ro zhes bya ba ni bsam gtan gsum pa bstan pa las 'di skad du /
sa prīter virāgād upekṣako viharati smṛtimān saṃprajānamān /
sukhaṃ ca kāyena pratisaṃvedayate /
yat tad āryā ācakṣate upekṣakaḥ smṛtimān sukhavihārī tṛtīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharatīti /
yadi hi tac caitasikaṃ syāt kathaṃ tat kāyena pratisaṃvedyet
dga' ba las 'dod chags dang bral nas /
btang snyoms dang dran pa dang shes bzhin du gnas shing bde ba lus kyis myong la gang 'phags pa rnams kyis btang snyoms dang dran pa dang shes bzhin dang ldan zhing bde ba la gnas so zhes brjod pa bsam gtan gsum pa rdzogs par byas te gnas so zhes bshad do /
gal te de sems las byung ba yin par gyur na ji ltar de lus kyis myong bar 'gyur /
manaḥ kāyeneti /
manaḥ samudāyenaivam uktvā
yid kyi lus kyis zhes bya ba ni yid kyi tshogs kyis so /
ko guṇa iti /
sukhaṃ ca manasā pratisaṃvedayati
de skad du bshad de yon tan ci zhig yod ces bya ba ni bde ba yid kyis myong la zhe'am /
sukhaṃ ca kāyena pratisaṃvedayata ity evaṃ vā vaktavyaṃ syād ity abhiprāyaḥ bde ba myong la zhes de skad du brjod par bya bar 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
caturthe dhyāne praśrabdhibhūyastve 'pi sukhāvacanāc ceti /
caturthe dhyāne praśrabdhisukhaṃ bhūyo bhavati bahutaraṃ bhavati
bsam gtan bzhi pa la shin tu sbyangs pa mang bzhin du bde ba ma smos pa'i yang phyir ro zhes bya ba ni bsam gtan bzhi pa la shin tu sbyangs pa'i bde ba mang ba yin zhing ches phal che ba yin te /
dhyānāntarebhyaś caturthasya praśrabdhataratvāt /
tadbhūyastve 'pi sukhasyāvacanaṃ
bsam gtan gzhan dag pas bsam gtan bzhi pa ches shin tu sbyangs pa'i phyir ro /
de mang bzhin du yang bde ba ma smos te /
caturthe dhyāne sukhaṃ nocyate bsam gtan bzhi pa la bde pa ma brjod do /
tasya sukhasyāvacanāt /
vedanāsukham eva tat tṛtīye dhyāne gamyate
bde ba de ma brjod pa'i phyir bsam gtan gsum pa la tshor ba'i bde ba kho na yod do zhes bya bar shes kyi /
na caturthe sukhā vedanāstīti tatra nocyata ity abhiprāyaḥ bzhi pa la ni tshor ba'i bde ba yod pa ma yin pas de la ma brjod do snyam du bsams pa yin no /
sukhavedanānukūlā praśrabdhiḥ sukham iti cet gal te bde ba'i tshor ba dang mthun pa'i shin tu sbyangs pa bde ba yin no zhe na zhes bya ba ni /
syān mataṃ /
prathamadvitīyayor dhyānayoḥ /
sukhavedanānukūlā praśrabdhiḥ /
taddvayoḥ sukham ity uktvā caturthe dhyāne praśrabdhiḥ sukhavedanānukūlā na bhavatīti noktā
gal te bsam gtan dang po dang gnyis pa dag la ni bde ba'i tshor ba dang mthun pa'i shin tu sbyangs pa yod pas de dag gis ni bde ba zhes bshad do /
bsam gtan bzhi pa'i shin tu sbyangs pa ni bde ba'i tshor ba dang mthun pa ma yin pas ma bshad do snyam du sems na /
yady evaṃ tṛtīye praśrabdhisukhāvacanaṃ kasmāt /
tṛtīyadhyānapraśrabdhir api sukhavedanānukūlā bhavati /
tatra praśrabdhisukhaṃ kasmān noktaṃ
gal te de lta na gsum pa na yod pa'i shin tu sbyangs pa bde bar ma gsungs pa yang ci'i phyir bsam gtan gsum pa'i shin tu sbyangs pa yang bde ba'i tshor ba dang mthun pa yin na /
ci'i phyir de la shin tu sbyangs pa'i bde ba ma bshad /
vedanāsukham eva hi tatra bhavadbhir vyavasthāpitaṃ khyed kyis ni de la tshor ba'i bde ba kho na rnam par gzhag gi shin tu sbyangs pa'i bde ba ni ma yin te /
na praśrabdhiḥ sukhaṃ bde ba gnyis mi smos pa'i phyir ro /
dviḥsukhapāṭhāt /
upekṣopahatatvād iti cet
gal te btang snyoms kyis bcom pa'i phyir ro zhe na zhes bya ba ni /
syān mataṃ /
tṛtīye dhyāna upekṣā karmaṇyatālakṣaṇā bhavati
gal te bsam gtan gsum pa'i btang snyoms ni las su rung ba'i mtshan nyid yin te /
tayopahatā praśrabdhir iti nocyate iti des shin tu sbyangs pa bcom pas ma brjod do zhes bya bar 'dod na ma yin te /
na /
upekṣayaiva (Abhidh-k-vy 674) tadvṛddheḥ
btang snyoms kho nas de 'phel ba'i phyir ro /
de ni de lta ma yin te /
naitad evaṃ /
upekṣayaiva tu tatra tṛtīye dhyāne praśrabdhisukhavṛddheḥ
btang snyoms kho nas bsam gtan gsum pa'i shin tu sbyangs pa'i bde ba 'phel ba'i phyir ro /
na hy upaghātahetunaiva vṛddhir yujyata iti /
katham upekṣayaiva tadvṛddhir ity ato bravīti
gnod par byed pa'i rgyu nyid kyi 'phel par rung ba ma yin na /
ji ltar btang snyoms kho nas de 'phel zhe na /
pūrvikābhyāṃ tadviśeṣād iti /
pūrvikābhyāṃ hi prathamadvitīyadhyānapraśrabdhibhyāṃ /
tṛtīyadhyānapraśrabdhir viśiṣṭā /
pūrvikābhyāṃ dhyānābhyāṃ tṛtīyasya viśiṣṭatvāt
de'i phyir snga ma gnyis pas de khyad par du 'phags pas zhes bya ba smos te /
snga ma bsam gtan dang po dang gnyis pa'i shin tu sbyangs pa dag pas bsam gtan gsum pa'i shin tu sbyangs pa khyad par du 'phags pa yin te /
bsam gtan snga ma dag pas gsum pa khyad par du 'phags pa'i phyir ro /
yasmin samaya iti vistaraḥ /
yasmin samaye āryaśrāvakaḥ pravivekajāṃ prītiṃ kāyena sākṣātkṛtvopasaṃpadya viharati
gang gi tshe zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi tshe 'phags pa nyan thos rab tu dben pa las skyes pa'i bde ba lus kyis mngon sum du byas nas rdzogs par byas te /
paṃcāsya dharmās tasmin samaye prahīyante gnas pa de'i tshe 'di'i chos lnga ni spong bar 'gyur la /
paṃca dharmā bhāvanāparipūriṃ gacchanti /
adhyātmasaṃprasādaḥ prītiḥ praśrabdhiḥ sukhaṃ [prajñā] samādhiś ceti
chos lnga po nang rab tu dang ba dang dga' ba dang shin tu sbyangs pa dang bde ba dang ting nge 'dzin ni bsgoms pa yongs su rdzogs par 'gyur ro zhes 'byung ngo /
praśrabdhisukhayor ananyatve katham eṣāṃ paṃcatvaṃ syāt /
arthāntaratve ca sati kāyikam eva sukhaṃ triṣv api dhyāneṣv iti siddhaṃ bhavati
shin tu sbyangs pa dang bde ba dag gzhan ma yin pa nyid yin na ji ltar 'di dag lnga nyid du 'gyur /
don gzhan nyid yin na ni bsam gtan gsum char na yang bde ba lus kyi kho na yin no zhes bya bar grub pa yin no /
samāpannasya kathaṃ kāyavijñānam iti gal te snyoms par zhugs pa la ji ltar lus gyi rnam par shes pa 'byung zhe na /
atrocyate /
samādhiviśeṣajena praśrabdhināmnā sukhavedanīyena sukhavedanānukūlena vāyunā kāyaspharaṇāt kāyadhmāpanāt
'dir smras pa /
ting nge 'dzin gyi khyad par las skyes pa shin tu sbyangs pa zhes bya ba ni shin tu sbyangs pa zhes brjod pa bde ba myong bar 'gyur ba bde ba'i tshor ba dang mthun pa'i rlung gis lus la rgyas pa'i phyir te /
kiṃ /
kāyavijñānaṃ bhavaty eveti
lus la khyab pa'i phyir ro /
ci zhe na /
bahirvikṣepāt samādhibhraṃśa iti cet /
yadi manyeta kāyvijñānotpattyā bahirvikṣepād bāhyaviṣayavikṣepāt samādhibhraṃśa iti /
na /
samādhijasyeti vistaraḥ /
naitad evaṃ bhaviṣyatīti /
kasmāt /
samādhijasyāṃtaḥkāyasaṃbhūtasyābahirjabhūtasyety arthaḥ /
kāyasukhasya kāyavijñānasaṃprayuktasya veditasukhasya samādhyanukūlatvān nāsmāt samādhibhraṃśa ity arthaḥ
lus kyi rnam par shes pa 'byung ba kho na'o /
gal te phyi rol du rnam par g yengs pa'i phyir ting nge 'dzin las nyams par 'gyur ro zhe na zhes bya ba ni gal te lus kyi rnam par shes pa skyes pas phyi rol du rnam par g yengs pa'i phyir te /
phyi'i yul la rnam par g yengs pa'i phyir ting nge 'dzin nyams par 'gyur ro snyam du sems na ma yin te /
ting nge 'dzin las skyes pa zhes bya ba rgyas par smos te /
de ni de ltar mi 'gyur ro /
ci'i phyir zhe na /
ting nge 'dzin las skyes pa lus kyi nang du byung ba ste /
phyi rol du byung ba ma yin pa zhes bya ba'i tha tshig go /
lus kyi bde ba lus kyi rnam par shes pa dang mtshungs par ldan pa'i tshor ba'i bde ba ni ting nge 'dzin dang mthun pa'i phyir ting nge 'dzin nyams par mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
ma yin te /
na /
ata eveti /
na kāyavijñānakāle vyutthitaḥ syāt /
ata eva kāraṇāt samādhyanukūlatvād ity arthaḥ
de nyid kyi phyir ro zhes bya ba ni de nyid kyi phyir lus kyi rnam par shes pa skyes pa'i tshe ldang bar mi 'gyur te /
ting nge 'dzin dang mthun pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tatsaṃmukhībhāvāntaraṃ hi punar upatiṣṭhate samādhir ity abhiprāyaḥ de mngon du gyur ma thag tu ting nge 'dzin nye bar gnas so snyam du bsams pa yin no /
kāmāvacareṇa kāyavijñānena rūpāvacarasya spraṣṭavyasyāgrahaṇād rūpāvacaram etat kāyavijñānaṃ na kāmāvacaram 'dod pa na spyod pa'i lus kyi rnam par shes pas gzugs na spyod pa'i reg bya mi 'dzin pa'i phyir lus kyi rnam par shes pa de ni gzugs na spyod pa kho na yin gyi 'dod pa na spyod pa ni ma yin no /
ata eva tatsaṃprayogi sukhaṃ dhyānāṃgaṃ na sidhyati de nyid kyi phyir de dang mtshungs par ldan pa'i bde ba ni bsam gtan gyi yan lag tu mi 'grub bo zhe na /
praśrabdhijñānasyotpatter iti /
rūpāvacarasyāḥ kāmāvacareṇa [kāyavijñānena] kāyendriyeṇa samadhibalādhānataḥ /
tad dhi kāyendriyaṃ samāhitasya tām avasthāṃ gataṃ /
yad ūrdhvabhūmikasya kāyavijñānasyāśrayo bhavatīti /
anāsrave apīti /
spraṣṭavyaṃ ca praśrabdhilakṣaṇaṃ tadālaṃbanaṃ ca kāyavijñānaṃ spraṣṭavyakāyavijñāne 'nāsrave api syātāṃ /
kiṃ kāraṇam ity āha
shin tu sbyangs pa'i rnam par shes pa skyes pa'i phyir ro zhes bya ba ni ting nge 'dzin gyi stobs bskyed pa'i sgo nas 'dod pa na spyod pa'i lus kyi dbang pos gzugs na spyod pa 'dzin te mnyam par gzhag pa'i lus kyi dbang po gang yin pa de ni sa gong ma pa'i lus kyi rnam par shes pa'i rten du 'gyur ba'i gnas skabs der 'gyur ba yin no /
zag pa med pa dag tu yang 'gyur ro zhes bya ba ni shin tu sbyangs pa'i mtshan nyid kyi reg bya dang de la dmigs pa lus kyi rnam par shes pa ste /
reg bya dang lus kyi rnam par shes pa de dag zag pa med par yang 'gyur ro /
ci'i phyir zhe na /
mā bhūt kiṃcid aṃgaṃ sāsravaṃ kiṃcid anāsravam iti cet yan lag cung zad cig ni zag pa dang bcas pa cung zad cig ni zag pa med pa yin na mi rung pas zhes bya pa smos te /
yady evaṃ manyeta gal te de snyam du sems na /
kāyikapraśrabdhisaṃbodhyaṃgavacanād iṣṭe /
yāpi kāyapraśrabdhiḥ /
tad api praśrabdhisaṃbodhyaṃgam abhijñāyai saṃbodhaye nirvāṇāya saṃvartate /
yāpi (Abhidh-k-vy 675) cittapraśrabdhir yāvad eva spraṣṭavyāni saṃbodhyaṃgam abhijñāyai saṃbodhaye nirvāṇāya saṃvartata iti vacanāt
lus kyi shin tu sbyangs pa yang dag byang chub kyi yan lag tu gsungs pas 'dod pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
lus shin tu sbyangs pa yang dag byang chub kyi yan lag mngon par shes pa dang rdzogs par byang chub pa dang mya ngan las 'da' bar 'gyur ba gang yin pa dang sems shin tu sbyangs pa yang dag byang chub kyi yan lag mngon par shes pa dang rdzogs par byang chub pa dang mya ngan las 'da' bar 'gyur ba gang yin pa zhes 'byung ba'i phyir ro /
bodhyaṃgavacanād iṣṭe spraṣṭavyakāyavijñāne anāsrave iti /
bodhyaṃgānukūlatvād iti cet
byang chub kyi yan lag nyid du 'byung ba'i phyir reg bya dang lus kyi rnam par shes pa dag zag pa med par 'dod do /
athaivaṃ parihriyeta /
yasmāt kāyikī praśrabdhir bodhyaṃgānukūlā /
tasmād bodhyaṃgam ity upacaryate na tu bodhyaṃgam iti /
anāsravatvam /
apy evaṃ /
anāsravatvānukūlatvāt te spraṣṭavyakāyavijñāne anāsrave ity upacaryete
gal te byang chub kyi yan lag dang mthun pa'i phyir ro zhe na zhes bya ba ni ji ste 'di skad du gang gi phyir lus shin tu sbyangs pa byang chub kyi yan lag dang mthun pa de'i phyir byang chub kyi yan lag ces nye bar 'dogs kyi de byang chub kyi yan lag ni ma yin no zhes lan 'debs par byed na /
zag pa med pa nyid kyang de dang 'dra ste /
reg bya dang lus kyi rnam par shes pa de dag ni zag pa med pa dang mthun pa'i phyir zag pa med pa zhes nye bar 'dogs kyi /
na tv anāsrave eveti /
evam anayor anāsravatvaṃ
zag pa med pa nyid ni ma yin pas de ltar na 'di dag zag pa med pa nyid yin no /
sāsravā dharmā iti vistaraḥ /
sāsravā dharmāḥ katame /
yāvad eva cakṣur yāvanti eva rūpāṇi yāvad eva cakṣurvijñānaṃ /
yāvad yāvān eva kāyo yāvanty eva spraṣṭavyāni yāvad eva kāyavijñānam iti /
asya sūtrasya virodha iti evaṃ cen manyeta
gal te zag pa dang bcas pa'i chos zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te zag pa dang bcas pa'i chos rnams gang zhe na /
mig ji snyed pa dang gzugs rnams ji snyed pa dang mig gi rnam par shes pa gzhan ji snyed pa dang lus ji snyed pa dang reg bya rnams ji snyed pa dang lus kyi rnam par shes pa rnams ji snyed pa'o zhes 'byung ba'i mdo 'di dang 'gal lo zhes de snyam du sems na ma yin te /
tan na /
anyaspraṣṭavyakāyavijñānābhisaṃdhivacanāt /
tat praśrabdhivyatiriktānāṃ spraṣṭavyānāṃ kāyavijñānavyatiriktānāṃ ca kayavijñānānām abhisaṃdhivacanāt
reg bya dang lus kyi rnam par shes pa gzhan las dgongs te gsungs pa'i phyir shin tu sbyangs pa de la ma gtogs pa'i reg bya rnams dang lus kyi rnam par shes pa de la ma gtogs pa'i lus kyi rnam par shes pa rnams las dgongs te gsungs pa'i phyir ro /
na cānāsrava iti vistaraḥ /
nanv anāsrave 'nāsravavavyavasthāne kiṃcid aṃgaṃ sāsravaṃ kiṃcid anāsravaṃ syād iti /
yady eṣa doṣa iti manyeta
gal te zag pa med pa la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni zag pa med pa ste /
zag pa med pa rnam par gzhag pa la yan lag cung zad cig ni zag pa dang bcas pa cung zad cig ni zag pa med par 'gyur ba ma yin nam zhes bya ba ni gal te reg bya dang lus kyi rnam par shes pa ni zag pa dang bcas pa yin pa'i phyir la /
tatspraṣṭavyakāyavijñānasya sāsravatvāt /
taditarasyānāsravatvāt /
atrocyate /
ayaugapadyāt ko doṣa iti
de dag las gzhan pa ni zag pa med pa yin pa'i phyir nyes pa der 'gyur ro snyam du sems na /
'dir cig car ma yin pa'i phyir nyes pa ci zhig yod ces bya ba smos te /
yadā sāsravam aṃgaṃ samudācarati /
na tadānāsravaṃ samudācarati
gang gi tshe zag pa med pa'i yan lag kun du 'byung ba de'i tshe zag pa dang bcas pa kun du mi 'byung la /
yadānāsravam aṃgaṃ /
na tadā sāsravam ity adoṣa eṣaḥ
gang gi tshe zag pa dang bcas pa kun du 'byung ba de'i tshe zag pa med pa kun du mi 'byung bas de ni nyes pa med do /
sukhaprītyasamavadhānāt /
sukhasya kāyikasya prīteś ca mānasyāḥ asamavadhānād ayaugapadyāt /
na paṃcāṃgaṃ prathamaṃ dhyānaṃ syād iti cet
gal te bde ba dang dga' ba phrad pa med pa'i phyir te /
lus kyi bde ba dang sems kyi dga' ba phrad pa med cing cig car ma yin pa'i phyir bsam gtan dang po yan lag lnga par mi 'gyur ro zhe na zhes bya ba ni gal te de snyam du sems na /
yady evaṃ manyeta de ni nyes pa med do /
na sa doṣaḥ ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
saṃbhavaṃ praty upadeśād vitarkavicāravat
srid pa'i phyir bstan pas rtog pa dang dpyod pa bzhin no /
yathā savitarkaṃ savicāraṃ prathamaṃ dhyānam iti paryāyeṇa vitarkavicārau bhavataḥ /
evaṃ sukhaprītī api saṃbhavaṃ praty upadeśād adoṣa eṣa iti
ji ltar bsam gtan dang po rtog pa dang bcas dpyod pa dang bcas zhes bya ba rtog pa dang dpyod pa dag rnam grangs kyis 'byung ba ltar bde ba dang dga' ba dag kyang de dang 'dra ste /
sādhyam iti cet /
vitarkavicārau paryāyeṇa bhavata iti sādhyam iti /
āha /
siddhaṃ /
katham ity āha /
vitarkavicārayor virodhād iti /
yady audārikatā cittasya /
sūkṣmatā nāsti /
yadi sūkṣmatā /
audārikatā nāstīti /
virodhād vitarkavicārayor ayaugapadyaṃ
srid pa'i phyir bstan pas de ni nyes pa med do /
gal te bsgrub par bya ba yin no zhe na zhes bya ba ni rtog pa dang dpyod pa dag rnam grangs kyis 'byung ngo zhes bya ba bsgrub par bya ba yin no zhe na smras pa /
sgrub pa yin no /
ji lta zhe na /
rtog pa dang dpyod pa dag 'gal ba'i phyir zhes bya ba smos te /
gang gi tshe sems rtsing ba de'i tshe zhib pa nyid med la /
gang gi tshe zhib pa nyid de'i tshe rtsing ba nyid med pas 'gal ba'i phyir rtog pa dang dpyod pa dag cig car ma yin no /
doṣavacanāc ceti /
āpekṣikī caudārikasūkṣmatā bhūmiprakārabhedād ity ā bhavāgrād vitarkavicārau syātām ity ādi
nyes pa smos pa'i phyir zhes smos pa ni rtsing ba dang zhib pa nyid sa dang rnam pa'i bye brag gis ltos pa can yin na ni srid pa'i rtse mo'i bar la rtog pa dang dpyod pa dag yod par 'gyur ro zhes bya ba la sogs pa yin no /
keṣāṃcit pāṭho bhavati doṣāvacanāc ceti kha cig ni nyes pa ma smos pa'i phyir zhes 'don te /
asmavadhānena ca na kaścid doṣa ucyata ity arthaḥ /
dvitricaturaṃgāpakarṣeṇeti /
dvyaṅgāpakarṣeṇa dvitīyadhyānavyavasthānaṃ /
tatra vitarkavicārayor abhāvat
phrad pa med pa la nyes pa 'ga' yang ma smos so zhes bya ba'i tha tshig go /
yan lag gnyis dang gsum dang bzhi bor nas zhes bya ba ni yan lag gnyis bor nas bsam gtan gnyis pa rnam par gzhag ste /
de na rtog pa dang dpyod pa dag med pa'i phyir ro /
tryaṃgāpakarṣeṇa tṛtīyadhyānavyavasthānaṃ /
tatra prītir api nāstīti
yan lag gsum bor nas bsam gtan gsum pa rnam par gzhag ste /
de na dga' ba yang med pas so /
caturaṃgāpakarṣeṇa (Abhidh-k-vy 676) caturthadhyānavyavasthānaṃ /
tatra sukham api nāstīti /
na tu saṃjñādīnām aṃgatvam uktam iti /
na hi saṃjñādīnāṃ dhyānāntareṣv apakarso 'stīti
yan lag bzhi bor nas bsam gtan bzhi pa rnam par gzhag ste /
de ni bde ba yang med do /
'du shes la sogs pa ni yan lag nyid du bshad pa ma yin no zhes bya ba ni don 'du shes la sogs pa ni bsam gtan gzhan dag la bor ba med pas so /
kim arthaṃ paṃcānām evāṃgatvaṃ /
yady ayam artho nābhipreta iti /
yady upakaratvāt paṃcānām evāṃgatvaṃ
yang na ci'i phyir lnga kho na yan lag nyid yin zhes bya ba ni gal te don 'di yin par mi dgongs na'o /
gal te phan pa'i phyir lnga kho na yan lag nyid yin no zhe na /
tan na /
vitarkavicārābhyāṃ smṛtiprajñayor upakaratvāt
de ni ma yin te rtog pa dang dpyod pa gnyis pas dran pa dang shes rab dag ches phan pa'i phyir ro /
na hi /
tathā vitarkavicārāv upakarau yathā smṛtiprajñe iṣṭe
ji ltar dran pa dang shes rab dag phan par 'dod pa de ltar rtog pa dang dpyod pa dag ni ches phan pa ma yin te /
sūpasthitasmṛter yathābhūtaṃprajānato layauddhatyādyabhāvataḥ dran pa nye bar gnas pa yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes pa la zhum pa dang rgod pa la sogs pa med pa'i phyir ro /
tasmād vicāryam etad iti /
yogācārabhūmidarśanena vicāryam etad iti tatra kautūhalaṃ pātayaty ācāryaḥ /
ayaṃ cātrārthasaṃkṣepo draṣṭavyaḥ
de lta bas na 'di ni dpyad par bya ba yin no zhes bya ba ni 'di ni rnal 'byor spyod pa'i sa mthong bas dpyod par bya ba yin no zhes slob dpon gyis der blta bar khungs 'byin pa yin no /
de la bsdus pa'i don ni 'di yin par blta ste /
kiṃ punar adhikṛtya vitarkādaya evāṃgatvena vyavasthāpitāḥ satsv anyeṣu dharmeṣu /
tāvadbhiḥ /
pratipakṣānuśaṃsatadubhayāśrayāṃgaparisamāpteḥ /
ārūpyeṣv aṃgavyavasthānaṃ nāsti /
śamathaikarasatām upādāya /
tad uktaṃ pratipakṣāṃgam upadāya
chos gzhan dag yod bzhin du ci'i dbang du byas nas rtog pa la sogs pa kho na yan lag nyid du rnam par gzhag ce na de tsam gyis gnyen po dang phan yon dang de gnyi ga'i rten gyi yan lag yongs su rdzogs pa'i phyir ro /
gzugs med pa dag la ni yan lag rnam par gzhag pa med do /
zhi gnas su ro gcig pa nyid kyi phyir ro /
anuśaṃsāṅgam upādāya /
tadubhayasaṃniśrayāṃgaṃ copādāya /
prathame tāvad dhyāne vitarko vicāraś ca pratipakṣāṃgaṃ
'di skad du gnyen po'i yan lag gi phyir dang phan yon gyi yan lag gi phyir dang de gnyi ga'i rten gyi yan lag gi phyir zhes bshad pa yin te /
re zhig bsam gtan dang po la gnyen po'i yan lag ni rtog pa dang dpyod pa yin te /
tabhyāṃ kāmavyāpādavihiṃsāvitarkaprahāṇāt /
prītiḥ sukhaṃ cānuśaṃsāṃgaṃ
de dag gis 'dod pa'i gnod sems dang rnam par 'tshe ba spong ba'i phyir ro /
phan yon gyi yan lag ni dga' ba dang bde ba yin te /
vitarkavicārābhyāṃ pratipakṣite vipakṣe tadvivekajaprītisukhalābhāt rtog pa dang dpyod pa dag gis mi mthun pa'i phyogs spangs nas de las dben pa las skyes pa'i dga' ba dang bde ba 'thob pa'i phyir ro /
cittaikāgratā tadubhayasaṃniśrayāṃgaṃ /
saṃniśrayabalena vitarkādipravṛtter iti
de gnyi ga'i rten gyi yan lag ni sems rtse gcig pa nyid yin te /
rten gyi stobs kyis rtog pa la sogs pa 'jug pa'i phyir ro /
tathā dvitīye dhyāne 'dhyātmasaṃprasādaḥ pratipakṣāṃgaṃ de bzhin du bsam gtan gnyis pa la gnyen po'i yan lag ni nang rab tu dang ba yin te /
tena vitarkavicārapratipakṣaṇāt /
prītisukhe cittaikāgratā ca śeṣe aṃge pūrvavat
des rtog pa dang dpyod pa spong ba'i phyir ro /
dga' ba dang bde ba dang sems rtse gcig pa nyid ni yan lag lhag ma dag yin te /
snga ma bzhin no /
tṛtīye dhyāne upekṣāsmṛtisaṃprajanyaṃ ca pratipakṣāṃgaḥ /
taiḥ prītipratipakṣaṇāt /
sukhaṃ cittaikāgratā ca śeṣe aṃge yathākramaṃ pūrvavat
bsam gtan gsum pa la gnyen po'i yan lag ni btang snyoms dang dran pa dang shes bzhin yin te de dag gis dga' ba spong ba'i phyir ro /
bde ba dang sems rtse gcig pa nyid ni go rims bzhin du yan lag lhag ma dag yin te snga ma bzhin no /
caturthe dhyāne upekṣāpariśuddhiḥ smṛtipariśuddhiś ca pratipakṣāṃgaṃ bsam gtan bzhi pa la gnyen po'i yan lag ni btang snyoms yongs su dag pa dang dran pa yongs su dag pa yin te /
tābhyāṃ dhyāneṣu sukhapratipakṣaṇāt de dag gis bsam gtan dag na bde ba spong ba'i phyir ro /
aduḥkhasukhā vedanā anuśaṃsāṃgaṃ /
cittaikāgratā tadubhayasaṃniśrayāṃgam iti
phan yon gyi yan lag ni bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'i tshor ba yin no /
de gnyi ga'i rten gyi yan lag ni sems rtse gcig pa nyid yin no /
śraddhā prasāda iti rab tu dang ba dad pa yin /
śraddhaiva prasādaḥ śraddhāprasādaḥ zhes bya ba ni dad pa nyid rab tu dang pa yin pas rab tu dang ba dad pa yin no /
katham asati dravyāntaratve caitasikatvam iti rdzas gzhan med na ji ltar sems las byung ba nyid du 'grub ces bya ba ni rtog pa la sogs pa'o /
vitarkādīnāṃ /
avasthāviśeṣo 'pi hi nāma cetasaś caitasiko bhavati /
cetasi bhavatvāt /
paryeṣakamanojalpāvasthā vitarkaḥ /
pratyavekṣakamanojalpāvasthā vicāraḥ /
vāksamutthāpikāvasthā cittasya vitarkaḥ /
tadanyāvasthā vicāra iti bhagavadviśeṣaḥ
skal ldan khyad par can na re sems la sna tshogs pa yod pa'i phyir sems kyi gnas skabs kyi bye brag kyang sems las 'byung ba yin te /
yid kyi brjod pa tshol ba'i gnas skabs ni rtog pa'o /
yid kyi brjod pa so sor rtog pa'i gnas skabs ni dpyod pa'o /
sems kyi gnas skabs dag kun nas slong bar byed pa ni rtog pa'o /
de las gzhan pa'i gnas skabs ni dpyod pa'o zhes zer ro /
avikṣiptāvasthā samādhiḥ /
praśāntavāhitāvasthā cittasyādhyātmasaṃprasāda iti /
na vai sukhaṃ dhyāneṣu saumanasyaṃ yujyata iti
sems kyi gnas skabs rnam par ma g yengs pa ni ting nge 'dzin to /
sems kyi gnas skabs rab tu zhi bar 'byung ba ni nang rab tu dang ba'o /
tulyasukhavedanāsvābhāvye mānasatve 'pi sati /
kasmāt saumanasyaṃ sukham iti nocyate /
asti (Abhidh-k-vy 677) kāraṇaṃ
bsam gtan dag na yod pa'i bde ba ni yid bde ba yin par mi rung ba nyid kyi zhes bya ba ni bde ba'i tshor ba'i ngo bo nyid du 'dra na yid kyi yin yang ci'i phyir yid bde ba la bde ba zhes mi brjod ce na /
iyaṃ hi prītir anupaśāṃtā /
tayā hi tat samāhitam api cittaṃ kṣipyata ivonnamyata iva sāmodaṃ sahāsaṃ viplutam iva vyavasthāpyate /
tad yadopaśāṃtaṃ bhavati /
tadā bhūmyantaraprāptā tajjātīyaiva vedanā sukham ity ucyate
rgyu yod de dga' ba 'di ni nye bar ma zhi ba yin pas de ni sems mnyam par gzhag pa de yang g yengs pa lta bu dang khengs pa lta bu dang dga' ba dang bcas pa dang gad mo dang bcas pa dang 'phyar ba lta bur rnam par 'jog ste /
gang gi tshe nye bar zhi bar gyur pa de'i tshe sa gzhan thob na de'i rigs can nyid kyi tshor ba la bde ba zhes bya'o /
(VIII /
10) kleśāviviktatvād iti /
tadbhūmikaiḥ kleśair aviviktatvād ity arthaḥ
nyon mongs pa las dben pa ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni de'i sa pa'i nyon mongs pa rnams las ma grol ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
kleśāvilatvād iti /
kleśair aprasannatvād ity arthaḥ /
kliṣṭasukhasambhramitatvād iti /
kliṣṭena sukhena saṃbhramitatvāt /
smṛtiḥ saṃprajanyaṃ ca na bhavataḥ
nyon mongs pas rnyogs pa'i phyir ro zhes bya ba ni nyon mongs pa rnams kyis rab tu ma dang ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
nyon mongs pa can gyi bde bas kun du rmongs par byas pa'i phyir ro zhes bya ba ni nyon mongs pa can gyi bde bas bslad pa'i phyir dran pa dang shes bzhin med do /
kleśamalinatvād iti /
tadbhūmikaiḥ kleśair malinatvāt /
upekṣāyāḥ smṛteś ca pariśuddhir nāsti
nyon mongs pas dri ma can du byas pa'i phyir ro zhes bya ba ni de'i sa pa'i nyon mongs pa rnams kyis dri ma can du byas pa'i phyir btang snyoms dang dran pa yongs su rdzogs pa dag med do /
kuśalamahābhūmikatvād anayor iti /
praśrabdhyupekṣe kuśalamahābhūmike paṭhite
de gnyis ni dge ba'i sa mang po pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni shin tu sbyangs pa dang btang snyoms dag ni dge ba'i sa mang po pa las byung ba ste /
śraddhāpramādaḥ praśrabdhir upekṣā hrir apatrapā dad dang bag yod shin tu sbyangs /
btang snyoms ngo tsha shes khrel yod /
mūladvayam ahiṃsā ca vīryaṃ ca kuśalaṃ sadeti vacanāt rtsa ba gnyis rnam mi 'tshe dang /
brtson 'grus rtag tu dge las 'byung /
kiṃ punar ete pūrvasmin pakṣe kliṣṭeṣv api dhyāneṣu bhavataḥ /
na ca bhavata ity āha
zhes 'byung ba'i phyir ro /
yang ci phyogs snga ma ltar na bsam gtan nyon mongs pa can dag la yang de dag yod dam zhe na smras pa med do /
kasmād etan noktaṃ ci'i phyir de skad du ma bshad ce na /
anuktasiddhatvāt /
kuśalamahābhūmikayoḥ praśrabdhyupekṣayor aparigrahād bhavata eva te ity apare /
(VIII /
11) śvāse iti
ma bshad bzhin du 'grub pa'i phyir ro /
gzhan dag na re dge ba'i sa mang po pa shin tu sbyangs pa dang btang snyoms dag ma smos pa'i phyir de dag yod pa kho na'o zhes zer ro /
āśvāsapraśvāsau /
dvitvapradarśanārthaṃ cātra dvivacananirdeśaḥ
dbugs dag ces bya ba ni dbugs 'byung ba dang dbugs rngub pa dag ste gnyis nyid du rab tu bstan pa'i phyir 'dir gnyis kyi tshig tu bstan to /
vitarkavicāraprītisukhair akaṃpanīyatvād iti /
yathā pūrvakāṇi trīṇi dhyānāni vitarkādibhiḥ
gzhan dag na re rtog pa dang dpyod pa dang dga' ba dang bde ba dag gis g yo bar mi 'gyur ba'i phyir zhes bya ba ni ji ltar bsam gtan snga ma gsum rtog pa la sogs pas g yo bar byed de /
kaṃpyate prathamaṃ dhyānaṃ vitarkavicārābhyāṃ kaṃpyate bsam gtan dang po ni rtog pa dang dpyod pa dag gis g yo la /
dvitīyaṃ prītyā /
tṛtīyaṃ sukhena /
naivam ebhiś caturthaṃ kaṃpyate /
yathā nivāte dīpo na kaṃpyate vāyunā
gnyis pa ni dga' bas /
gsum pa ni bde bas g yo ba /
de ltar bzhi pa ni skyon brgyad dang bral ba'i phyir de dag gis mi g yo ste /
tadvad ity uktaṃ sūtra ity apara āhuḥ /
aṣṭāpakṣālamuktatvāt /
(VIII /
13) ādyāptam iti
mdo las /
dper na rlung med pa'i mar me rlung gis mi g yo ba de dang 'dra'o zhes gsungs so zhes zer ro /
dang por gtogs zhes bya ba ni bsam gtan dang pos bsdus pa yin no /
ādyadhyānasaṃgṛhītaṃ /
nirmāṇacittavad iti /
yathādharabhūmikaṃ nirmāṇacittaṃ tadbhūmikaṃ nirmāṇaṃ nirmātukāmā nirmātāraḥ saṃmukhīkurvanti
sprul pa'i sems bzhin du zhes bya ba ni sa de pa'i sprul pa sprul par 'dod pa'i sprul pa po gang dag yin pa sa 'og ma'i sprul pa'i sems mngon sum du byed pa de dang 'dra'o /
tadvat /
na kuśalaṃ hīnatvād iti /
tad dhi prathamadhyānabhūmikaṃ kuśalaṃ dvitīyadhyānabhūmikān nihīnaṃ nikṛṣṭam
dman pa'i phyir dge ba yang ma yin no zhes bya ba ni bsam gtan dang po'i sa pa'i dge ba de ni bsam gtan gnyis pa'i sa pa bas dman zhing tha chad yin pas de'i phyir mngon sum du mi byed de /
ato na saṃmukhīkurvanti /
prayojanena hi te prathamadhyānabhūmikaṃ saṃmukhīkurvanti
dgongs pa'i phyir de dag bsam gtan dang po'i sa pa mngon sum du byed kyi gus pas ni ma yin no /
na bahumānena /
savipākaṃ ca tat kuśalaṃ /
na ca tadvipākena te 'rthina iti kuśalacittasaṃmukhīkaraṇe yatnaṃ na kurvanti
dge ba de ni rnam par smin pa dang bcas pa yin na de dag ni de'i rnam par smin pa don du gnyer ba ma yin pas dge ba'i sems mngon du bya ba la 'bad pa mi byed do /
'dod chags bral /
(VIII /
14) vairāgyeṇopapattita iti /
vairāgyeṇopapattito veti /
vāśabdo luptanirdeśaḥ /
adhobhūmivairāgyād (Abhidh-k-vy 678) vā asamanvāgatas tena śuddhakaṃ pratilabhate dhyānaṃ ārūpyaṃ vā
skye ba las zhes bya ba ni 'dod chags dang bral bas so /
skye bas she 'am zhes bya ba'i sgra mi mngon par bstan pa yin te /
de dang mi ldan pa ni sa 'og ma las 'dod chags dang bral bas bsam gtan nam gzugs med pa dag pa pa 'thob ste /
kāmavairāgyāt prathamaṃ śuddhakaṃ pratilabhate triprakāram anyatra nirvedhabhāgīyāt /
evaṃ yāvad ākiṃcanyāyatanavairāgyād bhavāgraṃ pratilabhate
'dod pa las 'dod chags dang bral bas ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun ba ma gtogs pa dag pa pa dang po rnam pa gsum 'thob la /
de bzhin du ci yang med pa'i skye mched las 'dod chags dang bral bas ni srid pa'i rtse mo 'thob pa'i bar du'o /
adhobhūmyupapattito vā /
upariṣṭād adharāyāṃ bhūmāv upapadyamānas tal labhate /
anyatra bhavāgrād iti
srid pa'i rtse mo ma gtogs pa zhes bya ba ni de ni sa 'og ma las 'dod chags dang bral ba kho nas 'thob bo /
tasyādhobhūmivairāgyata eva lābhaḥ /
prayogato nirvedhabhāgīyam iti /
tasya vairāgyopapattikṛtaḥ sa lābho na bhavati
sa 'og mar skye ba las zhes bya ba ni gong nas sa 'og mar skye ba na de 'thob bo /
sbyor ba las kyang nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa'i zhes bya ba ni de'i 'thob pa de ni 'dod chags dang bral ba dang skye bas byas pa ma yin no /
parihāṇito 'pi hānabhāgīyam iti /
sthitibhāgīyāt parihīyamāṇo hānabhāgīyaṃ labhate
yongs su nyams pa las kyang nyams pa'i cha dang mthun pa zhes bya ba ni /
gnas pa'i cha dang mthun pa las yongs su nyams na nyams pa'i cha dang mthun pa 'thob bo /
ata evocyata iti /
yasmāt parihīṇo pi hānabhāgīyaṃ labhate
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni gang gi phyir yongs su nyams pas kyang nyams pa'i cha dang mthun pa 'thob pa'i phyir ro /
evaṃ parihāṇyā copapattyāpi ceti yojyaṃ /
kathaṃ /
syāc chuddhakaṃ parihāṇyā labheta parihāṇyā vijahyāt
de bzhin du yongs su nyams pa dang skye bas 'thob pa dang 'dor bar 'gyur ba yang sbyar bar bya'o /
ji lta zhe na /
dag pa pa yongs su nyams pas 'thob la yongs su nyams pas 'dor ba yod dam zhe na /
syāc chuddhakaṃ dhyānam upapattyā labheta upapattyā vijahyād iti yod do /
dag pa pa skye bas 'thob la skye bas 'dor ba yod dam zhe na /
āha /
syāt /
katham ity āha
smras pa yod do /
ji lta zhe na /
hānabhāgīyaṃ prathamaṃ dhyānam iti bsam gtan dang po nyams pa'i cha dang mthun pa'o zhes bya ba smos te /
brahmalokaḥ prathamaṃ dhyānaṃ tribhūmikaṃ bsam gtan dang po ni tshangs pa'i 'jig rten sa gsum gyi khyad par can te /
viśeṣeṇa brahmaloke upapadyamāna iti vacanāt tshangs pa'i 'jig rten skye ba na zhes 'byung ba'i phyir ro /
brahmalokavairāgyeṇa tyajyata iti tshangs pa'i 'jig rten las 'dod chags dang bral bas 'dor ro zhes bya ba ni /
yasmāt prathamadhyānavairāgyeṇa hānabhāgīyaṃ dhyānaṃ kleśānuguṇyāt 'di ltar bsam gtan dang po las 'dod chags dang bral bas nyams pa'i cha dang mthun pa'i bsam gtan nyon mongs pa dang mthun pa'i phyir /
tadbhūmikakleśam iva tyajati de'i sa pa'i nyon mongs pa bzhin du 'dor te /
ato brahmalokavairāgyeṇa tyajyata ity ucyate /
evaṃ tāvat prathamasya praśnasya vivarjanaṃ
de'i phyir tshangs pa'i 'jig rten las 'dod chags dang bral bas 'dor ro zhes bya ba'o /
re zhig dri ba dang po'i lan ni de lta bu yin no /
brahmalokavairāgyaparihāṇyā labhate /
yadi brahmalokavairāgyaparihāṇyā parihīyate punas tad dhānabhāgīyaṃ pratilabhate /
tadbhūmikakleśavat /
kāmadhātuvairāgyaparihāṇyā tyajyate /
yadā kāmadhātuvairāgyāt parihīyate /
tadā śuddhakaṃ tyajyate
tshangs pa'i 'jig rten las 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa las 'thob ces bya ba ni gal te tshangs pa'i 'jig rten las 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pas yongs su nyams na yang sa de pa'i nyon mongs pa bzhin du yongs su nyams pa'i cha dang mthun pa de 'thob bo /
'dod pa las 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa las 'dor ro zhes bya ba ni gang gi tshe 'dod pa las 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa de'i tshe dag pa pa 'dor ro /
upariṣṭād brahmaloka upapadyamāno labhata iti /
dvitīyādibhyo brahmaloka upapadyamāno hānabhāgīyaṃ tadbhūmikakleśavad eva labhate
gong nas tshangs pa'i 'jig rten du skye ba na 'thob ces bya ba ni bsam gtan gnyis pa la sogs pa nas tshangs pa'i 'jig rten du skye ba ni de'i sa pa'i nyon mongs pa bzhin du nyams pa'i cha dang mthun pa 'thob bo /
tasmāt kāmadhātāv upapadyamāno vijahātīti /
tasmād brahmalokāt kāmadhātāv upapadyamāno vijahātīti
de nas 'dod pa'i khams su skye ba na 'dor ro zhes bya ba ni cha ngas pa'i 'jig rten de nas 'dod pa'i khams su skye ba na 'dor ro /
indriyasaṃcārato 'pi śaikṣāśaikṣam iti /
śraddhāvimukto dṛṣṭiprāptāyāṃ śaikṣaṃ labhate /
samayavimikto 'py akopyaprativedhe aśaikṣaṃ labhate /
nāvaśyam /
ānupūrvikenālābhād iti /
yady ānupūrviko 'nāgamyasaṃniśrayeṇa niyāmam avakrāmati na labhate
dbang po 'pho ba las kyang slob pa dang mi slob pa 'thob bo zhes bya ba ni dad pas mos pa mthong ba thob pa nyid du gyur na slob pa 'thob la dus kyis rnam par grol ba yang mi g yo ba rtogs na mi slob pa 'thob bo /
mthar gyis pas mi 'thob pa'i phyir gdon mi za ba ma yin te zhes bya ba ni gal te mthar gyi sa pa zhig mi lcogs pa med pa la brten nas nges pa la 'jug pa la ni mi 'thob bo /
(VIII /
15, 16) svabhūmike śuddhānāsrave iti /
vyutthānakāle pravāhe ca /
dvitīyatṛtīyadhyānabhūmike ceti /
miśrakāmiśrakānulomasamāpattau vyutkrāntakasamāpattau ca
rang gi sa pa'i dag pa pa dang zag pa med pa dag ces bya ba ni langs pa'i tshe dang rgyun gyi tshe'o /
bsam gtan gnyis pa dang gsum pa'i sa pa'i zhes bya ba ni spel ma dang spel ma ma yin pa lugs bzhin snyoms par 'jug pa dang thod rgal du snyoms par 'jug pa na'o /
sapta svabhūmike śuddhakānāsrave iti rang gi sa pa'i dag pa pa dang zag pa med pa zhes bya ba ni snga ma bzhin no /
pūrvavad vijñānākāśānaṃtyāyatanabhūmike ca rnam shes mtha' yas skye mched kyi sa pa'i yang de kho na bzhin te /
tathaiva pratilomasamāpattau /
bhavāgraṃ śuddhakam evānāsravābhāvād iti
lugs dang mi mthun par snyoms par 'jug pa na'o /
srid pa'i rtse mo'i dag pa pa kho na ste /
māṃdyād anāsravaṃ nāstīty uktaṃ /
anulomasamāpattau tu vyutthānakāle tad bhavati
zag pa med pa med pa'i phyir ro zhes bya ba ni zhen pa'i phyir zag pa med pa med do zhes bshad de /
lugs dang mthun par snyoms par 'jug pa las langs pa'i tshe de 'byung ngo /
tṛtīyacaturthaprathamadhyānabhūmike ceti /
amiśrakamiśrakānulomapratilomavyutkrāntasamāpattikāleṣu /
(Abhidh-k-vy 679) ākāśānaṃtyāyatanacaturthadhyānabhūmikāni catvārīti
bsam gtan gsum pa dang bzhi pa dang dang po'i sa pa pa'i zhes bya ba ni spel ma dang spel ma ma yin pa lugs dang mthun pa dang lugs dang mi mthun pa dang thod rgal du snyoms par 'jug pa'i dus dag na'o; ;nam mkha' mtha' yas skye mched dang bsam gtan bzhi pa'i sa pa bzhi zhes bya ba ni dus de dag nyid du 'o /
teṣv eva kāleṣu /
trīṇīty anāsravābhāvāt /
evam anyadhyānārūpyād anaṃtaraṃ daśa dravyāṇi yojyānīti
gsum po zhes bya ba ni zag pa med pa med pa'i phyir ro /
de bzhin du bsam gtan dang gzugs med pa gzhan gyi mjug thogs su yang rdzas bcu sbyar bar bya'o zhes bya ba ni /
tadyathā tṛtīyadhyānād anantaraṃ daśa /
svabhūmike dve śuddhakānāsrave /
caturthadhyānākāśānaṃtyāyatanabhūmikāni catvāri /
tathaiva ca prathamadvitīyadhyānabhūmikāni catvārīti /
caturthadhyānād anantaraṃ daśa
'di lta ste /
bsam gtan gsum pa'i mjug thogs su bcu ste /
rang gis pa dag pa pa dang zag pa med pa dang gnyis dang bsam gtan bzhi pa dang nam mkha' mtha' yas skye mched kyi sa pa bzhi dang de bzhin du bsam gtan dang po dang gnyis pa'i sa pa bzhi'o /
bsam gtan bzhi pa'i mjug thogs su bcu ste /
svabhūmike dve śuddhakānāsrave /
ākāśavijñānānaṃtyāyatanabhūmikāni catvāri /
dvitīyatṛtīyadhyānabhūmikāni catvārīti /
ākāśānaṃtyāyatanād anantaraṃ daśa /
svabhūmike dve /
vijñānākiṃcanyāyatanabhūmikāni catvāri /
tṛtīyacaturthadhyānabhūmikāni catvāry utpadyanta ity evaṃ daśa bhavanti
rang gi sa pa dag pa pa dang zag pa med pa dang gnyis dang nam mkha' dang rnam shes mtha' yas skye mched kyi sa pa bzhi dang bsam gtan gnyis pa dang gsum pa'i sa pa bzhi'o /
nam mkha' mtha' yas skye mched kyi mjug thogs su bcu ste /
rang gi sa pa gnyis dang rnam shes dang ci yang med pa'i skye mched kyi sa pa dang bsam gtan gsum pa dang bzhi pa'i sa pa bzhi 'byung bas de ltar na bcur 'gyur ro /
anvayajñānānantaraṃ ceti vistaraḥ /
idaṃ vyutpādyate /
ūrdhvādharabhūmyālaṃbanatvād dhyānānam asti prasaṃga iti kṛtvā
rjes su shes pa'i mjug thogs su zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsam gtan rnams ni sa gong ma dang 'og ma la dmigs pa'i phyir thal bar 'gyur ba yod pas 'di bye brag tu bshad do /
tasyādharāśrayālambanatvād iti /
yamāt tad dharmajñānam adharāśrayakāmadhātvāśrayam adharālambanaṃ kāmaduḥkhādyālambanaṃ
de'i rten dang dmigs pa 'og ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar chos shes pa de'i rten ni 'og ma yin te /
'dod pa'i khams kyi rten can yin la dmigs pa yang 'og ma yin te /
'dod pa'i sdug bsngal la sogs pa la dmigs so /
tasyādharāśrayālambanatvān na dharmajñānānantaram ārūpyān samāpadyante de'i rten dang dmigs pa 'og ma yin pa'i phyir chos shes pa'i mjug thogs su gzugs med pa dag la snyoms par mi 'jug go /
śeṣaṃ yathaivānāsravād iti /
svabhūmike ca śuddhānāsrave utpadyete /
ūrdhvād adhobhūmike ca yāvat tṛtīyād iti /
praṇidhāyeti vistaraḥ /
yadi kaścid evaṃ buddhim utpādyārdharātre candrodaye candrāstamaye vā mayā praboddhavyam iti svapet /
sa pūrvābhiprāyānuvartanāt saṃtatateḥ tasminn eva kāle prabudhyate
lhag ma ni zag pa med pa las ji lta ba bzhin no zhes bya ba ni lhag ma ji ltar zag pa med pa las rang gi sa pa'i dag pa pa dang zag pa med pa dag dang sa gong ma dang sa 'og ma pa gsum pa'i bar 'byung ba bzhin no /
bsams nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
gal te 'ga' zhig gis 'di snyam du bdag gis nam phyed dam /
zla ba shar ba'am zla ba nub pa'i tshe sad par bya'o snyam du blo bskyed nas nyal na rgyun sngon gyi bsam pa'i rjes su 'jug pa'i phyir dus de kho nar sad par 'gyur ro /
yathāsyaivaṃ praṇidhāya suptaḥ /
tasyābhiprete kāle prabodho bhavati
ji ltar de ltar bsams nas nyal ba de 'dod pa'i dus su sad par 'gyur ba ltar 'di yang de dang 'dra 'o /
tadvad etat /
sarvathā notpadyata iti /
nāpi svabhūmikaṃ nāpy adharabhūmikam utpadyata ity arthaḥ /
samāpattikālaṃ praty etad uktam iti /
śuddhakāt kliṣṭāc ca samanantaraṃ svabhūmikam eva kliṣṭam utpadyate nānyabhūmikam iti
rnam pa thams cad du mi skye'o zhes bya ba ni rang gi sa pa yang mi skye las 'og ma pa yang mi skye'o zhes bya ba'i tha tshig go; ;snyoms par 'jug pa'i dus kyi phyir de skad du bshad kyi zhes bya ba ni dag pa pa dang nyon mongs pa can gyi mjug thogs su rang gi sa pa'i nyon mongs pa can kho na skye'i gzhan gyi sa pa ni ma yin no zhes bya ba yin no /
ji skad du zhe na /
dag pa las /
de bzhin rang gis pa'i nyon mongs kyang /
kathaṃ /
tathā śuddhāt kliṣṭaṃ vāpi svabhūmikaṃ /
kliṣṭāt svaṃ śuddhakaṃ kliṣṭam ity evaṃ /
cyutikāle tu maraṇabhave /
upapattilābhikāc chuddhakād iti vistaraḥ /
upapattidhyāneṣu yad upapattilābhikaṃ kuśalasamāhitaṃ /
tad api śuddhakaṃ dhyānam ity ucyate
nyon mongs can las rang dag dang /
nyon mongs zhes de skad du'o /
shi 'pho ba'i tshe ni 'chi ba'i srid pa na'o /
skye bas thob pa'i dag pa pa'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni skye ba'i bsam gtan dag na skye bas thob pa'i dge ba mnyam par gzhag pa ma yin pa gang yin pa de yang bsam gtan dag pa pa zhes bya bas de 'dir shi 'pho ba'i tshe zhes bya ba 'di rgyas par smos so /
ata idam ucyate ci'i phyir zhe na /
cyutikāle tv iti vistareṇa /
kiṃ kāraṇaṃ /
asamāhitatvān maraṇabhavasya /
na hi tadānīṃ śuddhakaṃ samāpattidhyānam astīti
'chi ba'i srid pa ni mnyam par gzhag pa ma yin pa'i phyir te /
de'i tshe snyoms par 'jug pa'i bsam gtan dag pa pa med pas so /
ataḥ sarvabhūmikaṃ kliṣṭam utpadyata iti de'i phyir sa thams cad pa'i nyon mongs pa skye'o zhes bya ba smos te /
svabhūmikādharordhvabhūmikaṃ pratisaṃdhicittaṃ kliṣṭam asamāhitam utpadyata ity arthaḥ /
nordhvabhūmikaṃ /
kliṣṭasadbhāve sati tatropapattyasaṃbhavāt
nying mtshams sbyor ba'i sems nyon mongs pa can mnyam par gzhag pa ma yin pa rang gi sa pa dang sa gong ma pa dang 'og ma pa skye'o zhes bya ba'i tha tshig go /
sa 'og ma pa ni ma yin no zhes bya ba ni nyon mongs pa can yod na der skye ba mi srid pa'i phyir ro /
(Abhidh-k-vy 680) /
(VIII /
17, 18) anyatra viśeṣabhāgīyād iti /
ita ūrdhvabhūmyabhāvāt /
tasmād anāsravam utpadyata iti nirvedhabhāgīyāt
khyad par gyi cha dang mthun pa ma gtogs so zhes bya ba ni gong na med pa'i phyir ro /
zag pa med pa ni de las skye'o zhes bya ba ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa las so /
hānasthitibhāgīye iti /
hānabhāgīyaṃ pravāhakāle /
sthitibhāgīyaṃ viśeṣagamanakāle /
anyatra hānabhāgīyād iti
nyams pa dang gnas pa'i cha dang mthun pa dag go zhes bya ba ni nyams pa'i cha dang mthun pa ni rgyun gyi dus su'o /
gnas pa'i cha dang mthun pa ni khyad par du 'gro ba'i dus su'o /
viśeṣabhāgīyād dhīyamānasya sthitibhāgīyāparityāge tasyaivotpattiyogāt /
tad evaikaṃ iti
nyams pa'i cha dang mthun pa ma gtogs so zhes bya ba ni khyad par gyi cha dang mthun pa las rnam par nyams pa gnas pa'i cha dang mthun pa yongs su ma btang na de nyid skye bar rung ba'i phyir ro /
tad eva nirvedhabhāgīyaṃ pravāhayogena /
(VIII /
19) ākṛṣṭā ity anukrameṇeti /
anulomānukrameṇa pratilomānukrameṇa ca /
(VIII /
20) vidhīyata iti kriyata ity arthaḥ
de gcig pu skye'o zhes bya ba ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa de nyid rgyun gyi tshul gyis so /
'brel pa dang zhes bya ba ni go rims bzhin du'o zhes bya ba ni lugs dang mthun pa'i go rims bzhin dang lugs dang mi mthun pa'i go rims bzhi du'o /
byed de zhes bya ba ni byed pa'i ma 'jog pa zhes bya ba'i tha tshig go /
ci'i phyir zhe na /
sthāpyata iti vā /
kiṃ kāraṇaṃ /
nihīnatvāt /
āryākiṃcanyasāṃmukhyād iti /
āryam anāsravaṃ /
anāsravasyākiṃcanyāyatanasya sāṃmukhyāt saṃmukhībhāvāt /
bhavāgre jātasyāsravaprahāṇaṃ bhavati
dman pa'i phyir /
srid rtser 'phags pa ci yang med /
ces bya ba la /
'phags pa ni zag pa med pa ste /
srid pa'i rtse mor skyes pa ni zag pa med pa'i ci yang med pa'i skye mched mngon sum du byas shing mngon sum du gyur pa las zag pa spong bar 'gyur ro; ;ni zhes bya ba'i sgra ni dmigs kyis bstsal ba'i don ston par byed do /
tuśabdo 'pavādārthaṃ dyotayati /
svasyābhāvād iti /
bhāvāgrikasyānāsravasya mārgasyābhāvād ity arthaḥ
rang gi med pa'i phyir zhes bya ba ni srid pa'i rtse mo pa'i zag pa med pa'i lam med pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tasya cābhyāsād iti /
tasyākiṃcanyāyatanasyānāsravasyābhyāsāt saṃnikṛṣṭatvāt
de yang nye ba'i phyir ro zhes bya ba ni ci yang med pa de nye ba'i phyir te thag nye ba'i phyir ro /
(VIII /
21) tṛṣṇāparicchinnatvād bhūmīnām iti /
yā yasyāṃ bhūmau /
tasyām eva bhūmāv anuśayanāt /
tayā sā bhūmiḥ paricchinnā bhavati /
anyathā hi tasyottaratvam eva na sidhyed ekabhūmisthānāntaravat
sa rnams ni sred pas yongs su bcad pa'i phyir zhes bya ba ni sa gang gi sred pa gang yin pa de ni sa de kho na la rgyas par 'gyur ba'i phyir des sa de yongs su bcad pa yin no /
de lta ma yin na de gong ma nyid du yang 'grub par mi 'gyur ba kho na ste /
sa gcig pa'i gnas gzhan bzhin no /
de nyid kyi phyir gnas gzhan gsum gsum pa rnams dang brgyad po dag ltag 'og tu 'dug kyang sa gcig pa nyid du 'grub ste /
ata evauttarādharye 'pi sthānāntarāṇāṃ trayāṇāṃ trayāṇām aṣṭānāṃ caikabhūmitā sidhyati /
tṛṣṇāvyatihārayogāt /
nānāsravaṃ kuśalatvaprasaṃgād iti
sred pa'i 'chol bar 'gro ba dang ldan pa'i phyir ro /
dge ba nyid du thal bar 'gyur ba'i phyir zag pa med pa la yang ma yin no zhes bya ba ni de don du gnyer ba ni dge ba'i chos la 'dun pa yin pas so /
tatprārthanā hi kuśalo dharmacchanda iti gzugs med dngos gzhi dge rnams kyi /
spyod yul zag bcas 'og ma min /
na maulāḥ kuśalārūpyāḥ sāsravādharagocarā iti /
maulagrahaṇaṃ sāmantakanirāsārthaṃ /
ārūpyasāmantakāni hy adharāṃ sāsravāṃ bhūmim ālaṃbate /
kuśalagrahaṇam āsvādanāsaṃprayuktanirāsārthaṃ /
ubhayakuśalagrahaṇārthaṃ ca /
yadi hy ārūpyā ity evocyeta āsvādanāsaṃprayuktā maulā ārūpyā na sāsravādharagocarā iti saṃbhāvyeran /
anāsravā evārūpyā evam iti gṛhyeran
zhes bya ba la gzugs med ces smos pa ni bsam gtan bstsal ba'i phyir te /
bsam gtan dag ni kun du lta ba yin pa'i phyir dngos gzhi yang brag pa dang bcas pa'i dgos po 'og ma la dmigs par 'gyur ro /
dngos gzhi zhes smos pa ni nyer bsngogs bstsal ba'i phyir te /
gzugs med pa'i nyer bsngogs dag ni sa 'og ma pa zag pa dang bcas pa la dmigs so /
dge ba zhes smos pa ni ro myang ba dang mtshungs par ldan pa bstsal ba'i phyir dang gnyi ga dge bar bsdu ba'i phyir ro /
gal te gzugs med pa zhes bya ba de kho na zhig brjod na ni gzugs med pa'i dngos gzhi ro myang ba dang mtshungs par ldan pa dag kyang spyod yul zag pa med pa 'og ma can yin no zhes bya ba srid par 'gyur bas 'di skad du gzugs med pa zag pa dang bcas pa dag ces 'dzin par 'gyur ro /
ārūpyagrahaṇaṃ dhyānanirāsārthaṃ /
dhyānāni hi maulāni api sāsravādharavastvālambanāni bhavanti /
samantālocanatvād dhyānānāṃ /
sāsravagrahaṇam anāsravanivṛttyārtham /
anāsravā hy adharā dharmā maulānāṃ kuśalānāṃ ārūpyānām ālambanāni saṃbhavanti /
adharagrahaṇam ūrdhvaviśeṣaṇārthaṃ
zag bcas zhes smos pa ni zag pa med pa bzlog pa'i phyir te /
chos 'og ma zag pa med pa dag ni gzugs med pa'i dngos gzhi dge ba rnams kyi dmigs par 'gyur ro /
'og ma zhes smos pa ni gong ma las khyad par du bya ba'i phyir te /
zag pa dang bcas pas gong ma pa ni dmigs par srid pa'i phyir ro /
ūrdhvabhūmikasāsravālambanasaṃbhavāt /
anāsravaṃ tv ālambanam ity udgrāhya darśyati sarvānvayajñānapakṣa iti
dmigs pa zag pa med pa ni zhes bya ba smos nas /
rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa yin zhes bya ba ston te /
rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa zhes bya ba la /
sarva iti navabhūmika indriyagotrādibhedābhinno 'pi gṛhyate /
anvayajñānapakṣa iti pakṣagrahaṇena duḥkhādyanvayajñānakṣāntayaḥ tatsahabhuvaś (Abhidh-k-vy 681) ca gṛhyante /
na dharmajñānapakṣaḥ /
kāmaduḥkhādyālambanatvena viprakṛṣṭatvāt
phyogs dang mthun pa zhes smos pas ni sdug bsngal la sogs pa la rjes su shes pa'i bzod pa dag dang de dag dang lhan cig 'byung ba rnams bzung ngo /
thams cad ces bya ba ni dbang po dang rigs la sogs pa'i bye brag gis tha dad pas dgu pa ril gzung ngo /
chos shes pa'i phyogs dang mthun pa yang ma yin te /
'dod pa sdug bsngal la sogs pa la dmigs pa nyid kyis thag ring ba'i phyir ro /
nādhobhūminirodhaḥ /
adhobhūmigrahaṇaprasaṃgād iti /
vyākhyātam etat purastāt
sa 'og ma pa'i 'gog pa yang ma yin no zhes bya ba ni gong du sa 'og ma la 'dzin par thal bar 'gyur ro zhes rnam par bshad zin to /
(VIII /
22) anāsraveṇa hīyante kleśā iti /
dhyānārūpyāṇāṃ yo 'nāsravaḥ saṃbhavati
zag pa med pas nyon mongs pa rnams spong ngo zhes bya ba ni bsam gtan dang gzugs med pa rnams la zag pa med pa gang zhig sred pa des nyon mongs pa rnams ci rigs par spong ngo /
tena yathāsaṃbhavaṃ kleśāḥ prahīyante /
katamenānāsraveṇa maulena /
vakṣyate hi /
sāmantakena ceti /
apavādarūpeṇa sāmantakena śuddhakena kleśāḥ prahīyanta ity adhikṛtaṃ
zag pa med pa gang gis she na /
dngos gzhis te /
nyer bsdogs ni nyer bsdogs pas kyang zhes dmigs kyis bstsal ba'i ngo bor 'chad par 'gyur ro /
dag pa pas kyang mi spong na /
zhes bya ba ni nyon mongs pa rnams mi spong na zhes bya ba'i tha tshig dbang du byas pa yin no /
kuta eva kliṣṭeneti /
kliṣṭena kleśaprahāṇaṃ naiva saṃbhavatīty abhiprāyaḥ
nyon mongs can gyis lta smos kyang ci dgos zhes bya ba ni nyon mongs pa can gyis nyon mongs pa spong pa mi srid pa kho na'o snyam du bsams pa yin no /
kiṃ kāraṇaṃ śuddhakena kleśā na prahīyanta ity āha ci'i phyir dag pa pas nyon mongs pa dag mi spong zhe na /
vītarāgatvān nādha iti vistaraḥ /
adharabhūmivītarāgatvān na śuddhakenādharabhūmikāḥ prahīyante /
kuta eva kliṣṭena
'dod chags dang bral ba'i phyir 'og ma pa la yang ma yin zhes bya ba rgyas par smos te /
sa 'og ma las 'dod chags dang bral ba'i phyir dag pa las kyang sa 'og ma ba'i nyon mongs pa rnams mi spong na nyon mongs pa can gyis lta smos kyang ci dgos /
tasyaiva tadapratipakṣatvān na svabhūmau /
tasyaiva prathamadhyānasya yāvan naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasya
de nyid de'i gnyen po ma yin pa nyid kyi phyir rang gi sa na yod pa yang ma yin no zhes bya ba ni bsam gtan dang po nas 'du shes med 'du shes med min skye mched kyi bar de nyid de'i gnyen pa ma yin pa'i phyir ro /
tadapratipakṣatvāt tasyāpratipakṣas tadapratipakṣaḥ /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
tadapratipakṣatvān na svabhūmau kleśāḥ prahīyante
de'i gnyen po ma yin pa ni de'i gnyen po ma yin pa'o /
de'i ngo bo ni nyid de /
de'i gnyen po ma yin pa nyid kyi phyir rang gi sa na yod pa'i nyon mongs pa rnams spong bar mi 'gyur te /
na hi bhavena bhavasya niḥsaraṇam asti srid pas srid pa las nges par 'byung ba ni ma yin no /
viśiṣṭataratvān nordhvam iti /
nordhvabhūmikāḥ kleśāḥ adharabhūmikena śuddhakena prahīyante
ches khyad par du 'phags pa'i phyir gong ma yang ma yin no zhes bya ba ni sa gong ma pa'i nyon mongs pa rnams ni sa 'og ma pa'i dag pa pas mi spong ste /
viśiṣṭataratvāt kleśānāṃ /
na ca nyūnam āśritya viśiṣṭānāṃ prahāṇaṃ yujyate
nyon mongs pa rnams ches khyad par du 'phags pa'i phyir ro /
dman pa la brten nas khyad par can rnams spong bar ni rung ba ma yin te /
ity anena śuddhakenāpi kleśā na prahīyante /
kuta eva kliṣṭeneti siddham etat /
śuddhakenāpīty apiśabdād anāsraveṇāpīti
de'i phyir dag pa pas kyang nyon mongs pa rnams mi spong na nyon mongs pa can gyis lta smos kyang ci dgos zhes bya ba 'di grub pa yin no /
dag pa pas kyang zhes bya ba la /
kyang zhes bya ba'i sgras ni zag pa med pas kyang zhes bya ba yin te /
saṃbhavatas tv etad uktaṃ srid pa'i sgo nas de skad du bshad pa yin no /
ata evocyate /
adhobhūmipratipakṣatvāt iti /
kāmāvacarā hi kleśāḥ prathamadhyānasāmantakena prahīyante
de nyid kyi phyir sa 'og ma pa'i gnyen po yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa rnams ni bsam gtan dang po'i nyer bsdogs kyis spong la /
prathamadhyānabhūmikā dvitīyadhyānasāmantakena /
evaṃ yāvad ākiṃcanyāyatanabhūmikā naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasāmantakeneti
bsam gtan dang po'i sa pa rnams ni bsam gtan gnyis pa'i nyer bsdogs kyis spong ba nas de bzhin du ci yang med pa'i skye mched pa rnams ni 'du shes med 'du shes med min skye mched kyi nyer bsngogs kyis spong ba'i bar du'o /
(VIII /
22) yena tatpraveśa iti /
yena sāmantakena teṣāṃ maulānāṃ dhyānārūpyāṇāṃ praveśaḥ
gang gis de la 'jug pa zhes bya ba ni nyer bsngogs gang gis bsam gtan dang gzugs med pa'i dngos gzhi de dag la 'jug pa'o /
kiṃ tāny api trividhānīti /
āsvādanāsaṃprayuktādibhedāt /
tathaiva ca teṣu vedaneti /
prathamayor dhyānayoḥ prītiḥ
ci de dag kyang rnam pa gsum yin la zhes bya ba ni ro myong ba dang mtshungs par ldan pa la sogs pa'i bye brag gis so /
de dag la tshor ba yang de dang 'dra bar yod dam zhes bya ba ni ci bsam gtan dang po dang gnyis pa na ni dga' ba yod la /
gsum pa la ni bde ba /
tṛtīye sukhaṃ /
caturtha upekṣety uktaṃ /
kim evaṃ sāmantakeṣu
bzhi pa la ni btang snyoms zhes bshad pa ltar nyer bsdogs dag la yang de dang 'dra 'am zhes bya ba yin no /
upekṣendriyasaṃprayuktāni ca yatnavāhyatvād iti /
anābhisaṃskāravāhī mārgaḥ prītisukhābhyāṃ saṃprayujyate
btang snyoms kyi dbang po dang mtshungs par ldan pa dag kyang yin te 'bad de drang bar bya ba yin pa'i phyir zhes bya ba ni mngon par 'du bya ba med par 'byung ba'i lam ni dga' ba dang bde ba dag dang mtshungs par ldan pa yin na /
tāni ca sāmantakāni yatnavāhyāni sābhisaṃskāravāhyānīty ata upekṣendriyasaṃprayuktāni nyer bsdogs de dag ni 'bad de drang dgos pas mngon bar 'du bya ba dang bcas par 'byung ba yin te /
de'i phyir btang snyoms kyi dbang po dang mtshungs par ldan pa yin no /
punar adhobhūmyudvegānapagamāt prītisukhayor ayoga iti /
ato 'py upekṣendriyasaṃprayuktāni
yang sa 'og ma las yid byung ba dang ma bral ba'i phyir dga' ba dang bde ba dag dang mi ldan te /
de'i phyir yang btang snyoms kyi dbang po dang mtshungs par ldan no /
vairāgyapathatvāc ca /
nāsvādanāsaṃprayuktānīti /
yadi hy āsvādanāsaṃprayuktāni syur vairāgyamārgo na syāt /
na hi tṛṣṇāsaṃprayukto mārgaḥ kleśaprahāṇāya (Abhidh-k-vy 682) bhavati
'dod chags dang bral ba'i lam yin pa'i phyir ro myang ba dang mtshungs par ldan pa ma yin no /
gal te ro myang ba dang mtshungs par ldan par gyur na /
'dod chags dang bral lam yin bar mi 'gyur te /
sred pa dang mtshungs par ldan pa'i lam gyis ni nyon mongs pa spong bar mi 'gyur ro /
atha vāyam abhisaṃbandhaḥ yang na 'di ltar sbyar te /
upekṣeṃdriyasaṃprayuktāni ca yatnavāhyatvāt /
adhobhūmyudvegānapagamād vairāgyapathatvāc ceti dvābhyāṃ kāraṇābhyāṃ nāsvādanāsaṃprayuktānīti /
pūrvavad vaktavyaṃ śeṣaṃ
'bad de drang bar bya ba yin pa'i phyir btang snyoms kyi dbang po dang mtshungs par ldan pa dag kyang yin la /
sa 'og ma las yid byung ba dang ma bral ba'i phyir dang 'dod chags dang bral ba'i lam yin pa'i phyir zhes bya bar rgyu gnyis kyis ro myang ba dang mtshungs par ldan pa ma yin no zhes bya ba yin no /
yady api sāmantakacittena saṃdhibandha iti /
aṣṭāsv api dhyānārūpyeṣu yasya yat sāmantake /
tasya tena sāmantakacittena kliṣṭenāsamāhitena saṃdhibandha ity eṣa siddhāntaḥ iti /
ata idam ucyate
lhag ma ni snga ma bzhin du brjod do /
nyer bsdogs kyi sems kyis nying mtshams sbyor ba nyon mongs pa can yin mod kyi zhes bya ba ni bsam gtan dang gzugs med pa brgyad car na yang gang gi nyer bsdogs gang yin pa de'i nyer bsdogs kyi sems nyon mongs pa can mnyam par gzhag pa ma yin pa des nying mtshams sbyor ro zhes bya ba 'di ni grub pa'i mtha' yin no /
yady api sāmantakacitteneti vistaraḥ /
āsvādanāsaṃprayuktam apy anāgamyam iti
de'i phyir 'di skad du nyer bsdogs kyi sems kyis nying mtshams sbyor ba nyon mongs pa can yin mod kyi zhes bya ba rgyas par smos so /
anāgamyasya paṭutvāt /
yathā hi tad anāsravam api saṃbhavati /
tathāsvādanāsaṃprayuktam apīty abhiprāyaḥ
mi lcogs pa med pa ro myang ba dang mtshungs par yang 'dod do zhes bya ba ni mi lcogs pa med pa ni bsal ba'i phyir ji ltar de zag pa med pa yang srid pa de bzhin du ro myang ba dang mtshungs par ldan pa yang yin no snyam du bsams pa'o /
maulapratispardhitvād āsvādanāsamutpattisadbhāvād iti ācāryasaṃghabhadraḥ slob dpon 'dus bzangs na re dngos gzhi la snyogs pa'i phyir ro myang ba'i snyoms par 'jug pa yod pa'i phyir ro zhes zer ro /
(VIII /
23) dhyānaviśeṣatvād iti /
tad eva maulaṃ prathamaṃ dhyānaṃ vitarkāpaganmād viśiṣṭaṃ [sa] dhyānāntaram ity ucyate ity arthaḥ
bsam gtan gyi khyad par yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni bsam gtan dang po'i dngos gzhi de nyid rtog pa dang bral bas khyad par du 'phags par gyur ba la bsam gtan khyad par can zhes bya ba'i tha tshig go /
viśeṣābhāvād iti /
yathā prathame dhyāne viśeṣo bhavati
khyad par med pa'i phyir zhes bya ba ni ji ltar bsam gtan dang po la khyad par yod de /
kvacid vitarkavicārau /
kvacid vicāra eveti /
na tathā dvitīyādiṣv iti /
ato dhyāneṣu na vyavasthāpyate dhyānāntaram
la lar ni rtog pa dang dpyod pa dag /
la lar ni dpyod pa kho na yin pa ltar gnyis pa la sogs pa la ni da lta ma yin pas de'i phyir bsam gtan gnyis pa la sogs pa la bsam gtan khyad par can rnam par mi gzhag go /
ata eva duḥkhā pratipad iti /
ata eva hi saṃskāravāhitvāt
de gnyis kyi phyir lam dka' ba yin no zhes bya ba ni mngon par 'du bya ba dang bcas pas drang ba yin pa de nyid kyi phyir ro /
vitarkamātrapratiṣedhād iti /
atarkaṃ dhyānam antaraṃ iti vacanāt
rtog pa tsam zhig bkag pa'i phyir zhes bya ba ni /
rtog med bsam gtan khyad par can /
(VIII /
24, 25) tadālambanaḥ samādhir ānimitta iti /
animitte bhava ānimittaḥ /
daśākāra iti /
anityaduḥkhākārau dvau /
samudayākāraś catvāro mārgākāraś catvāra ity ete daśākārāḥ /
anityaduḥkhataddhetubhya udvegād iti /
anityād duḥkhāt taddhetoś ca /
tasya duḥkhasya hetoś ca samudayād udvegāt /
kiṃ /
apraṇihitaḥ /
akṛtasaṃskāra ity arthaḥ /
mārgasya kolopamatayāvaśyatyājyatvāt /
kola ucyate uḍupaḥ
zhes smos pa'i phyir ro /
de la dmigs pa'i ting nge 'dzin mtshan ma med pa'i ting nge 'dzin yin te zhes bya ba ni mtshan ma med pa las byung bas na mtshan ma med pa'o /
rnam pa bcu yin no zhes bya ba ni mi rtag pa dang sdug bsngal gyi rnam pa ste gnyis dang kun 'byung gi rnam pa bzhi dang lam gyi rnam par bzhi ste /
de dag ni rnam pa bcu yin no /
mi rtag pa dang sdug bsngal ba dang de'i rgyu dag gis yid 'byung ba'i phyir zhes bya ba ni mi rtag pa dang sdug bsngal ba dang de'i rgyu ste sdug bsngal de'i rgyu kun 'byung bas yid 'byung ba'i phyir ro /
ci zhe na smon pa med pa yin te /
'khor ba ma byas pa yin zhes bya ba'i tha tshig go /
lam yang gdon mi za bar gzings lta bur dor bar bya ba yin pa nyid kyi phyir de gzings zhes bya ba ni gzings so /
sa upamāsyeti kolopamaḥ /
mārgaḥ /
tadbhāvaḥ /
tayā /
kolopamatayā mārgasyāvaśyatyājyatvaṃ /
tasmād apraṇihita ity adhikṛtaḥ
'di la de dang 'dra ba yin pas na lam ni gzings lta bu'o /
de'i ngo bo ni nyid de /
lam ni gzings lta bu'i phyir gdon mi za bar dor bar bya ba nyid yin no /
de lta bas na smon pa med pa yin no zhes bya ba'i dbang du byas pa ste /
yathā hi kolam āśritya nadīm uttaran na kolaniṣṭho bhavati /
tasyāvaśyatyājyatvāt /
evaṃ mārgam āśritya na mārganiṣṭho bhavati
dper na gzings la brten nas chu bo rgal ba ni de gdon mi za bar dor par bya ba yin pa'i phyir gzings la 'chel te mi 'dug pa de bzhin du lam la brten nas rgal ba yang de gdon mi za bar dor bar bya ba yin pa'i phyir lam la 'chel te mi 'dug go /
tasyāvaśyatyājyatvāt /
tadākāra iti /
taddaśākāro yathoktaḥ /
tadatikramābhimukhatvād iti /
tasya mārgasyātikrame 'bhimukhatvāt
de'i rnam pa can zhes bya ba ni de dag gi rnam pa bcu po ji skad du bshad pa can no /
de las 'da' bar mngon du phyogs pa'i phyir ro zhes bya ba ni lam de las 'da' bar mngon du phyogs pa'i phyir te /
anenāvaśyatyājyatvam asya darśayati /
anityaduḥkhataddhetvatikramābhimukha ity anuktam apy etad gamyata eva
'dis ni de gdon mi za bar spong bar bya ba nyid du ston to /
mi rtag pa dang sdug bsngal ba dang de'i rgyu las 'da' bar mngon du phyogs pa zhes bya ba de ni ma bshad kyang khong du chud pa nyid do /
śūnyatā-anātmatābhyāṃ tu nodvega iti /
śūnyānātmākārābhyāṃ tu nodvego yogino bhavati
stong pa dang bdag med pa dag gis ni yid mi 'byung ngo zhes bya ba ni stong pa dang bdag med pa'i rnam pa dag gis ni rnal 'byor pa yid 'byung bar mi 'gyur ro /
yady api hi duḥkhasatyaṃ śūnyānātmākārābhyām ākāryate /
na tu tābhyāṃ tasmād duḥkhād udvegaḥ
sdug bsngal gyi bden pa la stong pa dang bdag med pa'i rnam pa dag tu dmigs mod kyi de dag gis sdug bsngal de las yid 'byung ba ni ma yin no /
de ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
nirvāṇasāmānyāt /
nirvāṇam api śūnyānātmalakṣaṇaṃ /
śūnyatā-anātmate hi sarvadharmāṇāṃ lakṣaṇam (Abhidh-k-vy 683) iti
mya ngan las 'das pa dang 'dra ba'i phyir te /
stong pa dang bdag med pa dag ni chos thams cad kyi mtshan nyid yin pas mya ngan las 'das pa yang stong pa dang bdag med pa'i mtshan nyid yin na /
na ca tābhyāṃ tasmān nirvāṇād udvegaḥ de dag gis mya ngan las 'das pa de las yid 'byung ba yang ma yin no /
tasmān na tadākāro 'praṇihitasamādhir iti /
laukikā ekādaśasv iti
de lta bas na smon pa med pa'i ting nge 'dzin ni de dag gi rnam pa can ma yin no /
kāmadhātāv anāgamye dhyānāntare dhyānārūpyeṣu ceti /
yatra mārga iti /
kāmadhātubhavāgradvitīyādisāmantakavarjitāsu bhūmiṣu /
mokṣadvāratvād iti /
dvārārtho mukhārtha iti darśayati /
(VIII /
25, 26) śūnyatādyālambanatvāt tan nāmeti
'jig rten pa rnams ni sa bcu gcig na yod do zhes bya ba ni 'dod pa'i khams dang mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang bsam gtan dang gzugs med pa dag na'o /
gang na lam yod pa na yod do zhes bya ba ni 'dod pa'i khams dang srid pa'i rtse mo dang bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i nyer bsngogs ma gtogs pa'i sa rnams na'o /
thar pa'i sgo yin pa'i phyir zhes bya ba ni sgo'i don ni sgo mo'i don to zhes ston to /
śūnyatāpraṇihitānimittālambanatvāt /
śūnyatāśūnyateti nāma /
apraṇihitāpraṇihiteti /
ānimittānimitta iti ca /
śūnyataś cāpy anityata iti /
yathāsaṃkhyena /
śūnyatāśūnyatā hi śūnyatākāreṇāśaikṣaṃ śūnyatāsamādhim ālambate nāyam ātmīyam iti /
nānātmākāreṇa /
āha /
kim atra kāraṇaṃ yac chūnyatāśūnyatāsamādhiḥ śūnyatākāra eva
stong pa nyid la sogs pa la dmigs pa'i phyir de skad ces bya'o zhes bya ba ni stong pa nyid dang smon pa med pa dang mtshan ma med pa la dmigs pa'i phyir stong pa nyid stong pa nyid dang smon pa med pa smon pa med pa dang mtshan ma med med pa mtshan ma med pa zhes bya'o /
stong pa dang mi rtag par zhes bya bar ni grangs bzhin du stong pa nyid stong pa nyid ni mi slob pa'i stong pa nyid kyi ting nge 'dzin la 'di ni bdag gi ma yin no zhes stong pa nyid kyi rnam par dmigs kyi bdag med pa'i rnam par ni ma yin no /
smras pa 'dir stong pa nyid stong pa nyid kyi ting nge 'dzin ni stong pa'i rnam pa kho na yin gyi /
na punar anātmākāro 'pi śūnyatāvad iti /
atrocyate /
śūnyatākārapravṛttaśūnyatāpṛṣṭhotpādyatvāt /
āha /
kim arthaṃ punaḥ śūnyatākārapravṛttaśūnyatāpṛṣṭhenotpattir na punar anātmākārapravṛttaśūnyatāpṛṣṭheneti
stong pa nyid ltar bdag med pa'i rnam pa yang yin pa ni ma yin pa gang yin pa de ci'i phyir zhe na /
'dir smras pa stong pa nyid kyi rnam par zhugs pa'i stong pa nyid kyi rjes la bskyed par bya ba yin pa'i phyir ro /
smras pa ci'i phyir stong pa nyid kyi rnam par zhugs pa'i stong pa nyid kyi rjes las skye'i /
bdag med pa'i rnam par zhugs pa'i stong pa nyid kyi rjes las ma yin zhe na /
atrocyate /
tadutpattyānukūlyāt /
sa eva hi śūnyatākārapravṛttaśūnyatāsamādhis tasya śūnyatāśūnyatāsamādher utpattāv ānukūlyenāvatiṣṭhate /
nānātmākāraḥ /
na hy evam anātmadarśanam udvejayati yathā śūnyadarśanaṃ
'dir smras pa de skye ba dang mthun pa'i phyir te stong pa nyid kyi rnam pa can gyi stong pa nyid kyi ting nge 'dzin de kho na stong pa nyid stong pa nyid kyi ting nge 'dzin de skye ba dang mthun par gnas kyi bdag med pa'i rnam pa ni ma yin no /
ji ltar stong par mthong ba de bzhin du bdag med par mthong ba ni skyo bar byed pa ma yin te /
dṛṣṭeṣv api hy anātmato bhaveṣv abhiratir asti saṃsāre śūnyadarśanābhāvāt srid pa dag la bdag med par mthong bzhin du yang stong par ma mthong ba'i phyir 'khor ba la mngon par dga' ba yod de /
tadyathādhvagasyāsaṃbaṃdhād adhvagadarśanād api prītiḥ /
ekākinas tu tacchūnyatvād aprītir iti
dper na lam du zhugs pa ni 'dron po ngo mi shes pa mthong bas kyang dga' la gcig pu ni des stong pa'i phyir mi dga' ba de dang 'dra'o /
bam po lnga bcu dgu pa /
tadvat /
anityākāreṇeti /
daśānām ākārāṇāṃ /
na duḥkhata iti vistaraḥ /
na duḥkhata ākārayaṃty anāsravasyātallakṣaṇatvāt
mi rtag pa'i rnam par dmigs so zhes bya ba ni rnam pa bcu'i nang nas so /
sdug bsngal bar yang ma yin la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni zag pa med pa ni de'i mtshan nyid ma yin pa'i phyir sdug bsngal du mi dmigs te /
āryapratikūlatayā hi duḥkham iṣyate 'phags pa dang mi mthun pa nyid kyis sdug bsngal du 'dod do /
na hetusamudayaprabhavapratyayākārair anāsravasyātallakṣaṇatvād evānāsravasyāsamudayādilakṣaṇatvād ity arthaḥ /
na mārgākārair dūṣaṇīyatvād iti
zag pa med pa ni de'i mtshan nyid ma yin pa nyid kyi phyir rgyu dang kun 'byung ba dang rab tu skye ba dang rkyen gyi rnam pa dag tu yang ma yin te /
zag pa med pa ni kun mi 'byung ba la sogs pa'i mtshan nyid yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
lam gyi rnam pa rnams su yang ma yin te /
so 'śaikṣaḥ samādhir dūṣayitavyo na ca mārgākārā dūṣaṇarūpā iti /
ato na mārgākārais taṃ samādhim ālambate
sun dbyung bar bya ba yin pa'i phyir zhes bya ba ni mi slob pa'i ting nge 'dzin de ni sun dbyung bar bya ba yin na /
lam gyi rnam pa dag kyang sun 'byin pa'i ngo bo ma yin pas de'i phyir ting nge 'dzin de la lam gyi rnam pa dag tu mi dmigs so /
nirodhākārais tu naiva sambandha iti 'gog pa'i rnam pa dag tu ni 'brel pa med pa nyid pas de dag tu ni mi bsam mo /
na taiś cintyate /
pāriśeṣyād anityākāreṇaiva /
asaṃkhyeyākṣayam ity apratisaṃkhyānirodham ity arthaḥ
lhag ma ni mi rtag pa'i rnam pa kho nar ro /
ma brtags zad pa la zhes bya ba ni so sor ma brtags pas 'gog pa la zhes bya ba'i tha tshig ste /
aśaikṣasyānimittasya samādher apratisaṃkhyānirodham ālambate /
śāntataḥ śānto 'yam iti
mi slob pa'i mtshan ma med pa'i ting nge 'dzin gyis so sor ma brtags pas 'gog pa la 'di ni zhi ba'o zhes zhi bar dmigs so /
kathaṃ tasyāpratisaṃkhyānirodhaḥ /
aśaikṣād ānimittāt samādher vyutthitasya tadanantaraṃ ye sāsravāḥ kṣaṇā atikrāmanti anye cānāsravāḥ
de'i so sor ma brtags pas 'gog pa ji lta bu zhe na /
mi slob pa'i mtshan ma med pa'i ting nge 'dzin las langs pa la de'i rjes la zag pa dang bcas pa'i skad cig ma dang zag pa med pa gzhan 'da' ba gang dag yin pa ste /
yadi te notpannāḥ /
syuḥ /
aśaikṣā (Abhidh-k-vy 684) ānimittakṣaṇā utpannāḥ syuḥ
gal te de dag byung bar ma gyur na mi slob pa'i mtshan ma med pa'i skad cig ma rnams 'byung bar 'gyur ro /
teṣāṃ sāsravāṇām anyānāsravāṇāṃ cotpattikāle teṣām aśaikṣāṇāṃ ānimittakṣaṇānām apratisaṃkhyānirodho labhyate zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa gzhan de dag skye ba'i dus na mi slob pa'i mtshan ma med pa'i skad cig ma de dag rkyen ma tshang bas so sor ma brtags pas 'gog par 'gyur te /
pratyayavaikalyāt /
tam apratisaṃkhyānirodham ālambate śāntākāreṇa /
anāsravasya pratisaṃkhyānirodhābhāvāt /
na pratisaṃkhyānirodham ālambate /
kasmāt punar anāsravasya pratisaṃkhyānirodho nāsti
so sor ma brtags pas 'gog pa de la zhi ba'i rnam par dmigs so /
zag pa med pa la so sor brtags pas 'gog pa med pa'i phyir so sor brtags pas 'gog pa la mi dmigs so /
ci'i phyir zag pa med pa la so sor brtags pas 'gog pa med ce na /
apratikūlatvāt /
yad dhi pratikūlam āryāṇāṃ /
tat saṃyogasya visaṃyogāya yatas te yatante /
visaṃyogaś ca pratisaṃkhyānirodhaḥ /
ato 'nāsravasya na pratisaṃkhyanirodhaḥ
mi mthun pa med pa'i phyir te /
gang zhig 'phags pa rnams dang mi mthun pa de ni ldan ba bral bar bya ba'i phyir de dag sgrim mo /
bral ba yang so sor brtags pas 'gog pa yin te /
de'i phyir zag pa med pa la so sor brtags pas 'gog pa med do /
kiṃ cāśaikṣasyānimittasya samādheḥ pratisaṃkhyānirodhābhāvāt /
apratisaṃkhyānirodhasya ca tatpratyarthikabhūtatvāt
gzhan yang mi slob pa'i mtshan ma med pa'i ting nge 'dzin la so sor brtags pas 'gog pa med pa'i phyir dang so sor ma brtags pas 'gog pa yang de'i phyir rgol bar 'gyur ba'i phyir de la dga' ba kho nas de rnam par sun 'byin par 'dod pa na /
tatprotsāhanenaiva tadvidūṣaṇam abhilaṣaṃs tadapratisaṃkhyānirodham evālambate de'i so sor ma brtags pas 'gog pa kho na la dmigs te /
'jig rten na yang dgra dang bsdongs nas gsad par bya ba gsod pa snang ngo /
śatrūpagraheṇa hi loke māryopaghātaḥ kriyamāṇo dṛśyata iti /
na nirodhapraṇītaniḥsaraṇākārair iti
'gog pa dang gya nom pa dang nges par 'byung ba'i rnam par ni ma yin te zhes bya ba ni 'di ltar mi rtag pa nyid kyi 'gog pa dang thun mong yin te /
nirodhaḥ sādhāraṇāḥ /
na nirodha iti /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
anityatānirodhasadhāraṇatvād ayam apratisaṃkhyānirodho na nirodhākāreṇākāryate
de'i ngo bo ni nyid de /
mi rtag pa nyid kyi 'gog pa dang thun mong yin pa nyid de /
de'i phyir so sor ma brtags pas 'gog pa 'di la 'gog pa'i rnam par mi dmigs so /
anyathā hi śāntākāreṇa tadviśiṣṭena nālambitaḥ syāt de lta ma yin na de la zhi ba'i rnam par khyad par du 'phags pa dmigs par mi 'gyur ro /
nirodhākāreṇa hy anityatānirodhenaiva dūṣita evāsāv apratisaṃkhyānirodhaḥ syāt 'gog pa'i rnam pas ni mi rtag pa nyid kyi 'gog pa kho nas so sor ma brtags pas 'gog pa de sun phyung ba nyid du 'gyur la /
taddūṣaṇena nāśaikṣa ānimittasamādhidūṣitaḥ syād ity abhiprāyaḥ /
na praṇītākāreṇa /
avyākṛtatvād apratisaṃkhyānirodhasya /
kuśalaṃ hi praṇītaṃ nāvyākṛtam
de sun phyung na yang mi slob pa'i mtshan ma med pa'i ting nge 'dzin sun phyung bar ma gyur to snyam du bsams pa yin no /
so sor ma brtags pas 'gog pa ni lung du ma bstan pa yin pa'i phyir gya nom pa'i rnam par yang ma yin te /
ato na praṇītākāreṇālambate /
avisaṃyogāc cāpratisaṃkhyānirodhasya /
na niḥsaraṇākāreṇa tam ālambate
gya nom pa ni dge ba yin gyi lung du ma bstan pa ni ma yin pas de'i phyir gya nom pa'i rnam par mi dmigs so /
so sor ma brtags pas 'gog pa ni bral ba ma yin pa'i phyir nges par byung ba'i rnam par mi dmigs te /
saṃkleśaviyogo hi saṃkleśaniḥsaraṇam iṣyate kun nas nyon mongs pa dang bral ba ni kun nas nyon mongs pa las nges par 'byung ba yin par 'dod do /
yasmān nāpratisaṃkhyānirodhena saṃsāraniḥsaraṇaṃ bhavati de lta bas na so sor ma brtags pas 'gog pas 'khor ba las nges par byung ba ma yin te /
tathā hi saty apy apratisaṃkhyānirodhe keṣāṃcit kuśalākuśalānāṃ dharmāṇāṃ taiḥ saṃprayukta eva tatprāptyavicchedāt 'di ltar chos dge ba dang mi dge ba kha cig gi so sor ma brtags pas 'gog pa yod bzhin du de dag gi thob pa ma chad pa'i phyir de dag dang ldan pa kho na yin no /
āryamārgadveṣitvād iti /
kathaṃ dviṣati /
śūnyatādibhir ākārais tadvaimukhyāt
'phags pa'i lam la sdang ba'i phyir zhes bya ba ji ltar sdang zhe na /
stong pa nyid la sogs pa'i rnam pas de la rgyab kyis phyogs pa'i phyir ro /
akopyasyeti /
akopyadharmaṇaḥ /
tasya tīkṣṇendriyatvāt tadutpādane sāmarthyam asti
mi g yo la zhes bya ba'i mi g yo ba'i chos can la ste /
dbang po rno ba'i phyir de skyed pa'i mthu yod kyi dgra bcom pa gzhan la ni ma yin no /
nānyasyārhataḥ /
tebhyo dṛṣṭadharmasukhavihāratvād āsaṃgāspadabhūtebhyo 'śaikṣebhyaḥ śūnyatādisamādhibhyo vaimukhyārtham aparasamādhīn samāpadyante /
(VIII /
27, 28) vistara iti
de dag gi mthong ba'i chos la bde bar gnas par 'gyur ba'i phyir kun du chags pa'i gnas su 'gyur ba mi slob pa'i stong pa nyid la sogs pa'i ting nge 'dzin dag la rgyab kyis phyogs par bya ba'i phyir ting nge 'dzin gzhan dag la snyoms par 'jug go /
asti samādhibhāvanā āsevitā bhāvitā bahulīkṛtā dṛṣṭadharmasukhavihārāya vartate /
asti samādhibhāvanā āsevitā bhāvitā bahulīkṛtā divyacakṣurabhijñājñānadarśanāya saṃvartate
rgya cher 'byung zhes bya ba ni mdo las ting nge 'dzin bsgom pa kun du bsten goms par byas lan mang du byas na mthong ba'i chos la bde bar gnas par 'gyur ba yang yod ces bya ba nas /
asti samādhibhāvanāsevitā bhāvitā bahulīkṛtā prajñāprabhedāya saṃvartate /
asti samādhibhāvanā (Abhidh-k-vy 685) āsevitā bhāvitā bahulīkṛtā āsravakṣayāya saṃvartata iti sūtraṃ
ting nge 'dzin bsgom pa kun du bsten goms par byas lan mang du byas na zag pa zad par 'gyur ba yang yod ces bya ba'i bar 'byung ba yin no /
de la kun du bsten pa ni bsten pa bsdoms pas so /
tatrāsevitā niṣevaṇabhāvanayā /
bhāvitā vipakṣaprahāṇatayā /
bahulīkṛtā vipakṣadūrīkaraṇatayā
goms par byas pa ni mi mthun pa spangs pas so /
lan mang du byas pa ni mi mthun pa thag bsring bas so /
āha /
divyacakṣurabhijñājñānadarśanāya saṃvartata ity uktaṃ
de dang po yin pa'i phyir gzhan dang gzhan dag kyang yin par shes par bya'o zhes bya ba ni dper brjod pa'i ngo bo yin pa'i phyir ro /
na ca divyacakṣurabhijñāsamādhibhāvanā tshe phyi ma la bde bar gnas par 'gyur ba ni nges pa med ces bya ba la /
atrocyate /
ayaṃ phale hetūpacāraḥ
tshe phyi ma ni ma 'ongs pa'i skye ba'o /
yasya hetoḥ samādhibhāvanāyā divyacakṣurabhijñāphalaṃ der bde bar gnas pa ste /
'di ni de'i ched du gdon mi za ba ma yin no /
tatra phale hetūpacāraḥ ci'i phyir zhe na smras pa /
jñānadarśanāya samādhibhavaneti /
yeṣāṃ punar ayaṃ pakṣaḥ /
ṣaḍvidhā muktimārgadhīr iti dhyānasaṃgṛhītā eva mānasā vimuktimārgāḥ ṣaḍ abhijñā iti
bsam gtan dang po las nyams pa rnams dang gnyis pa la sogs par skyes pa rnams dang yongs su mya ngan las 'das pa rnams la tshe phyi ma la bde bar gnas pa med pa'i phyir ro /
shes pa mthong bar 'gyur ba zhes bya ba ni shes par 'gyur ba dang mthong bar 'gyur ba zhes bya ba'i tha tshig bsdu'o /
teṣām acodyam evaitat /
teṣāṃ vimuktimārgāṇāṃ samāhitatvāt
de la shes pa ni yid kyi rnam par shes pa dang mtshungs par ldan pa'i shes rab ste /
pūrvaka eva tu pakṣo abhidharmakośacintakānām ity avagantavyaṃ sems can 'di dag ni lus kyi nyes par spyod pa dang ldan pa'o zhes bya ba de lta bu la sogs par rnam par rtog pa'o /
divyacakṣuḥśrotravijñānayor abhijñatvenābhīṣṭatvāt mthong ba ni mig gi rnam par shes pa dang mtshungs par ldan pa'i shes rab rtog pa med pa'o /
tadādikatvāt /
anyonyo 'pīti /
udāharaṇatvarūpoktatvāt /
nāvaśyaṃ saṃparāyasukhavihārāyeti /
saṃparāyo 'nāgataṃ janma
smras pa lha'i mig gi mngon par shes pa ni shes pa mthong bar 'gyur ba yin no zhes bshad pa lha'i mig gi mngon par shes pa ni ting nge 'dzin bsgom pa ma yin no zhe na /
tatra sukhavihāraḥ /
tasmai nāvaśyam etat bhavati /
kasmād ity āha /
parihīṇānāṃ prathamadhyānāt /
ūrdhvopapannānāṃ dvitīyādiṣu /
parinirvṛtānāṃ ca /
saṃparāyasukhavihārasyābhāvāt /
jñānadarśanāyeti jñānāya darśanāya ceti samāsaḥ
'dir smras pa 'di ni 'bras bu la rgyu btags pa yin te /
rgyu ting nge 'dzin bsgom pa gang gi 'bras bu lha'i mig gi mngon par shes pa yin pa'i 'bras bu de la shes pa mthong bar 'gyur ba'i ting nge 'dzin bsgom pa yin no zhes rgyu nye bar btags so /
gang dag gi phyogs /
rnam grol lam blo rnam pa drug /
ces bya ba 'di yin ba de dag gi ltar na ni mngon par shes pa drug yid kyi rnam par grol ba'i lam bsam gtan gyis bsdus pa kho na yin pas de ni klan kar mi rung ba nyid de /
tatra jñānaṃ manovijñānasaṃprayuktā prajñā rnam par grol ba'i lam de dag ni mnyam par gzhag pa yin pa'i phyir ro /
amī bhavantaḥ sattvāḥ kāyaduścaritena samanvāgatā ity evamādivikalpād darśanaṃ cakṣurvijñānasaṃprayuktā prajñā avikalpikā /
traidhātukā anāsravā iti
chos mngon pa'i mdzod sems pa rnams kyi ltar na ni phyogs gong ma kho na ltar khong du chud par bya ste /
lha'i mig dang rna ba'i rnam par shes pa dag mngon par shes pa nyid du 'dod pa'i phyir ro /
khams gsum pa dang zag pa med pa zhes bya ba la /
traidhātukā aśubhānāpānasmṛtyaraṇāpraṇidhijñānapratisaṃvidabhijñāvimokṣābhibhvāyatanādayaḥ /
anāsravāḥ vimokṣasukhavyutkrāntakasamāpattyāsravakṣayābhijñādayaḥ /
atra tu samādhisaṃprayogāt prāyogikānāṃ guṇānāṃ samādhibhāvanety upacāraḥ
khams gsum pa ni mi sdug pa dang dbugs rngub pa dang 'byung ba dran pa dang nyon mongs pa med pa dang smon nas shes pa dang so so yang dag par rig pa dang mngon par shes pa dang rnam par thar pa dang zil gyis gnon pa'i skye mched la sogs pa'o /
zag pa med pa ni rnam par thar pa'i sgo dang thod rgal gyi snyoms par 'jug pa dang zag pa zad pa'i mngon par shes pa la sogs pa ste /
'dir ni ting nge 'dzin dang mtshungs par ldan pa'i phyir sbyor ba las byung ba'i yon tan rnams la ting nge 'dzin bsgom pa'o zhes bya bar nye bar btags pa yin no /
prajñāprabhedāyeti /
prajñāviśeṣakarṣāya /
ātmopanāyikā kilaiṣā bhagavato dharmopadeśaneti /
ātmana upanāyikā ātmano deśikety arthaḥ bodhisattvo hi karmāntapratyavekṣaṇāya niḥkrānto jambumūle prathamaṃ dhyānam utpāditavān
shes rab rab tu rnam par dbye bar 'gyur ba zhes bya ba ni shes rab kyi khyad par phul du phyin par 'gyur ba'o /
bcom ldan 'das kyis chos ston pa 'di ni bdag nyid la nye bar gtod pa yin te zhes bya ba la /
rang la nye bar gtod pa ni bdag nyid la nye bar gtod pa'o /
bdag nyid kyi dbang du mdzad de bshad ces bya ba'i tha tshig ste /
byang chub sems dpa' las kyi mtha' la gzigs pa'i ched du phyir byung ste /
shing 'dzam bu'i drung du bsam gtan dang po bskyed do /
bodhimūle ca devaputramāraṃ bhaṃktvā prathame yāme divyaṃ cakṣur utpāditavān byang chub kyi shing drung du ni thun dang po la lha'i bu'i bdud bcom nas lha'i spyan bskyed de /
tena divyena cakṣuṣā sattvāṃś cyutyupapattisaṃkaṭasthān abhivīkṣya tatparitrāṇāya madhyame yāme dhyānavimokṣasamāpattiḥ saṃmukhīkṛtavān lha'i spyan des 'chi 'pho ba dang skye ba'i gnas nyam nga bar sems can rnams la gzigs nas de dag yongs su bskyab pa'i phyir gung thun la bsam gtan dang rnam par thar pa dang snyoms par 'jug pa rnams mngon sum du mdzad de /
te 'sya prāyogikā guṇāḥ prajñāprabhedāya jāyante /
tatas tṛtīye yāme caturthaṃ dhyānaṃ niśritya niyāmam avakramya yāvad vajropamena samādhinā sarvasaṃyojanaprahāṇaṃ kṛtavān iti
'di'i sbyor ba las byung ba'i yon tan de dag ni shes rab rab tu rnon por byed par 'gyur ba yin no /
de'i 'og tu thun gsum pa la bsam gtan bzhi pa la brten te /
nges par zhugs pa nas /
rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin gyis kun du sbyor ba thams cad spangs pa'i dbang du mdzad do /
yasmāc caivam ātmopanāyikā dharmadeśanā /
ataś (Abhidh-k-vy 686) caturtha eva
gang gi phyir de ltar chos ston pa bdag nyid la nye bar gtod pa yin pa de'i phyir bsam gtan tha ma bzhi pa kho na'i rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin gang yin pa zhes bya ba'o /
vajropamo 'ntye yo dhyāna iti /
(VIII /
29-31) apramāṇasattvālambanād iti
sems can tshad med pa la dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba 'di ni tshad med pa'i 'du shes su bya ba'i byed rgyu yin no /
apramāṇasaṃjñākaraṇe kāraṇam etat /
yathāsaṃkhyam iti /
vyāpādabahulānāṃ tatprahāṇāya maitrī /
vihiṃsābahulānāṃ tatprahāṇāya karuṇā
grangs bzhin no zhes bya ba ni gnod sems mang ba rnams kyi ni de spang ba'i phyir byams pa'o /
rnam par 'tshe ba mang ba rnams kyi ni de spong ba'i phyir snying rje'o /
aratibahulānāṃ tatprahāṇāya muditā mi dga' ba mang ba rnams kyi ni de spang ba'i phyir dga' ba'o /
kāmarāgavyāpādabahulānāṃ tatprahāṇāyopekṣeti /
kāmarāgapratipakṣatve ko viśeṣa iti /
kāmarāgabahulāt praticintā
'dod pa'i 'dod chags dang gnod sems mang ba rnams kyi ni de dag spang ba'i phyir btang snyoms so /
'dod pa'i 'dod chags kyi gnyen po nyid du khyad par ci zhig yod ce na zhes bya ba ni 'dod pa'i 'dod chags mang ba rnams kyi phyir sems pa yin no /
matāpitṛputrajñātirāgasyopekṣeti /
yathaivasaṃbaddhāḥ puruṣāḥ /
evam evaite ity upekṣety abhiprāyaḥ /
tasya lobhākṛṣṭatvād iti
pha dang ma dang bu dang nye du'i 'dod chags kyi gnyen po ni zhes bya ba ni mi 'brel ba med pa dag la ji lta ba de bzhin du de dag la btang snyoms su byed do snyam du bsams pa yin no /
yasmāl lobhākṛṣṭo vyāpādaḥ /
tasmāl lobhapratipakṣarūpatāṃ bhajata ity abhiprāyaḥ
de ni chags pas drangs pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni gang gi phyir gnod sems chags pas drangs pa yin pa de'i phyir chags pa'i gnyen po'i ngo bo nyid ston to snyam du bsams pa yin no /
ubhayasvabhāvāt tv asau yujyata iti /
alobhasvabhāvā cādveṣasvabhāvā ca yujyata ity arthaḥ /
kiṃ kāraṇam /
rāgadveṣayoḥ pratipakṣatvāt /
atas tu naiko dharma ubhayasvabhāva iti grahītavyaṃ
'di ni gnyi ga'i rang bzhin yin na rung ngo zhes bya ba ni ma chags pa'i rang bzhin dang zhe sdang med pa'i rang bzhin yin na rung ngo zhes bya ba'i tha tshig ste /
ci'i phyir zhe na /
'dod chags dang zhe sdang dag gi gnyen po yin pa'i phyir ro /
'dir chos gcig la gnyi ga'i rang bzhin yin no zhes bya bar ni mi bzung ngo /
kiṃ tarhi /
alobhādveṣayor upekṣāśabdo vartata iti
'o na ci zhe na /
ma chags pa dang zhe sdang med pa dag la btang snyoms kyi sgra 'jug pa yin no /
sukhitā bata sattvā iti /
saṃtv ity abhiprāyaḥ
kye ma sems can rnams bde bar gyur cig ces bya ba ni shog shig snyam du bsams pa yin no /
duḥkhitā bata sattvā iti /
duḥkhitā duḥkhād vimucyaṃtāṃ ity abhiprāyaḥ
kye ma sems can rnams ni sdug bsngal lo zhes bya ba ni sdug bsngal las grol bar gyur cig snyam du bsams pa yin te /
tathā hi vyākhyāsyate de skad du 'chad par 'gyur ro /
vyāpādādayaḥ kleśopakleśā dūrīkriyante /
atas tatpratipakṣatvam uktaṃ
bar mar gnas pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni phyogs su ma lhung ba nyid kyis rjes su chags pa yang med /
katham iti darśasyati /
kāmadhātubhūmikāni anāgamyabhūmikāni ca maitryādīni trīṇi maulapramāṇasadṛśāni vidyante /
prayogālambanākārasvabhāvasādṛśyāt maulaiḥ sadṛśyāni bhavanti
zhe 'gras pa yang med ces bya ba'i tha tshig go /
de dang mi ldan pa rnams la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bde ba dang mi ldan pa rnams bde ba yod par mos pa'i phyir ji ltar na phyin ci log pa nyid du mi 'gyur zhe na /
tair apramāṇais tribhis tān kleśān viṣkaṃbhya prahāṇamārgaiḥ /
maitrī vihiṃsābahulānāṃ tatprahāṇāya
gyur cig snyam du sems pa'i phyir ro zhes bya ba ni bde bar gyur cig snyam du sems pa'i phyir phyin ci log ma yin no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
mādhyasthyād iti /
apakṣapātivenāpy anunīto nāpi pratihata ity arthaḥ /
aśraddhatām iti vistaraḥ /
asukhavatāṃ /
sukham astīty adhimokṣāt kathaṃ na viparītatvaṃ bhavati /
saṃtv ity abhiprāyād iti
yang na bsam pa phyin ci ma log pa'i phyir zhes bya ba la /
bsam pa ni dge ba'i chos te /
sems can rnams bde bar gyur cig snyam pa'i sems dang sems las byung ba 'khor dang bcas pa de dag yin te /
sukhitāḥ saṃtv ity abhiprāyāt /
na viparītatvam ity abhiprāyaḥ
bsam pa de phyin ci ma log pa'i phyir phyin ci log nyid ma yin no /
āśayasyāviparītatvād veti /
āśayaḥ kuśalā dharmāḥ sukhitā bata sattvā ity ete cittacaittāḥ saparivārāḥ
ji ltar bsam pa phyin ci log nyid ma yin zhe na /
mos par 'du shes pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
asyāśayasyāviparītatvān na viparītatvaṃ bhavati mos pa'i 'du shes pa ni mos par 'du shes pa'o /
kathaṃ punar āśayasyāviparītatvam ity āha de lta bas na ji ltar mos pa de kho na ltar 'du shes te /
adhimuktisaṃjñānād iti /
adhimukteḥ saṃjñānam adhimuktisaṃjñānaṃ
'di ni mos pa yid la byed pa yin no zhes bya bar yongs su gcod do /
tasmāt /
yasmāt tām adhimuktiṃ tathaiva saṃjānīte /
ādhimokṣiko 'yaṃ manaskāra iti paricchinatti /
akuśalatvam iti /
viparītagrahaṇataḥ /
na /
kuśalatvāt /
naitad evaṃ /
kasmāt /
kuśalamūlatvāt /
kathaṃ punaḥ kuśalamūlam ity āha
gal te mi dge ba nyid yin no zhe na zhes bya ba ni phyin ci log tu 'dzin pas so /
ma yin te /
dge ba'i rtsa ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni de ni de lta ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
dge ba'i rtsa ba yin pa'i phyir ro /
yang ji ltar dge ba yin zhe na /
vyāpādādipratipakṣatvāt /
adveṣasvabhāvatvāt maitrī vyāpādapratipakṣaḥ /
duḥkhāpanayanākāratvāc ca karuṇā (Abhidh-k-vy 687) duḥkhopasaṃhārākārāyā vihiṃsāyāḥ pratipakṣo bhavati
gnod sems la sogs pa'i gnyen po yin pas zhes bya ba smos te /
byams pa ni gnod sems med pa'i rang bzhin yin pas gnod sems kyi gnyen po'o /
snying rje ni sdug bsngal sel ba'i rnam pa yin pas sdug bsngal nye par bsgrub pa rnam par 'tshe ba'i gnyen po yin no /
muditā carateḥ pratipakṣaḥ saumanasyārūpatvāt dga' ba ni yid bde ba'i ngo bo yin pa'i phyir mi dga' ba'i gnyen po'o /
upekṣā ca mādhyasthyāt kāmarāgavyāpādayoḥ pratipakṣa iti /
tadālaṃbanānām iti /
kāmāvacarasattvālaṃbanānām ity arthaḥ
btang snyoms ni bar mar gnas pa'i phyir 'dod pa'i 'dod chags dang gnod sems dag gi gnyen po yin pas so /
de la dmigs pa'i zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i sems can la dmigs pa rnams kyi zhes bya ba'i don to /
tadbhājanena bhājanagataṃ darśitam iti /
sthānena sthānīyasattvaloko darśita ity arthaḥ
de ni snod kyis snod na gnas pa bstan pa yin no zhes bya ba ni snod kyis snod can sems can gyi 'jig rten bstan to zhes bya ba'i tha tshig go /
samāhitāsamāhitamaulaprayogagrahaṇād iti /
ṣaṭpaṃcadaśabhūmikatvāt trayāṇām api kāraṇam ucyate saṃbhavataḥ /
tatrāsamāhitaḥ kāmadhātuḥ /
prayogāḥ sāmantakānīti saṃbhavato yojyaṃ /
ṣaṭbhūmikavyāvasthāne 'nāgamyaṃ sāmantakam apīṣyate sāmantakāny api prayogabhūtāni gṛhyante /
kiṃ maulānīti /
mauladhyānabhūmikatvād iti /
maulaśuddhakadhyānabhūmikatvād ity arthaḥ /
na hi śuddhakair mauladhyānaiḥ kleśāḥ prahīyanta ity uktaṃ prāk /
adhimuktimanaskāratvān na taiḥ kleśāḥ prahīyante /
tattvamanaskāreṇa hi kleśaprahāṇaṃ
mnyam par gzhag pa dang mnyam par gzhag pa ma yin pa dang dngos gzhi sbyor ba smos pa'i phyir ro zhes bya ba ni ci rigs par gsum char yang sa drug dang lnga dang bcu pa nyid yin pa dag gi rgyu brjod pa yin te de las mnyam par gzhag pa ma yin pa ni 'dod pa'i khams dang sbyor ba ni nyer bsngogs dag yin par ci rigs par sbyar ro /
sa drug par rnam par gzhag pa la ni nyer bsdogs mi lcogs pa med pa yang yin par 'dod de /
gsal ba nyid kyis dngos gzhi dang 'dra ba'i phyir ro /
sa snga ma rnam par gzhag pa la la ni dngos gzhi dag kho na bzung ste /
bsam gtan khyad par can ni dngos gzhi'i bsam gtan dang po'i khyad par yin pa'i phyir ro /
sa bcu pa rnam par gzhag pa la ni mnyam par gzhag pa ma yin pa 'dod pa'i khams kyang yin par 'dod la /
sbyor bar gyur pa nyer bsngogs rnams kyang yin par bzung na dngos gzhi dag lta smos kyang ci dgos /
bsam gtan dngos gzhi'i sa pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni dngos gzhi ni bsam gtan dag pa pa'i sa pa yin zhes bya ba'i tha tshig ste /
bsam gtan dag pa pa ngag gis ni nyon mongs pa mi spong ngo zhes sngar bshad zin to /
mos pa yid la byed pa'i phyir de dag gi nyon mongs pa rnams mi spong ste /
de kho na nyid yid la byed pas ni nyon mongs pa spang na /
sattvālambanatvāc ca na taiḥ prahāṇaṃ sems can la dmigs pa yin pa'i phyir de dag gis mi spong ste /
dharmasāmānyalakṣaṇamanaskāreṇa hi kleśaprahāṇam iti siddhāntaḥ chos kyi spyi'i mtshan nyid yid la byed pas nyon mongs pa spong ngo zhes bya ba ni grub pa'i mtha' yin no /
kathaṃ tarhīty āha 'o na ji lta bu zhe na /
tatprayogeṇa tv iti vistaraḥ /
maitryādiprayogeṇa vyāpādādiviṣkaṃbhaṇāt /
tatpratipakṣatvam uktam iti
de dag gi sbyor bas zhes bya ba rgyas par smos te /
byams pa la sogs pa'i sbyor bas gnod sems la sogs pa rnam par gnon pa'i phyir ro /
vyāpādādipratipakṣatvam uktaṃ /
viṣkambhaṇaprahāṇāni tanīty arthaḥ /
prahīṇadūrīkaraṇāc ceti /
yasmād ānantaryamārgair laukikair lokottarair vā mārgair vyāpādādayaḥ kleśopakleśā dūrīkriyante
de dag gi gnyen po nyid du bshad do zhes bya ba ni gnod sems la sogs pa'i gnyen po nyid du bshad de /
de dag ni rnam par gnon pa'i spong ba yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
spangs pa thag sring bar byed pa'i phyir zhes bya ba la /
'di ltar bar chad med pa'i lam 'jig rten pa'am 'jig rten las 'das pa'i gnod sems la sogs pa nyon mongs pa dang nye ba'i nyon mongs pa spangs pa rnams de dag gis thag sring bar byed de /
atas tatpratipakṣatvam uktaṃ de'i phyir de dag gi gnyen po nyid du bshad do /
katham iti darśayati ji lta zhe na /
ston par byed de /
kāmadhātubhūmikāny anāgamyabhūmikāni /
ca maitryādini trīṇi maulāpramāṇasadṛśāni saṃvidyante
byams pa la sogs pa gsum po dag 'dod pa'i khams kyi sa pa dang mi lcogs pa med pa'i sa pa rnams ni dngos gzhi'i tshad med pa dang 'dra ba dag yod do /
prayogālambanākārasvabhāvasādṛśyān maulaiḥ sadṛśāni bhavanti sbyor ba dang dmigs pa dang rnam pa dang ngo bo nyid 'dra ba'i phyir dngos gzhi dag dang 'dra ba yin no /
tair apramāṇais tribhis tān kleśān viṣkaṃbhya prahāṇamārgair ānantaryamārgaiḥ prajahāti tshad med pa gsum po de dag gis nyon mongs pa de rnams rnam par mnan nas spong ba'i lam bar chad med pa'i lam rnams kyis rab tu spong bar byed do /
balavatpratyayalābhe 'pīti /
vyāpādādipratyayalābhe 'pi balavati sati taiḥ kleśair anādhṛṣyo bhavati
rkyen stobs dang ldan pa rnyed kyang zhes bya ba ni gnod sems la sogs pa'i rkyen stobs dang ldan pa rnyed du zin kyang nyon mongs pa de dag gis mngon du 'gyur ba'i sgo nas mi brdzi ba yin no /
saṃmukhībhāvataḥ /
adhimātra iti
chen po la zhes bya ba ni mdza' bo'i phyogs la ste /
mitrapakṣe /
paramamitre hi sukarā maitrī
mdza' bo'i phyogs la ni byams par bya sla bas so /
spharatīti /
vyāpnoti /
pūrvapuṇyāphalasaṃdarśanād iti /
pūrvapuṇyaphalasaṃdarśanāt samucchinnakuśalamūle 'pi pudgale śakyaṃ guṇagrāhiṇānena bhavituṃ puṇyam anena kṛtam āsīd yenāsya rūpādisaṃpad iti
rgyas par byed do zhes bya ba ni khyab par byed do /
sngon gyi bsod nams dang bsod nams ma yin pa'i 'bras bu snang ba'i sgo nas zhes bya ba ni sngon bsod nams kyi 'bras bu snang ba'i sgo nas gang zag dge ba'i rtsa ba kun du chad pa la yang 'dis ni gang gis na 'di'i gzugs la sogs pa phun sum tshogs par gyur pa'i bsod nams zhig byas par gyur to zhes yon tan gzung bar nus la /
pratyekabuddhe ca doṣagrāhiṇā nūnam anenāpuṇyaṃ kṛtam āsīd yenāsyaivaṃ rūpādivaikalyam iti rang sangs rgyas la yang 'dis ni gang gis na 'di la 'di lta bu'i gzugs la sogs pa med pa'i bsod nams ma yin pa zhig gdon mi za bar byas par gyur to zhes skyon gzung bar nus so /
api eva duḥkhād vimucyerann ity adhimucyamānaḥ karuṇāyāṃ (Abhidh-k-vy 688) prayujyate sdug bsngal las thar kyang ci ma rung snyam du mos shing snying rje la sbyor bar byed do /
apy evābhipramoderann ity adhimucyamāno muditāyāṃ prayujyate mngon par dga' bar gyur kyang ci ma rung snyam du mos shing dga' ba la sbyor bar byed do /
muditayā na samanvāgata iti /
tṛtīyacaturthayoḥ saumanasyābhāvāt /
(VIII /
32-34) aṣṭau vimokṣā iti /
yathāsūtraṃ /
katham /
aṣṭau vimokṣāḥ /
katame 'ṣṭau /
rūpī rūpāṇi paśyatīty ayaṃ prathamo vimokṣaḥ
dga' ba dang mi ldan no zhes bya ba ni gsum pa dang bzhi pa dag na yid bde ba med pa'i phyir ro /
rnam par thar pa brgyad ces bya ba ni mdo las ji skad 'byung ba bzhin no /
ji skad du zhe na /
rnam par thar pa ni rnam pa brgyad de /
brgyad gang zhe na /
gzugs can gzugs rnams la lta ba 'di ni rnam par thar pa dang po'o /
adhyātmam arūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśyatīty ayaṃ dvitīyo vimokṣaḥ /
śubhaṃ vimokṣaṃ kāyena sākṣātkṛtvopasaṃpadya viharatīty ayaṃ tṛtīyo vimokṣaḥ
nad gzugs med par 'du shes pas phyi rol gyi gzugs rnams la lta ba 'di ni rnam par thar pa gnyis pa'o /
sdug pa'i rnam par thar pa lus kyis mngon sum du byas te rdzogs par byas nas gnas pa 'di ni rnam par thar pa gsum pa'o /
sarvaśo rūpasaṃjñānāṃ samatikramāt pratighasaṃjñānām astaṃgamāt nānātvasaṃjñānām amanasikārād anantam ākāśam anantam ākāśam ity ākāśānantyāyatanam upasaṃpadya viharati rnam pa thams cad du gzugs kyi 'du shes rnams las yang dag par 'das nas thogs pa'i 'du shes rnams nub par gyur cing sna tshogs kyi 'du shes rnams yid la mi byed pas nam mkha' mtha' yas so snyam ste /
tadyathā devā ākāśānantyāyatanopagāḥ /
ayaṃ caturtho vimokṣaḥ /
punar aparaṃ sarvaśa ākāśānantyāyatanaṃ samatikramyānaṃtaṃ vijñānam anaṃtaṃ vijñānam iti vijñānānantyāyatanam upasaṃpadya viharati
nam mkha' mtha' yas skye mched rdzogs par byed de gnas pa 'di ni rnam par thar pa bzhi pa ste /
'di lta ste nam mkha' mtha' yas skye mched du nye bar 'gro ba'i lha rnams lta bu'o /
gzhan yang rnam pa thams cad du nam mkha' mtha' yas skye mched las yang dag par 'das te rnam par shes pa mtha' yas so snyam nas rnam shes mtha' yas skye mched rdzogs par byas te gnas pa 'di ni rnam par thar pa lnga pa ste /
tadyathā devā vijñānānaṃtyāyatanopagāḥ 'di lta ste rnam shes mtha' yas skye mched du nye bar 'gro ba'i lha rnams lta bu'o /
ayaṃ paṃcamo vimokṣaḥ /
punar aparaṃ sarvaśo vijñānānaṃtyāyatanaṃ samatikramya nāsti kiṃcid ity ākiṃcanyāyatanam upasaṃpadya viharati
gzhan yang rnam pa thams cad du rnam shes mtha' yas skye mched las yang dag par 'das te /
ci yang med do snyam nas ci yang med pa'i skye mched rdzogs par byas te gnas pa 'di ni rnam par thar pa drug pa ste /
tadyathā devā ākiṃcanyāyatanopagāḥ /
ayaṃ ṣaṣṭo vimokṣaḥ /
punar aparaṃ sarvaśa ākiṃcanyāyatanaṃ samatikramya naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam upasaṃpadya viharati
'di lta ste ci yang med pa'i skye mched du nye bar 'gro ba'i lha rnams lta bu'o /
gzhan yang rnam pa thams cad du ci yang med pa'i skye mched las yang dag par 'das nas 'du shes med 'du shes med min skye mched rdzogs par byas te gnas pa 'di ni rnam par thar pa bdun pa ste /
tadyathā devā naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanopagāḥ /
ayaṃ saptamo vimokṣaḥ
'di lta ste 'du shes med 'du shes med min skye mched du nye bar 'gro ba'i lha rnams lta bu'o /
punar aparaṃ sarvaśo naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanaṃ samatikramya saṃjñānirodhaṃ kāyena sākṣātkṛtvopasaṃpadya viharati /
ayam aṣṭamo vimokṣa iti
rnam pa thams cad du 'du shes med 'du shes med min skye mched las yang dag par 'das te tshor ba dang 'du shes 'gog pa lus kyis mngon sum du byas nas rdzogs par byas te gnas pa 'di ni rnam par thar pa brgyad pa'o zhes 'byung ngo /
rūpī rūpāṇīti /
svātmani rūpāṇi vibhāvya bahir api rūpāṇi paśyati
gzugs can gzugs rnams la lta ba zhes bya ba ni bdag nyid kyi gzugs rnams la rnam par ma bshig par phyi rol gyi gzugs rnams la yang lta ba yin no /
vinīlakādyālambanatvāt /
aśubhāvan nayo veditavya iti /
adhirāgasya varṇarāgādipratipakṣam ārabhya saṃbhavato vistareṇa yojyaṃ
rnam par bsdos pa la sogs par dmigs pa'i phyir tshul ni mi sdug pa bzhin rig par bya'o zhes bya ba ni 'dod chags lhag pa'i kha dog gi 'dod chags la sogs pa'i gnyen po las brtsams te ci rigs par /
alobhā daśabhūḥ kāmadṛśyālambā nṛjāśubheti /
yathāsaṃkhyam iti /
kāmāvacarasya varṇarāgasya pratipakṣeṇa prathamadhyānabhūmiko vimokṣaḥ /
prathamadhyānabhūmikasyāpi varṇarāgapratipakṣeṇa dvitīyadhyānabhūmiko vimokṣaḥ /
etau ca dvau punar dūrībhāvapratipakṣau veditavyau
mi sdug ma chags sa bcu dang /
dmigs pa 'dod snang mis skyed dge /
zhes bya ba rgyas par sbyar bar bya'o /
grangs bzhin no zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i kha dog gi 'dod chags kyi gnyen por ni bsam gtan dang po'i sa pa'i rnam par thar pa yin la /
bsam gtan dang po'i sa pa'i kha dog gi 'dod chags kyi gnyen po yang bsam gtan gnyis pa'i sa pa'i rnam par thar pa yin te /
'di gnyis kyang thag ba sring ba'i gnyen po yin par rig par bya'o /
āha /
dvitīyādidhyāneṣu varṇarāgo nāstīti kathaṃ gamyate /
cakṣurvijñānābhāvāt /
yo hi yasmād viṣayād viraktaḥ
smras pa bsam gtan gnyis pa la sogs pa ni kha dog gi 'dod chags med do zhes bya bar ji ltar shes she na /
mig gi rnam par shes pa med pa'i phyir ro /
niyatam asau tadgrāhakād api vijñānād viraktaḥ /
dvitīyādiṣu ca dhyāneṣu cakṣurvijñānādi nāstīti /
ato varṇavītarāgās ta iti siddhaṃ
gang zhig yul gang las 'dod chags dang bral ba de ni nges par de 'dzin par byed pa'i rnam par shes pa las kyang 'dod chags dang bral ba yin la /
bsam gtan gnyis pa la sogs pa na mig gi rnam par shes pa la sogs pa med pas de'i phyir de dag ni kha dog gi 'dod chags dang bral ba'o zhes bya bar grub bo /
śubhārūpyā iti śuddhakānāsravāḥ gzugs med mnyam gzhag dge rnams so /
(Abhidh-k-vy 689) /
anyadāpy asamāhitāḥ saṃtīti
zhes bya ba ni dag pa ba dang zag pa med pa'o /
ārūpyeṣu vipākajāṃś cittacaittān abhisaṃdhāyocyate /
pūrvasmiṃs tu pakṣe maraṇabhavāvasthāyām evāsamāhitā ārūpyā iti darśayati
gzhan na yang mnyam par ma bzhag pa yod de zhes bya ba ni gzugs med pa dag gi rnam par smin pa'i sems dang sems las byung ba rnams las bsams nas brjod pa yin no; ;phyogs snga ma la ni gzugs med pa mnyam par ma bzhag pa zhes bya ba 'chi ba'i srid pa'i gnas skabs kho na'i yin par ston to /
sāmantakavimuktamārgā api vimokṣākhyāṃ labhanta iti nyer bsdogs kyi rnam par grol ba'i lam dag kyang rnam par thar pa zhes bya ba'i ming 'thob bo zhes bya ba la /
kim aṃga maulā ity apiśabdārthaḥ /
nānantaryamārga iti vistaraḥ
kyang zhes bya ba'i sgras ni dngos gzhi dag lta smos kyang ci dgos zhes bya ba'i don to /
yasmād adharabhūmivaimukhyād vimokṣā ity ucyante /
tasmād ānantaryamārgā na vimokṣākhyāṃ labhante /
adharālambanatvāt /
vimuktimārgās tu labhante /
ūrdhvālambanatvāt /
nirodhas tu samāpattiḥ
bar chad med pa'i lam rnams ni ma yin te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir sa 'og ma pa la rgyab kyis phyogs par rnam par thar pa dag ces bya ba de'i phyir bar chad med pa'i lam rnams ni 'og ma la dmigs pas rnam par thar pa zhes bya ba'i ming mi 'thob kyi rnam par grol ba'i lam dag ni gong ma la dmigs pa'i phyir ming 'thob bo /
'gog pa'i snyoms par 'jug pa zhes bya ba ni brgyad pa'o zhes bya ba'i tshig lhag ma yin no /
aṣṭama iti vākyaśeṣaḥ /
saṃjñāveditavaimukhyād iti /
saṃjñāvaimukhyād veditavaimukhyāc ca vimokṣaḥ
'du shes dang tshor ba la rgyab kyis phyogs pa'i phyir zhes bya ba ni 'du shes la rgyab kyis phyogs pa'i phyir dang tshor ba la rgyab kyis phyogs pa'i phyir rnam par thar pa'o /
sarvasaṃskṛtād vā vaimukhyād vimokṣaḥ yang na 'du shes thams cad la rgyab kyis phyogs pa'i phyir rnam par thar pa'o /
samāpattyāvaraṇavimokṣaṇād vimokṣa iti /
samāpattyāvaraṇavimokṣavaimukhyād vimokṣa iti
snyoms par 'jug pa'i sgrib pa las rnam par thar pa'i phyir rnam par thar pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
tatra samāpattyāvaraṇaṃ yasminn āvaraṇe cittākarmaṇyatā traidhātukavītarāgā api saṃtaḥ prathamam api maulaṃ dhyānaṃ notpādayanti de la snyoms par 'jug pa'i sgrib pa ni sgrib pa gang zhig yod na sems las su mi rung bas khams gsum pa'i 'dod chags dang bral ba dag gis kyang bsam gtan dang po'i dngos gzhi yang skyed par mi byed pa yin no /
yathāyogam iti /
dvayor vinīlakādyamanojñaṃ rūpaṃ ālambanaṃ
ci rigs par zhes bya ba ni gnyis kyi dmigs pa ni rnam par bsdos pa la sogs pa'i gzugs yid du mi 'ong ba 'o /
tṛtīyasya manojñam ālambanam iti /
taddhetunirodhau ceti /
tasya duḥkhasya samudayanirodhau
gsum pa'i dmigs pa ni yid du mi 'ong ba'o /
de'i rgyu dang 'gog pa dag ces bya ba ni sdug bsngal de'i kun 'byung ba dang 'gog pa dag go /
sarvaś cānvayajñānapakṣa iti /
ūrdhvādhaḥ svabhūmika ity arthaḥ
rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i lam thams cad ces bya ba ni gong ma dang 'og ma dang rang gi sa pa zhes bya ba'i tha tshig go /
apratisaṃkhyānirodhaś ceti /
apratisaṃkhyānirodhaś cārūpyāvimokṣāṇāṃ ālambanam iti vaktavyaṃ
so sor ma brtags pas 'gog pa yang yin no zhes bya ba ni so sor ma brtags pas 'gog pa yang gzugs med pa'i rnam par thar pa rnams kyi dmigs pa yin no zhes brjod par bya ste /
ye tv arūpiṇas /
te 'nvayajñānapakṣordhvasvabhūduḥkhādigocarā ity atravacanāt
gang dag gzugs can min de dag /
spyod yul gang dang rang gi sa'i /
sdug bsngal sogs dang rjes shes phyogs /
āha /
katamaḥ punar apratisaṃkhyānirodhas teṣām ālambanam
zhes bya ba 'dir ma smos pa'i phyir ro /
smras pa so sor ma brtags pas 'gog pa gang zhig de dag gis dmigs pa yin zhe na /
atrocyate /
aśaikṣasyānimittasya samādher apratisaṃkhyānirodham ālambante /
te ca sapta sāmantakāni hitvānyāsv ekādaśasu bhūmiṣu kāmadhātāv anāgamye dhyānāntareṣu dhyanārūpyeṣu cāṣṭāsv iti
'dir smras pa /
mi slob pa'i mtshan ma med pa'i ting nge 'dzin gyis so sor ma brtags pas 'gog pa la dmigs te /
gzugs med pa'i rnam par thar pa de dag ni mtshan ma med pa mtshan ma med pa'i ting nge 'dzin gyi ngo bo nyid yin pa srid pas so /
de dag kyang nyer bsdogs bdun ma gtogs pas gzhan bcu gcig po 'dod pa'i khams dang mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang bsam gtan dang gzugs med pa dag ni brgyad na yod do /
sopasaṃkhyānaṃ śāstram iti śāstralakṣaṇaṃ darśitaṃ bhavati /
ākāśaṃ caikasyeti /
vaktavyaṃ ākāśānaṃtyāyatanavimokṣasyālambanaṃ /
dvitīyadhyānabhūmikavarṇarāgābhāvād iti /
dvitīyadhyānabhūmikasya varṇarāgapratipakṣayitavyasyābhāvād ity arthaḥ
bstan bcos ni kha bskang ba dang bcas pa yin pas bstan bcos kyi mtshan nyid bstan pa yin no /
nam mkha' yang gcig yin no zhes bya bar brjod par bya ste /
nam mkha' mtha' yas skye mched kyi dmigs pa yin no /
bsam gtan gnyis pa'i sa pa'i kha dog gi 'dod chags med pa'i phyir zhes bya ba ni spang bar bya ba bsam gtan gnyis pa'i sa pa'i kha dog gi 'dod chags med pa'i phyir zhes bya ba'i don to /
de med pa ni mig gi rnam par shes pa med pa'i phyir ro /
tadabhāvaḥ kāyikavijñānābhāvāt /
sukhamaṇḍeñjitatvāc ca /
sukhasya maṇḍaḥ /
sarvasukhasyoparisthaṃ sukham ity arthaḥ
bde ba'i snying pos bskyed pa'i phyir ro zhes bya ba la /
bde ba'i snying po ni bde ba thams cad kyi gong na 'dug pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
teneñjitatvāt kampitatvāt /
na tṛtīye dhyāne vimokṣo vyavasthāpyate /
yadi tṛtīyadhyānabhūmiko varṇarāgo nāsti
des bskyed pa'i phyir te /
g yo bar byas pa'i phyir bsam gtan gsum pa la rnam par thar pa rnam par mi gzhag go /
gal te bsam gtan gsum pa'i sa pa'i kha dog gi 'dod chags med na /
kasmāc chubhaṃ (Abhidh-k-vy 690) vimokṣam utpādayatīti /
ata āha aśubhayā līnāṃ saṃtatiṃ pramodayituṃ jijñāsanārthaṃ veti
ci'i phyir sdug ba'i rnam par thar pa skyed par byed ce na de'i phyir mi sdug pas rgyud zhum bar rab tu dga' bar bya ba'am /
rtag pa'i phyir te zhes bya ba smos so /
vimokṣādīnām iti /
ādiśabdenābhibhvāyatanādyupagrahaḥ /
kleśadūrīkaraṇārthaṃ /
vimokṣādīnaṃ dūribhāvapratipakṣatvāt /
samāpattivaśitvārthaṃ ca /
tac ca samāpattivaśitvam araṇādiguṇābhinirhārāya bhavati /
āryāyāś ca rddheḥ /
kiṃ /
abhinirhārāyeti prakṛtaṃ /
sā punar yayā vastupariṇāmādhiṣṭhānāyurutsargādīnīti /
tatra vastupariṇāmaṃ /
yad vastu yathādhimucyate
rnam par thar pa la sogs pa zhes bya ba la /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni zil gyis gnon pa'i skye mched la sogs pa nye bar bsdu'o /
'phags pa'i rdzu 'phrul ci zhe na /
mngon par bsgrub pa'i ched du zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
nyon mongs pa thag bsring ba'i phyir zhes bya ba ni rnam par thar pa la sogs pa thag bsring ba'i gnyen po yin pa'i phyir ro /
snyoms par 'jug pa la dbang bar bya ba'i phyir zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa la dbang ba nyid de yang nyon mongs pa med pa la sogs pa'i yon tan mngon par bsgrub pa'i ched yin no /
de yang gang gis dngos po yongs su bsgyur ba dang byin gyis rlob pa dang tshe gtong ba la sogs pa byed pa'o zhes bya ba ni de la dngos po yongs su bsgyur ba ni dngos po gang zhig la ji ltar mos pa de kho na bzhin du der 'gyur ba ste /
tathaiva tad bhavati /
yathā suvarṇasya mṛtkaraṇaṃ
ji ltar gser la sar bya ba de ltar mos pa'i phyir ro /
tathādhimokṣād adhiṣṭhānaṃ sthirasya vastunaḥ byin gyis rlob pa ni dngos po bstan pa la dus 'di srid du gnas par gyur cig snyam pa ste /
imaṃ tu kālam avatiṣṭhatām iti tathāyuṣā utsargaḥ /
ādiśabdena sumeroḥ paramāṇau praveśa ity evam anyac ca sūtre draṣṭavyaṃ
tshe gtong ba yang de dang 'dra'o /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni ri rab rdul phra rab kyi nang du 'dzud pa zhes bya ba de lta bu la sogs pa ste /
gzhan yang mdo sde las blta bar bya'o /
kasmāt tṛtīyāṣṭamayor eva sākṣātkaraṇam uktaṃ /
nānyeṣām iti /
kathaṃ tṛtīyasya sākṣātkaraṇam uktaṃ
ci'i phyir gsum pa dang brgyad pa dag kho na mngon sum du bya bar bshad la gzhan dag ni ma yin zhes bya ba la /
ji ltar gsum pa mngon sum du bya bar bshad ce na /
śubhaṃ vimokṣaṃ kāyena sākṣātkṛtvopasaṃpadya viharatīti sdug pa'i rnam par thar pa lus kyis mngon sum du byas nas rdzogs par byas te gnas pa zhes 'byung ngo /
aṣṭamasyāpi /
saṃjñāveditanirodhaṃ kāyena sākṣātkṛtvopasaṃpadya viharatīti
brgyad pa yang 'du shes dang tshor ba 'gog pa lus kyis mngon sum du byas nas rdzogs par byas te gnas pa zhes 'byung bas so /
atra sākṣātkṛtveti pratyakṣīkṛtvety arthaḥ de la mngon sum du byas nas zhes bya ba ni mngon sum du byas te zhes bya ba'i tha tshig go /
upasaṃpadya viharatīti tāṃ samāpadya samāpattiṃ viharatīty arthaḥ rdzogs par byas te gnas pa zhes bya ba ni ting nge 'dzin de dag la snyoms par zhugs te gnas pa zhes bya ba'i don to zhe na 'dir smras pa /
atrocyate /
prathamadvitīyābhyāṃ vimokṣābhyāṃ tṛtīyasya vimokṣasya prādhānyāt /
rūpivimokṣāvaraṇasākalyaprahāṇād āśrayaparivṛttitas tṛtīyasya sākṣātkaraṇam uktam
rnam par thar pa dang po dang gnyis pa bas rnam par thar pa gsum pa gnas gyur pa'i sgo nas gzugs can gyi rnam par thar pa'i sgrib pa mtha' dag spangs pas gtso bo yin pa'i phyir gsum pa mngon sum du bya bar bshad do /
evam aṣṭamasyāpi prādhānyāt /
ārūpyāvimokṣāvaraṇasākalyaprahāṇād āśrayaparivṛttitaḥ sākṣātkaraṇam uktaṃ /
dhātubhūmiparyantāvasthitatvāc ceti /
caturthaṃ dhyānaṃ rūpadhātubhūmiparyaṃtāvasthitaṃ /
bhavāgram apy ārūpyadhātubhūmiparyantāvasthitaṃ
de bzhin du brgyad pa yang gnas gyur pa'i sgo nas gzugs med pa'i rnam par thar pa'i sgrib pa mtha' dag spangs pa'i phyir gtso bo yin pas mngon du bya bar bshad do /
khams dang sa'i mtha' na gnas pa'i phyir ro zhes bya ba ni bsam gtan bzhi pa ni gzugs kyi khams dang sa'i mtha' na gnas pa yin la srid pa'i rtse mo yang gzugs med pa'i khams dang sa'i mtha' na gnas pa yin no /
(VIII /
35) evam adhimātrāṇīti /
adhyātmaṃ rūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśyaty adhimātrāṇi suvarṇadurvarṇānīti vistaraḥ yāvad idaṃ dvitīyam abhibhvāyatanam
de bzhin du chen po rnams dang zhes bya ba ni nang gzugs su 'du shes pas phyi rol gyi gzugs chen po kha dog bzang po dang kha dog ngan pa rnams la lta zhing zhes bya ba nas rgyas par 'di ni zil gyis gnon pa'i skye mched gnyis pa'o zhes bya ba'i bar 'byung ba'o /
adhyātmam arūpasaṃjñi evam eveti /
katham /
adhyātmam arūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśyati parīttāni suvarṇadurvarṇānīti pūrvavad yāvad idaṃ tṛtīyam abhibhvāyatanaṃ
de kho na bzhin du nang gzugs med par 'du shes pa zhes bya ba ji lta bu zhe na /
nang gzugs med par 'du shes pas phyi rol gyi gzugs chung ngu kha dog bzang po dang kha dog ngan pa rnams zhes bya ba nas 'di ni zil gyis gnon pa'i skye mched gsum pa'o zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
tathā adhyātmam arūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśayti adhimātrāṇi suvarṇadurvarṇānīti pūrvavad yāvad idaṃ tṛtīyam abhibhvāyatanaṃ de bzhin du nang gzugs med par 'du shes pas phyi rol gyi gzugs chen po kha dog bzang po dang kha dog ngan pa rnams la lta zhing zhes bya ba nas 'di ni zil gyis gnon pa'i skye mched bzhi pa'o zhes bya ba'i bar snga ma bzhin te /
tathā adhyātmam arūpasaṃjñī paśyaty adhimātrāṇi suvarṇadurvarṇānīti pūrvavat yāvād idaṃ caturtham abhibhvāyatanam ity etāni catvārīti de ltar bzhi po de dag dang gzugs med par 'du shes pa kho na sngon po dang ser po dang dmar po dang dkar po rnams la lta ste zhes bya ba'o /
ji lta bu zhe na /
arūpasaṃjñy eva punar nīlapītalohitāvadātāni paśyatīti /
katham /
adhyātmam arūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśyati nīlāni nīlavarṇāni nīlanidarśanāni nīlanirbhāsāni /
tadyathā umakāpuṣpaṃ saṃpannaṃ vārāṇaseyaṃ vā vastraṃ nīlaṃ nīlavarṇaṃ nīlanidarśanaṃ nīlanirbhāsaṃ (Abhidh-k-vy 691) tāni khalu rūpāṇy abhibhūya jānāty abhibhūya paśyati
nang gzugs med par 'du shes pas phyi rol gyi gzugs sngon po kha dog sngon po sngon po lta bur ston pa /
'od sngon po 'byung ba dper na zar ma'i me tog gam /
yul b'a r'a na s'i'i ras phun sum tshogs pa sngon po kha dog sngon po sngon po lta bur ston pa /
'od sngon po 'byung ba lta bu rnams la lta zhing gzugs de dag zil gyis mnan nas shes zil gyis mnan nas mthong ste /
evaṃsaṃjñī ca bhavatīdaṃ paṃcamaṃ abhibhvāyatanaṃ de lta bur 'du shes par gyur pa 'di ni zil gyis gnon pa'i skye mched lnga pa'o /
adhyātmam arūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśyati pītāni pītavarṇāni pītanidarśanāni pītanirbhāsāni /
tadyathā karṇikārapuṣpaṃ vārāṇaseyaṃ vā vastraṃ pītam iti vistaraḥ /
idaṃ ṣaṣṭham abhibhvāyatanaṃ /
adhyātmam arūpasaṃjñī rūpāṇi paśyati lohitāni lohitavarṇāni lohitanidarśanāni lohitanirbhāsāni /
tadyathā baṃdhūkapuṣpaṃ saṃpannaṃ vārāṇaseyaṃ vā vastraṃ lohitam iti vistaraḥ
nang gzugs med par 'du shes pas phyi rol gyi gzugs ser po kha dog ser po ser po lta bur ston pa 'od ser po 'byung ba dper na dong ka'i me tog gam /
yul b'a r'a na s'i'i ras phun sum tshogs pa ser po kha dog ser po ser po lta bur ston pa 'od ser po 'byung ba lta bu rnams la lta zhing zhes bya ba nas rgyas par 'di ni zil gyis gnon pa'i skye mched drug pa'o zhes bya ba'i bar dang nang gzugs med par 'du shes pas phyi rol gyi gzugs dmar po kha dog dmar po dmar po lta bur ston pa 'od dmar po 'byung ba dper na ban du dzi ba ka'i me tog gam /
idaṃ saptamam abhibhvāyatanaṃ /
adhyātmam arūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśyati avadātāny avadātavarṇāni avadātanidarśanāni avadātanirbhāsāni /
tadyathā uśanastārakā saṃpannaṃ vā vārāṇaseyaṃ vastram avadātam iti vistaraḥ
yul b'a r'a na s'i'i ras phun sum tshogs pa dmar po kha dog dmar po dmar po lta bur ston pa 'od dmar po 'byung ba rnams la lta zhing zhes bya ba nas rgyas par 'di ni zil gyis gnon pa'i skye mched bdun pa yin no zhes bya ba'i bar dang nang gzugs med par 'du shes pas phyi rol gyi gzugs dkar po kha dog dkar po dkar po lta bur ston pa 'od dkar po 'byung ba dper na skar ma pa ba sangs sam /
yul b'a r'a na s'i'i ras phun sum tshogs pa dkar po kha dog dkar po dkar po lta bur ston pa /
idam aṣṭmam abhibhvāyatanam iti /
mūrdhakāni catvārīmāni cātyārīty aṣṭau bhavanti
'od dkar po 'byung ba rnams la lta zhing zhes bya ba nas rgyas par 'di ni zil gyis gnon pa'i skye mched brgyad pa'o zhes bya ba'i bar 'byung ste /
dvayam ādyavimokṣavad iti snga ma bzhi dang 'di bzhin brgyad du 'gyur ro /
yathā rūpī rūpāṇi paśyatīti prathamo vimokṣaḥ /
ātmagataṃ rūpaṃ paśyan bahirgataṃ rūpaṃ paśyati /
evam ādye abhibhvāyatane /
tayor hy ekam ātmagataṃ rūpaṃ paśyan bahirgataṃ paśyati /
tathā hy etat paṭhyate /
adhyātmaṃ rūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśyati parīttānīti vistaraḥ /
dvitīyam api tathaiva /
ayaṃ tu viśeṣo bahirdhā rūpāṇi paśyaty adhimātrāṇīti /
kiṃ ca yathā prathamo vimokṣaḥ prathamadhyānabhūmikaḥ kāmāvacaravarṇarāgapratipakṣaḥ kāmāvacararūpāyatanālambanaś ca /
tatheme prathame abhibhvāyatane veditavye /
dve dvitīyavad iti
gnyis ni rnam par thar pa dang po bzhin te zhes bya ba ni ji ltar rnam par thar pa dang po gzugs can gzugs rnams la lta ba zhes bya ba bdag la yod pa'i gzugs la lta zhing phyi rol gyi gzugs la lta ba ltar zil gyis gnon pa'i skye mched dang po dag kyang de dang 'dra'o /
de gnyis las gcig ni bdag yod pa'i gzugs la lta zhing phyi rol na yod pa'i gzugs la lta ste 'di skad du nang gzugs su 'du shes pas phyi rol gyi gzugs chung ngu zhes bya ba rgyas par 'byung ngo /
gnyis pa yang de kho na dang 'dra ste /
khyad par ni phyi rol gyi gzugs chen po rnams la lta ba zhes bya ba 'di yod do /
gzhan yang ji ltar rnam par thar pa dang po bsam gtan dang po'i sa pa dang 'dod pa na spyod pa'i kha dog gi 'dod chags kyi gnyen po dang 'dod pa na spyod pa'i gzugs kyi skye mched la dmigs pa yin pa ltar zil gyis gnon pa'i skye mched 'di dag kyang de dang 'dra bar rig par bya'o /
yathādhyātmam arūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśyatīty evaṃlakṣaṇo dvitīyo vimokṣaḥ /
evaṃlakṣaṇe evaṃ tṛtīyacaturthe abhibhvāyatane
gnyis ni gnyis pa bzhin no zhes bya ba ni ji ltar rnam par thar pa gnyis pa'i mtshan nyid nang gzugs med par 'du shes pas phyi rol gyi gzugs rnams la lta ba zhes bya ba de lta bu yin pa ltar zil gyis gnon pa'i skye mched gsum pa dang bzhi pa dag kyang de dang mtshan nyid de dang 'dra ste /
te api hy evaṃ paṭhyete de dag kyang 'di skad du 'byung ste /
adhyātmam arūpasaṃjñībahirdhā rūpāṇi paśyati parīttānīti tṛtīyaḥ paṭhyate gsum pa ni nang gzugs med par 'du shes pas phyi rol gyi gzugs chung ngu kha dog bzang po dang kha dog ngan pa rnams la lta zhes 'byung ngo /
adhyātmam arūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśyaty adhimātrāṇīti caturthaḥ paṭhyate /
kiṃ ca yathā dvitīyo vimokṣaḥ dvitīyadhyānabhūmikaḥ prathamadhyānabhūmikavarṇarāgapratipakṣaḥ kāmāvacararūpālaṃbanaś ca /
tathā tṛtīyaṃ caturthaṃ cābhibhvāyatanaṃ
bzhi pa ni nang gzugs med par yang 'du shes pas phyi rol gyi gzugs chen po kha dog bzang po dang kha dog ngan pa rnams la lta zhing zhes 'byung ngo /
gzhan yang ji ltar rnam par thar pa gnyis pa bsam gtan gnyis pa'i sa pa dang bsam gtan dang po'i sa pa'i kha dog gi 'dod chags kyi gnyen po dang gzugs na spyod pa'i gzugs la dmigs pa yin pa ltar zil gyis gnon pa'i skye mched gsum pa dang bzhi pa yang de dang 'dra'o /
anyāni punaḥ śubhavimokṣavad iti /
yathā śubho vimokṣaś caturthadhyānabhūmikaḥ kāmāvacaramanojñarūpāyatanālambanaś ca /
tathā nīlapītalohitāvadātābhibhvāyatanāni /
kevalaṃ tv iha varṇacatuṣṭayaṃ vibhajya gṛhyate
gzhan sdug pa'i rnam par thar pa bzhin zhes bya ba ni ji ltar sdug pa'i rnam par thar pa bsam gtan bzhi pa'i sa pa dang gzugs na spyod pa'i gzugs kyi skye mched yid du 'ong ba la dmigs pa yin pa ltar sngon po dang dmar po dang ser po dang dkar po zil gyis gnon pa'i skye mched dag kyang de dang 'dra ste /
'dir ni kha dog bzhi can rnam par phye nas bzung ba 'ba' zhig tu zad do /
śubhasya ca vimokṣasyālobhaḥ svabhāvaḥ /
evam eṣām api
sdug pa'i rnam par thar pa'i ngo bo nyid ma chags pa yin pa ltar 'di dag gi yang de dang 'dra'o /
yathāyaṃ śubho vimokṣaḥ saparivāragrahaṇāt paṃcaskaṃdhasvabhāvaḥ /
tathaiva tāny apīty avagantavyaṃ
ji ltar sdug pa'i rnam par thar pa 'di 'khor dang bcas par bzung bas phung po lnga'i rang bzhin yin pa ltar 'di dag kyang de dang 'dra bar khong du chud par bya'o /
tair vimokṣamātram (Abhidh-k-vy 692) iti /
nālambanābhibhavanaṃ /
kathaṃ cābhibhvāyatanair ālaṃbanābhibhavanam ity ata āha
de dag gis ni rgyab kyis phyogs pa tsam du zad la zhes bya ba ni dmigs pa zil gyis gnon pa ma yin pa'o /
ji ltar na zil gyis gnon pa'i skye mched dag gis dmigs pa zil gyis gnon ce na /
yatheṣṭam adhimokṣād iti /
yatheṣṭaṃ tair nīlapītādyadhimokṣāt
de'i phyir ji ltar 'dod pa bzhin du mos pa'i phyir zhes bya ba smos te /
de dag gis sngon po dang ser po la sogs par mos pa'i phyir te /
kṣaṇena nīlaṃ kṣaṇena pītam ityādi /
amanojñasya vā vinīlakāder manojñādhimokṣāt
skad cig la sngon po dang skad cig la ser po zhes bya ba la sogs pa lta bu'am rnam par bsdos pa la sogs pa yid du mi 'ong ba yid du 'ong bar mos pa'i phyir ro /
kleśānutpādāc ceti /
śubhato 'pi ca sāṃkleśikaṃ vastv ākārayataḥ kleśānutpattes tair abhibhvāyatanair ālaṃbanābhibhavanaṃ bhavati
nyon mongs pa mi skye ba'i phyir ro zhes bya ba ni kun nas nyon mongs pa'i dngos po la sdug par dmigs kyang nyon mongs pa mi skye ba'i phyir zil gyis gnon pa'i skye mched de dag gis dmigs pa zil gyis gnon pa yin no /
(VIII /
36) nirantarakṛtsnaspharaṇād iti /
nirantaraṃ kṛtsnānāṃ pṛthivyādīnāṃ spharaṇād vyāpanāt tasmāt kṛtsnāyatanānīty ucyante
bar chad med par zad par rgyas par byed pa'i phyir zhes bya ba ni bar chad med par zad par sa la sogs par rgyas shing khyab par byed pas de'i phyir zad par gyi skye mched rnams zhes bya'o /
kāmāvacaraṃ rūpāyatanam iti /
pṛthivī varṇasaṃsthānam ucyate lokasaṃjñayā /
āpas tejaś ca vāyuś ca dhātur eva tathāpi ceti vacanāt
'dod pa na spyod pa'i gzugs kyi skye mched yin no zhes bya ba ni /
'jig rten gyi ni tha snyad du /
kha dog dbyibs la sa zhes brjod /
chu me yang ngo rlung tshogs khams /
nyid yin de dang 'dra ba'ang yin /
vāyau spraṣṭavyāyatanam ity eka iti /
ye vāyau rūpāyatanaṃ necchanti /
ta āhuḥ /
vāyau spraṣṭavyāyatnam ālambanam iti
zhes 'byung ba'i phyir ro /
kha cig na re rlung gi ni reg bya'i skye mched yin no zhes zer ro zhes bya ba ni gang dag rlung la gzugs kyi skye mched yin par mi 'dod pa de dag na re zad par rlung gi dmigs pa ni reg bya'i skye mched yin no zhes zer ro /
vimokṣaprāveśikānīti /
praveśā eva prāveśikāni /
iti svārthavṛddhividhānāt /
praveśe bhavāni vā
rnam par thar pa 'jug pa las byung ba can yin zhes bya ba ni 'jug pa nyid 'jug pa las byung ba can yin pa'am 'jug pa las byung ba yin no /
uttarottaraviśiṣṭatvād iti /
yasmād vimokṣebhya uttarāṇy abhibhvāyatanāni viśiṣṭāni /
abhibhvāyatanebhya uttarāṇi kṛtsnāyatanāni viśiṣṭānīti
gong nas gong du khyad par du 'phags pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar rnam par thar pa dag pas gong ma zil gyis gnon pa'i skye mched khyad par du 'phags la zil gyis gnon pa'i skye mched dag pas gong ma zad par gyi skye mched khyad par du 'phags te /
tad uktaṃ bhavati /
vimokṣān utpādyābhibhvāyatanāny utpādayati
'di skad du rnam par thar pa dag bskyed nas zil gyis gnon pa'i skye mched rnams skyed par byed la /
abhibhvāyatanāny utpādya kṛtsnāyatanāny utpādayatīti zil gyis gnon pa'i skye mched dag bskyed nas zad par gyi skye mched rnams skyed par byed do zhes bshad pa yin no /
sthāpayitvā nirodhavimokṣam iti /
tasyaikāntenāryasaṃtānikatvāt /
(VIII /
37) ucitānucitatvād iti
'gog pa las gzhan pa'i rnam par thar pa zhes bya ba ni de ni gcig tu 'phags pa'i rgyud la yod pa'i phyir ro /
ucitāni vairāgyalābhikāni /
anucitāni prāyogikāni /
śeṣam iti vistaraḥ
'dris pa dang ma 'dris pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'dod chags dang bral bas thob pa ni 'dris pa dag yin no /
kiṃ punaḥ śeṣaṃ /
prathamās trayo vimokṣāḥ abhibhvāyatanāny aṣṭau /
kṛtsnāyatanāny aṣṭau /
etan manuṣyāśrayam eva /
kiṃ kāraṇam
sbyor ba las byung ba ni ma 'dris pa dag yin no /
lhag ma zhes bya ba rgyas par 'byung ba la lhag ma gang zhig yin zhe na /
rnam par thar pa dang po gsum dang zil gyis gnon pa'i skye mched brgyad dang zad par gyi skye mched brgyad de de dag ni mi'i rten can kho na yin no /
ci'i phyir zhe na /
upadeśasāmarthyenotpādanāt /
anyatra devādiṣūpadeśabhāvāt /
(VIII /
38) kathaṃ rūpārūpyadhātvor ārūpyadhyānaviśeṣotpādanam iti /
ārūpyadhātau rūpadhātau vā yasyāṃ bhūmāv upapannaḥ /
tadūrdhvaṃ yad ārūpyaṃ dhyānaṃ ca
lung gi mthus skyed pa'i phyir te lha la sogs pa gzhan na ni lung med pa'i phyir ro /
ji ltar na gzugs dang gzugs med pa'i khams dag tu gzugs med pa dang bsam gtan gyi khyad par skye zhe na zhes bya ba ni gzugs me dpa'i khams sam /
tat tato viśiṣyate ity ārūpyadhyānaviśeṣāḥ /
tasyārūpyadhyānaviśeṣaya katham upadeśam antareṇa bhavatīti
gzugs kyi khams su ste /
sa gong du skyes pa de'i gong ma'i bsam gtan dang gzugs med pa gang yin pa de ni de bas khyad par du 'phags pas gzugs med pa dang bsam gtan gyi khyad par ro /
yataḥ śeṣaṃ manuṣyāśrayam eva /
upadeśasāmarthyenotpādanād ity uktam
gzugs med pa dang bsam gtan gyi khyad par de lung med par ji ltar skyed de /
ato 'nena saṃbandhena pṛṣṭaṃ lhag ma ni mi'i rten can kho na yin te /
kathaṃ rūpārūpyadhātvor iti vistaraḥ /
hetubālāc cāsannābhīkṣṇābhyāsād iti /
āsannābhyāsād abhīkṣṇābhyāsāc ca /
kathaṃ kṛtvā /
kaścid ārūpyasamāpattiṃ samāpadya tataś ca parihāyānantaram eva rūpadhātāv upapadyate /
ārūpyasamāpattilakṣaṇasya sabhāgahetor balīyastvāt tasya rūpadhātāv ārūpyasamāpattir utpatsyate
lung gi mthus skyed pa'i phyir ro zhes bshad pas de'i phyir 'brel pa des na ji ltar na gzugs dang gzugs med pa'i khams dag tu zhes bya ba rgyas par 'dri'o; ;rgyu'i stobs kyis ni nye ba dang yang dang yang du goms pa las so zhes bya ba ni nye ba las dang yang dang yang du goms pa las so /
ji lta zhe na /
'ga' zhig gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa la mnyam par bzhag nas de las yongs su nyams te rjes kho na la gzugs kyi khams su skye na gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa'i mtshan nyid kyi skal ba mnyam pa'i rgyu stobs dang ldan pa'i phyir de la gzugs kyi khams su gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa skye'o /
abhīkṣṇābhyāsād api /
yadi kaścid ārūpyasamāpattim (Abhidh-k-vy 693) abhīkṣṇaṃ samāpadya tataś ca parihāya rūpadhātāv upapadyate
yang dang yang du goms pa las kyang 'ga' zhig gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa la yang dang yang du mnyam par bzhag nas de las yongs su nyams te /
tasyārūpyasamāpattilakṣaṇasya sabhāgahetor balīyastvād rūpadhātāv ārūpyasamāpattir utpadyate gzugs kyi khams su skye na de'i gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa'i mtshan nyid kyi skal pa mnyam pa'i rgyu stobs dang ldan pa'i phyir gzugs kyi khams su gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa skye'o /
evaṃ vijñānānantyāyatanasamāpatter api parihīṇasyākāśānantyāyatanopapannasya tathaiva tatsamāpattīnām utpādanaṃ de bzhin du rnam shes mtha' yas skye mched las yongs su nyams te /
nam mkha' mtha' yas skye mched du skyes pa la yang de kho na bzhin du de'i snyoms par 'jug pa skye ste /
evaṃ tadūrdhvopapannasya /
karmabalāc ca /
rūpadhātāv upapannasya aparaparyāyavedanīyasya karmaṇaḥ pratyupasthitavipākatvāt /
tadvairāgyānukūlā saṃtatir avatiṣṭhate
de'i gong du skyes pa la yang de dang 'dra'o /
las kyi stobs kyis ni gzugs kyi khams su skyes pa la lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba'i las kyi rnam par smin pa nye bar gnas pa'i phyir de las 'dod chags dang bral ba dang mthun pa'i rgyud gnas te /
na hy adhastād avītarāgeṇordhvam ārūpyadhātau śakyam upapattum iti 'og ma las 'dod chags dang ma bral bas ni gong ma gzugs med pa'i khams su skye bar mi nus so /
evam ārūpyeṣv ākāśānantyāyatanopapannasya karmabhalāt /
ūrdhvabhūmikasya vijñānānantyāyatanabhūmikasyāparaparyāyavedanīyasya karmaṇaḥ pratyupasthitavipākatvāt
de bzhin du gzugs med pa'i khams su yang nam mkha' mtha' yas skye mched du skyes pa la las kyi stobs kyis ni sa gong ma pa rnam shes mtha' yas skye mched kyis pa'i las lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba'i rnam par smin pa nye bar gnas pa'i phyir de las 'dod chags dang bral ba dang mthun pa'i rgyud gnas te /
tadvairāgyānukūlā saṃtatir avatiṣṭhate /
na hy adhastād avītarāgeṇordhvaṃ śakyam upapattum iti /
etābhyāṃ ca hetukarmabalābhyāṃ /
kathaṃ prathamādiṣu dhyāneṣu dvitīyādidhyānotpādanaṃ
'og ma las 'dod chags dang bral bas ni gong du skye bar mi nus so /
rgyu dang las kyi stobs de dag gi bsam gtan dang po la sogs par /
bsam gtan gnyis pa la sogs pa ji ltar skye zhe na /
hetubalāc cāsannābhīkṣṇābhyāsāt /
karmabalāc cordhvabhūmikasyeti vistareṇa yojyaṃ /
dharmatayāpi ceti /
kathaṃ dharmatā nāma
rgyu'i stobs kyis ni nye ba dang yang dang yang du goms pa las so /
lam gyi stobs kyis ni sa gong ma'i zhes bya ba rgyas par sbyar bar bya'o /
chos nyid kyis kyang zhes bya ba la chos nyid ces bya ba 'di ci zhe na /
kecit tāvat sautrāntikā āhuḥ /
eṣām eva dharmāṇām udbhūtavṛttīnāṃ pūrvadhyānavāsanādhipatyāt tadutpattāv upadeśam antareṇa dhyānotpattāv ānuguṇyaṃ dharmatā prakṛtiḥ svabhāva ity arthaḥ
mdo sde pa kha cig na re chos 'jug pa shas chen po 'di dag nyid sngon gyi bsam gtan gyi bag chags kyi dbang gis de skyes pa'i lung med par bsam gtan skye ba dang mthun pa ni chos nyid de /
rang bzhin dang ngo bo nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig go zhes zer ro /
vaibhāṣikā api kecid āhuḥ bye brag tu smra ba kha cig na re yang /
paurvajānmanikāt sabhāgahetoḥ niṣyandaphalaṃ dhyānotpādanaṃ /
tadupadeśam antareṇānyato dharmateti
gzhan las de'i lung ma mnos par tshe rabs snga ma'i skal ba mnyam pa'i rgyu las rgyu mthun pa'i 'bras bu bsam gtan skye ba ni chos nyid yin no zhes zer ro /
kuśalānāṃ dharmāṇām udbhūtavṛttitvād iti /
tatra saṃvartanīkāle kuśalānāṃ karmapathānām ity arthaḥ
dge ba'i chos rnams kyi 'jug pa shas che ba nyid kyi phyir zhes bya ba ni 'jig pa'i dus de na dge ba'i las kyi lam rnams kyi zhes bya ba'i tha tshig ste /
vṛttis teṣām eva dharmāṇāṃ yat kāritram 'jug pa ni chos de dag nyid kyi byed pa gang yin pa'o /
udbhūtā utkṛṣṭā vṛttir eṣām ity udbhūtavṛttayaḥ /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
etad uktaṃ bhavati
'di dag la 'jug pa shas che zhing mchog tu gyur pa yod pas na 'jug pa shas che ba dag go /
de'i ngo bo ni nyid de de'i phyir ro /
teṣāṃ kuśalānāṃ prakarṣeṇātmalābhāt tadutpattyānuguṇyenātmalābhāt tadupadeśam antareṇānyataḥ pūrvadhyānavāsanāyāṃ satyāṃ dhyānotpattir iti 'di skad du dge ba de dag bdag nyid mchog tu gyur pa thob pa'i phyir te /
de skye ba dang mthun pa'i bdag nyid du red pa'i phyir gzhan las lung mnos pa med par sngon gyi bsam gtan gyi bag chags yod na bsam gtan skye'o zhes bshad pa yin no /
(VIII /
39) ima īdṛśā dharmāṇāṃ prakārā iti /
sāsravānāsravāṇāṃ dharmānāṃ dhātubhūmyālaṃbanākārādiprakārā yathāyogam ity arthaḥ
chos rnams kyi rnam pa 'di lta bu zhes bya ba ni zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i chos rnams kyi rnam pa khams dang sa dang dmigs pa dang rnam pa la sogs pa ste ci rigs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
dhātāras tasya vaktāraḥ pratipattāra eva ceti de 'dzin byed pa smra byed dang /
sgrub par byed pa kho na yin /
tasyāgamādhigamātmakasya saddharmasya yathāsaṃkhyam āgamasya ye vaktāraḥ /
te 'sya dhātāraḥ
zhes bya ba ni lung dang rtogs pa'i bdag nyid kyi dam pa'i chos de ste grangs bzhin du lung ni smra bar byed pa gang dag yin pa de dag de 'dzin par byed pa yin la /
adhigamasya ca ye pratipattāraḥ /
te 'sya dhātāra iti
rtogs pa ni sgrub par byed pa gang dag yin pa de dag 'dzin par byed pa yin no /
adhigamasyaivam iti /
varṣasahasram avasthānam iti /
āgamasya tu bhūyāṃsaṃ kālam iti /
varṣasahasrād ūrdhvam apīty arthaḥ /
eṣa eva pakṣo yukta iti paśyāmaḥ
rtogs pa ni de lta bu yin gyi zhes bya ba ni lo stong du gnas so zhes bya ba'o /
lung ni yun ring du gnas so zhes bya ba ni lo stong gi 'og tu yang zhes bya ba'i tha tshig ste /
(VIII /
40) yo 'yam iti vistaraḥ
phyogs 'di dag nyid rigs par lta'o /
yo 'yam ihābhidharmakośalakṣaṇe 'bhidharma (Abhidh-k-vy 694) uktaḥ /
kim /
eṣa eva śāstro 'bhidharmo Jñānaprasthānādilakṣaṇo deśitaḥ ata idam ucyate
gang yin pa'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ci chos mngon pa'i mdzod kyi mtshan nyid 'di las chos mngon pa bshad pa gang yin pa 'di nyid ston pas chos mngon ba ye shes la 'jug pa la sogs pa'i mtshan nyid du bshad dam zhe na /
kāśmīravaibhāṣikanītisiddha iti vistaraḥ de'i phyir /
bdag gi mngon pa'i chos 'di phal cher ni /
kaśmīre bhavāḥ kāśmīrāḥ kha che bye brag smra ba'i tshul grub bshad /
vibhāṣayā dīvyanti vaibhāṣikā iti vyākhyātam etat /
santi kāśmīrā na vaibhāṣikāḥ /
ye vinayavidādayaḥ sautrāntikā bhadantādayaḥ /
santi vaibhāṣikā na kāśmīrāḥ /
ye bahirdeśakā vaibhāṣikā ity ubhayaviśeṣaṇaṃ
ces bya ba 'di rgyas par smos te /
kha che'i yul na 'khod pas na kha che'o /
bye brag tu bshad pas rtsen pas na bye brag tu smra ba'o zhes de ni rnam par bshad zin to /
kha che yin la bye brag tu smra ba ma yin pa yang yod de /
'dul ba shes pa la sogs pa dang mdo sde pa btsun pa la sogs pa gang dag yin pa'o /
bye brag tu smra ba yin la kha che ma yin pa yang yod de /
nyi 'og pa'i bye brag tu smra ba gang dag yin pa'o /
teṣāṃ nītyā yaḥ siddho 'bhidharmaḥ de bas na khyad par gnyi ga smos te /
sa prāyeṇeha mayā deśitaḥ /
arthād uktaṃ bhavati
bdag gis ni 'dir de dag gi lugs kyi grub pa'i chos mngon ba gang yin pa de phal cher bshad do /
anyanītisiddho 'pi deśita iti /
yad durgṛhītaṃ kāśmīravaibhāṣikanayenānyanayena vā
shugs kyis na gzhan gyi lugs kyis grub pa yang bstan to zhes bshad pa yin no /
kha che bye brag tu smra ba'i lugs sam /
tad iha vacane /
'smadāgo 'smadaparādhaḥ /
kiṃ kāraṇam ity āha
gzhan gyi lugs kyang rung tshig 'di la nyes par zin pa gang yin pa de ni bdag gis nyes te bdag gi skyon yin no /
ci'i phyir zhe na /
saddharmanītau munayaḥ pramāṇam iti dam chos tshul la tshad ma thub rnams yin /
zhes bya ba smos te /
saddharmasyāgamādhigamalakṣaṇasya nītau varṇane munayo buddhā bhagavanto buddhaputrāś cāryaśāradvatīputrādayaḥ pramāṇaṃ sarvākārasarvadharmāvabodhe āptā ity arthaḥ /
(VIII /
41-43) nimīlite śāstari lokacakṣuṣīti
rtogs pa dang lung gi mtshan nyid kyi dam pa'i chos kyi tshul la ste brjod pa la tshad ma ni thub pa sangs rgyas bcom ldan 'das rnams dang sangs rgyas kyi sras 'phags pa sh'a ri'i bu la sogs pa yin te /
chos thams cad rnam pa thams cad du rtogs par bya ba la thugs gcugs pa dag ces bya ba'i tha tshig go /
ston pa 'jig rten mig ni zum gyur cing /
parinirvṛte bhagavati lokasya cakṣurbhūte mārgāmārgasaṃdarśake /
anenāndhabhūtatāṃ lokasya darśayati
zhes bya ba ni 'jig rten gyi khams kyi mig tu gyur pa lam dang lam ma yin pa yang dag par ston par byed pa bcom ldan 'das yongs su mya ngan las 'das shing ste /
kṣayaṃ gate sākṣijane ca bhūyaseti /
sākṣāddraṣṭari sākṣī mārgāmārgajño bhagavān iti yo 'dhigatatattvo bhagavataḥ sākṣijanaḥ sahāyabhūtaḥ /
tasmin parinirvāṇe kṣīṇe /
avidyāndhen- /
ādṛṣṭatattvair niravagrahair niraṃkuśaiḥ /
svayaṃ dṛṣṭikatayā /
kutark- āpannair bhavadhir bhagavataḥ
'dis ni 'jig rten long bar gyur pa nyid ston to /
dpang gyur skye bo phal cher zad pa na /
zhes bya ba la /
dpang du gyur pa ni mngon sum du mthong ba ste /
bcom ldan 'das kyi dpang du gyur pa'i skye bo bcom ldan 'das ni lam dang lam ma yin pa mkhyen pa yin no zhes bya bar de kho na nyid rtogs pa grogs su gyur pa gang yin pa de zad cing yongs su mya ngan las 'das pa na ma rig pa'i mun pas de kho na nyid ma mthong ba rang dgar gyur pa bcos su mi btub pa rang gi lta bas rtog ge ngan par zhugs pa khyed cag gis bcom ldan 'das kyi bstan pa tshig dang don gyi sgo nas dkrugs so /
rang byung rang byung bstan pa gces 'dzin rnams /
śāsanaṃ granthataś cārthataś c' mchog tu zhir gshegs 'gro mgon med pa na /
(Abhidh-k-vy 695) /
ākulaṃ kṛtaṃ /
gate hi śāṃtiṃ paramāṃ svayaṃbhuvi ityādi pūrvaślokoktasyārthasya heturūpo 'yaṃ dvitīyaḥ śloka upanyasyate /
buddhabuddhaputreṣu hi
zhes bya ba'i tshigs su bcad pa gnyis pa 'dis ni sngar bshad pa'i tshigs su bcad pa'i don gyi gtan tshigs kyi ngo bo nye bar bkod pa yin te /
sangs rgyas dang sangs rgyas kyi sras rnams yongs su mya ngan las 'das te /
parinirvṛteṣv /
anāthe jagati śāsanāntardhānahetubhiḥ /
dṛṣṭyādibhir /
malair doṣair /
niraṃkuśaiḥ svairaṃ yatheccham
'gro ba mgon med ba na bstan pa nub par byed pa'i rgyu lta ba la sogs pa skyon gyi dri ma rang nyams su gyur pas dga' mgur rang dgar deng sang 'jig rten 'di na spyod do /
iha loke /
adya saṃprati /
caryate /
bhāvasādhanam etat /
tataś ca /
evaṃ kaṇṭhagataṃ prāṇaṃ kaṇṭhagataprāṇam ivety arthaḥ /
tad /
viditvā balakālaṃ ca malānāṃ dośāṇāṃ viditvā /
na pramādyaṃ mumukṣubhir iti bhāvasādhanam iti
de bas na de ltar lkog mar srog phyin 'dra ste srog lkog mar phyin pa dang 'dra bar zhes bya ba'i tha tshig go /
de yang rig la skyon rnams kyang stobs dang ldan pa'i dus su rig nas thar pa 'dod pa dag gis bag yod kyis zhes bya ba yin no /
chos mngon pa mdzod kyi 'grel bshad don gsal ba zhes bya ba slob dpon rgyal po'i sras grags pa'i bshes gnyen gyis mdzad pa las snyoms par 'jug pa bstan pa zhes bya ba ste mdzod kyi gnas brgyad pa'o /
(Abhidh-k-vy 696) blank /
(Abhidh-k-vy 697) /
IX (pudgalaviniścayaḥ) /
kiṃ khalv ato 'nyatra mokṣo nāstīti
bam po drug cu pa /
yang ci 'di las gzhan la thar pa yod dam zhes bya ba ni /
thar pa 'dod pa dag gis bag yod gyis /
na pramādyaṃ mumukṣubhir iti vacanād ayam eva mokṣopāyaḥ /
nāsty ato 'nyo mokṣopāyaḥ
zhes 'byung bas don gyis ni slob dpon gyis 'di kho na thar pa'i thabs yin gyi 'di las thar pa'i thabs gzhan med de /
tad atra moktukāmaiḥ pramādo na kartavya ity arthād uktam ācāryena de lta bas na thar pa 'dod pa rnams kyis 'di la bag yod par bya'o zhes bshad pas /
codakaḥ pṛcchati /
kiṃ khalv ata iti vistaraḥ
gleng ba pos kyang ci 'di las zhes bya ba rgyas par 'dri ba la med do zhes bya ba smras so /
atrocyate /
nāstīti /
kiṃ kāraṇam ity āha /
vitathātmadṛṣṭiniviṣṭatvād iti /
vitathāyām ātmadṛṣṭau niviṣṭāḥ kutīrthyā vitathātma dṛṣṭiniviṣṭāḥ
ci'i phyir zhe na /
bdag tu lta ba'i phyin ci log la zhen pa nyid kyi phyir zhes bya ba smos te /
mu stegs can rnams ni bdag tu lta ba'i phyin ci log la zhen pa yin pas bdag tu lta ba phyin ci log la zhen pa'o /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
nāsty anyatra mokṣa iti /
stotrakāreṇāpy eṣo 'rtha uktaḥ
de'i ngo bo ni nyid de /
de'i phyir gzhan la thar pa med do /
don 'di ni bstod pa byas bas kyang bshad de /
sāhaṃkāre manasi na śamaṃ yāti janmaprabandho yid la nga ru 'dzin dang bcas na skye rgyun zhi ma 'gyur /
nāhaṃkāraś calati hṛdayād ātmadṛṣṭau ca satyāṃ bdag tu lta ba yod na snying las ngar 'dzin mi g yo lags /
anyaḥ śāstā jagati ca yato nāsti nairātmyavādī gad phyir 'gro la bdag med smra ba'i ston pa gzhan med pa /
nānyas tasmād upaśamavidhes tvanmatād asti mārga iti /
sādhanaṃ cātra /
nāsti kapilolūkādīnāṃ mokṣaḥ
de'i phyir khyod kyi lugs las nyer zhi byed pa'i lam gzhan med /
ces bya ba yin no /
'di la sgrub pa ni ser skya dang 'ug pa pa la sogs pa la ni thar pa med de /
vitathātmadṛṣṭiniviṣṭatvāt /
adṛṣṭatattvapuruṣavat /
ātmagrāhaprabhavāś ca kleśāḥ iti yathoktaṃ /
yāni vā punar ihaikatyānāṃ śramaṇabrāhmaṇānāṃ pṛthag loke dṛṣṭigatāni satkāyadṛṣṭimūlakāni tānīti vistaraḥ
bdag tu lta ba phyin ci log la zhen pa'i phyir de kho na nyid ma mthong ba'i skyes bu bzhin no /
nyon mongs pa rnams ni bdag tu 'dzin pa las rab tu skye ba yin no zhes bya ba ni ji skad du 'jig rten 'di na dge sbyong dang bram ze kha cig gi lta ba tha dad par gyur pa gang dag yin pa de dag ni 'jig tshogs la lta ba'i rtsa ba can yin no zhes rgyas par 'byung ba lta bu ste /
ātmadṛṣṭau ca satyām ātmasnehādayaḥ kleśāḥ pravartante bdag tu lta ba yod na bdag la chags pa la sogs pa nyon mongs pa rnams rab tu 'byung ngo /
skaṃdhasaṃtāna evedam ātmābhidhānam iti /
ātmety abhidhānam ātmaprajñaptir ity arthaḥ
bdag tu mngon bar brjod pa 'di ni phung po'i rgyud kho na la 'jug gi zhes bya ba la /
bdag tu mngon par brjod pa ni bdag tu 'dogs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
nānyasminn abhidheye skaṃdhasaṃtānavyatirikte kalpita ity arthaḥ /
kasmād evam ity āha
brjod par bya ba gzhan la ni ma yin no zhes bya ba ni phung po'i rgyud las gzhan pa brtags pa la ni zhes bya ba'i don to /
ci'i phyir de ltar yin zhe na /
pratyakṣānumānābhāvād iti /
pratyakṣasyānumānasya cābhāvān na tasyāstitvam ity abhiprāyaḥ
mngon sum dang rjes su dpag pa med pa'i phyir zhes bya ba smos te /
mngon sum dang rjes su dpag pa med pa'i phyir de med pa nyid do snyam du bsams pa yin no /
āgamasyānumānāntarbhāvād apṛthagvacanaṃ /
teṣāṃ pratyakṣam upalabdhir iti
lung ni rjes su dpag pa'i nang du 'dus pa'i phyir logs shig tu ma brjod do /
pratyakṣam ity upalabdhiviśeṣaṇaṃ /
pratyakṣaṃ tadupalabdhiḥ pratyakṣata upalabdhir ity arthaḥ
de dag ni bar chad byed pa med na mngon sum du dmigs pa yin te zhes bya ba la bar chad byed pa med na zhes bya ba ni dmigs pa'i bgegs byed pa ha cang nye ba dang ha cang ring ba la sogs pa med na'o /
atha vā pratyakṣaṃ pramāṇam upalabdhir upalabhyate 'nayety upalabdhiḥ /
asaty aṃtarāya iti
mngon sum zhes bya ba ni dmigs pa'i khyad par yin te /
mngon sum nyid du dmigs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
asaty upalabdhivighne 'tisaṃnikarṣātiviprakarṣādike teṣāṃ /
ṣaṇṇāṃ viṣayāṇām iti /
rūpaśabdagandharasaspraṣṭavyāyatanānāṃ (Abhidh-k-vy 698) dharmāyatanasya ca vedanādilakṣaṇasya yogiviṣayasya cāgamavikalpātītasyeti /
manasaś ca
yang na dmigs pa ni mngon sum gyi tshad ma yin te 'dis dmigs par byed pas na dmigs pa'o /
yul drug ces bya ba ni gzugs dang sgra dang dri dang ro dang reg bya'i skye mched rnams dang chos kyi skye mched tshor ba la sogs pa'i mtshan nyid dang rnal 'byor pa'i yul lung dang rnam par rtog pa las 'das pa'o; /
kiṃ /
pratyakṣam upalabdhiḥ /
samanantaraniruddhaṃ hi mano 'nantarotpannena manovijñānena vijñāyate
yid ces bya ba ci zhe na mngon sum du dmigs pa yin te /
'gags ma thag pa'i yid ni mjug thogs su byung ba'i yid kyi rnam par shes pas chags pa'am sdang ba'am /
raktaṃ vā dviṣṭaṃ vā sukhasaṃprayuktaṃ vā duḥkhasaṃprayuktaṃ vā ity evamādi svasaṃvedyatayety apare bde ba dang mtshungs par ldan pa'am /
sdug bsngal dang mtshungs par ldan pa zhes bya ba de lta bu la sogs pa rnam par shes so /
tad etad dvividhaṃ pratyakṣaṃ grāhyagataṃ grāhakagataṃ ceti /
anumānaṃ ceti vistaraḥ /
yatra pratyakṣasyāpravṛttiḥ /
tatrānumānatas tadupalabdhiḥ /
tadyathā paṃcānām iṃdriyāṇām iti
gzhan dag na re rang rig pas dmigs su zhes zer ro /
mngon sum rnam pa gnyis po 'di ni gzung ba'i rnam pa dang 'dzin pa'i rnam pa yin no /
yang na rjes su dpag pas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang du mngon sum mi 'jug pa der ni rjes su dpag pas dmigs pa yin no /
dper na dbang po lnga lta bu'o zhes bya ba ni mig gi dbang po la sogs pa lta bu'o /
cakṣuriṃdriyādīnāṃ /
sati kāraṇe kṣetrodakādike /
kāraṇāntarasya bījalakṣaṇasyābhāve kāryasyāṃkurākhyasyābhāvo dṛṣṭaḥ
rgyu zhing dang chu la sogs pa yod kyang rgyu gzhan sa bon gyi mtshan nyid med na 'bras bu med par mthong la sa bon de yod na ni yang myu gu yod par mthong ngo /
bhāve ca tasya bījasya punarbhavo 'ṃkurasya dṛṣṭaḥ dper na myu gu lta bu'o zhes bya ba ni dpe nye bar bkod pa yin no /
tadyathāṃkurasyeti dṛṣṭāṃtopanyāsaḥ /
evaṃ dṛṣṭāntam upanyasya dārṣṭāṃtikam upadarśayann āha /
saty eva vābhāsaprāpta iti vistaraḥ
de ltar dpe nye bar bkod nas dngos bstan pa'i phyir yul snang bar gyur pa dang rgyu yid la byed pa yod kyang zhes bya ba rgyas par smos te /
vidyamāna eva saṃmukhīprāpte viṣaye rūpādike manaskāre ca tajje kāraṇe /
viṣayagrahaṇasya cakṣurādivijñānasyābhāvo dṛṣṭaḥ
yul gzugs la sogs pa mngon sum du gyur pa dang de skyed pa rgyu yid la byed pa yod du zin kyang yul 'dzin pa mig gi rnam par shes pa la sogs pa med par mthong la yang yod par mthong ngo /
punaś ca bhāvaḥ gang dag gi zhe na /
keṣām iti yathāsaṃkhyaṃ darśayati /
andhabadhirādīnām abhāvaḥ /
anandhabadhirādīnaṃ ca bhāva iti /
ādiśabdenopahatānupahataghrāṇendriyādīnāṃ grahaṇam /
atas tatrāpi kāraṇāṃtarasya kasyāpi anirbhinnarūpasyābhāvo bhāvaś ca yathāsaṃkhyam eva niścīyate
grangs bzhin du ston te /
long ba dang 'on pa la sogs pa'i ni med do /
ma long ba dang ma 'on pa la sogs pa'i yod do /
stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni sna'i dbang po la sogs pa nyams pa'i bsdu'o /
de'i phyir de la yang rgyu gzhan ma nges pa'i ngo bo ci zhig grangs bzhin du med pa dang yod pa kho nar nges so /
kiṃ punas tad ity āha de yang ci zhig yin zhe na /
yac ca tat kāraṇāntaram apekṣyate /
tad indriyaṃ /
cakṣurādikam ity abhiprāyaḥ /
sādhanaṃ cātra /
kāraṇāntarasahitaḥ svakāryajanakaḥ /
paṃcavijñānakāyajanakasaṃmato viṣayamanaskāralakṣaṇo bhāvaḥ
smras pa ltos par bya ba'i rgyu gzhan gang yin pa de ni dbang po ste mig la sogs pa yin no snyam du bsams pa yin no /
'di la sgrub pa ni rnam par shes pa lnga'i tshogs skyed par byed par 'dod pa yul dang yid la byed pa'i mtshan nyid kyi dngos po 'di ni rgyu gzhan dang lhan cig rang gi 'bras bu skyed par byed pa yin te /
kadācid eva svakāryanirvartakatvāt res 'ga' kho na rang gi 'bras bu skyed par byed pa'i phyir ro /
kadācid eva svakāryanirvartakaṃ /
tat kāraṇāṃtarasahitasvakāryajanakaṃ /
tadyathāṃkurajanakaṃ kṣetrodakaṃ /
bījalakṣaṇakāraṇāntarasahitasvakāryāntarajanakaṃ hi kṣetrodakaṃ kadācid eva svakāryanirvartakaṃ /
bījasadbhāvāvasthāyām aṃkuranirvartakatvāt /
bījasadbhāvāvasthāyāṃ ca svakāryajanakatvāt
gang zhig res 'ga' kho na rang gi 'bras bu skyed par byed pa de ni rgyu gzhan dang lhan cig rang gi 'bras bu skyed par byed pa yin no /
dper na myu gu skyed par byed pa zhing dang chu dang sa bon gyi mtshan nyid kyi rgyu gzhan dang lhan cig rang gi 'bras bu myu gu skyed par byed pa res 'ga' kho na rang gi 'bras bu skyed par byed pa lta bu ste /
sa bon yod pa'i gnas skabs na myu gu skyed par byed pa'i phyir dang sa bon med pa'i gnas skabs na rang gi 'bras bu skyed par mi byed pa'i phyir ro /
tathā ca sa viṣayamanaskāralakṣaṇo bhāvaḥ yul dang yid la byed pa'i mtshan nyid kyi dngos po de yang de dang 'dra ste /
sa hy anaṃdhābadhirādyāvasthāyāṃ tasya paṃcavijñānakāyalakṣaṇasya svakāryasya janako bhavati de ni ma long ba dang ma 'on pa'i gnas skabs na ni rang gi 'bras bu rnam par shes pa lnga'i tshogs kyi mtshan nyid skyed par byed pa yin la /
andhabadhirādyāvasthāyāṃ cājanakaḥ /
tasmād asau kāraṇāntarasahitaḥ svakāryajanaka iti /
tad indriyam iti
long ba dang 'on pa'i gnas skabs na ni skyed par byed pa ma yin no /
de lta bas na 'di ni rgyu gzhan dang lhan cig 'bras bu skyed par byed pa yin no /
kathaṃ tad indriyam iti paricchidyate /
kāraṇāṃtaram atrāstīty etāvad eva hi paricchidyate
de ni dbang po yin no zhes bya ba ji ltar na de dbang po yin no zhes bya bar yongs su gcod de /
na tu tad indriyam iti /
siddham evaitat /
maharṣipraṇidhijñānaparicchinnatvād asty eva cakṣurādikaṃ indriyaṃ cakṣurvijñānādikāraṇam iti
'di la rgyu gzhan zhig yod do zhes bya ba de kho na tsam zhig tu yongs su gcod kyi de dbang po yin no zhes bya bar ni ma yin no zhe na 'di ni drang srong chen po'i smon nas shes pa'i yongs su bcad pa'i phyir dang mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i rgyu mig gi dbang po la sogs pa yod pa nyid do zhes bya ba la /
sarveṣām avivādāc ca /
na caivam ātmato 'stīti nāsty ātmeti nigamayati /
uktaṃ hy evam arthataḥ sādhanaṃ /
nāsty ātmā
thams cad rtsod pa med pa'i phyir grub pa kho na yin no /
bdag ni de ltar yod pa ma yin pas bdag med do zhes bya ba ni mjug sdud pa yin no /
sgrub pa ni don gyis na 'di skad du bdag ni med de /
pramāṇenānupalabhyamānatvāt /
atyantābhāvavad iti /
asty anumānam /
ato (Abhidh-k-vy 699) siddho hetur iti cet
tshad mas mi dmigs pa'i phyir gtan med pa lta bu'o zhes bshad pa yin no /
gal te rjes su dpag pa yod de de'i phyir gtan tshigs ma grub pa yin no zhe na ma yin te /
na /
tasyābhidheyatvāt /
yadi hi tad asti /
tad ucyatāṃ /
na vānmātreṇāsiddho 'yaṃ hetur iti pratyavasthātavyam iti
de brjod dgos pa'i phyir ro /
gal te de yod na de smros shig /
tshig tsam gyis ni gtan tshigs 'di ma grub pa yin no zhes bzlog tu mi rung ngo /
yat tarhi vātsīputrīyā iti vistaraḥ /
vātsīputrīyā aryasāṃmatīyāḥ /
anena vitathātmadṛṣṭiniviṣṭalakṣaṇo hetur anaikāṃtika iti darśayati
'o na gang gnas ma'i bu rnams zhes bya ba rgyas par 'byung ba gnas ma'i bu ni 'phags pa mang pos bkur ba'i sde pa dag ste /
'dis ni bdag tu lta ba phyin ci log la zhen pa nyid kyi mtshan nyid kyi gtan tshigs ma nges so zhes ston par byed de /
na hi vātsīputrīyāṇāṃ mokṣo neṣyate /
bauddhatvāt /
atha vā prākpakṣavirodhasāpakṣālo 'yaṃ pakṣo nāsty ātmety anena darśayati
gnas ma'i bu rnams ni sangs rgyas pa yin pa'i phyir thar pa mi 'dod pa ma yin no /
yang na bdag med do zhes bya ba 'dis phyogs 'di skyon dang bcas pa yin no zhes phyogs snga ma 'gal bar ston te /
svapakṣo hi vātsīputrīyo nikāya iti gnas ma'i bu'i sde dag rang gi phyogs yin pas so /
vicāryaṃ tāvad etad iti /
tannikāye prajñaptisatpudgala ity adoṣa eṣa ity abhiprāyaḥ
'di ni re zhig dpyad par bya ba yin te zhes bya ba ni de'i sde'i gang zag btags par yod pa yin pas nyes pa med do snyam du bsams pa'o /
kiṃ vedaṃ dravyata iti kiṃ vā prajñaptita iti codita acārya āha /
rūpādivad bhāvāntaraṃ ced dravyataḥ
rdzas su zhes bya ba ni ci zhig btags par zhes bya ba 'di yang ci zhig yin zhes glengs pa dang slob dpon gyis gal te gzugs la sogs pa bzhin du dngos po gzhan zhig yin no zhe na ni rdzas su yod pa yin no zhes bya ba smos te /
yadi yathā rūpādiḥ śabdāder bhāvāntaram abhiprīyate /
dravyataḥ pudgala ity upagato bhavati /
bhinnalakṣaṇaṃ rūpaṃ śabdād ityādi /
kṣīrādivat samudāyaś cet prajñaptitaḥ
gal te ji ltar gzugs la sogs pa sgra la sogs pa las dngos po tha dad pa ltar 'dod na ni gzugs ni sgra las mtshan nyid tha dad pa yin no zhes bya ba la sogs pa lta bur gang zag rdzas su yod do zhes khas blangs pa yin no /
yathā kṣīragṛhasenādikaṃ rūparasagaṃdhaspraṣṭavyebhyaḥ /
tṛṇakāṣṭheṣṭīkādibhyaḥ hastyaśvarathādibhyaś ca na bhāvāntaram iṣyate /
kiṃ tarhi /
teṣām eva samudāyamātram ity evaṃ cet
gal te 'o ma la sogs pa bzhin du spyi yin no zhe na zhes bya ba ni gal te ji ltar 'o ma dang khyim dang dmag la sogs pa gzugs dang sgra dang dri dang ro dang reg bya dag dang rtsva dang shing dang so bag dag dang glang po che dang rta dang shing rta la sogs pa de dag las dngos po gzhan yin par mi 'dod kyi /
de dag nyid kyi spyi tsam du zad do zhes bya ba de ltar 'dod na ni /
prajñaptitaḥ pudgala ity upagato bhavati gang zag btags par yod do zhes khas blangs pa yin te /
na hi rūpādibhyas ṭṛṇādibhyo hastyādibhyo vā kṣīragṛhaseneti vā kaścid bhāvo 'sti gzugs la sogs pa dang rtsva la sogs pa dang glang po che la sogs pa las gzhan pa 'o ma dang khyim dang dmag ces bya ba'i dngos po ni ci yang med do /
kiṃ cātaḥ kaś cāto doṣa ity arthaḥ /
yadi tāvad dravyata iti pakṣaḥ āśrīyate
de las cir 'gyur zhes bya ba ni de las nyes pa cir 'gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
re zhig gal te rdzas su yod na zhes bya ba ni phyogs snga ma la brten na'o /
sa pudgalo bhinnasvabhāvatvāt bhinnasvalakṣaṇatvāt skaṃdhebhyo 'nyo vaktavyaḥ /
na skandhasamudāyamātraḥ
gang zag de rang bzhin tha dad pa'i phyir te mtshan nyid tha dad pa'i phyir phung po rnams las gzhan no zhes brjod par bya'i phung po'i spyi tsam ni ma yin no /
itaretaraskaṃdhavat /
yathā rūpādiskandhād vedanāskandho 'nyo bhinnalakṣaṇatvāt /
evaṃ skaṃdhebhyaḥ pudgalaḥ syāt
phan tshun gyi phung po bzhin no zhes bya ba ni ji ltar mtshan nyid tha dad pa'i phyir gzugs kyi phung po las tshor ba'i phung po gzhan yin pa ltar phung po dag las gang zag kyang de dang 'dra bar 'gyur te /
arūpaskandhādilakṣaṇatvāt pudgalasya /
kāraṇaṃ cāsya vaktavyaṃ /
yadi saṃskṛta ity abhiprāyaḥ
gang zag ni gzugs kyi phung po la sogs pa'i mtshan nyid ma yin pa'i phyir ro /
'di'i rgyu yang brjod dgos so zhes bya ba ni gal te 'dus byas yin no snyam du bsams pa yin no /
asaṃskṛto vā /
atas tīrthikadṛṣṭiprasaṃgaḥ /
ato 'saṃkṛtatvāt vātsīputrīyāṇāṃ tīrthikadṛṣṭiḥ prasajyate
'on te 'dus ma byas yin na ni de'i phyir mu stegs can gyi lta bur yang thal bar 'gyur zhes bya ba ni 'dus ma byas yin ba de'i phyir gnas ma'i bu rnams mu stegs can gyi lta bar thal bar 'gyur ro /
niḥprayojanatvaṃ ceti /
varṣātapābhyāṃ kiṃ vyomnaś carmaṇy asti tayoḥ phalaṃ
dgos pa med pa nyid du yang 'gyur ro zhes bya ba ni /
mkha' la char nyis ci zhig bya /
carmopamaś cet so 'nityaḥ /
khatulyaś ced asat phalam ity arthaḥ
de gnyis 'bras bu bags pa yod /
gal te bags 'dra de mi rtag /
gal te mkha' 'dra 'bras bu med /
snyam du bsams pa yin no /
idam andhavaṃcanam anunmīlitārtham iti /
andham ivāndhaṃ
long ba lta bu'i tshig don mi gsal ba 'di zhes bya ba 'di long ba dang 'dra bas na long ba lta bu'o /
ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
yasmād anunmīlitārthaṃ avyaṃjitārtham ity arthaḥ
'di ltar don mi gsal ba ste /
don mi mngon pa zhes bya ba'i tha tshig go /
[ity ataḥ] skaṃdhān ālaṃbyeti gṛhītvety arthaḥ /
yathā rūpādīn gṛhītvāpekṣya kṣīraprajñaptiḥ
phung po rnams la dmigs nas zhes bya ba ni bzung nas zhes bya ba'i don te /
ji ltar dper na gzugs la sogs pa bzung nas 'o ma 'dogs kyi /
na rūpādivyatiriktaṃ kṣīram astīti /
yadi tathā pudgala iti prajñaptir asatpudgalaḥ prāpnotīty arthaḥ
gzugs la sogs pa la ma gtogs pa'i 'o ma med pa ltar gang zag kyang de dang 'dra bas gang zag btags pa'i yod par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
skaṃdhān pratītyeti /
yadi skaṃdhān pratītya prāpyeti
phung po rnams la brten nas zhes bya ba ni gal te phung po rnams la brten te gnas nas so /
sa eva doṣaḥ /
teṣv eva skaṃdheṣu pudgalaprajñaptiḥ prāpnotīty arthaḥ atha vā (Abhidh-k-vy 700) pudgalaprajñapteḥ skaṃdhāḥ pratyayo na pudgalaḥ
skyon de nyid du 'gyur ro zhes bya ba ni phung po de dag nyid la gang zag 'dogs par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
yang na gang zag 'dogs pa'i rkyen ni phung po dag yin gyi gang zag ni ma yin no /
pudgalas tu tathaiva prajñaptisann iti /
sa eva doṣaḥ
gang zag ni de kho na bzhin du btags pa'i yod pa yin pas skyon de nyid du 'gyur ro /
yathendhanam upādāyāgniḥ prajñapyata iti ji ltar bud shing rgyur byas nas me 'dogs pa bzhin no zhes bya ba la /
dravyasan pudgalaḥ /
nānyo nānanya iti /
svam upādānam upādāya prajñapyamānatvāt
gnas ma'i bu rnams kyi bsam pa ni gang zag rdzas su yod pa la gzhan ma yin pa yang ma yin te /
rang gi nye bar len pa rgyur byas nas gdags par bya ba yin pa'i phyir ro /
yo hi bhāvo nānyo nānanya iti svam upādāya prajñapyamānaḥ /
sa dravyasaṃs tadyathāgnir iti vātsīputrīyābhiprāyaḥ
dngos po gzhan yang ma yin gzhan ma yin pa yang ma yin pa gang zhig rang gi nye bar len pa rgyur byas nas 'dogs pa de ni rdzas su yod de /
ata eva cāha /
yadi hy anyaḥ syād iti vistareṇa /
lokavirodhaṃ svasiddhāntavirodhaṃ vā darśayati
dper na me lta bu'o snyam pa yin no /
de nyid kyi phyir gal te gzhan yin na ni zhes bya ba rgyas par smras te /
'jig rten dang 'gal ba dang rang gi grub pa'i mtha' dang 'gal ba ston par byed do /
śāśvataprasaṃgāt ti /
asaṃskṛtavat /
ucchedaprasaṃgād iti
rtag par thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni 'dus ma byas lta bur ro /
chad par thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni phung po bzhin du'o /
skaṃdhavat /
apradīptaṃ kāṣṭhādikam indhanam iti vistaraḥ /
anenāsiddhatāṃ dṛṣṭāntasya darśayati /
anyatvam eva hy agnīndhanayor iṣyate
re zhig 'jig rten na ni shing la sogs pa me 'bar ba la bud shing zhes bya ba rgyas par 'byung ba 'dis ni dpe ma grub pa nyid du ston te /
me dang bud shing dag ni gzhan pa nyid du 'dod do /
tena hi tad idhyate dahyate ceti /
tenāgninā /
tad indhanam idhyate
des de tshig pa dang sreg par byed ces bya ba ni me des bud shing de tshig par byed sreg par byed ces bya ba'i tha tshig ste /
dīpyata ity arthaḥ /
dahyate bhasmīkriyate /
saṃtativikārāpādanāt /
bhasmatāpādanād ity arthaḥ
da gzhob tu 'byin cing thal bar rlog go /
rgyur 'gyur bar byed pa'i phyir ro zhes bya ba ni thal bar rlog go zhes bya ba'i tha tshig go /
idhyate dahyate ceti paryāyāv ity apare /
tac cobhayam aṣṭadravyakam iti
gzhan dag na re tshig pa dang sreg par byed pa zhes bya ba ni rnam grangs dag yin no zhes zer ro /
indhanaṃ cāgniś caitad ubhayam apy aṣṭadravyakaṃ /
cetvāri mahābhūtāni catvāri copādāyarūpāṇi rūpaṃ yāvat spraṣṭavyam iti
brgyad pa yin no zhes bya ba ni bud shing dang me de gnyi ga 'byung ba chen po bzhi dang rgyur byas pa'i gzugs bzhi po gzugs nas reg bya'i bar zhes bya ba rdzas brgyad pa yin te /
grub pa'i mtha' las /
'dod na dbang po med pa yi /
kāme 'ṣṭadravyako 'śabda iti siddhāntāt sgra med rdul phran rdzas brgyad do /
zhes bya ba'i phyir ro /
bhinnakālatvād iti /
pūrvam indhanaṃ paścād agniḥ
dus tha dad pa'i phyir zhes bya ba ni bud shing ni snga la me ni 'phyi'o /
bhinnakālayoś cānyatvaṃ dṛṣṭaṃ bījāṃkurayoḥ dus tha dad pa dag kyang gzhan pa nyid du mthong ste sa bon dang myu gu dag lta bu'o /
anityaś ca prāpnotīti /
utpattimato rūpāder anityatvadarśanāt
mi rtag par yang 'gyur ro zhes bya ba ni skye ba dang ldan pa gzugs la sogs pa mi rtag pa nyid du mthong ba'i phyir ro /
tatraiva kāṣṭhādau pradīpta iti /
tadubhayalakṣaṇe samudāye /
tayor api siddham anyatvaṃ lakṣaṇabhedād iti /
tayor apy agnīndhanayor evaṃlakṣaṇayoḥ siddham anyatvaṃ lakṣaṇabhedāt
'on te shing la sogs pa 'bar ba de nyid la zhes bya ba ni de gnyi ga'i mtshan nyid kyi spyi la'o /
de gnyis kyang mtshan nyid tha dad pa'i phyir gzhan nyid yin par grub bo zhes bya ba ni me dang bud shing mtshan nyid de lta bu de gnyis kyang mtshan nyid tha dad pa'i phyir gzhan nyid yin par grub ste /
pṛthivīdhātvādīnāṃ lakṣaṇānyatvāt /
bhinnalakṣaṇānāṃ hy anyatvaṃ dṛṣṭaṃ rūpavedanādīnāṃ
sa'i khams la sogs pa'i mtshan nyid gzhan yin pa'i phyir ro /
mtshan nyid tha dad pa rnams ni gzhan nyid yin par mthong ste; gzugs dang tshor ba la sogs pa lta bu'o /
upādayārthas tu vaktavya iti /
ananyatvād ity abhiprāyaḥ
rgyur byas pa'i don yang brjod dgos te zhes bya ba ni gzhan yin pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
na hi tat tasya kāraṇam iti /
na hi tad indhanaṃ bhūtatrayalakṣaṇaṃ
de ni de'i rgyu yang ma yin la zhes bya ba ni 'byung ba gsum gyi mtshan nyid kyi bud shing de ni dro ba'i mtshan nyid kyi me de'i rgyur rung ba ma yin te /
tasyoṣṇalakṣaṇasyāgneḥ kāraṇaṃ yujyate /
sahajatvāt /
savyetaragoviṣāṇavat /
nāpi tat prajñapter iti
lhan cig skyes pa'i phyir ba lang gi rva g yas g yon bzhin no /
de gdags pa'i rgyu yang ma yin zhes bya ba ni me gdags pa'i'o /
agniprajñapteḥ /
yady āśrayārtha iti /
indhanam upādāya indhanam āśrityety arthaḥ
gal te rgyur byas pa'i don rten gyi don nam zhes bya ba ni bud shing rgyur byas nas zhes bya ba bud shing la brten nas zhes bya ba'i tha tshig go /
sahabhāvo 'rtho veti /
sahotpādārthaḥ /
indhanaṃ sahabhūtvenāgṛhyety arthaḥ
lhan cig 'byung ba'i don zhes bya ba ni lhan cig 'byung ba'i don bud shing dang lhan cig 'byung ba nyid du bzung nas zhes bya ba'i don to /
āśrayasahabhūtāḥ prāpnuvantīti /
āśrayabhūtāḥ sahabhūtāś ca prāpnuvaṃtīty arthaḥ
rten nam lhan cig 'byung ba dag yin par 'gyur zhes bya ba ni rten du gyur pa dang lhan cig 'byung bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
skaṃdhataḥ spaṣṭam anyatvaṃ pratijñāyate vātsīputrīyaiḥ gnas ma'i bu rnams gzhan nyid du gsal bar dam 'cha' ba yin no /
tadabhāva iti /
skaṃdhābhāve /
anyabhūtasvabhāvatvād iti /
pṛthivīdhātvādisvabhāvatvāt /
anyad apīti na kevalam auṣṇyam uṣṇam /
anyad api tatpradīptāgnisaṃbandhaṃ bhūmyādikam uṣṇaṃ sidhyati
da mad na zhes bya ba ni phung po med na'o /
'byung ba gzhan gyi rang bzhin yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni sa'i khams la sogs pa'i rang bzhin yin pa'i phyir ro /
gzhan pa da yang zhes bya ba ni dro ba nyid dang ldan pa 'ba' zhig dro bar ma zad kyi gzhan me 'bar ba dang 'brel pa'i sa la sogs pa de yang dro bar 'grub po /
ato yathā tasyānyatve na doṣaḥ /
tathāsyapīti /
tataś cāvaktavya iti
de'i phyir ji ltar de gzhan nyid yin na nyes pa med pa ltar 'di yang de dang 'dra'o /
tatpakṣalopaḥ (Abhidh-k-vy 701) syāt /
kāṣṭhādikam iti
des na brjod par bya ba ma yin no zhes bya ba'i phyogs de med par 'gyur ro /
kāṣṭhatṛṇagomayādikam /
avaktavyam iti pudgalaḥ
shing la sogs pa zhes bya ba ni shing dang rtsva dang ba lang gi lci ba la sogs pa'o /
anirbhinnatvān napuṃsakaliṃgatā /
kiṃ te jātam iti yathā /
na vaktavyaṃ prāpnotīti /
paṃcavidhaṃ jñeyam iti kathaṃ tarhi vaktavyam ity āha
brjod par bya ba ma yin pa zhes bya ba ni gang zag go /
brjod par mi bya bar 'gyur te zhes bya ba ni shes bya ni rnam pa lnga ste zhes bya bar ro /
'o na ji skad du brjod par bya zhe na /
naiva hi tad atītādibhyaḥ paṃcamaṃ nāpaṃcamaṃ vaktavyam iti de ni 'das pa la sogs pa las lnga pa yang ma yin la lnga pa ma yin par brjod par bya'o zhes bya ba smos so /
rūpasyāpīti vistaraḥ /
rūpasyāpi prajñaptir vaktavyā /
cakṣurādiṣu satsu tasyopalambhāt tāni cakṣurādīny upādāya rūpaṃ prajñapyata iti
gzugs kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzugs kyang mig la sogs pa yod na de dmigs pa'i phyir mig la sogs pa rgyur byas nas gzugs 'dogs so zhes btags pa yin par brjod par bya'o /
prativibhāvayatīty upalakṣayati dmigs par byed na zhes bya ba ni nye bar mtshon par byed na ste /
tadupādānatvāt /
na tu vaktavyo rūpāṇi vā no veti /
atallakṣaṇatvad avaktavyatvāc ca /
evaṃ yāvad dharmo vā no veti /
kṣīraṃ prativibhāvayaty udakaṃ ceti /
udāharaṇadvayaṃ /
tad evaṃ vaktavyaṃ /
cakṣurvijñeyāni ced rūpāṇi pratītya kṣīraṃ prativibhāvayati cakṣurvijñeyaṃ kṣīraṃ vaktavyaṃ
de'i nye bar len pa yin pa'i phyir ro /
gzugs rnams zhes kyang brjod par mi bya gzugs rnams ma yin no zhes kyang brjod par mi bya'o zhes bya ba ni de'i mtshan nyid ma yin pa'i phyir dang brjod par bya ba ma yin pa'i phyir te /
chos kyi bar du yin pa dang ma yin par brjod par mi bya ba yang de dang 'dra'o /
'o ma 'am chu dmigs par byed na zhes bya ba ni dper brjod pa gnyis so /
de lta bas na de ni 'di skad du gal te mig gis rnam par shes par bya ba'i gzugs rnams la brten nas 'o ma dmigs par byed na ni 'o ma mig gis rnam par shes par bya ba yin no zhes brjod par bya ba la /
no tu vaktavyaṃ /
rūpāṇi vā no veti sarvaṃ /
tathaitad api vaktavyaṃ
gzugs rnams zhes kyang brjod par mi bya /
gzugs rnams ma yin zhes kyang brjod par mi bya'o zhes bya ba thams cad brjod par bya'o /
cakṣurvijñeyāni ced rūpāṇi pratītyodakaṃ prativibhāvayati /
cakṣurvijñeyam udakaṃ vaktavyaṃ
de bzhin du gal te mig gis rnam par shes par bya ba'i gzugs rnams la brten nas chu dmigs par byed na ni chu mig gis rnam par shes par bya ba yin no zhes brjod par bya la /
no tu vaktavyaṃ /
rūpāṇi vā no veti sarvaṃ
gzugs rnams zhes kyang brjod par mi bya /
mā bhūt kṣīrodakayoś catuṣṭvaprasaṃga iti /
rūpāṇīti yady ucyet
gzugs rnams ma yin zhes kyang brjod par mi bya'o zhes bya ba 'di thams cad kyang brjod par bya'o /
yāvat spraṣṭavyānīti yady ucyeta kṣīrasyodakasya vā catuṣṭvaṃ prasajyet /
catuḥprakāraṃ kṣīram udakaṃ vā prāpnotīty arthaḥ /
śabda āgaṃtukatvān nātrādhikṛtaḥ /
ato yathā rūpādīny eva samastāni samuditāni kṣīram ity udakam iti vā prajñapyate /
tathā skandhā eva samastāḥ pudgala iti prajñapyanta iti siddhaṃ
'o ma dang chu gnyis bzhi nyid du thal bar 'gyur du 'ong bas so zhes bya ba ni gal te gzugs rnams zhes bya ba nas reg bya rnams zhes bya ba'i bar du brjod na ni 'o ma dang chu bzhi tshan du thal bar 'gyur te 'o ma dang chu rnam pa bzhi par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
sgra ni glo bur pa yin pas 'dir ma gtogs so /
de'i phyir ji ltar gzugs la sogs pa 'dus pa'i spyi kho na la 'o ma 'am chu zhes 'dogs pa de bzhin du phung po rnams kyi spyi kho na la gang zag 'dogs so zhes bya bar grub bo /
rūpāṇi pudgalopalabdheḥ kāraṇam iti rūpāṇy ualabhamānaḥ pudgalam upalabhata iti /
ko 'nayoḥ pakṣayor viśeṣaḥ
gzugs rnams gang zag dmigs pa'i rgyu zhig yin nam zhes bya ba dang gzugs rnams dmigs na gang zag dmigs zhes bya ba 'di gnyis la khyad par ci zhig ce na /
pūrvasmin pakṣe rūpāṇāṃ kāraṇatvam adhikriyate /
dvitīye na tu kāraṇatvaṃ
phyogs snga ma la ni gzugs rnams rgyu nyid kyi dbang du byas pa yin no /
gnyis pa la ni rgyu nyid ma yin no /
kiṃ tarhi /
rūpāṇy upādāya pudgalopalabdhir iti
'o na ci zhe na /
gzugs rnams rgyur byas nas gang zag dmigs so zhes bya ba yin no; /
tatra rūpāṇaṃ yadi kāraṇatvam iṣyate /
sa ca pudgalas tebhyo rūpebhyo 'nyo na vaktavya iti
de la gal te gzugs rnams rgyu nyid yin par 'dod la gang zag de yang phung po de dag las gzhan du brjod par mi bya'o zhe na /
idaṃ tarhi vaḥ prasajyate /
rūpam apīti vistaraḥ
'o na ni khyed la gzugs kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba 'di lta bur thal bar 'gyur te /
yathā rūpāṇi pudgalopalabdheḥ kāraṇaṃ bhavanti sa ca tebhyo 'nyo na vaktavyaḥ /
ālokacakṣurmanaskārā api rūpopalabdheḥ kāraṇaṃ bhavanti
ji ltar khyed kyi gzugs rnams gang zag dmigs pa'i rgyu yin la de yang de dag las gzhan du brjod par mi bya ba ltar /
snang ba dang mig dang yid la byed pa dag kyang gzugs dmigs pa'i rgyu yin la /
tad api rūpaṃ tebhya ālokādibhyo 'nyan na vaktavyaṃ bhavadbhiḥ /
teṣāṃ tadupalabdhikāraṇatvāt /
teṣām ālokādīnāṃ rūpopalabdhikāraṇatvāt /
rūpād abhinnasvabhāvaḥ pudgalaḥ prāpnoti
de yang snang ba la sogs pa de dag las gzhan du brjod par mi bya'o /
de dag ni de dmigs pa'i rgyu yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni snang ba la sogs pa de dag ni gzugs dmigs pa'i rgyu yin pa'i phyir ro /
gang zag gzugs las rang bzhin tha mi dad par 'gyur te /
tayaivaikayopalabdhyopalabhyamānatvāt /
rūpāntaravat /
rūpa eva vā tatprajñaptiḥ /
pudgalaprajñaptiḥ prāpnotīti (Abhidh-k-vy 702) vartate
dmigs pa de kho nas dmigs par bya ba yin pa'i phyir gzugs bzhin no /
gzugs kho na la de 'dogs par zhes bya ba ni gang zag de 'dogs par te 'gyur na zhes bya bar sbyar ro; /
kutaḥ /
tata eva hetoḥ /
idaṃ ca rūpam iti vistaraḥ /
upalabdher ekatve rūpapudgalayoḥ paricchedo na prāpnotīti
ci'i phyir zhe na /
rgyu de nyid kyi phyir ro /
'di ni gzugs so zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dmigs pa gcig pa nyid yin na gzugs dang gang zag dag yongs su gcod par mi 'gyur ro /
athaivaṃ na paricchidyate /
idaṃ rūpam ayaṃ pudgala iti
'on te 'di ni gzugs so /
'di ni gang zag go zhes bya ba de ltar yongs su mi gcod na ni ji ltar gnyi ga dam bca' /
katham ubhayaṃ pratijñāyate gzugs kho na dam bca' dgos par 'gyur te /
rūpam eva hi pratijñātavyaṃ syāt /
tadupalabdhisadbhāvāt /
evaṃ yāvad dharmebhyo vaktavyam iti
de dmigs pa yod pa'i phyir ro /
de bzhin du chos kyi bar dag las kyang brjod par bya'o zhes bya ba ji ltar zhe na /
kathaṃ /
yac cocyate /
śrotravijñeyān śabdān pratītya pudgalaṃ prativibhāvayatīti ko 'sya vākyasyārthaḥ kiṃ tāvac chabdaḥ pudgalopalabdheḥ kāraṇaṃ bhavanti /
āhosvic chabdān upalabhamānaḥ pudgalam upalabhata iti /
yadi tāvac chabdāḥ pudgalopalabdheḥ kāraṇaṃ bhavanti
gang yang rna bas rnam par shes par bya ba'i sgra rnams la brten nas gang zag dmigs par byed ces smras pa'i tshig de'i don ci zhig yin zhe na /
ci re zhig sgra rnams gang zag dmigs pa'i rgyu zhig yin nam /
'on te sgra rnams dmigs na gang zag dmigs so zhes bya ba yin /
gal te sgra rnams gang zag dmigs pa'i rgyu yin la /
sa ca tebhyo 'nyo na vaktavyaḥ /
evaṃ tarhi śabdo 'py ālokaśrotramanaskārebhyo 'nyo na vaktavyaḥ
de yang de dag las gzhan du brjod par mi bya'o zhe na ni /
de lta na ni 'o na sgra yang rna ba dang yid la byed pa la sogs pa las gzhan du brjod par mi bya ste /
teṣāṃ tadupalabdhikāraṇatvāt /
atha śabdān upalabhamānaḥ pudgalam upalabhate
de dag ni de mi dmigs pa'i rgyu yin pa'i phyir ro /
'on te sgra rnams dmigs na gang zag dmigs so zhe na ni /
kiṃ tayaivopalabdhyopalabhate /
āhosvid anyayā /
yadi tayaiva śabdād abhinnasvabhāvaḥ pudgalaḥ prāpnoti /
śabda eva vā tatprajñaptiḥ /
ayaṃ ca śabdo 'yaṃ pudgala iti katham idaṃ paricchidyate /
athaivaṃ na paricchidyate /
katham idaṃ parijñāyate /
śabdo 'py asti pudgalo 'py astīti
ci dmigs pa de kho nas dmigs sam 'on te gzhan gyis /
gal te de kho nas so zhe na ni gang zag sgra las rang bzhin tha mi dad pa'am /
sgra kho na la de 'dogs par 'gyur na 'di ni sgra'o /
'di ni gang zag go zhes bya ba 'di yang ji ltar yongs su gcod 'on te de ltar yongs su mi gcod na ni gzugs kyang yod do /
gang zag kyang yod do zhes bya ba 'di yang ji ltar dam bca' ste /
upalabdhivaśena hi tasyāstitvaṃ prajñāyate dmigs pa'i dbang gis de yod par dam bca' bar zad do /
anayā diśā yāvad dharmebhyo yojayitavyaṃ phyogs 'dis chos kyi bar dag las kyang sbyar bar bya'o /
nīlād iva pītam iti /
yadā paricchedena nīlam upalabhyate
sngon po las ser po lta bu zhes bya ba ni gang gi tshe yongs su gcod pas sngon po dmigs pa de'i tshe ser po mi dmigs so /
na tadā pītam upalabhyate /
paścāt tūpalabhyata iti
phyis dmigs pa ni dmigs pa gzhan gyis dmigs te ser po de yang sngon po las gzhan yin no zhes bya bar grags so /
anyayopalabdhyopalabhyate /
tac ca nīlāt pītam anyad iti pratītaṃ
de lta na gang zag kyang dmigs pa gzhan gyis dmigs pas gzugs las gzhan par 'gyur ro /
tathā ca pudgalo 'nyayopalabhyopalabhyata iti /
rūpād anyaḥ prāpnoti
de bzhin du skad cig ma las skad cig ma gzhan gzhan yin pa bzhin no zhes dper brjod par bya'o /
evaṃ kṣaṇād api kṣaṇāntaram anyad ity udāhāryam de bzhin du chos kyi bar dag las kyang brjod par bya'o zhes bya ba ji lta zhe na /
evaṃ yāvad dharmebhyo vaktavyam iti /
katham /
athānyayā bhinnakālopalambhād anyaḥ śabdaḥ prāpnoti /
yathā bherīśabdān mṛdāṃgaśabdaḥ /
kṣaṇād iva ca kṣaṇāntaraṃ
'on te gzhan gyis so zhe na ni /
dus tha dad par dmigs pa'i phyir gzhan yin par 'gyur te /
dper na rdza bo che'i sgra las rdza rnga'i sgra dang skad cig ma las skad cig ma gzhan bzhin te /
yathāpūrvam uktaṃ /
nīlād iva pītaṃ kṣaṇād iva kṣaṇāntaram iti
ji skad du gong du sngon po las ser po lta bu dang skad cig ma las skad cig ma gzhan bzhin no zhes bshad pa lta bu'o /
bhinnalakṣaṇe viṣaye abhinnalakṣaṇe ca bhinnakālopalabdhyānyatvaṃ darśitam eva /
athānyayeti vistareṇa yāvad dharmebhyo yojyaṃ
'on te gzhan gyis so zhe na ni zhes bya ba nas rgyas par chos kyi bar dag las kyang brjod par bya bas na yul mtshan nyid tha dad pa dang mtshan nyid tha dad ma yin pa dus tha dad par dmigs pas gzhan pa nyid du bstan pa kho na yin no /
āha rūpapudgalavad iti vistaraḥ /
yathā rūpapudgalayor anyānanyatvam avaktavyam evaṃ tadupalabdhyor apy anyānanyatvam avaktavyam ity evaṃ yadi brūyāt
'o na gzugs dang gang zag bzhin du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te ji ltar gzugs dang gang zag dag gzhan dang gzhan ma yin par brjod par bya ba ma yin pa de bzhin du /
tena tarhi saṃskṛtam apy avaktavyaṃ bhavati tadupalabdhilakṣaṇaṃ saṃskṛtam apy etad avaktavyam iti /
siddhāntabhedaḥ /
yo 'yaṃ siddhāntaḥ pudgala evāvaktavya iti /
ayaṃ bhidyate /
saṃskṛtam apy avaktavyam iti kṛtvā /
yadi cāyam iti vistaraḥ /
yady evaṃ rūpāṇi no veti na vaktavyaḥ kiṃ tarhi etad bhagavatoktaṃ rūpam anātmeti /
yāvad vijñānam anātmeti
de dag dmigs pa dag kyang gzhan dang gzhan ma yin par brjod par bya ba ma yin no zhes de skad du smra na 'o na ni des na 'dus byas kyang brjod par bya ba ma yin pa'i phyir ro /
de dag dmigs pa 'dus byas de yang brjod par bya ba ma yin pas grub pa'i mtha' nyams pa yin no /
grub pa'i mtha' gang zag kho na brjod par bya ba ma yin no zhes bya ba gang yin pa 'di nyams par 'gyur te /
'dus byas kyang brjod par bya ba ma yin pa'i phyir ro /
gal te yang 'di yod la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te 'di gzugs rnams sam ma yin no zhes brjod par bya ba ma yin na /
'o na ci'i phyir bcom ldan 'das kyis gzugs bdag ma yin pa nas rnam par shes pa bdag ma yin zhes bya ba'i bar 'di gsungs te /
evaṃ hi bruvato vaktavya eva pudgalo nāvaktavya iti darśitaṃ bhavati /
(Abhidh-k-vy 703) /
śabdādivad iti /
na rūpavijñānenopalabhyate pudgalaḥ
de skad du gsungs pas gang zag ni brjod par bya ba kho na yin gyi brjod par bya ba ma yin pa ni ma yin no zhes bstan pa yin no /
sgra la sogs pa bzhin du zhes bya ba ni gang zag ni gzugs kyi rnam par shes pas mi dmigs te /
tadanālambanapratyayabhūtatvāt /
śabdavat /
ādiśabdenātra gandhavad rasavad ityādi yojyam
de'i dmigs pa'i rkyen du ma gyur pa'i phyir sgra bzhin no /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni 'dir dri bzhin no /
ro bzhin no zhes bya ba la sogs par sbyar te /
evaṃ śrotrādivijñānānupalabhyamānatvam asya vaktavyam /
eṣā hi dik /
anena copanyāsena dharmiviśeṣaviparyayapratijñādoṣa udbhāvyata ity avagantavyaṃ
de bzhin du 'di rna ba'i rnam par shes pa la sogs pa mi dmigs pa nyid du brjod par bya ste 'di ni phyogs yin no /
nye bar dgod pa 'dis ni dam bcas pa chos can gyi khyad par las bzlog pa'i skyon brjod do zhes bya bar khong du chud par bya'o /
dvayaṃ pratītyeti /
dvayaṃ pratītya na tu trayaṃ pratītyeti /
ata idam utsūtram iti
gnyis la brten nas zhes bya ba ni gnyis la brten nas zhes gsungs kyi gsum la brten nas skye'o zhes ni ma gsungs pas 'dis ni mdo dang 'gal ba yin no /
cakṣur bhikṣo hetur iti vistaraḥ /
hetur āsannaḥ pratyayaḥ
dge slong mig gi rnam par shes pa skyed pa la rgyu ni mig yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba la nye ba'i rkyen ni rgyu yin no /
viprakṛṣṭas tu pratyaya eva ring ba ni rkyen kho na yin no /
janako hetuḥ /
pratyayas tv ālambanamātram ity apare
gzhan dag na re skyed par byed pa ni rgyu'o /
rkyen ni dmigs pa tsam du zad do zhes zer ro; /
paryāyāv etāv ity apare /
rūpād anyaḥ pudgala iti pakṣaprasaṃgaḥ
gzhan dag na re 'di gnyis ni rnam grangs yin no zhes zer ro /
gang zag gzugs las gzhan yin zhes bya ba'i phyogs su thal bar 'gyur te /
śrotravijñānavijñeyatvāc chabdavat /
tathā śabdād anyaḥ pudgala iti pakṣaprasaṃgaḥ
rna ba'i rnam par shes pas rnam par shes par bya ba yin pa'i phyir sgra bzhin no /
de bzhin du gang zag sgra las gzhan yin zhes bya ba'i phyogs su thal bar 'gyur te /
cakṣurvijñānavijñeyatvād rūpavat /
iti evam anyebhyo yojyam iti /
rūpaśabdābhyām anyaḥ pudgala iti pakṣaprasaṃgaḥ
mig gi rnam par shes pa'i yul yin pa'i phyir gzugs bzhin no /
de bzhin du gzhan dag las kyang sbyar bar bya'o zhes bya ba ni gang zag gzugs dang sgra dag las gzhan yin no zhes bya ba'i phyogs su thal bar 'gyur te /
ghrāṇavijñeyatvāt /
gandhavat /
ity eṣā dig yojanaṃ pratīti
sna'i rnam par shes pas rnam par shes par bya ba yin pa'i phyir dri bzhin no zhes bya ba ste /
'di ni sbyor ba'i phyir phyogs yin no /
svakaṃ svakaṃ gocaraviṣayaṃ pratyanubhavantīti vacanāt pudgalena pratyanubhavantīty uktaṃ bhavati rang rang gi spyod yul dang yul nyams su myong ba yin gyi zhes 'byung ba'i phyir gang zag nyams su myong ba ni ma yin no zhes bshad pa yin no /
manaś caiṣāṃ pratisaraṇam iti /
anuṣaṃgenedam uktaṃ /
nedam udāharaṇaṃ /
tathāpi tu manaś caiṣām indriyāṇāṃ pratisaraṇam iti tadapekṣāṇīndriyāṇi vijñānotpattau kāraṇaṃ bhavantīty arthaḥ
yid kyi dbang po ni 'di dag gi rten yin no zhes bya ba 'di ni zhar la bshad par zad kyi 'di dper brjod pa ni ma yin no /
de lta mod kyi yid ni dbang po 'di dag gi rten yin no zhes bya ba ni de la ltos pa'i dbang po rnams rnam par shes pa skye ba'i rgyu yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
na vā pudgalo viṣaya iti /
yadi sūtraṃ pramāṇīkriyate
yang na gang zag yul ma yin par 'gyur ro zhes bya ba ni gal te mdo sde tshad mar bya na'o /
tataḥ kim ity āha des na cir 'gyur zhe na /
na ced viṣayaḥ /
yadi na kasyacid vijñānasya viṣaya na tarhi vijñeyaḥ
gal te yul ma yin no zhe na zhes bya ba smos te /
gal te gang gi yul yang ma yin na 'o na ni rnam par shes par bya ba ma yin par 'gyur ro /
tataś ca paṃcavidhaṃ jñeyam iti svasiddhānto bādhyate de'i phyir zhes bya ba ni rnam pa lnga ste zhes bya ba rang gi grub pa'i mtha' dang 'gal bar 'gyur ro /
yady evaṃ sūtre vacanān nānyad anyasya gocaraviṣayaṃ pratyanubhavatīti paṃcānāṃ cakṣurādīnāṃ pramāṇīkriyate gal te de ltar mdo las gzhan gyis gzhan gyi spyod yul dang yul nyams su myong ba ni ma yin no zhes 'byung ba'i phyir mig la sogs pa lnga'i tshad mar byas na rang gi yul 'khrul pa med do /
svaviṣayāvyabhicāraḥ /
svaviṣayāvyabhicāre ca na cakṣurvijñānādibhir vijñeyaḥ pudgalaḥ
rang gi yul la 'khrul pa med na yang gang zag mig gi rnam par shes pa la sogs pas rnam par shes par bya ba ma yin no /
tad evaṃ sati manaindriyasyāpy avyabhicāraḥ prāpnoti de ltar na ni yid kyi dbang po yang 'khrul pa med par 'gyur te /
ṣaḍ imānīndriyāṇi nānāgocarāṇīti vistareṇa sūtre vacanāt /
kukkurapakṣiśṛgālaśiśumārasarpamarkaṭāḥ ṣaṭprāṇakāḥ kenacid baddhā madhye granthiṃ kṛtvotsṛṣṭāḥ /
te svakaṃ svakaṃ gocaraviṣayam ākāṃkṣante
mdo las dbang po drug po 'di dag ni spyod yul tha dad pa can yin zhing zhes bya ba rgyas par 'byung ba'i phyir ro /
'ga' zhig gis srog chags drug po khyi dang bya dang wa dang chu srin byis pa gsod dang sbrul dang spre'u rnams sprel nas bar du mdud pa bor te /
grāmākāśāśmaśānodakāntavalmīkavanākāṃkṣaṇāt /
evam eva ṣaḍ imānīndriyāṇi svakaṃ svakaṃ gocaraviṣayam ākāṃkṣante /
ity evam upamātra kriyate
bor ba de dag grong dang nam mkha' dang dur khrod dang chu'i nang dang grog mkhar dang nags tshal gyi nang 'dod pa'i phyir rang rang gi spyod yul dang yul 'dod pa de bzhin du dbang po drug po 'di dag kyang rang rang gi spyod yul dang yul 'dod pa yin no zhes de ltar 'dir dpe tsam du bya'o /
atha saty api sūtravacane manaindriyasya vyabhicāraḥ gal te mdo'i tshig yod bzhin du yang yid kyi dbang po 'khrul pa yin na ni /
evaṃ cakṣurādīnām apīndriyāṇāṃ vyabhicāraḥ de lta na mig la sogs pa'i dbang po rnams kyang 'khrul par 'gyur ro /
vyabhicāre ca cakṣurvijñānādibhir vijñeyaḥ pudgalo bhaviṣyatīti 'khrul na ni gang zag mig gi rnam par shes pa la sogs pas rnam par shes par bya ba yin par 'gyur ro zhe na /
atra brūmaḥ /
na tatreti vistaraḥ /
tatra ṣaṭprāṇakopame sūtre nendriyam eva cakṣurādikam indriyaṃ kṛtvoktaṃ
'dir de ni dbang po kho na la dbang po yin par ma gsungs kyi zhes bya ba rgyas par smos te /
srog chags drug pa lta bu'i mdo de las ni /
mig la sogs pa'i dbang po kho na la dbang po yin par ma gsungs so /
kiṃ kāraṇaṃ /
cakṣurādīnāṃ (Abhidh-k-vy 704) paṃcānām indriyāṇāṃ darśanādyākāṃkṣaṇāsaṃbhavāt
ci'i phyir zhe na /
mig la sogs pa dbang po lnga la mthong ba la sogs par 'dod par mi srid pa'i phyir ro /
yasmād eṣāṃ darśanaśravaṇādyākāṃkṣaṇaṃ na saṃbhavati rūpasvabhāvatvāt /
tadvijñānānāṃ ca /
cakṣurādivijñānānāṃ ca darśanādyākāṃkṣāsaṃbhavāt /
kasmād eṣāṃ darśanaśravaṇādyākāṃkṣaṇaṃ na saṃbhavati /
avikalpakatvāt /
tadādhipatyādhyāhṛtaṃ tu manovijñānam indriyam ity uktam indriyam iveti kṛtvā /
katham jñāyate tadādhipatyādhyāhṛtaṃ tad iti /
yadi hi cakṣurādidvāreṇa cakṣurvijñānādi notpannaṃ syāt /
katham anyathā vikalpakaṃ manovijñānam utpannaṃ syāt
'di ltar 'di dag la mthong ba dang thos pa la sogs par 'dod pa mi srid de /
gzugs kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
de dag ni rnam par shes pa zhes mig gi rnam par shes pa la yang mthong ba la sogs par 'dod pa mi srid pa'i phyir ro /
ci'i phyir 'di dag la mthong ba dang thos pa la sogs pa 'dod pa mi srid ce na /
rnam par rtog pa med pa'i phyir ro /
de dag gi dbang gis drangs pa'i yid kyi rnam par shes pa ni dbang po yin par gsungs te dbang po dang 'dra ba'i phyir ro /
de ni de dag gi dbang gis drangs pa yin no zhes bya bar ji ltar shes she na /
gal te mig gi sgo dang rna ba la sogs pa'i sgo nas mig gi rnam par shes pa la sogs pa skyes par ma gyur na gzhan du na ji ltar yid kyi rnam par shes pa rnam par rtog pa can de skye bar 'gyur /
ity ato jñāyate /
tadādhipatyādhyāhṛtam iti /
tan manovijñānaṃ cakṣurādīndriyabhūtaṃ svakaṃ svakaṃ gocaraviṣayaṃ rūpādikam ākāṃkṣatīti
de'i phyir de dag gi dbang gis drangs pa yin no zhes bya bar shes pas yid kyi rnam par shes pa mig gi dbang po la sogs pa lta bu de rang rang gi spyod yul dang yul nyams su myong zhing gzugs la sogs pa 'dod pa yin no /
yac ca tat kevalam iti vistaraḥ /
naiva tadanyeṣāṃ cakṣurādīnāṃ viṣayam ākāṃkṣati yan mana-ādhipatyādhyāhṛtaṃ
yid kyi dbang 'ba' zhig gis drangs pa'i yid kyi rnam par shes pa gang yin pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni yid kyi dbang gis drangs pa gang yin pa de ni de las gzhan pa mig la sogs pa'i yul la mi 'dod pa nyid do /
kiṃ tarhi /
svaviṣayam eva dharmāyatanam evālambata iti
'o na ci zhe na /
rang gi yul chos kyi skye mched kho na la dmigs te /
ato nāsty eṣa doṣaḥ /
yady evaṃ manaindriyasyāpy avyabhicāraḥ prāpnotīti yad uktam iti
de'i phyir gal te de lta na yid kyi dbang po yang 'khrul pa med par 'gyur te zhes smras pa gang yin pa de nyes pa med do /
na pudgalaḥ /
kim /
abhijñeyaḥ parijñeyaś ceti
gang zag ni ma yin pas zhes bya ba ci zhe na mngon par shes par bya ba dang yongs su shes par bya ba'o /
tasmād vijñeyo 'py asau pudgalo na bhavati de lta bas na gang zag 'di rnam par shes par bya ba yang ma yin te /
nanu cāsāv arthād abhijñeyaḥ parijñeyaś ca na bhavatīty uktaḥ /
na tv artho vijñeyaḥ iti /
ata āha /
prajñāvijñānayoḥ samānaviṣayatvād iti /
vijñeyam api hi cakṣurādikaṃ bhavati
don gyis na 'di mngon bar shes par bya ba dang yongs su shes par bya ba ma yin no zhes bshad kyi don gyi rnam par shes par bya ba ma yin no zhes ni ma bshad pa yin nam zhe na /
de'i phyir shes rab dang rnam par shes pa gnyis ni yul 'dra ba'i phyir ro zhes bya ba smos so /
na kevalam abhijñeyaṃ parijñeyaṃ ceti /
anātmaneti /
cakṣuṣā cakṣurvijñānenety arthaḥ
mig la sogs pa ni rnam par shes par bya ba yang yin gyi mngon par shes par bya ba 'ba' zhig tu ni ma zad do /
nītārthaṃ ca sūtraṃ pratisaraṇam uktam iti /
catvārīmāni bhikṣavaḥ pratisaraṇāni
bdag med bas zhes bya ba ni mig gis te /
mig gi rnam par shes pas zhes bya ba'i don to /
katamāni catvāri /
dharmaḥ pratisaraṇaṃ na pudgalaḥ /
arthaḥ pratisaraṇaṃ na vyaṃjanaṃ
nges pa'i don gyi mdo la brten par gsungs zhes bya ba ni dge slong dag bzhi po 'di dag ni brten pa yin no /
bzhi gang zhe na /
nītārthasūtraṃ pratisaraṇaṃ na neyārthaṃ /
jñānaṃ pratisaraṇaṃ na vijñānam iti /
prajñaptim anūpapatita iti /
yatraiva prajñaptiḥ kṛtā ātmeti vyavahārārthaṃ tām evātmety abhiniviṣṭa ity arthaḥ
chos la brten gyi gang zag la ma yin pa dang don la brten gyi tshig 'bru la ma yin pa dang nges pa'i don gyi mdo la brten gyi drang ba'i don la ma yin pa dang ye shes la brten gyi rnam par shes pa la ma yin pa'o zhes 'byung ba yin no /
btags pa la lhung bar zad ces bya ba ni gang kho na la tha snyad gdags pa'i don du bdag go zhes gdags par bya ba de kho na la bdag tu mngon par zhen par zad do /
nāstīha sattva ātmā ceti /
idam ihodāharaṇaṃ /
pudgalo nopalabhyata ity etac ca
'dir dper brjod pa ni /
'di la bdag gam sems can med /
ces bya ba 'di dang gang zag dmigs pa ma yin no /
zhes bya ba 'di yin no /
na vidyate so 'pi kaścid itīdaṃ vāpy udāharaṇaṃ de yang 'ga' yang mi dmigs so /
zhes bya ba 'di yang dper brjod pa yin te /
yogy api nāsti yaḥ śūnyatām abhyasyātīti /
ātmadṛṣṭir bhavati yāvaj jīvadṛṣṭir iti prathamā ādinavo nirviśeṣo bhavati
gang zhig stong pa nyid goms par byed pa'i rnal 'byor pa yang med do /
bdag tu lta ba dang zhes bya ba nas srog tu lta bar 'gyur zhes bya ba'i bar ni nyes dmigs dang po'o /
tīrthikair iti dvitīyaḥ /
unmārgapratipanno bhavatīti tṛtīyaḥ /
śūnyatāyām (Abhidh-k-vy 705) asya cittaṃ na praskandati yāvan nādhimucyata iti caturthaḥ
mu stegs can rnams dang khyad par med par 'gyur zhes bya ba ni gnyis pa'o /
lam gol bar zhugs par 'gyur zhes bya ba ni gsum pa'o /
'di'i sems stong pa nyid la mi 'jug cing zhes bya ba nas rnam par grol bar mi 'gyur zhes bya ba'i bar ni bzhi pa'o /
āryadharmā asya na vyavadāyanta iti paṃcamaḥ 'di'i 'phags pa'i chos rnams rnam par byang bar mi 'gyur ro zhes bya ba ni lnga pa'o /
na tarhi teṣāṃ buddhaḥ śāsteti /
buddhavacanam eṣāṃ na pramāṇam ity abhiprāyāt
'o na ni de dag gi ston pa yang sangs rgyas ma yin zhes bya ba ni de dag la sangs rgyas kyi bka' tshad ma ma yin pas so snyam du bsams pa'o /
na kilaitad buddhavacanam iti /
kenāpy adhyāropitāny etāni sūtrāṇīty abhiprāyaḥ /
sarvanikāyāntareṣv iti tāmraparṇīyanikāyādiṣu /
na ca sūtraṃ bādhate na ca sūtrāntaraṃ bādhate
'di ni sangs rgyas kyi bka' ma yin no zhes bya ba 'di 'ga' zhig gis mdo sde rnams sgro btags so snyam du bsams pa yin no /
sde pa gzhan thams cad las zhes bya ba ni gos dmar ba'i sde pa la sogs pa las so /
mdo dang mi 'gal ba ni mdo sde dang 'gal ba med pa'o /
na ca sūtrāntaraṃ virodhayati /
na dharmatāṃ bādhata iti pratītyasamutpādadharmatāṃ
chos nyid dang yang mi 'gal ba ni rten cing 'brel par 'byung ba'i chos nyid dang ngo /
sarvadharmā anātmāna iti /
na caita ātmasvabhāvāḥ
chos thams cad ni bdag med pa'o zhes bya ba ni de dag ni bdag gi ngo bo nyid kyang ma yin la /
na caiteṣv ātmā vidyata iti anātmānaḥ sarvadharmāḥ /
dvayaṃ pratītyeti /
cakṣū rūpāṇi yāvan mano dharmān iti
de dag la yang bdag med pas chos thams cad ni bdag med pa'o /
gnyis la brten nas zhes bya ba ni mig dang gzugs rnams nas /
[na pudgalo na dharmā iti] yid dang chos rnams kyi bar la'o /
nātmā skaṃdhāyatanadhātava iti vacane yat kaścit pūrvaṃ no tu vaktavyaṃ rūpāṇi vā no vety uktam /
apoḍham apāstaṃ tad bhavati ātmano 'nyatvāt
bdag med pa ni phung po dang skye mched dang khams rnams yin no zhes smras na re zhig sngar gzugs rnams zhes kyang brjod par mi bya /
gzugs rnams ma yin zhes kyang brjod par mi bya'o zhes smras pa gang yin pa de ni bsal te /
bdag gzhan yin pa'i phyir de ni bor bar 'gyur ro /
tasmāt sarva evānmātmany ātmagrāha iti /
nāto 'nyo 'stīti darśayati
de lta bas na bdag tu 'dzin pa thams cad ni bdag med pa kho na la yin no zhes bya ba ni de las gzhan med pas so /
yady evam iti vistaraḥ /
yadīmān eva paṃcopādānaskandhān samanusmarantaḥ samanvasmārṣuḥ samanusmaranti samanusmariṣyanti vā na pudgalaṃ
gal te de lta na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te rjes su dran pa na nye bar len pa'i phung po lnga po 'di dag kho na rjes su dran par gyur tam /
rjes su dran nam rjes su dran par 'gyur gyi gang zag ni ma yin nam /
kasmād āha rūpavān ahaṃ babhūvātīte 'dhvanīti /
aham iti vacanāt pudgala ucyate iti darśayati
ci'i phyir bdag ni 'das pa'i dus na gzugs 'di lta bu dang ldan par gyur to zhes gsungs te /
bdag ces gsungs pa'i phyir gang zag la bya bar ston to /
evam anekavidhaṃ ye samanusmaranti /
ta evam anusmarantīti vākyādhyāhāraḥ
gang zag de ltar rnam pa du mas rjes su dran pa de dag de ltar rjes su dran no zhes bya bar tshig khong nas drang ngo /
apāṭha eva cātra śaraṇaṃ syād iti /
aham iti pāṭhe hi sati satkāyadṛṣṭiparigrahaprasaṃgaḥ syād ity arthaḥ
'di la ni ma bton pa kho na skabs yin no zhes bya ba ni bdag med ces 'don pa yin na 'jig tshogs la lta ba yongs su 'dzin par thal bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
viṃśatikoṭikā hi satkāyadṛṣṭiḥ paṭhyate 'jig tshogs la lta ba'i mu ni nyi shu 'byung ste /
rūpam ātmeti samanupaśyati /
rūpavantam ātmānam /
ātmīyaṃ rūpaṃ /
rūpe ātmety evaṃ yāvad vijñānaṃ vaktavyaṃ
bdag gzugs yin no zhes yang dag par rjes su lta ba dang bdag gzugs dang ldan pa dang gzugs bdag gi yin pa dang gzugs la bdag gnas pa zhes bya ba nas de bzhin du rnam par shes pa'i bar du brjod par bya'o /
rāśidhārādivad iti /
rāśivad dhārāvac ca
phung po dang rgyun la sogs pa bzhin no zhes bya ba ni phung po bzhin dang rgyun bzhin no /
ādiśabdena pānakādigrahaṇaṃ /
ekasmin kṣaṇe samavahitānāṃ bahūnāṃ rāśiḥ
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni btung ba la sogs pa bsdu'o /
skad cig ma gcig la mang po rnams 'dus pa ni phung po'o /
bahuṣu kṣaṇeṣu samavahitānāṃ dhārā skad cig ma mang po la 'dus pa dag ni rgyun no /
rāśidṛṣṭāntena bahuṣu dharmeṣu pudgalaprajñaptiṃ darśayati dhārādṛṣṭāntena bahutve sati rūpavedanādīnāṃ skaṃdhānāṃ pravāhe pudgalaprajñaptiṃ darśayati /
katham idaṃ gamyata iti
phung po'i dpe ni chos mang po dag la gang zag 'dogs par ston to /
rgyun gyi dpe ni gzugs dang tshor ba la sogs pa'i phung po dag ni rgyun mang po nyid yod na gang zag 'dogs par ston to /
buddhākhyāyāḥ saṃtater idaṃ sāmarthyaṃ /
yad ābhogamātreṇāviparītam jñānam utpadyate yatreṣṭaṃ
'di ji ltar khong du chud ces bya ba ni sangs rgyas zhes bya ba'i rgyud la gang du bzhed par gtad pa tsam gyis phyin ci ma log pa'i mkhyen pa skye ba gang yin pa'i mthu 'di yod kyi /
na punaḥ pudgalasyeti /
ucyate /
atītādivacanāt /
ye cābhyatītā (Abhidh-k-vy 706) /
iti vistareṇokta upasaṃhāraḥ
gang zag ni ma yin no zhes bya ba'o /
smras pa /
'das pa la sogs pa gsungs pa'i phyir te /
rdzogs sangs rgyas 'das gang dag dang /
zhes bya ba rgyas par brjod nas /
tasmāt skaṃdhasaṃtāna eva buddhākhyā /
na pudgala iti
de lta bas na phung po'i rgyun kho na la sangs rgyas zhes bya'i gang zag la ni ma yin no zhes mjug bsdu'o /
bhāraṃ ca vo bhikṣavo deśayiṣyāmīti vistaraḥ /
bhāraṃ ca vo bhikṣavo deśayiṣyāmi bhārādānaṃ ca bhāranikṣepaṇaṃ ca bhārahāraṃ ca
dge slong dag khyed la khur yang bstan to zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dge slong dag khyed la khur len pa dang khur 'dor ba dang khur khyer ba yang bstan gyi de'i phyir legs par rab tu nyon la yid la zung shig dang bshad do /
tac chṛṇuta sādhu ca suṣṭhu ca manasikuruta bhāṣiṣye khur gang zhe na /
nye bar len pa'i phung po lnga'o /
bhāraḥ katamaḥ khur len pa gang zhe na /
paṃcopādānaskaṃdhāḥ /
bhārādānaṃ katamat /
tṛṣṇā paunarbhavikī nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī
yang srid pa'i sred pa dga' ba'i 'dod chags dang ldan pa de dang der mngon par dga' ba'o /
khur 'dor ba gang zhe na /
bhāranikṣepaṇaṃ katamat /
yad asyā eva tṛsṇāyāḥ paunarbhavikyā nandīrāgasahagatāyāḥ tatratatrābhinandinyāḥ aśeṣaprahāṇaṃ pratiniḥsargo vyantībhāvaḥ kṣayo virāgo nirodho vyupaśamo 'staṃgamaḥ bhārahāraḥ katamaḥ /
pudgala iti syād vacanīyaṃ
yang na srid pa pa'i sred pa dga' ba'i 'dod chags dang ldan pa de dang der mngon par dga' ba de nyid ma lus par spangs pa dang so sor nges par 'byung ba dang byang bar gyur pa dang zad pa dang 'gog pa dang nye bar zhi ba dang nub pa gang yin pa'o /
khur khyer pa gang zhe na /
gang zag yin no zhes brjod par bya ste /
tshe dang ldan pa de ming ni 'di zhes bya /
rigs ni 'di zhes bya /
yo 'sāv āyuṣmān evaṃnāmā evaṃjanya evaṃgotraḥ evamāhāraḥ evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedī evaṃdīrghāyur evaṃcirasthitika evamāyuṣmanta iti /
bhāraṃ haratīti bhārahāraḥ /
pudgala ity abhiprāyaḥ
zas ni 'di lta bu zhig za za /
bde ba dang sdug bsngal ni 'di lta bu zhig myong /
tshe ni 'di tsam zhig thub /
yun ni 'di srid cig gnas gnas /
tshe'i mtha' ni 'di tsam zhig go zhes bya ba gang yin pa'o /
khur khyer bar byed pas na khur khyer ba ste dper brjod pa ni 'di yin no /
chedam udāharaṇam /
ata evāha /
na hi bhāra eva bhārahāra iti
de nyid kyi phyir khur nyid khur khyer ba yin par ni rigs pa ma yin te zhes bya ba smos so /
bhārādānasyāpi yathoktalakṣaṇasya skaṃdhāsaṃgrahaprasaṃgāc ca /
pudgalavad askaṃdhasaṃgrahaprasaṃgaḥ /
na caivam iṣyate
ji skad du bshad pa'i mtshan nyid can gyi phung po len pa yang phung pos ma bsdus par thal bar yang 'gyur ro zhes bya ba ni gang zag bzhin du phung pos ma bsdus par thal bar 'gyur ba zhig na /
tasmād bhārādānavan na skaṃdhebhyo 'rthāntarabhūtaḥ pudgalaḥ de ltar yang mi 'dod de de lta bas na phung po len pa bzhin gang zag phung po dag las don gzhan du 'gyur ba ma yin no /
ity artham eva ceti vistareṇa sarvam uktvā vaktavyaṃ mānyatheti /
yadi dravyasan syāt pudgalaḥ bhārahāraḥ katamaḥ pudgala iti syād vacanīyam ity etāvad evoktaṃ syāt tatra sūtre
khur khyer ba ni bcom ldan 'das kyis ci nas kyang zhes bya ba thams cad rgyas par brjod nas /
gzhan du shes par mi 'gyur bar zhes bya ba brjod par bya'o /
gal te gang zag rdzas su yod par 'gyur na mdo de las khur khyer ba gang zhe na /
gang zag yin no zhes brjod par bya ste zhes bya ba de kho na tsam zhig gsungs par 'gyur gyi /
pareṇa sa na vibhaktvyaḥ syāt /
yo 'sāv āyuṣmān iti vistareṇa yāvad āyuḥparyanta iti /
prajñaptisatpudgalapratipattyarthaṃ hy etat pareṇa viśeṣaṇam ity abhiprāyaḥ
yang tshe dang ldan pa ming ni 'di zhes bya zhes bya ba nas rgyas par tshe'i mtha' ni 'di tsam zhig go zhes bya ba'i bar rnam par ma phye bar 'gyur ro /
yang khyad par du mdzad pa 'di ni gang zag btags par yod pa yin no zhes shes par bya ba'i phyir ro snyam du dgongs pa yin te /
sa eva tu prajñaptisan kuto vijñāyate ci nas kyang de nyid btags pa'i yod pa yin par shes par bya'i /
mānyathā vijñāyi nityo vāvaktavyo vā dravyasatpudgala iti /
skaṃdhānām iti vistaraḥ
gang zag rdzas su yod pa la rtag pa dang brjod par bya ba ma yin no zhes gzhan du ni shes par ma byed cig ces bya ba yin no /
tatra ye upaghātāya saṃvartante duḥkhahetavaḥ skaṃdhāḥ /
te bhāva iti kṛtvoktāḥ
phung po snga ma rnams zhes bya ba rgyas par 'byung ba de la phung po gang dag gnod pa byed cing sdug bsngal gyi rgyur gyur pa de dag ni khur zhes bshad do /
uttare ye pīḍyante /
te bhārahāra iti kṛtvoktā iti
phyi ma gnod par 'gyur ba gang dag yin pa de dag ni khur khyer ba zhes bshad do /
upapādukatvād iti /
upapadane sādhukāritvād ity arthaḥ
sems can skye ba pa zhes bya ba ni skye ba la mdzes par byed pa'i phyir ro /
pudgalasya satyeṣv anantarbhāvād iti /
yasmād yathāparikalpitasya pudgalasya satyeṣu duḥkhādisu nānantarbhāvaḥ /
na hi pudgalo duḥkhaṃ yāvan mārga iti
gang zag bden pa rnams kyi khongs su ma gtogs pa'i phyir ro zhes bya ba ni ji ltar kun brtags pa'i gang zag ni sdug bsngal la sogs pa'i khongs su ma gtogs te /
gang zag ni sdug bsngal nas lam gyi bar ma yin no /
ato na satyadarśanaprahātavyaiṣā pudgalāpavādika mithyādṛṣṭiḥ /
yā hi dṛṣṭir yasmin satye vipratipannā /
tatsatyadarśanāt tasyāḥ prahāṇaṃ bhavet /
tathā duḥkhasamudayasatyayoḥ pudgalasyānantarbhāvān nāpi bhāvanāprahātavyā /
bhāvanāprahātavyo hi kleśo bhāvanāprahātavyam (Abhidh-k-vy 707) eva vastu duḥkaṃ samudayaṃ vālaṃbata ity evaṃ tasyā bhāvanāprahātavyatvaṃ yujyate
de'i gang zag la skur pa 'debs pa'i log par lta ba 'di ni bden pa mthong bas spang bar bya ba yang ma yin te /
bden pa gang la log par zhugs pa de ni bden ba de mthong bas spong bar 'gyur ro /
de bzhin du gang zag sdug bsngal dang kun 'byung ba'i khongs su ma gtogs pa'i phyir bsgom pas spang bar bya ba yang ma yin te /
bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa ni bsgom pas spang bar bya ba'i sdug bsngal dang kun 'byung ba'i dngos po kho na la dmigs so /
de ltar na de ni bsgom pas spang bar bya ba ma yin pa nyid du thal bar 'gyur te /
na ca pudgalas tayor aṃtarbhūta ity ato bhāvanāprahātavyā sā na bhavati /
atha vā na kadācid api dṛṣṭir bhāvanāprahātavyeti nāsau bhāvanāprahātavyā
gang zag de gnyis kyi khongs su ma gtogs pas de'i phyir de bsgom pas spang bar bya ba ma yin par 'gyur ro /
yang na lta ba ni nam yang bsgom pas spang bar bya ba ma yin pas de bsgom pas spang bar bya ba ma yin no /
ekatilaikataṇḍulavad ekarāśyekavacanavac ceti /
yathā 'ṣṭadravyakatve 'py ekatila ekataṇḍula iti cocyate /
tathā eko rāśir ekavacanam iti
til gcig dang 'bras thug po che gcig ces bya ba lta bu dang phung po gcig dang tshig gcig ces bya ba bzhin no zhes bya ba ni ji ltar rdzas brgyad pa yin yang til gcig dang 'bras thug po gcig ces bya ba dang de bzhin du phung po gcig dang tshig gcig ces bya ba ltar gang zag gcig ces bya ba yang de dang 'dra'o /
tadvad ekaḥ pudgala iti /
utpattimattvābhyupagamād iti /
utpadyata iti vacanād utpattimattvam asyābhyupagataṃ bhavati
skye ba dang ldan pa nyid du khas blangs pa'i phyir ro zhes bya ba ni skye'o zhes smras pas de skye ba dang ldan pa nyid du khas blangs pa yin te /
tataś ca saṃskṛta iti vaktavyo bhavadbhiḥ de'i phyir khyed kyis 'dus byas yin no zhes brjod dgos so /
skandhāntaropādānād iti /
nāsya saṃskṛtatvam āpdyata iti abhiprāyaḥ
phung po gzhan len pa'i phyir zhes bya ba ni de 'dus byas nyid du mi 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
yathā hi yājñiko jāta iti vidyopādānād ucyate /
na cāsau bhūtārthena jātaḥ /
tadvad iti sarvaṃ yojyaṃ /
kārakas tu nopalabhyata iti vistaraḥ /
karmaṇaḥ kārako nopalabhyate /
kīdṛśo 'sāv iti /
āha /
ya imāṃś caihikāṃ skandhān nikṣipati tyajaty anyāṃś ca pāratrikān skaṃdhān pratisaṃdadhāti upasaṃgṛhṇāti /
dravyasann avasthita iti /
anyatra dharmasaṃketād iti pratītyasamutpādalakṣaṇāntenāha yad utāsmin satīti
dper na rig pa blangs pa'i phyir mchod sbyin pa skyes so zhes bya ba 'di 'byung ba'i don du skyes pa ma yin pa de dang 'dra ste /
thams cad sbyar bar bya'o /
chos su brdar btags pa ma gtogs pa zhes bya ba ni rten cing 'brel par 'byung ba'i mtshan nyid la ma gtogs pa ste /
de yang 'di lta ste /
'di yod pas na zhes bya ba la sogs pa yin no /
byed pa po ni mi dmigs so zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni las ni byed pa po mi dmigs so /
de yang ci 'dra ba zhig ce na smras pa /
gang zhig tshe 'di'i phung po rnams 'dor zhing gtong la tshe phyi ma'i phung po gzhan dag nyid mtshams sbyor zhing nye bar len par byed pa rdzas su yod par gnas pa'o /
dbo las skyes len ces mi smra'o zhes bya ba ni gal te ngas 'di skad du 'di len to smras na /
upādatta iti phālguna na vadāmīti tshig de khyod la legs par 'gyur ram /
ahaṃ ced evaṃ vadeyam upādatta iti /
atra te kalpaḥ syād vacanāya ko nu bhadanta upādānam upādatta iti /
tasmān nāsti skandhānāṃ kaścid upādātā nāpi nikṣipteti /
tasyāpi tatheti /
pratikṣaṇam apūrvotpattir evety arthaḥ
btsun pa ma lags so /
de lta bas na phung po rnams len par byed pa dang 'dor bar byed pa ni 'ga' yang med do zhes 'byung ba yin no /
de yang de dang 'dra la zhes bya ba ni skad cig re re la sngon med pa kho na las skye ba kho na'o zhes bya ba'i tha tshig ste /
yadi pudgalaḥ /
so 'siddha ity evamādinopanyāsenāsiddhatāṃ dṛṣṭāntasya darśayati /
śarīravidyāliṃgavac ceti /
vidyā ca liṃgaṃ ca vidyāliṃgaṃ /
śarīraṃ ca vidyāliṃgaṃ ca śarīravidyāliṃgaṃ
gal te gang zag yin no zhe na ni de ma grub po zhes bya ba la sogs pa nye bar dgod pas ni dpe ma grub pa nyid du ston to /
lus dang rig pa dang rtags bzhin du zhes bya ba la rig pa dang rtags ni rig pa dang rtags so /
lus dang rig pa dang rtags ni lus dang rig pa dang rtags dag go /
tayor iva śarīravidyāliṃgavat /
skandhapudgalayor anyatvam āpadyate
de dag dang 'dra bar te lus dang rig pa dang rtags bzhin du phung po dang gang zag dag gzhan nyid du 'gyur ro /
yathopādeyāyā vidyāyā liṃgāc ca śarīrasya anyatvaṃ /
evam upādeyāt skandhāt pudgalasyānyatvam upādātṛtvād ity abhiprāyaḥ
ji ltar blang bar bya ba'i rig pa dang rtags las lus gzhan nyid yin pa de bzhin du blang bar bya ba phung po las kyang gang zag gzhan nyid yin no snyam du bsams pa yin no /
jīrṇaṃ taṃ śarīrāntaram eva vyādhitaṃ ceti pratikṣaṇam anyatvam avasthānād ity abhiprāyāt /
tatra yad uktaṃ jīrṇo jāto vyādhito jāta ity asiddho dṛṣṭānta iti darśayati /
athāpi syād avasthitasya śarīrasyāvasthāntaranirvṛttāv avasthāntaraprādurbhāva iti /
tac ca nāpratiṣiddho hi sāṃkhyeyaḥ pariṇāmavādaḥ pūrvasmin kośasthāne
rga ba dang na ba yang lus gzhan kho na yin no zhes bya ba ni gnas skabs rnams skad cig re re la gzhan nyid yin par bsams pa ste de la rga ba skyes so /
na ba skyes so zhes gang smras pa'i dpe ma grub po zhes ston par byed do /
'on te yang lus gnas pa la gnas skabs gzhan log na gnas skabs gzhan 'byung ngo snyam du sems na grangs can pa'i 'gyur bar smra ba de ni mdzod gyi gnas gong mar bkag zin to /
katham /
sa eva hi dharmī na saṃvidyate /
yasyāvasthitasya dharmāntaravikalpaḥ parikalpeta
ji skad du zhe na gnas pa gang la chos gzhan gyi khyad par du yongs su brtag par bya ba'i chos can de nyid yod pa ma yin te /
tad eva cedaṃ tathety apūrvikā vācoyuktir iti /
bhūtāni catvāri rūpaṃ caikam iti /
rūpaṃ katamat /
catvāri mahābhūtānīty (Abhidh-k-vy 708) ādi
de nyid 'di yin la de lta na yang ma yin no zhes bya ba'i tshig gi rigs pa 'di ni sngon ma byung ba zhes bya ba'o /
'byung ba dag ni ba zhi yin /
gzugs ni gcig yin zhes bya ba ni gzugs gang zhe na /
'byung ba chen po bzhi dag dang zhes bya ba la sogs pa yin no /
pākṣika eva doṣa iti ekasmin pakṣe ayaṃ doṣavāda ity arthaḥ smra ba 'di ni phyogs la yod pa yin no zhes bya ba ni smra ba 'di phyogs 'ga' zhig la yod do zhes bya ba'i tha tshig go /
bhūtamātrikapakṣa iti sthavirabuddhadevapakṣe nāsmatpakṣa ity arthaḥ 'byung ba tsam gyi phyogs la 'o zhes bya ba ni gnas brtan sangs rgyas lha'i phyogs la yod kyi /
tathāpi tv iti /
bhūtamātrikapakṣe 'pi bhūtebhyo rūpaṃ nānyat /
bhūtamātrikapakṣe 'pi bhūtebhyo rūpavat skandhebhyo nānyaḥ pudgala ity upagataṃ bhavatīti svasiddhāntaḥ parityāgaḥ syād ity abhiprāyaḥ
kho bo cag gi phyogs la ni ma yin no zhes bya ba'i don to /
de lta na yang zhes bya ba ni 'byung ba tsam gyi phyogs la 'byung ba dag las gzugs gzhan ma yin pa de bzhin du phung po dag las gang zag gzhan ma yin no zhes khas blangs pa yin pas rang gi grub pa'i mtha' yongs su bor bar 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
kasmād bhagavatā sa jīvaḥ /
tac charīram anyo veti na vyākṛtam iti
ci'i phyir bcom ldan 'das kyis srog de nyid lus yin pa'am gzhan yin no zhes lung ma bstan zhes bya ba la /
ayam eṣām abhiprāyaḥ /
yadi skandheṣu pudgalopacāraḥ kasmāc charīram eva jīva iti noktam iti
de la de dag gi bsam pa ni gal te phung po dag kho na la gang zag nye bar 'dogs na ci'i phyir lus kho na srog yin no zhes ma bshad snyam pa 'di yin no /
pūrvakair eveti sthaviranāgasenādibhiḥ snga ma dag kho nas zhes bya ba ni gnas brtan klu sde la sogs pas so /
bahuvollakā iti /
bahupralāpā iti
smra ba mang ba zhes bya ba ni gcor pa'o /
itarāha /
yadi pudgalo nāvaktavyaḥ kasmān nokto nāsty eveti /
sa ca taddeśanāyā akṣama iti /
nairātmyadeśanāyā ayogya ity arthaḥ
pha rol pos gal te gang zag brjod par bya ba ma yin na ci'i phyir bcom ldan 'das kyis kyang med pa kho na'o zhes ma gsungs zhes bya ba smos so /
de ni de bstan pa yang mi bzod do zhes bya ba ni bdag med pa bstan du mi rung ngo zhes bya ba'i don to /
pūrvam evaṃ saṃmūḍha iti /
satkāyadṛṣṭisahagatena mohena /
bhūyasyā mātrayā saṃmoham āpadyeteti ucchedadṛṣṭisahagataṃ dṛṣṭyantaram utpādayed ity abhiprāyaḥ
snga nas kun du rmongs pa zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba dang ldan pa'i rmongs pas so /
phyir zhing ches rgyas par 'gyur zhes bya ba ni chad par lta ba dang ldan pa'i lta ba gzhan skyed par 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
ata evāha /
abhūn me ātmā sa me etarhi nāstīti /
āha cātreti /
bhadantakumāralātaḥ /
dṛṣṭidaṃṣṭrāvabhedaṃ ceti vistaraḥ /
dṛṣṭir eva daṃṣṭrā
de nyid kyi phyir bdag gi bdag sngon yod par 'gyur ba las da ni bdag gi de yang med do zhes bya ba smos so /
'dir smras pa zhes bya ba ni btsun pa gzhon nu len gyis so /
lta ba'i mche bas smos pa dang zhes bya ba ni lta ba nyid mche ba yin te /
tayāvabhedam /
apekṣya /
deśayanti buddhā bhagavanto /
dharmaṃ nairātmyaṃ tatpratipakṣeṇa
sangs rgyas bcom ldan 'das rnams ni des smas pa la ltos nas gnyen po chos bdag med pa yang ston par mdzad do /
bhraṃśaṃ ca karmaṇām apekṣya kṛtavipraṇāśam apekṣya /
pudgalāstitvam iva darśayanto 'nyathā deśayanti
las rnams 'jig pa la ltos nas te byas pa chud za ba la ltos nas gang zag yod pa nyid lta bur ston pa rnams gzhan du yang ston par mdzad do /
vyāghri potāpahāravad iti stag mos phru gu khyer ba ltar /
yathā vyāghrī nātiniṣṭhureṇa dantagrahaṇena svapotam apaharati nayati /
māsya daṃṣṭrayā śarīraṃ kṣataṃ bhūd iti
zhes bya ba ni ji ltar stag mos 'di'i lus mche bas smos par 'gyur na mi rung de snyam nas sos ha cang bag med par bzung ste yang phru gu mi khyer mi khrid la 'dis 'di la lhung ste snad par gyur du 'ong ngo snyam nas sos ha cang lhad lhod du bzung ste /
nāpy atiśithilena dantagrahaṇena tam apaharati māsya bhraṃśapāto 'smin visaye bhūd iti /
yuktenaiva grahaṇenāpaharatīty artaḥ /
apaharatīty apare paṭhanti sthānāntarād apaharaty apanayatīty arthaḥ /
tathārthadarśane kāraṇaṃ darśayann āha /
ātmāstitvam iti vistaraḥ
yang de mi khyer gyi ran par bzung ste khyer ba lta bur zhes bya ba'i tha tshig go /
gzhan dag ni khrid pa zhes 'don te gnas gzhan nas khrid cing spog par byed pa zhes bya ba'i don to /
de bzhin du don ston pa la rgyu bstan pa'i phyir bdag yod nyid du zhes bya ba la sogs pa rgyas par smos te /
ātmāstitvaṃ pratipannaś (Abhidh-k-vy 709) /
cet kaścid /
dṛṣṭidaṃṣṭrayā satkāyadṛṣṭilakṣaṇayā /
bhinnaḥ sa vineyajanaḥ syāt
gal te bdag yod pa nyid du zhugs par gyur na 'dul ba'i skye bo ni 'jig tshogs la lta ba'i mtshan nyid kyi lta ba'i mche bas zhes smos par 'gyur ro /
aprāpya saṃvṛtigatiṃ dharmasaṃketam ajānānaḥ kun rdzob rtogs par ma gyur nas zhes bya ba ni chos kyi brda mi shes pa ste /
kuśalapotasya kuśalakarmaṇo vyāghrīpotabhūtasya /
bhraṃśaṃ kuryāt /
nāsti karmaṇaḥ phalam iti
las kyi 'bras bu med do snyam nas dge ba'i chos stag gi phru gu lta bu nyams par byed par 'gyur ro /
prājñaptika iti prajñaptau bhavaḥ prājñaptikaḥ /
saṃvṛtisann api pudgalo nāstīti kaścid gṛhṇīyād ity ato
btags pa la yod pa ni btags pa ste la la gang zag kun rdzob tu yod pa yang med do snyam du 'dzin par 'gyur bas de'i phyir med do zhes kyang ma gsungs so /
nāstīti nāvocat /
sati tv astīti nāha kim iti /
yadi bhūtārthena pudgalo 'sti kim iti kṛtvā bhagavān asti pudgala iti na bravīti
yod na ci'i phyir yod mi gsung /
zhes bya ba ni gal te gang zag yang dag pa'i don du yod na bcom ldan 'das ci'i phyir gang zag yod do zhes mi gsung /
na hi rūpam astīti vacane doṣo bhavati tasyāstitvāt gzugs yod do zhes smras pa la ni nyes par mi 'gyur te /
de yod pa'i phyir ro /
nirgranthaśrāvakacaṭakavad iti /
nirgranthaśrāvakeṇa caṭakaṃ jīvantaṃ gṛhītvā bhagavān pṛṣṭaḥ /
kim ayaṃ caṭako jīvati na veti
gcer bu pa'i nyan thos kyi bye'u bzung ba bzhin no zhes bya ba ni gcer bu pa'i nyan thos shig gis bye'u gson po zhig bzung nas bcom ldan 'das la byi'u 'di gson na ma mi gson zhes dris so /
tasyāyam abhiprāyaḥ yadi śramaṇo gautama ādiśej jīvatīti /
sa tan nipīḍanena mārayitvā darśayet
de'i bsam pa ni 'di yin te /
gal te dge sbyong goo ta ma gson no zhes gsungs na ni des de btsir nas bsad de ston par byed do /
yadi punar bhagavān evam ādiśen mṛta iti /
sa taṃ jīvantam eva darśayet
gal te bcom ldan 'das kyis 'di skad du shi'o zhes gsungs na ni des de gson po kho nar ston par byed do /
kathaṃ nāmāyam ajña iti loko jānīyād iti tasyābhinveśaḥ de ni ji ltar na 'jig rten gyi thams cad mkhyen pa ma yin par shes par 'gyur snyam du mngon bar zhen to /
bhagavatā tu tasyāśayaṃ viditvā na vyākṛtaṃ bcom ldan 'das kyis ni de'i bsam pa mkhyen nas lung ma bstan gyi /
tvaccittapratibaddham evaitaj jīvati vā na veti cety evābhihitaṃ 'di gson nam mi gson pa ni khyod kyi sems kyi kho na las so zhes bya ba kho na gsungs pa de dang 'dra bar 'di yang lung ma bstan to /
tadvad etan na vyākṛtam iti bzhi tshan 'di ni don mthun no /
tulyārtho hy eṣa catuṣka iti /
śāśvato loko 'śāśvato loka ity anena catuṣkena antavān loko 'naṃtavān ity ayaṃ catuṣkas tulyārthaḥ
zhes bya ba ni 'jig rten rtag go 'jig rten mi rtag go zhes bya ba'i bzhi tshan 'di dang 'jig rten mtha' dang ldan no /
'jig rten mtha' dang mi ldan no zhes bya ba'i bzhi tshan 'di don gcig go /
yady evaṃ kathaṃ caturdaśāvyākṛtavastūni bhavaṃti /
śāśvato loka ity ekacatuṣkaḥ
gal te de lta na ji ltar lung ma bstan pa'i dngos po bcu bzhir 'gyur te /
'jig rten rtag go zhes bya ba ni bzhi tshan gcig go /
antavān iti dvitīyaś catuṣkaḥ mtha' dang ldan no zhes bya ba ni bzhi tshan gnyis pa'o /
bhavati tathāgata iti tṛtīyaś catuṣkaḥ de bzhin 'ongs pa shi nas yod /
ces bya ba ni bzhi tshan gsum pa'o /
sa jīvas tac charīram anyo jīvo 'nyac charīram iti dvikaḥ /
trayaś catuṣkāḥ ekaś ca dvika iti caturdaśāvyākṛtavastūnīti
srog de lus de yin pa dang /
srog kyang gzhan la lus kyang gzhan no zhes bya ba ni gnyis tshan no /
bzhi tshan gsum dang gnyis tshan gcig na lung du ma bstan pa'i dngos po bcu bzhi'o zhe na /
paryāyarūpatvavyāvasthāne 'pi caturdaśatvaṃ bhavatīty adoṣaḥ rnam grangs kyi ngo bo nyid du rnam par gzhag pa la yang bcu bzhi nyid srid pas nyes pa med do /
tvam evaitat pṛcchasīti /
antavān iti yaṃ pṛṣṭavān
de nyid rnam grangs gzhan gyis 'dri 'am zhes bya ba 'di mtha' dang ldan pa zhes zhus pa gang yin pa'o /
kathaṃ /
kiṃ nu sarvo loko 'nena mārgeṇa niryāsyatīti anena antavān iti aśāśvata iti ca pṛṣṭaṃ bhavati
ji lta zhe na ci lags /
'jig rten thams cad lam 'dis nges par 'byung ngam zhes bya ba 'di ni mtha' dang ldan ba zhes bya ba dang rtag pa zhes bya ba zhus pa yin no /
āhosvid ekadeśo lokasyety anenāntavāṃś cānantavāṃś ceti (Abhidh-k-vy 710) śāśvataś cāśāśvataś ceti ca pṛṣṭaṃ bhavati 'on te 'jig rten phyogs gcig lags /
zhes bya ba 'dis ni mtha' dang ldan pa yang yin la mtha' dang mi ldan pa yang yin zhes bya ba dang rtag pa yang yin mi rtag pa yang yin zhes bya ba dang po yin no /
jīvantaṃ pudgalam astīti vyākarotīti /
tattvānyatvenāvaktavyaṃ santam eva pudgalaṃ vyākarotīty abhiprāyaḥ
gang zag gson po ni yod do zhes bya ba ni gang zag de nyid dang gzhan nyid du brjod par bya ba ma yin par brjod pa 'di ni lung ston pa snyam du bsams pa yin no /
śāśvatadoṣaprasaṃgād iti vātsiputrīyavacanaṃ /
idaṃ tarhi kasmād vyākarotīti vistareṇācāryavacanaṃ
rtag pa'i nyes par thal bar 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba ni gnas ma'i bu'i tshig go /
'o na ci'i phyir 'di lung ston ces bya ba rgyas par 'byung ba ni slob dpon gyi tshig go /
sārvajñam ity aṇ bhāvapratyayo yauvanam iti yathā gzigs sam mi gzigs zhes bya ba 'di yang brjod par mi bya ba yin na zhes bya ba ni gzigs so /
na vaktavyaṃ paśyati vā na veti /
paśyati na paśyati na vaktavyam ity arthaḥ /
śanaiḥśanair avaktavyaṃ kriyatām iti /
sarvajño vā bhagavān na veti na vaktavyam iti
mi gzigs so zhes brjod par mi bya ba yin na zhes bya ba'i tha tshig go /
rim gyis rim gyis mi brjod par gyis shig ces bya ba ni bcom ldan 'das thams cad mkhyen pa yin nam ma yin zhes mi brjod pa'o /
śanaiḥśanairgrahaṇaṃ samānaśākyaputrīyaprakopaparihārārthaṃ /
satyataḥ sthitita iti
rim gyis rim gyis zhes smos pa ni sh'akya bu'i mtshungs pa dag rab tu 'khrug pa yongs su spangs pa'i phyir ro /
sthitirūpeṇety arthaḥ /
dṛṣṭisthānam uktam iti
bden pa dang gnas par zhes bya ba ni brtan pa'i ngo bor zhes bya ba'i tha tshig go /
mithyādṛṣṭisthānam uktam ity abhiprāyaḥ /
ācārya āha /
astīty api dṛṣṭisthānam uktam iti /
satkāyadṛṣṭisthānam uktam ity arthaḥ
lta ba'i gnas su gsungs so zhes bya ba ni log par lta ba'i gnas su gsungs so snyam pa yin no /
slob dpon gyis yod do snyam pa yang lta ba'i gnas su gsungs zhes bya ba smos te /
'jig tshogs la lta ba'i gnas su zhes bya ba'i don to; /
uktottara eṣa pakṣa iti /
kathaṃ ca na /
pratikṣepāt /
sūtra eva hi pratikṣiptaṃ bhagavateti vistareṇa yāvad apadṛṣṭāntā eta iti
phyogs 'di ni lan btab zin zhes bya ba ji skad du zhe na /
ma yin te bkag pa'i phyir ro /
bcom ldan 'das kyis don dam pa stong pa nyid kyi mdo kho na las zhes bya ba nas rgyas par 'di dag ni dpe ngan pa yin no zhes bya ba'i bar yin no /
kim idam upādāyety ārabhyaitad apareṣāṃ vyākhyānaṃ gzhan dag na re rgyur byas nas zhes bya ba 'di ci zhes bya ba nas bzung ste zhes rnam par 'chad do /
svamatena tu yathā saṃsarati /
tathā darśayann āha
rang gi gzhung lugs kyis ji ltar 'khor ba de bzhin du bstan pa'i phyir /
yathā tu kṣaṇiko 'gnir iti vistaraḥ ji ltar me skad cig ma yin yang zhes bya ba rgyas par smos so /
kṣaṇiko 'gniḥ prasiddhaḥ me ni skad cig ma yin par grags la /
sa ca deśāṃtarotpattisaṃtatyā saṃcaratīty ucyate /
tathā sattvākhyaskandhasamudāyas tṛṣṇopādānaḥ
de yang yul gzhan du 'byung ba'i rgyun gyis 'gro ba de bzhin du sred pa nye bar len pa can sems can zhes bya ba phung po'i tshogs 'di la sred pa nye bar len pa yod pa sred pas nye bar len pa can te /
tṛṣṇā upādānam asyeti tṛṣṇopādānaḥ /
kṣaṇiko 'pi saṃtatyā saṃsaratīti /
sunetro nāma śāsteti
skad cig ma yan yid 'khor ro /
mig bzangs zhes bya ba'i ston pa zhes bya ba ni nyi ma bdun 'char ba'i mdo las /
saptasūryodayasūtre 'yam eva bhagavān ṛṣiḥ sunetro nāma babhūveti bcom ldan 'das 'di yang drang srong mig bzangs zhes bya bar gyur to zhes 'byung ngo /
anyatvāt skaṃdhānam iti /
kṣaṇikatve saty anyatvād ity abhiprāyaḥ /
ekasaṃtānatāṃ darśayatīti /
yasmāt sunetro buddhasaṃtāna evāsīt
phung po rnams gzhan yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni skad cig ma nyid yin na gzhan yin pa'i phyir ro snyam du bsams pa'o /
rgyud gcig pa nyid du ston par mdzad pa yin zhes bya ba ni gang gi phyir mig bzangs /
ataḥ sa evāham ity abhedopacāraḥ /
yathā sa evāgnir yaḥ pūrvaṃ dṛṣṭo dahann āgata iti /
saṃtānavrṭtyā sa evety ucyate /
tadvat /
saiṣāṃ syāt satkāyadṛṣṭir iti /
saiṣāṃ tathāgatānām ātmātmīyākārā satkāyadṛṣṭiḥ syāt /
dṛḍhatarātmātmīyasnehaparigāhitabaṃdhanānām iti /
ātmadṛṣṭāv ātmīyadṛṣṭau ca satyām ātmasneha ātmīyasnehaś ca bhavati
sangs rgyas kyi rgyud kho na yin par 'gyur ba de'i phyir de nyid nga yin no zhes tha mi dad par nye bar btags so /
bam po drug cu gcig pa ste tha ma'o /
dper na sngon mthong ba'i me gang yin pa de sreg cing 'ongs so zhes bya ba de lta bu ste /
rgyun gyi 'jug pas de nyid yin no zhes bya bas de dang 'dra'o /
de ni de dag gi 'jig tshogs la lta ba yin no zhes bya ba ni de ni de bzhin gshegs pa de dag gi bdag dang bdag gi rnam pa can gyi 'jig tshogs la lta bar 'gyur ro /
bdag dang bdag gir chags pa 'ching ba shin tu dam pos glags pa zhes bya ba ni /
bdag tu lta ba dang bdag gir lta ba yod na bdag tu chags pa dang bdag gir chags par 'gyur ro /
ity ato rāgo bandhanam iti kṛtvā dṛḍhīkṛtabandhanānāṃ satāṃ mokṣo dūrībhavet /
naiva bhaved ity abhiprāyaḥ /
ya ekeṣāṃ pudgalagrāha iti vātsīputrīyāṇām
de'i phyir 'jig tshogs ni 'ching ba yin pas 'ching ba dam po can rnams la thar pa thag ring bar 'gyur te med pa kho nar 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
kha cig ni gang zag tu 'dzin zhes bya ba ni gnas ma'i bu rnams so /
ekeṣāṃ sarvanāstigrāha iti /
madhyamakacittānām ity abhiprāyaḥ
kha cig ni thams cad med pa nyid du 'dzin pa gang yin pa zhes bya ba ni dbu ma sems par byed pa rnams so snyam du bsams pa'o /
smṛtiviṣayasaṃjñānvayāc cittaviśeṣād (Abhidh-k-vy 711) iti /
smṛter viṣayo 'nubhūto 'rthaḥ /
tatra saṃjñā sānvayo hetur asyeti smṛtiviṣayasaṃjñānvayaś cittaviśeṣaḥ
dran pa'i yul la 'du shes pa'i rgyu las byung ba'i sems kyi khyad par las so zhes bya ba la dran pa'i yul ni nyams su myong ba'i don to /
'di la de la 'du shes pa'i rgyu las byung ba rgyu yod pas na dran pa'i yul la 'du shes pa'i rgyu las byung ba'i sems kyi khyad par te /
kiṃcid eva cittaṃ /
na sarvam ity arthaḥ
sems 'ga' kho na zhig yin gyi thams cad ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
tasmāt smaraṇaṃ bhavati pratyabhijñānaṃ vā de las dran pa'am ngo shes par 'gyur ro /
evam ubhayaviśeṣaṇe kṛte pṛcchati kīdṛśāc cittaviśeṣād iti /
āha /
tadābhoga iti vistaraḥ
de ltar gnyi ga khyad par du byas pa dang; sems kyi khyad par ji lta bu las zhes 'dri ba la de la gtad pa dang zhes bya ba rgyas par smos so /
tasmin smartavya ābhogas tadābhogaḥ dran par bya ba de la gtad ba ni de la gtad pa ste /
yatra tena sadṛśāḥ saṃbaṃdhinaś ca saṃjñādayo ye te vidyante 'syeti tadābhogasadṛśasaṃbaṃdhisaṃjñādimāṃś cittaviśeṣaḥ gang la de dang 'dra ba dang 'brel pa can gyi 'du shes la sogs pa dang ldan pa gang dag yin pa de dag yod pa ni de la gtad pa dang 'dra ba dang 'brel pa can gyi 'du shes la sogs pa dang ldan pa'i sems kyi khyad par ro /
ādigrahaṇena praṇidhānanibandhābhyāsādigrahaṇaṃ /
āśrayaviśeṣaś ca śokataś ca vyākṣepataś cādir eṣām iti āśrayaviśeṣaśokavyākṣepādīni
sogs pa zhes bya ba smos pas ni smon pas gzas pa dang goms pa la sogs pa bsdu'o /
'di dag la rten gyi khyad par dang mya ngan dang rnam par g yengs pa la sogs pa yod bas na rten gyi khyad par dang mya ngan dang rnam par g yengs pa la sogs pa'o /
tair anupahataprabhāvaś cittaviśeṣaḥ /
sa evam anena darśito bhavati
de dag gi mthu ma nyams pa'i sems kyi khyad par te de nyid 'dis bstan pa yin no /
tasmād īdṛśāc cittaviśeṣāt smṛtir bhavati sems kyi khyad par de lta bu de las dran pa'am ngo shes par 'gyur ro /
tad idam uktaṃ bhavati de lta bas na 'di skad du bshad pa yin te /
tadābhogavataḥ yadi tatrābhogaḥ kriyate de la gtad pa dang ldan pa las ni gal te de la gtong par byed na 'o /
sadṛśasaṃjñādimataḥ yatra sādṛśyāt smṛtir bhavati /
sambandhisaṃjñādimataḥ yatrāntareṇāpi sādṛśyaṃ dhūmādidarśanāt smṛtir bhavati
'dra ba'i 'du shes la sogs pa dang ldan pa las ni gang la 'dra ba las kyang dran par 'byung ba'o /
'brel ba can gyi 'du shes la sogs pa dang ldan pa las ni gang la 'dra ba med kyang du ba la sogs pa mthong ba las dran par 'gyur ba'o /
praṇidhānanibaṃdhābhyāsādimataś ca yatra praṇidhānam atra kāle smartavyam abhyāso vāsya tatsmartavyādi smon pas gzas pa dang goms pa la sogs pa dang ldan pa las ni gang la dus 'di'i tshe dran bar bya'o snyam pa'am /
'di de dran par bya ba la goms pa'o /
āśrayaviśeṣādibhir anupahataprabhāvatvād iti /
vyādhilakṣaṇenāśrayaviśeṣeṇa śokena vyākṣepeṇānyatra kārye
rten gyi khyad par la sogs pas mthu ma nyams pa can las zhes bya ba ni rten gyi khyad par nad kyi mtshan nyid dang mya ngan dang bya ba gzhan la rnam par g yengs pas so /
ādiśabdagṛhītaiś ca karmavidyādibhiḥ /
tādṛśo 'pīti vistaraḥ
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni las dang rig sngags la sogs pas zin pa bsdu'o /
tadābhogayāvatsaṃjñādimān anupahataprabhāvo 'pīty arthaḥ /
atadanvaya iti /
asmṛtiviṣayasaṃjñānvaya ity arthaḥ
de lta bu yin yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de la gtad pa zhes bya ba nas 'du shes pa la sogs pa dang ldan pa dang mthu ma nyams pa can yin yang ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
bhāvayitum utpādayituṃ /
anyādṛśa iti /
atadābhogayāvatsaṃjñādimān anupahataprabhāvo vā
de'i rgyu las byung ba ma yin pa zhes bya ba ni dran pa'i yul la 'du shes pa'i rgyu las byung ba ma yin pa zhes bya ba'i don to /
anyasya cittaviśeṣād anyasya skyed par zhes bya ba ni skyed pa'o /
na /
asaṃbaṃdhād iti /
devadattayajñadattacetasor akāryakāraṇabhāvenāsaṃbaṃdhād ity arthaḥ
gzhan lta bus zhes bya ba ni de la gtad pa zhes bya ba nas 'du shes la sogs pa dang ldan pa dang mthu ma nyams pa can ma yin pas so /
yathaikasāṃtānikayoś cetasoḥ kāryakāraṇabhāvāt saṃbaṃdho /
naivaṃ devadattayajñadattacetasoḥ saṃbandhaḥ /
ity anena dṛṣṭāntadārṣṭāntikayor asāmyaṃ darśayati
ma yin te 'brel pa med pa'i phyir ro zhes bya ba ni lha sbyin dang mchod sbyin gyi sems dag rgyu dang 'bras bu'i dngos por zhen pa'i tha tshig go /
ji ltar rgyud gcig la yod pa'i sems dag rgyu dang 'bras bur gyur pa'i phyir 'brel pa ltar lha sbyin dang mchod sbyin gyi sems dag ni de ltar 'brel pa ma yin pas 'dis ni dpe dang dngos po dag mi 'dra ba nyid du ston to /
tatra yadi pareṇaivaṃ sādhanam abhidhīyate /
na devadattānubhavacittānubhūtam arthaṃ tatsmaraṇacittaṃ smarati
de la gal te pha rol po 'di skad du lta sbyin gyis nyams su myong ba'i sems kyis don nyams su myong ba ni de'i dran pa'i sems kyis mi dran te /
anyatvāt /
yajñadattacittavad iti /
tad asādhanaṃ /
hetoḥ svayamaniścitatvāt pratyakṣavirodhena ca pūrvapakṣasāpakṣālatvāt
gzhan yin pa'i phyir mchod sbyin gyi sems bzhin no zhes sgrub par smra bar byed na /
de'i sgrub pa'i gtan tshigs ni rang la ma nges pa'i phyir dang phyogs snga ma mngon sum dang 'gal bas phyogs skyon dang bcas pa'i phyir ro /
atha devadattānubhavacittānusmaraṇacittayor anyatvapratijñāyām idaṃ dūṣaṇam udgrāhyet /
tad adūṣaṇaṃ dṛṣṭabādhāyāṃ dūṣaṇānupapatteḥ
'on te lha sbyin gyis nyams su myong ba'i sems dang rjes su dran pa'i sems dag gzhan pa nyid du dam bca' ba la sun 'byin pa 'di brjod na ni de sun 'byin pa ma yin te /
bhavatsiddhānte 'pi hi devadattānubhavacittānubhūtam arthaṃ tatsmaraṇacittaṃ smaratīti /
na ca brūmo 'nyena cetasā dṛṣṭam anyat anyat smaratīti
mthong bas gnod pa sun 'byin pa mi 'thad pa'i phyir ro /
khyod kyi grub pa'i mtha' las kyang lha sbyin gyi nyams su myong ba'i sems kyis nyams su myong ba'i don ni de'i dran pa'i sems kyis dran par 'byung ngo /
na yatkiṃcid anyat (Abhidh-k-vy 712) smaratīty abhiprāyaḥ /
darśanacittāt smṛticittam anyad evotpadyata iti
sems gzhan gyis mthong la sems gzhan gyis dran no zhes kyang mi zer ro zhes bya ba ni gzhan gyi na zhig gis dran pa ma yin no snyam du bsams pa yin no /
vidyamānakāraṇatvād vidyamānabījāṃkuravad ity arthaḥ /
smaraṇād eva ca pratyabhijñānam iti
mthong ba'i sems las dran pa'i sems gzhan skye'o zhes bya ba ni rgyu yod pa'i phyir te; rgyu sa bon yod pa las myu gu bzhin no zhes bya ba'i tha tshig go /
smaraṇe sati pratyabhijñānaṃ /
tad evedaṃ yan mayā dṛṣṭam iti smaraṇāt /
yat tarhīti /
yadi cittaviśeṣa eva smarati
dran pa khon las ngo shes pa yang yin no zhes bya ba ni dran pa yod na ngo shes te bdag gis mthong ba gang yin pa de nyid 'di yin no zhes bya bar dran pa'i phyir ro /
'o na gang nag pas dran no zhes bya ba ni gal te sems kyi khyad par kho nas dran na /
yat tarhi caitraḥ smaratīti tat katham iti vākyādhyāhāraḥ /
sa cāpi tasyeti vistaraḥ
'o na gang nag pas dran no zhes bya ba ji lta bu yin zhes bya ba'i tshig khong nas drang ngo /
sa cāpi caitrābhidhānaḥ /
saṃskārasamūhasaṃtānas tasya gavākhyasya deśāṃtaravikārotpattau deśāntarotpattau vikārotpattau ca kāraṇabhāvaṃ cetasikṛtvā
de yang de zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni nag pa zhes bya ba 'du byed kyi tshogs kyi rgyun de yang ba zhes bya ba de yul gzhan du dang 'gyur ba 'byung ba ste /
yul gzhan du 'byung ba dang 'gyur ba 'byung ba la rgyu'i dngos por yin la bsams nas ci zhe na /
kiṃ /
svāmīty ucyate /
na tu pudgalaṃ
rje bo zhes brjod par zad kyi gang zag ni ma yin te /
kāryakāraṇabhāvāpekṣo 'yaṃ vyavahāraḥ /
na pudgalāpekṣa ity abhiprāyaḥ
tha snyad 'di ni rgyu dang 'bras bu'i dngos po la ltos pa yin gyi gang zag la ltos pa ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
ata evāha /
na tu kaścid iti vistaraḥ
de nyid kyi phyir gcig pu ni 'ga' yang med ces bya ba rgyas par smos so /
evaṃ ko vijānātīti vistaraḥ /
asaty ātmani ka evaṃ vijānāti
de bzhin du su zhig gis rnam par shes pa zhes bya ba la sogs pa rgyas par 'byung ba ni bdag med na su zhig gis de ltar rnam par shes /
vijānātīti ko 'rthaḥ rnam par shes zhes bya ba'i don 'di ci yin /
vijñānena viṣayaṃ gṛhṇāti /
kiṃ tad grahaṇam anyad vijñānat
rnam par shes pas yul 'dzin pa'o /
ci de 'dzin pa rnam par shes pa las gzhan zhig yin nam /
vijñānaṃ tarhi karoti 'o na ni rnam par shes par byed do /
uktaḥ saḥ /
yas tat karoti /
vijñānahetur indriyārthamanaskārāḥ /
cittaviśeṣa iti tan na vaktavyaṃ
gang gis de byed pa de ni bshad zin te /
rnam par shes pa'i rgyu ni dbang po dang don dang yid la byed pa dag dang sems kyi khyad par yin no zhes brjod par bya ste /
indriyādihetvantarayogāt /
ata eva cocyate yathāyogam ity eṣa viśeṣa iti /
yat tarhi caitro vijānātīty ucyate /
tato hi caitrākhyāt saṃtānād bhavadṛṣṭocyate /
asaty ātmani kasyedaṃ vijñānaṃ
dbang po la sogs pa rgyu gzhan dang ldan pa'i phyir ro; /
de nyid kyi phyir ci rigs par dbang po dang don dang yid la byed pa dag yin no zhes bya ba 'di ni khyad par yin no zhes bya ba smos so /
'o na gang nag pas rnam par shes so zhes bya ba ji lta bu zhe na /
nag pa zhes bya ba'i rgyud de las de skye bar mthong nas smra bar zad do /
bdag med na rnam par shes pa 'di su'i yin /
kim arthaiṣā ṣaṣṭhī drug pa 'di'i don ji lta bu yin /
svāmyarthā /
yathā kasya kaḥ svāmīti vistareṇa yāvat kva ca punar vijñānaṃ viniyoktavyaṃ yata etasya svāmī mṛgyate
rje bo'i don yin no /
dper na gang gi rje bo gang lta bu yin zhes bya ba nas rgyas par rnam par shes pa gang du sbyar bar bya ba ni 'di ltar 'di'i rje bo btsal /
vijñātavye 'rthe /
kim arthaṃ viniyoktavyaṃ /
vijñānārtham /
aho sūktāni sukhaidhitānāṃ
rnam par shes par bya ba'i don la'o /
ci'i phyir sbyar bar bya /
rnam par shes par bya ba'i phyir ro /
tad eva hi nāma tadarthaṃ viniyoktavyam iti /
kathaṃ ca viniyoktavyaṃ
kye ma de nyid de'i don du sbyar ro zhes bya ba ni bsod nams kyis bskyed pa rnams kyis legs par smras so /
ji ltar sbyar bar bya /
utpādanata āhosvit saṃpreṣaṇataḥ /
vijñānagatyayogād utpādanataḥ /
hetur eva tarhi svāmīti vistareṇa yāvad yo hy eva heturvijñānasya tasyaivāsau /
yaś cāpi sa caitrābhidhāna iti vistareṇa yāvan na tatrāpi hetubhāvaṃ vyatītyāsti svāmibhāva iti
bskyed pa'i sgo nas sam /
'on te mngag pa'i sgo nas rnam par shes pa la 'gro ba mi rung bas bskyed pa'i sgo nas so /
de lta bas na ni rgyu kho na rje bo yin la; 'bras bu kho na bran yin par 'gyur te zhes bya ba'i bar dang rgyas par de ni rnam par shes pa'i rgyu gang yin pa de kho na'i yin no /
gang yang nag pas zhes bya ba'i bar dang rgyas par de lta bas na de la yang rgyu'i dngos po ma gtogs pa rje bo'i dngos po med do zhes bya ba'i bar yin no /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni su zhig gis tshor /
ādiśabdena ko vedayate kasya vedanā /
kaḥ saṃjānīte kasya saṃjñety evamādi
su'i tshor ba yin /
su zhig gis 'du shes /
su'i 'du shes yin zhes bya ba la sogs pa bsdu ste /
eṣā dig iti 'di ni phyogs yin no /
yo 'py āha /
bhāvasya bhavitrapekṣād iti vaiyākaraṇaḥ
gang bya ba ni byed pa po la ltos pa'i phyir te zhes zer ba ni /
tena bhavitavyam iti brda sprod pa pa'o /
vijñātrā bhavitavyaṃ pudgalenety abhiprāyaḥ /
gacchatigamanābhidhānavad iti /
yathā jvālā gacchati śabdo gacchatīti gacchatiśabdābhidhānaṃ /
yathā jvālāyāḥ śabdasya vā gamanam
de yang dgos so zhes bya ba ni rnam par shes pa po yang dgos te /
gang zag go snyam du bsams pa yin no /
'gro'o 'gro ba'o zhes brjod pa bzhin no zhes bya ba ni dper na me 'gro'o /
sgra 'gro'o zhes 'gro ba pa'i sgrar brjod pa'am /
dper na me'i 'gro ba'o sgra'i 'gro ba'o zhes bya ba ltar lha sbyin gyi 'gro ba'o; /
evaṃ devadatto gacchati devadattasya gamanam lha sbyin gyi 'gro ba'o zhes bya ba yang de dang 'dra ste /
anena dṛṣṭāntena vijānāti devadatta iti sidhyati dpe 'di na lha sbyin gyis rnam par shes so zhes bya ba 'grub bo /
sādṛśyenātmalābhād iti /
kāraṇasādṛśyena kāryātmalābhāt /
akurvad api kiṃcid iti
'dra bar bdag nyid thob pa'i phyir /
zhes bya ba ni rgyu dang 'dra bar 'bras bu'i bdag nyid thob pa'i phyir ro /
parispandam akurvad apīty arthaḥ /
tadākārateti /
nīlādiviṣayākāratety arthaḥ /
vijñāne kāraṇabhāvād iti
chung zad kyang mi byed mod kyi zhes bya ba ni yongs su g yo ba mi byed mod kyi zhes bya ba'i don to /
de'i rnam pa nyid do zhes bya ba ni sngon po la sogs pa yul gyi rnam pa nyid do zhes bya ba'i tha tshig go /
(Abhidh-k-vy 713) vijñānaṃ vijñānāntarsya kāraṇam /
ato vijñānāntaram utpādād vijānātīty ucyate
rnam par shes pa'i rgyur gyur pa'i phyir zhes bya ba ni rnam par shes pa yang rnam par shes pa gzhan gyi rgyu yin te /
kāraṇe kartṛśabdaniveśād iti /
kāraṇaṃ kartṛbhūtam iti kṛtvā /
tadyathā nādasya kāraṇaṃ ghaṇṭeti ghaṇṭā rautīty ucyate
de'i phyir rnam par shes pa gzhan skyed par byed pa la rnam par shes so zhes bya'o /
rgyu la byed pa po'i sgrar bstan pa'i phyir zhes bya ba ni rgyu ni byed pa por gyur ba'i phyir dper na dri la bu ni sgrogs pa'i rgyu yin pas dril bus sgrogs so zhes bya ba de dang 'dra'o /
tadvat /
pradīpa iti /
arciṣāṃ saṃtāne pradīpa iti upacaryate /
eka iveti kṛtvā
gcig kho na yin pa'i phyir sgron ma zhes bya ba ni me lce rnams kyi rgyun la nye bar 'dogs par byed la de yul gzhan dag tu 'byung ba ste /
sa deśāntareṣūtpadyamānaḥ saṃtānarūpaḥ pradīpadeśāntareṣūtpadyamānaḥ /
taṃtaṃ deśaṃ gacchatīty ucyate /
evaṃ cittānāṃ saṃtāne vijñānam ity upacaryate /
ekam iveti kṛtvā /
tat saṃtānarūpaṃ vijñānaṃ viṣayāntareṣūtpadyamānaṃ taṃtaṃ viṣayaṃ vijānātīty ucyate
sgron ma rgyun gyi ngo bo de yul gzhan du 'byung ba la yul de dang der 'gro'o zhes bya'o /
de bzhin du gcig kho na yin pa'i phyir sems rnams kyi rgyud la rnam par shes pa nye bar 'dogs par byed la /
rnam par shes pa rgyun gyi ngo bo de yul gzhan dag la skye ba la rnam par shes so zhes bya ste /
saṃtānena vijñānotpattyā vijānātīty abhiprāyaḥ rnam par shes pa rgyun gyi skye pas rnam par shes so snyam du bsams pa yin no /
yathā vā rūpaṃ bhavatīti vistaraḥ /
yathā bhavitū rūpasya bhāvāj janitur jāteḥ sthātuḥ sthiter anarthāntaratvam
yang na ji ltar gzugs 'gyur ro zhes bya ba la sogs pa rgyas par 'byung ba ni ji ltar 'gyur ba po gzugs las 'gyur ba dang gnas pa po las gnas pa don gzhan ma yin pa ltar rnam par shes pa la yang de dang 'dra bar 'gyur te /
evaṃ vijñāne 'pi syāt /
vijñātur vijñānasya bhāvād anarthāntaratvaṃ /
vyatiriktasya bhāvasyānupalabdheḥ /
vaiśeṣikasūtrānusārād vā /
nātmana iti /
yadi nātmano vijñānam utpadyate vijñānalakṣaṇasyāviśeṣāt tādṛśam eva vijñānam utpadyeta
bya ba logs shig na mi dmigs pa'i phyir rnam par shes pa po'i rnam par shes pa las bya ba don gzhan ma yin pa nyid do /
yang na bye brag tu smra ba'i gzhung lugs kyi rjes su 'brangs pas sun dbyung ba yin no /
bdag las ma yin na zhes bya ba ni gal te rnam par shes pa bdag las mi skye na /
rnam par shes pa'i mtshan nyid kyi rgyu la khyad par med pa'i phyir rnam par shes pa de dang 'dra ba kho nar skye bar 'gyur ro /
yadi tv ātmanaḥ tasyābhiprāyaviśeṣād viśiṣṭaṃ jñānam utpadyetety abhiprāyaḥ gal te bdag las skye na ni de'i bsam pa'i khyad par las rnam par shes pa khyad par can skye'o snyam du bsams pa yin no /
na ca kramaniyameneti /
kasmāc ca na kramaniyamenotpadyate /
aniyamenāpi hy utpadyate gobuddher anantaraṃ strībhuddhiḥ /
strībuddher mahiṣabhuddhiḥ /
kasmād gobuddhir evānantaraṃ notpadyate
rim pa nges par skye bar mi 'gyur zhes bya ba ni ci'i phyir rim pa dang nges par skye bar mi 'gyur /
rim pa ma nges par ni mi skye ste /
ba lang gi blo'i mjug thogs su bud med kyi blo dang bud med kyi blo las ma he'i blo skye na ci'i phyir myu gu dang sdong bu dang 'dab ma la sogs pa bzhin du mjug thogs su ba lang gi sems kho na skye bar mi 'gyur /
aṃkurakāṇḍapattrādivad iti /
aṃkurāt kāṇḍa evotpadyate na pattrādi /
kāṇḍāt pattram evotpadyate na puṣpādy aṃkurādi vā
myu gu las sdong bu kho na skye bar 'gyur gyi 'dab ma la sogs pa ma yin pa dang sdom bu las 'dab ma kho na skye bar 'gyur gyi /
me tog la sogs pa'am /
myu gu la sogs pa ma yin pa de dang 'dra bar ro /
tadvat /
nikāmadhyānasamāhitānām iti /
nikāmena paryāptena samāptena dhyānena samāhitānām /
sadṛśakāyacittotpattau sadṛśasya kāyasya cittasya cotpattau
bsam gtan rdzogs pa las mnyam par gzhag pa rnams la zhes bya ba ni bsam gtan rdzogs shing mthar phyin pas mnyam par gzhag pa rnams la lus dang sems 'dra ba skye na'o /
svayaṃvyutthānam iti /
na paropakrameṇety abhiprāyaḥ
bdag nyid ces bya ba ni gzhan gyis ma brtsal bar snyam du bsams pa yin no /
evam anena kasmān na nityaṃ sadṛśam evotpadyata ity yat pṛṣṭaṃ de ltar na 'dis ni ci'i phyir rtag tu de dang 'dra pa kho nar skye bar mi 'gyur zhes dris pa gang yin pa de'i lan btab pa yin no /
tad visarjanaṃ /
yat tu pṛṣṭaṃ na ca kramaniyameneti /
tad darśayann āha
rim pa nges par skye bar mi 'gyur zhes dris pa gang yin pa de bstan pa'i phyir sems rnams kyi rim pa yang nges pa kho na ste zhes bya ba ste /
kramo 'pi hi cittānām niyatam eveti /
abhīṣṭam evaitat /
gotraviśeṣād iti bhāvanāviśeṣāt
'di ni 'dod pa kho na'o /
rigs kyi bye brag las zhes bya ba ni bsgos pa'i bye brag las so /
strīcittād iti vistaraḥ /
strīcittāt stryālambanāc cittād anantaraṃ tasyāḥ striyāḥ kāyas tatkāyaḥ /
tatkāyasya vidūsāṇāyai yadi parivrājakasyānyasya vā sādhoś cittam utpannaṃ bhavati /
tatpatiputrādicittaṃ vā /
tasyāḥ patiputrādayaḥ /
ādiśabdena duhitrādayo gṛhyante
bud med kyi sems kyi mjug thogs su zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bud med kyi sems te bud med la dmigs pa'i sems kyi mjug thogs su'o /
bud med kyi de'i lus ni de'i lus so /
gal te bram ze 'am gzhan yang rung dge ba zhig la de'i lus sun 'byin pa byed pa'i sems sam /
de'i khyo'am bu la sogs pa'i sems skyes pa ste de'i khyo dang bu la sogs pa'o /
tadālambanaṃ cittaṃ tatpatiputrādicittaṃ /
tad vānyatarad yad idaṃ tasmāt strīcittād anantam utpannaṃ bhavati
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni bu mo la sogs pa bsdu'o /
de dag la dmigs pa'i sems ni khyo dang bu la dmigs pa'i sems te /
punaś ca kālāntareṇa saṃtatipariṇāmena strīcittam utpadyate /
tat paścād utpannaṃ strīcittaṃ (Abhidh-k-vy 714) samarthaṃ bhavati tatkāyavidūṣaṇācittotpādane tatstrīkāyavidūṣaṇācittotpādane tatpatiputrādicittotpādane vā samarthaṃ
gal te de'am gzhan zhig bud med kyi sems de'i mjug thogs su skyes par 'gyur ba yang phyis dus gzhan rgyud la yongs su gyur pa las bud med kyi sems skye na bud med kyi sems phyis skyes pa de ni de'i lus sun 'byin pa'i sems bskyed pa ste /
bud med kyi lus sun 'byin pa'i sems bskyed pa la nus pa'am /
de'i khyo'am bu la sogs pa'i sems bskyed pa la nus pa yin no /
kasmād ity āha /
tadgotratvād iti /
tadkāyavidūsaṇācittaṃ tatpatiputrādicittaṃ vā gotraṃ bījam asyeti tadgotraṃ
ci'i phyir zhe na /
de'i rigs can yin pa nyid kyi phyir ro zhes bya ba smos te /
'di la de'i lus sun 'byin pa'i sems sam /
de'i khyo'am bu la sogs pa'i rigs yod pas na de'i rigs can gyi sems so /
cittaṃ tasya bhāvaḥ de'i ngo bo ni nyid do /
tasmāt /
tajjātīyatvād ity abhiprāyaḥ /
anyathety atadgotraṃ /
atha punaḥ paryāyeṇeti vistaraḥ
de'i phyir te de dang rigs mthun pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
gzhan du na ni zhes bya ba ni de'i rigs can ma yin pa'o /
paryāyeṇāyugapat /
strīcittāt tatkāyavidūṣaṇācittaṃ tatas tatpaticittaṃ tatas tatputracittaṃ tata eva ca tadduhitṛcittaṃ tata eva ca tadupakaraṇādicittaṃ utpannaṃ bhavati /
tataḥ strīcittād anaṃtarotpannebhyaś cittebhyo yad bahutaraṃ pravāhataḥ paṭutaraṃ śaktitaḥ āsannataraṃ vāsyotpādyasya cittasya
yang bud med kyi sems las rnam grangs kyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni cig car ma yin par rnam grangs kyis bud med kyi sems las de'i lus sun 'byin pa'i sems kyang skye ba de las de'i khyo'i sems dang de las de'i bu'i sems dang de nyid las de'i bu mo'i sems dang de nyid las yang yongs su gyur ba las dang po'i sems skyes par gyur na bud med kyi sems de las mjug thogs su skyes pa'i sems rnams kyi nang nas bskyed par bya ba'i sems rgyun gyis ches mang ba dang nus pa'i sgo nas ches gsal ba dang ches nye ba gang yin pa'i sems de kho na skye bar 'gyur ro /
tad eva cittam utpadyate /
tadbhāvanāyā balīyastvāt tasya bahutarasya paṭutarasyāsannatarasya vā bhāvanāyā balavattaratvāt
de'i dgos pa stobs dang ldan pa'i phyir ro zhes bya ba ni ches mang ba'am /
ches gsal ba 'am ches nye ba de'i dgos pa stobs dang ldan pa'i phyir ro /
anyatreti vistaraḥ /
tatkālapratyupasthitas tatkālikaḥ kāyapratyayaviśeṣo bāhyapratyayaviśeṣaś ca
de'i 'dus pa'i lus dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba de'i dus na nye bar gnas pa ni de'i 'dus pa ste /
lus kyi rkyen gyi khyad par dang phyi rol gyi rkyen gyi khyad par ro /
tasmād anyatra tasmād ṛta ity arthaḥ /
tad eva hy upapadyate yasya kāyo bāhyo vā pratyayaviṣaya uptiṣṭhate
ma gtogs pa ni med na zhes bya ba'i tha tshig ste /
gang la lus sam phyi rol gyi rkyen nye bar gnas pa de nyid skye bar 'gyur bas so /
saiva balīyasīti /
yā bahutarasya paṭutarasya āsannatarasya vābhihitā saiva balīyasi bhāvanā /
kasmān nityaṃ na phalati na hi tac cittaṃ nivartate
bsgos pa de nyid chos stobs dang ldan pa zhes bya ba ni ches mang ba dang ches gsal ba dang ches nye bar bsgos bar bshad pa gang yin pa de nyid stobs dang ldan pa yin na ci'i phyir rtag tu 'bras bu mi 'byin /
vartata itītareṇa codita āha /
sthityanyathātvalakṣaṇatvāt /
sthiter anyathātvaṃ lakṣaṇam asyeti sthityanyathātvalakṣaṇaṃ
sems de mi 'byung ba ni ma yin no zhes gzhan gyis brgal ba dang bshad pa gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid na 'dus byas kyi mtshan nyid yin pa'i phyir /
'di'i mtshan nyid gnas pa las gzhan du 'gyur ba nyid yin pas na gnas pa las gzhan du 'gyur ba'i mtshan nyid de'i phyir ro /
tadbhāvāt /
tasya cānyathātvasya saṃskṛtalakṣaṇasya /
anyabhāvanāphalotpattau anyabhāvanāphalasya cittāntarasyotpattāv ānuguṇyān nityaṃ na phalati tad evety arthasaṃbandhaḥ
'dus byas kyi mtshan nyid gzhan du 'gyur ba de yang bsgos pa gzhan gyi 'bras bu skye ba ste /
bsgos pa gzhan gyi 'bras bu sems gzhan skye ba'i rjes su mthun pa'i phyir rtag tu de nyid 'bras bu mi 'byin to zhes bya bar sbyar ro /
evaṃ hy āhur iti sthavirarāhulaḥ 'di skad du zhes bya ba ni gnas brtan sgra gcan zin gyis so /
sarvākāram iti sarvaprakāraṃ /
yāvanto /
mayūracandrakasya varṇasaṃniveśādiprakārāḥ
rnam pa thams cad ces bya ba 'di rnam pa kun te rnam pa kun rma bya'i mdongs 'di'i kha dog dang dgod pa la sogs pa'i rnam pa ji snyed pa de dag gi /
'dis na kha dog ni 'di lta bu'o /
teṣāṃ /
kāraṇam /
idam asya kāraṇaṃ yenaivaṃ varṇaḥ evaṃ saṃniveśaḥ evaṃ snigdhateti
dgod pa ni 'dra ba'o /
'di ltar ni 'tsher ro zhes bya ba 'di lta bu la sogs pa'i rnam pa 'di ni rgyu yin no /
evamādibhir ākārair /
na jñeyaṃ na jñātuṃ śakyaṃ
'di ni rgyu ma yin no zhes bya bar shes par bya ba min te /
kaiḥ /
asarvajñaiḥ śrāvakapratyekabuddhādibhiḥ /
sarvajñabalaṃ hi tat jñānaṃ sarvavidbalaṃ hi taj jñānaṃ
thams cad mkhyen pa ma yin pa nyan thos dang rang sangs rgyas la sogs pas shes par mi nus so /
de shes kun mkhyen stobs yin no /
yena tat kāraṇaṃ jñāyata ity abhiprāyaḥ /
prāg (Abhidh-k-vy 715) evarūpiṇāṃ cittabhedānām iti /
rūpakāraṇam api sarvathā jñātum aśakyaṃ kim arūpiṇām ity arthaḥ
zhes bya ba ni gang gis de'i rgyu shes par byed pa de ni thams cad mkhyen pa'i stobs yin no snyam du bsams pa yin no /
gzugs can ma yin pa'i sems kyi bye brag rnams lta smos kyang ci dgos zhes bya ba ni gzugs kyi rgyu yang rnam pa thams cad shes par mi nus na gzugs can ma yin pa rnams kyi lta smos kyang ci dgos zhes bya ba'i tha tshig go /
ekīyas tīrthika iti vaiśeṣikaḥ mu stegs can gang la la zhes bya ba ni bye brag pa'o /
manaḥsaṃyogaviśeṣāpekṣatvād iti cet /
syān mataṃ tulye 'py ātmaprabhavatve cittotpatter ātmā kadācit karhicin manaḥsaṃyogaviśeṣam apekṣate /
ity ato na nityaṃ tādṛśam eva cittam utpadyate na ca kramaniyamenāṃkurakāṇḍapattrādivad iti
gal te yid dang phrad pa'i bye brag la ltos pa'i phyir ro zhe na zhes bya ba ni gal te sems skye ba ni bdag las rab tu skye bar 'dra mod kyi /
bdag res 'ga' yid dang 'brel ba'i bye brag las skye bas de'i phyir sems rtag tu de dang 'dra ba kho nar yang skye bar mi 'gyur la myu gu dang sdong bu dang 'dab ma la sogs pa bzhin du rim pa nges par yang skye bar mi 'gyur ro zhes bya bar 'dod na ni ma yin no /
na /
anyasaṃyogāsiddheḥ /
naitad evaṃ
'brel pa gzhan ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni de ni de lta ma yin no /
kasmāt /
tābhyām ātmamanobhyām anyasya saṃyogasyāsiddheḥ
ci'i phyir zhe na /
bdag dang yid de dag las 'brel pa gzhan du ma grub pa'i phyir te /
na hi saṃyogo nāma bhāvaḥ kaścid asmākaṃ siddho 'sti /
saṃyoginoś ceti vistaraḥ /
abhyupagate 'pi saṃyoge saṃyoginoś ceti vistaraḥ /
lokaprasiddhayoḥ kāṣṭhayor anyayor vā kayościt /
paricchinnatvāt paricchinnadeśadṛṣṭatvād ity arthaḥ
kho bo cag la ni 'brel pa zhes bya ba'i dngos po grub pa ci yang med do /
'brel pa can dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni 'brel pa khas blangs kyang 'brel pa can 'jig rten na grags pa shing ngam gzhan gang yang rung ba dag ni yongs su chad pa'i phyir te /
yul yongs su chad par mthong ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
lakṣaṇavyākhyānde ceti /
vaiśeṣikataṃtre saṃyogalakṣaṇanirdeśāt /
tataḥ kim ātmanaḥ paricchedaprasaṃgaḥ
mtshan nyid rnam par bshad pa'i phyir zhes bya ba ni bye brag pa'i rgyud las phrad pa'i mtshan nyid bstan pa'i phyir ro /
paricchinnadeśatvaprasaṃgaḥ /
yatrātmā /
na tatra manaḥ
des na ci zhe na bdag yongs su chad par thal bar 'gyur te /
yatra manaḥ /
na tatrātmeti /
anenānumānāgamāpattito dharmiviśeṣaviparyayo 'sya pakṣasya saṃdarśito bhavati /
manasā saṃyoga ātmana iti
gang na bdag yod pa de na yid med la gang na yid yod pa de na bdag med pas yul yongs su chad pa nyid du thal bar 'gyur ro /
bdag yid dang phrad pa zhes bya ba 'dis ni rjes su dpag pa dang lung gi phyogs pa 'di chos can gyi khyad par las bzlog par 'gyur ba bstan pa yin te /
ātmā dharmī /
tasya viśeṣaḥ sarvagatvaṃ
chos can ni bdag go /
de'i khyad par ni thams cad na yod pa nyid do /
tadviparyayo 'sarvagatatvam iti de las bzlog pa ni thams cad na med pa nyid do /
tato manaḥsaṃcārād ātmanaḥ saṃcāraprasaṃgād iti /
tato lakṣaṇād aprāptipūrvikā prāptiḥ saṃyoga iti manaḥsaṃcārād yaṃyaṃ śarīrapradeśaṃ manaḥ saṃcarati
de'i phyir yid 'phos pa las bdag 'pho bar thal bar 'gyur zhes bya ba ni phrad pa ni ma phrad pa sngon du 'gro ba'i phrad pa yin no zhes bya ba'i mtshan nyid de'i phyir te /
tatastata ātmā saṃcaraty apaitīti prasajyate /
tadyathā yaṃyaṃ pṛthivīpradeśaṃ puruṣaḥ saṃcarati /
tatastata ātapo 'pasarpati
yid 'phos pa las te yid lus kyi phyogs gang dang gang du 'pho ba de dang de nas bdag 'pho zhing 'dor ro zhes bya bar thal bar 'gyur te /
dper na skyes bu sa'i phyogs gang dang gang du 'pho ba de dang de nas nyi ma 'phos pa lta bu'o /
tathā ca sati niḥkriyatvam asya bādhitaṃ bhavatīti /
sa eva pratijñādoṣaḥ
de lta yin na yang 'di ni bya ba med pa nyid la gnod par 'gyur bas de nyid dam bcas pa'i nyes pa yin no /
vināśasya vā /
prasaṃga iti vartate /
ātmana iti ca /
yatrayatra manaḥ saṃcarati /
tatratatrātmā vinaśyatīti /
sa eva cātra pratijñādoṣaḥ
nyams par zhes bya ba ni bdag ces bya ba dang thal bar 'gyur ro zhes bya bar sbyar ro /
gang dang gang du yid 'pho ba de dang der bdag 'jig pas de nyid 'dir dam bcas pa'i nyes pa yin te /
ātmano nityatvanivṛtteḥ /
pradeśasaṃyoga iti cet /
syān matam ātmanā pradeśena saṃyogo manasaḥ /
ātmano vā pradeśena manasā saha saṃyogaḥ
bdag mi rtag par 'gyur ba'i phyir ro /
gal te phyogs gcig phrad do zhe na zhes bya ba ni yid bdag gi phyogs gcig dang phrad pa'am /
bdag gi phyogs gcig yid dang phrad pa ste /
yasmiṃ charīrapradeśe mano 'vasthitaṃ bhavati /
tadgatenātmapradeśena mano na saṃyujyate /
pradeśāntareṇānyapārśvataḥ saṃyujyate /
tasṃād aprāptipūrvakatve 'pi saṃyogasyāprāptenaivātmapradeśena manaḥ saṃyujyata iti /
tan na /
tasyaiva tatpradeśatvāyogāt /
na hy ātmano 'nyapradeśa vidyaṃte
gal te lus kyi phyogs gang na yid gnas par gyur pa de na yod pa'i bdag gi phyogs dang ni yid mi phrad kyi /
phyogs gzhan dang ni glo nas phrad do de lta bas na phrad pa ni ma phrad pa sngon du 'gro ba nyid yin yang bdag gi phyogs ma phrad pa kho na dang yid dang phrad do zhes bya bar 'dod na /
de ni ma yin te phyogs de nyid kyi yin pa nyid du mi rung ba'i phyir ro /
na caivātmaivātmanaḥ pradeśo yujyate bdag la ni phyogs gzhan yang yod pa ma yin la /
astu vā saṃyoga iti vistaraḥ bdag gi phyogs kyang rung ba ma yin no /
abhyupetyāpi saṃyogaṃ tathāpi nirvikāratvād aviśiṣṭe manasi kathaṃ saṃyogaviśeṣaḥ /
kathaṃ viśiṣṭaḥ saṃyogo bhavati
phrad pa yod du chug na yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni phrad pa khas blangs su zin kyang /
'on kyang 'gyur ba med pa'i phyir yid rtag tu khyad par med pa la ji ltar phrad pa khyad par du 'gyur te /
yate evam uktaṃ manaḥsaṃyogaviśeṣāpekṣatvād iti /
buddhiviśeṣāpekṣatvād iti cet
ji ltar phrad pa khyad par can du 'gyur na 'di ltar de skad bshad /
gal te blo'i khyad par ltos pa yin no zhe na /
sa evopari codyate kathaṃ buddhiviśeṣa iti /
kasmān na nityam īdṛśam evotpadyate cittam aviśiṣṭe ātmanīti /
kāraṇaviśeṣād dhi kāryaviśeṣa (Abhidh-k-vy 716) iṣyate śaṃkhapaṭahādiśabdavat /
saṃskāraviśeṣāpekṣād ātmamanaḥsaṃyogād iti cet /
syān mataṃ nityam aviśiṣṭe 'py ātmani manasi ca saṃskāraviśeṣāpekṣād ātmamanasoḥ saṃyogād buddhiviśeṣa iti
ji ltar blo'i khyad par yin zhes de nyid la klan ka tshol bar byed do zhes bya ba ni /
bdag rtag tu khyad par med pa yin na ci'i phyir de 'dra ba kho nar mi skye /
rgyu'i khyad par las ni 'bras bu'i khyad par du 'dod de dung dang rdza rnga pa ta ha la sogs pa'i sgra bzhin no /
gal te 'du byed kyi khyad par la ltos pa'i bdag dang yid phrad pa las so zhe na zhes bya ba ni gal te bdag dang yid ni rtag tu khyad par med mod kyi bdag dang yid sbyor ba 'du byed kyi khyad par la ltos pa'i khyad par las blo'i khyad par du 'gyur bar 'dod na'o /
tad uktaṃ bhavati /
saṃskāraviśeṣād bhāvanāviśeṣalakṣaṇād ātmamanaḥsaṃyogaviśeṣaḥ
'di skad du dgos pa'i khyad par gyi mtshan nyid kyis 'du byed kyi khyad par las bdag dang yid sbyor ba'i khyad par du 'gyur la /
tadviśeṣād buddhiviśeṣa iti /
atra brūmaḥ /
cittād evāstv iti vistaraḥ /
ayam ihācāryasyābhiprāyaḥ /
[sāntarbhavaś cittam astīty avivādaḥ] mama tava ca cittam astīty avivādaḥ
de'i khyad par las blo'i khyad par du 'gyur ro zhes smras pa yin no /
'dir 'du byed kyi khyad par la ltos pa'i sems kho na las zhes bya ba rgyas par smos te; 'di la slob dpon gyi dgongs pa ni kho bo'i ltar na sems kyang yod na /
saṃskāraviśeṣo 'py asti bhāvanāviśeṣalakṣaṇo yo 'sau vāsanā bījam iti vāsmābhir vyavasthāpyate dgos pa'i khyad par gyi mtshan nyid kyi 'du byed kyi khyad par gang kho bo cag bag chags dang sa bon zhes bya bar rnam par 'jug pa de yang yod pa nyid pas brtsad pa med kyi /
bhāvāntaraṃ na veti tuviśeṣaḥ /
tasmāc cittād eva saṃskāraviśeṣāpekṣād buddhiviśeṣo 'stu
dngos po gzhan yin nam ma yin zhes bya ba tsam zhig khyad par yod do /
de lta bas na 'du byed kyi khyad par la ltos pa'i sems kho na las blo'i khyad par du 'gyur ba na /
kim ātmanā tatsaṃyogena vā kalpiteneti bdag gam de dang phrad par brtags pas ci zhig bya snyam pa 'di yin no /
na hi kiṃcid iti vistaraḥ /
kuhakenaikatareṇa vaidyena kasmaicit glānāyauṣadhaṃ dadānena cintitaṃ
bdag gi nus pa ni chung zad kyang mi dmigs te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sman pa ngan g yo can 'ga' zhig gis nad pa 'ga' zhig sman byin nas bsams pa /
idam auṣadhaṃ sulabhaṃ sman 'di ni rnyed sla ba yin te /
viditaṃ cāsya saparijanasya glānasya de 'khor dang bcas pas kyang shes so /
etena cauṣadhenāsya glānasya glānopaśamo bhavet sman 'dis kyang nad pa 'di'i nad zhi bar ni 'gyur ro /
tad evaṃ mām avadhūyānye 'pi kariṣyanti /
tataś ca mamārthalābho na bhaviṣyati /
iti cintayitvā tad abhimaṃtrya phūḥ svāhā phūḥ svāheti janasya darśitam /
anena mantreṇedam auṣadhaṃ sidhyatīti /
tatra yathā kuhakavaidyaphūḥsvāhānām auṣadhakāryasiddhau sāmarthyaṃ nāsti /
auṣadhasyaiva tu sāmarthyam /
evam ātmano buddhiviśeṣopattau nāsti sāmarthyaṃ /
cittasyaiva sāmarthyam iti
de lta bas na bdag khyad du bsad nas gzhan yang 'di byed par 'gyur ro /
de nas bdag gis nor rnyed par mi 'gyur ro snyam du bsams nas phu sv'a h'a thu sv'a h'a zhes sngags kyis btab nas sngags 'dis ni sman 'di 'grub bo zhes skye bo la bstan na /
de la ji ltar sman gyi don 'grub par bya ba la sman pa ngan pa g yo can gyis phu sv'a h'a zhes bya ba rnams kyi nus pa med kyi /
sman gyi nus pa yin pa de bzhin du blo'i khyad par skye bar bya ba la bdag gi nus pa med kyi sems kho na'i nus pa yin no /
saty ātmani tayoḥ saṃbhava iti cet /
syān mataṃ /
saty ātmani tayoḥ saṃskāracittayoḥ saṃbhavaḥ
gal te bdag yod na de gnyis srid do zhe na ni zhes bya ba ni gal te bdag yod na 'du byed dang sems de gnyis srid pas de'i phyir bdag yod do zhes bya bar 'dod na /
ity ato 'sty ātmeti /
atra brūmo vāṅmātraṃ
'dir smras pa'i tshig tsam du zad kyi 'di la rigs pa ni 'ga' yang med do /
nātra kācid yuktir astīti /
āśrayaḥ sa iti cet /
syān matam /
ātmāśrayas tayor iti /
yathā kaḥ kasyāśraya iti
gal te de ni rten yin no zhe na zhes bya ba ni gal te de ni de gnyis kyi rten yin no zhes bya bar 'dod na'o /
dper na gang gi rten gang yin pa de lta bu zhes bya ba ni rten gyi ngo bo'i dper brjod pa tshol ba'o /
āśrayarūpeṇodāharaṇaṃ mṛgyate /
tam asyāśrayārtham ayuktaṃ darśayann āha /
na hi te iti vistaraḥ /
te saṃskāracitte /
citrabadarādivat /
yathā kuḍye citram ādhāryaṃ badaraṃ ca kuṇḍe
'di rten gyi don du mi rigs pa de bstan pa'i phyir de dag kyang zhes bya ba rgyas par smos te /
'du byed dang sems de dag kyang ri mo dang rgya shug la sogs pa ltar de dper na rtsig pa la ri mo dang gzhong bu la rgya shug brten pa ltar ro /
ādiśabdena bhājane bhojanam ityādi /
naiva te saṃskāracitte tatrātmany ādheye
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni snod la zas zhes bya ba nas sogs pa bsdu ste /
'du byed dang sems de dag ni rten bdag de la de lta ma yin la /
dhārye /
nāpi sa kuḍyakuṇḍādivad ādhāro yuktaḥ
de yang rtsig pa dang gzhong bu la sogs pa ltar rten du rigs pa ma yin te /
nāpi sa ātmā kuḍyavat kuṇḍavac cādhāro yuktaḥ bdag de yang rtsig pa lta bu dang gzhong bu lta bur rten du rigs pa ma yin no /
ādiśabdena bhājanādigrahaṇaṃ /
kiṃ karaṇam ity āha
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni snod la sogs pa bsdu'o /
ci'i phyir zhe na /
pratighātiyutatvadoṣād iti pratighātitvadoṣād yutatvadoṣāc ca /
sapratighatvaprasaṃgāt pṛthagdaśatvaprasaṃgāc cety arthaḥ /
yathā citrabadarayoḥ kuḍyakuṇḍayoś cādhāryādhārabhāve pratighātitvam yutatvaṃ ca dṛṣṭe
thogs pa tha dad pa nyid kyi nyes par 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba smos te thogs pa nyid du nyes par 'gyur ba'i phyir dang tha dad pa nyid kyi nyes par 'gyur ba'i phyir ro /
thogs pa dang bcas pa nyid du thal bar 'gyur ba'i phyir dang yul tha dad pa nyid du thal bar 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
ji ltar ri mo dang rgya shug dag dang rtsig pa dang gzhong bu dag la brten pa dang rten gyi ngo bo yin la /
evam eteṣām api syāt /
aniṣṭaṃ caitat /
ato 'nātmāśrayaḥ /
yathā na gandhādhibhyo 'nyā pṛthivī
thogs pa nyid dang tha dad pa nyid du mthong ba ltar de dag kyang de dang 'dra bar 'gyur ba zhig na de ltar yang mi 'dod de de'i phyir bdag ni rten ma yin no /
tathā buddhyādibhyo 'nya ātmeti /
(Abhidh-k-vy 717) ko hi satpuruṣo gaṃdhādibhyo 'nyāṃ pṛthivīṃ nidhārayati /
na hi pṛthivī katamety ukte rūpagandharasasparśebhyo 'nyā darśayituṃ śakyate yathā rūpaṃ gandhādibhyo 'nyad iti /
yadi na gaṃdhādibhyo 'nyā pṛthivī /
katham ayaṃ vyapadeśaḥ pṛthivyāṃ gandhādaya iti
dper na dri la sogs pa las sa gzhan ma yin pa ltar blo la sogs pa las kyang bdag gzhan ma yin no /
skyes bu dam pa su zhig dri la sogs pa las sa gzhan yin par nges par 'dzin par byed de /
sa gang zhig yin zhes smra na 'di ltar gzugs dang dri la sogs pa las gzhan pa'o zhes bya ba lta bur gzugs dang dri dang ro dang reg bya dag las gzhan par ni bstan par mi nus so /
gal te dri la sogs pa las sa gzhan pa yin na sa'i dri la sogs pa zhes bya ba'i tha snyad 'di ji ltar 'dogs te /
anyena hy anyasya vyapadeśo dṛṣṭaḥ /
caitrasya kambala iti /
ata ucyate /
vyapadeśas tu iti vistaraḥ
nag pa'i la ba zhes gzhan gyis gzhan tha snyad 'dogs par mi mthong ngo zhe na /
'dir sa'i dri la sogs pa zhes bya ba'i tha snyad ni zhes bya ba rgyas par smos so /
viśeṣaṇārthaṃ ity abādibhyo viśeṣaṇārtham ity arthaḥ khyad par du bya ba'i phyir zhes bya ba ni chu la sogs pa khyad par du bya ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
katham iti pratipādyati /
te hy eveti vistaraḥ /
te hy evety evakāras tadvytiriktapṛthivīdravyanivṛttyarthaḥ
ji lta zhe na ci nas de bdag nyid ces bya ba rgyas par 'byung bas ston par byed do /
nyid ces bya ba ni da dag la ma gtogs pa sa'i rdzas bzlog pa'i phyir te /
te eva gandhādayaḥ ci nas kyang dri la sogs pa bsdu'o /
tadākhyāḥ pṛthivyākhyāḥ /
yathā vijñāyeran /
tathā viśeṣaṇārthaṃ vyapadeśa ity abhisaṃbandhaḥ /
nānya iti
de dag nyid de zhes bya bas zhes bya bar shes par 'gyur ba de ltar khyad par du bya ba'i phyir tha snyad 'dogs so zhes bya bar sbyar ro /
nābādyākhyāḥ /
pṛthivyākhyebhyo 'nye vijñāyerann ity arthaḥ /
kāṣṭhapratimāyāḥ śarīravyapadeśavad iti
gzhan ni ma yin no zhes bya ba ni ci nas kyang sa zhes bya ba las gzhan pa chu zhes bya ba la sogs par shes par mi 'gyur bar zhes bya ba'i don to /
yathā kāṣṭhapratimāyāḥ śarīram iti vyapadiśyate /
anyābhyo mṛnmayādiviśeṣaṇārthaṃ /
na ca kāṣṭhapratimāyāḥ śarīram anyat /
evam ihāpi vyapadeśaḥ syāt /
na ca gandhādibhyo 'nyā pṛthivīti
shing gi gzugs kyi lus bzhin no zhes bya ba ni 'ji ba las byas pa la sogs pa gzhan dag las khyad par du bya ba'i phyir shing gi gzugs kyi lus zhes tha snyad 'dogs la shing gi gzugs kyi lus gzhan yang ma yin pa ltar 'dir yang de bzhin du tha snyad 'dogs par 'gyur bas bri la sogs pa las gzhan pa yang ma yin no /
'du byed kyi khyad par la ltos pa yin du zin kyang bdag dang yid phrad pa'o /
saṃskāraviśeṣāpekṣatva ity ātmamanaḥsaṃyogasya /
yo hi baliṣṭha iti /
saṃskāraviśeṣaḥ /
tenānyeṣāṃ saṃskāraviśeṣāṇāṃ pratibandhaḥ /
sa eva baliṣṭhaḥ kasmān nityaṃ na phalatīty ācāryavacanaṃ /
sa eva punar āha
gang zhig stobs che ba zhes bya ba ni 'du byed kyi khyad par te /
des 'du byed kyi khyad par gzhan dag la bgegs byed do /
stobs che ba nyid ci'i phyir 'bras bu mi 'byin te zhes bya ba ni slob dpon gyi tshig yin no /
yo 'sya nyāyo yaḥ saṃskārasya nyāyo vināśaḥ pratibandho vā /
so 'stu bhāvanāyā bījātmikāyāḥ
de nyid kyi yang bshad pa de'i tshul te 'du byed kyi tshul 'jigs pa'am bgegs byed pa gang yin pa de ni sa bon gyi bdag nyid kyis bsgos pa'i yin na ni bdag tu rtog pa ni don med cing dgos pa med pa yin te /
ātmā tu nirarthako niḥprayojanaḥ kalpyate /
saṃskārārthā hi tatkalpanā syāt
'du byed kyi don du der brtag grang na 'du byed de'i bya ba gang yin pa de ni bsgos pa kho nas byed do /
tasya ca saṃskārasya yat kāryaṃ /
tad bhāvanayaiva kriyata iti /
smṛtyādīnām iti vistaraḥ /
syān mataṃ /
smṛtisaṃskārecchādveṣādīnāṃ guṇapadārthatvāt tasya ca guṇapadārthasyāvaśyadravyāśritatvād dravyāśrayaś ca guṇavān ity evaṃ lakṣaṇopadeśāt
dran pa la sogs pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te dran pa dang 'du byed dang 'dod pa dang zhe sdang la sogs pa ni yon tan gyi dngos po yin pa'i phyir la /
rdzas la brten pa'i yon tan ni yon tan dang ldan pa yin no zhes de skad du mtshan nyid bstan pa'i phyir yon tan gyi rdzas de yang gdon mi za bar rdzas la brten pa yin pa'i phyir ro /
na caiṣām anya āśrayaḥ pṛthvyādiko yujyate 'parapratyakṣatvādhibhiḥ gzhan ni mngon sum pa ma yin pa nyid la sogs pa'i rgyus na de dag gi rten sa la sogs pa'i gzhan yin par yang rung ba ma yin no /
kāraṇaiḥ /
ato ya eṣām āśrayaḥ /
sa ātmā /
tasmād asty ātmeti
de bas na 'di dag gi rten gang yin pa de ni bdag yin pas de lta bas na bdag ni yod do zhes bya bar 'dod na /
na /
asiddheḥ /
naitad evaṃ
ma yin te ma grub pa'i phyir te /
de ni de lta ma yin no /
kasmāt /
smṛtyādīnāṃ guṇapadārthatvāsiddheḥ /
vidyamānaṃ dravyam iti
ci'i phyir zhe na /
dran pa la sogs pa ni yon tan gyi dngos po nyid du ma grub pa'i phyir ro /
yat svalakṣaṇato vidyamānaṃ /
tad dravyaṃ /
ṣaṭ dravyāṇi śrāmaṇyaphalānīti
yod pa thams cad rdzas yin zhes bya ba ni mtshan nyid kyi sgo nas yod pa gang yin pa de ni rdzas yin no /
rūpaskandhādīni paṃca skandhāni śrāmaṇyaphalāny asaṃskṛtaṃ ca ṣaṣṭham iti ṣaṭ dravyāṇi bhavanti dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu ni rdzas drug go zhes bya ba ni gzugs kyi phung po la sogs pa lnga ni dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu 'dus byas yin la /
nāpy eṣām iti /
smṛtyādinaṃ /
parīkṣito hy āśrayārtha iti /
yathā kaḥ kasyāśrayaḥ
drug pa ni 'dus ma byas yin pas rdzas drug yin no /
de dag rdzas la brten pa nyid du yang ma grub pa ste zhes bya ba ni dran pa la sogs pa'o /
na hi te citrabadarādivad ādhārya iti vistareṇa /
(Abhidh-k-vy 718) /
ete prakārā iti
rten gyi don ni brtags zin to zhes bya ba ni dper na gang gi rten gang lta bu de dag kyang ri mo dang rgya shug la sogs pa lta bur brten pa ma yin la zhes bya ba rgyas par ro /
gaurādiprakārāḥ /
skaṃdheṣv ayam ity ahaṃkarāḥ
rnam pa de dag ces bya ba ni dkar sham la sogs pa'i rnam pa dag go /
na tv ahaṃkāra iti /
na tv aham ity evam ākaraḥ pratyaya ity arthaḥ /
idaṃ punas tad evāyātam iti /
kimarthaiṣā ṣaṣṭhī /
svāmyarthā /
yathā kaḥ kasyo svāmī
'di ni phung po rnams las zhes bya ba ni bdag tu 'dzin pa'o /
bdag tu 'dzin pa ni ma yin no zhes bya ba ni bdag go snyam pa de lta bu'i rnam pa can gyi shes pa ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
'di ni de nyid 'ongs pa yin no zhes bya ba ni drug pa 'di'i don ji lta bu yin /
rje bo'i don yin no /
dper na gang gi rje bo gang lta bu yin /
yathā goś caitraḥ katham asau tasyāḥ svāmī dper na ba'i rnam pa nag pa lta bu yin no /
'di ji ltar de'i rje bo yin /
tadadhīno hi tasyāvāhadhohādiṣu viniyogaḥ de rmo ba dang bzho ba la sogs pa la sbyar ba de la rag lus pa yin no /
kva ca punar ahaṃkāro viniyoktavyo yata etasya svāmi mṛgyate ngar 'dzin pa gang du sbyar bar bya ba ni 'di ltar 'di'i rje bo btsal /
ahaṃkartavye 'rthe /
kimarthaṃ viniyoktayaḥ
bdag tu 'dzin par bya ba'i don la'o /
ci'i phyir sbyar bar bya /
ahaṃkārārtham /
aho sūktāni sukhaidhitānāṃ /
sa eva hi nāma tadarthaṃ viniyoktavya iti
bdag tu 'dzin par bya ba'i phyir ro /
kye ma de nyid de'i don du sbyar ro zhes bya ba ni bsod nams kyis bskyed pa rnams kyis legs par smras so /
kathaṃ ca viniyoktvyaḥ ji ltar sbyar bar bya /
utpādanataḥ āhosvit saṃpreṣaṇataḥ /
ahaṃkāragatyayogād utpādanataḥ /
hetur eva tarhi svāmi prāpnoti
ci skyed pa'i sgo nas sam /
'on te mdag pa'i sgo nas bdag tu 'dzin pa las 'gro ba mi rung bas bskyed par bya ba'i sgo nas so /
phalam eva ca svaṃ /
yasmād dhetor ādhipatyaṃ phale
de lta na ni rgyu kho na rje bo yin la 'bras bu kho na bran yin par 'gyur te /
phalena ca tadvān hetur iti /
ya evāsya hetur ahaṃkārasya /
tasyaivayam iti /
puṣpito vṛkṣa iti dṛṣṭānto yatra siddhānte vṛkṣāvayavī neṣyate /
vijātīyacaturmahābhūtakāyārambhānabhīṣṭe /
yatra tu vṛkṣāvayavy asti /
tatra dvitīyo dṛṣṭāntaḥ
'di ltar rgyu ni 'bras bu la dbang byed la 'bras bus kyang de dang ldan pa rgyu yin pas de ni bdag tu 'dzin pa'i rgyu gang yin pa de kho na'i yin no zhes bya ba yin no /
shing ljon pa'i me tog chags so zhes bya ba ni grub pa'i mtha' gang la shing ljon pa yan lag can du mi 'dod cing 'byung ba chen po rigs mi mthun pa bzhis brtsams pa yin par mi 'dod pa de la dpe yin no /
gang la shing ljon pa yan lag can yod pa de la ni dpe gnyis pa nags tshal 'bras bu chags so zhes bya ba yin te /
phalitaṃ vanam iti /
na hi vanaṃ nāma kiṃcid asti
nags tshal zhes bya ba ni chung zad kyang med do /
yathā yasmin vane phalam utpannaṃ tat phalitam iti ucyate /
yathā yasminn āśraye ṣaḍāyatanalakṣaṇe sukham utpannaṃ duḥkhaṃ vā
ji ltar nags tshal gang la 'bras bu byung ba de'i 'bras bu chags so zhes bya ba de bzhin du skye mched drug gi mtshan nyid kyi rten gang la bde ba'am sdug bsngal byung ba de la bde ba'am sdug bsngal ba zhes bya'o /
de ltar ni bshad zin to zhes bya ba ni /
sa sukhito duḥkhito vā de gyur pa las 'gyur ba'i phyir /
tathoktam iti /
yathā āśrayaḥ ṣaḍāyatanaṃ tathoktaṃ /
tadvikāravikāritvād āśrayāś cakṣurādaya iti /
atha paṃcaskandhakaṃ bhavān udāharatīty adhikṛtaṃ
rten ni mig la sogs pa yin /
zhes skye mched drug ji ltar brten pa de ltar ni bshad zin to /
'on te phung po lnga zhes bya ba ni khyod dper byed na zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
sa eva karteti /
sa eva paṃcaskandhalakṣaṇaḥ kartā
de nyid byed pa po yin te zhes bya ba ni phung po lnga'i mtshan nyid de nyid byed pa po yin gyi bdag ni ma yin pas /
nātmā /
iti siddho naḥ pakṣaḥ
kho bo cag gi phyogs grub po /
tatrāpi svātaṃtryaṃ nāstīti darśayann āha /
trividhaṃ cedaṃ karmeti vistaraḥ
de la yang rang dbang med par brten pa'i phyir las 'di rnam pa gsum ste zhes bya ba rgyas par smras so /
kāyasya cittaparataṃtrā vṛttiḥ cittapravartitvāt kāyakarmaṇaḥ /
cittasyāpi kāye vṛttiḥ svakāraṇaprartaṃtrā /
[manodharma]manaskārādiparataṃtratvāt /
tasyāpy evaṃ tasya cittakāraṇasya svakāraṇaparataṃtrā vṛttir iti /
nāsti kasyacid api svātaṃtryaṃ kāyasya cittasya cittakāraṇasyānyasya vā
lus ni sems gzhan gyi dbang gis 'jug ste lus kyi las ni sems kyis rab tu bcug pa'i phyir ro /
sems kyang lus la rang gi rgyu'i dbang gis 'jug ste /
yid la byed pa la sogs pa'i gzhan gyi dbang yin pa'i phyir ro /
de yang de dang 'dra ste snyam sems kyi rgyud yang rang gi rgyu'i gzhan gyi dbang gis 'jug pas lus sam sems sam sems kyi rgyu 'am gzhan yang rung gang la yang rang dbang med kyi /
pratyayaparataṃtrā hi sarve bhāvāḥ bzhi yis sems dang sems byung rnams /
caturbhiś cittacaittā hi samāpattidvayaṃ tribhiḥ gsum gyis snyoms par 'jug pa gnyis /
gzhan dag gnyis las skye bar 'gyur /
dvābhyām anye tu jāyanta iti vacanāt zhes 'byung bas dngos po thams cad ni rkyen gyi gzhan gyi dbang gis 'jug go /
ātmano 'pi ca nirapekṣasya buddhiviśeṣādyutpattāv akāraṇatvābhyupagamān na svātaṃtryaṃ sidhyati bdag kyang ltos pa med pa ni blo'i khyad par skye ba'i rgyu ma yin pas rgyu nyid du khas mi len pa'i phyir rang dbang can du mi 'grub bo /
tasmān naivaṃ lakṣaṇa iti /
svataṃtraḥ karteti /
evaṃ tarhi kartety āha
de lta bas na de lta bu'i mtshan nyid ces bya ba ni byed pa po rang dbang can no /
yat tu yasya pradhānakāraṇaṃ 'o na byed pa po ji lta bu zhe na /
tat (Abhidh-k-vy 719) tasya kartety ucyate gang zhig gang gi rgyu'i gtso bo yin pa de ni de'i byed pa po zhes bya ba smos te /
prādhānye tatpratītyotpatteḥ /
sa evam api kartā na yujyate /
pradhānakāraṇabhāvenāpi na yujyata ity arthaḥ
gtsor de la brten nas skye ba'i phyir ro /
de ni de lta bur yang byed pa por mi rung ngo zhes bya ba ni rgyu'i gtso bo'i ngo bor yang mi rung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
tasyākāraṇatvam upadarśayann āha /
smṛtito hi chanda iti vistaraḥ /
pūrvasmartavye 'ṛthe smṛtir utpadyate
de rgyu ma yin pa nyid du bstan pa'i phyir dran pa las ni 'dun pa skye'o zhes bya ba rgyas par smos te /
dang por dran par bya ba'i don la dran pa skye'o /
dran pa las ni 'dun pa skye ste byed par 'dod pa'o /
smṛteś chandaḥ kartukāmatā 'dun pa las ni rtog pa ste /
chandād vitarkaś cetanāviśeṣo 'bhisaṃskāralakṣaṇaḥ /
prajñāviśeṣo vā yogācāranayena
rnal 'byor spyod pa'i lugs kyis ni 'du byed kyi mtshan nyid sems pa'i khyad par ram /
shes rab kyi khyad par yin no /
vaibhāṣikanayena tv abhirūpaṇavikalpalakṣaṇaḥ /
vitarkāt pratyatno vīryaṃ
bye brag tu smra ba'i lugs kyis ni rnam par rtog pa'i mtshan nyid kyi nges par rtog pa'o /
prayatnād vāyuḥ /
tato vāyoḥ karma deśāntarotpattilakṣaṇam iti /
kim atrātmā kurute
rnam par rtog pa las rab tu 'bad pa ste brtson 'grus so /
rab tu 'bad pa las rlung ngo /
vijñāne pratiṣedhād iti /
yaivopalabdhiḥ /
tad eva vijñānaṃ
de nas rlung las ni las de yul gzhan du 'byung ba'i mtshan nyid 'byung na /
vijñāne cātmanaḥ sāmarthyaṃ pratiṣiddhaṃ /
cittād evāstu saṃskāraviśeṣāpekṣāt /
na hi kiṃcid ātmana upalabhyate samarthyam /
auṣadhakāryasiddhāv iva kuhakavaidyaphūḥsvāhānām iti
'di la bdag ci zhig byed rnam par shes pa la nus pa bkag pa'i phyir ro zhes bya ba ni dmigs pa gang yin pa de nyid rnam par shes pa yin na 'du byed kyi khyad par la ltos pa'i sems kho na las yin par zad kyi bdag gi nus pa ni chung zad kyang mi dmigs te /
sman gyi 'bras bu grub pa la sman pa ngan g yo can gyis phu sv'a h'a zhes smras pa dag bzhin no zhes rnam par shes pa la ni bdag gi nus pa bkag go /
yathā tathoktam iti /
tadvikāravikāritvād āśrayāś cakṣurādaya iti
ji ltar yin pa de ltar ni bshad zin to zhes bya ba ni /
der gyur pa las 'gyur ba'i phyir /
rten ni mig la sogs pa ni /
zhes bya ba'o /
tadāśritād ity ātmāśritāt de la brten pa zhes bya ba ni bdag la brten pa'o /
uktottaraiṣā vācoyuktir iti /
yathā kaḥ kasyāśrayaḥ
tshig gi lugs kyis ni lan btab zin to zhes bya ba ni gang gi rten gang lta bu /
na hi te citrabadarādivad ādhārye de dag kyang ri mo dang rgya shug la sogs pa lta bur brten pa ma yin la /
nāpi sa kuḍyakuṇḍādivad ādhāro yuktaḥ de yang rtsig pa dang gzhong bu la sogs pa ltar rten du rigs pa ma yin te /
pratighātitvayuktatvādidoṣān na vai sa evam āśrayaḥ thogs pa dang tha dad pa nyid kyi nyes par 'gyur ba'i phyir ro /
kathaṃ tarhīti vistaraḥ gal te de ni de lta bur rten ma yin no /
tadāhitaṃ hi tad iti /
tena bījenāhitaṃ tat sāmarthyam ity arthaḥ /
yathoktam iti sthavirarāhulena /
yad guru yac cāsannam iti vistaraḥ
'o na ji lta bu zhe na zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
des bskyed pas so zhes bya ba ni sa bon des de'i nus pa bskyed pas so zhes bya ba'i tha tshig go /
ji skad du bshad pa lta bu'o zhes bya ba lta bu ni gnas brtan sgra gcan zin gyis so /
ekasmin saṃtāne catvāri karmāṇi nye ba gang dang goms gang dang /
guru āsannam abhyastaṃ pūrvakṛtaṃ ca /
eṣāṃ caturṇāṃ gurukarma pūrvakam iti tribhyas tat pūrvaṃ vipacyate /
āsannābhyastapūrvakṛtānām apy āsannaṃ pūrvam iti tat pūrvaṃ dvābhyāṃ vipacyate /
abhyastapūrvakṛtayoś cābhyastaṃ pūrvam iti ekasmāt pūrvaṃ vipacyate
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rgyud gcig la las bzhi po lci ba dang nye ba dang goms pa dang sngon byas pa yod pa'i bzhi po de dag ni de dag gi nang na las lci ba snga ma yin pas de ni gsum pas sngar smin to /
nye ba dang goms pa dang sngar byas pa rnams kyi nang na yang nye ba snga ma yin pas de ni gnyis pas sngar smin to /
goms pa dang sngar byas pa dag la yang goms pa snga ma yin pas gcig pas sngar smin to /
asatsv eteṣu pūrvajanmakṛtaṃ vipacyate aparaparyāyavedanīyaṃ de dag med na tshe snga ma la byas pa lan grangs gzhan la myong ba smin par 'gyur ro /
akliṣṭānām iti /
kuśalānām anivṛtāvyākṛtanāṃ ca /
viklittiviśeṣajād iti /
bhūmyudakasambandhāt phalasya sūkṣmo vikāro viklittiḥ
nyon mongs pa can ma yin pa rnams kyi zhes bya ba ni dge ba dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa rnams kyi'o /
rnam par 'drul ba'i khyad par las skyes pa zhes bya ba ni sa dang chu dang 'brel pa las 'bras bu'i rnam par 'gyur ba phra mo ni rnam par 'drul ba'o /
tasyā viśeṣaḥ /
sa evātiprakṛṣṭaḥ /
tasmāj jāto vikāraviśeṣaḥ
de'i khyad par ni de nyid khyad par can yin te /
de las rnam par 'gyur ba'i khyad par skye'o /
tasmāt /
phalāntaram utpadyate /
kīdṛśād vikāraviśeṣād iti darśayann āha
de las 'bras bu gzhan skye'o /
rnam par 'gyur ba'i khyad par ji lta bu zhig las yin pa bstan pa'i phyir /
yo hi tatra bhūtaprakāraṅkuraṃ nivartayati /
sa tasya bījam iti
de las 'byung ba'i rnam pa myu gu 'grub par byed pa yod pa gang yin pa de ni de'i sa bon zhes bya ba smos te /
myu gu de'i sa bon yin no /
tasyāṃkurasya bījaṃ /
nānyo bhūtaprakāraḥ /
na pūrvabījāvastho bhūtaprakāra ity arthaḥ
'byung ba'i rnam pa gzhan ni ma yin te /
sngon gyi sa bon gyi gnas skabs kyi 'byung ba'i rnam pa ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
bhavinyā tu saṃjñayeti /
odanaṃ pacati saktuṃ pinaṣṭīti yathā bhāvinyā saṃjñayā vyapadeśaḥ
'gyur ba'i ming gis zhes bya ba ni ji ltar 'bras chan 'tshed do /
phye 'thag go zhes 'byung bar 'gyur ba'i ming gis tha snyad 'dogs pa de bzhin du /
evaṃ pūrvako 'pi (Abhidh-k-vy 720) saṃtānaḥ aviklinnabījāvasthaḥ bījam ity ākhyāyate bhāvinyānayā saṃjñayeti /
sādṛśyād veti /
viklinnaviśeṣajena bhūtavikāraviśeṣeṇa sadṛśaḥ /
sa pūrvakaḥ saṃtāna iti kṛtvā bījam ity ākhyāyate /
evam ihāpīti vistaraḥ
rgyun snga ma sa bon gyi gnas skabs ma rul ba la yang 'byung bar 'gyur ba'i ming gis sa bon zhes bya'o /
'dra ba'i phyir zhes bya ba ni rgyun snga ma de yang 'byung ba rnam par 'gyur ba'i khyad par rnam par 'drul ba'i khyad par las skyes pa dang 'dra ba'i phyir sa bon zhes bya'o /
yadi saddharmaśravaṇayoniśomanaskārapratyayaviśeṣāj jātaḥ kuśalasāsravaś cittavikāra utpadyate /
asaddharmaśravaṇayoniśomanaskārapratyayaviśeṣāj jātaḥ akuśalo vā cittavikāra utpadyate
de bzhin du 'di la yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te dam pa'i chos nyan pa dang tshul bzhin yid la byed pa'i rkyen gyi khyad par las skyes pa dge ba zag pa dang bcas pa'i sems kyi 'gyur ba skye ba'am dam pa ma yin pa'i chos mnyan pa dang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'i rkyen gyi khyad par las skyes pa mi dge ba'i sems kyi 'gyur ba skye na /
tasmād tadvipākāntaram utpadyate /
nānyatheti samānam etat /
yathā na phalād eva phalāntaram utpadyate
de las rnam pa gzhan skye'i /
gzhan du ni ma yin pas de ni mtshungs so /
ji ltar 'bras bu kho na las 'bras bu gzhan mi 'byung gi /
kiṃ tarhi /
vikāraviśeṣāt /
evaṃ na vipākād eva vipākāntaram utpadyate
'o na ci zhe na 'gyur ba'i khyad par las yin pa de bzhin du rnam par smin pa kho na las rnam par smin pa gzhan mi 'byung ngo /
kiṃ tarhi /
cittavikāraviśeṣād utpadyate iti
'o na ci zhe na sems kyi 'gyur ba'i khyad par las 'byung bas de ni mtshungs so /
tulyam etat /
phale raktaḥ kesara iti /
phalābhyantare kesaraḥ /
yatra bījapūrakarasa āmlo 'vatiṣṭhate
'bras bu'i nang du ge sar dmar po zhes bya ba ni 'bras bu'i nang du gang na bi dza pu ra'i khu ba skyur bo yod pa'i ge sar ro /
na ca sa tasmāt punar anya iti /
na rasaraktaḥ kesaras tasmād uktāt kesarāt punar upajāyate
de las ni de gzhan mi skye ba zhes bya ba ni ge sar dmar po de las ni yang ge sar dmar po de mi skye'o /
kiṃ tarhi /
prākṛta evāraktaḥ kesaras upajāyata ity arthaḥ
'o na ci zhe na ge sar phal pa dmar po ma yin pa kho na skye'o zhes bya ba'i tha tshig go /
idam atrodāharaṇaṃ /
yathā lākṣārasaraktamātuluṃgapuṣpaphalād raktakesarān na raktaṃ kesarāntaraṃ punar bhavati /
evaṃ karmajād vipakān na punar vipākāntaram iti /
āha cātra /
cittaṃ hy etad anantabījasahitaṃ saṃtānato vartate
'di ni 'dir dper brjod pa yin te /
ji ltar rgya skyegs kyis kha dog bsgyur ba'i ma tu lung ga'i me tog dang 'bras bu can gyi ge sar dmar po gzhan mi 'byung ba de bzhin du las las skyes pa'i rnam par smin pa las kyang rnam par smin pa gzhan mi skye'o /
'dir smras pa /
sems 'di sa bon mtha' yas pa dang lhan cig rgyun gyis 'byung /
tattad bījam upaiti puṣṭim udite sve pratyaye cetasi | /
tat puṣṭaṃ drumalabdhavṛtti phaladaṃ kālena saṃpadyate
sa bon de ni rang rkyen byung na sems la rgyas par 'gyur /
de rgyas rim gyis 'jug pa rnyed na dus su 'bras bu 'grub /
raṃgasyeva hi mātuluṃgakusume 'nyas tasya tatkesare || punar āha ma tu lung ga'i me tog bskus tshon de yi ge sar bzhin /
yang smras pa /
karpāsabīje puṣpe ca mātuluṃgasya raṃjite | ji ltar ras bal sa bon dang /
ma tu lung ga'i me tog la /
lākṣayā jāyate raktaṃ yathā karpāsakesaraṃ || rgya skyegs bskus na de zhig kyang /
bsgos pa'i rgyud kyi rim pa yis /
ras bal dang ni ge sar la /
tasminn astamite raṃge saṃtānād bhāvitakramāt | dmar po 'byung bar 'gyur ba ltar /
las rnams zhig na'ang bsgos pa ni /
karmaṇy astamite caiva bhāvanātaḥ phalodaya || iti de nyid de yi 'bras bu skyed /
las dang zhes bya ba thams cad 'byung ba la /
karmeti sarvaṃ /
tadbhāvanāṃ karmabhāvanāṃ /
tasyā bhāvanāyā /
vṛttilābhaṃ tvadvṛttaṃ lābhaṃ /
tatas tadvṛttilābhāt /
(Abhidh-k-vy 721) /
phalam ity etac catuṣṭayaṃ
de bsgos zhes bya ba ni las kyis bsgos pa'o /
bsgos pa de'i 'jug pa rnyed pa ni de'i rnyed pa ste /
de dang 'jug pa rnyed pa de las 'bras bu zhes bya ba 'di bzhin no /
niyamena yadṛcchayā /
buddhād anyaḥ śrāvakādiḥ /
sarvathā sarvākāraṃ /
na prajānāti /
arthād uktaṃ bhavati
sangs rgyas las gzhan pa nyan thos la sogs pas dga' mgur rnam pa thams cad de'i rnam pa kun nges par gdon mi za bar rab tu mi shes so /
buddha eva tat sarvaṃ sarvathā prajānātīti /
ity etām iti vistaraḥ /
itikaraṇaḥ samāptyarthaḥ /
pradarśanārtho vā /
etāṃ buddhānāṃ pravacanadharmatāṃ suvihitena hetor mārgeṇa hetumārgeṇa śuddhāṃ niravadyāṃ niśāmya dṛṣṭvā
don gyis na sangs rgyas kho nas de thams cad rnam pa thams cad rab tu mkhyen to zhes bshad pa yin no /
de ltar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni skabs rdzogs pa'i don tam gong du rab tu bstan pa'i don to /
sangs rgyas rnams kyi gsung rab kyi chos nyid gtan tshigs kyi lam legs par gsungs pas dag pa kha na ma tho ba med ba 'di mthong nas te mthong bar gyur nas so /
aṃdhās tīrthyāḥ /
yathābhūtadarśanavaikalyāt /
kutsitā dṛṣṭiḥ kudṛṣṭiḥ
mu stegs dag ni yang dag pa ji lta ba bzhin mthong ba med pas long ba dag go /
tasyāś ceṣṭitāni kudṛṣṭiceṣṭitāni lta ngan ni lta ba smad pa ste /
de g yo ba'o /
vividhāni kudṛṣṭiceṣṭitān eṣām iti vividhakudṛṣṭiceṣṭitāḥ svargāpavargahetāv apratipanna mithyāpratipannāś cety arthaḥ 'di dag la lta ba ngan pa sna tshogs g yo ba yod pas na lta ba ngan pa sna tshogs g yo can dag ste /
mtho ris dang byang grol gyi lam la ma zhugs pa dang log pa la zhugs ba rnams so zhes bya ba'i tha tshig go /
teṣām evaṃvidhānāṃ tīrthyānāṃ kapilolūkādīnāṃ mataṃ darśanam apavidhya tyaktvā yāṃti saṃsārān nirvāṇam iti vākyādhyāhāraḥ mu stegs ser skya ba dang 'ug pa la sogs pa de lta bu de dag gi gzhung lugs sam /
lta ba spangs shing bor te 'khor ba nas mya ngan las 'das par 'gro'o zhes bya ba'i tshig khong nas drang ngo /
ke te sattvāḥ prajñācakṣuṣmanta āryaśrāvakāḥ sems can de dag gang zhe na /
'phags pa nyan thos shes rab kyi mig dang ldan pa rnams so /
atha vā tām eva pravacanadharmatāṃ yānti pratipadyanta ity arthaḥ /
pravacanadharmatā punar atra nairātmyaṃ buddhānuśāsani vā
yang na gsung rab kyi chos nyid de kho na la 'gro ste sgrub po zhes bya ba'i tha tshig go /
gsung rab kyi chos nyid ni 'dir bdag med pa'am /
sangs rgyas kyi rjes su bstan pa'o /
anya āhuḥ /
pravacanaṃ sūtrādidvādaśāṃgavacogatam /
tasya dharmatā svākhyātatā yuktyupetatvāt /
nirvāṇapravaṇatā ca nirvāṇadyotanāt
gzhan dag na re gsung rab ni mdo la sogs pa gsung rab kyi yan lag bcu gnyis su btags pa'o /
de'i chos nyid ni rigs pa dang ldan pa'i phyir legs par gsungs pa nyid dang mya ngan las 'das pa brjod pa'i phyir mya ngan las 'das pa la gzhol ba nyid yin te /
yathoktaṃ sarva ime dharmā nirvāṇapravaṇāḥ nirvāṇaprāgbhārāḥ nirvāṇam evābhivadanto 'bhivadantīti /
anātmasaṃjñinaś ca nirvāṇe śāntasaṃjñāḥ saṃtiṣṭhante
ji skad du chos 'di dag thams cad ni mya ngan las 'das pa la gzhol ba mya ngan las 'das pa la bab pa mya ngan las 'das pa la 'bab pa ste /
mngon bar brjod pa na mya ngan las 'das pa kho na mngon bar brjod pa'o zhes gsungs pa lta bu'o zhes zer ro /
bdag med par 'du shes pa ni mya ngan las 'das pa zhi ba'i 'du shes su gnas te /
ātmocchedāśaṃkāpagamād iti /
tad evam anandhā eva yānti
bdag chad pa dang bral ba'i phyir ro /
de ltar na long ba ma yin pa rnams 'gro'i /
nāndhāḥ /
andhās tu bhramanty eva saṃsārārṇave nairātmyam apaśyantaḥ
long ba rnams ni ma yin no /
long ba rnams ni bdag med pa ma mthong bas 'khor ba'i rgya mtshor 'khyams pa nyid do /
tad darśayann āha imāṃ hīti vistaraḥ de bstan pa'i phyir de bzhin gshegs pa zhes bya ba la sogs pa smos so /
iyaṃ nirātmatā /
nirvāṇam eva puraṃ nirvāṇapuraṃ /
tasyaikā vartinīti nirvāṇapuraikamārgo nānyo mārga ity arthaḥ
de bzhin gshegs pa nyid nyi ma ste /
de bzhin gshegs pa ni chos zab mo mngon bar rab tu ston pa'i phyir nyi ma lta bu yin no /
tathāgata evādityo gaṃbhīradharmābhiprakāśakatvād ādityabhūtas tathāgataḥ de'i gsung dag ste de dag nyid 'od yin no /
de dag gi snang ba dang ldan pas de bzhin gshegs pa nyi ma'i gsung 'od kyi snang ldan zhes bya'o /
tasya vacāṃsi tāny evāṃśavaḥ /
tair bhāsvatī ālokavatī tathāgatādityavaco'ṃśubhāsvati /
āryāṇāṃ sahasrair vāhitety āryasahasravāhitā /
vivṛtām apīti /
tām imāṃ nirvāṇapuraikavartinīṃ tathāgatādityavaco'ṃśubhāsvatīṃ vivṛtām api nirātmatāṃ
mya ngan las 'das pa nyid grong yin pas mya ngan las 'das grong ngo /
de'i lam gcig pa zhes bya ba ni mya ngan las 'das pa'i grong gi lam gcig pu ste /
lam gzhan ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
'phags pa stong phrag gis bgrod pas na 'phags pa stong gis bgrod pa'o /
'di zhes bya ba ni bdag med pa 'di'o /
phye yang zhes bya ba ni bdag med pa mya ngan las 'das pa'i grong gi lam gcig pu de bzhin gshegs pa nyi ma'i gsung gi 'od zer gyi snang ba dang ldan pa'i 'di'i rnam pa phye yang mu stegs can nam gnas ma'i bu yang rung ste /
prajñācakṣuṣo viśadasyābhāvād avidyākośapaṭalaparyavanaddhanetratvād vā mandacakṣuḥ tīrthiko vātsīputrīyo 'pi vā nekṣate /
trayaś ceha mārgaguṇa varṇyante
shes rab kyi mig gsal ba med pa'i phyir ram /
mig ma rig pa'i rab rib kyi spubs kyis khebs pa'i phyir dman pa'i mig gis mi mthong ngo /
'dir lam gyi yon tan ni gsum ste 'di lta ste /
(Abhidh-k-vy 722) tadyathaikāyanatābhipretadeśaprāyaṇāt /
sālokatā yato niḥśaṃko gacchati
'dod pa'i yul du phyin par byed pa'i phyir bgrod pa gcig pu nyid dang gang gis na bag tsha ba med par 'gro ba snang ba dang bcas pa nyid du /
yātānuyātatā ca parimarditasthāṇukaṇṭakāditvāt /
yena sukhaṃ gacchati /
tatsādharmyeṇeyaṃ nirātmatāvartinī draṣṭavyā
sdong dum dang tsher ma la sogs pa rnal ba'i phyir gang gis na bde blag tu 'gro ba bgrod cing rjes su bgrod pa'o /
bdag med pa'i lam 'di yang de dang chos mthun par blta bar bya'o /
caturbhiś ca kāraṇair mārgo na vidyate /
satvānutamaskatayā /
prakāśito 'py ādityena avāhitatayā /
bahupuruṣavāhito 'py āvṛtatayā
rgyu bzhis ni lam mi mthong ste /
mun pa mun nag dang bcas pa nyid dang nyi mas snang bar byas kyang ma bgrod pa nyid dang mi mang pos bgrod kyang bsgribs pa nyid dang phye yang lta ba po'i mig dman pa nyid do /
vivṛto 'pi draṣṭur mandacakṣuṣkatayeti de dag las 'dir lam 'di mi mthong ba'i rgyur ni lta ba po'o /
teṣām ihaikam eva kāraṇam asya mārgasyādarśana uktaṃ /
yato draṣṭur doṣeṇaivāyaṃ mārgo na dṛśyate /
na mārgadoṣeṇeti /
yata eṣa mandacakṣur etaṃ na paśyatīty avagantavyam
nyes pa kho nas lam ma mthong gi lam gyi nyes pas ni ma yin no zhes bya ba gcig kho na bshad de /
'dir mig dman pa des 'di mi mthong zhes bya bar khong du chud par bya'o /
iti diṅmātram evedam iti /
sarvam iti yathoktaṃ /
dig eva diṅmātram evakārārtho mātraśabdaḥ
de ltar 'di ni phyogs tsam zhig ces bya ba thams cad 'byung ba la /
de ltar zhes bya ba ni ji skad du bshad pa ltar ro /
phyogs nyid phyogs tsam ste tsam zhes bya ba ni nyid ces bya ba'i don to /
dik pramāṇam asyeti diṅmātram iti vā yang na 'di la phyogs tsam yod pas na phyogs tsam ste /
mahato 'bhidharmaśāstrād alpam idam /
upadiṣṭaṃ mayeti vākyaśeṣaḥ /
keṣām /
sumedhasāṃ /
matimatām ity arthaḥ
chos mngon pa'i bstan bcos chen po las nyung du 'di dag gis bstan to zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
su dag la zhe na shin tu mkhas pa rnams la zhes bya ba ste dam pa rnams la zhes bya ba'i don to /
ji lta bur zhe na /
tādarthye ṣaṣṭhi /
kiṃvad ity āha
rang gi mthu yis rnam 'phel ba'i /
vraṇadeśo viṣasyeva svasāmarthyavisarpiṇa iti dug la rma yi phyogs bzhin du /
zhes bya ba smos te /
yathā visaṃ svasāmarthyād vraṇadeśaṃ prāpya sarveṣv aṅgapratyaṅgeṣv atyantaṃ visarpatīti matvā kenacit tasya vraṇadeśaḥ kṛtaḥ /
kathaṃ nāmedaṃ visarpatīti
ji ltar 'ga' zhig gi dug ni nang gi mthus rma'i phyogs khyab nas yan lag dang nying lag thams cad kyi nang du 'phel bar 'gyur ro snyam du bsams nas ji ltar na 'di 'phel bar 'gyur snyam ste /
evaṃ sumedhasaḥ svasāmarthyavisarpitvād viṣasthāniyāḥ de'i rma 'byin pa de bzhin du shin tu mkhas pa rnams ni rang gi mthus 'phel ba'i phyir dug dang 'dra ba yin no /
ity atas teṣāṃ sumedhasām udghaṭitajñānāṃ prājñānām idam upadiṣṭaṃ mayā /
katham /
alpena granthena mahad abhidharmaśāstraṃ
de bas na shin tu mkhas pa mgo smos pas go ba shes rab can de dag la bdag gis ji ltar na gzhung nyung dus chos mngon pa'i bstan bcos chen po kha che'i bye brag tu smra ba'i lugs grub pa don gyi sgo nas rtogs par 'gyur snyam ste 'di bstan to /
kāśmīravaibhāṣikanītisiddham arthataḥ pratipadyerann iti gzhan dag na re 'di ni phyogs tsam zhig ces bya ba 'di ni bdag med par dgag pa 'di kho na'i dbang du byas nas bshad pa yin te /
apare punar vyācakṣate bdag gis mngon pa'i chos 'di phal cher ni /
iti diṅmātram evedam iti idam eva nairātmyaprativedham adhikṛtyoktam iti kha che bye brag smra'i tshul grub pa bshad /
ces bya ba 'di nyid kyis don de bshad zin pa de'i phyir ro zhes zer ro /
kāśmīravaibhāṣikanītisiddhaḥ prāyo mayāyaṃ kathito 'bhidharma ity anenaivārthasyābhihitatvād iti mdzod kyi gnas brgyad pa dang 'grel pa gang zag rnam par gtan la 'bebs pa 'di yang rdzogs so /
chos mngon sna tshogs don gyi za ma tog /
samāptaś cāṣṭamakośasthānasaṃbaddha eva pudgalaviniścayaḥ chos mngon mdzod 'di rnam par phye ba yi /
dge ba bdag gis thob pa gang yin des /
(Abhidh-k-vy 723) /
nānābhidharmārthakaraṃḍabhūtam /
etad vivṛ raḥ
'jig rten kun gyi bde ba 'byung gyur cig /
bstan bcos padma mtsho las skyes pa gtsang /
prasūtatṛṣnāy amṛtam adbhṛtayonibhūtaṃ | bdud rtsi'i ro rmad byung ba sred sel gnas gyur pa /
vyākhyāpadārkakiraṇaiḥ sphuṭitaṃ madīyaiḥ bdag gi bshad tshig nyi zer dag gis gsal byas 'di /
śāstrāmbujaṃ budhajanabhramarā bhajantāṃ || /
yo 'dhitya sarvaśāstrāṇi vidvadyaśā yaśomitraḥ |
skye bo mkhas pa'i bung ba rnams kyis brten par shog /
gang gis bstan bcos thams cad rtogs gyur nas /
mkhas pa'i grags thob grags pa'i bshes gnyen des /
rnam par bshad pa gzhan la ma mgu nas /
sa imāṃ kṛtavān vyākhyāṃ vyākhyāsv anyāsv asaṃtuṣṭaḥ || rnam par bshad pa 'di ni byas pa yin /
de yis rnam par bshad pa 'di /
tena śrībhāratībhartaḥ paramārthāgamā vyākhyā | /
iyaṃ devarūpasya devakalpasya kalpitā ||
dpal dang tshig gi bdag po ste /
dam pa'i don lung don gnyer ba /
lha sku lha dang 'dra phyir byas /
sphuṭārthā /
abhidharmakośavyākhyā /
I /
(dhātunirdeśo nāma prathamaṃ kośasthānam) /
namo mārabalapramathanāya /
mahābalo jñānasamādhidanto /
yaḥ pañjaraṃ janmamayaṃ vidārya | /
viveśa nirvṛtyaṭavīṃ praśāntāṃ /
taṃ śāstṛnāgaṃ śirasā namāmi ||
/
rgya gar skad du /
aa bhi dharma ko sha t'i ka /
bod skad du /
chos mngon pa'i mdzod kyi 'grel bshad /
sangs rgyas dang byang chub sems dpa' nyan thos dang bcas [dd] pa thams cad la phyag 'tshal lo /
stobs chen ye shes ting 'dzin mche ba can /
gang gis skye ba'i rang bzhin gzeb dral nas /
mya ngan 'das zhi 'brog dgon zhugs gyur pa /
ston pa glang po de la mgos phyag 'tshal /
paramārthaśāstrakṛtyā kurvāṇaṃ śāstṛkṛtyam iva loke | /
yaṃ buddhimatām agryaṃ dvitīyam iva buddham ity āhuḥ || /
tena vasubaṃdhunāmnā bhaviṣyaparamārthabandhunā jagataḥ | /
abhidharmapratyāsaḥ kṛto 'yam abhidharmakośākhyaḥ || /
abhidharmabhāṣyasāgarasamuddhṛtasyāsya śāstraratnasya |
mngon pa'i chos ni mdor bsdus pa /
chos mngon mdzod ces bya ba 'di /
don dam bstan bcos mdzad sgo nas /
ston pa'i mdzad pa 'dra mdzad pa /
blo ldan rnams mchog 'jig rten gyis /
sangs rgyas gnyis pa ltar brjod gang /
'gro ba'i yang dag gnyen gyur pa /
dbyig gnyen zhes bya des mdzad do /
bstan bcos rin chen chos mngon pa'i /
bye brag bshad mtsho las btus pa'i /
vyākhyā mayā kṛteyaṃ yathārthanāmā sphuṭārtheti || rnam bshad don gsal zhes bya'i ming /
don bzhin 'di ni bdag gis byas /
guṇamativasumitrādyair vyākhyākāraiḥ padārthavivṛtir yā | bshad byed yon tan blo gros dang /
dbyig bshes sogs pas tshig don 'grel /
sukṛtā sābhimatā me likhitā ca tathāyam artha iti || legs byas gang yin de bdag dang /
don 'di yin zhes de bzhin bris /
siddhāntārthāpasṛtā kvacitkvacid yā tu taiḥ kṛtā vyākhyā | /
tām udbhāvya yathāvad vihiteha mayānyathā vyākhyā ||
kha cig gang du de dag gis /
rnam bshad grub mtha' 'gal byas la /
de dag ji bzhin brjod nas 'dir /
bdag gis gzhan du rnam bshad byas /
abhidharmavibhāṣāyāṃ kṛtaśramā ye 'bhidharmakośe ca | /
pravicāryatām iyaṃ tair vyākhyā yuktā na vā yuktā || /
yuktā ced grāhyeyaṃ na eed apohyānyathā vidhātavyā | /
na hi viṣame 'rthe skhalituṃ na saṃbhaven mādṛśāṃ buddhiḥ || /
yaḥ sarvathā sarvahatāndhakāraḥ
gang dag chos mngon rnam bshad pa'am /
chos mngon mdzod la goms byas pa /
de dag gis ni rnam bshad 'di /
rigs sam mi rigs rab dpyod cig /
gal te rigs pa lta na blang /
don dka' ba la bdag 'dra'i blo /
'khrul mi srid pa ma yin pas /
ji ste min na gzhan du gyis /
gang zhig kun la mun pa gtan bcom zhing /
saṃsārapaṃkāj jagad ujjahāra /
tasmai namaskṛtya yathārthaśāstre /
śāstraṃ pravakṣyāmy abhidharmakośam /
ity asya ślokasyārthaṃ vivṛṇvāna ācārya āha
'khor ba'i 'dam las 'gro ba drangs mdzad pa /
don bzhin ston pa de la phyag 'tshal nas /
chos mngon mdzod kyi bstan bcos rab bshad bya /
zhes bya ba'i tshigs su bcad pa 'di'i don rnam par dgrol ba'i phyir slob dpon gyis /
śātraṃ praṇetukāmaḥ svasya (Abhidh-k-vy 2) śāstur māhātmyajñāpanārthaṃ guṇākhyānapūrvakaṃ tasmai namaskāram ārabhata iti /
śāstram abhidharmakośaṃ praṇetukāmaḥ kartukāmaḥ svasya ṣāstur ātmīyasya śāstuḥ /
sa hi bhagavān ācāryasyātmīyaḥ śāstā /
tacchāsanapratipannatvāt /
tena vā śāstrā mahākaruṇāparatantreṇa sakalo lokaḥ svatvena parigṛhītaḥ /
tasmād ācāryasyāpi svatvena gṛhītasya sa bhagavān svaḥ śāstā bhavati /
māhātmyajñāpanārtham iti /
mahātmatvaṃ māhātmyaṃ svaparārthapratipattisampat tajjñāpanārthaṃ tadavabodhārtham /
guṇākhyānapūrvakaṃ guṇakathanapūrvakaṃ tasmai namaskāram ārabhate tasmai praṇāmaṃ /
karotīty arthaḥ /
atītakālatvād ārabdhavān iti vaktavye vartamānakāle padaprayogo 'dyāpi namaskārārambhābhiprāyāt /
śiṣyaparaṃparayā vā namaskārāraṃbhāvirāmāt /
śabdaśāstre 'pīdṛśa eva śabdaprayogo dṛśyate /
atha śabdānuśāsanam /
athety ayaṃ śabdo 'dhikārārthaḥ prayujyata iti /
guṇākhyānamātreṇa māhātmyāvabodho na namaskāreṇeti cet /
na /
tasya tatsūcakatvāt /
namaskāreṇa hi māhātmyaṃ sūcyate /
atha vā guṇākhyānenaiva māhātmyaṃ jñāpyate na namaskāreṇa /
namaskārārambhas tu svapuṇyaprasavārtham /
sadācāranuvṛttipradarśanārthaṃ vā /
kṛtābhimatadevatāpūjāstutinamaskārā hi santaḥ kriyām ārabhanta iti satām ācārāt /
tatra māhātmyajñāpanaṃ kimartham ity ācakṣmahe /
tadgauravotpādanārtham /
gauravotpādanaṃ punas tatpravacanasatkṛtyaśravaṇārtham /
satkṛtyaśravaṇaṃ krameṇa śrutacintābhāvanāmayaprajñotpādanārtham /
tadutpādanaṃ kleśaprahāṇārtham /
tat punaḥ sarvaduḥkhopaśamalakṣaṇanirvāṇaprāpaṇārtham iti prayojananiṣṭhā /
māhātmyajñāpanaṃ tv ekam ācāryeṇa prayojanam uktaṃ sākṣātprayojanatvāt /
taditarāṇi tv abhyūhituṃ śakyānīti noktāni /
ya iti buddhaṃ bhagavaṃtam adhikṛtyāheti /
sāmānyaśabdo 'pi yacchabdo vihitaviśeṣaṇatvāt viśeṣavṛttir bhavati /
tadyathā ya eṣāṃ brāhmaṇānāṃ gauraḥ śukravāsāḥ sa evaśarmeti /
tadvad ihāpi /
yaḥ sarvathā sarvahatāndhakāraḥ /
saṃsārapaṅkāj jagad ujjahāra /
tasmai namaskṛtyeti buddha eva bhagavati yacchabdo vartate /
na hi buddhād anya evaṃ guṇaviśiṣṭaḥ saṃbhavatīti ato vyācaṣṭe /
ya iti buddhaṃ bhagavantam adhikṛtyāheti /
buddha iti kartari ktavidhānaṃ /
buddher vikasanād buddhaḥ /
vibuddha ity arthaḥ /
vibuddhaṃ padmam iti yathā /
atha yāvidyānidrādvayāpagamād buddhaḥ prabuddha ity arthaḥ /
prabuddhapuruṣa iti yathā /
karmakartari ktavidhānam (Abhidh-k-vy 3) ity apare /
svayaṃ budhyata iti buddha ity arthaḥ /
karmaṇy api ktavidhānam apy adoṣaṃ paśyāmaḥ /
sarvaguṇasaṃpatsaṃpannatayā sarvadoṣavinirmuktatayā ca buddhair anyair vā buddho jñāta ity arthaḥ /
bhagavantam iti dvitīyapadopādānam anādarasaṃbhāvanānivṛttyarthaṃ /
nirupapadānām abhidhānānāṃ hi loke anādaro dṛśyate /
evadatta iti /
vinayavibhāṣākārās tu catuṣkoṭikāṃ kurvanti /
asti buddho na bhagavān /
pratyekabuddhaḥ svayaṃbhutvād buddha iti śakyate vaktum /
na tu bhagavān /
aparipūrṇadānādisaṃbhāratvāt /
yo hi māhātmyavān sa bhagavān ucyate /
asti bhagavān na buddhaḥ /
caramabhaviko bodhisattvaḥ paripūrṇadānādipāramitatvāt anabhisaṃbuddhatvāc ca /
asty ubhayathā buddho bhagavān /
asti nobhayathā etān ākārān sthāpayitveti /
ato buddhaṃ bhagavantam ity ubhayaviśeṣaṇam /
hatam asyāndhakāram anena veti hatāndhakāraḥ /
ṣaṣṭhībahuvrīhau mārgeṇa hatam iti kartṛbhūto mārgo adhyāhāryaḥ /
tṛtīyābahuvrīhau tu mārgeṇeti karaṇam adhyāhāryam /
apara āha /
vigrahadvayapradarśanaṃ hana hiṃsāgatyor iti hantyarthadvayaparigrahārtham /
yadā hatam asyāndhakāram iti vigraham /
tadā gatyartho hantir gṛhyate /
gatam asyāndhakāram ity arthaḥ /
yadā punas tṛtīyābahuvrīhiḥ /
tadā hiṃsārtho hantir gṛhyate /
hiṃsitam anenāndhakāram ity arthaḥ /
evam uttarayoḥ padayor aikapadyaṃ kṛtvā paścāt saptamītatpuruṣaṃ karoti /
sarvasmin hatāndhakāraḥ sarvahatāndhakāra iti /
tathā ca sati hataśabdo 'tra na pūrvaṃ nipatati /
saptamīsamāsas tv iha kena lakṣaṇena bhavatīti cintyam /
saptamī śauṇḍair iti samāsaḥ /
hatāndhakāraśabdaḥ śauṇdādiṣu paṭhyate /
śauṇḍādīnām ākṛtīkṛtatvāt tatrāsyānupraveśo 'vagantavyaḥ /
saptamīti yogavibhāgād vā /
utsargeṇa vā samāsaḥ /
saha supeti sub iti vartamāne subantaṃ subantena saha samasyate /
yatreṣṭam iti akṛtalakṣaṇo vā tatpuruṣo mayūravyaṃsakādiṣu draṣṭavya ity anena vā katham upasarjanībhūtam andhakāraṃ sarvasminn ity anenabhisaṃbadhyate /
satyaṃ nāndhakāram anenabhisaṃbadhyate /
andhakāraghātas tv anenābhisaṃbadhyate /
yena hy andhakāraghātena yogād bhagavān hatāndhakāraḥ /
sa tasyāndhakāraghātaḥ sarvādhāro 'vagantavyaḥ /
yathā akṣeṣu dhūrta iti /
yena dhaurtyalakṣaṇena guṇena yogāt /
asau dhūrtaḥ so 'kṣādhāraḥ /
evam ihāpy avagantavyam /
anyathāpi ceha saṃbhavantaṃ samāsaṃ paśyāmaḥ /
sarvasmin hataṃ sarvahatam /
sarveṇa prakāreṇa sarvahataṃ sarvathā sarvahatam /
sarvathā sarvahatam asyāndhakāram anena veti sarvathā sarvahatāndhakāraḥ /
evaṃ hataśabdasyāndhakāreṇa sāmānādhikaraṇyam (Abhidh-k-vy 4) /
na ca pūrvanipāta iti /
sarveṇa prakāreṇeti kliṣṭākliṣṭāndhakāravigamataḥ /
sarvasmin jñeye dvādaśāyatanalakṣaṇe /
sarvaṃ sarvam iti brāhmaṇa yāvad eva dvādaśāyatanānīti sūtre vacanāt /
kim atra śārvaraṃ tamo 'ndhakāraśabdenocyate /
nety āha /
ajñānaṃ hi bhūtārthadarśanapratibandhād andhakāram ity avagantavyam /
andhakāraśabdo hi naiśe tamasi prasiddhaḥ /
andham iva janaṃ karotīti andhakāraḥ /
sadbhūtaghaṭapaṭādirūpadarśanapratibandhāt /
tatsādharmyāt ajñānam apy andhakārākhyaṃ labhate /
bhūtārthaduḥkhādisatyadarśanapratibandhāt /
tac ceti tad ajñānam /
pratipakśalābheneti āryamārgalābhena /
vipakṣaḥ kleśaḥ vipakṣapratighātāya pakṣaḥ pratipakṣa iti kṛtvā /
atha vā jñānaṃ anāsravam ajñānapratipakṣaḥ tasya lābhena /
atyantaṃ sarvathā sarvatra jñeye puṇaranutpattidhamatvāt hatam asamudācāraprahāṇīkṛtam ity arthaḥ /
ato 'sāv iti bhagavān /
pratyekabuddhaśrāvakā apy abhyarhitavāt pratyekabuddhaśabdaḥ pūrvanipātaḥ /
kāmam ity anujñāyām /
na tu sarvatheti /
akliṣṭasaṃmohānatyantavigamāt /
nanu ca sarvaṃ sāsravavastu śrāvakapratyekabuddhānām api buddhavat prahīṇam /
kim idam ueyate /
kliṣṭasaṃmohasya teṣām atyantavigama iti /
tathā hy uktam /
nāham ekadharmam apy anabhijñāya aparijñāya duḥkhasyāntakriyāṃ vadāmīti /
tathā nāham ekadharmam apy aparijñāyāprahāya duḥkhasyāntakriyāṃ vadāmīti /
tasmāc chrāvakapratyekabuddhānām api tad akliṣṭam ajñānaṃ cakṣurādivac chandarāgaprahāṇāt prahīṇam eva /
anyathā hi śrāvakapratyekabuddhānāṃ duḥkhāntakriyā na bhavet /
satam asty etad evam /
prahīṇam eva teṣāṃ kliṣṭavad akliṣṭam apy ajñānaṃ /
tat tu teṣāṃ cakṣurādivat prahīṇam api samudācarati /
buddhasya tu prahīṇaṃ san na samudācarati /
ata eva ca viśeṣitaṃ punaranutpattidharmatvāt hatam iti /
anyathā tat sarvathā sarvatra jñeye prahīṇam ity evāvakṣyat /
ye tu vyācakṣate śrāvakapratyekabuddhānāṃ kliṣṭasaṃmohamātravigamāt saṃkleśavinivṛttir iti /
tad apavyākhyānam eṣāṃ yathoktam iti pratyācakṣyate /
tathā hy eṣām iti vistaraḥ /
tathā hīti yasmād ity arthaḥ /
atha vā tatheti yathā na sarvathā tatheti /
hiśabdo hetau /
eṣām iti śrāvakapratyekabuddhānāṃ /
buddhadharmeṣv āveṇikādiṣu /
ativiprakṛṣṭadeśakāleṣu cārtheṣu ativiprakṛṣṭadeśeṣu ativiprakṛṣṭakāleṣu ca /
anantaprabhedeṣu cābuddhadharmasvabhāveṣv api rūpādiṣv artheṣu /
bhavaty evākliṣṭam ajñānaṃ samudācaraty eva tad ity arthaḥ /
tatra ye buddhadharmā āveṇikādayaḥ /
teṣu svabhāvaparamasūkṣmagambhīratvād buddhād anyeṣām ajñānam /
yathoktaṃ /
jānīṣe (Abhidh-k-vy 5) tvaṃ śāriputra tathāgatasya śīlaskandhaṃ samādhiskandhaṃ prajñāskandhaṃ vimuktiskandhaṃ vimuktijñānadarśanaskandham iti bhagavatā pṛṣṭena sthaviraśāradvatīputreṇoktam /
no hīdaṃ bhagavann iti /
ye tv anye 'rthā rūpiṇaḥ paramāṇusaṃcitāḥ /
te ativiprakṛṣṭadeśā yadi bhavanti /
ye 'py avijñaptyarūpiṇaḥ /
te 'pi yady ativiprakṛṣṭadeśādhāratvāt ativiprakṛṣṭadeśā bhavanti /
teṣv api teṣām ajñānam anekalokadhātvantaritadeśatvāt /
śrūyate hi sthaviramaudgalyāyanasya ativiprakṛṣṭadeśamārīcīlokadhātujātasvamātṛdeśaparijñānam /
ativiprakṛṣtakāleṣv apy atīteṣu anāgateṣu vā teṣv artheṣv atibahukalpāntarāntaritavināśaprādurbhāvatvāt teṣāṃ bhavaty evājñānam /
śrūyate hi sthaviraśāriputreṇa mokṣabhāgīyakuśalamūlādarśanāt pravrajyāpekṣapuruṣapratyākhyānam /
bhagavatā tu tasya mokṣabhāgīyaṃ dṛṣṭam uktaṃ ca /
mokṣabījam ahaṃ hy asya susūkṣmam upalakṣaye /
dhātupāṣāṇavivare nilīnam iva kāṃcanam iti /
sa ca puruṣaḥ pravrājita iti /
anantaprabhedeṣv iti /
dhātugatiyonyupapattyādiprabhede durbodheṣv artheṣu /
teṣām ajñānaṃ bhavaty eva /
tathā hy āha /
sarvākāraṃ kāraṇam ekasya mayūracandrakasyāpi /
nāsarvajñair jñeyaṃ sarvajñabalaṃ hi tajjñānam iti /
tāny etāni catvāry ajñānakāraṇāni bhavanti /
teṣāṃ kvacid ekaṃ kvacid dve kvacit trīṇi kvacit catvāsrīti saṃbhavato yojyāni /
ity ātmahitapratipattisampad iti vistaraḥ /
ātmahitāya pratipattiḥ ātmahitapratipattiḥ /
ātmahitapratipatteḥ sampat ātmahitapratipattisampat phalaniṣpattir ity arthaḥ /
sā ceyaṃ saṃpat jñānaprahāṇasaṃpatsvabhāvā veditavyā /
parahitapratipattisaṃpad api tathaiva carcanīyā /
apare vyācakṣate /
ātmahitapratipattir ātmahitapratipādanam /
ātmahitopagraha ity arthaḥ /
tasyāḥ sampat ātmahitapratipattisampat /
evaṃ parahitapratipattisaṃpad api vyākhyeyā /
sā punaḥ sarvaduḥkhopaśamanirvāṇapariprāpaṇasvabhāvā /
saṃsārapaṅkāj jagad ujjahāreti vacanāt /
saṃsaraṇaṃ saṃsāra ājavaṃjavībhāvaḥ janmamaraṇaparaṃparety arthaḥ /
atha vā saṃsaranty asmin sattvā iti saṃsāras traidhātukam /
saṃsāraḥ paṅka iva saṃsārapaṅkaḥ paṃkasādharmyāt /
ata āha /
saṃsāro hi jagadāsaṅgasthānatvād duruttaratvāc ca paṅkabhūta iti /
paṅko hi loke avasādātmakatvāt āsaṅgasya sthānam /
ata eva ca duruttaraḥ /
caṃcalatvād vā parāśrayottaraṇīyatvād (Abhidh-k-vy 6) vā duruttaraḥ /
saṃsāro 'pi hi tṛṣṇābhiṣyanditatvād āsaṅgasthānam /
duruttaraś ca tasmād eva dṛṣṭivicikitsāvispanditena /
buddhāpāśrayottaraṇīyatvena vā duruttaraḥ /
tatrāvamagnaṃ tādātmyanupraveśataḥ samudāyāvayavarūpato vā /
jagat sattvalokam atrāṇam anākrandam anukampamānaḥ karuṇāyamāno bhagavān saddharmadeśanāhastapradānaiḥ /
saddharmadeśanā eva hastāḥ /
teṣāṃ pradānāni /
uttāraṇīyabahutvād bahuvacanaṃ /
tair yathābhavyaṃ abhyuddhṛtavān /
yathābhavyam iti anucyamānam api gamyate loke tathā dṛṣṭatvāt /
tadyathā brāhmaṇān ānīya bhojayāmāsety ukte /
ye tatra bhojayituṃ śaktā grāme nagare vā saṃnihitāh /
tān eva bhojayāmāseti gamyate /
sarvalokabrāhmaṇānāṃ bhojayitum aśakyatvāt /
evam ihāpi yo jano bhavyo 'bhyuddhartum /
tam evabhyuddhṛtavān iti /
ato yathābhavyam iti vyācaṣṭe /
tasmai namaskṛtyeti śirasā praṇipatya kriyāspadībhūtatvān namaḥśabdasya praṇipatyārtho namaskṛtyaśabdo bhavati /
praṇipātaś ca loke śirasā pratīta iti śirasety āha /
vāṅmanonamaskāro 'pi atranuktasiddho guṇākhyānapūrvakatvāt manaskarmapūrvakatvāc ca kāyakarmaṇaḥ /
tasmai iti kiṃlakṣaṇeyaṃ caturthī /
atra bahavo vyākhyānakārā muhyanti /
ācāryaguṇamatis tacchiṣyaś cācāryavasumitra āhatuḥ /
namaḥśabdayoge caturthī /
namaḥsvastisvāhāsvadhālaṃvaṣaḍyogāc ceti /
tad etad ayuktam /
svatantrasya namaḥśabdasya yoge sā caturthī bhavati /
asvatantraś cāyaṃ namaḥśabdaḥ kriyāspadībhūtatvāt /
ata eva cānenaivācāryeṇa vyākhyāyuktau /
namaskṛtya muniṃ mūrdhneti karmalakṣaṇā dvitīyā prayuktā /
tasmān na namaḥśabdayoge caturthīti /
dvitīyāyāḥ sthāne caturthī prayuktety apare /
tad idam eṣām icchāmātram /
na hi lakṣaṇam asyāstīti /
kena tarhīyaṃ caturthī /
saṃpradānalakṣaṇeyaṃ caturthīti vyācakṣmahe /
kathaṃ saṃpradānasaṃjñā /
karmaṇā yam abhipraiti /
sa saṃpradānam iti /
cūrṇikāreṇa karmaśabda ubhayathā varṇyate /
pāribhāṣikaṃ karma laukikaṃ ceti /
tatra yadā kartur īpsitatamaṃ karmeti pāribhāṣikaṃ karmāśrīyate /
tadā kartur īpsitatamena yam abhipraiti /
sa saṃpradānasaṃjño bhavati /
brāhmaṇāya gāṃ prayacchatīti /
etat siddhaṃ bhavati /
yadā tu karma kriyeti laukikaṃ karmāśrīyate /
tadā kriyayā yam abhipraiti /
sa saṃpradānasaṃjño bhavatīti /
tad etat siddhaṃ bhavati /
yuddhāya saṃnahyati /
patye śeta iti /
saṃnahanakriyayā yuddham abhipraiti kartā /
śayanakriyayā patim iti /
(Abhidh-k-vy 7) yuddhādīnām sampradānasaṃjñā siddhā bhavati /
tathehapi namaskārakriyayā śāstāram abhipraiti ācāryaḥ /
tasmāc chāstari saṃpradānasaṃjñā /
saṃpradānasaṃjñāyāṃ satyāṃ saṃpradāne caturthī 'ti caturthī bhavati /
evaṃ ca kṛtvā /
pūrvaṃ praṇamya vadatāṃ pravarāya śāstre | /
pramāṇabhūtāya jagaddhitaiṣiṇe /
praṇamya śāstre sugatāya tāyina | ityevamādīni kāvyaśāstrāntaroktāni śabdarūpāṇi sunītāni bhavanti /
yadi tarhi saṃpradānasaṃjñaiveṣyate /
namaskṛtya muniṃ mūrdhneti /
atra dvitīyā na prāpnoti /
naiṣa doṣaḥ /
vivakṣātaḥ kārakāṇi bhavanti /
yadā karmavivakṣā /
tadā dvitīyā /
yadā saṃpradānavivakṣā /
tadā caturthī 'ti ubhayam api siddhaṃ bhavati /
yathārthaśāstra iti /
śāstr iti auṇādikaḥ śabdaḥ /
tṛntṛcau śaṃsikṣādibhyaḥ saṃjñāyāṃ cāniṭāv iti tṛnpratyayānto 'niṭ śāsteti bhavati /
nanu ca saṃjñāyāṃ śāsteti bhavati /
na ceyaṃ saṃjñā /
saṃjñaiveyam /
dvividhā hi saṃjñā viśeṣasaṃjñā sāmānyasaṃjñā ca /
viśeṣasanjñā evadatto yajñadatta iti /
sāmānyasaṃjñā mātāpitetyevamādikā /
mātrādayo 'pi hi tatra saṃjñāyām eva nipātyante /
naptṛneṣṭṛtvaṣṭṛhotṛpotṛbhrātṛjāmātṛmātṛpitṛduhitṛ iti /
tena yathā sarvāsāṃ mātṝṇām iyaṃ saṃjñā māteti /
sarveṣāṃ ca pitṝṇāṃ piteti /
evaṃ sarveṣāṃ ca śāstṝṇām iyaṃ saṃjñā śāsteti /
sa tu śāstā dvividho bhavati /
ayathārtho yathārthaś ca /
ayathārthaś ca pūraṇādiḥ /
yathārthaś ca tathāgata iti /
ato viśinaṣṭi yathārtham aviparītaṃ śāstīti yathārthaśāstā /
etac ca viśeṣaṇaṃ parahitapratipattyupāyasūcanārtham /
ata evāha /
parahitapratipattyupāyam asyāviṣkarotītyevamādi /
na tv ṛddhivarapradānaprabhāveneti prabhāvaśabdaḥ pratyekam abhisaṃbadhyate /
ṛddhiprabhāvena varapradānaprabhāveneti /
ṛddhiprabhāvas tadyathā viṣṇor viśvarūpasaṃdarśanam /
varapradānaprabhāvas tadyathā maheśvaro varaṃ prayacchatīti pravādaḥ /
atha vā tripado dvaṃdvaḥ /
ṛddhiś ca varapradānaṃ ca prabhāvaś ceti /
prabhāvaḥ śaktiviśeṣaḥ /
nanu ca buddhā api kadācit ṛddhiprātihāryaṃ vineyānām upadarśayanti /
asty etad evam /
api tv āvarjanamātraṃ tu teṣāṃ /
anuśāsanīprātihāryeṇa tu rāgādipratipakṣabhāvanākrameṇa saṃsārottaraṇaṃ bhavati /
kiṃ kariṣyatīti praśnaḥ /
namaskṛtyeti /
(Abhidh-k-vy 8) ktvāvidheḥ kriyāntarapekṣatvāt /
samānakartṛkayor hi pūrvakāle ktvāvidhir bhavati /
śāstraṃ pravakṣyāmīti /
arthaviśeṣābhidyotako nāmasamūhaḥ śāstraṃ /
kṣaṇikatvāt samuhānupapattir iti cet /
na /
tadgrāhakabuddhirūpasamūhakalpanāt /
śiṣyaśāsanāc chāstram iti /
kiṃ śāstram iti kiṃ nāmadheyam ity abhiprāyaḥ /
(I /
2ab) abhidharmakośam ity asya nirvacanaṃ vakṣyate /
āstāṃ tāvad etat /
avayavārthāvabodhapūrvakaḥ samudāyārthāvabodhaḥ ity avayavārthaṃ tāvat /
pṛcchati /
ko 'yam abhidharmo nāmeti /
prajñāmalā sānucarābhidharma iti /
dharmapravicayakāle prajñā pradhānam iti mukhyavṛttyā prajñāgrahaṇam /
amalety anāsravā /
malānām āsravaparyāyatvāt /
sānucareti saparivārā /
rājñā samaṃ carann api bhṛtyo rājānucara ity ucyate /
tadanuvṛttikāritvāt /
tathehāpi samakālaṃ caranto 'pi tatsahabhuvo dharmā anucarā evocyante /
ke punas te /
cittacaittāḥ anāsravasaṃvaro jātyādayaś ca cittaviprayuktā iti
bstan bcos byed par 'dod pas rang gi ston pa'i che ba'i bdag nyid shes par bya ba'i phyir de la yon tan brjod pa sngon du 'gro ba'i phyag 'tshal ba rtsom mo zhes bya ba bshad de /
bstan bcos ni chos mngon pa'i mdzod do /
byed par 'dod pa ni byed 'dod pa'o /
rang gi ston pa ni bdag nyid kyi ston pa'o /
bcom ldan 'das de ni slob dpon bdag nyid kyi ston pa yin te /
de'i bstan pa la zhugs pa'i phyir ro /
rnam pa gcig tu na ston pa des thugs rje chen po'i gzhan gyi dbang gis 'jig rten thams cad rang nyid kyir yongs su bzung ngo /
de lta bas na bcom ldan 'das de ni rang nyid kyir yongs su bzung ba slob dpon gyi yang rang gi ston pa yin no /
che ba'i bdag nyid shes par bya ba'i phyir zhes bya ba la /
che ba'i bdag nyid de rang dang gzhan gyi don sgrub pa phun sum tshogs pa yin no /
de shes par bya ba'i phyir zhes bya ba ni de khong du chud par bya ba'i phyir ro /
yon tan brjod pa sngon du 'gro ba ni yon tan bsnyad pa sngon du 'gro ba'o /
de la phyag 'tshal ba rtsom pa ni de la phyag 'tshal ba byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
'das pa'i dus yin pa'i phyir brtsams so zhes brjod par bya ba yin pa las /
da ltar gyi dus kyi tshig sbyor ba ni da dung phyag 'tshal ba rtsom par dgongs pa'i phyir ram /
slob ma brgyud pas phyag 'tshal ba rtsom pa rgyun mi 'chad pa'i phyir ro /
sgra'i bstan bcos las kyang sgra sbyor ba ni kho na lta bu snang ste /
de nas sgra rjes su ston pa zhes bya ba la /
de nas zhes bya ba 'di ni skabs kyi don yin par sbyar ro zhes 'byung ba lta bu'o /
gal te yon tan brjod pa tsam gyis che ba'i bdag nyid khong du chud de phyag 'tshal bas ni ma yin no zhe na ma yin te /
de ni de brjod par bya ba yin pa'i phyir te /
phyag 'tshal bas ni che ba'i bdag nyid legs par rjod par byed do /
rnam pa gcig tu na yon tan brjod pa kho nas che ba'i bdag nyid shes par byed de /
phyag 'tshal ba rtsom pa ni rang gi bsod nams spel ba'i phyir ro /
rnam pa gcig tu na dam pa rnams kyi spyod pa'i rjes su 'jug par rab tu bstan pa'i phyir te /
dam pa rnams kyi spyod pa ni mngon par 'dod pa'i lha la mchod pa dang bstod pa dang phyag byas nas bya ba rtsom pa yin no /
de la che ba'i bdag nyid shes pa ci dgos she na smras pa /
de la gus pa bskyed pa'i phyir ro /
gus pa bskyed pa yang gus par byas te de'i gsung rab mnyan par bya ba'i phyir ro /
de la gus par byas te mnyan pa yang rim gyis thos pa dang bsams pa dang bsgoms pa las byung ba'i shes rab bskyed pa'i phyir ro /
de bskyed pa yang nyon mongs pa spangs pa'i phyir la /
de yang sdug bsngal thams cad nye bar zhi ba'i mtshan nyid mya ngan las 'das pa thob par bya ba'i phyir te /
dgos pa ni der zad do /
slob dpon gyis ni dngos su dgos pa yin pa'i phyir che ba'i bdag nyid shes pa gcig pu dgos par bshad kyi de las gzhan pa dag ni dpag par nus pas ma bshad do /
gang zhig ces bya ba ni sangs rgyas bcom ldan 'das kyi dbang du byas nas smras pa'o zhes bya ba la /
gang zhig ces bya ba'i sgra ni spyi'i sgra yin yang khyad par du byas pa'i phyir khyad par la 'jug par 'gyur te dper na bram ze 'di rnams kyi nang na dkar sham po gos dkar po gyon pa gang yin pa de ni lha skyid yin no zhes bya ba de lta bu ste /
de bzhin du 'dir yang /
gang zhig kun la mun pa gtan bcom zhing /
'khor ba'i 'dam las 'gro ba drangs mdzad pa /
don bzhin ston pa de la phyag 'tshal nas /
zhes bya ba'i gang zhig ces bya ba'i sgra ni sangs rgyas bcom ldan 'das kho na dang sbyar te /
sangs rgyas las gzhan yon tan gyi khyad par de lta bu can mi srid do /
de'i phyir gang zhig ces bya ba ni sangs rgyas bcom ldan 'das kyi dbang du byas nas smras pa'o zhes bshad do /
sangs rgyas zhes bya ba ni blo rgyas pa'i phyir sangs rgyas te dper na padma kha bye ba zhes bya ba ltar rnam par rgyas zhes bya ba'i tha tshig go /
rnam pa gcig tu na ma rig pa'i gnyid gnyis dang bral ba'i phyir sangs rgyas te /
dper na skyes bu gnyid sad pa zhes bya ba ltar rab tu sad pa zhes bya ba'i tha tshig go /
bcom ldan 'das zhes bya ba tshig gnyis pa smos pa ni ma gus par dogs pa bzlog pa'i phyir te /
'jig rten na mngon par brjod pa nye ba'i tshig med pa rnams ni ma gus par snang ste /
lha sbyin zhes bya ba lta bu'o /
'dul ba rnam par bshad pa byed pa rnams ni mu bzhi par byed de /
sangs rgyas yin la bcom ldan 'das ma yin pa yang yod do /
rang sangs rgyas ni rang byung yin pa'i phyir sangs rgyas zhes brjod par mi nus la /
sbyin pa la sogs pa'i tshogs yongs su ma rdzogs pa'i phyir bcom ldan 'das ni ma yin te /
gang zhig che ba'i bdag nyid dang ldan pa de ni bcom ldan 'das zhes bya'o /
bcom ldan 'das yin la sangs rgyas ma yin pa yang yod de de srid pa tha ma pa'i byang chub sems dpa' ni ye shes la sogs pa'i pha rol tu phyin pa yongs su rdzogs pa'i phyir dang mngon par rdzogs par sangs ma rgyas pa'i phyir dang gnyi ga yin pa yang yod de /
'di ltar sangs rgyas bcom ldan 'das lta bu'o /
gnyi ga ma yin pa yang yod de 'di lta ste rnam pa de dag ma gtogs pa yin pas de'i phyir sangs rgyas bcom ldan 'das zhes khyad par gnyi ga smos so zhes zer ro /
'di'i 'am 'dis mun pa bcom pas mun pa bcom pa'o zhes bya ba la drug pa'i 'bru mang por sbyar na ni lam gyis bcom pa'o zhes lam byed pa po yin par khong nas drang ngo /
gsum pa'i 'bru mang por sbyar na ni lam gyi zhes bya ba byed pa yin par khong nas drang ngo /
gzhan dag re zhig tshig rnam par sbyar ba gnyis rab tu bstan pa ni /
bcom pa ni gnod pa dang bral ba dag yin no zhes bcom pa'i don gnyis yongs su bsdu ba'i phyir te /
gang gi tshe 'di'i mun pa bcom pa zhes tshig rnam par sbyor ba de'i tshe ni bcom pa bral ba'i don yin par gzung ste /
'di'i mun pa dang bral lo zhes bya ba'i tha tshig go /
gang gi tshe gsum pa'i 'bru mang por sbyar ba de'i tshe ni bcom pa gnod pa'i don yin par gzung ste /
'di'i mun pa la gnod pa byas so zhes bya ba'i tha tshig go /
de bzhin du tshig 'og ma gnyis kyang tshig gcig tu byas te mjug tu /
thams cad la mun pa rnam pa thams cad du bcom pas kun la mun pa gtan bcom pa'o zhes bya ba sbyar ro /
thams cad la zhes bya ba ni skye mched bcu gnyis kyi mtshan nyid kyi shes bya la ste /
mdo las bram ze thams cad thams cad ces bya ba ni skye mched bcu gnyis ji snyed pa yin no zhes 'byung ba'i phyir ro /
rnam pa thams cad du zhes bya ba ni mun pa'i rnam pa nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa dang bral ba'i phyir ro /
ci 'dir mtshan mo'i mun pa la mun pa'i sgrar brjod dam zhe na /
smas pa ma yin te /
mi shes pa ni yang dag pa'i don mthong ba la bgegs su gyur pa'i phyir mun pa'o zhes bya bar khong du chud par bya'o /
mun pa zhes bya ba'i sgra ni mtshan mo'i mun pa yin par grags te /
bum pa dang snam bu la sogs pa'i gzugs yod pa mthong ba'i bgegs su gyur pa'i phyir ro /
skye bo long ba dang 'dra bar byed pas mun pa yin no /
mi shes pa yang de dang chos mthun par yang dag pa'i don sdug bsngal la sogs pa'i bden pa mthong ba'i bgegs su gyur pa'i phyir mun pa zhes bya ba'i ming thob po /
de yang zhes bya ba ni mi shes pa de'o /
gnyen po brnyes nas zhes bya ba ni 'phags pa'i lam brnyes nas te /
mi mthun pa'i phyogs ni nyon mongs pa yin la mi mthun pa'i phyogs 'joms par byed pa'i phyogs ni gnyen po yin pa'i phyir ro /
rnam pa gcig tu na ye shes zag pa med pa ni mi shes pa'i gnyen po yin pas de brnyes nas /
shes bya thams cad la phyis mi skye ba'i chos can du gyur pa'i phyir gtan nas ye bcom pa zhes bya ba ni kun tu mi 'byung bar spang bar byas so zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i phyir 'di ni zhes bya ba ni bcom ldan 'das so /
rang sangs rgyas dang nyan thos rnams kyang zhes bya ba ni mchod pa'i phyir rang sangs rgyas so zhes bya ba'i sgra gong du smos so /
'dod mod kyi zhes bya ba ni khas len mod kyi'o /
gtan nas ni ma yin te zhes bya ba ni nyon mongs can ma yin pa'i kun tu rmongs pa dang gtan du ma bral ba'i phyir ro /
nyan thos dang rang sangs rgyas rnams kyis kyang sangs rgyas bzhin du zag pa dang bcas pa'i dngos po thams cad spangs pa ma yin nam /
de ci ste de dag nyon mongs pa can gyi kun tu rmongs pa kho na dang gtan du bral ba'o zhes bya ba ni 'di brjod /
'di ltar nga ni chos gcig mngon par ma shes shing yongs su ma shes par sdug bsngal gyi mthar byed par mi smra'o zhes bya ba dang de bzhin du nga ni chos gcig yongs su ma shes shing ma spangs par sdug bsngal gyi mthar byed par mi smra'o zhes gsungs so /
de lta bas na nyan thos dang rang sangs rgyas rnams kyis kyang 'dun pa'i 'dod chags spangs pas mig la sogs pa bzhin du nyon mongs pa can ma yin pa'i mi shes pa de spangs pa kho na yin na /
de lta ma yin na nyan thos dang rang sangs rgyas rnams sdug bsngal gyi mthar byed par yang mi 'gyur ro zhe na /
de ni de lta yin pa bden te /
de dag gis nyon mongs pa can bzhin du nyon mongs pa can ma yin pa'i mi shes pa yang spangs pa kho na yin na /
de ni spangs kyang de dag la mig la sogs pa bzhin du kun tu 'byung gi sangs rgyas bcom ldan 'das la ni spangs zin phan chad kun tu mi 'byung ste de nyid kyi phyir phyis mi skye ba'i chos can du gyur pa'i phyir bcom pa'o zhes khyad par du byas so /
de lta ma yin na zhes bya ba thams cad la ye spangs pa'o zhes bya ba kho na zhig bshad par 'gyur ro /
gang dag nyan thos dang rang sangs rgyas rnams nyon mongs pa dang bral ba'i phyir kun nas nyon mongs pa rnam par log pa'o zhes rnam par 'chad pa de dag gi ni /
ji skad gsungs pa dang sbyar na mi rung bas dor ro /
'di ltar de dag la zhes bya ba rgyas par 'byung ba la 'di ltar zhes bya ba ni gang gi phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
rnam pa gcig tu na 'di ltar zhes bya ba ni ci ltar ye ma yin pa de ltar ro /
de dag la zhes bya ba ni nyan thos dang rang sangs rgyas rnams la'o /
sangs rgyas kyi chos zhes bya ba ni ma 'dres pa la sogs pa'o /
yul dang dus shin tu bskal pa zhes bya ba ni yul shin tu bskal ba dang dus shin tu bskal ba'o /
rab tu dbye ba mtha' yas pa rnams la zhes bya ba ni sangs rgyas kyi chos kyi ngo bo nyid ma yin pa gzugs la sogs pa'i don rnams la yang ngo /
nyon mongs pa can ma yin pa'i mi shes pa yod pa nyid do zhes bya ba 'di ni kun tu 'byung ba kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
de la sangs rgyas kyi chos ma 'dres pa bco brgyad gang dag yin pa de dag ni ngo bo nyid kyis shin tu phra zhing zab ba'i phyir sangs rgyas las gzhan pa rnams kyis mi shes te ji skad du /
bcom ldan 'das kyis sh'a ri'i bu la de bzhin gshegs pa'i tshul khrims kyi phung po dang ting nge 'dzin gyi phung po dang shes rab kyi phung po dang rnam par grol ba'i phung po dang rnam par grol ba'i ye shes mthong ba'i phung po shes sam zhes dris pa dang gnas brtan sh'a ri'i bus bcom ldan 'das de ni ma 'tshal to zhes gsol to zhes 'byung ba lta bu'o /
don gzhan gzugs can rdul phra rab brtsams pa gang dag yin pa de dag kyang gal te yul shin tu bskal pa yin la /
rnam par rig byed ma yin pa dang gzugs can ma yin pa gang yin pa de dag kyang gal te rten yul shin tu bskal pa yin pa'i phyir yul shin tu bskal ba zhig yin na de rnams kyang yul 'jig rten gyi khams du mas chod pa'i phyir de dag gis mi shes te /
gnas brtan mood gal gyi bus rang gi ma yul du shin tu bskal ba 'jig rten gyi khams 'od zer can du skyes pa'i yul yongs su ma shes so zhes grags so /
dus shin tu bskal pa ni 'das pa'am ma 'ongs pa yin te /
de rnams kyang 'byung ba dang 'jig pa bskal pa gzhan du mas chod pa'i phyir de dag gis mi shes pa kho na yin te /
gnas brtan sh'a ri'i bus rab tu 'byung bar 'dod pa'i mi thar pa'i cha dang mthun pa'i dge ba'i rtsa ba ma mthong nas bskrad pa dang bcom ldan 'das kyis de'i thar pa'i cha dang mthun pa gzigs te /
ngas ni 'di yi thar pa yi sa bon shin tu phra ba dang /
tshon dang rdo yi gseb na gser /
bag la zhal lta bu gzigs /
zhes gsungs nas ni de yang rab tu phyung ngo zhes grags so /
rab tu dbye ba mtha' yas pa rnams la zhes bya ba ni khams dang 'gro ba dang skye gnas dang skye ba la sogs pa'i bye brag rtogs par dka' ba rnams la ste /
de rnams kyang de dag gis mi shes pa kho na yin te 'di ltar /
rma bya'i mdongs ni gcig pu yang /
rgyu yi rnam pa thams cad ni /
kun mkhyen min pa'i shes bya min /
de shes pa ni kun mkhyen stobs /
zhes gsungs so /
de dag ni mi shes pa'i rgyu bzhi yin te /
de dag kyang kha cig la ni gcig kha cig la ni gnyis kha cig la ni gsum kha cig la ni bzhi zhes bya bar ci rigs par sbyar bar bya'o /
de ltar bdag la phan pa sgrub pa phun sum tshogs pas zhes bya ba la sogs pa rgyas par 'byung ba la bdag la phan pa'i phyir bsgrub pa ni bdag la phan pa bsgrub pa'o /
bdag la phan pa sgrub pa phun sum tshogs pa ni bdag la phan pa sgrub pa phun sum tshogs pa ste 'bras bu grub pa zhes bya ba'i tha tshig go /
phun sum tshogs pa de yang ye shes dang spangs pa phun sum tshogs pa yin par rig par bya ste /
gzhan la phan pa sgrub pa phun sum tshogs pa yang de dang 'dra ba nyid du brjod par bya'o /
gzhan dag na re bdag la phan pa sgrub pa ni bdag la phan pa sgrub par byed pa ste bdag la phan pa nye bar 'dzin pa zhes bya ba'i tha tshig go /
de phun sum tshogs pa ni bdag la phan pa sgrub pa phun sum tshogs pa ste /
gzhan la phan pa sgrub pa phun sum tshogs pa yang de bzhin du bshad par bya'o /
de yang sdug bsngal thams cad nye bar zhi bar mya ngan las 'das pa thob par byed pa'i ngo bo nyid yin no /
'khor ba'i 'dam las 'gro ba drangs mdzad pa zhes bya ba ni 'khor ba na 'khor ba'o /
'ong zhing 'gro bar 'gyur ba ste skye ba dang 'chi ba brgyud pa zhes bya ba'i tha tshig go /
rnam pa gcig tu na 'dir sems can rnams 'khor bas na 'khor ba ste khams gsum pa yin no /
'dam dang chos mthun pa'i phyir 'khor ba ni 'dam dang 'dra bas 'khor ba'i 'dam mo /
de nyid kyi phyir 'khor ba ni 'gro ba kun tu chags pa'i gnas yin pa'i phyir dang rgal bar dka' ba'i phyir 'dam lta bu yin te zhes bshad de /
'dam ni 'jig rten na bying ba'i bdag nyid yin pa'i phyir kun tu chags pa'i gnas yin la de nyid kyi phyir ram gyo ba'i phyir rgal bar dka' ba yin no /
yang na gzhan la brten nas brgal dgos pa'i phyir rgal bar dka' ba yin no /
'khor ba yang sred pa la sogs pas mngon par brlan pa'i phyir kun tu chags pa'i gnas yin la de nyid kyi phyir ram lta ba dang the tshom gyis bskyod pa'i phyir rgal bar dka' ba yin no /
yang na sangs rgyas la brten nas brgal dgos pa nyid kyi phyir rgal bar dka' ba yin no /
'gro ba ni sems can gyi 'jig rten no /
der bying ba ni de'i bdag nyid du zhugs pa 'am kun 'byung gi yan lag gi ngo bor gyur pa'i phyir /
skyabs med pa ni mgon med pa'o /
thugs brtse ba dang ldan pa ni thugs rje dang ldan pa'o /
bcom ldan 'das kyis dam pa'i chos ston pa'i phyag brkyang ba dag ces bya ba ni dam pa'i chos ston pa nyid phyag yin la de dag brkyang ba ste bsgral bar bya ba mang ba'i phyir mang po'i tshig smos so /
de dag gi skal ba ji ltar ba bzhin du drangs so zhes bya ba ni skal pa ji lta ba bzhin zhes ma smos su zin kyang 'jig rten na de lta bu mthong ba'i phyir mngon te /
dper na bram ze rnams ston mo byin cig ces smras na 'jig rten thams cad kyi bram ze rnams la zan sbyin par mi nus pa'i phyir /
gang dag grong ngam grong ngam grong khyed der nye ba zan sbyin par nus pa de dag kho na ston mo byin cig ces bya bar mngon pa ltar de bzhin du 'dir yang skye bo gang zhig drang ba'i skal ba can de kho na drangs so zhes bya ba yin te de'i phyir skal pa ji lta ba bzhin zhes rnam par bshad do /
don bzhin ston pa zhes bya ba ni ston pa de yang rnam pa gnyis yin te don bzhin ma yin pa ni gang po la sogs pa'o /
don bzhin yin pa ni de bzhin gshegs pa ste de'i phyir don ji lta ba bzhin phyin ci ma log par ston pas don bzhin ston pa'o khyad par du byas so /
khyad par 'di yang gzhan la phan pa sgrub pa'i thabs bstan pa'i phyir te de nyid kyi phyir 'di'i gzhan la phan pa sgrub pa'i thabs ston te zhes bya ba la sogs pa bshad do /
rdzu 'phrul dang dam pa sbyin pa'i mthus ni ma yin no zhes bya ba la mthu zhes bya ba'i sgra ni rdzu 'phrul gyi mthu 'am dam pa'i sbyin pa'i mthus zhes re re la sbyar bar bya ste rdzu 'phrul gyi mthu ni dper na khyab 'jug gzugs sna tshogs su ston pa lta bu'o /
dam pa sbyin pa'i mthu ni dper na lha chen po dam pa sbyin par grags pa lta bu'o rnam pa gcig tu na rdzu 'phrul dang dam pa sbyin pa dang mthu zhes tshig gsum du zlas dbye ste mthu ni nus pa'i khyad par yin no /
sangs rgyas rnams kyang res 'ga' gdul bya rnams la rdzu 'phrul gyi cho 'phrul nye bar ston pa ma yin na ma zhe na /
de ni de lta yin mod kyi 'on kyang de dag dad par bya ba tsam du zad kyi 'khor ba las sgrol ba ni rjes su bstan pa'i cho 'phrul gyi sgo nas 'dod chags la sogs pa'i gnyen po bsgom pa'i rim gyis yin no /
de la phyag 'tshal nas zhes bya ba ni mgos btud nas so zhes bya ba ni phyag ces bya ba'i sgra bya ba'i gzhir gyur pa yin pa'i phyir phyag 'tshal nas zhes bya ba'i sgras ni btud pa'i don yin la btud pa yang 'jig rten na mgos bya bar grags pas mgos zhes bshad do /
ngag dang yid kyis phyag bya ba yang 'dir ma smos kyang grub pa yin te /
yon tan smos pa sngon du 'gro ba yin pa'i phyir dang lus dang ngag gi las kyang yid kyi las sngon du 'gro ba yin pa'i phyir ro /
phyag 'tshal nas zhes bya ba ni bya ba gzhan la ltos pa yin pa'i phyir ci zhig bya zhes dris so /
bstan bcos rab bshad bya zhes bya ba ni don gyi khyad par mngon par rjod par byed pa'i ming gi tshogs ni bstan bcos so /
gal te skad cig ma yin pa'i phyir tshogs pa mi 'thad do zhe na /
de 'dzin par byed pa'i blo'i ngo bos tshogs su brtags pa'i phyir ro /
bstan bcos gang zhen zhes bya ba ni ming ci zhes bya ba snyam du bsams pa'o /
chos mngon pa mdzod ces bya ba 'di'i nges pa'i tshig 'og nas 'chad pas 'di ni re zhig gzhag go /
spyi'i don rtogs pa ni yan lag gi don rtogs pa sngon du 'gro ba yin pas re zhig chos mngon pa zhes bya ba 'di gang zhe na zhes yan lag gi don 'dri'o /
chos mngon shes rab dri med rjes 'brang bcas zhes bya ba ni chos rab tu rnam par 'byed pa'i dus na shes rab gtso bo yin pas gtso bo'i tshul gyis shes rab smos so /
dri med ces bya ba'i zag pa med pa'o zhes bya ba ni dri ma rnams ni zag pa'i rnam grangs yin pa'i phyir ro /
rjes 'brang bcas zhes bya ba ni 'khor dang bcas pa'o zhes bya ba ni rgyal pa dang lhan cig spyod kyang de dang mthun par byed pa'i phyir rgyal po'i rjes su 'brang ba zhes bya ba de bzhin du /
'dir yang de dang lhan cig 'byung ba'i chos rnams dus mnyam par rgyu yang rjes su 'brang ba kho nas brjod do /
de dag kyang gang zhe na sems dang sems las byung ba dang zag pa med pa'i sdom pa dang skye ba la sogs pa ldan pa ma yin pa'i 'du byed ces bya ba dag yin no /
nanu ca cittaṃ caittebhyaḥ pradhānam sems las byung ba dag pas sems gtso bo ma yin nam /
tathā hi cittasya ime citte vā bhavāś caittā iti 'di ltar sems las byung ba 'di dag sems la yod pa 'am sems las 'byung ba na sems las byung ba zhes bya'o /
tena prajñaiva cittasya parivāro 'rhati /
na tu cittaṃ prajñāyāḥ caitasikatvāt asty etat
des na shes rab nyid sems kyi 'khor yin par 'os kyi sems ni ma yin ta shes rab sems las byung ba yin pa'i phyir ro zhe na /
api tu dharmapravicayakāle prajñā caittasyāpi sarvasya kalāpasya rājāyate de ni bden mod kyi 'on kyang chos rab tu rnam par 'byed pa'i dus na shes rab sems las byung ba yin yang tshogs pa thams cad kyi gtso bor 'gyur ro /
kvacit kaścid dharmaḥ prādhānyam āskandati /
tadyathā abhisaṃpratyayakāle śraddhetyevamādi /
anāsravaḥ pañcaskandhaka iti /
anāsravasaṃvaras tasmin kalāpe rūpaskandhaḥ
chos 'ga' zhig la lar dus kha cig tu gtso bor gyur te dper na mngon par yid ches par bya ba'i dus na dad pa zhes bya ba la sogs pa lta bu'o /
zag pa med pa'i phung po lnga po la zhes bya ba ni tshogs pa de la zag pa med pa'i sdom pa ni gzugs kyi phung po yin no /
tshor ba gang yin pa de ni tshor ba'i phung po yin no /
'du shes gang yin pa de ni 'du shes kyi phung po yin no /
yā vedanā /
sa vedanāskandhaḥ /
yā saṃjñā /
sa saṃjñāskandhaḥ /
cetanādijātyādayaḥ saṃskāraskandhaḥ /
vijñānaṃ cātra vijñānaskandhaḥ /
eṣa tāvad iti /
tāvacchabdaḥ kramārthaḥ /
pāramārthika iti /
paramārtha eva pāramārthikaḥ /
paramārthe vā bhavaḥ pāramārthikaḥ /
paramārthena vā dīvyati caratīti vā pāramārthikaḥ /
sāṃketikas tu sāṃvyavahārikaḥ /
tadprāptaye yāpi ceti prajñā sānucarā so 'bhidharma iti cātrādhikṛtam /
tasyā anāsravāyāḥ prajñāyāḥ prāptyarthaṃ sākṣāt pāraṃparyeṇa vā yā śrutamayī cintāmayī ca bhāvanāmayī ca prajñā sāsravā yā copapattipratilambhikā sānucarā /
sāpi sāṃketiko 'bhidharmaḥ /
tatra śrutaprayogajā śrutamayī /
yuktinidhyānaprayogajā cintāmayī /
(Abhidh-k-vy 9) bhāvanāprayogajā bhāvanāmayī /
upapattipratilambhajā upapattipratilambhikā /
upapattipratilambho 'syāstīti /
ata iniṭhanāv iti ṭhanvidhānān na vṛddhiḥ /
śrutacintāmayy upapattipratilambhikā bhāvanāmayī cārūpyāvacarī catuḥskandhako 'bhidharmaḥ anuparivartakarūpabhāvāt /
rūpāvacarī tu dhyānasaṃvarasadbhāvāt paṃcaskandhako 'bhidharmaḥ
sems la sogs dang skye ba la sogs pa ni 'du byed kyi phung po yin no /
'di la rnam par shes pa ni rnam par shes pa'i phung po yin no /
re zhig 'di ni zhes bya ba la re zhig ces bya ba'i sgra ni rim pa ston pa'o /
don dam pa pa zhes bya ba ni don dam pa nyid yin pa'am don dam pa las byung bas don dam pa pa'o /
rnam pa gcig tu don dam pas rol cing spyod pas na don dam pa pa'o /
brdar btags pa ni tha snyad pa'o /
de thob bya phyir gang zhes bya ba ni 'dir yang chos mngon pa ni shes rab rjes su 'brang ba dang bcas pa yin no zhes bya bar skabs dang sbyar te mngon sum mam brgyud pa'i sgo nas shes rab zag pa med pa de thob par 'gyur ba thos pa las byung ba dang bsams pa las byung ba dang bsgoms pa las byung ba'i shes rab zag pa dang bcas pa gang yin pa dang skyes nas thob pa rjes su 'brang ba dang bcas pa gang yin pa de yang brdar brtags pa'i chos mngon pa yin no /
de la thos pa las byung ba ni thos pa'i sbyor ba las skyes pa'o /
bsams pa las byung ba ni bsams pa'i sbyor ba las skyes pa'o /
bsgoms pa las byung ba ni bsgoms pa'i sbyor ba las skyes pa'o /
skyes nas thob pa ni skye ba thob pa las skyes pa ste /
'di la skyes nas thob pa yod pa'i phyir ro /
thos pa dang bsams pa las byung ba dang skyes nas thob pa dang bsgoms pa las byung ba gzugs med pa na spyod pa ni rjes su 'brang ba'i gzugs med pa'i phyir chos mngon pa phung po bzhi pa yin no /
gzugs na spyod pa ni bsam gtan gyi sdom pa yod pa'i phyir chos mngon pa phung po lnga pa yin no /
yac ca śāstram iti abhidharmaśāstram abhipretaṃ bstan bcos gang zhes bya ba ni chos mngon pa'i bstan bcos yin par dgongs pa'o /
tat tu sānucaraṃ na sānucaram iti vyākhyābhedaḥ /
kecit tāvat acittacaitasikakalāparūpatvāt /
sānucaram /
iti nānuvartayanti /
jātyādisaṃbhavāt kecid anuvartayanti /
ekaskandhako hy asāv abhidharmaḥ /
dviskandhako vā /
tasya ca jātyādayaḥ santīti /
anye tu vyācakṣate śāstram iti jñānaprasthānaṃ /
tasya śarīrabhūtasya ṣaṭ pādāḥ /
prakaraṇapādaḥ vijñānakāyaḥ harmaskandhaḥ prajñaptiśāstraṃ hātukāyaḥ saṃgītiparyāya ity atas tad api śāstraṃ sānucaram eva pāraṃparyeṇa pāramārthikābhidharmaprāptaye sāṃketiko 'bhidharma ity ucyate /
upapattipratilambhikā hi prajñā śāstraśravaṇāt tadartham anusarati /
tasyāḥ śrutamayī śrutamayyāś cintāmayī cintāmayyāḥ sāsravā bhāvanāmayī tasyā anāsravā prajñā jāyata iti anukramaḥ /
tad ayam iti /
tad iti vākyopanyāse /
ayam iti svalakṣaṇadhāraṇatvena niruktaḥ pāramārthikaḥ sāṃketiko 'bhidharmaḥ /
praramārthadharmam iti /
paramasya jñānasyārthaḥ paramārthaḥ /
paramo vārthaḥ paramārthaḥ sarvadharmāgratvāt paramārthaḥ /
paramārthaś cāsau dharmaś ca paramārthadharmaḥ /
dharmalakṣaṇaṃ veti /
svasāmānyalakṣaṇaṃ khakkhaṭalakṣaṇaḥ pṛthivīdhātur anityaṃ duḥkham ityevamādi /
tat pratyabhimukhaḥ pratilambhāya prativedhāya avabodhāya vā abhimukho dharmaḥ abhidharmaḥ /
kugatiprādaya iti tatpuruṣasamāsaḥ /
nanu ca lakṣaṇenābhipratī ābhimukhya iti avyayībhāvaḥ prāpnoti /
yadā hy abhir lakṣaṇena saha samasyate /
tadāvyayībhāvaḥ /
tadyathā abhyagni śalabhāḥ patanti /
śalabhapatanaṃ agninā lakṣyate /
so 'gnir asya lakṣaṇaṃ /
na tv ayaṃ dharmo 'nyasya lakṣaṇam /
kiṃ tarhi /
lakṣyaḥ /
svayam evābhimukhyāt /
śāstrākhyo 'pi sāṃketiko 'bhidharmaḥ prāpaṇāyābhidyotanāya vā nirvāṇaṃ dharmalakṣaṇaṃ vā praty upaniṣadbhāvenābhimukhaḥ /
kimaṃga pāramārthika ity atas tatpuruṣasamāsenābhidharma iti siddhaṃ bhavati /
(I /
2cd) ukto 'bhidharma iti /
svabhāvaprabhedanirvacanato avayavārtho 'vabuddhaḥ /
(Abhidh-k-vy 10) samudāyārthas tu na tāvad ity ataḥ samudāyārthaṃ pṛcchati /
idaṃ tu śāstraṃ katham abhidharmakośam iti /
tasyārthato 'sminn /
iti /
tasyābhidharmasaṃjñakasya śāstrasyānantaroktatvāt grahaṇaṃ /
arthata iti na vyañjanata iti /
arthato 'yam /
anupraveśo na sākalyena /
tasmād yathāpradhānam ity avyayībhāvaḥ /
antarbhūtaḥ praviṣṭa iti /
etac chāstraṃ madīyaṃ tasyārthasya kośasthānīyaṃ bhavati /
kośasadṛśaṃ /
etasminn arthe ṣaṣṭhītatpuruṣasamāsaḥ /
abhidharmasya kośo 'bhidharmakośa iti /
yatra hy asiḥ praviśati /
sa tasya kośaḥ /
atha vā so 'bhidharmo jñānaprasthānādir etasya madīyasya śāstrasyāśrayabhūtaḥ /
tato hy ārṣād abhidharmād etan madīyaṃ śāstraṃ nirākṛṣṭam /
arthata ity adhikṛtam /
ataḥ sa evāsyābhidharmaḥ kośa iti /
etasminn arthe bahuvrīhisamāsaḥ /
abhidharmaḥ kośo 'syeti abhidarmakośaḥ
de rjes su 'brang ba dang bcas pa yin na ma rjes su 'brang ba dang bcas pa ma yin zhes bya ba ni rnam par bshad pa mi mthun te /
kha cig na re sems dang sems las byung ba'i tshogs kyi ngo bo ma yin pa'i phyir rjes su 'brang ba dang bcas pa'o zhes bya bar mi sbyar ro zhes zer ro /
kha cig ni skye ba la sogs pa yod pa'i phyir sbyor te chos mngon pa 'di ni phung po gcig pa'am /
de la skye ba la sogs pa yod pas phung po gnyis pa yin no /
gzhan dag na re bstan bcos zhes bya ba ni ye shes la 'jug pa yin no /
lus su gyur pa de la yan lag drug yod de rab tu 'byed pa'i gzhi dang rnam par shes pa'i tshogs dang chos kyi phung po dang btags pa'i bstan bcos dang khams kyi tshogs dang yang dag par 'gro ba'i rnam grangs so /
de'i phyir bstan bcos de yang rjes su 'brang ba dang bcas pa kho na yin te /
brgyud nas don dam pa'i chos mngon par thob par byed pas brdar btags pa'i chos mngon pa zhes bya'o /
de la skye gnas thob pa'i shes rab kyis ni bstan bcos mnyan pa'i sgo nas de'i don gyi rjes su 'brang ngo /
de las ni thos pa las byung ba'o thos pa las byung ba las ni bsams pa las byung ba'o /
bsams pa las byung ba las ni bsgoms pa las byung ba zag pa dang bcas pa'o /
de las ni zag pa med pa'i shes rab skye bar 'gyur te rim pa ni de lta'o /
de lta bas na 'di ni gzugs de lta bas na zhes bya ba ni tshig gi phrad do /
'di ni zhes bya ba ni rang gi mtshan nyid 'dzin pa nyid du nges par bshad pa don dam pa pa dang brdar btags pa'i chos mngon pa'o /
don dam pa'i chos zhes bya ba ni ye shes dam pa'i don yin pas don dam pa'o /
rnam pa gcig tu na chos thams cad kyi mchog yin pa'i phyir don dam pa yin pas don dam pa'o /
'di ni don dam pa yang yin la chos kyang yin pas don dam pa'i chos so /
chos kyi mtshan nyid ces bya ba ni rang dang spyi'i mtshan nyid de sa'i khams kyi mtshan nyid ni sra ba dang mi rtag pa dang sdug bsngal ba zhes bya'o /
de lta bu la sogs pa mngon du thob par bya ba dang rtogs par bya ba dang khong du chud par bya bar mngon du phyogs pa'i chos ni chos mngon pa'o /
chos mngon pa bshad zin to zhes bya ba ni ngo bo nyid dang rab tu dbye ba dang nges pa'i tshig gi sgo nas te yan lag gi don rtogs zin to /
spyi'i don da dung ma rtogs pas de'i phyir /
bstan bcos 'di ji ltar na chos mngon pa'i mdzod yin zhes spyi'i don 'dri'o /
'dir de don du zhes bya ba la de zhes bya ba ni bshad ma thag pa'i phyir chos mngon pa zhes bya ba'i bstan bcos gzung ngo /
don du zhes bya ba ni tshig gi sgo nas ma yin pa ste de ni don gyi sgo nas chud kyi thams cad ni ma yin no /
de'i phyir gces gces rnams zhes smos so /
chud pa ni nang du chud pa ste /
de lta bas na bdag cag gi bstan bcos 'di ni don de'i mdzod lta bu yin zhing mdzod dang 'dra ba yin no /
don 'di la ni chos mngon pa'i mdzod ni chos mngon pa'i mdzod do zhes bya bar tshig bsdu ste ral gyi gang du gzhug pa de ni de'i shubs yin pa lta bu'o /
yang na chos mngon pa'i gtsug lag de las bdag cag gi bstan bcos 'di phyung bas chos mngon pa ye shes la 'jug pa la sogs pa de bdag cag gi bstan bcos 'di'i gnas lta bu yin te /
don du zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
de'i phyir chos mngon pa de nyid 'di'i mdzod yin te don 'di la ni 'di la chos mngon pa'i mdzod yod pas chos mngon pa'i mdzod ces bya bar tshig bsdus te /
yato hy asir nirākṛṣyate /
sa tasya kośa iti
ral gri nang nas 'byin pa de ni de'i shubs yin pa lta bu'o /
etac chāstram abhidharmakośam iti /
samudāyārtho 'py asyāvagamita iti sūcayati /
(I /
3) kimarthaṃ punar abhidharmopadeśaḥ kiṃ prayojanam ity arthaḥ
de ltar na bstan bcos 'di ni chos mngon pa'i mdzod yin no zhes bya ba ni spyi'i don yang khong du chud do zhes bya bar ston to /
yang ci'i phyir chos mngon pa bstan ces bya ba ni ci dgos zhes bya ba'i tha tshig ste /
saprayojanasya hi śāstrasya pratyāsaḥ sādhur bhavet dgos pa dang bcas pa'i bstan bcos ni bsdu ba legs par 'gyur gyi dgos pa med pa ni ma yin no /
na niḥprayojanasya /
kena cāyaṃ prathamata upadiṣṭaḥ /
kena cāyam abhidharma ādito deśitaḥ
'di dang po nyid du sus bstan ce na zhes bya ba ni chos mngon pa 'di dang po nyid du su zhig gis bshad ces bya ba yin te /
āptopadiṣṭasya hi śāstrasya pratyāso 'rharūpaḥ syād ity abhiprāyaḥ /
prathamata iti viśeṣaṇam /
bhadantakātyāyanīputrādīnāṃ piṇḍīkaraṇena paścād upadeśasya siddhatvāt
yid ches pas bstan pa'i bstan bcos ni bsdu bar 'os pa'i ngo bor 'gyur ro snyam du bsams pa'o /
dang po zhes khyad par du smos pa ni btsun pa k'a ty'a'i bu la sogs pas phyis bsdu ste bstan pa ni /
prathamata upadeśe hi vivādaḥ /
yata iti vistaraḥ
grub pas dang po nyid du ston pa la rtsod pa'i phyir ro /
yataḥ kāraṇāt /
ācāryaḥ śāstrakāraḥ /
abhidharmakośaṃ pratyāsaśāstraṃ vaktuṃ praṇetum ādriyate /
ādaram karotīty arthaḥ /
evaṃ kṛte praśnadvaye abhidharmaśāstrasya saprayojanatām āptopadeśatāṃ ca pradarśayann āha /
dharmāṇāṃ pravicaya iti vistaraḥ
'di ltar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di ltar bstan bcos mdzad pa'i slob dpon mdor bsdus pa'i bstan bcos chos mngon pa'i mdzod 'chad cing byed par gus shing 'bad ces bya ba'i tha tshig go /
de ltar dri ba gnyis byas pa las chos mngon pa'i bstan bcos dgos pa dang bcas pa nyid dang yid ches pas bstan pa nyid du rab tu bstan pa'i phyir chos rnams rab tu rnam 'byed med par zhes bya ba rgyas par smos te /
yato vinā dharmapravicayena rūpaṃ vedanā anityaṃ duḥkham ityevamākāreṇa /
nāsti kleśopaśamābhyupāyaḥ /
anya iti vākyaśeṣaḥ
gang gi phyir chos rab tu rnam par 'byed pa gzugs dang tshor ba dang mi rtag pa dang sdug bsngal ba zhes bya ba la sogs pa'i rnam pa med par nyon mongs pa nye bar zhi bar bya ba'i thabs med de /
gzhan zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
sa eva tu kleśopaśamābhyupāya iti arthād āpannaṃ bhavati des na de kho na nyon mongs pa nye bar zhi bar bya ba'i thabs yin no zhes bya bar don gyis go bar 'gyur te /
tadyathā nāhāreṇa vinā prāṇasaṃdhāraṇopāya ity ukte sa evāhāraḥ prāṇasaṃdhāraṇopāya ity arthād āpannaṃ bhavati dper na zas ma gtogs par srog 'dzin pa'i thabs med do zhes smras na zas de kho na srog 'dzin pa'i thabs yin zhes bya bar don gyis go bar 'gyur ba ltar 'dir yang de dang 'dra'o /
tadvad etat /
yadi kleśopaśamo (Abhidh-k-vy 11) na syāt kiṃ syād iti /
ata āha /
kleśaiś ca bhramati bhavarṇave 'tra loka iti /
anena kleśopaśamasyāvaśyakartavyatāṃ darśayati
gal te nyon mongs pa nye bar zhi bar ma gyur na cir 'gyur zhe na /
de'i phyir nyon mongs pas kyang 'jig rten srid mtsho 'dir 'khyams te zhes bya ba smos te 'dis ni gdon mi za bar nyon mongs pa nye bar zhi bar bya ba dgongs pa nyid du ston to /
bhavaḥ saṃsāra ity ekārthaḥ srid pa dang 'khor ba ni don gcig go /
bhava evārṇavo bhavārṇavaḥ /
majjanasthānasādharmyāt samudrakalpo bhavaḥ
'bying ba'i gnas su chos mthun pa'i phyir srid pa nyid mtsho yin pas srid mtsho ste srid pa rgya mtsho lta bu 'dir ro /
etasmin bhavārṇave atra /
pratyakṣīkṛtapañcopādānaskandhalakṣaṇavyatiriktabhavapratiṣedhārtham atragrahaṇam /
atra loko bhramati tādātmyāvasthānāt /
tādātmyavasthānato 'pi hi adhikaraṇanirdeśo dṛśyate
srid mtsho 'dir zhes bya ba la 'dir zhes bya ba'i sgra ni nye bar len pa'i phung po lnga'i mtshan nyid mngon sum du gyur pa las ma gtogs pa'i srid pa dgag pa'i phyir smos so /
'dir 'jig rten 'khyams pa ni de'i bdag nyid du gnas pa'i phyir ro /
de'i bdag nyid du gnas pa yang gzhir ston pa snang ste /
tadyathā anyapādapānupayogena palāśeṣv ārāmaḥ sthita iti dper na shing gzhan dang mi ldan pa las shing pa la sha dag la kun dga'i ra ba gnas so zhes bya ba lta bu'o /
vṛttau tu hetvarthatāṃ tṛtīyāyāḥ sūcayatā hetumaṇṇicā hetvartha uktaḥ /
kleśāś ca lokaṃ bhramayantīti /
ata ity uddiṣṭahetupratyāmnāyaḥ /
yata evam /
ata uddiṣṭo 'bhidharma ity arthaḥ /
dharmapravicayaḥ kleśopaśamopāyo nānyo dharma ity abhidharmopadeśakaḥ saṃbandha ity ata uktaṃ /
taddhetor iti /
sa eva hetus taddhetuḥ /
tasya tasmād vā /
taddhetor iti /
tasya dharmapravicayasyārthe 'bhidharmopadeśahetuko dharmapravicayaḥ
nyon mongs pa rnams kyis kyang 'jig rten 'khor ba'i rgya mtsho chen po 'dir 'khyam par byed pas de'i phyir zhes bya ba ni rgyu bstan pa ston par byed do /
gang gi phyir de lta yin pa de'i phyir chos mngon pa bstan to zhes bya ba'i tha tshig ste /
nyon mongs pa nye bar zhi bar byed pa'i thabs ni chos rab tu rnam par 'byed pa yin gyi chos gzhan ni ma yin no zhes chos mngon pa ston par byed pa'i 'brel pa bshad pa yin no /
de'i don du zhes bya ba ni de nyid kyi phyir yin pas de'i don du ste de'i don nam de'i ched du zhes bya ba yin no /
chos rab tu rnam par 'byed pa de'i don du zhes bya ba ni chos mngon pa bstan pa'i rgyud las byung ba chos rab tu rnam par 'byed pa ste /
kathaṃ nāme dharmapravicayaḥ syād ity abhidharma upadiṣṭaḥ śāstrā buddhena ston pa sangs rgyas kyis ni ji ltar na chos rab tu rnam par 'byed par 'gyur snyam nas chos mngon pa bstan to /
ata eva /
na hi vinābhidharmopadeśena śiṣyaḥ śakto dharmān pravicayitum iti /
udita iti vader niṣṭhāyāṃ kṛtasaṃprasāraṇasyaitad rūpam /
na tu iṇa utpūrvas yārthāyogāt /
udita ity uktaḥ upadiṣṭa ity ekārthaḥ /
kileti /
kilaśabdaḥ parābhiprāyaṃ dyotayati /
ābhidhārmikāṇām etan mataṃ /
na tv asmākaṃ sautrāntikānām iti bhāvaḥ /
śrūyante hy abhidharmaśāstrāṇāṃ kartāraḥ /
tadyathā jñānaprasthānasya āryakātyāyanīputraḥ kartā /
prakaraṇapādasya sthaviravasumitraḥ /
vijñānakāyasya sthaviradevaśarmā /
harmaskandhasya āryaśāriputraḥ /
prajñaptiśāstrasya āryamaudgalyāyanaḥ /
hātukāyasya pūrṇaḥ /
saṃgītiparyāyasya mahākauṣṭhilaḥ /
kaḥ sautrāntikārthaḥ /
ye sūtraprāmāṇikā na śāstraprāmāṇikāḥ /
te sautrāntikāḥ /
yadi na śāstraprāmāṇikāḥ kathaṃ teṣāṃ piṭakatrayavyavasthā /
sūtrapiṭako vinayapiṭako 'bhidharmapiṭaka iti /
sūtre 'pi hy abhidharmapiṭakaḥ paṭhyate /
traipiṭako bhikṣur iti naiṣa doṣaḥ /
sūtraviśeṣā eva hy arthaviniścayādayo 'bhidharmasaṃjñāḥ (Abhidh-k-vy 12) yeṣu dharmalakṣaṇaṃ varṇyate /
etadāśaṅkānivṛttyartham āhuḥ /
sa tu prakīrṇa ukto bhagavateti vistaraḥ /
yathā sthaviraharmatrātena udānā /
anityā bata saṃskārā ityevamādikā vineyavaśāt tatratatra sūtra uktā vargīkṛtā ekasthīkṛtāḥ
de nyid kyi phyir chos mngon pa'i bstan pa med pa ni slob mas chos rab tu rnam par dbye bar mi nus so zhes bya ba smos so /
gsungs pa dang bshad pa dang bstan pa ni don gcig go /
lo zhes bya ba la lo zhes bya ba'i sgra ni 'di ni chos mngon pa pa rnams kyi gzhung lugs yin gyi mdo sde pa kho bo cag gi ni ma yin no zhes pha rol kyi [*gyi] 'dod pa ston par byed pa yin no /
chos mngon par byed pa ni mang po zhig yod par grags te /
'di lta ste ye shes la 'jug pa ni 'phags pa k'a ty'a'i bus byas /
rab tu byed pa'i gzhi ni gnas brtan dbyig gi bshes gnyen gyis byas /
rnam par shes pa'i tshogs ni btsun pa lha skyid kyis byas /
chos kyi phung po ni 'phags pa sh'a ri'i bus byas /
btags pa'i bstan bcos ni 'phags pa mood gal gyi bus byas /
khams kyi tshogs ni gang pos byas /
yang dag par 'gro ba'i rnam grangs ni gsus po ches byas par grags so /
mdo sde pa'i don gang yin zhe na /
gang dag mdo tshad mar byas kyi bstan bcos tshad mar mi byed pa de dag ni mdo sde pa yin no /
gal te bstan bcos tshad mar mi byed na de dag ji ltar mdo sde'i sde snod dang 'dul ba'i sde snod dang chos mngon pa'i sde snod gsum rnam par 'jog /
mdo las kyang dge slong sde snod gsum pa zhes chos mngon pa'i sde snod 'byung ngo zhe na /
'di ni nyes pa med de don rnam par gtan la 'bebs pa la sogs pa mdo sde'i khyad par gang dag las chos kyi mtshan nyid brjod pa nyid chos mngon pa zhes bya'o snyam pa'i dogs pa de bzlog pa'i phyir de ni bcom ldan 'das kyis sil bur bshad la zhes bya ba smos te /
bye brag tu smra ba rnams na re dper na gnas brtan chos skyobs kyis ched du brjod pa'i sde /
kye ma 'du byed rnams ni mi rtag ces bya ba la sogs pa 'dul ba'i dbang gis mdo sde dang de las bshad pa sde tshan du byas shing gcig tu 'dug par byas pa de bzhin du /
evam abhidharmo 'pi dharmalakṣaṇopadeśasvarūpo vineyavaśāt tatratatra bhagavatoktaḥ sthavirakātyāyanīputraprabhṛtibhir jñānaprasthānādiṣu piṇḍīkṛtya sthāpita iti āhur vaibhāṣikāḥ bcom ldan 'das kyis gdul ba'i dbang du de dang de las chos mngon pa chos kyi mtshan nyid ston pa'i ngo bo bshad pa yang /
gnas brtan k'a ty'a'i bu la sogs pas ye shes la 'jug pa la sogs par bsdus nas bzhag go zhes zer ro /
bye brag tu smra ba zhes bya ba ni bye brag tu bshad pas rtse zhing spyod pas na bye brag tu smra ba'o /
vibhāṣayā dīvyanti caranti vā vaibhāṣikāḥ yang na bye brag tu bshad pa'i rig pas na bye brag tu smra ba'o /
vibhāṣāṃ vā vidanti vaibhāṣikāḥ /
ukthādiprakṣepāṭ ṭhak /
(I /
4-6) sāsravānāsravā dharmā iti /
saha āsravaiḥ sāsravāḥ
zag bcas zag pa med chos rnams /
zhes bya ba ni zag pa rnams dang bcas pas na zag bcas so /
'di dag la zag pa med pas na zag pa med pa ste /
na santy āsravā eṣv iti anāsravāḥ /
sāsravāś cānāsravāś ceti samāsaḥ /
svasāmānyalakṣaṇadhāraṇād dharmaḥ /
eṣa sarvadharmāṇāṃ samāsanirdeśa iti
zag pa dang bcas pa rnams zhes bya ba dang zag pa med pa rnams zhes bya bar tshig bsdu'o /
rang dang spyi'i mtshan nyid 'dzin pa'i phyir chos rnams so /
'di ni chos thams cad mdor bsdus te bstan pa'o zhes bya ba ni 'di lta ste /
etāvanto dharmā yad uta sāsravāś cānāsravāś ca /
naitadvyatiriktā dharmāḥ santi /
tasmād āha sarvadharmāṇām iti /
samāsanirdeśa iti saṃkṣepanirdeśaḥ
zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa 'di tsam du zad kyi 'di las ma gtogs pa'i chos med pa'o /
de'i phyir chos rnams zhes bya ba smos so /
mdor bsdus te bstan zhes bya ba ni mdor bsdus nas bstan pa ste /
vistaranirdeśas tu paścād ā śāstraparisamāpter bhaviṣyati anye 'pi samāsanirdeśāḥ santi /
saṃskṛtā asaṃskṛtā rūpyarūpiṇaḥ sanidarśanānidarśanā ityevamādayaḥ
rgyas par bstan pa ni 'og nas bstan bcos yongs su rdzogs kyi bar du 'byung ba yin no /
'dus byas dang 'dus ma byas rnams dang gzugs can dang gzugs can ma yin pa rnams dang bstan du yod pa dang bstan du med pa rnams zhes bya ba la sogs pa mdor bsdus te bstan pa gzhan dag kyang yod na /
kimartham ayam eva samāsanirdeśa uktaḥ ci'i phyir mdor bsdus te bstan pa 'di kho na bshad ce na /
kasminn ukte na paryanuyogaḥ gang zhig bshad na brgal zhing brtag par mi 'gyur /
atha vā sāṃkleśikavyāvadānikapakṣapradarśanārthaṃ tadarthatvāc chāstrasya /
tatpakṣadvayāvabodho hi saṃkleśapakṣam apahāya vyavadānapakṣāsevanān niḥśreyasāvāptir bhavet
yang na bstan bcos ni de dag gi don yin pa'i phyir kun nas nyon mongs pa dang rnam par byang ba'i phyogs rab tu bstan pa'i phyir te /
phyogs de gnyis rtogs na kun nas nyon mongs pa'i phyogs yongs su bor ba dang rnam par byang ba'i phyogs brten pa'i sgo nas nges par legs par 'thob par 'gyur ro /
saṃskṛtā mārgavarjitāḥ /
sāsravā iti saṃskṛtā eva nāsaṃskṛtāḥ
lam ma gtogs pa'i 'dus byas rnams /
zag bcas zhes bya ba ni 'dus byas dag kho na ste /
hetupratyayajanitā rūpādayaḥ saṃskṛtāḥ gzugs la sogs pa rgyu dang rkyen gyis bskyed pa rnams ni 'dus byas yin no /
kiṃ sarve /
nety āha /
mārgavarjitāḥ mārgasatyena varjitāḥ /
mārgasatyasya saṃskṛtatvāt prasaṅga ity ata evaṃ viśinaṣṭi /
etad uktaṃ bvhavati
ci thams cad dam zhe na smras pa ma yin te /
lam ma gtogs te /
lam gyi bden pa ma gtogs pa'o /
lam gyi bden pa yang 'dus byas yin pa'i phyir thal bar 'gyur bas de skad ces khyad par du byas so /
mārgasatyaṃ varjayitvā sarve saṃskṛtāḥ sāsravā iti 'di skad du lam gyi bden pa ma gtogs pa 'dus byas thams cad ni zag pa dang bcas pa'o zhes bshad par 'gyur ro /
kathaṃ punas te sāsravāḥ /
yady āsravasaṃprayogāt kliṣṭā eva cittacaittāḥ sāsravāḥ syuḥ /
nānye /
athāsravasahotpādād ekasyāṃ saṃtatau samudācaratkleśasya sattvasya yathāsaṃbhavaṃ pañcopādānaskandhāḥ sāsravāḥ syuḥ /
nāsamudācaratkleśasya /
nāpi bāhyā dharmāḥ /
athāsravāṇāṃ ye āśrayāḥ /
te sāsravā iti /
ṣaḍ evāyatanāni ādhyātmikāni sāsravāṇi syuḥ /
athāsravāṇām ālambanāni sāsravāṇi /
nirodhamārgasatyam api sāsravaṃ prāpnoti
yang de dag ji ltar na zag pa dang bcas pa yin /
gal te zag pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir yin na ni sems dang sems las byung ba nyon mongs pa can dag kho na zag pa dang bcas par 'gyur gyi gzhan ni ma yin no /
'on te zag pa dang lhan cig 'byung ba'i phyir yin na ni rgyud gcig la ci rigs par sems can nyon mongs pa kun tu spyod pa'i nye bar len pa'i phung po lnga po dag zag pa dang bcas par 'gyur gyi nyon mongs pa kun tu mi spyod pa'i yang ma yin la phyi'i chos rnams kyang ma yin no /
ci ste zag pa rnams kyi rten gang dag yin pa de dag zag pa dang bcas pa yin na ni nang gi skye mched drug kho na zag pa dang bcas par 'gyur ro /
'on te zag pa rnams kyis dmigs pa dag zag pa dang bcas pa yin na ni 'gog pa dang lam gyi bden pa yang zag pa dang bcas par 'gyur la /
ūrdhvā ca bhūmir ūrdhvabhūmyālambanair āsravaiḥ sāsravā syād ity ata āha sa 'og ma yangs gong ma la dmigs pa'i zag pa rnams kyis ni zag pa dang bcas par 'gyur ro zhe na /
de'i phyir /
(Abhidh-k-vy 13) /
āsravās teṣu /
yasmāt samanuśerata iti
gang phyir de dag la /
zag rnams kun tu rgyas par 'gyur /
tasmāt sāsravā iti pūrvam evādhyāhāryas tasmācchabdaḥ /
anuśerata iti puṣṭiṃ labhanta ity arthaḥ /
pratiṣṭhāṃ labhanta ity artho vā /
puṣṭilābhe pratiṣṭhālābhe vā te rāgādayaḥ saṃtāyante
zhes bya ba smos te /
de'i phyir zag pa dang bcas pa'o zhes de'i phyir zhes bya ba'i sgra zhig lta gnas sam khong nas 'byung ngo /
rgyas par 'gyur zhes bya ba ni rgyas pa 'thob po zhes bya ba'i tha tshig gam gnas thod do zhes bya ba'i don yin te 'dod chags la sogs pa de dag rgyas pa thob pa'am gnas thod pa'i sgo nas rgyun chags par 'gyur ro /
apare vyācakṣate /
yathānuśete mamāyam āhāra iti pathyo 'nuguṇībhavatīty arthaḥ /
tathā rāgādayo 'pi teṣu dharmeṣu anuśerate /
anuguṇībhavantīty arthaḥ /
rāgādyabhiṣyanditakarmanirvartitā hi sāsravā dharmāḥ /
karmajaṃ lokavaicitryam iti vacanāt /
pratyayānuguṇyenānuśerate puṣṭiṃ labhanta ity anuśayāḥ
gzhan dag na re dper na bdag gi zas ni rgyas par 'gyur ro zhes bya ba 'phrod cing mthun par 'gyur ro zhes bya ba'i don yin pa de bzhin du /
'dod chags la sogs pa yang chos de dag las rgyas par 'gyur zhing mthun par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
las las 'jig rten sna tshogs skyes /
zhes 'byung ba'i phyir zag pa dang bcas pa rnams ni 'dod chags la sogs pas brlan pa'i las kyis bsgrub par bya ba yin no /
rkyen rnams dang mthun par rgyas par 'gyur zhing 'thob pas na phra rgyas dag yin no /
anuśerate anuguṇā vartante pratyayā eṣv iti vā anuśayāḥ /
anuśayanaṃ caiṣām ālambanataḥ saṃprayogato vā draṣṭavyaṃ
yang na 'di dag la rkyen rnams rgyas par 'gyur zhing mthun par 'gyur bas na phra rgyas dag yin te /
de dag kyang dmigs pa dang mtshungs par ldan pa'i sgo nas rgyas par blta bar bya'o zhes zer ro /
guṇamatis tv ācārya iha vyācaṣṭe /
kiṃ kāraṇaṃ yat sarvadharmeṣv āsravāṇām ālambanībhavatsu saṃskṛtā eva mārgavarjitāḥ sāsravā ucyante iti
slob dpon yon tan blo gros na re chos thams cad zag pa dang dag gis dmigs pa pa yin na ci'i phyir lam ma gtogs pa'i 'dus byas dag kho na zag pa dang bcas pa zhes bya ba zhes zer ba gang yin pa /
sarvadharmāḥ sāsravāṇām ālambanam ity anabhidhārmikīyam etat chos thams cad zag pa rnams kyis dmigs pa yin no zhes bya ba 'di ni chos mngon pa ma yin te /
ākāśapratisaṃkhyānirodhayor āsravānālambanatvāt /
ṣaḍ eva hy anuśayā anāsravālambanāḥ paṭhyante /
te ca nirodhamārgālambanā evā
nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dang zag pa'i dmigs pa ma yin pa'i phyir ro /
phra rgyas drug po kho na zhig zag pa med pa la dmigs par 'byung ba de dag kyang /
'gog dang lam mthong spang bya ba /
mithyādṛgvimatī tābhyāṃ yuktāvidyātha kevalā log lta the tshom de dag dang /
ldan mang 'ba' zhig ma rig dang /
nirodhamārgadṛggheyāḥ ṣaḍ anāsravagocarā iti vacanāt /
tasmān na sulikhitam etad iti paśyāmaḥ /
kāmam iti yady apīty arthaḥ /
atha vā kāmam iti nipāto 'bhyupagamārthaḥ /
abhyupagamyata eva nirodhamārgasatyālambanā api āsravā upajāyanta ity arthaḥ
drug ni zag med spyod yul can /
zhes 'byung ba'i phyir 'gog pa dang lam la dmigs pa kho na yin no /
de lta bas na 'di ni legs par bris pa ma yin par blta'o /
'dod mod kyi zhes bya ba yin mod kyi zhes bya ba ni tha tshig go /
rnam pa gcig tu na 'dod mod kyi zhes bya ba ni khas len pa'i don yin te 'gog pa dang lam gyi bden pa la dmigs pas kyang zag pa skye bar ni khas len pa kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
tatra nirodhamārgasatyayoḥ /
anuśayanirdeśa eva jñāpayiṣyāma iti
de gnyis la zhes bya ba ni 'gog pa dang lam gyi bden pa dag go /
phra rgyas bstan pa nyid du bstan par bya'o zhes bya ba ni /
nānāsravordhvaviṣayā asvīkārād vipakṣata ity atra zag med gong ma'i yul can min /
bdag gir ma byas gnyen po'i phyir /
yad dhi vastv ātmadṛṣṭitṛṣṇābhyāṃ svīkṛtaṃ bhavati /
tatrānye 'py anuśayā anuśayitum utsahante /
ārdra iva paṭe rajāṃsi saṃsthātuṃ /
na caivam anāsravam /
nāpy ūrdhvā bhūmiḥ /
ato na tadālambanās teṣv anuśerate /
vipakṣabhūtau ca nirvāṇamārgau tadālambanānāṃ kleśānām /
ūrdhvā ca bhūmir adharāṇām /
ato 'pi na teṣu pratiṣṭhāṃ labhante /
tapta ivopale talāni pādānām iti /
anāsravā mārgasatyaṃ trividhaṃ capy asaṃskṛtam ity arthāpattisiddhatvāt na sūtrayitavyam etad iti evaṃ codye ācāryaguṇamatis tāvad āha /
vaktavyam evedaṃ /
kiṃ kāraṇaṃ /
dvividho hi mārgo laukiko lokottaraś ca /
ato viśeṣārthaṃ punar abhidhīyate /
ata eva cātra mārgasatyagrahaṇam /
(Abhidh-k-vy 14) prasiddhaṃ cārthāpattyā gamyate nāprasiddhaṃ /
aprasiddhaṃ cāsaṃskṛtam iti /
apare vyācakṣate /
tṛtīyarāśyāśaṃkānivṛttyartham arthāpattisiddham apy etat punar ucyate /
yathā hi tisro vedanā bhavanti /
sukhā duḥkhā aduḥkhāsukhā ceti /
evaṃ dharmā api saṃbhāvyeran /
sāsravā anāsravāḥ sāsravānāsravāś ceti /
atha vā naiva sāsravā nānāsravaś ceti /
tena ye 'rthāpattyā nirastāḥ /
kiṃ te 'nāsravā eva utāho sāsravānāsravā eva /
āhosvin nobhayatheti saṃdihyeta /
asti hi sāsravānāsravatvavikalpāvakāśaḥ /
katham iti /
vaibhāṣikaprakriyā tāvad /
dvidhā sānuśayaṃ kliṣṭam akliṣṭam anuśāyakair iti vacanāt /
ye cakṣurādayo bāhyā vā rūpādayo 'kliṣṭāḥ /
te 'nuśayānair evāsravaiḥ sāsravā nānanuśayānaiḥ /
prahīṇais tair ananuśayānair āsravair na sāsravāḥ /
aprahīṇais tv antataḥ parasaṃtānagatair api sāsravā eveti /
dārṣṭāntikaprakriyayāpi ca cakṣurādayo arhatsaṃtānagatā bāhyāś ca rūpādayo anāsravāḥ /
āsravāṇām anāśrayatvāt /
sāsravāś ca te āsravāṇām apratipakṣatvād iti /
pāryāyikaṃ sāsravānāsravatvaṃ cakṣurādīnāṃ kalpyata iti saṃdehaḥ /
tatsaṃdehavinivṛttyartham idam ucyate
zhes bya ba 'dir te dngos po gang zhig bdag tu lta ba dang sred pa dag gis bdag gir byas pa de la ni phra rgyas gzhan dag kyang rgyas par nus te ras gsher ba la rdul 'chags pa lta bu yin na /
zag pa med pa ni de lta ma yin la sa gong ma yang ma yin te de'i phyir de dag la dmigs pa rnams de dag la rgyas par mi 'gyur ro /
mya ngan las 'das pa dang lam dag ni de dag la dmigs pa'i nyon mongs pa rnams kyi gnyen po yang yin no /
sa gong ma yang sa 'og ma rnams kyi gnyen po yin no /
de'i phyir yang de dag la gnas mi thod de rdo leb bsregs pa la rkang pa dag gi mthil bzhin no; /
zag med lam gyi bden pa dang /
'dus ma byas rnams gsum yang ste /
zhes bya ba don gyis go bas grub pa'i phyir mdor bya mi dgos so zhes de skad du rgol ba la re zhig slob dpon yon tan blo gros na re 'di ni brjod par bya ba nyid do /
ci'i phyir zhe na lam ni rnam pa gnyis te 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa'o /
de bas na khyad par du bya ba'i phyir yang brjod do /
de nyid kyi phyir 'dir lam gyi bden pa zhes bya bar smos so /
grags pa ni don gyis go bar 'gyur gyi ma grags pa ni ma yin na 'dus ma byas kyang ma grags so zhes zer ro /
gzhan dag na re 'di don gyis go yang phung po gsum pa yod par dogs pa bzlog pa'i phyir yang brjod do /
dper na tshor ba yang gsum ste /
bde ba dang sdug bsngal dang bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'o zhes bya ba de bzhin du chos kyang zag pa dang bcas pa rnams dang zag pa med pa rnams dang zag pa dang bcas pa yang yin zag pa med pa yang yin pa rnams so zhes bya ba'am /
yang na zag pa dang bcas pa yang ma yin zag pa med pa yang ma yin pa rnams so zhes bya bar sems par 'gyur te des na gang dag don gyis go bas bstsal ba de dag ci zag pa med pa kho na zhig gam /
'on te zag pa dang bcas pa yin zag pa med pa nyid kyang yin pa zhig gam /
'on te gnyi ga ma yin pa zhig ces the tshom za bar 'gyur ro /
zag pa dang bcas pa yang yin zag pa med pa nyid kyang yin par rnam par rtog pa'i go skabs kyang yod de /
ji lta zhe na re zhig bye brag tu smra ba'i lugs ltar na /
nyon mongs phra rgyas bcas rnam gnyis /
nyon mongs can min rgyas 'gyur gyi /
zhes 'byung ba'i phyir mig la sogs pa dang /
phyi'i gzugs la sogs pa nyon mongs pa can ma yin pa gang dag yin pa de dag ni rgyas par 'gyur ba'i zag pa dag kho nas zag pa dang bcas pa yin gyi rgyas par mi 'gyur ba dag gis ni ma yin no /
rgyas par mi 'gyur ba spangs zin pa'i zag pa de dag gis ni zag pa dang bcas pa ma yin no /
ma spangs pa dag gis ni tha na gzhan gyi rgyud la yod pa dag gis kyang zag pa dang bcas pa kho na yin no zhes zer ro /
dpes ston pa'i lugs ltar na yang dgra bcom pa'i rgyud la yod pa'i mig la sogs pa dang phyi'i gzugs la sogs pa ni zag pa rnams kyi rten ma yin pa'i phyir zag pa med pa yang yin la /
de dag zag pa rnams kyi gnyen po ma yin pa'i phyir zag pa dang bcas pa yang yin no zhes mig la sogs pa rnam grangs pa'i zag pa dang bcas pa yang yin zag pa med pa yang yin pa nyid du rtog pas the tshom du 'gyur ro /
the tshom de bzlog pa'i phyir /
anāsravā mārgasatyaṃ trividhaṃ cāpy asaṃskṛtam iti /
niṣparyāyam anāsravā evāmī na sāsravā yathoktam iti punarvacanam /
te tarhy arhaccakṣurādayo vaibhāṣikaiḥ kva pakṣe nikṣeptavyāḥ /
kiṃ sāsravapakṣe athānāsravapakṣe iti /
sāsravapakṣa iti ta āhuḥ kathaṃ prahīṇair āsravais te sāsravā vyavasthāpyante /
yeṣv āsravā anuśerate anuśayitavanto anuśayiṣyante vā
zag med lam gyi bden pa dang /
'dus ma byas rnam gsum yang ste /
zhes bya ba 'di smos te /
'di dag ni rnam grangs med par zag pa med pa kho na yin gyi /
ji skad bshad pa lta bu zag pa dang bcas pa yang ma yin zag pa med pa yang ma yin pa ni ma yin pas yang smos so /
'on te bye brag tu smra ba rnams kyis dgra bcom pa'i mig la sogs pa de dag phyogs gang gis nang du brlan par bya ci zag pa dang bcas pa'i phyogs su 'am 'on te zag pa med pa'i phyogs su bsdu zhe na /
zag pa dang bcas pa'i phyogs su bsdu'o zhes zer ro /
de dag zag pa spangs zin pa dag gis ji ltar zag pa dang bcas par rnam par gzhag ce na /
gang dag la zag pa rgyas pa dang rgyas par gyur pa dang rgyas par 'gyur ba de dag ni zag pa dang bcas pa'o zhes bya'o /
te sāsravāḥ /
traikālikārthavivakṣayāpi hi loke vartamānākāle prayogo dṛśyate /
yaḥ prajā rakṣati /
sa rājeti /
yo 'pi rakṣitavān yo 'pi rakṣiṣyati /
sa cāpi rājeti gamyata eveti /
ata evaṃ vyākhyāyate
'jig rten na dus gsum pa'i don brjod par 'dod pas kyang da ltar gyi dus kyi tshig sbyor ba snang ste /
gang zhig skye dgu rnams dga' bar byed pa de dag ni rgyal po'o zhes byas nas gang gis dga' bar byas pa dang dga' bar byed pa dang gang zhig dga' bar byed par 'gyur ba de dag rgyal po yin no zhes bya bar rtog pa nyid de /
de'i phyir de skad du rnam par bshad do /
atha vā yady api te prahīṇair āsravair na sāsravāḥ /
aprahīṇais tu aparimitair āsravair antataḥ parasaṃtānagatair api sāsravā eva bhavanti
yang na zag pa spangs zin pa de dag gis bag pa dang bcas pa ma yin du zin kyang zag pa ma spangs pa dpag tu med pa dag gis ni tha na gzhan gyi rgyud la yod pa rnams kyis kyang zag pa dang bcas pa nyid yin no /
nanu ca samāsanirdeśād eva /
sāsravānāsravā dharmā iti tṛtīyarāśyaprasaṃgaḥ
zag bcas zag pa med chos rnams /
zhes mdor bsdus te bstan pa kho nas phung po gsum pa yod par thal bar mi 'gyur ba ma yin nam zhe nam yin te /
na /
tatraikaśeṣanirdeśasaṃbhavāt /
sāsravāś cānāsravāś ca sāsravānāsravāś ceti /
sāsravānāsravā iti ekaśeṣaḥ /
asarūpāṇām apy ekaśeṣa iṣyate /
guṇo yaṅlukor iti yathā /
apare punar āhuḥ /
arthāpattyā siddham evaitat
de la lhag ma gcig yod pa srid pa'i phyir ro /
zag pa dang bcas pa rnams dang zag pa med pa rnams dang zag pa dang bcas pa yang yin zag pa med pa yang yin pa rnams ni zag bcas zag pa med pa'o zhes lhag ma gcig yod par 'gyur te /
ngo bo mi mthun pa rnams la yang lhag ma gcig yod par 'dod do /
gzhan dag na re 'di ni don gyis go bar grub pa kho na yin te /
spaṣṭīkaraṇārthaṃ tu prapaṃca ucyate gsal bar bya ba'i phyir spros te brjod do zhes zer ro /
tadyathā viśeṣaṇaṃ viśeṣyeṇa bahulam ity anenaiva sarvasiddham /
pūrvakālaikasarvajaratpurāṇanavakevalāḥ samānādhikaraṇenetyevamādiprapaṃca ucyate /
tadvad (Abhidh-k-vy 15) etat /
katamaṃ trividham asaṃskṛtam ity apratītatvāt pṛcchati /
trividhagrahaṇaṃ iyattāvadhāraṇārtham /
santi hi kecid ekam evāsaṃskṛtaṃ nirvāṇam ity āhur yathā vātsīputrīyāḥ /
paramāṇvādayo bahavo asaṃskṛtā iti vaiśesikāḥ /
tanmatapratiṣedhārtham iyattāvadhāraṇam /
katamau dvāv iti /
pratisaṃkhyāpratisaṃkhyānirodhāv eva pṛcchati /
nākāśam /
ākāśasya loke prasiddhatvāt /
tatrākāśam anāvṛtir iti tatreti nirdhāraṇe /
vākyopanyāse vā /
avakāśaṃ dadātīti ākāśam iti nirvacanam /
bhṛśam asyāntaḥ kāśante bhāvā ity ākāśam ity apare
'dus ma byas rnam gsum gang zhe na zhes bya ba ni ma grags pa'i phyir ro /
'dri ba'o /
rnam gsum smos pa ni 'di tsam yin par nges par gzung ba yin no /
kha cig 'dus ma byas mya ngan las 'das pa gcig kho nar zad par smra bar yang yod do /
'di lta ste /
gnas ma'i bu'i sde pa dag lta bu'o /
bye brag pa dag ni 'dus ma byas rdul phra rab la sogs pa mang du brjod de de dag gi gzhung lugs dgag pa'i phyir 'di tsam zhig tu nges par gzung ba yin no /
gnyis gang zhe na zhes bya ba ni so sor brtags pas 'gog pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dang 'dri ba ste nam mkha' ni 'jig rten na grags pa'i phyir ma yin no /
de la nam mkha'i mi sgrib pa zhes bya ba la de la zhes bya ba ni dmigs kyis dbye ba'am tshig gi phrad do /
nges pa'i tshig tu na go 'byed pas na nam mkha'o /
gzhan dag na re 'di'i nang na dngos po rnams shin tu snang bas nam mkha'o zhes zer ro /
anāvṛtir anāvaraṇam /
kartṛsādhanaṃ karmasādhanaṃ vā
mi sgrib pa ni sgrib pa med pa'o /
byed pa por bsgrub pa'am las su bsgrub pa yin te /
yo dharmo 'nyān dharmān nāvṛṇoti anyair vā nāvriyate /
tad anāvaraṇasvabhāvaṃ ākāśam
chos gang zhig gzhan dag la sgrib par mi byed pa'am gzhan dag gis sgrib par byed pa ma yin pa de ni nam mkha' sgrib pa med pa'i ngo bo nyid yin no /
tad apratyakṣaviṣayatvāt anyadharmānāvṛtyā anumīyate /
na tv āvaraṇābhāvamātram
de mngon sum gyi yul ma yin pa'i phyir chos gzhan la mi sgrib pas rjes su dpag gi sgrib pa med pa tsam ni ma yin te /
ata eva ca vyākhyāyate /
yatra rūpasya gatir iti /
yadi yan nāvṛṇoti nāvriyate vā /
tad ākāśam /
apratighā api cittādayaḥ saṃskārās tathaiveti ākāśaṃ prāpnuvanti
de nyid kyi phyir /
gang na gzugs kyi go yod pa'o zhes rnam par bshad do /
gal te gang zhig sgrib par mi byed pa'am bsgrib par bya ba ma yin pa de nam mkha' yin na ni sems la sogs pa'i 'du byed thogs pa med pa dag kyang de kho na bzhin du nam mkha' yin par 'gyur ro zhe na /
na prāpnuvanti /
pareṣām āvaraṇabhāvāt /
ṛddhimanto hi cittacaittabalena pareṣāṃ gatiṃ cittādīnāṃ vibadhnanti
gzhan dag la sgrib pa yod pa'i phyir mi 'gyur te rdzu 'phrul dang ldan pa sems dang sems las byung ba'i mthus gzhan dag gi 'gro ba'am sems la sogs pa'i gegs byed do /
pratisaṃkhyā-apratisaṃkhyānirodhau tarhi avibandhakatvād ākāśaṃ prāpnutaḥ 'o na so sor brtags pas 'gog pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dag gags [*gegs?] byed pa med pa'i phyir nam mkha' yin par 'gyur ro zhe na ma yin te /
na /
tayoḥ saṃyogadravyānutpattidharmāṇāṃ saṃyogaprāptiniyatarodhabhūtatvena utpattivighnarodhabhūtatvena cāvaraṇabhūtatvāt
de dag ni ldan pa'i rdzas dang mi skye ba'i chos rnams ldan par 'gyur ba nges par 'gog par 'gyur ba nyid dang skye ba'i gegs su gyur pa nyid kyi sgrib pa'i ngo bo yin pa'i phyir ro /
atha vā yasyānāvaraṇam eva lakṣaṇaṃ nānyal lakṣaṇaṃ /
tad ākāśaṃ /
tayoś cānyalakṣaṇam astīti na tau nirodhāv ākāśaṃ prāpnutaḥ
rnam pa gcig tu na gang gis mtshan nyid sgrib pa med pa kho na yin zhing mtshan nyid de ni nam mkha' yin na de gnyis la ni mtshan nyid gzhan yang yod pas 'gog pas de dag nam mkha' yin par mi 'gyur ro /
asarvagataṃ tarhy ākāśaṃ anityaṃ vā prāpnoti /
āvaraṇābhāve bhāvāt /
tadbhāve cābhāvāt /
kuḍyādiṣu hy anyasya rūpasyāvaraṇaṃ bhavatīti /
atrākāśalakṣaṇābhāvāt ākāśabhāvaprasaṃgaḥ /
kuḍyādyapagame ca punas tad bhavatīti anityaṃ prāpnoti /
nānityaṃ prāpnoti /
tatrāpi kuḍyādyavakāśadānād ākāśam asty eva
'o na ni nam mkha' sgrib pa med na yod pa'i phyir dang de yod na med pa'i phyir thams cad na yod pa ma yin pa'am mi rtag pa zhig tu 'gyur te /
rtsig pa la sogs pa gzugs gzhan gyis sgrib pa yod pas de na nam mkha'i mtshan nyid med pa'i phyir nam mkha' med par thal bar 'gyur la /
rtsig pa la sogs pa med pa na yang de yod par 'gyur bas mi rtag par 'gyur ro zhe na /
de na yang rtsig pa la sogs pa'i go 'byed pa'i phyir nam mkha' yod pa nyid de /
yadi hi tatrākāśaṃ na syāt tasyaiva kuḍyāder anavakāśatvād avasthānaṃ na syāt gal te de na nam mkha' med par gyur na go 'byed pa med pa'i phyir rtsig pa la sogs pa de dag nyid gnas par mi 'gyur ro /
yat tu tatra rūpāntarasyānavasthānam /
tat kuḍyādyāvaraṇān nākāśābhāvāt
de na gzugs gzhan mi gnas pa gang yin pa de ni rtsig pa la sogs pas sgrib pa'i phyir yin gyi nam mkha' med pa'i phyir ni ma yin te /
uktaṃ hi bhagavatā /
pṛthivī bho gautama kutra pratiṣṭhitā /
pṛthivī brāhmaṇa apmaṇḍale pratiṣṭhitā /
apmaṇḍalaṃ bho gautama kva pratiṣṭhitaṃ /
vāyau pratiṣṭhitam /
vāyur bho gautama kva pratiṣṭhitaḥ
bcom ldan 'das kyis kyang /
kye goo ta ma sa ci la brten lags /
kye bram ze sa ni chu la brten to /
kye goo ta ma chu ci la brten lags /
bram ze chu ni rlung la brten to /
kye goo ta ma rlung ni ci la brten lags /
ākāśe pratiṣṭhitaḥ /
ākāśaṃ bho gautama kutra pratiṣṭhitam
bram ze rlung ni nam mkha' la brten to /
kye goo ta ma nam mkha' ci la brten lags /
atisarasi mahābrāhmaṇātisarasi mahābrāhmaṇa /
ākāśaṃ brāhmaṇāpratiṣṭhitaṃ anālambanam iti vistaraḥ
bram ze ha cang thal te bram ze nam mkha' ni rten med par snang ba med pa dmigs pa med pa'o zhes bya ba rgyas par gsungs te /
tasmād asty ākāśam iti vaibhāṣikāḥ bye brag tu smra ba rnams na re de lta bas na nam mkha' yod do zhes zer ro /
(Abhidh-k-vy 16) /
yo visaṃyoga iti viśeṣeṇānityatānirodho 'pratisaṃkhyānirodhaś ca vyudastau bhavataḥ
gang 'bral ba'o zhes khyad par du byas pa'i phyir mi rtag pa nyid kyis 'gog pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gogs pa bsal ba yin te /
na hi visaṃyogalakṣaṇau tau nirodhau /
visaṃyuktir visaṃyogaḥ kleśavisaṃyuktilakṣaṇaḥ /
saṃyogaprāptiniyatarodhabhūto vā yo dharmaḥ /
sa pratisaṃkhyānirodhaḥ /
duḥkḥādīnām āryasatyānām iti viśeṣaṇaparisatyādyākārā /
kiṃ tarhi /
uttarādharabhūmiśāntādyudārādyākārā /
prajñāviśeṣa iti /
viśeṣagrahaṇaṃ kleśaprahāṇānantaryamārgaprajñāgrahaṇārtham /
tena prajñāviśeṣeṇa prāpyo nirodha iti pratisaṃkhyānirodhaḥ
'gog pa de dag ni 'bral ba'i mtshan nyid tsam ma yin no /
mi ldan pa ni 'bral ba yin te /
nyon mongs pa dang mi ldan pa'i mtshan nyid yin no /
rnam pa gcig tu na ldan par 'gyur ba nges par 'gog par gyur pa'i chos gang yin pa de ni so sor brtags pas 'gog pa yin no /
sdug bsngal la sogs pa 'phags pa'i bden pa rnams la zhes khyad par du smos pa'i phyir so sor brtags pa ni zag pa med pa'i shes rab kho na yin par gzung ste 'jig rten pa'i shes rab ni sdug bsngal gyi bden pa la sogs pa'i rnam pa can ma yin no /
'o na ci zhe na sa gong ma dang 'og ma la zhi ba la sogs pa dang rags pa'i rnam pa can yin no /
shes rab kyi bye brag go zhes bya ba la bye brag smos pa ni nyon mongs pa spong ba bar chad med pa'i lam gyi shes rab yin par bzung ba'i phyir ro /
madhyapadalopaṃ kṛtveti /
śākapārthivādīnām upasaṃkhyānam /
śākapriyāḥ pārthivāḥ śākapārthivā itīṣṭyā madhyapadalopaḥ
shes rab kyi bye brag des thob par bya ba'i 'gog pa ni so sor brtags pas 'gog pa ste /
dper na lo ma la dga' ba'i rgyal po la lo ma'i rgyal po zhes bya ba dang 'dra bar tshig bar ma mi mngon par byas pa'i phyir ro /
yadi pratisaṃkhyā anāsravaiva prajñā gṛhyeta laukikamārgaprāpyo nirodho na gṛhīta ity avyāpilakṣaṇaṃ prāpnoti gal te so sor brtags pas 'gog pa zag pa med pa'i shes rab kho na yin par bzung nas /
'jig rten pa'i lam gyis thob par bya ba'i 'gog pa ma bsdus pas ma khyab pa'i mtshan nyid du 'gyur ro zhe na /
nāvyāpi /
sarvo hi traidhātukasāsravavastunirodho 'nāsravayā prāpyate /
na sa nirodho 'sti /
yo laukikyaiva prajñayā prāpyate nānāsravayeti /
kiṃ laukikyā prajñayā prayojanam
ma khyab pa ma yin te zag pa med pa'i shes rab kyis ni zag pa dang bcas pa'i dngos po khams gsum pa thams cad kyis 'gog pa thob po /
'jig rten pa'i shes rab 'ba' zhig gis 'thob par 'gyur gyi zag pa med pas ma yin pa'i 'gog pa gang yin pa de ni med na 'jig rten pa'i shes rab ci dgos te /
yo hi laukikena mārgeṇa kaścin nirodhaḥ prāpyate /
sa eva punar lokottareṇa prāpyata eveti /
lokottaraiva prajñā tatra na laukikī
'gog pa 'ga' zhig 'jig rten pa'i lam gyis 'thob pa gang min pa de ni de nyid 'jig rten las 'das pas 'thob pas /
de la 'jig rten las 'das pa kho na shes rab yin gyi 'jig rten pa ni ma yin no /
dravyasan pratisaṃkhyānirodhaḥ satyacatuṣṭayanirdeśanirdiṣṭatvān mārgasatyavad iti vaibhāṣikāḥ bye brag tu smra ba rnams na re so sor btags pas 'gog pa ni bden pa bzhi bstan par bstan pa'i phyir rdzas su yod pa yin te /
pṛthakpṛthag iti nānety arthaḥ /
yāvanti hi saṃyogadravyāṇīti /
saṃyuktiḥ saṃyogaḥ /
saṃyogāya dravyāṇi saṃyogadravyāṇi /
saṃprayujyante teṣv iti vā saṃyogāḥ /
saṃyogāś ca te dravyāṇi ceti saṃyogadravyāṇi /
sāsravadravyāṇīti yāvad uktaṃ bhavati /
sāsravaṃ hi dravyaṃ stambhasthānīyaṃ saṃprayojanaṃ rajjusthānīyaṃ pudgalas tu balīvardasthānīya iti bhagavatoktam /
anyatheti yady eka ity arthaḥ /
sarvakleśanirodhasākṣātkriyeti /
samudayādidarśanabhāvanāheyakleśanirodhaprāptir ity arthaḥ /
śeṣapratipakṣabhāvanā vaiyarthyam iti
lam gyi bden pa bzhin no zhes zer ro /
so so so so yin na /
zhes bya ba ni tha dad pa yin zhes bya ba'i tha tshig go /
ldan pa'i rdzas rnams ji snyed pa /
zhes bya ba ni ldan pa ni ldan pa ste ldan par byed pa'i rdzas rnams so /
rnam pa gcig tu na de dag la kun tu sbyor bas na ldan pa dag go /
de dag ni ldan pa yang yin la rdzas kyang yin pas ldan pa'i rdzas te zag pa dang bcas pa'i rdzas dag ces bya ba'i tha tshig go /
bcom ldan 'das kyis kyang zag pa dang bcas pa'i rdzas ni 'gying phur lta bu'o /
kun tu sbyor ba ni thag pa lta bu'o /
gang zag ni glang po lta bu'o zhes gsungs so /
de lta ma yin zhes bya ba ni gal te gcig yin na zhes bya ba'i tha tshig go /
nyon mongs pa thams cad 'gog pa mngon sum du byed par zhes bya ba ni kun 'byung ba la sogs pa mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa 'gog pa thob par zhes bya ba'i tha tshig go /
śeṣakleśasamudayādidarśanabhāvanāprahātavyātmakapratipakṣamārgotpādanaṃ niṣprayojanam ity arthaḥ /
yat tarhy uktaṃ asabhāgo nirodha iti
lhag ma'i gnyen po bsgom pa don med par 'gyur ro zhes bya ba ni nyon mongs pa lhag ma kun 'byung ba la sogs pa mthong ba bsgom pas spang bar bya ba'i bdag nyid kyi gnyen po lam bskyed mi dgos so zhes bya ba'i tha tshig go /
kvoktaṃ /
sūtre /
pūrvabhartrā viśākhena gṛhapatinā pṛṣṭayā harmadinnayā bhikṣuṇyoktaṃ /
kiṃ sabhāga ārye nirodhaḥ
'o na 'gog pa ni 'dra ba ma yin no zhes bshad pa zhes bya ba gang las bshad ce na /
mdo las /
'phags ma ci 'gog pa 'dra bar lags sam /
asabhāga āyuṣman viśākheti /
apratisadṛśo nirodha ity artham abhisamīkṣya pṛcchati /
asya ko 'rtha iti /
bahutve hi sati pratisadṛśo 'nyo bhaved iti parasyabhiprāyaḥ /
nāsya kaścit sabhāgahetur iti /
sabhāgahetuḥ sabhāga ity eko 'rtho hetuśabdalopāt
tshe dang ldan pa sa ga 'dra ba ma yin no zhes sngon gyi khyo khyim bdag sa gas dris ba dang dge slong ma chos byin gyis bshad de 'gog pa ni 'dra ba med do zhes bya ba'i tha tshig go /
yang dag par brtags nas 'di'i don ji lta bu yin zhes 'dri ste pha rol po'i bsam pa ni mang po nyid gcig yin na ni 'dra bar 'gyur ro snyam pa yin no /
'di'i 'dra ba'i rgyu gang yang ma yin zhes bya ba ni 'dra ba'i rgyu dang 'dra ba zhes bya ba ni don gcig ste /
rgyu'i sgra mi mngon par byas pa'i phyir ro /
dṛśyante hi padeṣu padaikadeśān prayuṃjānā vākyeṣu ca vākyaikadeśān /
tadyathā satyabhāmā (Abhidh-k-vy 17) bhāmā evadatto attaḥ praviśa piṇḍīṃ praviśa tarpaṇam iti
tshig dag la yang tshig gi phyogs gcig sbyor ba dang ngag dag la yang ngag gi phyogs gcig sbyor ba snang ste /
dper na bden khro la khro ba zhes bya ba dang lhas byin la byin zhes bya ba dang zan la nang du zhugs skyo ma la nang du zhugs zhes bya ba lta bu'o /
nityaḥ khalu pratisaṃkhyānirodhaḥ /
tasya kiṃ sabhāgahetunā prayojanam iti
so sor brtags pas 'gog pa ni rtag pa yin la de la 'dra ba'i rgyu ci zhig dgos te de lta bas na 'dra ba'i rgyu med pas na 'dra ba'i rgyu ma yin te /
asabhāgahetur asabhāgaḥ /
nāsti sabhāgo 'syeti asabhāgo bahuvrīhisamāsaḥ /
nāsau kasyacid iti /
nāsau pratisaṃkhyānirodhaḥ kasyacid anyasya dharmasya sabhāgahetur iti adhikṛtam /
kiṃ kāraṇam /
saṃskṛta eveti sabhāgahetur iṣyate /
tatra na sabhāgo asabhāga iti tatpuruṣaḥ /
na tu nāsya kaścid sabhāgo 'stīti /
na tv asya nirodhasya kaścid anyo nirodhaḥ sadṛśo na bhavatīty arthaḥ
'di la 'dra ba'i rgyu med pas 'dra ba'i rgyu ma yin pa'o zhes 'bru mang po par tshig bsdu'o /
'di yang gang gi 'dra ba'i rgyu yang ma yin no zhes bya ba ni so sor brtags pas 'gog pa 'di yang chos gzhan gang gi yang 'dra ba'i rgyu ma yin no zhes bya ba skabs dang sbyar ro /
ci'i phyir zhe na 'dus byas kho na 'dra ba'i rgyu yin par 'dod pa'i phyir ro /
'di la 'dra ba gang yang med do zhes bya ba ni ma yin no zhes bya ba ni 'gog pa la 'gog pa 'dra ba gzhan 'ga' yang med do zhes bya ba ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
utpādātyantavighno 'nyo nirodho 'pratisaṃkhyayā skye la gtan du bgegs byed pa /
'gog gzhan so sor brtags min pas /
anāgatānāṃ dharmāṇāṃ utpādasyātyantaṃ vighnaḥ atyantavighnaḥ atyantaniyatarodhaḥ zhes bya ba ni ma 'ongs pa'i chos rnams skye ba la gtan du bgegs byed pa ni shin tu bgegs byed pa ste /
gtan du nges par 'gog pa'o /
anya iti apratisaṃkhyānirodhaḥ /
sa hi pratisaṃkhyānirodhāt anantaroktāt anyaḥ
gzhan zhes bya ba ni so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa ste de ni so sor brtags pas 'gog pa bshad ma thag pa las gzhan yin no /
'pratisaṃkhyayeti prasajyapratiṣedhe ayam akāraḥ /
na pratisaṃkhyayā prāpya ity arthaḥ /
atha vā paryudāse /
pratisaṃkhyāyā yad anyat pratyayavaikalyam /
sāpratisaṃkhyā /
tayā prāpyo nirodho 'pratisaṃkhyānirodhaḥ /
madhyapadalopāt /
ayuktam etat /
pratyayavaikalyaṃ hy abhāvaḥ /
katham abhāvena sa nirodhaḥ prāpyata iti /
aupacārikatvād adoṣaḥ /
atha vāpratisaṃkhyānirodha iti na pratisaṃkhyānirodhaḥ /
apratisaṃkhyānirodhaḥ pratisaṃkhyānirodhād anyatvamātram evocyate /
na tu pratyayavaikalyasya vyāpāra iti
so sor brtags min pas zhes bya ba la min zhes bya ba ni 'di ni med par dgag pa ste /
so sor brtags pa med pas thob par bya ba zhes bya ba'i tha tshig go /
yang na ma yin par dgag pa ste so sor brtags pa gzhan pa rkyen ma tshang ba gang yin pa de ni so sor brtags pa ma yin pa yin la des thob par bya ba'i 'gog pa ni so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa ste /
bar gyi tshig mi mngon par bya ba'i phyir ro /
'di ni rigs pa ma yin te rkyen ma tshang ba ni med pa yin na ji ltar med pas 'gog pa de 'thob par 'gyur zhe na /
nye bar brtags pa yin pa'i phyir /
'di ni nyes pa med do /
rnam pa gcig tu na so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa zhes bya ba ni so sor brtags pas 'gog pa ma yin pa ni so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa ste /
'di so sor brtags pas 'gog pa las gzhan nyid tsam yin par brjod kyi /
rkyen ma tshang ba la byed pa po yod pa ni ma yin no /
utpādagrahaṇam anityatānirodhavyudāsārthaṃ /
anityatānirodho dharmasthiter atyantavighno na dharmotpādasya
skye la zhes smos pa ni mi rtag pa nyid kyi 'gog pa bsal ba'i phyir te /
mi rtag pa nyid kyi 'gog pa ni chos gnas pa la shin tu gegs byed pa yin gyi chos skye ba la ni ma yin no /
atyantagrahaṇaṃ asaṃjñinirodhasamāpattyāsaṃjñikavyudāsārthaṃ /
tāni hy anāgatānāṃ cittacaittānām utpādavighnaḥ /
na tv atyantaṃ tāvatkālikatvāt tadvighnabhāvasya
gtan du zhes bya ba smos pa ni 'du shes med pa dang 'gog pa'i snyoms par 'jug pa dang 'du shes pa med pa bsal ba'i phyir te /
de dag kyang sems dang sems las byung ba ma 'ongs pa rnams skye ba la gegs byed pa ni yin mod kyi bgegs byed pa'i dngos po dus re zhig pa yin pas phyir gtan du ni ma yin no /
yathaikarūpavyāsaktacakṣurmanasa iti vistaraḥ yathety udāharaṇakathanaṃ dper na mig dang yid gzugs gcig la yengs pa'i zhes bya ba la dper na zhes bya ba ni dper brjod pa ste /
yathaikasmin nīlarūpe vyāsaktaṃ cakṣur manaś ca yasya /
sa ekarūpavyāsaktacakṣurmanāḥ /
tasya /
yāni rūpāntarāṇi gṛhyamāṇāt nīlād anyāni nīlāntarapītalohitāvadātādīni varṇarūpāṇi saṃsthānarūpāṇi ca śabdagandharasaspraṣṭavyāni ca sarvāṇi atyayante pratyutpannam adhvānaṃ atikrāmanti
gang la 'dir gzugs sngon po gcig la mig dang yid yengs pa yod pa ni mig dang gzugs gcig la yengs pa'o /
de'i gzung bar bya ba'i gzugs gzhan kha dog gis gzugs sngon po las gzhan pa'i bye brag dang ser po dang dmar po dang dkar po dag dang dbyibs kyi gzugs dag dang sgra dang dri dang ro dang reg bya gang yin pa thams cad 'das par 'gyur zhing da ltar byung ba'i dus las 'da' bar 'gyur te /
atītam adhvānaṃ pratipadyanta ity arthaḥ 'das pa'i dus su gyur pa zhes bya ba'i tha tshig go /
tadālambanair iti /
tāni nīlantarādīni anantaroktāni ālambanāni eṣāṃ /
te tadālambanāh /
ke /
paṃca vijñānakāyāḥ /
taiḥ /
na ṣakyam utpattum iti bhāvasādhanam etat
de dag la dmigs pa'i rnam par shes pa'i tshogs lnga po dag ni yang skye bar mi nus te zhes bya ba ni gang dag la dmigs pa'i bye brag sngon po'i bye brag la sogs pa bshad ma thag pa de dag yod pa ni de dag la ni dmigs pa ste gang dag ce na /
rnam par shes pa'i tshogs lnga'o /
de dag skye bar mi nus te zhes bya ba 'di ni ngo bo sgrub pa yin no /
na hi te samarthā iti vistaraḥ /
na hi te paṃca vijñānakāyā atītaṃ viṣayaṃ svālambanam api śaktā grahītuṃ
de dag 'das pa'i yul la dmigs pa'i mthu med pa'i phyir ro zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rnam par shes pa'i tshogs lnga po de dag rang gi dmigs pa yin yang 'das pa'i yul la 'dzin par mi nus te /
vartamānālambanatvāt paṃcānāṃ vijñānakāyānāṃ /
athānyad idānīṃ nīlantarādikaṃ vartamānam (Abhidh-k-vy 18) ālambya kasmān notpadyante /
na śakyam evaṃ bhavituṃ
rnam par shes pa'i tshogs lnga po dag ni da ltar gyi la dmigs pa'i tshogs so /
ji ste ci'i phyir sngon po'i bye brag la sogs pa da ltar gyi la dmigs nas da mi skye zhe na /
chos thams cad ni rgyu dang 'bras bu dang rten dang dmigs pa dang gzhi can la dmigs pa'i phyir de ltar na skye ba ni mi nus te /
sarvadharmāṇāṃ catuṣke niyatatvāt /
hetau phala āśraya ālambane ceti /
yasya vijñānasya yad ālambanaṃ /
tad eva tasyālambanaṃ bhavet /
bhaven nānyad iti /
ālmbanapratyayavaikalyāt te paṃca vijñānakāyā na punar utpadyante /
ata āha /
sa teṣāṃ apratisaṃkhyānirodha iti vistaraḥ /
teṣāṃ paṃcānāṃ vijñānakāyānāṃ pratyayavaikalyāt prāpyate ālambanapratyayavaikalyāt /
caturbhir eva hi pratyayair hetusamanantarālambanādhipatipratyayaiś cittacaittā utpadyamānā utpadyante /
teṣām anyataravaikalye 'pi anutpattiḥ /
samanantarapratyayavaikalyād ity apare /
samanantarapratyayo hi tadānīṃ cittacaittalakṣaṇa ekasyaiva tasya nīlavijñānasya utpattāv avakāśaṃ dadāti /
netareṣāṃ nīlantarādivijñānānāṃ /
yugapadvijñānotpattyasambhavāt /
udāharaṇamātraṃ caitat /
evaṃ kṣāntilābhyādīnāṃ paṃcānām api āpāyikānāṃ anāgatānāṃ skandhānāṃ tadutpattiviruddhapratyayasaṃmukhībhāvena pratyayavaikalyāt apratisaṃkhyānirodhaḥ prāpyate ity udāhāryaṃ /
apratisaṃkhyānirodham eva cābhisaṃdhāya srotaāpannaṃ pudgalam adhikṛtyoktaṃ bhagavatā niruddhā asya narakās tiryaṃcaḥ pretā iti /
tad evaṃjātīyakānāṃ anāgatānāṃ dharmāṇāṃ pratyayavaikalyāt /
pratisaṃkhyām antareṇa utpādasya niyatarodhabhūto yo dharmaḥ /
so 'pratisaṃkhyānirodha ity ucyate /
na hi pratyayavaikalyamātrād atyantaṃ tadanutpattir upapadyate /
punas tajjātīyapratyayasāṃnidhye tadutpattiprasaṃgāt /
ko hi tadā tadutpattau vibandhaḥ syād iti vaibhāṣikāḥ
rnam par shes pa gang gis dmigs pa yin pa de nyid de'i dmigs pa yin par 'gyur gyi gzhan ni ma yin no /
de lta bas na rnam par shes pa'i tshogs lnga po de dag dmigs pa'i rkyen ma tshang ba'i phyir yang mi skye'o /
de'i phyir /
de dag gi so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa de ni zhes bya ba rgyas par smos te rnam par shes pa'i tshogs lnga po de dag gis dmigs pa'i rkyan ma tshang ba'i phyir /
rkyen ma tshang bas 'thob ste sems dang sems las byung ba skye ba na /
rkyen bzhi po rgyu dang mtshungs pa de ma thag pa dang dmigs pa dang bdag po'i rkyen dag kho nas skye bar 'gyur gyi de dag las gang yang rung ba zhig ma tshang na yang mi skye'o /
gzhan dag na re mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ma tshang ba'i phyir te de'i phyir /
mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen sems dang sems las byung ba'i mtshan nyid ni /
sngon po'i rnam par shes pa de gcig pu kho na skye'i go 'byed kyi rnam par shes pa gnyis cig car du skye mi srid pa'i phyir sngon po'i bye brag la sogs pa'i rnam par shes pa gzhan dag gi ni ma yin no zhes zer ro /
'dir ni dper brjod pa tsam du zad kyi de bzhin du bzod pa 'thob pa la sogs pa'i ngan song ba'i phung po ma 'ongs pa rnams kyang de dag skye ba dang 'gal ba'i rkyen mngon sum du gyur na /
rkyen ma tshang bas so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa thob po zhes dper brjod par bya'o /
bcom ldan 'das kyis kyang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa kho na las dgongs nas gang zag rgyun du zhugs ba'i dbang du mdzad de /
'di'i sems can dmyal ba dang dud 'gro dang yi dags dag 'gags so zhes gsungs so /
de lta bas na so sor brtags pa med par rkyen ma tshang ba'i phyir ma 'ongs pa'i chos de lta bu dag skye ba la nges par 'gog par gyur pa de ni so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa zhes bya'o /
bye brag tu smra ba rnams na re yang de dang 'dra ba'i rkyen nye bar gyur na de skye bar thal bar 'gyur ba'i phyir rkyen ma tshang ba tsam gyis ni de gtan du mi skye bar 'thad pa ma yin te /
de'i tshe de skye ba la su zhig gegs byed par 'gyur zhes zer ro /
catuṣkoṭikaṃ cātreti vistaraḥ /
atra pratisaṃkhyāpratisaṃkhyānirodhalakṣaṇanirdeśe catuṣkoṭikaṃ catuṣprakāraṃ praśnavisarjanaṃ
'dir mu bzhir 'gyur te zhes bya ba rgyas par 'byung ba la so sor brtags pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'i mtshan nyid bstan pa la dri ba dang lan gdab pa rnam pa bzhi ci'i phyir bstan ce na /
bye brag tu shes par bya ba'i phyir ro /
kim arthaṃ /
vyutpādanārthaṃ /
tadyathātītapratyutpannotpattidharmāṇāṃ sāsravāṇāṃ iti /
sāsravatvāt pratisaṃkhyānirodha eva labhyate
'di lta ste /
zag pa dang bcas pa 'das pa dang da ltar byung ba dang 'byung ba'i chos can rnams kyi lta bu'o zhes bya ba ni zag pa dang bcas pa yin pa'i phyir so sor brtags pas 'gog pa kho na 'thob kyi /
atītapratyutpannānām utpādasya kṛtatvāt /
utpattidharmāṇāṃ cāvaśyaṃbhāvāt /
nāpratisaṃkhyānirodho labhyate /
utpādātyantavighnalakṣaṇo hy apratisaṃkhyānirodhaḥ
'das pa dang da ltar byung ba rnams ni skyes zin pa'i phyir la byung ba'i chos can rnams kyang gdon mi za bar 'byung ba'i phyir so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa ni mi 'thob ste /
so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'i mtshan nyid ni skye ba la gtan du bgegs byed pa yin pa'i phyir ro /
'di lta ste /
tadyathānutpattidharmāṇāṃ anāsravasaṃskṛtānām iti /
atyantavighnitotpādatvād eṣām anutpattidharmatvaṃ /
ataś ca teṣām apratisaṃkhyānirodho labhyate /
tadyathā ṣaḍbhūmikānām anāgamyadhyānāntaradhyānabhūmikānāṃ śraddhānusārimārgāṇām ekasmiṃ saṃmukhībhūte śeṣāṇāṃ paṃcānām apratisaṃkhyānirodho labhyate /
na tu pratisaṃkhyānirodho 'nāsravatvāt /
na hi nirdoṣaṃ prahāṇārhaṃ bhavati
zag pa med pa'i 'dus byas mi skye ba'i chos can rnams kyi lta bu'o zhes bya ba ni 'di dag skye ba'i chos can nyid yin te /
de'i phyir de dag gi so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa ni mi 'thob ste /
so sor brtags pas 'gog pa'i mtshan nyid ni skye ba la gtan du gegs byed pa yin pa'i phyir ro /
'di lta ste /
zag pa zad pa med pa'i 'dus byas mi skye ba'i chos can rnams kyi lta bu'o zhes bya ba ni 'di dag skye ba la shin tu bgegs su gyur pa'i phyir mi skye ba'i chos can nyid yin te de'i phyir de dag gi so sor brtags pas 'gog pa 'thob po /
dad pas rjes su 'brang ba'i lam sa drug po mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang bsam gtan gyi sa pa rnams las gang yang rung ba zhig mngon du gyur na lhag ma lnga'i so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa 'thob bo /
zag pa med pa yin pa'i phyir so sor brtags pas 'gog pa ni ma yin te /
nyes pa med pa ni spang bar 'os pa ma yin no /
anutpattidharmagrahaṇaṃ atītapratyutpannotpattidharmanirāsārthaṃ /
anāsravagrahaṇaṃ sāsravanirāsārthaṃ /
saṃskṛtagrahaṇam asaṃskṛtanirāsārthaṃ /
asaṃskṛtam api hi svabhāvato 'nutpattidharmakaṃ /
atas tatprasaṃgo mā bhūd iti tad viśeṣaṇaṃ /
keṣāṃcid (Abhidh-k-vy 19) evaṃ pāṭhaḥ /
tadyathā anutpattidharmāṇām anāsravāṇām iti /
teṣāṃ katham asaṃskṛtānāṃ grahaṇaprasaṃgo na bhavati /
yeṣāṃ dharmāṇāṃ pratisaṃkhyānirodho 'pratisaṃkhyānirodhaś ca saṃbhavati /
teṣām adhikāraḥ /
na cāsaṃskṛtānāṃ tau nirodhau saṃbhavataḥ /
utpādātyantavighno hy apratisaṃkhyānirodho na cāsaṃskṛtānām utpādo 'sti /
kiṃ canutpattidharmāṇām iti paryudāsena nañsamāsaḥ /
utpattidharmebhyo ye 'nye tatsadṛśā dharmāḥ /
te 'nutpattidharmāṇaḥ /
ke ca tatsadṛśāḥ /
saṃskṛtā eva nāsaṃskṛtā iti /
aprasaṃgo 'saṃskṛtānām iti bruvate /
santi yeṣām ubhayam iti pratisaṃkhyānirodhaś ca apratisaṃkhyānirodhaś ca /
tadyathā sāsravāṇām iti vistaraḥ /
sāsravatvād eṣaḥ pratisaṃkhyānirodhaḥ prāpyate /
anutpattidharmatvād apratisaṃkhyānirodho 'pi prāpyate
mi skye ba'i chos can zhes bya ba smos pa ni 'das pa dang da ltar byung ba dang 'byung ba'i chos can bsal ba'i phyir ro /
zag pa med pa zhes smos pa ni zag pa dang bcas pa bsal ba'i phyir ro /
'dus byas zhes smos pa ni 'dus ma byas bsal ba'i phyir ro /
'dus ma byas kyang ngo bo nyid kyi mi skye ba'i chos can yin pas /
de'i phyir der thal du 'gyur du 'ong ba de skad ces khyad par du byas so /
kha cig ni 'di skad du 'di lta ste zag pa med pa ni mi skye ba'i chos can rnams kyi lta bu'o zhes 'don te /
de dag gi ltar na ji ltar 'dus ma byas rnams bsdus par thal bar mi 'gyur zhe na mi 'gyur te /
chos gang dag la so sor brtags pas 'gog pa'am so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa srid pa de dag gi skabs yin no /
'dus ma byas rnams la ni 'gog pa de dag mi srid de so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa ni skye ba la gtan du bgegs byed pa yin na /
'dus ma byas rnams la yang skye ba med do /
gzhan yang mi skye ba'i chos can rnams zhes bya ba ni ma yin par dgag par tshig bsdu ste skye ba'i chos can dag las gzhan pa'i chos de dang 'dra ba gang yin pa de dag ni mi skye ba'i chos can rnams so /
de dang 'dra ba dag kyang gang zhe na 'dus byas dag kho na yin gyi 'dus ma byas ni ma yin pas 'dus ma byas pa rnams la thar par mi 'gyur ro zhes zer ro /
gang dag gi gnyi ga 'thob pa yang yod de zhes bya ba ni so sor brtags pas 'gog pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'o /
'di lta ste zag pa dang bcas pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di dag zag pa dang bcas pa yin pa'i phyir so sor brtags pas 'gog pa thob la mi skye ba'i chos can yin pa'i phyir so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa yang 'thob bo /
yadā tadānayoḥ prāptir abhiprīyate nāvaśyam anayor yugapatprāptir bhavati 'di dag ni nam yang rung ba na 'thob par 'dod kyi 'di dag gdon mi za bar cig car 'thob pa ni ma yin no /
keṣāṃcid dhi pūrvaṃ pratisaṃkhyānirodhaḥ prāpyate kha cig ni sngar so sor brtags pas 'gog pa 'thob la phyis so sor brtags pa ma yin pas 'thob ste /
paścād apratisaṃkhyānirodhaḥ /
tadyathārhata ekarūpavyāsaktacakṣurmanasas tadanyarūpādyālambanānāṃ paṃcānāṃ vijñānakāyānāṃ /
keṣāṃcit pūrvam apratisaṃkhyānirodhaḥ prāpyate
dper na dgra bcom pa gzugs gcig la mig dang yid yengs pa'i de las gzhan pa'i gzugs la sogs pa la dmigs pa'i rnam par shes pa'i tshogs lnga'i lta bu'o /
kha cig ni sngar so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa 'thob la phyis so sor brtags pas 'gog pa 'thob ste /
paścāt pratisaṃkhyānirodhaḥ /
tadyathā kṣāntilābhino 'pāyagatīnāṃ /
keṣāṃcid yugapat /
tadyathā dṛṣṭiprāptasyādhimātrādhimātrakleṣapratipakṣodaye teṣāṃ adhimātrāṇām anāgatānāṃ kleśānāṃ pratisaṃkhyānirodhaś cāpratisaṃkhyānirodhaś ca yugapat prāpyate /
evam anyeṣām api saṃbhavato yojyaṃ /
tadyathātītapratyutpannotpattidharmaṇāṃ anāsravāṇām iti /
atītādīnām eṣām utpādasya vighnayitum aśakyatvāt apratisaṃkhyānirodho na labhyate
dper na bzod pa thob pa'i ngan song gi 'gro ba rnams lta bu'o /
kha cig ni cig car te dper na mthong bas thob pa'i nyon mongs pa chen po'i yang chen po'i gnyen po skyes na nyon mongs pa chen po ma 'ongs pa de dag gis so sor brtags pas 'gog pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa cig car 'thob bo /
de bzhin du gzhan dag la yang ci rigs par sbyar ro /
'di lta ste zag pa med pa 'das pa dang da ltar byung ba dang 'byung ba'i chos can rnams kyi lta bu'o zhes bya ba ni 'das pa la sogs pa 'di dag skye ba la bgegs bya bar mi nus pa'i phyir ro /
so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa mi 'thob bo /
anāsravatvāc caiṣāṃ pratisaṃkhyānirodho 'pi na labhyate /
asaṃskṛtānāṃ tūtpādābhāvāt nāpratisaṃkhyānirodho 'sti
'di dag zag pa med pa yin pa'i phyir so sor brtags pas 'gog pa yang mi 'thob bo /
'dus ma byas rnams la ni skye ba med pa'i phyir so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa med de /
utpādātyantavighno hi apratisaṃkhyānirodha ity uktaṃ prāk /
anāsravatvāc ca pratisaṃkhyānirodho 'pi nāsti
so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa ni skye ba la gtan du bgegs byed pa yin no zhes sngar bshad zin to /
zag pa med pa yin pa'i phyir so sor brtags pas 'gog pa yang med do /
(I /
7) evam asaṃskṛtasyālpavaktavyatvāt purastāt tatpraśnān parisamāpayya saṃskṛtān nirdeṣṭukāma upodghātam utthāpayati /
yad uktaṃ /
saṃskṛtā mārgavarjitāḥ sāsravā iti /
katame te saṃskṛtā iti
de ltar 'dus ma byas ni brjod par bya ba nyung ba'i phyir de dri ba dag yongs su rdzogs par byas te 'dus byas rnams bstan par 'dod nas /
lam ma gtogs pas 'dus byas rnams /
zag bcas zhes gang smras pa'i 'dus byas de dag gang zhe na zhes bya ba gleng slong ba brjod do /
te punaḥ saṃskṛtā dharmāḥ /
punaḥśabdaḥ prabhedāntarapradarśanārtha uktaḥ pūrvaprabhedaḥ sāsravānāsravā iti /
ayaṃ tu punaḥprabheda iti /
asaṃskṛtanirdeśena vyavahitatvāt /
punaḥ saṃskṛtagrahaṇaṃ asaṃskṛtanirāsārthaṃ
'dus byas chos rnams de dag yang /
zhes bya ba la yang zhes bya ba'i sgra ni gong du /
zag bcas zag pa med ces rab tu dbye ba bshad zin te 'di ni yang rab tu dbye ba yin no zhes rab tu dbye ba gzhan rab tu bstan pa'i phyir ro /
'dus ma byas bstan pas bar du chod pa'i phyir yang /
'dus byas zhes bya ba smos pa ni 'dus ma byas bsal ba'i phyir ro /
(Abhidh-k-vy 20) /
ta iti /
tacchabdaḥ pūrvaprakṛtāpekṣaḥ /
ke ca pūrvaprakṛtāḥ /
avarjitāś ca ye sāsravāḥ /
varjitāś ca ye mārgasatyasvabhāvāḥ /
ubhaye 'py apekṣitāḥ /
kathaṃ gamyate /
ye sāsravā upādānaskandhās ta iti anāsravebhyaḥ sāsravaniṣkarṣavacanāt
de dag ces bya ba'i skabs su bab pa gong ma dang sbyar ro /
skabs su bab pa gong ma yang gang dag ce na zag pa dang bcas pa gtogs pa gang dag yin pa dang ma gtogs pa lam gyi bden pa gang dag yin pa gnyis dang sbyar ro /
ji ltar shes she na /
gang dag zag bcas nyer len pa'i /
phung po 'ang de dag ces /
zag pa med pa dang las zag pa dang bcas pa dag 'byung ba'i phyir ro /
yad /
rūpādiskandhapaṃcakaṃ vakṣyamāṇalakṣaṇaṃ /
te 'mī saṃskṛtā draṣṭavyāḥ /
anyonyam eṣāṃ saṃgrahaḥ /
rūpādigrahaṇaṃ śīlādiskandhanirāsārthaṃ /
anye 'pi hi paṃca skandhās santi
gzugs la sogs pa phung po lnga ni 'og nas 'byung ba'i mtshan nyid do /
'di dag ni 'dus byas yin par blta ste 'di dag kyang phan tshun bsdus pa yin no /
gzugs la sogs pa zhes smos pa ni tshul khrims la sogs pa'i phung po bsal ba'i phyir ro /
śīlaskandhaḥ samādhiskandhaḥ prajñāskandho vimuktiskandhaḥ vimuktijñānadarśanaskandhaś ceti /
skandhagrahaṇaṃ rūpādiviṣayanirāsārthaṃ /
sametya saṃbhūyeti paryāyāv etau
tshul khrims kyi phung po dang ting nge 'dzin gyi phung po dang shes rab kyi phung po dang rnam par grol ba'i phung po dang rnam par grol ba'i ye shes mthong ba'i phung po zhes bya ba'i phung po gzhan dag kyang yod pas so /
atha vā sametya samāgamyānyonyam apekṣyety arthaḥ /
saṃbhūya saṃjanyety evaṃ saṃśabdasyārthaṃ darśayati /
na hy ekapratyayajanitam iti /
sarvālpapratyayatve 'pi avaśyaṃ dvau pratyayau staḥ /
caturbhiś cittacaittā hi samāpattidvayaṃ tribhiḥ /
dvābhyām anye tu jāyanta iti vacanāt /
dugdhavad iti /
saṃskṛtaśabdasya niṣṭḥāntatvāt niṣṭhāntaśabdenaiva dṛṣṭāntaṃ darśayati /
dugdhavad iti dugdhaṃ nāma kṣīraṃ /
yat stanān niṣkāsitaṃ tad dugdham iti nyāyyaṃ /
yat tu niṣkāsiṣyate /
yac ca naiva niṣkāsiṣyate dhenustham eva vartate /
tad dugdham iti na prāptaṃ /
ucyate ca loke dugdham iti /
evam ihāpi ye saṃskariṣyante utpattidharmāṇo 'nāgatā ye 'pi na saṃskariṣyante anutpattidharmāṇaḥ
phung po zhes smos pa ni gzugs la sogs pa'i yul bsal ba'i phyir ro /
'dus shing phrad nas zhes bya ba 'di dag ni rnam grangs yin no /
rnam pa gcig tu na 'dus shing zhes bya ba ni phrad nas te phan tshun ltos nas zhes bya ba'i tha tshig go /
phrad nas zhes bya ba ni yang dag par bskyed nas te phrad ces bya ba'i sgra'i don ni de lta bur ston to /
rkyen gcig gis bskyed pa ni 'ga' yang med do zhes bya ba ni rkyen nang na nyung yang rkyen gnyis gdon mi za bar yod de /
bzhi yis sems dang sems byung rnams /
gsum gyis snyoms par 'jug pa gnyis /
gzhan ni gnyis po dag las skye /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
'o ma bzhin no zhes bya ba ni 'dus byas zhes bya ba'i sgra mthar phyin pa yin pa'i phyir mthar phyin pa'i sgra nyid kyis dper ston par byed de /
'o ma bzhin zhes bya ba ni 'o ma zhes bya ba nu ma las byung ba'i 'o ma gang yin pa de 'o ma zhes bya bar rigs kyi 'byin par 'gyur ba gang yin pa dang 'byin par mi 'gyur ba bzhin nyid la 'dug pa gang yin pa de ni 'o ma zhes bya ba nyid du yang mi 'gyur ba zhig na 'jig rten na 'o ma zhes kyang brjod do /
te 'pi saṃskṛtā ity ucyante /
tajjātīyatvāt svalakṣaṇasādṛśyatvāt /
ta evādhveti vistaraḥ /
sarvābhidharmaḥ sūtrārthaḥ sūtranikaṣaḥ sūtravyākhyānam iti sūtroktānām api adhvādīnāṃ skandhaparyāyarūpāṇāṃ iha vacanaṃ gatagacchadgamiṣyadbhāvād iti /
lokaprasiddham adhvānam apekṣyāyam adhvā vyākhyātaḥ /
tathā hi loke kathyate
de bzhin du 'di la yang de dang rigs mthun zhing rang gi mtshan nyid 'dra ba'i phyir ma 'ongs pa skye bar 'gyur ba'i chos can 'du byed par 'gyur ba gang dag yin pa dang skye bar mi 'gyur ba'i chos can 'du byed par mi 'gyur ba gang dag yin pa de dag kyang 'dus byas zhes bya'o /
de dag nyid dus zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni chos mngon pa thams cad kyi mdo don dang mdo gtan la 'bebs pa dang mdo rnam par 'chad pa yin pas 'dir mdo las gsungs pa'i dus la sogs pa phung po'i rnam grangs kyi ngo bo dag brjod do /
song ba dang 'gro ba dang 'gro bar 'gyur ba'i phyir zhes bya ba ni dus zhes bya ba'i don 'di ni 'jig rten na grags pa'i lam la ltos te rnam par bshad pa yin te /
ayam adhvā grāmaṃ gato 'yam adhvā gacchati ayam adhvā gamiṣyatīti /
evam ihāpi gato 'dhvā yo 'tītaḥ gacchati yo vartamānaḥ gamiṣyati yo 'nāgata iti
'di ltar 'jig rten lam 'di grong du song ngo lam 'di 'gro'o lam 'di 'gro bar 'gyur ro zhes brjod pa de bzhin du 'dir yang 'das pa gang yin pa ni song ba'i dus yin no /
da ltar gang yin pa ni 'gro ba yin no /
adyante 'nityatayeti vādhvāna ity adhikṛtaṃ /
nairuktaṃ vidhānam apekṣyāyam artho darśitaḥ /
adyante (Abhidh-k-vy 21) /
anityatayā bhakṣyanta iti adhvāna iti saṃskṛtā evādhvaśabdena bhagavatā deśitāḥ
ma 'ongs pa gang yin pa ni 'gro bar 'gyur ba yin no /
mi rtag pa nyid kyis za ba'i phyir zhes bya ba ni dus rnams so zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
mi rtag pa nyid kyis za zhing 'joms pas na dus dag go zhes bcom ldan 'das kyis 'dus byas dag nyid dus kyi sgrar bstan to /
kathāvastu śabdenāpi ta eva saṃskṛtā bhagavatā deśitāḥ /
trīṇīmāni bhikṣavaḥ kathāvastūni acaturthāny apaṃcamāni yāny āśrityāryāḥ kathāṃ kathayantaḥ kathayanti
'dus byas de dag nyid bcom ldan 'das kyis gtam gyi gzhi'i sgrar yang bstan te /
dge slong dag 'phags pa rnams gtam brjod pa na gang dag la brten nas gtam brjod pa'i byed pa'i gtam gyi gzhi ni gsum po 'di dag yin te /
bzhi pa yang de med la lnga pa yang med do /
katamāni trīṇi /
atītaṃ kathāvastu anāgataṃ kathāvastu pratyutpannam iti
gsum gang zhe na /
gtam gyi gzhi 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba'o zhes gsungs so /
kathā vākyam iti vistaraḥ /
kathā vākyaṃ varṇātmakaḥ śabda ity arthaḥ
gtam ni ngag go zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gtam ni ngag ste yi ge'i bdag nyid kyi sgra'o zhes bya ba'i tha tshig go /
tasyā vastu nāmaviṣaya ity arthaḥ de'i gzhi ni ming ste zhes bya ba ni yul zhes bya ba'i tha tshig go /
nāmnā punar artho 'bhidheyaḥ /
tathā hi vakṣyati /
vāṇ nāmni pravartate /
nāmārthaṃ dyotayatīti /
yadi nāmaiva kathāvastu nāma ca saṃskāraskandhaikadeśa eveti kathaṃ kṛtvā kathāvastuśabdena saṃskṛtā evoktā ity ata āha
ming gi brjod par bya ba ni don yin te /
'di ltar ngag ni ming la 'jug go /
ming gis ni don rjod par byed do zhes 'byung ngo /
gal te gtam gyi gzhi ming kho na yin na ming ni 'dus byas kyi phung po'i phyogs gcig kho na yin na ji ltar 'dus byas dag nyid gtam gyi gzhi'i sgrar bshad ce na /
de'i phyir /
sārthakavastugrahaṇāt tu saṃskṛtaṃ kathāvastūcyate iti don dang bcas pa'i gzhi smos pa'i phyir na 'dus byas ni gtam gyi gzhi zhes bya'o zhes bya ba smos so /
anyathā hīti vistaraḥ /
yadi sārthakaṃ vastu na gṛhyeta prakaraṇagrantho virudhyate /
kathāvastūny aṣṭādaśabhir dhātubhiḥ saṃgṛhītānīti /
kayā punar yuktyā sārthakaṃ vastu gṛhyate
de lta ma yin na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te don dang bcas pa'i gzhi ma bzung na /
rab tu byed pas las gtam gyi gzhi rnams ni khams bco brgyad kyis bsdus so zhes 'byung ba'i gzhung dang 'gal bar 'gyur ro zhes bya ba yin no /
dvividhaḥ kathāyā viṣayaḥ /
sākṣāt pāramparyeṇa ca /
sākṣādviṣayo nāma /
pāramparyeṇārthaḥ /
sa hi svaviṣayabhūtasya nāmno viṣaya iti /
atas tasyāpi viṣayo vyavasthāpyate /
asaṃskṛtaṃ kasmān na kathāvastutvenoktaṃ /
adhvapatitasya nāmno 'nadhvapatitena sahārthāyogāt /
viṣayo hetur iti vā arthadvayavācakavastuśabdaparigrahād vā /
yad dhi kathāyā viṣayo hetupratyayaś ca bhavati /
tat kathāvastu /
asaṃskṛtaṃ tu na hetupratyayaḥ kathāyā iti na kathāvastu
yang rigs pa gang gis don dang bcas pa'i gzhi gzung bar bya zhe na /
gtam gyi yul ni mngon sum dang brgyud pa'i sgo nas rnam pa gnyis te mngon sum gyi yul ni ming ngo /
brgyud pa ni don to /
de ni rang gi yul du gyur pa ming gi yul yin pas /
de'i phyir de yang yul tu rnam par gzhag go /
ci'i phyir 'dus ma byas gtam gyi gzhi nyid du ma bshad ce na /
dus su gtogs pa'i ming dang dus su ma gtogs pa'i don lhan cig 'brel pa med pa'i phyir ro /
yang na gzhi zhes bya ba'i sgras ni yul dang rgyu zhes bya ba don gnyis rjod par byed pa bsdus pa'i phyir gang zhig gtam gyi yul dang rgyu dang rkyen yin pa de ni gtam gyi gzhi yin na 'dus ma byas gtam gyi rgyu dang rkyen ma yin pas gtam gyi gzhi ma yin no /
atha vā atītādīnāṃ saṃskṛtānām atibahurūpatvenākhyānakaraṇayogyatvāt /
evaṃ caivaṃ ca īpaṃkaras tathāgato 'bhūt
rnam pa gcig tu na 'dus byas ni 'das pa la sogs pa shin tu mang ba nyid kyis de bzhin gshegs pa mar me mdzad ni de lta de lta bur byung bar gyur to /
evaṃ caivaṃ ca maitreyas tathāgato bhaviṣyati /
evaṃ caivaṃ ca rājā kapphiṇo bhavatīty ataḥ saṃskṛtā eva kathāvastutvenoktā nāsaṃskṛtāḥ
de bzhin gshegs pa byams pa ni 'di lta 'di lta bur 'byung bar 'gyur ro /
rgyal po ka pi na ni 'di lta 'di lta bur 'byung ngo zhes bya bar rung ba'i phyir ro /
de'i phyir 'dus byas dag kho na gtam gyi gzhi nyid du bshad kyis 'dus ma byas ni ma yin no /
sarvasya saṃskṛtasya nirvāṇam iti nirupadhiśeṣanirvāṇaṃ 'dus byas thams cad ni mya ngan las 'das pa'o zhes bya ba ni phung lhag ma ma lus pa'i mya ngan las 'das pa'o /
yady evaṃ sāsravasya tad astīti bhavati sāsravasya sanissāratvayogaḥ /
mārgasatyasya tu kathaṃ /
kolopamaṃ dharmaparyāyam ājānadbhir dharmā api prahātavyāḥ prāg evādharmā iti mārgasatyasyāpi niḥsaraṇaṃ kalpata eveti /
sarva eva saṃskṛtāḥ saniḥsārā bhavanti
gal te de lta na zag pa dang cas pa la de yod pas zag pa dang bcas pa ni nges par 'byung ba dang bcas pa nyid du rung bar 'gyur na lam gyi bden pa la go ji ltar zhe na /
chos kyi rnam grangs gzings lta bur shes pa rnams kyis chos rnams kyang spang bar bya na chos ma yin pa rnams lta ci smos zhes 'byung bas lam gyi bden pa la yang nges par 'byung ba rung ba nyid pas 'dus byas thams cad nges 'byung ba dang bcas pa kho na yin no /
savastukā iti /
vasanty asmin prāk kāryāṇi paścāt tata utpattir iti /
vastu hetur ity arthaḥ
gzhi dang bcas pa zhes bya ba ni 'di la sngar 'bras bu rnams gnas la phyis 'byung ba'i phyir /
gzhi ni rgyu zhes bya ba'i tha tshig go /
sa eṣām astīti savastukāḥ de nyid dag la yod pas gzhi dang bcas pa'o /
pravacane hi vastuśabdaḥ paṃcasv artheṣu dṛśyate /
svabhāve ālambane saṃyojanīye hetau parigrahe ca
gsung rab las ni gzhi zhes bya ba'i sgra ngo bo nyid dang dmigs pa dang kun tu sbyar bar bya ba dang rgyu dang yongs su gzung ba dang dan lnga yin par snang ste /
svabhāve tāvat /
yad vastu pratilabdhaṃ /
samanvāgataḥ sa tena vastuneti tena svabhāveneti gamyate (Abhidh-k-vy 22)
re zhig ngo bo nyid ni de gzhi gang zhig thob pa'i gzhi de nyid dang ldan no zhes bya ba ngo bo nyid de dang zhes bya bar mngon no /
ālambane /
jñeyā dharmāḥ katame /
āha /
sarvadharmā jñānena jñeyā yathāvastu yathālambanam ity arthaḥ
dmigs pa ni shes bya'i chos gang dag ce na /
smras pa thams cad shes pas gzhi ji lta ba bzhin du shes par bya ba yin no zhes bya ba dmigs pa ji lta ba bzhin du zhes bya ba'i tha tshig go /
saṃyojanīye /
yasmiṃ vastuni anunayasaṃyojanena saṃyuktaḥ /
pratighasaṃyojanenāpi tasminn iti
kun tu sbyar bar bya ba la ni gzhi gang zhig rjes chags pa'i kun tu sbyor ba dang yang ldan pa de khong khro ba'i kun du sbyor ba dang yang ldan no zhes bya ba lta bu yin no /
hetau /
savastukā dharmāḥ katame /
sarvasaṃskṛtā dharmā iti /
parigrahe /
kṣetravastugṛhavastu-āpaṇavastudhanavastuparigrahaṃ prahāya tataḥ prativirato bhavatīti /
iha hetau vastuśabdo veditavyaḥ hetuvacanaḥ
rgyu ni gzhi dang bcas pa'i chos gang dag ce na /
'dus byas kyi chos thams cad ces bya ba lta bu'o /
yongs su gzung ba ni zhing gi gzhi dang tshong dus kyi gzhi dang nor gyi gzhi yongs su gzung ba spongs te de las phyir bzlog pa yin no zhes bya ba lta bu'o /
'dir ni gzhi zhes bya ba'i sgra rgyu yin par rig par bya'o /
kileti /
kilaśabdaḥ paramataṃ darśayati /
svamataṃ tv asya lakṣyate /
savastukāḥ sasvabhāvāḥ saṃskṛtāḥ /
asaṃskṛtās tv avastukāḥ prajñaptisattvād iti /
(I /
8) ta eva punaḥ saṃskṛtā iti /
ye sāsravā anāsravāḥ pūrvam uktā iti darśayati /
ye sāsravā upādānaskandhās ta iti /
teṣām ity atrāhāryaṃ
rgyu'i tshig yin lo zhes bya ba la /
lo zhes bya ba'i sgra ni pha rol po'i gzhung lugs ston par byed pa ste /
'di rang gi gzhung lugs ni 'dus byas rnams ni gzhi dang bcas shing ngo bo nyid dang bcas pa yin la 'dus ma byas rnams ni brtags pa'i yod pa yin pa'i phyir gzhi med pa yin no zhes bya bar mngon no /
yang 'dus byas de dag nyid ces bya ba ni gong du zag pa dang bcas par bshad pa gang ngag yin pa zhes ston par byed do /
gang dag zag bcas nyer len pa /
phung po 'ang de dag ces bya ba 'dir /
de dag gi nang nas zhes bya ba zhig khong nas dbyung ngo /
kiṃ siddham iti /
yad arthāpannaṃ /
tad vicārayati /
upādānaskandhādayaḥ sūtreṣūktāḥ /
teneha te vyākhyāyante
ci zhig grub par 'gyur zhes bya ba ni don yod kyi go ba gang yin pa de dpyod par byed pa'o /
nye bar len pa'i phung po la sogs pa mdo dag las bshad pas /
de'i phyir 'dir de dag rnam par 'chad par byed pa ste /
sarvo 'bhidharmaḥ sūtrārtha iti vistareṇa uktam etat 'di skad du chos mngon pa thams cad ni mdo'i don zhes bya ba rgyas par 'byung bas so /
tatsaṃbhūtatuād upādānaskandhā iti /
upādānasaṃbhūtāḥ skandhā upādānaskandhāḥ
de dag las byung ba'i phyir nye bar len pa'i phung po dag ste zhes bya ba ni nye bar len pa las byung ba'i phung po dag ni nye bar len pa'i phung po dag ste /
madhyapadalopāt /
yathā tṛṇasaṃbhūto 'gnis tṛṇāgniḥ /
tuṣasaṃbhūto 'gnis tuṣāgnir iti
bar gyi tshig mi mngon par byas pa'i phyir dper na rtsva las byung ba'i me la rtsva'i me zhes bya ba dang sog ma las byung ba'i me la sogs ma'i me zhes bya ba lta bu'o /
upādānānāṃ skandhā upādānaskandhā iti ṣaṣṭhīsamāsenaiva madhyapadalopam akṛtvā anye sādhayanti /
evaṃ ca nidarśayanti
gzhan dag ni bar gyi chog mi mngon par ma byas par nye bar len pa rnams kyi phung po ni nye bar len pa'i phung po dag go zhes drug par tshig sdud pa kho nas sgrub par byed cing dpe yang 'di skad du dper na rtsva dag gi me ni rtsva'i me zhes bya ba lta bu'o zhes ston par byed do /
yathā tṛṇānām agnis tṛṇāgnir iti yuktaṃ /
ye sattvasaṃkhyātāḥ /
te upādānaskandhāḥ kleśābhiṣyanditakarmahetukatvāt
sems can du bgrang ba gang dag yin pa de dag ni nyon mongs pas mngon par brlan pa'i las kyi rgyu can yin pa'i phyir nye bar len pa'i phung po yang yin par rigs na /
bāhyās tu bhāvāḥ katham upādānaskandhāḥ phyi'i dngos po rnams ko ji ltar nye bar len pa'i phung po yin zhe na /
te 'py upādānanirvṛttāḥ /
karmajaṃ lokavaicitryam iti siddhāntāt /
tadvidheyatvād vā rājapuruṣavad iti /
yathā rājño vidheyaḥ puruṣo rājapuruṣaḥ /
evam upādānāṃ vidheyāḥ skandhāḥ /
tadvaśenālambanagatyantarapravṛtteḥ /
upādānāni vā tebhyaḥ saṃbhavantīti /
arthakathanamātram etat /
padāni tv evaṃ vaktavyāni /
upādānāṃ saṃbhavā hetavo vā skandhā upādānaskandhāḥ puṣpaphalavṛkṣavat /
yathā puṣpāṇāṃ phalānāṃ vā saṃbhavo hetur vā vṛkṣaḥ
de dag kyang nye bar len pa las grub pa yin te /
grub pa'i mtha' las /
las las 'jig rten sna tshogs skyes /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
de dag la rag lus pa'i phyir rgyal po'i mi bzhin no zhes bya ba ni dper na rgyal po la rag las pa'i mi la rgyal po'i mi zhes bya ba de bzhin du nye bar len pa rnams la rag las pa'i phung po de dag ni nye bar len pa'i phung po ste de dag gi dbang gis dmigs pa dang 'gro ba gzhan dag tu 'jug pa'i phyir ro /
yang na de dag las nye bar len pa rnams 'byung bas zhes bya ba 'di ni don tsam brjod par zad de /
tshig dag ni 'di skad du brjod par bya'o /
nye bar len pa rnams kun tu 'byung ba'i rgyu phung po dag ni nye bar len pa'i phung po dag go /
me tog dang 'bras bu'i shing ljon pa bzhin no /
dper na me tog dag gam 'bras bu dag kun 'byung ba'i rgyu'i shing ljon pa ni me tog gi shing ljon pa dang 'bras bu'i shing ljon pa zhes bya ba de dang 'dra'o /
dgra bcom pa'i phung po dag kyang gnod pa bskyed pa'i phyir /
puṣpavṛkṣaḥ phalavṛkṣa iti vā /
tadvat /
arhatskandhā api pārasāṃtānikopādānavidheyā vikriyotpādanāt /
tebhyo 'pi pārasāṃtānikāni upādānāni saṃbhavantīti aviruddham eṣām upādānaskandhatvaṃ /
raṇā hi kleśāḥ ātmaparavyābādhanād iti /
ye hy ātmānaṃ parāṃś ca vyābādhante /
te raṇā yuddhānīty arthaḥ /
tathaiva ca kleśā iti raṇā ucyante /
tadanuśayitatvād iti /
tair anuśayitā upasevitā ity arthaḥ /
atha vā (Abhidh-k-vy 23) 'nuśayinaḥ kṛtāḥ tair anuśayitāḥ /
tadbhāvas tadanuśayitatvaṃ /
tasmāt /
tadanuśayitatvāt /
atha vā teṣām anuśayitatvaṃ /
tasmāt /
saraṇāḥ sāsravavat /
sāsravatve yad vyākhyānaṃ /
tad evāsya vaktavyaṃ /
āryāṇāṃ pratikūlatvāt duḥkham iti /
saṃskāraduḥkhatayā āryāṇāṃ tat pratikūlaṃ /
samudety asmād duḥkham iti samudaya iti /
hetubhūtāḥ skandhāḥ samudayaḥ /
phalabhūtāḥ skandhā duḥkham iti varṇayanti /
lujyata iti loka iti /
asminn eva rohitāśva vyāmamātre kalevare lokaṃ prajñapayāmi lokasamudayaṃ ceti sūtraṃ /
lujyate pralujyate tasmāl loka iti ca bhagavataivoktaṃ /
lujyate vinaśyatīty arthaḥ /
lujir iha gṛhīto na lokaḥ /
nairuktena tu vidhānena gakārasya sthāne kakāraḥ kṛtaḥ /
tasmāl loka iti bhavati /
dṛṣṭir asmiṃs tiṣṭhatīti /
ye kecid bhikṣava ātmata ātmīyataś ca samanupaśyanti /
ta imān eva paṃcopādānaskandhān ātmata ātmīyataś ca samanupaśyantīti vacanād upādānaskandhā dṛṣṭisthānaṃ bhavatīti /
bhava iti sāsravā eva dharmāḥ bhavaśabdenoktāḥ
gzhan gyi rgyu la yod pa'i nye bar len pa la rag las pa yang yin la de dag las kyang gzhan gyi rgyud la yod pa'i nye bar len pa rnams 'byung bas 'di dag nye bar len pa'i phung po nyid du 'gal ba med do /
'thab pa ni nyon mongs pa rnams te bdag dang gzhan la gnod pa'i phyir ro zhes bya ba ni gang dag bdag dang gzhan dag la gnod pa byed pa de dag ni 'thab pa dag yin te gyul 'gyed ces bya ba'i tha tshig go /
nyon mongs pa rnams kyang de kho na dang 'dra bas 'thab pa dag ces bya'o /
de dag gis rgyas par byas pa nyid kyi phyir zhes bya ba ni de dag gis rgyas par byas shing nye bar bsten te zhes bya ba'i tha tshig go /
rnam pa gcig tu na rgyas par byas pa ni phra rgyas can du byas pa'o /
de'i ngo bo ni de dag gis rgyas par byas pa de nyid de de dag gis rgyas par byas pa de'i phyir ro /
rnam pa gcig tu na de dag la rgyas par byas pa nyid yin te /
de'i phyir 'thab pa dang bcas pa dag ste zag pa dang bcas pa bzhin no /
zag pa dang bcas pa nyid la rnam par bshad pa gang yin pa de nyid 'di la yang brjod par bya'o /
'phags pa rnams dang mi 'thun pa'i phyir sdug bsngal lo zhes bya ba ni 'du byed kyi sdug bsngal nyid kyis de 'phags pa rnams dang mi mthun pa yin no /
'di las sdug bsngal kun 'byung bas na kun 'byung ba'o zhes bya ba ni rgyur gyur pa'i phung po rnams ni kun 'byung ba yin la /
'bras byur gyur pa'i phung rnams ni sdug bsngal yin no zhes bya bar ston to /
'jig pas na 'jig rten no zhes bya ba ni mdo las rta dmar can lus 'dom gang tsam 'di nyid la 'jig rten du 'dogs shing 'jig rten kun 'byung bar yang 'dogs so zhes kyang 'byung la /
bcom ldan 'das nyid kyis 'jig cing rab tu 'jig par 'gyur te de bas na 'jig rten zhes bya'o zhes kyang gsungs te /
'jig cing rnam par nyams par 'gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
'di la lta ba rgyas par 'gyur ba'i sgo nas gnas pas na zhes bya ba ni dge slong dag gang kha cig bdag dang bdag gir yang dag par rjes su lta ba na yang dag par rjes su lta ba de dag ni nye bar len pa'i phung po lnga po 'di nyid la bdag dang bdag gir yang dag par rjes su lta'o zhes 'byung ba'i phyir nye bar len pa'i phung po rnams ni lta ba'i gnas so /
'byung bas ni srid pa ste zhes bya ba ni zag pa dang bcas pa'i chos rnams kho na srid pa'i sgrar bshad pa yin te /
bhavaḥ katamaḥ /
paṃcopādānaskandhā iti vacanād /
ete ca duḥkhādayaḥ śabdā mārgasatye 'pi prasajyante
srid pa gang zhe nye bar len pa'i phung po lnga'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
lam gyi bden pa la yang sdug bsngal la sogs pa'i sgra 'di dag thal bar 'gyur te /
mārgasatyam api hi saṃskāraduḥkhatayā duḥkhaṃ /
samanantarapratyayādibhāvena cāsmāt sāsravaṃ vastu samudeti
lam gyi bden pa yang 'du byed kyi sdug bsngal dang yang ldan no /
mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen la sogs pa'i dngos pos 'di las zag pa dang bcas pa'i dngos po yang kun 'byung ngo /
lujyate ca /
dṛṣṭiś ca tad ālambate
'jig par yang 'gyur ro /
lta ba yang de la dmigs so /
bhavati ca tad utpadyate ity arthaḥ /
naiṣa doṣaḥ /
rūḍhiṃ hy apekṣate śabdapravṛttiḥ
'byung bar yang 'gyur te de skye bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go zhe na /
'di ni nyes pa med de /
ye dharmāḥ saṃskāraduḥkhatayā āryānām pratikūlā duḥkhā virodhinaḥ tadutpādakāḥ prasiddhāḥ dṛṣṭipuṣṭijanakaḥ /
anādimati ca saṃsāre vinaśyanti bhavanti /
teṣv evāmī duḥkhādaya āryaiḥ saṃketitā na mārgasatye /
tasmāt sāsravā eva dharmā duḥkhaśabdādyabhidheyā bhavanti nānāsravāḥ /
na hi gacchatīti gaur ity ukte sarvo gantā gaur ity ucyate
sgra 'jug pa ni grags pa las ltos pa yin pas na 'phags pa rnams kyi chos gang dag 'du byed kyi sdug bsngal nyid kyis 'phags pa rnams dang mi mthun zhing sdug bsngal dang mi 'gal ba dang de skyed par byed par grags pa dang lta ba rgyas pa skyed par byed pa dang 'khor ba thog ma med pa nas 'byung ba de dag kho na la sdug bsngal la sogs pa 'di dag brdar ba rtags kyi lam gyi bden pa la ni ma yin no /
de lta bas na zag pa dang bcas pa'i chos rnams kho na sdug bsngal la sogs pa'i sgrar brjod par bya ba yin gyi zag pa med pa dag ni ma yin te /
'gro bas na ba lang ngo zhes byas nas 'gro ba po thams cad la ba lang zhes bya ba ma yin no /
tasmāt sūktaṃ duḥkhaṃ samudaya ityevamādi /
(I /
9ab) rūpam iti rūpaskandhaḥ
de lta bas na /
sdug bsngal kun 'byung 'jig rten dang /
zhes bya ba la sogs pa ni legs par bshad pa yin no /
gzugs zhes bya ba ni gzugs kyi phung po'o /
paṃceti manaindriyavyudāsārthaṃ /
arthā viṣayāḥ aryante jñāyanta ity arthaḥ /
punaḥ /
paṃceti grahaṇaṃ dharmāyatanaviṣayanirāsārthaṃ
lnga zhes bya ba ni yid kyi dbang po bsal ba'i phyir ro /
don ni yul te rtogs par bya zhing shes par bya ba zhes bya ba'i tha tshig go /
yang lnga zhes bya ba smos pa ni yul chos bsal ba'i phyir ro /
(I /
9cd) tadvijñānāśrayā iti /
tacchabdo 'rthān apekṣate
de dag rnams kyi rnam shes rten zhes bya ba la de dag ces bya ba'i sgra ni don rnams dang sbyar ro /
teṣv artheṣu teṣāṃ vā vijñānāni tadvijñānāni /
(Abhidh-k-vy 24) teṣām āśrayās tadvijñānāśrayāḥ /
rūpaprasādā iti /
rūpāṇi ca tāni prasādāś ca ta iti rūpaprasādāḥ /
anena viśeṣaṇena manaindriyaṃ nirastaṃ bhavati /
mano 'pi hi tadvijñānāśrayaḥ /
paṃcānāṃ sahajāś ca tair iti siddhāntāt /
[anuśayitās te /
] na tu mano rūpasvabhāvam ity ato nirastaṃ /
rūpagrahaṇaṃ tv iha śraddhāprasādanirāsārthaṃ /
tadvijñānāśrayā ity anena viśeṣaṇena śraddhāyā aprasaṃga iti cet
don de de dag la 'am de dag gi rnam par shes pa ni de dag rnams kyi rnams shes so /
de dag gi rten ni de dag rnams kyi rnam shes rten to /
gzugs dang ba zhes bya ba ni de dag gzugs kyang yin la dang ba yang yin pas gzugs dang ba'o /
khyad par 'dis ni yid kyi dbang po bsal ba yin te /
yid kyi grub pa'i mtha' las /
lnga rnams kyi de dag lhan cig skyes pa yang zhes bya ba'i phyir de dag rnams kyi rnam shes rten ni yin mod kyi yid gzugs kyi ngo bo nyid ni ma yin te /
de'i phyir bsal ba yin no /
gzugs zhes smos pa ni 'dir dag pa'i dang ba bsal ba'i phyir ro /
de dag rnams kyi rnam zhes rten zhes bya ba'i khyad par 'dis dad pa la thal bar mi 'gyur zhe na /
ma yin te /
na /
bahuvrīhikalpanāyāṃ tatprasaṃgasaṃbhavāt /
rūpagrahaṇe tu bahuvrīhikalpanā nivartate
'bru mang po par brtags na der thal bar srid pa'i phyir ro /
gzugs zhes smos na ni 'bru mang po par rtog pa ldog par 'gyur te /
na hi rūpamayo 'sti prasādo yasya tadvijñānāny āśrayatvena kalperan /
prasādagrahaṇaṃ punar indriyagrāhyavastuvyatiriktarūpaprasādaviśeṣajñāpanārthaṃ
gang la de dag gi rnam par shes pa'i rten yod pa nyid du rtog par 'gyur ba dang ba gzugs kyi rang bzhin ni med do /
dang ba zhes smos pa ni gzung ba'i dngos po las ma gtogs pa gzugs dang ba'i khyad par shes par bya ba'i phyir ro /
vaibhāṣikā hi bruvate /
bhūtavikāraviśeṣā evendriyāṇīti /
pravacane tu naivaṃ
bye brag pa dag ni dbang po rnams 'byung bar 'gyur ba'i khyad par kho na yin no zhes zer ro /
gsung rab las ni de skad du mi 'byung ngo /
kiṃ tarhi /
rūpādiviṣayavyatiriktāni acchāni atīndriyāṇi svavijñānānumeyāni indriyāṇi yeṣāṃ cakṣurādīni adhiṣṭhānāni dṛśyante
'o na ci zhe na /
dbang po rnams ni gzugs la sogs pa'i yul las ma gtogs pa dang ba dbang pos mi bsod pa rang gi rnam par shes pas rjes su dpag par bya ba dag yin te /
tadvijñānāśrayā iti ca viśeṣaṇam anyonyalakṣaṇasāṃkaryanivṛttyarthaṃ /
yadi hi rūpaprasādāś cakṣurādaya ity etāvad avakṣyat /
cakṣur api śrotrādi vā cakṣuḥ /
yatas tv evaṃ viśeṣyate
gang dag gi rten mig la sogs pa yin par snang ba'o zhes 'byung ngo /
de dag rnams kyi rnam zhes rten zhes bya ba'i khyad par yang phan tshun mtshan nyid 'chol pa bzlog pa'i phyir te gal te /
mig la sogs gzugs dang ba rnams zhes bya ba de tsam zhig brjod na ni mig kyang rna ba la sogs par thal bar 'gyur la /
rūpavijñānāśrayo yo rūpaprasādaḥ /
tac cakṣur iti /
ato lakṣaṇasāṃkaryaṃ na bhavati /
na hi śrotram anyad vā indriyaṃ rūpavijñānasyāśrayaḥ /
evaṃ yāvat spraṣṭavyavijñānāśrayo yo rūpaprasādaḥ /
tat kāyendriyam iti vaktavyaṃ
rna ba la sogs pa la yang mig tu thal bar 'gyur ba zhig na /
gang gi phyir 'di skad du gzugs kyi rnam par zhes pa'i rten gzugs dang ba gang yin pa de ni mig yin no zhes khyad par du byas pa de'i phyir mtshan nyid 'chol bar mi 'gyur te rna ba'am dbang po gzhan yang rung gzugs kyi rnam par zhes pa'i rten ni ma yin no /
de bzhin du reg bya'i rnam par zhes pa'i rten gzugs dang ba gang yin pa ni lus kyi dbang po zhes bya ba'i bar du brjod par bya'o /
yathoktaṃ bhagavateti /
etad vyākhyānaṃ sūtrānugatam ity abhiprāyaḥ
bcom ldan 'das kyis ji skad du zhes bya ba ni rnam par bshad pa 'di mdo ste dang mthun no snyam du bsams pa'o /
ji lta zhe na /
katham iti /
ādhyātmikam iti vijñānāśraya ity arthaḥ
nang gi zhes bya ba smos te rnam par zhes pa'i rten zhes bya ba'i tha tshig go /
ātmaśabdo hi cittam ātmety upacaryata iti vakṣyate /
ātmani adhi adhyātmam /
adhyātmam eva ādhyātmikaṃ /
ātmani cittalakṣaṇe kartavye hetur ity ayam artha ādhyātmikaśabdenocyate
nang zhes bya ba'i sgra ni sems la nang zhes nye bar 'dogs so zhes 'chad par 'gyur ro /
nang gi dbang du byas pa ni nang gi dbang /
nang gi nyid nang gi ste sems kyi mtshan nyid kyi nang du bya ba la rgyu yin pas don 'di lta bu la nang gi zhes bya ba'i sgrar brjod de /
vijñānāśraya iti yāvad uktaṃ bhavati rnam par shes pa'i rten zhes bya ba'i bar du bshad par 'gyur ro /
atha vā yānīti vistaraḥ /
atha vā /
tac- chabdena indriyāṇy abhisaṃbadhyante
yang na mig la sogs pa 'di dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni rna mang gcig tu na de dag rnams kyi zhes bya ba'i sgra dbang po rnams dang sbyar te /
cakṣurvijñānaṃ śrotravijñānam ityevamādi pravacanaprasiddham etat mig gi rnam par shes pa dang rna ba'i rnam par shes pa la zhes bya ba la sogs pa yin no /
na tu rūpavijñānaṃ śabdavijñānam iti /
loke tu kadācid evaṃ bhavet
'di ni gsung rab las grags pa yin gyi gzugs kyi rnam par shes pa dang sgra'i rnam par shes pa zhes bya ba la sogs pa ni ma yin no /
tasmād idaṃ vyākhyānāntaram āśrīyate /
tasmād āha /
evaṃ ca kṛtvā prakaraṇagrantho 'py anuvṛtta iti vistaraḥ /
katham ihāsiddham asiddhena sādhyate /
cakṣur eva hy asiddhaṃ /
tadasiddhau cakṣurvijñānam apy asiddhaṃ
'jig rten na ni res 'ga' de skad ces kyang bya ste /
de lta bas na rnam par shes pa cig shos 'di la brten par bya'o /
de'i phyir de ltar bshad na rab tu byed pa las zhes bya ba rgyas par gsungs so /
'dir ji ltar ma grub pas ma grub pa sgrub par byed de mig nyid ma grub pa yin no /
kathaṃ tat tena tadāśrayatayā sādhyate /
siddhā (Abhidh-k-vy 25) evaite paṃca vijñānaviśeṣāḥ /
parasparaviśeṣopalakṣaṇārthaṃ tu vayam etaiś cakṣurādibhis tān viśeṣayanto darśayāmaḥ /
etad uktaṃ bhavati
de ma grub na mig gi rnam par shes pa yang ma grub pa yin na ji ltar 'dir des de'i rten nyid du sbyar zhe na /
rnam par shes pa'i khyad par 'di dag ni grub pa yin pa de phan tshun gyi khyad par nye bar mtshon pa'i phyir /
kho bos mig la sogs pa 'di dag gis de dag khyad par du byed pa ston par zad de /
etasya prathamasyaikasya svasaṃvedyasya vjñānaviśeṣasya ya āśrayo rūpaprasādaḥ /
tac cakṣurindriyaṃ /
evaṃ yāvad etasya paṃcamasya svasaṃvedyasya vijñānaviśeṣasya ya āśrayo rūpaprasādaḥ
'di skad du rnam par shes pa'i khyad par rang rig pa dang po gcig pu 'di'i rten gzugs dang ba gang yin pa de ni mig gi dbang po yin la de bzhin du rnam par shes pa'i khyad par rang rig pa lnga pa gcig pu'i rten gzugs dang ba gang yin pa de ni lus kyi dbang po yin no zhes bya ba'i bar du bshad par 'gyur te /
tat kāyendriyam iti /
nāsiddhenāsiddhasya sādhanaṃ /
(I /
10) rūpaṃ dvividheti /
cakṣuṣo 'rtho varṇasaṃsthānabhedād dviḥprakāraḥ
ma grub pas ma grub pa sgrub pa ni ma yin no /
gzugs rnam gnyis zhes bya ba ni mig gi don kha dog dang dbyibs kyi bye brag gis rnam pa gnyis yin no /
lokapratītatvāt tasya svalakṣaṇaṃ anuktvā prabheda eva kathyate /
varṇaś caturvidho nīlādir iti
'jig rten na grags pa'i phyir de'i rang gi mtshan nyid ma bshad par kha dog ni rnam pa bzhi ste sngon po la sogs pa'o zhes rab tu dbye ba kho na brjod de kha dog sngon po dang ser po dang dmar po dang dkar po dag yin no /
nīlalohitapītāvadātā varṇāḥ /
tadbhedā anya iti abhrādayaḥ
gzhan dag ni de'i bye brag go zhes bya ba la gzhan dag ces bya ba ni sprin la sogs pa'o /
apare vyācakṣate /
tadbhedā anya iti nīlādivarṇacatuṣṭayasaṃparkaviśeṣāt kākāṇḍavarṇādayo 'pi jāyante
gzhan dag na re gzhan dag ni de'i bye brag go zhes bya ba ni sngon po la sogs pa kha dog bzhi phrad pa'i khyad par las kha dog ljang gu la sogs pa yang 'byung bas sprin la sogs pa 'ba' zhig tu ni ma zad do zhes zer ro /
na kevalam abhrādya iti /
saṃsthānam ākṛtiviśeṣaḥ /
punas tad evāntargaṇikena bhedena bhidyate /
viṃśatidheti /
tadyathā nīlapītādi /
saṃsthānam aṣṭavidhaṃ dīrghādivisātāntaṃ
dbyibs zhes bya ba ni dbyibs kyi bye brag go /
yang de dag nyid khongs su gtogs pa'i tshogs kyi bye brag gis rnam pa nyi shu zhes bya ba tha dad par 'gyur te 'di lta ste ring po la sogs pa phya le ma yin pa la thug pa'i bar dbyibs rnam pa brgyad dang lhag ma sngon po la sogs pa kha dog rnam pa bcu gnyis te rnam pa nyi shu yin no /
śeṣo dvādaśavidho varṇa iti viṃśatidhā /
nabhaś caikavarṇam iti
nam mkha' kha dog cig pa zhes bya ba ni gang thag ring po nas bee d'urya'i rtsig pa ltar snang ba'o /
lham pa ni ril ril po'o /
yad dūrato vaiḍūryabhittyākāraṃ dṛśyate /
vṛttaṃ vartulaṃ /
parimaṇḍalaṃ cakralaṃ /
unnataṃ sthūlādirūpaṃ /
avanataṃ nimnarūpaṃ /
yatra rūpāṇāṃ darśanam iti vacanaṃ chāyāndhakārayor nānākaraṇapradarśanārthaṃ /
na vipaṃcitaṃ na vibhaktam ity arthaḥ /
idam iha vicāryate /
yadi nīlādivarṇacatuṣṭayabhedā eva abhrādayo na tadvyatiriktā bhavanti /
yatheha kākāṇḍādivarṇā noktāḥ /
tathābhrādayo 'pi na vaktavyā iti
zlum po ni leb leb po'o /
mthon po ni gzugs rags pa la sogs pa'o /
dma' ba ni gzugs dma' ba'o /
gang na gzugs rnams snang ba'o zhes bya ba smos pa ni grib ma dang mun pa dag tha dad du bya ba rab tu bstan pa'i phyir ro /
rnam par ma phye'o zhes bya ba ni bye brag du ma phye'o zhes bya ba'i tha tshig go /
'dir 'di dpyad par bya ste gal te sprin la sogs pa sngon po la sogs pa kha dog bzhi'i bye brag kho na yin gyi de dag las ma gtogs pa med na /
ji ltar 'di la kha dog ljang gu la sogs pa ma bshad pa de bzhin du sprin la sogs pa yang brjod par mi bya'o zhe na /
naitad vyākhyānakārair vicāritaṃ /
śakyaṃ tv evaṃ bhaṇituṃ /
māyārūpasadṛśatvāt nīlādibhedabhūtā api te abhrādayaḥ pṛthag uktāḥ /
tathā hi te dūrato bhittaya iva lakṣyante abhyāsagamane tu na dṛśyante /
mā kasyacid evaṃ bhūt /
naitat kiṃcid asti /
vimatir vā /
kim asty etat /
uta bhrāntimātram iti /
tadviparyāsasaṃśayanivṛttyartham ime abhrādaya uktāḥ /
saṃty evāmī rūpāyatanasvabhāvā iti /
dīrghādīnāṃ pradeśa iti /
dīrghādivisātānta pradeśa ity arthaḥ
'di ni rnam par 'chad par byed pa dag gis ma dpyad do /
'di skad du bshad par mi nus te sprin la sogs pa de dag sngon po la sogs pa'i bye brag tu gyur pa yin yang sgyu ma'i gzugs dang 'dra ba'i phyir logs shig tu bshad do /
'di ltar de dag thag ring po nas ni rtsig pa lta bur snang la bsnyen na ni mi snang ste /
la la 'di snyam du cung zad med do snyam du sems par 'gyur ba dang ci 'di yod pa zhig gam 'on te 'khrul pa tsam zhig yin snyam du yid gnyis za bar gyur na mi rung bas /
de la phyin ci log pa dang the tshom za ba dgag pa'i phyir sprin la sogs pa 'di dag bshad de gzugs kyi skye mched kyi ngo bo nyid 'di dag yod pa nyid do zhes bya ba yin no /
ring po la sogs pa'i phyogs zhes bya ba ni ring po la sogs pa phya le ma yin pa la thug pa'i phyogs zhes bya ba'i tha tshig go /
kataro 'sau pradeśa ity āha /
kāyavijñaptisvabhāva iti /
kāyavijñaptir hi kadācid dīrghā kadācid dhrasvā kadācid yāvad visāteti /
kīdṛśī punaḥ sāvagantavyā /
tad ālambanacittasamutthāpitaṃ yat kāyakarma /
akāyakarmasvabhāvaṃ tu dīrghādivisātāntaṃ nirastaṃ boddhavyaṃ /
asty ubhayathā /
pariśiṣṭam iti /
yan nirastaṃ dīrghādi /
abhradhūmarajomahikāś ca /
(Abhidh-k-vy 26) /
dṛśyate hi nīlādīnāṃ dīrghādipariccheda iti /
nīlapītalohitāvadātacchāyāndhakārāṇāṃ dīrghādisaṃsthānagrahaṇaṃ /
tasmād eṣām api tṛtīyāyāṃ koṭyām antarbhāva ity abhiprāyaḥ /
kathaṃ punar ekaṃ dravyam ubhayathā vidyata iti /
katham ekaṃ dravyaṃ varṇasaṃsthānātmakaṃ bhavati /
varṇarūpād dhi saṃsthānarūpaṃ dravyāntaram iti vaḥ siddhāntaḥ /
ubhayasya tatra prajñānāt /
varṇasaṃsthānasya tatra grahaṇāt /
jñānārtho hy eṣa vidir na sattārtha iti /
vida jñāna ity etasya dhātor lugvikaraṇasya etad rūpaṃ vidyata iti /
na tu vida sattāyām ity etasya dhātoḥ śyanvikaraṇasyaitad rūpam ity arthaḥ /
jñānaṃ tatrobhayākāraṃ pravartate /
na dravyaṃ ekam ubhayalakṣaṇam iti vaibhāṣikaparihāraḥ /
kāyavijñaptāv api tarhi prasaṃga ity ācāryaḥ /
na hi kāyavijñaptau gṛhyamānāyāṃ varṇagrahaṇaṃ na pravartate /
vaibhāṣikāṇām ayam abhiprāyaḥ /
nīlādigrahaṇam ātapālokagrahaṇaṃ vā saṃsthānanirapekṣaṃ pravartate /
kāyavijñaptigrahaṇaṃ tu varṇanirapekṣaṃ /
pariśiṣṭarūpāyatanagrahaṇaṃ tu varṇasaṃsthānāpekṣaṃ pravartata iti /
sautrāntikapākṣikas tu ayam ācāryo nainam arthaṃ prayacchati
phyogs de yang gang zhe na /
lus kyi rnam par rig byed kyi ngo bo nyid do zhes bya ba smos te /
lus kyi rnam par rig byed ni res 'ga' ni thung du yin la res 'ga' ni phya le ma yin pa'i bar yin no /
de yang ji lta bu zhig yin par khong du chud par bya zhe na /
de la dmigs pa'i sems kyis kun nas bslang ba'i lus kyi las gang yin pa de ring po la sogs pa phya le ma yin pa la thug pa lus kyi las kyi ngo bo nyid ma yin pa ni brtsal bar rtogs par bya'o /
gnyi gar yod pa yang yod de gzugs kyi skye mched lhag ma'o zhes bya ba ni ring po la sogs pa bsal ba gang yin pa dang sprin dang du ba dang rngul dang khug rna dag go /
sngon po la sogs pa ring po la sogs par yongs su chad par snang zhes bya ba ni sngon po dang ser po dang dmar po dang dkar po dang grib ma dang mun pa rnams kyi dbyibs ring po la sogs par 'dzin pa ste /
de lta bas na 'di dag kyang mu gsum pa'i nang du 'dus so snyam du bsams pa'o /
ji ltar na rdzas gcig la gnyi gar yod ce na zhes bya ba ni ji ltar rdzas gcig gi kha dog dang dbyibs kyi bdag nyid du 'gyur zhes bya ba yin te /
grub pa'i mtha' las ni 'di skad du dbyibs kyi gzugs ni kha dog gi gzugs las rdzas gzhan yin no zhes 'byung ngo /
de la gnyi ga mngon pa'i phyir te zhes bya ba ni de la kha dog dang dbyibs 'dzin pa'i phyir ro /
yod pa 'di ni shes pa'i don yin gyi yod pa'i don ni ma yin no zhes bya ba ni bye brag du smra ba dag de la shes pa rnam pa gnyi gar 'jug pa yin gyi rdzas gcig la mtshan nyid gnyi ga dang ldan pa ni ma yin no zhes lan 'debs pa yin no /
'o na ni lus kyi rnam par rig byed la yang thal bar 'gyur ro zhes zer ba ni slob dpon yin te lus kyi rnam par rig byed 'dzin pa na kha dog 'dzin pa mi 'byung ba ni ma yin no /
bye brag tu smra ba rnams kyi bsam pa ni sngon po la sogs pa 'am snang ba la sogs pa tsam 'dzin pa de ni dbyibs la mi ltos par 'byung la lus kyi rnam par rig byed 'dzin pa ni kha dog la mi ltos par 'byung gi gzugs kyi skye mched lhag ma 'dzin pa ni kha dog dang dbyibs la ltos nas 'byung ngo snyam pa 'di yin no /
mdo sde pa'i phyogs pa'i slob dpon 'di ni don 'di mi len te /
na hi cākṣuṣam etat saṃsthānagrahaṇaṃ /
mānasaṃ tv etat parikalpitaṃ
dbyibs 'dzin pa 'di ni mig gis ma yin gyi 'di ni yid kyis kun brtags pa yin no /
varṇasaṃniveśaviśeṣa eva hi saṃsthānaṃ /
na saṃsthānaṃ nāma dravyaṃ kiṃcid asti
kha dog ma bzung bar dbyibs 'dzin pa med pa'i phyir kha dog gnas pa dag kho na dbyibs yin gyi dbyibs zhes bya ba'i rdzas ni cung zad kyang med de /
varṇāgrahaṇe saṃsthānagrahaṇābhāvāt /
etac ca karmakośasthāne parīkṣiṣyate /
sattvāsattvākhyaś ceti /
vāgvijñaptiśabdas tadvyatiriktaś cety arthaḥ
'di ni las kyi mdzod kyi gnas nas spyod par 'gyur ro /
sems can dang sems can ma yin par ston pa zhes bya ba ni ngag gi rnam par rig byed kyi sgra dang de las ma gtogs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
sattvāsattvasaṃkhyātaś ceti kecit paṭhanti /
ayam eva ca ihārtho 'bhipretaḥ
kha cig ni sems can dang sems can ma yin par bgrang ba zhes 'don te 'dir yang don ni 'di nyid yin par bsams pa'o /
yadi hi sattvāsattvasaṃtānaja iti ayam artho 'bhipreto bhavet gal te don sems can dang sems can ma yin pa'i rgyud las byung ba zhes bya ba 'di yin par 'dod par gyur /
de ni 'og nas 'brel pas 'di skad du /
sattvākhyo vāgvijñaptiśabdo 'sattvākhyo 'nya iti evaṃ vakṣyamāṇakaṃ vivaraṇaṃ niḥprayojanam eva sems can du ston pa ni ngag gi rnam par rig byed kyi sgra'o /
gzhan ni sems can du ston pa ma yin no zhes 'byung ba dgos pa med pa nyid do /
tasmāt sattvāsattvākhyaś ceti pāṭhaḥ sphuṭaḥ paṭhitavyaḥ de lta bas na gdon pa ni sems can dang sems can ma yin par ston pa zhes bya bar gsal bar gdon par bya'o /
upāttamahābhūtahetuka iti /
pratyutpannānīndriyāvinirbhāgāni bhūtāny upāttāni /
anyāni anupāttāni /
upāttāni mahābhūtāni hetur asyeti upāttamahābhūtahetukaḥ /
yathā hastavācchabda iti /
yadi sattvasaṃtānaja ity abhipretaḥ /
bāhyo 'pi hi nirmito mānuṣākāro hastavācchabdaṃ kuryāt /
sa cānupāttamahābhūtahetukasvabhāvo 'vagantavya indriyavinirbhāgavartitvāt
zin pa'i 'byung ba chen po'i rgyu las byung ba zhes bya ba ni da ltar gyi 'byung ba chen po dbang po dang tha mi dad par 'jug pa dag ni zin pa yin la gzhan dag ni ma zin pa yin no /
'di la rgyu zin pa'i 'byung ba chen po dag yod pas zin pa'i 'byung ba chen po'i rgyu las byung ba'o /
'di lta ste lag pa dang ngag gi sgra lta bu'o zhes bya ba ni phyi'i sprul pa mi dang 'dra ba yang lag pa dang ngag gi sgra 'byin par 'gyur te yang dbang po dang tha dad par 'byung ba'i phyir ma zin pa'i 'byung ba chen po'i rgyu las byung ba'i ngo bo nyid yin par khong du chud par bya'o /
sa ca mānuṣīm api vācaṃ nirmātṛvaśād bhāṣet de ni sprul pa po'i dbang gis mi'i tshig kyang smra bar byed de /
vakṣyati hy /
ekasya bhāṣamāṇasya bhāṣante sarvanirmitāḥ
gcig po smra bar byed na ni /
sprul pa thams cad smra bar 'gyur /
ekasya tūṣṇīṃbhūtasya sarve tūṣṇīṃbhavanti te /
tasya ca bāhyanirmitaśabdasya anupāttamahābhūtahetuka ity atra grahaṇaṃ
gcig po mi smrar gyur na ni /
sprul pa thams cad mi smrar 'gyur /
zhes 'byung ste phyi'i sprul pa'i sgra de yang ma zin pa'i 'byung ba chen po'i rgyu las byung ba yin pas mi gzung ngo /
yathā vāyuvanaspatinadīśabda iti 'di lta ste rlung dang nags tshal dang chu'i sgra lta bu'o zhes bya ba la /
yathāśabdasyodāharaṇārthatvāt /
(Abhidh-k-vy 27) /
sattvākhyo vāgvijñaptisabdo 'sattvākhyo 'nya iti /
sattvam ācaṣṭe sattvākhyaḥ /
vāgvijñaptiśabdena hi sattvo 'yam iti vijñāyate /
taṃ vāgvijñaptiśabdaṃ varjayitvā anyaḥ śabdo hastaśabdo 'pi yāvad asattvākhya eva /
kim aṃga asattvasaṃtānaja iti vyākhyātaṃ bhavati /
tad evam upāttamahābhūtahetukaḥ sattvākhyaś cāsattvākhyaś ca bhavati
'di lta ste zhes bya ba'i sgra ni dper brjod pa yin pa'i phyir ro /
sems can du ston pa ni ngag gi rnam par rig byed kyi sgra'o /
gzhan ni sems can du ston pa ma yin pa'o zhes bya ba ni sems can yin par ston pa ni sems can du ston pa ste ngag gi rnam par rig byed kyi sgras ni 'di ni sems can yin no zhes bya bar shes par byed do /
ngag gi rnam par rig byed kyi sgra de las ma gtogs pa'i sgra gzhan ni lag pa'i sgra'i bar yang sems can du ston pa ma yin pa yin na sems can ma yin pa'i rgyud las skyes pa lta smos kyang ci dgos zhes rnam par bshad par 'gyur ro /
de ltar na zin pa'i 'byung ba'i rgyu las byung ba ni sems can du ston pa yang yin la sems can du ston pa ma yin pa yang yin no /
anupāttamahābhūtahetuko 'pi nirmitaśabdo vāgvijñaptisvabhāvaḥ sattvākhyaḥ /
tasyaiva hastaśabdo vāyuvanaspatyādiśabdaś cāsattvākhya iti /
caturvidhaḥ śabdo manojñāmanojñabhedāt punar aṣṭavidho bhavati /
yathaiko varṇaparamāṇur iti /
na bhūtacatuṣkadvayam upādāya vartate śadbaḥ /
upādāyarūpatvāt /
varṇaparamāṇuvad iti bhāvaḥ /
rasaḥ ṣoḍheti /
ṣaṇmūlajātim adhikṛtyaivam uktaṃ /
rasaṣaṭkasya anyonyasamparkaviśeṣāt tv atibahuprakārā rasāḥ saṃbhavanti /
ekakadvikatrikacatuṣkapaṃcakaṣaṭkasamparkayogād dhi carake triṣaṣṭī rasā upadiṣṭāḥ /
sugandhadurgandhayoḥ samaviṣamagandhatvād iti /
anutkaṭotkaṭagandhatvād ity arthaḥ /
asmin pakṣe dvividho gandha iṣṭaḥ /
trividhas tu śāstra iti /
samagaṃdho 'nyas tṛtīya ity arthaḥ /
apare punar vyācakṣate /
samagandha iti tayor evaikadeśa iti sa evārtho bhavati /
śabdamātraṃ tu bhidyate /
śītam uṣmābhilāṣakṛd iti /
saṃbhavaṃ praty evam ucyate /
yo dharma uṣmābhilāṣaṃ kuryāt /
tac chītaṃ nāmopādāyarūpaṃ /
grīṣme yady api tan na kuryāt tajjātīyatvāt tu śītam eva tad avagantavyaṃ /
kāraṇe kāryopacārād iti /
attumicchā jighatsā caitasiko dharmaḥ /
tasya kāraṇaṃ /
antar udare kāyendriyeṇa yaḥ spṛśyate /
sā jighatsā nāmopādāyarūpaṃ
ma zin pa'i 'byung ba'i rgyu las byung ba yang sprul pa'i sgra ngag gi rnam par rig byed kyi ngo bo nyid ni sems can du ston pa yin la /
de nyid kyi lag pa'i sgra dang rlung dang nags tshal la sogs pa'i sgra ni sems can du ston pa ma yin pa yin pas sgra rnam pa bzhi'o /
yang yid du 'ong ba dang yid du mi 'ong ba'i bye brag gis rnam pa brgyad yin no /
ji ltar kha dog gi rdul phra rab gcig la zhes bya ba ni sgra ni rgyur byas pa'i gzugs yin pa'i phyir 'byung ba bzhin mtshan nyid rgyur byas pa ma yin te kha dog gi rdul phra rab bzhin no snyam du bsams pa'o /
ro ni rnam drug ces bya ba ni gzhi'i rigs drug gi dbang du byas nas de skad bshad kyi ro drug phan tshun phrad pa'i khyad par las ni ro'i rnam pa rab tu mang por 'gyur te /
sman dpyad tsa ra ka las /
gcig dang gnyis dang gsum dang bzhi dang lnga dang drug phrad pa'i sbyor ba las ro drug cu rtsa gsum bstan to /
dri mnyam pa dang mi mnyam pa'i phyir zhes bya ba ni dri shas che ba ma yin pa dang shas che ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig ste phyogs 'di la ni dri rnam pa gnyis su 'dod do /
bstan bcos las ni dri zhim pa dang dri nga ba dang dri mnyam pa'o zhes rnam pa gsum 'byung ngo zhes bya ba ni dri mnyam pa ni gzhan gsum pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
gzhan dag na re dri mnyam pa zhes bya ba ni de dag nyid kyi phyogs gcig yin pas don ni de kho na yin gyi sgra tsam zhig tha dad par zad do zhes zer ro /
grang ba ni dro ba 'dod par byed pa'o zhes bya ba ni srid pa'i dbang du byas nas 'di skad du chos gang zhig dro ba 'dod par byed pa de ni grang ba zhes bya bar rgyur byas pa'i gzugs yin no zhes bshad kyi /
sos ka des de mi byed du zin kyang de dang rigs mthun pa'i phyir grang ba kho na yin par khong du chud par bya'o /
rgyu la 'bras bu btags pa'i phyir te zhes bya ba ni bkres pa ni zas 'dod pa ste sems las byung ba'i chos yin la de'i rgyu lto'i nang na lus kyi dbang pos reg par bya ba gang yin pa de ni bkres pa zhes bya ba rgyur byas pa'i gzugs yin no /
dper na /
sangs rgyas rnams ni 'byung ba bde /
yathā /
buddhānāṃ sukham utpāda ityādi abhyudayaniḥśreyasasukhakāraṇatvāt buddhotpādasya sa sukham ity ucyate /
tadvat /
evaṃ pipāsāpi vaktavyā
zhes bya ba la sogs pa ni sangs rgyas 'byung ba mngon par mtho ba dang nges par legs pa'i rgyu yin pa'i phyir bde ba zhes bya ba ltar 'di yang de dang 'dra ba ste de bzhin du skom pa la yang brjod par bya'o /
saṃcitāni punas tulyanta iti sūkṣmagurutvasadbhāvād ity abhiprāyaḥ bstsags pa dag la ni 'jal lo zhes bya ba ni lci ba nyid phra mo yod pa'i phyir ro snyam du bsams pa'o /
atrānumānaṃ /
sagurutvaṃ rūpāvacaraṃ vastrādi /
ādhārādheyabhāvāt /
kuṇḍabadaravad iti /
anugrāhakaṃ kilāstīti /
kilaśabdo vaibhāṣikamatadyotanārthaṃ /
svamataṃ tu samādhir evātrānugrāhakaḥ /
kim atra śītena parikalpiteneti /
yadā tatprakāravyavaccheda iti /
yadā nīlādiprakāranimittābhogaḥ /
evaṃ śrotrādivijñānam iti
'dir gzugs na spyod pa'i gos la sogs pa ni rten dang brten pa yod pa'i phyir lci ba nyid dang bcas pa yin te dper na rdza ma dang rgya shugs lta bu'o zhes rjes su dpag pa yin no /
phan par byed pa ni yod do lo zhes bya ba la /
lo zhes bya ba'i sgra ni bye brag tu smra ba'i gzhung lugs bstan pa'i phyir te /
rang gi gzhung lugs ni de na ting nge 'dzin kho na phan par byed pa yin pas de na grang ba brtags pas ci zhig bya zhes bya ba yin no /
gang gi tshe de'i rnam pa bye brag tu gcod par 'gyur ba na'o zhes bya ba ni gang gi tshe sngon po la sogs pa'i rnam pa'i mtshan ma la gtod pa na'o /
ya eṣa bahuvidhaḥ śabda uktaḥ /
tatra kadācid ekena dravyeṇa śrotravijñānam utpadyate yadā tatprakāravyavacchedo bhavati
rna ba la sogs pa'i rnam par shes pa yang de bzhin du rig par bya'o zhes bya ba ni gang 'di sgra rnam pa mang po bshad pa de la res 'ga' ni rdzas gcig gis rna ba'i rnam par shes pa bskyed de /
kadācid bahubhir yadā na vyavacchedaḥ /
tadyathā tūryaśabdasamūham anekākāratāramandratādiśabdarūpaṃ śṛṇvataḥ
gang gi tshe de'i rnam pa bye brag tu gcod par 'gyur ba na'o /
res 'ga' ni mang po ste gang gi tshe bye brag tu mi gcod pa na ste dper na rnga'i sgra'i tshogs dang sgra chen po dang sgra gdangs snyan pa du ma'i ngo bo nyan pa lta bu'o /
evaṃ ghrāṇajihvāvijñāne api svaviṣaye yojye de bzhin du sna dang lce'i rnam par shes pa dag kyang rang gi yul dang sbyar bar bya'o /
kāyavijñānaṃ tu (Abhidh-k-vy 28) paraṃ paṃcabhir iti /
kathaṃ /
kadācid ekena dravyeṇotpadyate yadā tatprakāravyavacchedo bhavati
shin tu mang na 'byung ba chen po bzhi dag kyang 'jam pa nyid la sogs pa gcig dang reg bya lngas bskyed do zhes bya ba ji lta bu zhe na /
res 'ga' rdzas gcig gis bskyed de gang gi tshe de'i rnam pa bye brag tu gcod pa na'o /
kadācid dvābhyāṃ yāvat paṃcabhir yadā na vyavacchedaḥ /
ekena ca ślakṣṇatvādineti /
kim atra kāraṇaṃ /
karkaśatvādīnām anyabhūtacatuṣkāśritatvāt /
nanu caivam iti vistaraḥ /
yathā cakṣuḥśrotraghrāṇajihvākāyavijñānālambanāny abhisamasya manovijñānaṃ gṛhṇātīti kṛtvā sāmānyalakṣaṇaviṣayaṃ tad vyavasthāpyate /
tathā nīlapītalohitāvadātālambanānāṃ caturṇāṃ cakṣurvijñānānāṃ tāni catvāri bahutarāṇi cālambanāny abhisamasya cakṣurvijñānam ekaṃ gṛhṇātīti sāmānyalakṣaṇaviṣayaṃ tat prāpnoti /
rūpāyatanasāmānyalakṣaṇam asyālambanam iti kṛtvā
res 'ga' ni gnyis nas lnga'i bar gyis te gang gi tshe bye brag tu mi gcod pa na'o /
'jam pa nyid la sogs pa gcig dang zhes bya ba 'di la gtan tshigs ci yod ce na rtsub pa nyid la sogs pa ni 'byung ba bzhi tshan gzhan la brten pa'i phyir ro /
de ltar na spyi la dmigs pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ltar yid kyi rnam par shes pa mig dang rna ba dang sna dang lce dang lus kyi rnam par shes pa'i dmigs pa dag phyir bsdus te 'dzin par byed pas de spyi'i mtshan nyid kyi yul can du rnam par gzhag pa de bzhin du /
sngon po dang ser po dang dmar po dang dkar po la dmigs pa'i mig gi rnam par shes pa bzhi po dag kyang mig gi rnam par shes pa gcig gis dmigs pa bzhi po de dag dang ches mang po dag spyir bsdus te 'dzin par byed pa'i phyir de'i spyi'i mtshan nyid kyi yul can du 'gyur te /
'di'i dmigs pa gzugs kyi skye mched spyi'i mtshan nyid yin pa'i phyir ro /
tathā śrotraghrāṇajihvākāyavijñānāny api svaviṣayeṣu yojyāni /
āyatanasvalakṣaṇaṃ pratīti /
svaṃ lakṣaṇaṃ svalakṣaṇaṃ /
āyatanānāṃ svalakṣaṇaṃ āyatanasvalakṣaṇaṃ /
cakṣurvijñānavijñeyatvādi /
rūpāyatanatvādi vā /
tat praty ete paṃca vijñānakāyāḥ svalakṣaṇaviṣayā iṣyante pravacane /
na dravyasvalakṣaṇaṃ prati svalakṣaṇaviṣayā iṣyante iti prakṛtaṃ /
dravyāṇāṃ nīlādikānāṃ svalakṣaṇaṃ nīlādyākāracakṣurvijñānādivijñeyatvaṃ /
nīlākārādi vā /
na tat praty ete paṃca vijñānakāyāḥ svalakṣaṇaviṣayā iṣyaṃte ity adoṣaḥ
rnab dang sna dang lce dang lus kyi rnam par shes pa rnams kyang rang gi yul dag dang sbyar bar bya'o /
skye mched kyi rang gi mtshan nyid kyi zhes bya ba ni skye mched rnams kyi rang gi mtshan nyid ni skye mched kyi rang gi mtshan nyid de mig gi rnam par shes pas shes par bya ba nyid la sogs pa 'am gzugs kyi skye mched nyid la sogs pa'o /
gsung rab las ni rnam par shes pa'i tshogs lnga po dag ni de dag gi rang gi mtshan nyid kyi yul can du bzhed do /
rdzas kyi rang gi mtshan nyid kyi yul can du bzhed pa ni ma yin no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
sngon po la sogs pa rdzas rnams kyi rang gi mtshan nyid ni mig gi rnam par shes pa la sogs pa sngon po la sogs pa'i rnam pa can gyis rnam par shes par bya ba nyid dam sngon po nyid la sogs pa yin te rnam par shes pa'i tshogs lnga po dag de dag gi rang gi mtshan nyid kyi yul can yin par ni mi 'dod pas nyes pa med do /
yugapadviṣayasaṃprāptāv iti /
kāyajihvendriyayor yugapadviṣayasaṃprāptiḥ saṃbhavati /
dvayoś ca vijñānayor yugapatpravṛttir na saṃbhavati
cig car du yul dang phrad na zhes bya ba ni lus dang lce'i dbang po dag cig car yul dang phrad par gyur na rnam par shes pa gnyis cig car du 'byung mi srid pas de'i phyir rnam par shes pa gang sngar skye zhe na zhes 'dri bar byed do /
ataḥ pṛcchati /
katarad vijñānaṃ pūrvam utpadyata iti /
yasya viṣayaḥ paṭīyān
gang gi yul shas che ba'o zhes bya ba ni gal te lus kyi dbang po'i yul shas che na lus kyi rnam par shes pa sngar skye'o /
yadi kāyendriyasya viṣayaḥ paṭutaraḥ kāyavijñānaṃ pūrvam utpadyate /
atha jihvendriyasya viṣayaḥ paṭīyān jihvāvijñānaṃ pūrvam utpadyate
ji ste lce'i dbang po'i yul shas che na lce'i rnam par shes pa lngar skye'o /
yul mnyam pa dang phrad na ni zhes bya ba ni yul 'dra na zhes bya ba'i tha tshig go /
samaprāpte tu viṣaye tulya ity arthaḥ /
jihvāvijñānaṃ pūrvam utpadyate /
kasmāt /
bhoktukāmatāvarjitatvāt saṃtateḥ /
bhojanecchāpravaṇatvāt ātmabhāvasyety arthaḥ /
pūrvaṃ jihvāvijñānam utpadyata iti vacanāt paścāt kāyavijñānam utpatsyata ity arthād uktaṃ bhavati /
tenātra vicāryate /
kiṃ yo 'sau jihvāviṣayakṣaṇena saha prāptaḥ kāyaviṣayaksaṇa āsīt /
tatra tat kāyavijñānam utpadyate /
āhosvid anyasmin kāyavijñānaviṣayakṣaṇa iti
lce'i rnam par shes pa lngar skye ba ci'i phyir zhe na /
za bar 'dod pas rgyud gtad pa'i phyir te lus zas za bar 'dod pa'i gzhol ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
lce'i rnam par shes pa lngar skye'o zhes smos pas don gyis na lus kyi rnam par shes pa ni phyis skye'o zhes bshad par 'gyur ro /
des ni 'dir dpyad par bya ste /
ci lus kyi yul gyi skad cig ma gang lce'i yul gyi skad cig ma dang lhan cig par gyur pa 'das pa gang yin pa de la lus kyi rnam par shes pa skye 'am /
'on te rnam par shes pa'i yul gyi skad cig ma gzhan zhig la skye zhe na /
anyasminn ity āha /
katham ālambananiyamo na bhidyate
smras pa gzhan la'o /
ji ltar dmigs pa nges pa nyams par mi 'gyur zhe na /
naiṣa doṣaḥ /
yat tadviṣayālaṃbanaṃ vijñānaṃ /
tad apratisaṃkhyānirodhaniruddhaṃ /
anyat tu tatsadṛśaṃ kāyavijñānam utpadyata iti
'di ni nyes pa med de yul de las dmigs pa'i rnam par shes pa gang yin pa de ni so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa de dang 'dra ba'i lus kyi rnam par shes pa gzhan zhig ni skye'o /
ataḥ paścāt tad utpadyate ity ucyate jātisāmānyenaikatvopacārāt /
(I /
11) anekakathāprapaṃcavyavahitatvāt naṣṭa ivāvijñapter uddeśadhikāra iti
de'i phyir rigs mthun pas gcig pa nyid du btags pa'i phyir phyis skye'o zhes bya'o /
rnam par rig byed ma yin pa bstan pa'i skabs gtam spros pa rnam pa du ma zhig gis bar du chod pas brjed pa bzhin te /
ata idam upanyasyati /
uktāḥ paṃcendriyārthā yathā ca teṣāṃ grahaṇam iti
de'i phyir dbang po lnga dang don lnga dang don lnga dang de dag ji ltar 'dzin pa yang bshad zin to zhes bya ba 'di nye bar 'god par byed de /
kadācid ekena dravyeṇa cakṣurvijñānam utpadyata ityevamādinā res 'ga' ni rdzas gcig gis mig gi rnam par shes pa bskyed do zhes bya ba la sogs pas so /
teṣāṃ tu grahaṇam iti karmaṇi ṣaṣṭhī /
avijñaptir idānīṃ vaktavyeti /
(Abhidh-k-vy 29) /
rūpaṃ paṃcendriyāṇy arthāḥ paṃcāvijñaptir eva cety avijñaptir evāvaśiṣyate
de dag ji ltar 'dzin pa zhes bya ba ni las kyi drug pa yin no /
da ni rnam par rig byed ma yin pa bsnyad par bya ba de brjod par bya ste zhes bya ba ni /
gzugs ni dbang po lnga dang don /
lnga dang rnam pa rig byed min nyid /
ces 'byung ba de'i phyir rnam par rig byed ma yin pa kho na lus te /
tasyā lakṣaṇanirdeśāvasara iti vaktavyā /
vikṣiptācittakasyeti /
kecid evaṃ vṛttiṃ paṭhanti /
asmiṃ pāṭhe evaṃ sūtravigrahaḥ /
vikṣiptaṃ nāsti vā cittam asyeti vikṣiptācittakaḥ /
atha vā vikṣiptaṃ cittaṃ nāsti vā cittam asyeti vikṣiptācittakaḥ /
ekasya cittaśabdasya lopaḥ
de'i mtshan nyid bstan pa'i skabs la bab pas brjod par bya'o /
kha cig ni 'grel pa sems gyengs pa zhes bya bar 'don te /
'don pa 'di la ni mdo'i tshig 'di ltar rnam par sbyar bar bya'o /
'di la sems gyengs pa 'am sems med pa yod pas na /
g yengs dang sems med pa'o /
rnam pa cig tu na 'di la sems gyengs pa dang sems med pa yod pas gyengs pa dang sems med pa ste sems zhes bya ba'i sgra gcig mi mngon par byas pa yin no /
kecid evaṃ paṭhanti /
vikṣiptasyeti /
asmin pāṭhe uttarapadadvayasya bahuvrīhiṃ kṛtvā paścād evaṃ vigrahaḥ /
vikṣiptaś cācittakaś ca vikṣiptācittakaḥ
kha cig ni 'di skad du gyengs pa dang zhes bya bar 'don te /
'don pa 'di la ni tshig phyi ma gnyis 'bru mang po bar byas la mjug tu 'di skad ces gyengs pa dang sems med pa ni gyengs pa dang sems med pa'o zhes tshig rnam par sbyar ro /
vikṣiptaḥ pudgalaḥ vikṣiptacitta ity arthaḥ g yengs pa ni gang zag ste sems gyengs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
vikṣiptacittasyeti tadanyacittasyāpīti avikṣiptacittād anyacittasyety arthaḥ sems gyengs pa zhes bya ba ni de las gzhan pa'i sems kyi yang yin pa'o zhes bya ba ni rnam par rig byed ma yin pa'i sems las gzhan pa'i sems kyi yin pa zhes bya ba'i tha tshig go /
tadyathā kuśalāyā avijñapteḥ samutthāpakaṃ cittaṃ kuśalaṃ 'di lta ste dge ba'i rnam par rig byed ma yin pa kun nas slong bar byed pa'i sems ni dge ba yin la /
tadanyacitto 'kuśalāvyākṛtacittaḥ /
sa iha vikṣiptacitto 'bhipretaḥ
de las gzhan pa'i sems ni mi dge ba'i sems dang lung du ma bstan pa'i sems yin te 'dir sems gyengs pa ni de yin par bsams pa yin no /
akuśalāyās tv avijñapter akuśalaṃ cittaṃ samutthāpakaṃ /
tadanyacittaḥ kuśalāvyākṛtacittaḥ /
sa cāpi vikṣiptacitto veditavyaḥ
mi dge ba'i rnam par rig byed ma yin pa kun nas slong bar byed pa'i sems ni mi dge ba yin la de las gzhan pa'i sems ni dge ba dang lung du ma bstan pa'i sems yin la 'dir yang sems gyengs ba ni de yin par rig bar bya ste de las gzhan pa'i sems de'i yang yin no /
tasya /
tadanyacittasyāpi /
acittakasyāpīti asaṃjñinirodhasamāpattisamāpannasyāpi /
apiśabdenāvikṣiptasacittakasyāpīti vijñāyata iti /
etatpudgaladvayavyatiriktasya tṛtīyasyāpy arthaḥ
sems med pa'i yang zhes bya ba ni 'du shes med pa dang 'gog pa'i snyoms pa zhugs pa'i yang yin pa'o /
yang zhes bya ba'i sgras ni ma gyengs pa sems dang bcas pa'i yang yin no zhes bya bar mngon no zhes bya ba ni gang zag 'di dag las ma gtogs pa gsum pa'i yang yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
yo 'nubandha iti pravāha iti /
yo dharmo nityapravāhayukta ity arthaḥ /
pravāhena pravāhī nirdiśyate pravāhopalakṣyatvāt /
atha vā anubadhnātīti anubandhaḥ /
pravāha iti ca vyākhyāpadaṃ kṛtabahuvrīhikaṃ /
pravṛttaḥ prakṛṣṭo vā vāho 'syeti pravāho dharmaḥ /
sa eva nirdiśyate /
na tat srotaḥ /
kuśalākuśala iti /
kuśalākuṣala evety avadhāraṇaṃ /
avyākṛto nastīty arthaḥ /
etena cakṣurādayo vyadastā veditavyāḥ /
prāptipravāho 'py asti īdṛśa iti /
tatprāptir api vikṣiptāvikṣiptacittasyāpi pravāhiṇī kuśalākuśalaiva ceti tadviśeṣaṇārtham ucyate /
mahābhūtāny upādāyeti /
mahābhūtahetuka ity arthaḥ
dge ba dang mi dge zhes bya ba ni dge ba dang mi dge ba kho na'o zhes nges par bzung ba ste lung du ma bstan pa med do zhes bya ba'i tha tshig go /
'dis ni mig la sogs pa yang gsal bar rig par bya'o /
rjes 'brel gang zhes bya ba ni chos gang zhig rtag tu rgyun dang ldan pa zhes bya ba'i tha tshig ste rgyun gyis nye bar mtshon par bya ba yin pa'i phyir rgyun gyis rgyun can ston par byed do /
rnam pa gcig tu na rjes su 'brel bar 'gyur bas rjes 'brel lo /
rgyun zhes bya ba rnam par bshad pa'i tshig ni 'bru mang po par byas pa yin te /
'di la rgyun 'byung ba 'am mchog yod pas de nyid rgyun gyi chos su bstan gyi de'i rgyu na ni ma yin no /
thob pa'i rgyun yang 'di lta bu yod pas zhes bya ba ni de'i thob pa yang gyengs pa dang sems med pa las yang rgyun chags pa yin la /
dge ba dang mi dge ba nyid kyang yin pas de las khyad par du bya ba'i phyir /
'byung ba che rnams rgyur byas pa /
zhes bya ba smos te /
'byung ba chen po rgyu las byung ba zhes bya ba'i tha tshig go /
yathendhanam upādāyāgnir bhavatīty ukte /
indhanahetuko 'gnir iti gamyate
dper na bud shing rgyur byas nas me 'byung ngo zhes byas na bud shing gi rgyu las byung ba'i mi zhes bya bar go ba dang 'dra'o /
jananādihetubhāvād iti /
jananān niśrayāt sthānād upastambhopabṛṃhaṇāt
bskyed pa la sogs pa rgyu'i ngo bo yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni /
skyed dang rten dang gnas pa dang /
jananahetus tebhya utpatteḥ /
niśrayahetur jātasya bhūtānuvidhāyitvād ācāryādiniśrayavat /
pratiṣṭhāhetur ādhārabhāvāt citrakuḍyavat
rton pa dang ni 'phel ba'i phyir /
zhes bya ba yin te skyed pa'i rgyu ni de dag las skye ba'i phyir ro /
rten gyi rgyu ni skyes zin pa 'byung ba'i rjes su byed pa'i phyir te /
slob dpon la sogs pa la brten pa lta bu'o /
gnas pa'i rgyu ni gzhi'i dngos po yin pa'i phyir te ri mo'i rtsig pa lta bu'o /
upastambhahetur anucchedahetutvāt /
upabṛṃhaṇahetur vṛddhihetutvāt /
katamāny mahābhūtāny upādāya /
kim āśrayamahābhūtāni /
utāho niśrayamahābhūtāni /
āśrayamahābhūtānīty āhuḥ /
tannāmakaraṇajñāpanārtha iti /
yasmād rūpakriyāsvabhāvāpi satī vijñaptivat paraṃ na vijñāpayati /
tasmād avijñaptir (Abhidh-k-vy 30) ity arthaḥ /
rūpakriyāsvabhāvāpīty ubhayaviśāṣaṇaṃ /
kim arthaṃ /
yad dhi vastu rūpasvabhāvam eva na kṛiyāsvabhāvaṃ
rton pa'i rgyu ni rgyun mi 'chad pa'i rgyu yin pa'i phyir ro /
'phel ba'i rgyu ni 'phel ba'i rgyu yin pa'i phyir ro /
'byung ba chen po gang dag rgyur byas pa yin /
ci gzhi'i 'byung ba chen po dag gam 'on te rten gyi 'byung ba chen po dag yin zhe na /
smras pa /
gzhi'i 'byung ba chen po dag yin no /
de'i ming shes par bya ba'i phyir te zhes bya ba ni gang gi phyir gzugs dang byed pa'i rang bzhin yin yang rnam par reg byed bzhin du gzhan dag la rnam par rig par byed pa ma yin pa /
de'i phyir rnam par rig byed ma yin pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
ci'i phyir gzugs dang byed pa'i rang bzhin yin yang zhes bya ba khyad par gnyi ga smos she na /
dngos po gang zhig gzugs kyi rang bzhin kho na yin zhing byed pa'i rang bzhin ma yin la de yang gzhan la go bar mi byed pa yang yod de /
tan na paraṃ gamayati /
tadyathā cakṣurādayaḥ /
yad api kriyāsvabhāvam eva na rūpasvabhāvaṃ
dper na mig la sogs pa lta bu'o /
gang zhig byed pa'i rang bzhin kho na yin zhing gzugs kyi rang bzhin ma yin la de yang gzhan la go bar mi byed pa yang yod de /
tad api paraṃ na gamayati /
tadyathā cetanā /
yat tūbhayasvabhāvaṃ /
tat paraṃ gamayati
dper na sems pa lta bu'o /
gang zhig gnyi ga'i rang bzhin yin la de yang gzhan la go bar byed pa yang yod de /
dper na rnam par rig byed lta bu'o /
tadyathā vijñaptiḥ /
vijñaptir hi svasamutthāpakaṃ cittaṃ kuśalākuśalāvyākṛtaṃ saumyaṃ krūram anubhayam iti vā paraṃ vijñāpayati
rnam par rig byed ni rang kun nas slong bar byed pa dge ba dang mi dge ba 'am /
lung du ma bstan pa 'am nges pa 'am khro ba 'am gnyi ga ma yin pa zhes bya ba gzhan la rnam par rig par byed de /
tena vijñaptivad iti viparītadṛṣṭāntaprayogaḥ de'i phyir rnam par rig byed bzhin du zhes bzlog pa'i dpe sbyor ba yin no /
samāsatas tv iti vistaraḥ /
śiṣyasukhāvabodhārthaṃ saṃkṣepato vākyena tad avijñaptirūpaṃ darśayaty ācāryaḥ
mdor na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni slob dpon gyis slob ma bde blag tu khong du chud par bya ba'i phyir tshig mdor bsdus pas rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs de ston par byed pa yin no /
vijñaptisamādhisaṃbhūtaṃ kuśalākuśalaṃ rūpam avijñaptir iti /
yathāsaṃbhavam etat yojyaṃ
rnam par rig byed dang ting nge 'dzin las byung ba'i gzugs dge ba dang mi dge ba ni rnam par rig byed ma yin pa'i zhes bya ba 'di ni ci rigs par sbyar bar bya'o /
kāyavākvijñaptisaṃbhūtaṃ kuśalaṃ prātimokṣasaṃvarasaṃgṛhītaṃ naivasaṃvaranāsaṃvarasaṃgṛhītaṃ ca dge ba ni lus dang ngag gi rnam par rig byed las byung ba so sor thar pa'i sdom pas bsdus pa dang sdom pa la yang ma yin sdom pa ma yin pa yang ma yin pas bsdus pa yin no /
akuśalaṃ punar asaṃvarasaṃgṛhītaṃ naivasaṃvaranāsaṃvarasaṃgṛhītaṃ ca mi dge ba ni sdom pa ma yin pas bsdus pa ni sdom pa ma yang ma yin sdom pa ma yin pa yang ma yin pas bsdus pa yin no /
samādhisaṃbhūtaṃ tu kuśalam eva /
tad dvividhaṃ /
sāsravasamādhisaṃbhūtaṃ dhyānasaṃvarasvabhāvaṃ /
anāsravasamādhisaṃbhūtaṃ anāsravasaṃvarasvabhāvaṃ /
upādāyarūpasvabhāvaṃ ca /
na cittacaitasikādisvabhāvam ity avagantavyaṃ
ting nge 'dzin las byung ba ni dge ba kho na yin la de yang rnam pa gnyis te /
zag pa dang bcas pa'i ting nge 'dzin las byung ba ni bsam gtan gyi sdom pa'i ngo bo nyid yin la /
zag pa med pa'i ting nge 'dzin las byung ba ni zag pa med pa'i sdom pa'i ngo bo nyid yin te rgyur byas pa'i gzugs kyi ngo bo nyid yin gyi sems dang sems las byung ba la sogs pa'i ngo bo nyid ni ma yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
nanu caivaṃ vijñaptir api avijñaptiḥ prāpnoti /
sāpi uttarā sabhāgahetubhūtapūrvavijñaptisaṃbhūtā
de lta na rnam par rig byed kyang rnam par rig byed ma yin par 'gyur ba ma yin nam de yang phyi ma'i 'dra ba'i rgyu sngon gyi rnam par rig byed las byung ba yin no zhe na /
kuśalākuśalam evety avadhāraṇāt vijñaptāv aprasaṃgaḥ dge ba dang mi dge ba kho na'o zhes nges par bzung ba'i phyir rnam par rig byed la thal bar mi 'gyur te /
vijñaptir hy avyākrtāpi saṃbhavati /
ata eva divyaṃ cakṣuḥ śrotraṃ ca samādhisaṃbhūtam api sat vijñaptijaṃ ca vipākarūpaṃ nāvijñaptiḥ prasajatīti /
atrācāryasaṃghabhadra idam avijñaptilakṣaṇasūtraṃ dūṣayati
rnam par rig byed ni lung du ma bstan pa yang yin no /
de nyid kyi phyir lha'i mig dang rna ba ting nge 'dzin las byung ba dang rnam par rig byed las skyes pa rnam par smin pa'i gzugs kyang rnam par rig byed ma yin par thal bar mi 'gyur ro /
slob dpon 'dus bzang ni /
nyūnaṃ śāstrāpetaṃ hānir atasyāḥ prasajyate tattvaṃ 'di la ma tshang bstan bcos 'gal /
nyams dang de min de nyid thal /
apiśabdādhikavacanaṃ viśeṣyaṃ aviśeṣitaṃ cātra yang sgra lhag brjod khyad par du /
bya ba khyab par ma byas so /
anubandho hi pravāhas tenaiva vyākhātaḥ /
na cādyaḥ kṣaṇaḥ pravāho mā bhūd atiprasaṃgaḥ /
tasmāt tasyātra lakṣaṇenāsty avarodha iti nyūnaṃ pravāhasya cādravyatvāt adravyam avijñaptir iti śāstrāpetaṃ
zhes rnam par rig byed ma yin pa'i mtshan nyid kyis mdo sun 'byin par byed de rjes su 'brel pa ni rgyun yin par de nyid kyis rnam par bshad de ha cang thal bar 'gyur du 'ong bas skad cig ma dang po ni rgyun ma yin no /
de lta bas na de mtshan nyid 'dir bsdus pa med pas mtshang ba yin no /
rgyun yang rdzas su med pa'i phyir rnam par rig byed ma yin pa rdzas su med par 'gyur bas bstan bcos dang 'gal ba yin no /
samāhitāyāś ca nāsti vikṣiptacittācittakasyānubandha iti sā cāvijñaptir na prasajyata iti hāniḥ mnyam par gzhag pa'i ni gyengs pa dang sems med pa'i rjes su 'brel ba med pas de rnam par rig byed ma yin par thal bar 'gyur ba'i phyir nyams pa yin no /
avikṣiptacittakasya tadanubandhān naiṣa doṣa iti cet gal te ma gyengs pa dang sems dang bcas pa'i rjes su 'brel ba'i phyir 'di ni nyes pa med do zhe na /
śubhāśubhāyā vijñapter avijñaptilakṣaṇaprasaṃga ity atasyāḥ prasajyate tattvaṃ dge ba dang mi dge ba'i rnam par rig byed kyang rnam par rig byed ma yin pa'i mtshan nyid du thal bar 'gyur bas de ma yin pa de nyid du thal bar 'gyur ro /
acittakasyāpīti cāpiśabdavaiyarthyaṃ pūrveṇaiva kṛtatvāt gong ma kho nas chog pa'i phyir sems med pa'i yang zhes bya ba'i sgra don med par 'gyur te /
vikṣiptacittakasyāpīti anena hi sarvasacittakāvasthāgrahaṇaṃ /
kā punar anyā avasthā /
yā dvitīyenāpiśabdena saṃgṛhyeteti apiśabdādhikavacanaṃ
sems gyengs pa'i yang zhes bya ba 'dis sems dang bcas pa'i gnas skabs thams cad bsdus zin na gang yang zhes bya ba'i sgra gnyis pas bsdu bar bya ba'i gnas skabs gzhan ci zhig yod /
de bas na yang zhes bya ba'i sgra smos pa lhag pa yin no /
acittakaṃ cādhikṛtya śubho 'vijñaptyanubandho viśeṣaṇīyaḥ /
na ca vyākhyāne 'pi viśeṣita iti viśeṣyam aviśeṣitam
sems med pa'i dbang du byas te dge ba'i rnam par rig byed ma yin pa rjes su 'brel pa khyad par du bya dgos pa las rnam par bshad pa las khyad par du ma byas pas khyad par du bya ba khyad par du ma bya ba yin no /
(Abhidh-k-vy 31) idaṃ cāparaṃ viśeṣyam aviśeṣitam apratighaṃ rūpam iti /
evam anekadoṣaduṣtatvāt na saṃbaddham etal laksaṇam iti /
atra brūmaḥ /
yat tāvad uktaṃ nyūnaṃ pravāhasyāvijñaptyupadeśād ādyaḥ kṣaṇo nāvijñaptiḥ syād iti /
idaṃ tāvad asau praṣṭavyaḥ
thog ma med pa'i gzugs so zhes khyad par du bya ba khyad par du ma byas pa gzhan 'di yang yod de /
nyes pa dag gi skyon chags pa'i phyir mtshan nyid 'di ni legs par sbyar ba ma yin no zhe na /
smra bar bya ste /
re zhig rnam par rig byed ma yin pa rgyun yin par bstan pa'i phyir skad cig ma dang po rnam par rig byed ma yin par mi 'gyur bas ma tshang ba yin no zhes smras pa gang yin pa de rje khyod nyid la dri bar bya ste rgyun zhes bya ba 'di ci yin /
ko 'yaṃ pravāho nāma /
bahuṣu kṣaṇeṣu pravāha ity ākhyā /
yady evaṃ ādyo 'pi kṣaṇaḥ pravāhaḥ sidhyati /
prathamakṣaṇaprabhṛtibahuṣu kṣaṇeṣu pravāha iti kṛtvā
skad cig ma mang po la rgyun zhes bya'o /
gal te de lta na ni skad cig ma dang po la sogs pa skad cig mang po la rgyun zhes bya ba'i phyir skad cig ma dang po yang rgyun yin par 'grub ste /
tathā hy utsāt taḍāgād vā nirgacchatām udakānām ādyodakāvayavaprabhṛtiṣu pravāhasaṃjñeti /
nāsty avyāpitā lakṣaṇasya
'di ltar 'bab chu'i dngo dang mtshe'u las 'bab pa'i chu dag gi chu'i yan lag dang po la sogs pa la rgyun zhes bya bas mtshan nyid ma khyab pa nyid med do /
yadā cānubadhnātīti anubandha ity acpratyayāntena padena dravyam eva nirdiśyate /
tadā nyūnatāśaṃkāpi nāsti
gang gi tshe rjes su 'brel bar 'gyur bas rjes su 'brel ba'o zhes rdzas nyid yin par ston pa de'i tshe na ma tshang ba nyid kyi sgra yang med do /
ata eva śāstrāpetatādoṣo 'pi parihṛto bhavati /
athāpy anubaṃdhanam anubaṃdha iti sroto 'bhidhīyate /
tathāpy adoṣo rūpādhikārāt /
pravāhavartitvāt tu pravāhaśabdena pradarśyate
de nyid kyi phyir bstan bcos dang 'gal ba nyid kyi nyes pa yang yongs su spangs pa yin no /
ji ste yang 'brel ba zhes bya ba rgyun par brjod na de lta na yang gzugs kyi skabs yin pa'i phyir nyes pa med de rgyun chags par 'byung ba'i phyir rgyun gyi sgrar rab tu bstan to /
samāhitāyā apy avijñapter agrahaṇaṃ na bhavati mnyam par gzhag pa'i rnam par rig byed ma yin pa ma bsdus pa yang ma yin te /
sāpi hi yady api vikṣiptacittācittakasaṃtānaṃ nānubadhnātīti avikṣiptakasacittasaṃtānaṃ tv anubadhnāty eva /
avijñaptijātisāmānyena tu vikṣiptācittakasyāpi yo 'nubandhaḥ /
sāvijñaptir iti ucyate /
yat punar etad uktaṃ /
avikṣiptacittakasya tadanubandhān naiṣa doṣa iti ced iti
de yang gyengs pa dang sems med pa'i rgyun gyis rjes su 'brel bar mi 'gyur mod kyi ma gyengs pa dang sems dang bcas pa'i rgyud kyi rjes su 'brel bar ni 'gyur ba kho na yin la /
rnam par rig byed ma yin par rigs mthun ba'i phyir ni /
g yengs pa dang sems med pa'i rjes su 'brel pa gang yin pa de yang rnam par rig byed ma yin pa zhes bya'o /
yady avikṣiptacittasya kevalasya yo 'nubandhaḥ /
sāpy avijñaptir iti samāhitāyā avijñaptes tyāgo na bhavatīti bravīṣi /
vijñaptir api kuśalākuśalā tathaiva bhavatīty avijñaptis te prāpnotīti /
sa cāpy adoṣaḥ śubhāśubha evety avadhāraṇāt /
vijñaptir hy avyākṛtāpi saṃbhavatīti /
na vijñaptir avijñaptiḥ prasajyate /
atha vā prakarṣagater eṣa prasaṃgo na bhaviṣyati /
prakarṣeṇa hi yo 'nubandhaḥ /
saivāvijñaptiḥ /
na ca vijñaptir avijñaptivat prakarṣeṇānubadhnātīti /
avijñaptyanirodhe 'pi tannirodhadarśanāt
gang yang 'di skad du gal te ma gyengs pa dang sems dang bcas pa'i rjes su 'brel ba'i phyir 'di ni nyes pa med do zhes zer na zhes smras pa /
gal te sems ma gyengs pa 'ba' zhig gi yang rjes su 'brel ba de yang rnam par rig byed ma yin pa yin pas mnyam par gzhag pa'i rnam par rig byed ma yin pa spangs pa ma yin no zhes smra na dge ba dang mi dge ba'i rnam par rig byed kyang de dang 'dra ba nyid yin pas khyod kyi ltar na rnam par rig byed ma yin par 'gyur ro zhes bya ba yin na /
dge ba dang mi dge ba kho na'o zhes nges par bzung ba'i phyir de yang nyes pa med de rnam par rig byed ni lung du ma bstan pa nyid kyang yin pas rnam par rig byed ma yin par thal bar mi 'gyur ro /
rnam pa gcig tu na mchog tu gyur pa yin pa'i phyir 'di thal bar mi 'gyur te /
gang zhig mchog tu rjes su 'brel ba de kho na rnam par rig byed ma yin pa yin na rnam par rig byed ma yin pa ma 'gags kyang de 'gags pa mthong ba'i phyir rnam par rig byed ni rnam par rig byed ma yin pa bzhin du mchog tu rjes su 'brel bar 'gyur ba ma yin no /
yad apy uktam /
apiśabdādhikavacanam iti /
tad apy ayuktam uktaṃ
gang yang zhes bya ba'i sgra smos pa lhag pa yin no zhes smras pa de yang rigs pa ma yin par smras pa yin te /
tathā hy eka eveha sūtre paṭhito 'piśabdaḥ /
vṛttau tu tena pudgaladvayena tadarthaḥ sambadhyata iti dviḥ punaḥ paṭhitaḥ /
tenaikena sūtrapaṭhitenāpiśabdena vikṣiptaviparītam avikṣiptam acittakaviparītaṃ ca tam eva sacittakaṃ tṛtīyaṃ pudgalam avijñaptyāśrayaṃ bruvann ācāryaḥ svanāmoktaṃ vikṣiptācittakapudgaladvayaṃ jātisāmānyenāvijñaptyāśrayaṃ pradarśayan vijñapticittacaittebhyo 'rthāntarabhūtām avijñaptim ācaṣṭe /
traya eva hi pudgalā bhavanti vijñapticittavisabhāgacitto vijñapticittasabhāgacitto acittakaś ca
'di ltar mdo las ni yang zhes bya ba'i sgra gcig kho na 'byung ngo /
'brel pa las ni de'i don gang zag de gnyi ga dang sbyor bar byed pas gnyis kyang 'byung ste /
slob dpon yang zhes bya ba'i sgra mdo las 'byung ba gcig pu des gyengs pa las bzlog pa ma gyengs pa dang sems med pa las bzlog pa de nyid sems dang bcas pa rnam par reg byed ma yin pa'i rten gang zag gsum pa brjod cing rang gi ming brjod pas rigs mthun pa'i sgo nas rnam par rig byed ma yin pa'i rten gang zag gyengs pa dang sems med pa gnyis ston par byed pa na rnam par rig byed ma yin pa rnam par rig byed dang sems dang sems las byung ba dag las don gzhan du gyur pa yin par 'chad do /
gang zag ni rnam par rig byed kyi sems dang mi 'dra ba'i sems dang ldan pa dang rnam par rig byed kyi sems dang 'dra ba'i sems dang ldan pa dang sems med pa dang gsum kho na yin no /
tatra vijñapticittavisabhāgacitto vikṣiptacitta ihābhipretaḥ de la rnam par rig byed kyi sems dang mi 'dra ba'i sems dang ldan pa ni 'dir sems gyengs pa yin par bsams pa ste /
tasya sā vākkāyavijñaptir niruddhā bhavati de'i lus dang ngag gi rnam par rig byed de ni 'gags pa yin no /
acittakasya tu cittacaittā api niruddhā iti /
tatra vijñapteś cittacaitasikakalāpāc cārthāntarabhūteyam avijñaptiḥ
sems med pa ni sems dang sems las byung ba dag kyang 'gags pa yin te de lta bas na rnam par rig byed ma yin pa 'di ni 'di ltar de dag la rjes su 'brel bar 'gyur ba nyid kyis khyad par du byas pas rnam par rig byed dang sems dang sems las byung ba'i tshogs las don gzhan du gyur pa yin no /
yata ebhyo 'nubandhinītvena viśiṣyate /
tam evārthaṃ darśayann āha /
(Abhidh-k-vy 32) /
vikṣiptācittakasyāpīti /
avikṣiptacittasyāvijñaptir vartata iti nātiśayaḥ
de'i don 'di bstan par bya ba'i phyir /
g yengs dang sems med pa'i yang zhes bya ba smos te /
sems ma gyengs pa la rnam par rig byed ma yin pa yod do zhes bya ba ni khyad par du byas pa ma yin te /
vijñaptir api hi tasya vartate /
vikṣiptacittasyāpi tu vartata ity atiṣayaḥ
de la rnam par rig byed kyang yod do /
sems gyengs ba la yang yod do zhes bya ba ni khyad par du byas pa yin te /
vijñaptir hi tasya nāsti /
avijñaptis tv anubandhinīti vijñapter viśiṣyate
de la rnam par rig byed ni med kyi rnam par rig byed ma yin pa ni rjes su 'brel bar 'gyur ro zhes rnam par rig byed las khyad par du byas pa yin no /
tathā vikṣiptacittakasyāvijñaptir vartata iti nātiśayaḥ /
cittacaittā api hi tasya vartanta eva /
acittakasyāpi tu vartate iti atiśayaḥ /
tasya hi cittacaittā niruddhāḥ /
avijñaptis tv anubandhinīti cittacaittebhyo viśiṣyate /
tad evaṃ dharmāntaraviśeṣaṇārthaṃ avikṣiptacitto vikṣiptācittakatṛtīyabhūtas tenaikenāpy apiśabdenābhidhīyate /
ata eva cāpiśabdenāvikṣiptasacittakasyāpīty uktam ācāryeṇa /
tṛtīyabhūtatvāt /
itarathā hy apiśabdenāvikṣiptacittakasyāpīty evāvakṣyat sacittakasyāpīti vā
de bzhin du sems dang bcas pa la rnam par rig byed ma yin pa yod do zhes bya ba ni khyad par du byas pa yin te /
de la ni sems dang sems las byung ba dag kyang yod pa nyid do /
sems med pa la yang yod do zhes bya ba ni khyad par du byas pa yin te de la ni sems dang sems las byung ba rnams ni 'gags la rnam par rig byed ma yin pa ni rjes su 'brang bar 'gyur ro zhes sems dang sems las byung ba dag las khyad par du bas pa yin no /
de ltar na yang shes bya'i sgra gcig pus kyang chos gzhan las khyad par du bya ba'i phyir ro /
g yengs pa dang sems med pa'i gsum par gyur sems ma gyengs pa ston par byed do /
de bas gsum par gyur pa'i phyir slob dpon gyis yang zhes bya ba'i sgras ni ma gyengs pa sems dang bcas pa yang yin no zhes bshad do /
tadyathā trayo loke manuṣyāḥ /
eko dhanavān itarāv api dhanamātravantau /
tāv abhisamīkṣya viṣṇumitrasya dhanam astīty ekenokte dvitīyo vaktā bhavet /
evadattayajñadattayor api dhanam astīti /
apiśabdena viṣṇumitrasyāpy astīti /
evadattayajñadattagatena dvaitam ivāpannenāpiśabdena sa eva viṣṇumitro lakṣyate na tv avasṛjyate ity arthaḥ /
tena nātrāpiśabdo 'dhika eva /
tadvad ihāpi draṣṭavyaṃ /
yat punar etad uktaṃ /
acittakaṃ cādhikṛtya śubho 'vijñaptyanubandho viśeṣaṇīya iti /
tad api na kiṃcit /
avijñaptijātim adhikṛtyaital lakṣaṇaṃ praṇītaṃ /
sā cāvijñaptijātir acittakasya bhavatīti etāvad vivakṣitaṃ /
kim anena viśeṣitena /
tvadīye 'py avijñaptilakṣaṇe śubho 'vijñaptyanubandho acittakam adhikṛtya na viśeṣitaḥ /
kṛte 'pi visabhāge 'pi citte cittātyaye ca yat /
vyākṛtāpratighaṃ rūpaṃ sā hy avijñaptir iṣyata iti /
eṣā ca vijñaptisaṃbhūtā kuśalaivāvijñaptir acittakasya saṃbhavatīti caturthe kośasthāne jñāpayiṣyate /
yac cāpratigham iti aviśeṣitam iti /
tad api paścād darśayiṣyāmaḥ /
sapratighā daśa /
rūpiṇa ity atra /
daśaiva dhātavaḥ sapratighā ity avadhāraṇāt /
avijñaptir dharmadhātuparipaṭhitā /
sā tv apratigheti setsyati /
tasmād idam āsmākīnam evam adoṣaduṣṭam avijñaptilakṣaṇam iti /
tad evāstu /
(I /
12) bhūtāni pṛthivīdhātur iti vistaraḥ /
dhātugrahaṇaṃ varṇasaṃsthānātmakapṛthivyādinirāsārthaṃ /
svalakṣaṇopādāyarūpadhāraṇād dhātava iti /
kāṭhinyādisvalakṣaṇaṃ (Abhidh-k-vy 33) cakṣurādyupādāyarūpaṃ ca dadhātīti dhātavaḥ /
aṣṭādaśadhātavas tu svasāmānyalakṣaṇadhāraṇāt /
gotrārtho vā dhātvarthaḥ dhāraṇārtham anapeksya /
ṣaḍdhādhātudeśanāyāṃ punarbhavabījārtho vā dhātvarthaḥ bhavaṃ puṣṇantīti kṛtvā
de lta ma yin na yang zhes bya ba'i sgras ni sems gyengs pa'i yang yin no zhes bya ba kho na 'am sems med pa'i yang yin no zhes bya ba kho na zhig brjod par 'gyur ro /
dper na 'jig rten na mi gsum zhig yod pa gcig ni nor dang ldan pa zhig yin la gzhan gnyis kyang nor tsam dang ldan pa yin pa las /
gcig gcig gis de dag la brtags nas khyab 'jug bshes la ni nor yod do zhes smras pa dang smra ba po gnyis pa zhig gis lha sbyin dang mchod sbyin dag la yang nor yod do zhes smras par gyur na yang zhes bya ba'i sgras khyab 'jug bshes la yang yod do zhes bya ba'i sgra lha sbyin dang mchod spyin dag la yod pa gnyis lta bur gyur bas khyab 'jug bshes de nyid nye bar mtshon par byed de sbyor ro zhes bya ba'i tha tshig go /
des na 'di la yang zhes bya ba'i sgra lhag pa nyid ma yin pa ltar 'dir yang de dang 'dra'o /
gang yang 'di skad du sems med pa'i dbang du byas te dge ba'i rnam par rig byed ma yin pa'i rjes su 'brel ba khyad par du bya dgos pa las zhes smras pa de yang gyi na ste mtshan nyid 'di ni rnam par rig byed ma yin pa'i rigs kyi dbang du byas nas bshad pa yin la rnam par rig byed ma yin pa'i rigs de yang sems med pa la yod de brjod par 'dod pa ni de tsam zhig tu zad na khyad par du byas pa 'dis go ci zhig bya /
khyod kyi rnam par rig byed ma yin pa'i mtshan nyed /
byas pa dang yang mi ldan pa'i /
sems la'ang sems med pa la gang /
lung bstan thogs pa med pa'i gzugs /
de ni rnam rig byed min 'dod /
ces bya ba las kyang sems med pa'i dbang du byas nas dge ba'i rnam par rig byed ma yin pa khyad par du ma byas te /
sems med pa la ni rnam par rig byed las byung ba dge ba'i rnam par rig byed ma yin pa 'di nyid kyang srid do zhes mdzod kyi gnas bzhi pa nas ston par 'gyur ro /
gang yang thogs pa med pa'o zhes khyad par du ma byas so zhes bya ba de yang 'og nas bstan par bya ste /
thogs dang bcas pa gzugs can bcu /
zhes bya ba 'dir khams bcu kho na thogs pa dang bcas pa zhes bya bar nges par bzung ba'i phyir /
rnam par rig byed ma yin pa ni chos kyi khams yin par 'byung bas de ni thogs pa med pa'i zhes bya bar 'grub par 'gyur ro /
de lta bas na kho bo cag gi rnam par rig byed ma yin pa'i mtshan nyid 'di de kho na de ltar nyes pa skyon chags pa ma yin pas de nyid bzhag sla'o /
'byung ba dag ni sa'i khams dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba khams smos pa ni kha dog dang dbyibs kyi bdag nyid la sogs pa bsal ba'i phyir ro /
rang gi mtshan nyid dang rgyur byas pa'i gzugs 'dzin pa'i phyir khams dag go zhes bya ba ni rnag gi mtshan nyid sra ba la sogs pa dang rgyur byas pa'i gzugs mig la sogs pa rjes su 'dzin pa'i phyir khams dag yin no /
khams bco brgyad ni rang dang spyi'i mtshan nyid 'dzin pa'i phyir ram de dag la ltos nas rigs kyi don ni khams kyi don yin no /
khams drug bstan pa la ni yang srid pa'i sa bon gyi don ni khams kyi don yin te srid pa rgyas par byed pa'i phyir ro /
mahattvam eṣāṃ sarvānyarūpāśrayatvenaudārikatvād iti /
sarvopādāyarūpāśrayatvena mahattvād ity arthaḥ
'di dag gzugs gzhan thams cad kyi rten nyid du rags pa'i phyir na chen po nyid do zhes bya ba ni rgyur byas pa'i gzugs thams cad kyi rten nyid du che ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tadudbhūtavṛttiṣv iti /
tair mahābhūtair udbhūtā vyaktā vṛttir dhṛtyādikā yeṣu /
ta ime tadudbhūtavṛttayaḥ pṛthivyaptejovāyuskandhāḥ /
teṣu /
eṣāṃ mahābhūtānāṃ mahāsaṃniveśatvān mahāracanatvāt bhūtaṃ tanvantīti bhūtāni /
dhṛtyādikarmasaṃsiddhā iti /
dhṛtyādikarmanirdeśaḥ pṛthivyādiṣu śeṣānumānārthaṃ /
upalādike hi pṛthivīdravye saṃgrahapaktivyūhanadarśanāc cheṣāṇāṃ jalatejovāyūnām astitvam anumīyate /
apsu nausaṃdhāraṇoṣṇateraṇakarmadarśanāt pṛthivītejovāyūnām astitvaṃ
de dag bya ba la shas che ba dag la zhes bya ba ni 'byung ba chen po de dag sra ba la sogs pa 'bras bu'i bya ba la shas che zhing gsal bas 'di dag ni de dag bya ba la shas che ba ste sa dang chu dang me dang rlung gi phung po dag yin no /
'byung ba chen po de rnams chen por gnas shing chen por bkod pa'i phyir ro /
'byung ba rgyas par byed bas na 'byung ba dag yin no /
'dzin pa la sogs las su grub /
ces bya ba ni bye brag tu smra ba rnams na re 'dzin pa la sogs pa bstan pa la ni sa la sogs pa la lhag ma rnams rjes su dpag pa'i phyir te sa'i rdzas rdo la sogs pa la sdud pa la sogs pa mthong ba'i phyir lhag ma chu dang me dang rlung rnams yod pa nyid du dpag go /
chu la yang gru 'degs pa dang dro ba nyid dang gyo ba'i las mthong ba'i phyir sa dang me dang chu rnams yod pa nyid do /
agnijvālāyāṃ sthairyasampiṇḍanacalanadarśanāt pṛthivyudakavāyūnām astitvaṃ me la yang brtan pa dang gong bur 'dug pa dang gyo ba mthong ba'i phyir sa dang chu dang rlung rnams yod pa nyid do /
vāyau saṃdhāraṇaśītoṣṇasparśadarśanāt pṛthivyaptejasām astitvam iti vaibhāṣikāḥ /
vyūhanaṃ punar vṛddhiḥ prasarpaṇaṃ veti /
vṛddhiḥ sambandhādhikaśarīraṃkurādyavayavotpattiḥ /
prasarpaṇaṃ śarīrādīnāṃ prabandhena deśantarotpattiḥ
rlung la yang 'degs pa dang grang ba dang dro ba'i reg pa mthong ba'i phyir sa dang chu dang me rnams yod pa nyid do zhes zer ro /
rgyas par byed pa ni 'phel ba dang rgyas par byed par rig par bya ste zhes bya pa la 'phel ba ni lus dang myu gu la sogs pa yan lag 'brel pa lhag par skye ba'o /
uṣṇateti svabhāvābhidhāne 'pi bhāvapratyayaḥ /
uṣṇa eva uṣṇateti /
deśantarotpādanāt pradīperaṇavad iti /
kṣaṇikānāṃ nāsti deśāntaragamanaṃ yatraivotpattiḥ /
tatraiva vināśaḥ /
tenaivam ucyate /
deśāntarotpādanasvabhāvā bhūtasrotasa īraṇā /
kṣaṇikatvāt /
pradīpavat /
kṣaṇikāni ca bhūtāni /
rūpatvāt /
pradīpavat /
pradīpaś ca kṣaṇikaḥ prasiddha ity udāharaṇaṃ /
karmaṇāsya svabhāvo 'bhivyakta iti /
īraṇākarmaṇā laghutvaṃ viśiṣyate /
yad īraṇātmakaṃ laghutvaṃ /
sa vāyudhātur iti /
laghusamudīraṇo vāyudhātuḥ /
laghv eva tu yat /
tad upādāyarūpaṃ /
(I /
13) pravacane pṛthivīdhātvādayaḥ pṛthivyādayaś coktā ity ataḥ pṛcchati /
kaḥ punar eṣāṃ viśeṣa iti /
lokasaṃjñayeti lokasaṃvyavahāreṇa /
vātyeti vātānāṃ samūho vātyā /
brāhmaṇādibhyo yann iti samūhārthe yanpratyayaḥ /
strītvāc cāppratyayaḥ /
tathā hy arthavargīyeṣūktam iti /
arthavargīyāṇi sūtrāṇi kṣudrake paṭhante /
(Abhidh-k-vy 34) teṣūktaṃ /
tasya cet kāmayānasyeti vistaraḥ /
tasya dehinaḥ /
kāmayānasya chandajātasya yadi
rgyas par byed pa ni lus la sogs pa rgyun chags par yul gzhan du 'byung ba'o /
dro nyid ces bya ba ni rang gi ngo bo bstan pa la yang ngo bo'i rkyen bstan pa yin te dro ba kho na dro nyid ces bya ba yin no /
'byung ba'i rgyu na yul gzhan du bskyed pa'i phyir gyo bar byed de sgron ma gyo ba bzhin du gyo ba yin no zhes bya ba ni skad cig ma rnams la yul gzhan du 'gro ba med de gang du skyes pa nyid du rnam par 'jig go /
de'i phyir 'di skad du skad cig ma yin pa'i phyir 'byung ba'i rgyun yul gzhan du skyed pa'i ngo bo nyid ni gyo ba yin te /
sgron ma bzhin no zhes bshad do /
'byung ba rnams kyang skad cig ma yin te /
gzugs yin pa'i phyir sgron ma lta bu'o /
sgron ma yang skad cig ma yin par grags pas dper bstan to /
'dir rang bzhin las kyis bsal ba yin no zhes bya ba ni gyo bar byed pa'i bdag nyid kyi yang ba nyid gang yin pa de ni rlung gi khams yin no zhes gyo bar byed pa'i las kyis yang ba nyid khyad par du byed pa yin te /
rlung gi khams na yang zhing gyo bar byed pa yin no /
yang ba kho na gang yin pa de ni rgyur byas pa'i gzugs yin no /
gsung rab las sa'i khams la sogs pa dang sa la sogs pa yang gsungs te de'i phyir /
sa la sogs pa dang sa'i khams la sogs pa la bye brag ci yod ce na zhes 'dri bar byed do /
'jig rten gyi ni tha snyad du /
zhes bya ba ni 'jig rten gyi tha snyad du btags pa'o /
rlung tshogs zhes bya ba la rlung tshogs ni rlung rnams kyi tshogs so /
'di ltar don gyi sde tshan dag las zhes bya ba ni don gyi sde tshan gyi mdo gang dag phran tshegs las 'byung ba de dag las bshad pa yin no /
gal te 'dod pa tshol byed cing /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te 'dod pa tshol bar byed cing /
'dun pa skyed pa'i lus can te /
kāmā viṣayā /
na samṛdhyante na sampadyante /
śalyaviddha ivasau rūpyate
'dod pa'i yul dag ma 'byor cing phun sum ldan par ma gyur na de zug rngus zug pa bzhin gnod par 'gyur te /
bādhyata ity arthaḥ /
bādhanārthaparicchinnenānena rūpyateśabdena rūpyate rūpyata iti bhikṣava ity atra sūtre rūpyateśabdo bādhanārtha eva paricchidyate /
śalyaviddhaḥ kāmayānaś ca duḥkhavedayitṛtvād bādhyata iti yuktaṃ /
rūpaṃ tu kathaṃ bādhyate
gnod pa byed par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
gnod par 'gyur zhes bya ba'i sgra gnod pa byed pa'i don yin par yongs su bcad pa 'dis ni dge slong dag gzugs su yod cing gzugs su rung pas zhes bya ba'i mdo 'di las gzugs su rung ba zhes bya ba'i sgra 'byung ba yang gnod par byed pa'i don yin pa kho nar yongs su bcad do /
'dod pa tshol ba zug rngus zug pa ni sdug bsngal myong ba yin pa'i phyir gnod pa byed par yang 'gyur ro zhes bya bar yang rigs na /
ata āha /
vipariṇāmotpādaneti /
vikriyotpādanety arthaḥ /
tathā cehārthe sati /
śalyaviddha iva rūpyate ity atrāpi yadi vikriyata ity artho gṛhyate /
sutarām artho yujyate
gzugs la go ji ltar gnod pa byed par 'gyur zhe na de'i phyir yongs su 'gyur ba skyed pa'o zhes bya ba smos te /
rnam par 'gyur bskyed pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
don 'di de lta yin dang zug rngus zug bzhin gnod par 'gyur /
zhes 'byung ba 'dir yang gal te don ni rnam par 'gyur bar byed do zhes bya bar bzung na don shin tu yang rung bar 'gyur ro /
pratighāta iti /
svadeśe parasyotpattipratibandhaḥ /
paramāṇurūpaṃ tarhīti /
dravyaparamāṇurūpaṃ na rūpaṃ prāpnoti
thogs pa'o zhes bya ba ni rang gi yul du gzhan 'byung ba'am gnas pa'o /
'o na ni rdul phra rab ces bya ba ni rdzas kyi rdul phra rab kyi gzugs ni gzugs yin par mi 'gyur ro /
kasmāt /
arūpaṇāt /
niravayavatve sati arūpaṇād ity abhiprāyaḥ /
pakṣadvaye 'py etac codyam upanyastaṃ /
bādhanarūpaṇe pratighātarūpaṇe ca dravyaparamāṇur niravayavatvān na śakyate rūpayitum iti
ci'i phyir zhe na /
gzugs su med pa'i phyir te cha shas med pa nyid yin na gzugs su med pa'i phyir ro snyam du bsam pa'o /
glan ka 'di ni rdzas kyi rdul phra rab ni cha shas med pa yin pa'i phyir gnod pa byed pa'i gzugs su rung ba dang thogs pa med pa'i gzugs su rung bas kyang gzugs su rung bar bya bar mi nus so zhes phyogs gnyi ga la yang nye bar bkod pa yin no /
na vai paramāṇurūpam ekaṃ pṛthagbhūtam astīti /
ekam iti grahaṇaṃ dravyaparamāṇusaṃdarśanārthaṃ
rdul phra rab kyi gzugs gcig pu logs shig tu gyur pa ni med pa nyid do zhes bya ba la gcig pu zhes bya ba smos pa ni rdzas kyi rdul phra rab kyi gzugs bstan pa'i phyir ro /
pṛthagbhūtam asaṃghātastham ity arthaḥ /
tad īdṛg nāsti /
saṃghātasthaṃ nityaṃ bhavati /
kāme 'ṣṭadravyako 'śabda ityādivacanāt saṃghātasthaṃ tad rūpyata eveti
logs shig tu gyur pa ni 'dus pa la gnas pa ma yin pa zhes bya ba'i tha tshig ste de 'dra pa de ni med kyi /
'dod na dbang po med pa dang /
sgra med phra rab rdul rdzas brgyad /
ces bya ba la sogs pa 'byung ba'i phyir rtag tu 'dus pa la gnas pa yin no /
arthād etad abhīṣṭaṃ bhavati /
tad dravyaparamāṇurūpaṃ saṃghātasthaṃ rūpyate bādhyate pratihanyate ca /
atītānāgataṃ tarhīti vistaraḥ /
atītānāgatam adeśatvān na rūpyate na bādhyate nāpi pratihanyate /
tad apīti vistaraḥ /
tad api rūpitam ity atītabādhanapratighātanārthena /
rūpayiṣyamāṇam ity utpattidharmakam anāgataṃ
'dus pa la gnas pa de la ni gzugs su rung ba nyid do zhes bya ba ni don gyis na 'di skad du rdzas kyi rdul phra rab kyi gzugs 'dus pa la gnas pa de la ni gzugs su rung bar 'gyur te gnod pa byar yod cing thogs par 'gyur ro zhes bya bar khas blangs pa yin no /
'o na ni 'das pa dang ma 'ongs pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'das pa dang ma 'ongs pa ni yul na mi gnas pa'i phyir gzugs su rung ba ma yin te /
gnod pa byar yang med la thogs pa yang med do /
de yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
de yang gzugs su yod zin pa /
zhes bya ba ni 'das pa ste gnod par byed pa dang thogs ba'i don gyis so /
tenaivārthadvayena /
tajjātīyaṃ cety utpattidharmakajātīyam anutpattidharmakam (Abhidh-k-vy 35) anāgataṃ /
iṃdhanavat /
yad apīddhaṃ yad apīndhiṣyamāṇaṃ tajjātīyaṃ ca /
tad apīndhanam /
tajjātīyaṃ punar indhanaṃ yad indhanārthe kalpitam aprāpyaivāgnim aṃtarā naṃkṣyati
gzugs su yod par 'gyur ba zhes bya ba'i ni ma 'ongs ba 'byung ba'i chos can te don de gnyis kho nas so /
de dang rigs mthun pa zhes bya ba ni 'byung ba'i chos can dang rigs mthun pa ma 'ongs pa mi skye ba'i chos can yin no /
bud shing bzhin no zhes bya ba ni bus zin pa gang yin pa dang 'bud par 'gyur ba gang yin pa dang de dang rigs mthun pa de yang bud shing yin no /
de dang rigs mthun pa'i bud shing ni bud shing gi don du brtags pa gang zhig me dang ma phrad pa kho nar bar ma dor 'jig par 'gyur ba yin no /
avijñaptis tarhi na rūpaṃ prāpnoti /
kasmāt /
apratighatvāt /
apratighatvena hi sā na bādhyate nāpi pratihanyate /
sāpi vijñaptirūpaṇād iti vistaraḥ /
vijñaptir avijñaptisamutthāpikā /
tasyāḥ sapratighāyā rūpaṇāt avijñaptir api rūpyate /
yathā chāyāsamutthāpakasya vṛkṣasya pracalanāt chāyā pracalati
'o na ni rnam par rig byed ma yin pa gzugs ma yin par 'gyur ro /
ci'i phyir zhe na /
thogs pa med pa'i phyir ro /
thogs pa med pa nyid kyi phyir de ni gnod par byar yang med la thogs par 'gyur ba yang med do /
de yang rnam par rig byed la gzugs su yod pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rnam par rig byed ni rnam par rig byed ma yin pa kun nas slong bar byed pa yin no /
thogs pa dang bcas pa de la gzugs su yod pa'i phyir rnam par rig byed ma yin pa la yang gzugs su yod par 'gyur te /
dper na grib ma kun nas slong bar byed pa'i shing ljon pa gyos par grib ma gyo ba de dang 'dra'o /
tadvat /
nāvikārād iti /
anena pratijñādoṣa udgrāhyate
'gyur ba med pa'i phyir ma yin te zhes bya ba 'dis ni dam bcas pa'i skyon 'dzin par byed de /
pareṇa hy evaṃ pratijñātaṃ /
svasamutthāpakavikārānuvidhāyinī avijñaptiḥ /
samutthāpyatvāt /
vṛkṣachāyāvad iti /
seyaṃ pūrvābhyupagamavirodhinī pratijñā
pha rol pos ni 'di skad du rnam par rig byed ma yin pa ni kun nas bslang bar bya ba yin pa'i phyir rang kun nas slong bar byed par 'gyur ba'i rjes su byed de /
shing ljon pa dang grib ma bzhin no zhes dam bcas so /
dam bcas pa 'di ni sngar khas blangs pa dang 'gal ba can yin te /
abhyupagato hi vijñapter vikāre 'pi avijñapter avikāraḥ khas ni rnam par rig byed gyur kyang rnam par rig byed ma yin pa mi 'gyur bar blangs te /
tathā hy aṃjaliṃ bhaṃktvā kapotaṃ kurvataḥ kāyavijñaptir vikriyata ity abhyupagamyate na tv avijñaptiḥ 'di ltar thal mo sbyar ba bshig ste thal mo khong stong du sbyar ba'i lus kyi rnam par rig byed 'gyur ro zhes bya bar khas len gyi rnam par rig byed ma yin pa ni ma yin no /
tasmād asādhanam etat de lta bas na sgrub pa 'di ni mi rung ngo /
vijñaptinivṛttau vāvijñaptinivṛttiḥ syād ity anena dharmiviśeṣaviparyayo 'py asyāḥ pratijñāyā udgrāhyate rnam par rig byed log na rnam par rig byed ma yin pa yang ldog par 'gyur te zhes bya ba 'dis ni dam bcas pa 'di'i chos can gyi khyad par las bzlog pa 'dzin par byed de /
yadi vṛkṣachāyādharma iṣyate vṛkṣanivṛttau chāyānivṛttir dṛṣṭeti gal te grib ma shing gi chos yin par 'dod na shing log na grib ma yang ldog pa mthong bas de dang 'dra'o /
tadvat syāt /
atra kaścin nāvikārād iti na samyag etad uktam iti dūṣayati /
vikriyata evāvijñaptir vijñaptivikāre sati /
mṛdumadhyādhimātratve hi vijñapter mṛdumadhyādhimātratā bhavaty avijñapter iti /
tad etad ayuktaṃ
'dir la la dag 'gyur ba med pa'i phyir ma yin te zhes bya ba ni legs par smras pa ma yin no zhes sun 'byin par byed do /
rnam par rig byed gyur na rnam par rig byed ma yin pa yang 'gyur ba kho na ste /
rnam par rig byed chung ngu dang 'bring dang chen po nyid yin na /
rnam par rig byed ma yin pa yang chung ngu dang 'bring dang chen po nyid du 'gyur ro zhes zer ba de ni rigs pa ma yin no /
kasmāt /
utpattir evāvijñapter evaṃ bhavati /
mṛdur madhyādhimātrā vā
rnam par rig byed ma yin pa skye ba nyid 'di ltar chung ngu dang 'bring dang chen po nyid du 'gyur gyi 'gyur pa ni ma yin no /
na tu vikāraḥ /
utpannasya hi dharmasya punaranyathotpādanaṃ vikāraḥ /
tac ca rūpaṇam abhipretam /
āśrayabhūtarūpaṇād iti apara iti /
vṛddhācāryavasubandhuḥ /
bhūtagrahaṇam āśrayabhūtapradarśanārthaṃ /
ataś cetaraḥ prasaṃjayati /
evaṃ tarhi cakṣurvijñānādīnām apīti vistaraḥ /
cakṣurādyāśrayarūpaṇāt tadvijñānānām api rūpatvaprasaṃgaḥ
chos skyes pa yang gzhan du 'byung ba ni 'gyur ba yin la /
de ni gzugs su yod par bsams pa yin no /
gzhan dag na re rten gyi 'byung ba la gzugs su yod pa'i phyir ro zhes zer ro zhes bya ba ni slob dpon dbyig gnyen snga ma'o /
'byung ba smos pa ni gzhi'i 'byung ba bstan pa'i phyir ro /
des na gzhan la yang thal bar 'gyur bar bya ba'i phyir de lta na 'o na ni mig gi rnam par shes pa la sogs pa yang zhes bya ba rgyas par smos so /
rten mig la sogs pa gzugs su yod pa'i phyir de dag gis rnam par shes pa rnams kyang gzugs nyid du thal bar 'gyur ro /
viṣamo 'yam upanyāsa iti /
vṛddhācāryavasubandhudeśīyaḥ kaścit pariharati
nye bar bkod pa 'di ni mi mthun pa yin te zhes bya ba ni slob dpon dbyig gnyen snga ma'i phyogs pa 'ga' zhig lan 'debs pa yin no /
avijñaptir hīti vistaraḥ /
chāyā vṛkṣam upaśliṣṭāśritya vartate
rnam par rig byed ma yin pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni grib ma yang shing ljon pa la 'byar bar brten te 'byung la /
prabhāpi maṇiṃ tathaiva /
utpattinimittamātraṃ tāni teṣām iti /
nopaśliṣṭānīti bhāvaḥ /
tam itaraḥ itaraḥ /
pratyāha /
idaṃ tāvad avaibhāṣikīyam iti vistaraḥ
'on kyang nor bu la de dang 'dra ba yin no /
de dag ni de dag gi skye ba'i rgyu mtshan tsam yin pa zhes bya ba ni 'byar ba med do snyam du bsams pa yin no /
de la cig shos kyis 'di ni re zhig bye brag tu smra ba'i ma yin te zhes bya ba rgyas par smras te 'di ni bye brag tu smra ba'i gzhung lugs ma yin no /
naitad vaibhāṣikamataṃ /
vaibhāṣikamataṃ tu chāyā varṇaparamāṇuḥ svabhūtacatuṣkam āśritya vartate na vṛkṣaṃ /
tathā prabhā varṇaparamāṇuḥ svabhūtacatuṣkam āśritya vartate na maṇiṃ
bye brag tu smra ba'i gzhung lugs ni rdzas tha dad pa'i phyir grib ma'i kha dog gi rdul phra rab kyang rang gi 'byung ba bzhi tshan la brten te 'byung gi shing ljon pa la ni ma yin la de bzhin du 'od kyang rang gi 'byung ba bzhi tshan la brten te 'byung gi nor bu la ni ma yin no /
pṛthagdravyatvāt /
ity evam anāśrayakāraṇatvān maṇivṛkṣayoḥ na mahābhūtavijñaptivat upaśliṣṭe chāyāprabhe iti asāmānyaṃ dṛṣṭāntadārṣṭāntikayoḥ /
saty api ca tadāśritatva iti vistaraḥ /
athāpi pāraṃparyeṇa tadāśritatvam abhyupagamyate /
chāyā svabhūtāśritā /
tāni tu bhūtāni vṛkṣam āśritāni /
prabhāpi svabhūtāśritā /
tāni tu bhūtāni maṇim āśritāni /
tadanuvidhāyitvāt /
tathāpy asāmānyaṃ /
(Abhidh-k-vy 36) niruddheṣv apy avijñaptyāśrayeṣu mahābhūteṣu tasyā anirodhābhyupagamād iti /
kṣaṇād ūrdhvam avijñaptiḥ kāmāptātītabhūtajeti siddhāntāt /
tasmān na bhavaty eṣa parihāra iti /
ya ukto 'bhūd avijñaptir hi chāyeva vṛkṣam iti vistareṇa /
anye punar atra parihāram āhur iti
de ltar na nor bu dang shing ljon pa dag bzhi'i rgyu ma yin pa'i phyir 'byung ba chen po dang rnam par rig byed ma yin pa ltar grib ma dang 'od dag 'brel pa med pas dpe dang dngos gnyis mi mthun pa yin no /
grib ma dang 'od de dag la brten pa nyid yin yang zhes bya ba ni ci ste de dag gis rjes su byed pa'i phyir grib ma ni rang gi 'byung ba la brten la 'byung ba de dag ni shing ljon pa la brten no /
'on kyang rang gi 'byung ba la brten nas byung ba de dag ni nor bu la brten to zhes bya ba brgyud pa'i sgo nas brten pa nyid du khas len kyang 'on kyang mi mthun te /
grub pa'i mtha' las /
'dod gtogs rnam rig min skad cig /
phyin chad 'das pa'i 'byung las skyes /
zhes 'byung bas rnam par rig byed ma yin pa'i rten dag 'gags kyang de mi 'gag par khas len pa'i phyir ro /
de lta bas na 'di ni lan du mi rung ngo /
gzhan dag ni 'di la zhes bya ba ni slob dpon 'di nyid yin te rnam par rig byed ma yin pa ni shing ljon pa la grib ma nyid dang zhes bya ba rgyas par bshad par gyur pa gang yin pa de'i gzhung gzugs pa'i phyir /
ayam evācāryas tan mataṃ samarthayann āha /
āśrayo bhedaṃ gata iti /
dvividha ity arthaḥ /
kaścid rūpyate cakṣurādiḥ sapratighatvāt
rten ni tha dad du gyur pa ste zhes bya ba smos te rnam pa gnyis so zhes bya ba'i tha tshig go /
kha cig ni gzugs su rung ba ste mig la sogs pa'o zhes bya ba ni thogs pa dang bcas pa'i phyir ro /
kaścin na rūpyate /
manaḥ /
viparyayāt /
tasmād asamānaḥ prasaṃga iti /
cakṣurvijñānādīnām apy āśrayabhūtarūpaṇād rūpatvaprasaṃga iti /
rūpaṇād rūpam ity āśrayarūpaṇād ity arthaḥ
la la ni gzugs su mi rung ba ste yid do zhes bya ba ni bzlog pa yin pa'i phyir ro /
de lta bas na 'dra bar thal pa med de zhes bya ba ni rten gzugs su yod kyang mig gi rnam par shes pa la sogs pa gzugs nyid yin par thal bar mi 'gyur ba'o /
gzugs su yod pas na gzugs so zhes bya ba ni gzhi gzugs su yod pas na zhes bya ba'i tha tshig go /
atra codayanti /
vijñaptisaṃbhūtāyā avijñapter evaṃ parikareṇa rūpatvaṃ bhavad bhavet
'di ltar rnam par rig byed las byung ba'i rnam par rig byed ma yin pa ni de ltar 'bad 'bad de gzugs nyid yin par gyur na yang yin du zad na /
samādhisaṃbhūtāyās tu kathaṃ rūpatvam iti ting nge 'dzin las byung ba go ji ltar gzugs nyid yin zhes rgol bar byed na /
tajjātīyatvāt tad api rūpaṃ /
kiṃ punas tajjātīyatvaṃ /
mahābhūtāny upādāyeti bhāvaḥ /
teṣām upādāyarūpajananādihetubhūtatvād iti /
(I /
14ab) indriyārthās ta eveti bhagavato vineyavaśāt tisro deśanāḥ skandhāyatanadhātudeśanāḥ
de la yang de dang rigs mthun pa'i phyir gzugs yin no /
de dang rigs mthun pa nyid kyang gang zhe na /
'byung ba chen po rnams rgyur byas pa'o snyam du bsams pa ste /
de dag ni rgyur byas pa'i gzugs skyed pa la sogs pa'i rgyu yin pa'i phyir ro /
dbang don de dag kho na la /
zhes bya ba la /
bcom ldan 'das kyi bstan pa ni 'dul ba'i dbang gis gsum ste /
phung po dang skye mched dang khams bstan pa'o /
tāsu ca ye skandheṣu deśitā dharmāḥ /
ta eva āyatanadhātuṣu deśitāḥ
de dag las kyang chos gang dag phung po dag gi nang du bstan pa de dag nyid khams dang skye mched dag gi nang du yang bstan te /
asaṃskṛtās tv atra kevalam atiriktāḥ 'dis ni 'dus ma byas 'ba' zhig lhag par zad do /
sarvaś cābhidharmaḥ sūtravyākhyānaṃ /
ata idam uktaṃ /
indriyārthās ta eveti vistaraḥ /
lāghavikaś cāyam ācāryo vedanādiskandhalakṣaṇam anuktvaiva lāghavena rūpaskandhasvabhāvān dharmān āyatanadhātuṣu darśayati
chos mngon pa thams cad ni mdo rnam par 'chad pa yin pas de'i phyir /
dbang don de dag kho na la /
zhes bya ba 'di rgyas par gsungs te /
slob dpon 'di ni zor yang ba la mkhas pa yin pas tshor ba'i phung po la sogs pa'i mtshan nyid ma bshad pa nyid du /
zor yang bar gzugs kyi phung po'i ngo bo nyid kyi chos rnams skye mched dang khams dag gi nang du ston par byed de /
indriyāṇi ca indriyārthāś ca /
indriyarāhāḥ /
ta eveti viśeṣaṇam anyendriyanirāsārthaṃ anyārthanirāsārthaṃ ca
dbang po de dag dang don de dag ni dbang don to /
de dag kho na la zhes bya ba'i khyad par ni dbang po gzhan bsal ba'i phyir dang don gzhan bsal ba'i phyir ro /
āyatanavyavasthāyāṃ tu yathāsaṃkhyena daśāyatanāni cakṣurāyatanaṃ rūpāyatanaṃ yāvat kāyāyatanaṃ spraṣṭavyāyatanam iti skye mched rnam par gzhag pa ni grangs bzhin du skye mched bcu ste mig gi skye mched dang gzugs kyi skya [*skye] mched nas lus kyi skye mched dang reg bya'i skye mched kyi bar yin no /
dhātuvyavasthāyāṃ ta eva daśa dhātavaḥ cakṣurdhātū rūpadhātur yāvat kāyadhātuḥ spraṣṭavyadhātur iti khams rnam par gzhag pa ni de dag nyid khams bcu ste mig gi khams dang gzugs kyi khams nas /
lus kyi khams dang reg bya'i khams kyi bar yin no /
(I /
14cd, 15) ukto rūpaskandhas tasya cāyatanadhātuvyavasthānam iti /
na sakalasya rūpaskandhasyāyatanadhātuvyavasthānam uktaṃ
gzugs kyi phung po dang de'i skye mched dang khams rnam par gzhag pa bshad zin to zhes bya ba rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs 'chad par 'gyur ba yin pa'i phyir gzugs kyi phung po'i skye mched dang khams rnam par gzhag pa thams cad ni ma bshad na /
avijñaptirūpasya vakṣyamāṇatvāt /
katham idam ucyate /
uktam iti /
bāhuliko nirdeśaḥ /
bāhulyena rūpaskandhasyāyatanadhātuvyavasthānam uktam ity arthaḥ
ci ste bshad zin to zhes 'di skad brjod ce na /
bstan pa 'di ni phal che ba btsan par byas pa yin no /
gzugs kyi phung po'i skye mched dang khams rnam par gzhag pa phal cher bshad zin to zhes bya ba'i tha tshig ste /
katipayamudgagulikāsambhave 'pi māṣarāśivyapadeśavat mon sran sde'u cung zad cig yod kyang mon sran gre'u'i phung por tha snyad 'dogs pa bzhin no /
trividho 'nubhava iti /
anubhūtir anubhava upabhogaḥ
myong ba rnam pa gsum zhes bya ba ni nyams su myong bas na myong ba'o /
kasya /
cittasya pudgalasya vā /
sa ca trividhaḥ /
sukho duḥkho 'duḥkhāsukhaś ca
gang gi yin zhe na /
sems sam gang zag gi yin no /
de yang bde ba dang sdug bsngal dang sdug bsngal yang ma yin bde ba yang ma yin pa dang rnam pa gsum ste /
(Abhidh-k-vy 37) vastuno hlādaparitāpatadubhayavinirmuktasvarūpasākṣātkaraṇasvabhāvaḥ dngos po'i sems pa dang yongs su gdung ba dang de gnyis ka las ma gtogs pa'i rang gi ngo bo mngon sum du byed pa'i ngo bo nyid yin no /
anubhūyate vānena viṣaya ity anubhavaḥ /
anubhavatīti vānubhavaḥ /
kāyacittopacayāpacayatadubhayavinirmuktāvasthāpravṛttaś caiasikaviśeṣaḥ sparśānubhava ity apare
yang na des yul nyams su myong bar 'gyur bas myong ba'o /
yang na nyams su myong bar byed pas myong ba'o /
gzhan dag na re sems las byung ba'i khyad par reg pa nyams su myong ba lus dang sems rgyas pa dang 'grib pa dang de gnyi ga las ma gtogs pa'i gnas skabs su zhugs pa yin no zhes zer ro /
anur lakṣaṇe sparśacihnaḥ /
sparśanimittānubhava ity arthaḥ
nyams su zhes bya ba ni mtshan nyid yin pas reg pa'i rtags yin no /
reg pa'i mtshan ma nyams su myong ba zhes bya ba'i tha tshig ste /
sa vedanāskandhaḥ /
nimittodgrahaṇātmiketi /
nimittaṃ vastuno avasthāviśeṣo nīlatvādi
de ni tshor ba'i phung po yin no /
mtshan mar 'dzin pa'i bdag nyid do /
zhes bya ba la /
mtshan ma ni dngos po'i gnas skabs kyi khyad par te sngon po la sogs pa yin no /
de 'dzin pa ni yongs su gcod pa'o /
tasyodgrahaṇaṃ paricchedaḥ /
tadātmikā tatsvabhāvā /
duḥkhādīty ādiśabdena lohitādīnāṃ grahaṇam
de'i bdag nyid ni de'i ngo bo nyid do /
sdug bsngal la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni dmar po la sogs pa bsdu ste 'di ni 'du shes kyi phung po yin no /
asau saṃjñāskandhaḥ /
yadi paricchedātmikā saṃjñā tatsaṃprayoge nimittam udgṛhṇantīti paṃcāpi vijñānakāyā vikalpakāḥ syuḥ
gal te 'du shes yongs su gcod pa'i bdag nyid yin na go de dang mtshungs par ldan na mtshan ma la 'dzin pas rnam par shes pa'i tshogs lnga rnam par rtog pa can du 'gyur ro zhe na mi 'gyur te /
na syuḥ /
na hi paṃcavijñānasaṃprayoginī saṃjñāpaṭvī /
manovijñānakāyasaṃprayoginī tu paṭvīti tad eva vikalpakam uktaṃ /
ṣaṭ saṃjñākāyā vedanāvad iti /
yathā cakṣuḥsaṃsparśajā vedaneti vistareṇoktaṃ /
tathā cakṣuḥsaṃsparśajā saṃjñeti vistareṇa vaktavyaṃ
rnam par shes pa lnga dang mtshungs par ldan pa'i 'du shes ni gsal ba ma yin no /
yid kyi rnam par shes pa'i tshogs dang mtshungs par ldan pa ni gsal ba yin pas de kho na rnam par rtog pa dang bcas pa yin par bshad do /
'du shes kyi tshogs drug ste tshor ba bzhin no zhes bya ba ni ji ltar mig gi 'dus te reg pa las byung ba'i tshor ba zhes bya ba rgyas par bshad pa'i de bzhin du mig gi 'dus te reg pa las byung ba'i tshor ba'i 'du shes zhes bya ba rgyas par brjod par bya'o /
caturbhyo 'nya iti /
caturbhyaḥ skandhebhyaḥ skandhādhikārāt
bzhi las gzhan yang zhes bya ba ni phung po'i skabs yin pa'i phyir phung po bzhi las so /
rūpaskandhādibhyas tribhya uktebhyo vijñānaskandhāc coddiṣṭavakṣyamāṇakāc caturbhyo 'nye saṃskārāḥ saṃskāraskandhaḥ gzugs kyi phung po la sogs pa gsum bshad pa dag dang rnam par shes pa'i phung po las te bstan zin pa dang 'chad par 'gyur ba dang bzhi las gzhan pa'i 'du byed rnams ni 'du byed kyi phung po'o /
bcom ldan 'das kyis mdo las /
sūtre ṣaṭ cetanākāyā ity uktam iti /
saṃskāraskandhaḥ katamaḥ /
ṣaṭ cetanākāyā iti
sems pa'i tshogs drug go zhes bya ba gsungs zhes bya ba ni 'du byed kyi phung po gang zhe na /
sems pa'i tshogs drug go zhes gsungs pa yin no /
abhisaṃskaraṇe pradhāneti /
evaṃ caivaṃ ca syām ity abhisaṃskaraṇe pradhānā
mngon par 'du bya ba la gtso bo yin no zhes bya ba ni 'di lta bu dang 'di lta bur 'gyur bar bya'o zhes mngon par 'du bya ba la gtso bo yin te /
karma hetur upapattaya iti vacanāt /
chandaprāptyādayas tu cetanānuvidhāyitvāt tadākārahetubhāvānuvidhānataḥ saṃskāraskandha eva veditavyāḥ
las kyi rgyu can gyi skye ba dag ces 'byung ba'i phyir ro /
'dun pa dang thob pa la sogs pa ni sems pa'i rjes su byed pa'i phyir te /
de'i rnam pa'i rgyu'i dngos po'i rjes su byed pa'i sgo nas 'du byed kyi phung po kho na yin par rig par bya'o /
tad evaṃ sati saṃskaraṇe pravṛtto dharmarāśiḥ saṃskāra ity uktaṃ bhavati de lta yin dang 'du byed par zhugs pa'i chos kyi phung po ni 'du byed kyi phung po yin no zhes bshad par 'gyur ro /
apare punar āhuḥ /
saṃskṛtābhisaṃskaraṇe cetanāyāḥ prādhānyam uktam
gzhan dag na re 'dus byas mngon par 'du bya ba la sems pa gtso bo yin par bshad pas /
ataḥ sūtre cetanāgrahaṇaṃ de'i phyir mdo las sems pa smos te /
saṃprayuktaviprayuktasaṃskṛtadharmasaṃgraheṇa tu prādhānyād ayam eva skandhaḥ saṃskāraskandha uktaḥ phung po 'di nyid 'dus byas kyi chos mtshungs par ldan pa dang ldan pa ma yin pa bsdus pa'i sgo nas gtso bor gyur pa yin pas 'du byed kyi phung por bshad de /
saṃskṛtarāśir iti kṛtvā 'dus byas kyi phung po yin pa'i phyir ro zhes zer ro /
saṃskṛtam abhisaṃskarotīti bhāvinyā saṃjñayā anāgataṃ skandhapaṃcakaṃ saṃskṛtam ity uktam /
anyathā hīti vistaraḥ
'dus byas mngon par 'du byed de zhes bya ba ni 'byung bar 'gyur ba'i ming gis ma 'ongs pa'i phung po lnga la 'dus byas zhes bshad pa yin no /
yadi yathāsūtranirdeśaṃ cetanaiva kevalā saṃskāraskandha iṣyate nānye /
śeṣāṇāṃ chandādīnāṃ caitasikānāṃ prāptyādīnāṃ ca cittaviprayuktānāṃ skandhāsaṃgrahāt /
rūpādiṣu skandheṣu rūpaṇādilakṣaṇābhāvenāsaṃgrahāt /
saṃskāraskandhe caivaṃ /
sūtre yathārutagrahaṇenāsaṃgrahāt /
iti skandheṣv asaṃgrahād duḥkhasamudayasatyatvaṃ na syāt
de lta ma yin na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te mdo las ji skad 'byung ba bzhin du sems pa 'ba' zhig 'du byed kyi phung po yin pa kho nar 'dod kyi gzhan dag ni ma yin na 'dun pa la sogs pa sems las byung ba lhag ma rnams dang thob pa la sogs pa ldan pa ma yin pa rnams gzugs la sogs pa'i phung po dag tu yang gzugs su rung ba la sogs pa med pa'i phyir ma 'dus la /
'du byed kyi phung por yang de ltar mdo ji lta ba bzhin du bya na der bsdur mi rung ba'i phyir ma 'dus pas /
phung por ma 'dus pa'i phyir sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pa nyid du mi 'byung bas yongs su shes pa dang spang bar yang mi 'gyur te /
iti parijñāprahāṇe na syātāṃ /
parijñā duḥkhasya prahāṇaṃ samudayasya /
anabhijñāya laukikena mārgeṇa aparijñāya lokottareṇa
yongs su shes pa ni sdug bsngal lo /
spang ba ni kun 'byung ba'o /
mngon par ma shes pa ni 'jig rten pa'i lam gyis so /
yongs su ma shes pa ni 'jig rten las 'das pa'i lam gyis so /
atha vānabhijñāya darśanamārgeṇa aparijñāya bhāvanāmārgeṇā /
evam aprahāyety uktam iti sūtrāntaraṃ
rnam pa gcig tu na mngon par ma shes pa ni mthong ba'i lam gyis so /
yongs su ma shes pa ni bsgom pa'i lam gyis so /
de bzhin du ma spangs par zhes gsungs te zhes bya ba ni mdo gzhan zhig yin te /
naham ekadharmam (Abhidh-k-vy 38) api aparijñāyāprahāya duḥkhasyāntakriyāṃ vadāmīti chos gcig yongs su ma shes shing ma spangs par yang sdug bsngal gyi mthar byed par nga mi smra'o zhes bya ba'i tha tshig go /
duḥkhanirodhaṃ vadāmīty arthaḥ /
nanu cākāśāpratisaṃkhyānirodhau lokottareṇa mārgeṇa na parijñāyete
'jig rten las 'das pa'i lam gyis nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dag yongs su ma shes mod kyi 'on kyang sdug bsngal gyi mthar byed par 'dod pa ma yin nam zhe na /
atha ca duḥkhasyāntakriyeṣyate /
saṃkleśavastvabhisaṃdhivacanāt /
sautrāntikadarśanena ca prajñaptisattvād adoṣaḥ
kun nas nyon mongs pa'i dngos po las dgongs te gsungs pa'i phyir dang mdo sde pa'i lta ba ltar na yang btags pa yod pa yin pa'i phyir nyes pa med de /
na hi tau saṃkleśavastū /
kim anayoḥ parijñeyatvena
de dag kun nas nyon mongs pa'i dngos po ma yin na 'di gnyis yongs su shes par bya ba nyid kyis ci zhig bya /
nirodhamārgasatye api tarhi na saṃkleśavastū iti na parijñeye syātāṃ 'o na ni 'gog pa dang lam gyi bden pa dag kyang kun nas nyon mongs pa'i dngos po ma yin pas yongs su shes par bya bar mi 'gyur ro zhe na /
duḥkhasamudayasatyasaṃbandhasadbhāvāt tayoḥ parijñeyatvaṃ vyavasthāpyate /
tathā hi yogina evaṃ vicārayanti /
asya sahetukasya duḥkhasya ko nirodhaḥ /
kena copāyena sa nirodhaḥ prāpyata iti /
nirodhamārgasatye api parijānanti /
na tv ākāśāpratisaṃkhyānirodhayor duḥkhena sambandha iti na tau parijānanti /
prayogāvasthāyāṃ tu laukikena jñānena tāv api sāmānyarupeṇa sarvadharmā anātmāna iti bhāvayanti /
dharmāyatanadhātvākhyā iti /
āyatanaṃ ca dhātuś cāyatanadhātū /
dharmaś cāsāv āyatanadhātuś ca dharmāyatanadhātuḥ /
tadākhyā eṣāṃ ta ime /
dharmāyatanadhātvākhyāḥ /
ke /
vedanāsaṃjñāsaṃskāraskandhāḥ /
sahāvijñaptyasaṃskṛtair iti /
sahāvijñaptyā sahāsaṃskṛtaiś cākāśādibhiḥ /
āyatanadeśanāyāṃ dharmāyatanam iti /
dhātudeśanāyāṃ ca dharmadhātur iti /
sapta dravyāṇīti /
avijñaptir vedanāskandhaḥ saṃjñāskandhaḥ saṃskāraskandhaḥ ākāśaṃ pratisaṃkhyānirodho 'pratisaṃkhyānirodhaś ceti
de gnyis ni sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pa dang 'brel ba yod pa'i phyir /
yongs su shes par bya ba nyid du rnam par gzhag ste /
'di ltar rnal 'byor pa ni 'di ltar sdug bsngal 'di'i 'gog pa ni gang yin thabs gang zhig gis ni 'gog pa de 'thob par 'gyur zhes rnam par dpyod par byed pas 'gog pa dang lam gyi bden pa dag kyang yongs su shes kyi /
nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'go ga pa dag ni sdug bsngal dang 'brel pa med pas de dag yongs su mi shes so /
sbyor ba'i gnas skabs na ni de dag kyang 'jig rten pa'i lam gyis chos thams cad bdag med pa'o zhes spyi'i ngo bor sgom par byed do /
rnam par rig byed ma yin dang /
'dus ma byas rnams bcas pa ni /
zhes bya ba ni rnam par rig byed ma yin pa dang bcas shing nam mkha' la sogs pa 'dus ma byas rnams dang bcas pa'o /
chos kyi skye mched khams zhes bya /
zhes bya ba ni skye mched dang khams ni skye mched khams so /
'di ni chos kyang yin la skye mched dang khams kyang yin pas chos kyi skye mched khams so /
'di dag la de skad ces bya ba yod pas na 'di dag ni chos kyi skye mched khams zhes bya'o /
gang dag ce na /
tshor ba dang 'du shes dang 'du byed kyi phung po dag ste /
skye mched rnam par gzhag par ni chos kyi skye mched ces bya'o /
khams rnam par gzhag par ni chos kyi khams zhes bya'o /
rdzas bdun zhes bya ba ni rnam par rig byed ma yin pa dang tshor ba'i phung po dang 'du shes kyi phung po dang 'du byed kyi phung po dang nam mkha' dang so sor brtags pas 'gog pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'o /
rnam shes so sor rnam rig pa /
(I /
16) vijñānaṃ prativijñaptir iti /
vijñānaskandhaḥ prativijñaptir ity arthaḥ skandhādhikārāt /
pratir vīpsārthaḥ /
viṣayaṃviṣayaṃ pratīty arthaḥ /
upalabdhir vastumātragrahaṇaṃ /
vedanādayas tu caitasā viśeṣā viśeṣagrahaṇarūpāḥ
zhes bya ba ni phung po'i skabs yin pa'i phyir rnam par shes pa'i phung po ni so sor rnam par rig pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
so sor zhes bya ba ni zlos pa'i don te yul dang yul la so sor zhes bya ba'i tha tshig go /
dmigs pa ni dngos po tsam 'dzin pa'o /
tshor ba la sogs pa sems las byung ba'i khyad par rnams ni khyad par 'dzin pa'i ngo bo dag yin no /
ṣaḍ vijñānakāyā iti ṣaḍ vijñānasamūhāḥ rnam par shes pa'i tshogs drug ces bya ba ni rnam par shes pa'i tshogs drug go /
ṣaḍ vijñānāny atho mana iti /
ṣaḍ vijñānadhātavo yāthāsaṃkhyena yaś cakṣurvijñānaṃ /
sa cakṣurvijñānadhātuḥ /
evaṃ yāvat yan manovijñānaṃ /
sa manovijñānadhātuḥ /
samastāni tv etāni ṣaṭ manodhātur iti veditavyaṃ
rnam par shes pa drug dang yid /
ces bya ba la rnam par shes pa'i khams drug ni grangs bzhin no /
mig gi rnam par shes pa gang yin ba de ni mig gi rnam par shes pa'i khams yin la /
de bzhin du yid kyi rnam par shes pa'i bar gang yin pa de ni yid kyi rnam par shes pa'i khams yin zhing de drug spyir ni yid kyi khams yin no zhes rig par bya'o /
drug po 'das ma thag pa yi /
(I /
17ab) ṣaṇṇām anantarātītaṃ vijñānaṃ yad dhi /
tan mana iti /
ṣaṇṇām iti nirdhāraṇe ṣaṣṭhī
rnam shes gang yin de yid do /
zhes bya ba la drug po zhes bya ba ni nges par bzung ba'i drug pa yin no /
drug po dag ni nang nas yin gyi /
teṣām eva madhye nānyad ity arthaḥ /
anantaragrahaṇam (Abhidh-k-vy 39) anyavijñānavyavahitanivṛttyarthaṃ
gzhan ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
'das ma thag pa smos pa ni rnam par shes pa gzhan gyis bar du chod pa bzlog pa'i phyir ro /
yad dhi yasyānantaram anyavijñānāvyavahitaṃ /
tat tasyāśrayaḥ /
vyavahitaṃ tu na tasyāśrayaḥ
gang gi de ma thag pa gang zhig rnam par shes pa gzhan gyis bar du ma chod pa de ni de'i rten yin gyi /
bar du chod pa ni de'i rten ma yin te /
anyasyāsāv āśrayaḥ /
yasya tadavyavahitaṃ /
ata evācittikāvasthāyāṃ cirātītam api samāpattipraveśacittaṃ vyutthānacittasyāśrayo bhavati /
vijñānāntarāvyavadhānāt /
atītagrahaṇaṃ pratyutpannanirāsārthaṃ /
manovijñānaṃ hi āśrayi tasyām avasthāyāṃ pratyutapannaṃ /
atas tad atītam iṣyate /
tad eva caitad ucyate /
ṣaṣṭhāśrayaprasiddhyartham iti /
vijñānagrahanaṃ vedanādyanantarātītanivṛttyarthaṃ /
yad dhi /
tan mana iti jātinirdeśān na vīpsāprayogaḥ /
vṛttau tu dravyapadārthābhidhitsayā vīpsāprayogaḥ /
yadyat samanantaraniruddhaṃ vijñānaṃ tattan manodhātur iti /
tadyathā sa eveti vistaraḥ /
tadyathā sa eva putro 'nyasya pitrākhyāṃ labhate /
tad eva phalam anyasya bījākhyāṃ /
tathehāpi sa eva cakṣurādivijñānadhātur anyasyāśraya iti manodhātvākhyāṃ labhate /
(I /
17cd) saptadaśa dhātavo bhavanti dvādaśa veti /
ya eva ṣaḍvijñānadhātavaḥ /
sa eva manodhātuḥ /
ya eva ca manodhātuḥ /
ta eva ca ṣaḍvijñānadhātava iti itaretarāntarbhāve yadi ṣaḍvijñānadhātavo gṛhyeran nārtho manodhātuneti saptadaśa dhātavo bhavanti
'di ni gzhan gang zhig des bar du ma chod pa'i rten yin no /
de nyid kyi phyir sems med pa'i gnas skabs na snyoms par 'jug pa'i sems 'das nas yun ring yang rnam par shes pa gzhan gyis bar du ma chod pa'i phyir ldang ba'i sems kyi rten yin no /
'das pa smos pa ni da ltar byung ba bsal ba'i phyir ro /
yid kyi rnam par shes pa da ltar byung ba ni de'i gnas skabs la rten can yin no /
de'i phyir de ni 'das pa yin par 'dod de de nyid 'di skad du /
drug pa'i rten ni rab bsgrub phyir /
zhes bya ba yin no /
rnam shes smos pa ni 'das ma thag pa'i tshor ba la sogs pa bzlog pa'i phyir ro /
gang yin de yid do zhes bya ba ni rigs bstan pa'i phyir zlos pa dang ldan pa yin no /
'grel pa las ni rdzas kyi dngos po brjod par 'dod pas rnam par shes pa gang dang gang 'gags ma thag pa de ni yid kyi khams zhes bya ste zhes zlos pa dang ldan pa'i phyir ro /
dper na bu de nyid ces bya ba ni dper na bu de nyid gzhan gyi pha zhes bya ba'i ming 'thob la 'bras bu de nyid gzhan gyi sa bon zhes bya ba'i ming 'thob pa de bzhin du 'dir yang /
mig gi rnam par shes pa la sogs pa de nyid gzhan gyi rten yin pas yid kyi khams zhes bya ba'i ming 'thob po /
bcu bdun nam bcu gnyis su gyur na zhes bya ba ni rnam par shes pa'i khams drug gang dag yin pa de dag ni yid kyi khams yin la yid kyi khams gang yin pa de nyid rnam par shes pa'i khams drug yin pas gcig gi nang du gcig 'dus te /
gal te rnam par shes pa'i khams drug yin par bzung na ni yid kyi khams don med pas khams bcu bdun du 'gyur ro /
yadi manodhātur gṛhyeta nārthaḥ sāḍvijñānadhātubhir iti dvādaśa dhātavo bhavanti gal te yid kyi khams yin par bzung na ni rnam par shes pa'i khams drug don med pas khams bcu gnyis su 'gyur ro /
ṣaṣṭhāśrayaprasiddhyartham iti /
paṃcānāṃ vijñānadhātūnāṃ āśrayaprasiddhir nāṃgīkriyate cakṣurādisvāśrayasaṃbhavāt
drug pa'i rten ni rab bsgrub phyir /
zhes bya ba ni rnam par shes pa lnga'i rten ni mig la sogs pa rang gi rten yod pa'i phyir bsgrub par mi bya'o /
manovijñānāśrayo nāstīti tadāśrayaprasiddhyarthaṃ manodhātur vyavasthāpyate yid kyi rnam par shes pa'i rten med pas de'i rten rab tu bsgrub pa'i phyir yid kyi khams rnam par gzhag go /
āśrayādiṣaṭkavyavasthānenāṣṭādaśa dhātavo bhavanti /
āśrayaṣaṭkaṃ cakṣurādimanontaṃ /
āśritaṣaṭkaṃ cakṣurvijñānādimanovijñānāntaṃ /
ālambanaṣaṭkaṃ rūpādidharmāntam iti
rten la sogs pa drug tshan ni gzugs la sogs pa chos la thug pa'i bar ro /
rten drug tshan ni mig la sogs pa yid la thug pa'i bar ro /
brten pa drug tshan ni mig gi rnam par shes pa la sogs pa nas yid kyi rnam par shes pa la thug pa'i bar ro /
dmigs pa drug tshan ni gzugs la sogs pa chos la thug pa'i bar ro /
yogācāradarśanena tu ṣaḍvijñānavyatirikto 'py asti manodhātuḥ rnal 'byor spyod pa'i lta ba ltar na ni yid kyi khams rnam par shes pa drug las ma gtogs pa yang yod do /
tāmraparṇīyā api hṛdayavastu manovijñānadhātor āśrayaṃ kalpayanti gos dmar ba'i sde ba rnams kyang yid kyi rnam par shes pa'i rten snying gi dngos po yin par brjod de de ni gzugs med pa'i khams na yang yod do zhes brjod do /
tac cārūpyadhātāv api vidyata iti varṇayanti /
ārūpyadhātāv api hi teṣāṃ rūpam abhipretaṃ /
ārūpya iti ec īṣadarthe āṅ āpiṃgalavad iti /
caramaṃ cittam iti /
nirupadhiśeṣanirvāṇakāle /
na mano bhaviṣyatīti /
na manodhātur bhaviṣyatīty arthaḥ /
na hi tad astīti /
notpadyata ity arthaḥ /
na /
tasyāpi manobhāveneti vistaraḥ /
naitad evaṃ /
kasmāt /
tasyāpi caramacittasya manobhāvenāśrayatvenāvasthitatvāt /
anyakāraṇavaikalyād iti /
paunarbhavikakarmakleśakāraṇavaikalyāt /
nottaravijñānasaṃbhūtir iti /
na punarbhavapratisaṃdhivijñānam ity abhiprāyaḥ
de dag ni gzugs med pa'i khams dag na yang gzugs yod par 'dod de gzugs med pa zhes bya ba ni cung zad yod pa'i don yin te cung zad zer ba lta bu'o zhes zer ro /
sems tha ma zhes bya ba ni phung po'i lhag ma med pa'i mya ngan las 'das pa'i dus kyi'o /
yid ma yi mar 'gyur te zhes bya ba ni yid kyi khams ma yin par 'gyur te zhes bya ba'i tha tshig go /
de ni med do zhes bya ba ni skye ba med do zhes bya ba'i tha tshig go /
de yang yid kyi ngo bor zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de ni de lta ma yin no /
de ci'i phyir zhe na /
sems tha ma med de de yang yid kyi ngo bor rten nyid du gnas pa'i phyir ro /
rgyu gzhan ma tshang ba'i phyir zhes bya ba ni yang srid pa'i las dang nyon mongs pas ma tshang ba'i phyir ro /
rnam par shes pa phyi ma mi skye bar zad do zhes bya ba ni yang srid par nyid mtshams sbyor ba'i rnam par shes pa med do snyam du bsams pa'o /
(Abhidh-k-vy 40) /
idam iha vicāryate /
uktam etat /
āśrayāśritālambanaṣaṭkavyavasthānād aṣṭādaśa dhātavo bhavantīti
'dir dpyad par bya ste 'di skad du rten dang brten pa dang dmigs pa drug tshan rnam par gzhag pas khams bco brgyad dag tu 'gyur ro zhes bshad pa /
āśritaṣaṭkaṃ tāvad vyavasthāpyate /
cakṣurvijñānadhātur yāvan manovijñānadhātur iti
brten pa drug tshan rnam par gzhag pa ni mig gi rnam par shes pa'i khams nas yid kyi rnam par shes pa'i khams kyi bar yin na /
kim asyāśritaṣaṭkasya yathāsaṃkhyaṃ āśrayaṣatkaṃ vyavasthāpyate /
cakṣurvijñānadhātor āśrayaś cakṣurdhātur yāvan manovijñanadhātor manodhātur āśraya iti
brten pa drug tshan 'di'i rten drug tshan rnam par gzhag pa go ci grangs bzhin du mig gi rnam par shes pa'i rten mig gi khams yin pa nas yid kyi rnam par shes pa'i khams kyi rten yid kyi khams yin pa'i bar du yin nam zhe na /
om ity āha /
yadā tarhi cakṣus tatsabhāgaṃ bhavati /
tat kasyāśrayaḥ /
na kasyacit /
kathaṃ tarhīdam uktaṃ /
cakṣurvijñānadhātoś cakṣurdhātur āśraya ityādi
smras pa de lta yin no /
'o na gang gi tshe mig de dang mtshungs pa yin pa de gang gi rten yin gang gi yang ma yin no /
'o na ci ste 'di skad du mig gi rnam par shes pa'i khams kyi rten ni mig gi khams so zhes bya ba la sogs pa bshad ce na /
āśraya eva cakṣuḥ mig gi rten yin pa kho na 'o /
yas tu kiṃcidanāśrayas tatsabhāgaṃ cakṣuḥ /
tad api tajjātīyatvāt cakṣurdhātutvena vyavasthāpyata eva
de dang mtshungs pa'i mig gang cung zad rten ma yin pa de yang de dang rigs mthun pa'i phyir mig gi khams nyid du rnam par gzhag pa kho na'o /
evaṃ yāvat kāyadhātur vaktavyaḥ lus kyi khams kyi bar yang de bzhin du brjod par bya'o /
manodhātur api kiṃ manovijñānadhātor evāśrayaḥ yid kyi khams kyang yid kyi rnam par shes pa'i khams kho na'i rten yin zhe na /
smras pa ma yin no /
nety āha /
cakṣurvijñānadhātvādīnām api hi sa āśraya iṣyate
de ni mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i rten yin par 'dod do /
'di ltar /
tathā hi vakṣyati /
caramasyāśrayo 'tītaḥ /
paṃcānāṃ sahajaś ca tair iti /
kiṃ tarhīdam uktaṃ /
ṣaṣṭhāśrayaprasiddhyasthaṃ dhātavo 'ṣṭādaśa smṛtā iti
tha ma'i rten 'das lnga rnams kyi /
de dag lhan cig skyes pa'ang yin /
zhes 'byung ngo /
'o na ci ste 'di skad du /
drug pa'i rten ni rab bsgrub phyir /
khams ni bco brgyad dag tu 'dod /
nānyeṣām āśrayaḥ sa iti kṛtvā ṣaṣṭhāśrayaprasiddhir na bhavati ces bshad ce na /
de gzhan dag gi rten yin zhes te drug pa'i rten yin par rab tu mi 'grub par ni mi 'gyur te /
ṣaṣṭhasyāpy ayam āśrayo bhavati saṃbhavataḥ /
ālambanaṣaṭkam api /
cakṣurvijñānadhātor ālambanaṃ rūpadhātur yāvan manovijñānadhātor dharmadhātur ālambanam iti /
tad idaṃ vicāryate
'di ni srid pa'i sgo nas drug pa'i rten yang yin no /
dmigs pa drug tshan yang mig gi rnam par shes pa'i dmigs pa ni gzugs kyi khams yin pa nas yid kyi rnam par shes pa'i dmigs pas ni chos kyi khams yin pa'i phyir yin no zhes bya ba 'di dpyad par bya ste /
kiṃ yathā cakṣurvijñānadhātor yāvanti rūpāṇi ālambanaṃ /
sa rūpadhātuḥ /
evaṃ yāvat kāyavijñānadhātor yāvanti spraṣṭavyāny ālambnaṃ
ci ltar mig gi rnam par shes pa'i dmigs pa gzugs ji snyed pa de gzugs kyi khams yin pa ste de bzhin du lus kyi rnam par shes pa'i khams kyi bar gyi dmigs pa reg bya ji snyed par reg bya'i khams yin la /
sa spraṣṭavyadhātuḥ /
evaṃ manovijñānadhator yāvanto dharmā ālambanaṃ /
sa dharmadhātur iti
de bzhin du yid kyi rnam par shes pa'i khams kyi bar gyi dmigs pa ji snyed pa de thams cad kyang chos kyi khams yin nam zhe na /
atra sthavira āha /
sarvadharmasvabhāvo dharmadhātur aṣṭādaśadhātusvabhāva ity arthaḥ
'di la gnas brten na re chos kyi khams ni chos thams cad kyi ngo bo nyid yin no zhes zer te khams bco brgyad kyi ngo bo nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
katham asyādhyātmikabāhyadhātuvyavasthā sidhyati /
cakṣurādayo hi dvādaśādhyātmikā iṣyante /
ṣaḍ bāhyā iti /
yadi hi te 'pi dharmadhātāv antarbhāvyeran sāṃkaryaṃ prāpnoti
'di'i ltar na ji ltar phyi dang nang gi khams rnam par gzhag pa 'grub par 'gyur /
mig la sogs pa bcu gnyis nang gi yin par 'dod la drug ni phyi'i yin par 'dod na gal te de dag kyang chos kyi khams kyi nang du bsdu na 'chol bar 'gyur ro zhe na /
sthavira āha /
pāryāyikam eṣām ādhyātmikabāhyatvaṃ /
vijñānānām āśrayās te cakṣurādaya ity ādhyātmikāḥ /
manovijñānaviṣayatvāt tu bāhyā iti
gnas brtan na re 'di dag nang dang phyi nyid yin pa ni rnam grangs pa yin te /
gang dag mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i rten yin pa de dag ni mig la sogs pa yin pas nang gi yin la yid kyi rnam par shes pa'i dmigs pa yin pas phyi'i yin no zhes zer ro /
tad evaṃ necchanti vaibhāṣikāḥ /
sūtravirodhāt /
evaṃ hi sūtra uktaṃ /
dharmā bhikṣo bāhyam āyatanam ekādaśabhir āyatanair asaṃgṛhītam anidarśanam apratigham iti
bye brag tu smra ba rnams ni mdo dang 'gal bas de ltar mi 'dod do /
mdo las ni 'di skad du dge slong chos ni phyi'i skye mched de skye mched bcu gcig gis ma bsdus pa bstan du med pa thogs pa med pa zhes 'byung ste /
de lta bas na /
tasmāt saptadravyako dharmadhātur eṣṭavyaḥ /
avijñaptivedanāsaṃjñāsaṃskāraskandhākāśapratisaṃkhyānirodhapratiṣaṃkhyānirodhasvabhāvatvāt /
aparipūrṇas tarhi manovijñānadhātor ālambananirdeśaḥ
chos kyi khams ni rnam par rig byed ma yin pa dang tshor ba dang 'du shes dang 'du byed kyi phung po dang nam mkha' dang so sor brtags pas 'gog pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir rdzas bdun par 'dod par bya'o /
'o na ni yid kyi rnam par shes pa'i khams kyi dmigs pa bstan pa ni ma tshang ba yin te /
na ca cakṣurvijñānādīnām aparipūrṇa alambananirdeśa iṣyate mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i dmigs pa bstan pa ni ma tshang ba yin par mi 'dod do zhe na /
asty etad evaṃ /
kiṃ tu cakṣurādīnāṃ ṣaṇṇām āśrayatvena nirdeśāc cakṣurvijñānādīnāṃ cāśritatvena rūpādīnāṃ ca paṃcānāṃ paṃcavijñānakāyālambananirdeśān (Abhidh-k-vy 41) na teśāṃ manovijñānaviṣayatve 'pi dharmadhātau prakṣepa iti varṇayanti /
(I /
18) samāsatas tu jñātavyaḥ sarvasaṃgraha iti /
āyatanādibhir api sarvasaṃgrahaḥ /
na tu samāsataḥ
de ni de lta yin mod kyi 'on kyang mig la sogs pa drug ni rten nyid du bstan pa'i phyir dang mig gi rnam par shes pa la sogs pa ni brten pa nyid du bstan pa'i phyir dang gzugs la sogs pa lnga ni rnam par shes pa'i tshogs lnga'i dmigs par bstan pa'i phyir de dag yid kyi rnam par shes pa'i yul yin yang chos kyi khams su ma bzhag go zhes brjod do /
mdor bsdu na /
phung po dang ni skye mched dang /
khams gcig gis ni thams cad bsdus /
zhes bya ba ni skye mched la sogs pas kyang thams cad bsdus mod kyi mdor bsdus pa ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
vistarataḥ /
ayaṃ tu deśanātrayān niṣkṛṣya samāsata uktaḥ /
rūpaskandhena rūpaskandhaḥ saṃgṛhīto daśa cendriyārthasvabhāvāny āyatanāni dhātavaś ca /
dharmāyatanadhātvekadeśaś cāvijñaptiḥ /
manaāyatanena vijñānaskandhaḥ /
tad eva ca manaāyatanaṃ saptacittadhātavaś ca saṃgṛhītāḥ /
dharmadhātunā vedanāsaṃjñāsaṃskāraskandhāḥ saṃgṛhītāḥ dharmāyatanaṃ dharmadhātuś ca /
avijñaptir iha dviḥ saṃgṛhītā
rgyas par ro /
'di ni bstan pa gsum las bkar te mdor bsdu na zhes bshad do /
gzugs kyi phung pos ni gzugs kyi phung po dang dbang po dang don gyi ngo bo nyid kyi skye mched dang khams bcu dang chos kyi khams kyi phyogs gcig ste rnam par rig byed ma yin pa bsdus so /
yid kyi skye mched kyis ni rnam par rig byed phung po dang yid kyi skye mched de nyid dang rnam par shes pa'i khams bdun bsdus so /
chos kyi khams kyis ni tshor ba dang 'du shes dang 'du byed kyi phung po dag dang chos kyi skye mched dang chos kyi khams bsdu ste 'dir rnam par rig byed ma yin pa ni lan gnyis bsdus so /
tadyathā cakṣurindriyam iti /
cakṣurindriyaṃ vedanādiskandhaśrotrādyāyatanadhātunirodhasatyamārgasatyasvabhāvena viyuktaṃ
dper na mig gi dbang po ni zhes bya ba la mig gi dbang po ni tshor ba la sogs pa'i phung po dang rna ba la sogs pa'i skye mched dang khams dang 'gog pa'i bden pa dang lam gyi bden pa'i ngo bo nyid dang mi ldan pa yin no /
ata etad uktaṃ /
cakṣurindriyaṃ rūpaskandhena cakṣurāyatanadhātubhyāṃ duḥkhasamudayasatyābhyāṃ ca saṃgṛhītaṃ tatsvabhāvatvāt
de'i phyir 'di skad du /
mig gi dbang po ni gzugs kyi phung po dang mig gi skye mched dang khams dag dang sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pa dag gis bsdus te de dag gi ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
nānyaiḥ skandhādibhis tadbhāvaviyuktatvād iti /
mahatātrālpakaṃ saṃgṛhītaṃ /
na tu mahad alpakena
de dag gi ngo bo dang mi bden pa'i phyir phung po la sogs pa gzhan dag gis ni ma yin no zhes bshad do /
'dir ni mang pos nyung du bsdus pa yin gyi nyung ngus mang po ni ma yin no /
katham iti /
rūpaskandho mahān sarvarūpasaṃgrāhakatvāt /
cakṣurindriyam alpakaṃ rūpaskandhaikadeśatvāt
ji lta zhe na /
gzugs kyi phung po ni gzugs thams cad sdud par byed pa yin pa'i phyir mang po yin zhing mig gi dbang po ni gzugs kyi phung po'i phyogs gcig yin pa'i phyir nyung du yin la /
rūpaskandhena cakṣurindriyaṃ saṃgṛhītaṃ /
na tu cakṣurindriyeṇa rūpaskandhaḥ /
cakṣurindriyavyatiriktarūpaskandhasadbhāvāt /
tadyathā hastipadena pakṣipadaṃ saṃgṛhītaṃ
gzugs kyi phung pos mig gi dbang po bsdus kyi /
mig gi dbang pos ni gzugs kyi phung po ma yin te /
mig gi dbang po las ma gtogs pa'i gzugs kyang yod pa'i phyir ro /
dper na glang po che'i rjes kyis bya'i rjes bsdus kyi /
na tu pakṣipadena hastipadaṃ saṃgṛhītaṃ bya'i rjes kyis ni glang po che'i rjes ma bsdus pa de dang 'dra'o /
tadvat /
samena tu samam anyonyaṃ saṃgṛhītaṃ /
tadyathā cakṣurindriyaṃ cakṣurāyatanena
mnyam pas mnyam pa phan tshun bsdus pa ni dper na mig gi dbang po mig gi skye mched kyis bsdus pa dang mig gi skye mched kyang mig gi dbang pos bsdus pa lta bu ste /
cakṣurāyatanam api cakṣurindriyeṇety ayam abhidharmanayo veditavyaḥ /
yathā saṃgrahavastubhiḥ parṣadām iti /
catvāri saṃgrahavastūni /
dānaṃ priyavāditā arthacaryā samānārthatā ca
'di ni chos mngon pa'i lugs yin par rig par bya'o /
dper na bsdu ba'i dngos po bzhi po dag gis 'khor rnams zhes bya ba la /
bsdu ba'i dngos po bzhi ni sbyin pa dang snyan par smra ba dang don spyod pa nyid dang don mthun pa nyid do /
catasraḥ parṣadab bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikāḥ /
[tip /
37a] tais tāsāṃ saṃgrahaḥ /
sa tu kādācitkaḥ /
kadācidbhavaḥ kādācitkaḥ /
kadācid āsāṃ dīyate priyaṃ cocyate /
na ce saṃgraha iti
'khor bzhi ni dge slong dang dge slong ma dang dge bsnyen dang dge bsnyen ma dag go /
de dag gis de dag bsdus pa ste /
de ni res 'ga' ba yin no /
res 'ga' zhig 'byung ba ni res 'ga' ba ste res 'ga' zhig 'di dag la sbyin par byed cing snyan par yang smra bar byed kyi bsdus pa ni ma yin no /
sāṃketikaḥ sāṃvyavahārikaḥ /
svabhāvasaṃgrahas tu pāramārthika ity uktaṃ
brdar btags pa ni tha snyad pa ste ngo bo nyid kyis bsdus pa ni don dam pa zhes bshad do /
mig la sogs pa gnyis mod kyi /
(I /
19ab) jātigocaravijñānasāmānyād ekadhātutā
rigs dang spyod yul rnam par shes /
'dra ba'i phyir na khams gcig nyid /
dvitve 'pi cakṣurādīnām ity arthād etad uktaṃ bhavati /
jātyādibhedād yathāsaṃbhavaṃ dhātubhedavyavasthānaṃ
ces bya ba ni don gyis na 'di skad du rigs la sogs pa tha dad pa'i phyir ci rigs par khams tha dad par rnam par gzhag gi rten tha dad pa'i phyir ni ma yin no zhes bshad par 'gyur ro /
na tv adhiṣṭhānabhedād iti /
tatra cakṣurdhātvādīnām anyonyaṃ jātigocaravijñānabhedo bhavati
de la mig gi khams la sogs pa phan tshun rigs dang spyod yul dang rnam par shes pa tha dad pa yin no /
gzugs kyi khams la sogs pa ni rigs dang rnam par shes pa tha dad pa yin no /
rūpadhātvādīnāṃ jātivijñānabhedaḥ /
vijñānadhātūnāṃ jātigocarabhedaḥ /
manovijñānasyāpi hi dharmadhātur asādhāraṇo gocaraḥ
rnam par shes pa'i khams rnams ni rigs dang spyod yul tha dad pa yin no /
chos kyi khams kyang yid kyi rnam par shes pa'i thun mong ma yin pa'i spyod yul yin no /
evaṃ śrotraghrāṇayor api yojyam iti /
jātisāmānyam ubhayoḥ śrotrasvabhāvatvāt
de bzhin du rna ba dang sna ba dag la yang sbyar bar bya'o zhes bya ba ni rigs 'dra ba ni gnyi ga rna ba'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
gocarasāmānyam ubhayoḥ śabdaviṣayatvāt spyod yul 'dra ba ni gnyi ga'i yul sgra yin pa'i phyir ro /
(Abhidh-k-vy 42) vijñānasāmānyam ubhayor ekaśrotravijñānāśrayatvāt rnam par shes pa 'dra ba ni gnyi ga rna ba'i rnam par shes pa gcig gi rten yin pa'i phyir ro /
tasmād eka eva śrotradhātuḥ de lta bas na rna ba'i khams ni gcig kho na yin no /
evaṃ ghrāṇasyāpi yojyaṃ de bzhin du sna la yang sbyar bar bya'o /
(I /
19cd) kāryāntarābhāvāt tarhi dvayānutpattiprasaṃgaḥ syād ity ata āha /
śobhārthaṃ tu dvayodbhava iti
'o na 'di dgos pa gzhan med pa'i phyir gnyis mi 'byung bar thal bar 'gyur ro zhe na de'i phyir ro /
mdzes bya'i phyir na gnyis 'byung ngo /
ekacakṣuḥśrotrādhiṣṭhānaikanāsikābilasaṃbhavān mahad vairūpyaṃ syād ity ekasya cakṣuḥśrotrādhiṣṭhānasya ekasya ca nāsikābilasya saṃbhavān mahad vairūpyaṃ syāt zhes bya ba smos so /
mig dang rna ba'i rten gcig dang sna'i bu ga gcig tu gyur na shin tu mi mdzes par 'gyur ro zhes bya ba ni mig dang rna ba'i rten gcig dang sna'i bu ga gcig tu gyur na shin tu mi sdug par 'gyur ro /
nanu coṣṭramārjārolūkaprabhṛtīnāṃ cakṣurādidvayodbhave 'pi na bhavaty āśrayaśobhā rnga mo dang byi la dang 'ug pa la sogs pa'i mig la sogs pa gnyis 'byung yang rten mi mdzes pa ma yin nam zhe na /
jātyantarāpekṣayā na teṣām āśrayaśobhā rigs gzhan la ltos na ni de dag rten mdzes pa ma yin no /
svajātyapeksayā tu yasya cakṣurādidvayam asti /
tasya tasyāṃ svajātāv āśrayaśobhā
rang gi rigs la ltos nas ni gang la mig la sogs pa gnyis yod pa de'i rten rang gi rigs de'i nang na mdzes pa yin gyi gang la med pa de ni mi sdug pa yin pas sun 'byin pa de ni mi rung ngo /
yasya nāsti /
tasya vairūpyam iti /
adūṣyam etat /
ācāryasaṃghabhadras tv asya sūtrasyārthaṃ vivavre /
śobhārtham ity ādhipatyārtham ity arthaḥ /
ādhipatyasaṃpanno hi loke śobhatīty apadiśyate /
yeṣāṃ cendriyāṇāṃ amūny adhiṣṭhānāni /
teṣāṃ pariśuddhadarśanaśravaṇaghrāṇāyādhipatyaṃ syāt /
na hi yathā dvābhyāṃ cakṣurbhyāṃ pariśuddhaṃ darśanaṃ bhavati tathaikena /
evam itarayor api /
evaṃ caiṣām indriyatvaṃ hīyeta /
tadartham etad uktaṃ syād iti
slob dpon 'dus bzang mdo 'di'i don 'grel pa ni /
mdzes bya'i phyir zhes bya ba ni bdag po'i phyir zhes bya ba'i tha tshig ste /
'jig rten na dbang po phun sum tshogs pa ni mdzes pa'o zhes brjod do /
dbang po gang dag rten ma tshang ba de dag ni mthong ba dang thos pa dang snom pa yongs su ma dag pas bdag po ma yin par 'gyur te /
ji ltar mig gnyis kyis mthong ba yongs su dag pa de ltar gcig gis ni ma yin no /
de bzhin du gzhan gnyis la yang sbyar bar bya'o /
de ltar na 'di dag gi dbang po nyid nyams par 'gyur bas de'i don ni 'di skad ces bya bar 'gyur te /
sphuṭopalabdhyartham ity arthaḥ gsal bar dmigs par bya ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
ihāpi śakyam evaṃ vaktum /
ekam eva parisphuṭopalabdhyāśrayabhūtaṃ vistīrṇaṃ karmaṇotpādyatāṃ
'di la yang 'di skad du las kyis yongs su gsal bar dmigs pa'i rten du gyur pa rgya chen po gcig kho na zhig skyed 'dod cig /
rten rnam par chad pas ci zhig bya zhes brjod par ni nus so /
bam po bzhi pa /
kim āśrayavicchedeneti /
vibhāṣāyāṃ tu likhitam etat pakṣadvayaṃ /
śobhārthaṃ dvayodbhava ity eko vyaktyartham ity apara iti
bye brag tu bshad pa las ni /
kha cig na re mdzes par bya ba'i phyir gnyis 'byung ngo zhes zer ro zhes bya ba dang gzhan dag na re gsal bar bya ba'i phyir ro zhes zer ro zhes bya ba phyogs 'di gnyi ga bris so /
alaṃ prasaṃgena /
nanu ca karmavaśāt indriyadvayotpattiḥ
zhar la 'ongs pa rdzogs so /
las kyi dbang gis dbang po 'byung ba ma yin nam /
kim anyad evocyate śobhārthaṃ vyaktyarthaṃ ceti /
karmavaśād evātrendriyadvayodbhava uktaḥ
mdzes par bya ba'i phyir dang gsal bar bya ba'i phyir zhes bya ba gzhan nyid brjod ci dgos she na /
'dir las kyi dbang kho nas dbang po gnyis 'byung bar bshad pa yin no /
katham iti /
evaṃ vibhaktāvayavāśrayeṇānādikālābhyastaḥ śobhābhimānaḥ sattvānāṃ pravartate
ji ltar zhe na sems can rnams rten gyi yan lag de ltar rnam par phye ba las mdzes pa'i mngon pa'i nga rgyal thog ma med pa'i dus nas goms pa 'byung ste /
atas tadabhilāṣapūrvakeṇa sphuṭopalabdhyabhilāṣapūrvakeṇa ca karmaṇā tad indriyadvayam abhinirvartamānaṃ śobhārthaṃ vyaktyarthaṃ codbhavatīty ucyate de'i phyir de 'dod pa sngon du 'gro ba dang gsal bar dmigs pa'i 'dod pa sngon du 'gro ba'i las kyi dbang po de gnyis mngon par grub pa las mdzes par bya ba'i phyir dang gsal bar bya ba'i phyir 'byung ngo zhes bshad pa yin no /
(I /
20ab) rāśyāyadvāragotrārthāḥ skandhāyatanadhātava iti
spungs dang skye sgo rigs kyi don /
phung po skye mched khams rnams yin /
yathākramaṃ rāśiḥ āyadvāraṃ gotraṃ cārtha eṣāṃ /
ta ime rāśyāyadvāragotrārthāḥ
zhes bya ba ni 'di dag la spungs pa dang skye ba'i sgo dang rigs mod pas na 'di dag ni /
spungs pa dang skye sgo rigs kyi don dag yin no /
ke /
skandhāyatanadhātuśabdāḥ /
atha vā rāśyāyadvāragotraśabdānām arthāḥ /
ke /
skandhāyatanadhātavaḥ /
sūtre vacanāt /
sūtre rāśyarthaḥ skandhārtha iti /
rāśer yo 'rthaḥ /
sa skandhasyārthaḥ /
taṃ sūtreṇa darśayati /
yat kiṃcid rūpam atītānāgatapratyutpannam iti vistaraḥ /
aikadhyam iti
gang dag yin zhe na /
phung po dang skye mched dang khams zhes bya ba dag yin no /
rnam pa gcig tu na spungs pa dang skye ba'i sgo dang rigs zhes bya ba rnams kyi don dag yin te /
gang dag yin zhe na phung po dang skye mched dang khams dag yin no /
mdo las /
'byung ba'i phyir spungs pa'i don ni phung po'i don to zhes bya ba ni spungs pa'i don gang yin pa de ni phung po'i don te de ni mdo las /
gzugs gang yin pa ci yang rung /
'das pa 'am /
ma 'ongs pa 'am /
da ltar byung ba'am zhes bya ba rgyas par ston pa yin no /
gcig tu zhes bya ba la /
ekadhaivaikadhyaṃ /
anityatāniruddham iti /
anityatayā saṃskṛtalakṣaṇena (Abhidh-k-vy 43) niruddham ity arthaḥ /
anityatāgrahaṇaṃ anyanirodhanirāsārthaṃ /
paṃcavidho hi nirodhaṃ
gcig tu ni rnam pa gcig tu'o /
mi rtag pa nyid kyis 'gags pa'o zhes bya ba ni 'dus byas kyi mtshan nyid kyi mi rtag pa nyid kyis 'gags pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
mi rtag pa nyid smos pa ni 'gog pa gzhan bsal ba'i phyir /
lakṣaṇanirodhaḥ samāpattinirodha upapattinirodhaḥ pratisaṃkhyānirodho 'pratisaṃkhyānirodhaś ca 'gog pa ni rnam pa lnga ste mtshan nyid kyis 'gog pa dang snyoms par zhugs pas 'gog pa dang skye bas 'gog pa dang so sor brtags pas 'gog pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'o /
tad yady atītaṃ rūpaṃ niruddham ity eva brūyāt /
aviśeṣitatvāt samāpattinirodhādīnām api prasaṃgaḥ syāt
de la gal te gzugs 'das ba ni 'gags pa'o zhes bya ba de tsam zhig brjod par 'gyur na ni khyad par du ma byas pa'i phyir snyoms par 'jug pas 'gog pa la sogs pa la yang thal bar 'gyur ro /
na ca tair atītārthateṣyate de dag ni 'das pa'i don nyid yin par mi 'dod do /
samāpattinirodho hy anāgatānām eva cittacaittānām /
upapattinirodho 'py eṣām eva
snyoms par 'jug pas 'gog pa ni sems dang sems las byung ba ma 'ongs pa dag kho na'i yin la skye bas 'gog pa yang de dag kho na'i yin no /
pratisaṃkhyānirodhaḥ sāsravāṇām eva so sor brtags pas 'gog pa ni zag pa dang bcas pa kho na'i yin no /
apratisaṃkhyānirodho 'py anutpattidharmāṇām evānāgatānāṃ /
tasmāl lakṣaṇanirodhagrahaṇārtham idam anityatāgrahaṇaṃ
so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa yang ma 'ongs pa mi skye ba'i chos can dag kho na'i yin no /
de lta bas na mtshan nyid kyi 'gog pa smos pa'i phyir mi rtag pa nyid 'di smos so /
anāgatam anutpannam iti /
pratyutpannatām asaṃprāptaṃ /
pratyutpannam utpannāniruddham iti
ma 'ongs pa ni ma byung ba'o zhes bya ba ni da ltar byung ba nyid du ma yin pa'o /
da ltar byung ba ni byung la ma 'gags pa'o zhes bya ba la /
utpannagrahaṇam anāgataviśeṣaṇārthaṃ /
aniruddhagrahaṇam atītaviśeṣaṇārthaṃ /
anāgataṃ yady apy aniruddhaṃ na tūtpannam
byung ba smos pa ni ma 'ongs pa las khyad par du byas pa'i phyir la /
ma 'gags pa smos pa ni 'das pa las khyad par du bya ba'i phyir te /
ma 'ongs pa ni ma 'gags pa yin mod kyi byung ba ma yin no /
atītam api yady apy utpannaṃ na tv aniruddham iti /
ādhyātmikaṃ svāsāṃtānikam iti /
cakṣurādikaṃ rūpādikaṃ ca
'das pa yang byung ba yin mod kyi ma 'gags pa ni ma yin no /
nang gi ni rang gi rgyud la yod pa'o zhes bya ba ni mig la sogs pa dang gzugs la sogs pa'o /
bāhyam anyad iti /
tad eva pārasāṃtānikam asattvasaṃkhyātaṃ ca /
āyatanato veti /
ādhyātmikaṃ cakṣurādipaṃcakaṃ svaparasaṃtatipatitaṃ /
dvādaśādhyātmikā iti vacanāt /
bāhyam anyad rūpādikaṃ viṣayapaṃcakaṃ svaparasaṃtatipatitam /
asattvasaṃkhyātaṃ cāvijñaptiś ca
gzhan gyi phyi'o zhes bya ba ni de dag nyid gzhan gyi rgyud la yod pa dang sems can du bgrang ba ma yin pa'o /
yang na skye mched kyi sgo nas so zhes bya ba ni nang gi ni mig la sogs pa lnga rang dang gzhan gyi rgyud la yod pa'o /
gzhan gyi phyi ste gzugs la sogs pa yul lnga rang dang gzhan gyi rgyud la yod pa dang sems can du bgrang ba ma yin pa dang phyi'i skye mched kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir rnam par rig byed ma yin pa yang yin no /
bāhyāyatanasvabhāvam iti kṛtvā /
audārikaṃ sapratigham iti /
paramāṇusaṃcayasvabhāvaṃ /
sūkṣmam apratighaṃ
rags pa ni thogs pa dang bcas pa'o zhes bya ba ni rdul phra rab bstsags pa'i phyir ro /
phra ba ni thogs pa med pa'o zhes bya ba ni rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs so /
avijñaptirūpaṃ /
āpekṣikaṃ veti /
apekṣayā vā audārikaṃ sūkṣmaṃ ca bhavati
yang na ltos pa pa yin no zhes bya ba ni yang na ltos pas rags pa dang phra bar 'gyur te /
tadyathā likṣām apekṣya audārikī yūkā /
yūkām apekṣya sukṣmā likṣeti
dper na sro ma la ltos nas shig rags pa yin la shig la ltos nas sro ma phra ba yin pa lta bu'o /
tad evaṃ sati sapratigham eva audārikaṃ ca sūkṣmaṃ bhavati de bas na de lta yin dang thogs pa dang bcas pa nyid ni rags pa yang yin la phra ba yang yin gyi /
apratighaṃ tu sūkṣmam evāsaṃcitatvāt /
āpekṣikatvād asiddham iti /
saiva sūkṣmā likṣā vātāyanarajo 'pekṣya audārikī /
saiva ca audārikī yūkām apekṣya sūkṣmeti avyavasthitam audārikasūkṣmatvaṃ pārāpāravat /
kathaṃ hi nāma /
audārikaṃ sūkṣmaṃ bhavati sūkṣmaṃ ca audārikam iti /
na /
apekṣābhedād iti /
apekṣayā bhedo 'pekṣābhedaḥ /
tasmān nāsiddhaṃ /
yad evāpekṣya audārikaṃ na jātu tad apekṣya sūkṣmaṃ /
na kadācit tad evāpekṣyam ity arthaḥ /
pitṛputravad iti /
tadyathā evadattasya putro yajñadattaḥ
thogs pa med pa ni bstsags pa ma yin pa'i phyir phra ba kho na yin no /
ltos pa pa yin pa'i phyir mi 'grub po zhes bya ba ni sro ma phra mo de nyid nyi zer gyi rdul la ltos nas rags pa yin la rags pa de nyid shig dang nas la ltos nas phra ba yin pas pha rol dang tshu rol bzhin rags pa dang phra ba rnam par mi gnas na ji ltar na rags pa yang phra ba yin la phra ba yin ba yang rags pa yin /
ma yin te ltos pas tha dad pa'i phyir ro zhes bya ba ni ltos pas bya brag yod pa ni ltos pas tha dad pa ste /
de'i phyir ma grub pa ma yin no /
gang kho na la ltos te rags pa yang phra ba yin pa ni nam du yang de la ltos te phra ba ma yin te /
gzhan yang de la ltos te phra ba ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
pha dang bu bzhin zhes bya ba ni dper na lha sbyin gyi bu ni mchod sbyin yin la mchod sbyin gyi bu ni khyab 'jug bshes yin na /
yajñadattasya putro viṣṇumitraḥ mchod sbyin de khyab 'jug bshes la ltos te /
sa yajñadatto viṣṇumitram apekṣya pitā de ni pha yin la lha sbyin la ltos te de ni bu yin no /
evadattam apekṣya putraḥ /
na cāpekṣikatvād asya pitṛputrabhāvo na sidhyati /
apekṣābhedāt /
na hi sa yajñadattas tam eva viṣṇumitram apekṣya putraḥ /
nāpi tam eva devadattam apekṣya (Abhidh-k-vy 44) piteti /
tadvat /
hīnaṃ kliṣṭaṃ sadbhis tyaktam iti kṛtvā /
praṇītam akliṣṭaṃ kleśadūṣitatvāt /
dūram atītānāgataṃ saṃtānapracyutatvāt tadasaṃprāptatvāc ca
ltos pa pa yin pa'i phyir 'di pha'i ngo bor mi 'grub pa yang ma yin te /
ltos pas tha dad pa'i phyir ro /
mchod sbyin de ni khyab 'jug bshes de nyid la ltos te bu yang ma yin la lha sbyin de nyid la ltos te pha yang ma yin pa de dang 'dra'o /
ngan pa ni nyon mongs pa can no zhes bya ba ni dam pa rnams kyis smad pa'i phyir ro /
gya nom pa ni nyon mongs pa can ma yin pa'o zhes bya ba ni nyon mongs pas sun ma phyung ba'i phyir ro /
ring ba ni 'das pa dang ma 'ongs pa'o zhes bya ba ni rgyud nyams pa'i phyir dang der ma phyin pa'i phyir ro /
antikaṃ pratyutpannaṃ saṃtānasaṃnihitatvāt /
evaṃ yāvad vijñānam iti /
yā kācid vedanā atītānāgatapratyutpannā ādhyātmikī vā bāhyā vā audārikā vā sūkṣmā yā vā dūre yā vā antike tāṃ sarvām aikadhyam abhisaṃkṣipya vedanāskandha iti saṃkhyāṃ gacchati /
evaṃ yāvad vijñānaṃ vaktavyaṃ /
yāvat sarvam aikadhyam abhisaṃkṣipya vijñānaskandha iti saṃkhyāṃ gacchatīti /
atītāditvam eṣāṃ vedanādīnāṃ yathā rūpasya
nye ba ni da ltar byung ba zhes bya ba ni rgyud nye ba'i phyir ro /
rnam par shes pa'i bar du yang de dang 'dra'o zhes bya ba ni tshor ba gang yin pa ci yang rung 'das pa 'am ma 'ongs pa 'am da ltar byung ba 'am nang gi 'am phyi'i 'am rags pa'am phra ba'am /
ngan pa'am /
gya nom pa'am /
thag ring po na yod pa gang yin pa dang nye ba na yod pa de thams cad gcig tu bsdus te /
tshor ba'i phung po zhes bya ba'i grangs su 'gro'o zhes bya ba yin no /
de bzhin du rnam par shes pa la yang de thams cad gcig tu bsdus nas rnam par shes pa'i phung po zhes bya ba'i grangs su 'gro'o zhes bya ba'i bar du brjod par bya'o /
'di dag gis 'das pa la sogs pa nyid gzugs ji ltar ba bzhin no /
ayaṃ tu viśeṣo vedanādīnāṃ /
audārikaṃ paṃcendriyāśrayaṃ vedanādicatuṣkaṃ
'di ni khyad par yin te /
tshor ba la sogs pa'i rags pa ni dbang po lnga la brten pa'i tshor ba la sogs pa bzhin yin te /
amūrtatvāt avagatam audārikatvaṃ nāsti /
sūkṣaṃ mānasam āśrayasyāpy amūrtatvāt /
bhūmito veti /
audārikaṃ sūkṣmaṃ ca vedanādikaṃ /
audārikī kāmāvacarī vedanā /
sūkṣmā prathamadhyānabhūmikā /
audārikī prathamadhyānabhūmikā /
sūkṣmā dvitīyadhyānabhūmikā /
evaṃ yāvad audārikī ākiṃcanyāyatanabhūmikā
lus can ma yin pa'i phyir rang la yod pa'i rags pa nyid ni med do /
phra ba ni yid las byung ba ste /
rten kyang lus can ma yin pa'i phyir ro /
yang na sa las zhes bya ba ni tshor ba la sogs pa rags pa dang phra ba ste /
rags pa ni 'dod pa na spyod pa'i tshor ba'o /
phra ba ni dpe gnyis la 'di bzhin /
bsam gtan dang po'i sa pa'o /
rags pa ni bsam gtan dang po'i sa ba'o /
phra ba ni bsam gtan gnyis pa'i sa pa'o zhes bya ba nas /
de bzhin du rags pa ni ci yang med pa'i skye mched kyi sa pa yin no /
sūkṣmā bhavāgrabhūmiketi /
yathā vedanā /
evaṃ yāvad vijñānaṃ vaktavyaṃ
phra ba ni srid pa'i rtse mo'i sa pa zhes bya ba'i bar yin no /
tshor ba ji lta bar rnam par shes pa'i bar du yang de bzhin du brjod par bya'o /
bhadanta iti sthaviraḥ /
kaścit sautrāntikas tannāmā vā
btsun pa zhes bya ba ni mdo sde pa'i gnas brtan 'ga' zhig gam /
yang na ming de zhes bya ba zhig yin no /
bhagavadviśeṣas tv āha /
sthaviraharmatāto 'sāv iti
skal ldan khyad par can na re de ni gnas brtan chos skyob yin no zhes zer ro /
atra vayaṃ brūmaḥ /
yadi harmatrāto 'tītānāgatāstitvavādī
'di la bdag ni gal te de chos skyob yin na ni 'das pa dang ma 'ongs pa yod pa nyid du smra ba yin pas /
sa iti na sautrāntiko na ārṣṭāntika ity arthaḥ /
tathā hi vakṣyati /
bhāvānyatviko bhadantaharmatrātaḥ /
sa kilāha /
dharmasyādhvasu pravartamānasya bhāvānyathātvaṃ bhavati na dravyasyānyathātvam iti /
sautrāntikadarśanāvalaṃbī cāyaṃ bhadanto vibhāṣāyāṃ likhitaḥ
mdo sde pa ma yin no zhes smras te /
dngos ston pa ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
'di ltar dngos po gzhan nyid du 'gyur bar smra ba ni btsun pa chos skyob yin te /
de na re chos dus rnams su 'jug pa na dngos po gzhan nyid du 'gyur gyi rdzas gzhan nyid du 'gyur ba ni ma yin no zhes zer ro zhes grag go zhes 'chad par 'gyur ro /
btsun pa 'di ni mdo sde ba'i lta ba la 'tshel ba yin no /
bye brag tu bshad pa'i nang du btsun pa na re zhes bya ba la sogs pa bris so /
bhadanta āhetyevamādi /
bhadantaharmatrāto 'pi svanāmnaiva vibhāṣāyāṃ likhitaḥ
btsun pa chos skyob kyang bye brag tu bshad pa'i nang du btsun pa chos skyob ba na re zhes bya ba la sogs pa rang gi ming kho na bris so /
bhadantaharmatrāta āhetyevamadi /
tena lakṣyate bhadantaharmatrātād anyo 'yaṃ sautrāntikaḥ kaścit sthaviro bhikṣur iti /
paṃcendriyagrāhyam iti rūpādipaṃcakaṃ /
sūkṣmam anyac cakṣurādipaṃcakaṃ /
avijñaptiś ca /
manāpam iti /
mana āpnotīti manaāpaṃ manojñam ity arthaḥ /
punaḥsaṃdhikaraṇaṃ cātra draṣṭavyaṃ /
pūrvatrāsiddham iti īṣadarthena ñaparigrahāt kiṃcit siddham ity ekasavarṇadīrghatvaṃ /
dūram adṛśyadeśam iti /
ādhāradeśaṃ āśrayādhāradeśaṃ cādhikṛtya /
draṣṭuṃ śakyo dṛśyaḥ /
dṛśyo deśo 'syeti dṛśyadeśaṃ dṛśyādhāradeśaṃ /
dṛśyāśrayādhāradeśaṃ vā /
tadyathā kuṇḍe badaraṃ
des na btsun pa 'di ni chos skyob las gzhan pa mdo sde pa'i dge slong gnas brtan 'ga' zhig yin no zhes bya bar mngon no /
dbang po ldas gzung bar bya'o zhes bya ba ni gzugs la sogs pa lnga'o /
gzhan ni phra ba'o zhes bya ba ni mig la sogs pa lnga dang rnam par rig byed ma yin pa'o /
yid du 'ong ba'o zhes bya ba ni yid la khyab pa ni yid du 'ong ba ste yid du 'thad pa zhes bya ba'i tha tshig go /
ring ba ni yul mi snang ba'o zhes bya ba ni gzhi'i yul dang rten gyi gzhi'i yul gyi dbang du byas pa'o /
blta bar nus pa ni snang ba'o /
'di la yul snang ba yod pas na yul snang ba can te gzhi'i yul lam rten gyi gzhi'i yul snang ba can no /
dper na rgya shug gi rdza ma 'am mig la sogs pa lta bu ste de ni nye ba yin no /
cakṣurādi vā /
tad antikaṃ /
adṛśyadeśaṃ tu tadviparītaṃ dūraṃ /
dūram adṛśyam iti noktaṃ /
āsannam api hi kiṃcid atisūkṣmatvān na dṛśyate /
na ca tad dūram iṣyate /
dṛśyadeśatvāt /
kimarthaṃ punar evaṃ bhadantena vyākhyāyate /
atītādīnāṃ svaśabdenābhihitatvāt /
anyathā hi punaruktadoṣaḥ syāt /
dūrāntikatvaṃ tu teṣām āśrayavaśād (Abhidh-k-vy 45) iti /
teṣāṃ vedanādīnām amūrtatvenādeśasthatvāt tasmād evaṃ vaktavyaṃ /
dūre adṛśyamānāśrayā vedanādayaḥ /
antike dṛśyamānāśrayā iti /
audārikasūkṣmatvaṃ pūrvavad iti /
audārikaṃ paṃcendriyāśrayaṃ /
sūkṣmaṃ mānasam iti /
cittacaittānām āyam utpattiṃ tanvantīty āyatanāni
yul mi snang ba can ni de las bzlog ste ring ba yin no /
ring ba ni mi snang ba'o zhes ma bshad pa ni la la nye yang shin tu phra ba'i phyir mi snang ba de ni yul snang ba can yin pa'i phyir ring bar yang mi 'dod pas so /
yang ci'i phyir btsun pa de ltar bshad ce na /
'das pa la sogs pa ni rang gi ming gis bstan pa'i phyir te /
de lta ma yin na zlos pa'i skyon du 'gyur ro /
de dag gi ring ba dang nye ba nyid ni rten gyi dbang gis so zhes bya ba ni tshor ba la sogs pa de dag ni lus can ma yin pa nyid kyis yul na mi gnas pa'i phyir te /
de lta bas na 'di skad du thag ring po na yod pa ni mi snang ba la brten pa'i tshor ba la sogs pa'o /
nye ba na yod pa ni snang ba la brten pa dag go zhes brjod par bya'o /
rags pa dang phra ba nyid ni snga ma bzhin no zhes bya ba ni rags pa ni dbang po lnga la brten pa'o /
phra ba ni yid las byung ba'o zhes bya ba yin no /
sems dang sems las byung ba rnams skye ba 'byung ba mched par byed pas na skye mched rnams so /
dvayaṃ pratītya vijñānasyotpattir iti sarveṣām āyatanatvasiddhiḥ gnyis la brten te rnam par shes pa skye ba thams cad skye mched nyid yin par 'grub po /
ekasminn āśraye saṃtāne veti /
āśraye samudāyalakṣaṇe śarīre
rten tam rgyud gcig la zhes bya ba la rten ni lus kyi mtshan nyid spyi'o /
saṃtāne vā cittādīnāṃ pravāhalakṣaṇe rgyud ni sems dang sems las byung ba rnams kyi rgyun gyi mtshan nyid do /
svasyā jāteḥ /
kiṃ /
ākarā iti prakṛtaṃ
rang gi rigs kyi yin te ci zhe na /
'byung gnas dag ces bya bar skabs dang sbyar ro /
sabhāgahetutvāt /
pūrvotpannaṃ cakṣuḥ paścimasya sabhāgabetur ity ākaro dhātuḥ
skal ba mnyam pa'i rgyu yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni mig sngar skyes pa ni phyi ma'i skal ba mnyam pa'i rgyu yin pas 'byung gnas ni khams yin te /
yato hi suvarṇādyutpattiḥ /
te teṣām ākarāḥ
gang las gser la sogs pa 'byung ba de dag ni de dag gi 'byung gnas yin no /
asaṃskṛtaṃ na dhātuḥ syāt /
na hy asaṃskṛtam asaṃskṛtasyānyasya vā sabhāgahetuḥ
'dus ma byas khams ma yin par 'gyur te 'dus ma byas ni 'dus ma byas sam gzhan gyi skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin no /
cittacaittānāṃ tarhīti /
kiṃ /
ākarā iti prakṛtaṃ /
dvayaṃ pratītya vijñānasyotpattir iti sarvadhātavo vijñānasya sasaṃprayogasya pratyayo 'vaśyam ālambanam adhipatiś cety ākarāḥ
'o na ni sems dang sems las byung ba rnams kyi yin no zhes bya ba ci zhe na 'byung gnas dag ces skabs dang sbyar ro /
gnyis la brten nas rnam par shes pa skye ba'i phyir gdon mi za bar khams thams cad rnam par shes pa mtshungs par ldan pa dang bcas pa skye ba'i dmigs pa yin pa dang bdag po yin pas 'byung gnas dag yin no /
rāśipudgalavad iti /
prajñaptisantaḥ skandhāḥ /
rāśiśabdavācyatvāt /
dhānyarāśivat /
pudgalavad vā /
sa hi prajñaptisan pudgalaḥ rūpādiprajñaptikāraṇanirapekṣāgṛhyamāṇasvabhāvatvāt dhānyarāśivat
spungs pa dang gang zag bzhin no zhes bya ba ni phung po ni spungs pa'i sgrar brjod par bya ba yin pa'i phyir btags pa'i yod pa yin te 'bru spungs pa bzhin pa'am gang zag bzhin no /
gang zag de ni gzugs la sogs pa gdags pa'i rgyu la ma ltos par gzung du med pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir btags pa'i yod pa yin te 'bru spungs pa bzhin no /
kāryabhārodvahanārtha iti /
kāryam eva bhāraḥ /
kāryabhāraḥ /
tad uhyate teneti udvahanaṃ
bya ba'i khur khyer ba'i don zhes bya ba ni bya ba nyid khur yin pas bya ba'i khur te 'dis de khyer bas na khyer ba'o /
kāryabhārasyodvahanaṃ kāryabhārodvaḥanaṃ /
śarīrapradeśaḥ sa loke skandha ity ucyate
bya ba'i khur khyer ba ni lus kyi phyogs yin te /
de ni 'jig rten na phrag khur khyer ba'o zhes brjod do /
anenāpi kāryabhāra uhyate nāmarūpapratyayaṃ ṣaḍāyatanam ityādivacanāt /
tasmāt skandha iva skandha ity aupacārikaśabdaḥ
ming dang gzugs kyi rkyen gyis skye mched drug ces bya ba la sogs pa 'byung ba'i phyir 'dis kyang bya ba'i khur khyer ba yin no /
de lta bas na phrag khur khyer ba dang 'dra bar phung po yin no zhes sgra nye bar btags pa yin no /
pracchedārtho vā /
avadhyartho vety arthaḥ
yongs su chad pa'i don ni mtshams kyi don zhes bya ba'i tha tshig ste /
rūpapracchedo yāvad vijñānapraccheda iti /
tad etad utsūtram iti /
tad etad ubhayaṃ kāryabhārodvahanārthaḥ pracchedārthaś ceti
gzugs su yongs su chad pa nas rnam par shes par yongs su chad pa'i bar yin no /
de ni mdo dang 'gal lo zhes bya ba ni bya ba'i khur khyer ba'i don dang yongs su chad pa'i don de gnyi ga'o /
utkrāntaṃ sūtrād utsūtraṃ /
sūtraṃ hīti vistareṇa tat pratipādayati
mdo dang 'gal ba ni mdo las 'das pa'o /
mdo las zhes bya ba ni de rgyas par ston par byed pa yin no /
pratyekam iti vistaraḥ /
katham ity āha
so sor phung po nyid ces bya ba rgyas par 'byung ba ji ltar zhe na /
smras pa /
sarvam etad atītādirūpam ekaśaḥ ekaikaṃ rūpaskandha iti gzugs 'das pa la sogs pa 'di thams cad re re zhing so sor gzugs kyi phung po yin no zhes bya ba smos so /
samudāyena samudāyidravyam uktaṃ /
teṣāṃ hy atītādīnāṃ rūpāṇāṃ sa rāśir ity abhiprāyaḥ
'dus pas 'dus pa can gyi rdzas zhes bya ba bstan pa yin te /
de ni gzugs 'das pa la sogs pa de dag spungs pa yin no snyam du bsams pa yin no /
sūtre 'py evam evoktaṃ /
pṛthivīdhātuḥ katamaḥ /
keśā romāṇīti vistaraḥ
mdo las kyang /
de kho na skad du sa'i khams gang zhe na /
skra dang spu dag ces bya ba rgyas par gsungs te /
ekaikaṃ keśādidravyaṃ pṛthivīdhātur iti vijñāyate /
ayaṃ ca parihāraḥ kāryabhārodvahanārthapracchedārthapakṣayor spi śakyate vaktuṃ /
na śakyaṃ evam iti vistaraḥ /
aikadhyam adhisaṃkṣipyeti vacanātirekāt /
ekaikaṃ rūpaskandha iti na śakyate vijñātuṃ /
yadi hy evam artho 'bhaviṣyat /
tat sarvaṃ rūpaskandha ity evāvakṣyat
skra la sogs pa'i rdzas re re yang sa'i khams yin no zhes bya bar mngon no /
lan 'di ni bya ba'i khur khyer ba'i don dang yongs su chad pa'i don gyis phyogs dag la yang brjod par nus so /
de ltar ni shes par mi nus te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni thams cad gcig tu bsdus nas zhes 'byung ba'i phyir re re zhing gzugs kyi phung po yin no zhes bya bar ni shes par mi nus so /
gal te don de lta yin par gyur na ni de thams cad gzugs kyi phung po yin no zhes bya ba kho na zhig bshad par 'gyur ro /
nārtham aikadhyam abhisaṃkṣipyeti vacanena /
tasmād rāśivad eva skandhāḥ prajñaptisanta iti sthāpanāpakṣa ācāryasya
gcig tu bsdus nas zhes 'byung ba don med pa yin no /
de lta bas na gzugs kyi phung po dag ni spungs pa bzhin du btags pa'i yod pa yin no zhes bya ba ni slob dpon gyis gzhag pa'i phyogs yin no /
dravyasadrūpapratipattis tu skandhanirdeśe tatsamudāyitvād ity avagantavyaṃ /
rūpīṇy apīti vistaraḥ /
rūpigrahaṇam arūpiviśeṣaṇārthaṃ /
arūpi hi manaāyatanaṃ asaṃhatam api kāraṇabhāvaṃ bibharti
gzugs kyi phung po bstan pa la /
rdzas su yod par rtogs pa ni de 'dus pa can yin pa'i phyir ro zhes bya ba khong du chud par bya'o /
gzugs can rnams kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
gzugs can smos pa ni gzugs can ma yin pa las khyad par du bya ba'i phyir te /
gzugs can ma yin pa yid kyi skye mched ni 'dus pa ma yin yang rgyu'i ngo bo 'dzin no /
rūpīṇy api (Abhidh-k-vy 46) cakṣurādīni āyatanāni samuditāny eva cittacaittāyadvāratāṃ gacchanti nāsamuditānīti /
samudāyalakṣaṇatvāt skandhavat prajñāptisanti syuḥ
mig gi skye mched la sogs pa gzugs can rnams kyang 'dus pa kho na sems dang sems las 'byung ba skye ba'i sgo nyid du mched par byed kyi ma 'dus pa dag ni ma yin pas 'dus pa'i mtshan nyid yin pa'i phyir phung po bzhin du btags pa'i yod par 'gyur te rnam par shes pa'i tshogs lnga ni bstsags pa la brten pa dang dmigs pa yin pa'i phyir ro /
saṃcitāśrayālambanā hi paṃcavijñānakāyā iti /
na /
ekaśaḥ samagrāṇāṃ kāraṇabhāvād iti /
naitad evaṃ /
kasmāt /
ekaśaḥ pratyekaṃ samagrāṇāṃ samuditānāṃ kāraṇatvāt /
yasmād bahūnām eṣām cakurādiparamāṇūnāṃ parasparam apekṣyamāṇānām ekaikaśaḥ kāraṇabhāvaḥ /
na tv asaṃhatānāṃ /
tadyathā dārvākarṣaṇe bahūnām ākraṣṭṝṇāṃ pratyekam asāmarthyaṃ /
samuditānāṃ tu parasparam apekṣyamāṇānāṃ sāmarthyaṃ /
yathā vā keśāḥ pṛthakpṛthag avasthitā na samarthās taimirikacakṣurvijñānakaraṇe /
samuditās tv asaṃyuktā api samarthāḥ /
tadvac cakṣurādīndriyaparamāṇavo rūpādiviṣayaparamāṇavaś ca cakṣurādivijñānotpādane pratyekam asamarthāḥ
ma yin te 'dus pa rnams re re nas rgyu'i ngo bor gyur pa'i phyir zhes bya ba de ni de lta ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
tshogs pa 'dus pa rnams re re nas rgyu yin pa'i phyir ro /
'di ltar mig la sogs pa'i rdul phra rab mang po phan tshun ltos pa 'di dag re re zhing rgyu'i ngo bo yin gyi 'dus pa dag ni ma yin no /
dper na shing drang bar bya ba la 'dren par byed pa mang po dag re re nas nus pa med kyi 'dus pa phan tshun ltos pa rnams kyis nus pa lta bu'am /
dper na skra so so na gnas pa dag gis rab rib can gyi mig gi rnam par shes pa skyed par mi nus kyi 'dus pa dag gis ma 'byar kyang nus pa de bzhin du mig la sogs pa dbang po'i rdul phra rab dag dang gzugs la sogs pa yul gyi rdul phra rab dag kyang mig la sogs pa'i rnam par shes pa bskyed par bya ba la re res nus pa med kyi 'dus pa dag gis ni nus te /
samuditās tu samarthāḥ /
śaktiṛ hi bhāvānāṃ tādṛśy avagantavyā /
viṣayasahakāritvād veti /
yadi bahūnām āyadvārabhāva iti samudāyāyatanatvaṃ syān na dravyāyatanatvaṃ /
indriyaviṣayaparamāṇūnāṃ samuditānām āyadvārabhāva iti tat samudāyāyatanatvaṃ syāt
dngos po rnams kyis nus pa ni de lta bu yin par khong du chud par bya'o /
yul lhan cig byed pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni gal te mang po rnams skye ba'i sgo'i ngo bo yin pas 'dus pa skye mched nyid yin par 'gyur gyi rdzas skye mched nyid ma yin na ni dbang po dang yul gyi rdul phra rab 'dus pa rnams skye ba'i sgo'i ngo bo yin pas de dag 'dus pa skye mched nyid yin par 'gyur gyi /
na pṛthagāyatanatvaṃ syāt so sor ni skye mched nyid du mi 'gyur ba zhig na /
iṣyate ca pṛthagāyatanatvaṃ dvādaśāyatanānīti sūtrāt mdo las skye mched bcu gnyis zhes 'byung ba'i phyir so sor skye mched nyid yin par yang 'dod do /
sādhanaṃ cātropatiṣṭhate /
ye sahakāriṇaḥ /
na taiḥ saha samudāyātmakāyatanabhūtāś cakṣurāyatanasamudāyadravyaparamāṇavaḥ /
cakṣurvijñānakāraṇatvāt /
cakṣurāyatanarūpāyatanasamudāyadravyaparamāṇuvat /
yathā cakṣurāyatanasamudāyadravyaparamāṇavaḥ /
evaṃ yāvat kāyāyatanasamudāyadravyaparamāṇavo yojyāḥ
'di la bsgrub pa yang 'byung ste mig gi skye mched rdzas kyi rdul phra rab 'dus pa dag gang dag dang lhan cig byed pa de dag dang lhan cig 'dus pa'i bdag nyid kyi skye mched du gyur pa ni ma yin te /
mig gi rnam par shes pa'i rgyu yin pa'i phyir mig gi skye mched dang gzugs kyi skye mched rdzas kyi rdul phra rab 'dus pa bzhin no /
mig gi skye mched rdzas kyi rdul phra rab 'dus pa ji lta ba de bzhin du lus kyi skye mched rdul phra rab 'dus pa'i bar du yang sbyar bar bya'o /
vibhāṣāyāṃ tūcyata iti /
anenāpi prajñaptisantaḥ skandhā iti vyācaṣṭe
bye brag tu bshad pa las ni zhes bya ba 'dis kyang phung po dag btags pa'i yod pa'o zhes bya bar ston to /
ayaṃ tu viśeṣaḥ 'di ni khyad par yin te /
adravyasanto 'pi te tatropacāreṇa pradarśyanta iti /
viśeṣārthas tuśabdaḥ /
skandhaprajñaptim apekṣate iti /
skandha iti prajñaptim apekṣate
de dag ni rdzas su med kyang de la nye bar btags nas rab tu bstan to zhes khyad par du bya ba'i phyir ni zhes bya ba'i sgra smos so /
phung po btags pa'i yod par lta na ni zhes bya ba ni phung po zhes bya ba btags pa'i yod pa yin par lta ba ste /
rāśir iti prajñaptim apekṣata ity arthaḥ /
paramāṇur ekasya dhātor iti /
daśānāṃ cakṣurādīnāṃ rūpiṇāṃ dhātūnāṃ anyatamasya pradeśaḥ
spungs pa zhes bya ba btags pa'i yod pa yin par lta na zhes bya ba'i tha tshig go /
rdul phra rab khams gcig dang zhes bya ba ni mig la sogs pa gzugs can gyi khams bcu po dag las gang yang rung ba zhig gi phyogs yin no /
evam āyatanānām eṣām evānyatamasya rūpaskandhasya ca pradeśaḥ /
kasamāt /
na hi prajñaptāv apekṣitāyāṃ pradeśini pravṛttaḥ śabdaḥ pradeśe vyavasthāpyate /
atha nāpekṣate /
kiṃ /
skandhaprajñaptim ity adhikṛtaṃ /
sa āha /
paramāṇur eko dhātur iti vistaraḥ
de bzhin du skye mched de dag nyid las gang yang rung ba zhig dang gzugs kyi phung po'i phyogs yin no /
ci'i phyir zhe na /
btags pa yin par lta ba la ni phyogs can la 'jug pa'i sgra phyogs la rnam par mi 'jog go /
'on te mi lta na ni zhes bya ba ci zhe na /
phung po btags pa yin par zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
sa ekaikas teṣām āyatanadhātūnāṃ yo 'nyatama ukto rūpaskandhaś ca /
bhavati hi pradeśe 'pi pradeśivad upacāra iti /
pradeśe 'pi paramāṇau anyatamarūpāyatanadhātuvad rūpaskandhavac copacāraḥ /
tatra tasyeveti vatiḥ
de rdul phra rab khams gcig ces bya ba rgyas par 'byung ba ni de skye mched dang khams gang yang rung ba zhig bshad pa gang yin pa dang gzugs kyi phung po gcig kho na yin no /
phyogs yin yang phyogs can bzhin du nye bar 'dogs pa yang yod do zhes bya ba ni rdul phra rab phyogs yin yang gzugs kyi skye mched dang khams gang yang rung ba zhig bzhin du gzugs kyi phung po nye bar 'dogs so /
yathā paṭaikadeśe dagdhe paṭo dagdha iti /
yathā paṭaśabdaḥ samudāye pravṛttaḥ /
pradeśe 'py upacaryate paṭaikadeśe /
tadvat skandhaśabdo (Abhidh-k-vy 47) 'tītādirūpasamudāye pravṛttaḥ /
pradeśe 'pi paramāṇāv upacaryata iti /
skandhā eva prajñaptisanto nāyatanadhātava iti /
rūpādīnāṃ skandhā iti kṛtvā /
yadā tu rūpāṇy eva skandhā iti samāsaḥ /
tadā dravyasantaḥ skandhā ity abhiprāyaḥ /
idam iha vicāryate /
kim atra kāraṇaṃ yad indriyaparamāṇūnāṃ viṣayaparamāṇūnāṃ ca vijñānotpattaye tulye 'py anyonyasāpekṣatve na dvayānām eṣāṃ kevalendriyaparamāṇuvad ekāyatanatvaṃ vyavasthāpyate /
yasmāc cakṣurindriyādiparamāṇavaḥ sarve svavijñānotpattau sādhāraṇāni kāraṇāni bhavanti /
na tu tathā viṣayaparamāṇavaḥ /
tathā hi cakṣurindriyaparamāṇavo nīlaviṣayavijñānotpattāv api kāraṇaṃ bhavanti
dper na ras yug gi phyogs gcig tshig pa la ras yug tshig go zhes bya ba bzhin no zhes bya ba ni ji ltar ras yug ces bya ba'i sgra spyi la 'jug pa yin yang phyogs re ras yug gi phyogs gcig la yang nye bar 'dogs pa de bzhin du phung po zhes bya ba'i sgra 'das pa la sogs pa'i gzugs spyi la 'jug pa yang phyogs rdul phra rab la nye bar 'dogs so /
gzugs la sogs pa'i phung po zhes bya ba yin pa'i phyir phung po dag kho na btags pa'i yod pa yin gyi /
skye mched dang kham dag ni ma yin te /
gang gi tshe gzugs dag kho na phung po yin no zhes tshig sdud pa de'i tshe rdzas su yod pa yin no snyam du bsams pa yin no /
'dir 'di dpyad par bya ste /
gal te dbang po rdul phra rab rnams dang yul gyi rdul phra rab rnams rnam par shes pa bskyed par bya ba la phan tshun ltos pa dang bcas pa nyid du 'dra na 'dir ci'i phyir gnyis kyi 'di rnams dbang po'i rdul phra rab 'ba' zhig bzhin du skye mched gcig nyid du rnam par mi gzhag ce na /
'di ltar mig gi dbang po la sogs pa'i rdul phra rab thams cad ni rang gi rnam par shes pa skye ba'i thun mong gi rgyu yin gyi yul gyi rdul phra rab dag ni de lta ma yin no /
'di ltar mig gi dbang po'i rdul phra rab dag ni yul sngon po'i rnam par shes pa skye ba'i rgyu yang yin la ser po la sogs pa'i rnam par shes pa skye ba yang yin no /
pītādivijñānotpattāv api /
nīlaviṣayaparamāṇavas tu svavijñānotpattāv eva kāraṇaṃ bhavanti
sngon po'i rdul phra rab dag ni rang gi rnam par shes pa skye ba'i rgyu kho na yin gyi ser po la sogs pa'i rnam par shes pa skye ba ni ma yin no /
na pītādivijñānotpattau /
ity ataś cakṣurindriyaparamāṇubhis tadviṣayaparamāṇūnām atulyavartitvāt /
pṛthaksthānāvasthitatvāt /
na cakṣūrūpaparamaṇūnām ekāyatanatvavyavasthānatvaṃ yujyate
de bas na mig gi dbang po'i rdul phra rab dag dang de'i yul gyi rdul phra rab rnams mi 'dra bar 'jug pa'i phyir dang gnas so so na gnas pa'i phyir mig dang gzugs kyi rdul phra rab rnams skye mched gcig nyid du rnam par gzhag tu mi rung ste /
evaṃ yāvat kāyendriyaspraṣṭavyaparamāṇūnāṃ ekāyatanatvavyavasthānaṃ na yujyata iti vaktavyaṃ de bzhin du lus kyi dbang po dang reg bya'i rdul phra rab rnams skye mched gcig nyid du rnam par gzhag tu mi rung ba'i bar du brjod par bya'o /
(I /
20cd) mohendriyarucitraidhād iti /
saṃmohaprajñādhimokṣatraidhād ity arthaḥ /
trayaḥ prakārās traidham iti
rmongs dbang 'dod rnams gsum gyi phyir /
zhes bya ba ni kun tu rmongs pa dang shes rab dang mos pa rnams pa gsum gyi phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
tridhaiva traidham iti svarthe 'ṇpratyaya ity eke /
tridhābhāvas traidham iti bhāve 'ṇpratyaya ity apare /
mohendriyarucīnāṃ traidhaṃ /
tasmād iti /
piṇḍātmagrahaṇata iti /
kecic caittān piṇḍato gṛhītvā tān evātmato gṛhṇanti /
piṇḍagrāhe saty ātmagrāhapravṛtteḥ /
teṣāṃ skandhadeśanā /
tasyāṃ hi vedanāsaṃjñāsaṃskārabhedena tridhā caittā deśitāḥ /
nāyam ekaḥ pinḍaś caittaviśeṣā ihety ātmagrāhaḥ pratipakṣito bhavati
rmongs pa dang dbang po dang 'dod pa dang dag rnam pa gsum ste /
de'i phyir ril po'i bdag tu 'dzin pas zhes bya ba ni /
kha cig ni sems las byung ba rnams la ril por bzung nas de dag nyid la bdag tu 'dzin te /
ril por bzung nas bdag tu 'dzin pa 'jug pa'i phyir ro /
de dag la ni phung po bstan te /
de ni tshor ba dang 'du shes dang 'du byed kyi bye brag gi sems las byung ba rnam pa gsum du bstan te /
'di la 'di ni ril po gcig pu ma yin gyi sems las byung ba'i khyad par yin no zhes bdag tu 'dzin pa'i gnyen por byas pa yin no /
atha vā piṇḍarūpo 'yam ātmabhāvaḥ /
sa cātmā vedayitā saṃjñātā cetayiteti kecit saṃmūḍhāḥ /
teṣāṃ skandhadeśanā /
nāyam ātmarūpaḥ piṇḍaś caittā iheme vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ pravartante ity ātmagrāhaḥ pratipakṣito bhavati
rnam pa gcig tu na kha cig bdag gi dngos po 'di ni ril po'i ngo bo yin la bdag de yang tshor ba po dang 'du shes pa po dang sems pa po yin no snyam du kun tu rmongs pa'o /
de dag la phung po bstan te /
'di ni bdag gi ngo bo gong bu ma yin gyi 'di la 'di dag ni sems las byung ba rnams yin te /
tshor ba dang 'du shes dang 'du byed dag 'jug pa yin no zhes bdag tu 'dzin pa'i gnyen por byas pa yin no /
kecid rūpa eveti /
piṇḍātmagrahaṇataḥ saṃmūḍhā ity adhikṛtaṃ
kha cig ni gzugs kho na la'o zhes bya ba ni ril por 'dzin pas kun tu rmongs so zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
de dag la ni skye mched bstan te /
teṣām āyatanadeśanā /
tasyāṃ hi rūpaṃ cakṣurādibhedena bahudhā vibhaktaṃ /
caittās tv aikadhyam eva dharmāyatanatvena cittaṃ ca manaāyatanatveneti
de la ni gzugs ni mig la sogs pa'i bye brag gis rnam pa mang por rnam par phye ba'i sems las byung ba rnams ni chos kyi skye mched gcig kho nar bstan la /
sems kyang yid kyi skye mched nyid du bstan to /
kecid rūpacittayor iti /
saṃmūḍhāḥ piṇḍātmagrahaṇata ity adhikṛtam eva
kha cig ni gzugs dang sems dag la'o zhes bya ba ni ril por 'dzin pas kun tu rmongs so zhes bya ba kho nar skabs dang sbyar ro /
teṣāṃ dhātudeśanā /
tasyāṃ hi rūpaṃ cakṣurādibhedena bahudhā vibhaktaṃ /
cittaṃ cakṣurvijñānādidhātubhedena /
na tu caittā dharmadhātutvenaiva deśitatvād iti
de dag la ni khams bstan te /
de la ni gzugs kyang mig la sogs pa'i bye brag gis mang por rnam par phye la sems kyang mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i khams kyi bye brag gis mang por rnam par phye'i /
sems las byung ba rnams ni ma yin te /
chos kyi khams nyid kho nar bstan pa'i phyir ro /
tayā rūpacittapiṇḍagrāhasaṃmohaḥ pratipakṣito bhavati des ni gzugs dang sems la ril por 'dzin pa'i kun tu rmongs pa'i gnyen por byas pa yin no /
indriyāṇy apīti vistaraḥ /
trividhaḥ pudgalaḥ tīkṣṇamadhyamṛdvindriyatvāt
dbang po dag kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang zag ni rnam pa gsum ste /
dbang po rnon po dang 'bring po dang rtul po'i phyir ro /
atha vā trividhaḥ pudgalaḥ udghaṭitajño vipaṃcitajñaḥ padaparama iti /
(Abhidh-k-vy 48) tatra tīkṣṇendriyāṇāṃ skandhadeśanā
yang na gang zag ni rnam pa gsum ste /
mgo smos pas go ba dang rnam par spros na go ba dang tshig lhur len pa'o /
de la dbang po rnon po rnams la ni phung po bstan te /
te hi tīkṣṇendriyatvāt skandhabhedenaiva āyatanadhātubhedaṃ pratipattuṃ śaknuvanti de dag ni dbang po rno ba'i phyir phung po phye ba kho nas skye mched dang khams dbye ba rtogs par nus te ji skad du /
yathoktaṃ yad bhikṣo na tvaṃ sa te dharmaḥ prahātavya iti /
ājñātaṃ bhagavann ity āha /
yathā katham asya bhikṣo saṃkṣiptenoktasyārtham ājānāsi
dge slong gang khyod ma yin pa de ni khyod kyis spang bar bya'o /
gsol pa bcom ldan 'das glo bar chud do zhes 'byung ba lta bu dang ji skad du dge slong mdor bsdus te bshad pa 'di'i don ji ltar shes /
rūpaṃ bhadanta nāhaṃ /
sa me dharmaḥ prahātavya iti vistaraḥ /
madhyendriyāṇām āyatanadeśanā /
te hi madhyendriyatvān madhyenaiva nātivistīrṇenāyatanaprabhedena dhātuprabhedaṃ pratipattuṃ śaknuvanti /
na tu saṃkṣiptena skandhaprabhedena /
mṛdvindriyāṇāṃ dhātudeśanā /
te hi mṛdvindriyatvāt nāvibhaktaṃ svabuddhisāmarthyena pratipattuṃ śaknuvanti
btsun pa gzugs ni bdag ma lags te /
chos de ni bdag gis spang bar bgyi'o zhes bya ba rgyas par 'byung ba lta bu yin no /
dbang po 'bring rnams la ni skye mched bstan te /
de dag ni dbang po 'bring yin pa'i phyir 'bring du bstan pa kho nas yin gyi shin tu rgyas pas ni ma yin te /
skye mched dang phye bas khams rab tu dbye ba rtogs par nus kyi mdor bsdus pa phung po rab tu phye bas ni ma yin no /
dbang po rtul po rnams la ni khams bstan te /
de dag ni dbang po rtul pa'i phyir rnam par ma phye ba rang gi blo'i mthus rtogs par mi nus so /
rucir api trividheti /
pūrvābhyāsayogād ruces traividhyaṃ
'dod pa yang rnam pa gsum ste zhes bya ba ni sngon goms pa'i sbyor ba las 'dod pa rnam pa gsum yin no /
atha vā śamathacaritānāṃ saṃkṣiptā ruciḥ rnam pa gcig tu na zhi gnas spyod pa rnams ni mdor bsdus pa 'dod do /
śamathavipaśyanācaritānāṃ madhyā ruciḥ zhi gnas dang lhag mthong spyod pa rnams ni bar ma 'dod do /
vipaśyanācaritānāṃ vistīrṇā rucir iti lhag mthong spyod pa rnams ni rgyas pa 'dod do /
(I /
21) kiṃ punaḥ kāraṇam iti vistaraḥ /
nanu ca kāraṇam uktaṃ piṇḍātmagrahaṇataś caittasaṃmūḍhānāṃ skandhadeśaneti
yang ci'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba sems las byung ba dag la ril po'i bdag tu 'dzin pas rmongs pa rnams la phung po bstan to zhes rgyu bshad zin pa ma yin nam zhe na /
satyam uktaṃ /
caittās teṣāṃ vibhaktā iti /
vedanāsaṃjñe eva tu saṃskāraskandhāt pṛthak skandhīkṛtaḥ
de dag la sems las byung ba rnams rnam par phye'o zhes bshad pa ni bden na /
tshor ba dang 'du shes dag kho na 'du byed kyi phung po las logs shig tu phung por byas kyi /
na punar anya iti kim atra kāraṇaṃ gzhan dag ni ma yin no zhes bya ba 'di la rgyu ci zhig yod ce na /
kāmādhyavasānam iti vistaraḥ 'dod pa la lhag par zhen pa zhes bya ba rgyas par smos te /
kāmeṣu ca dṛṣṭiṣu cābhiṣvaṃgaḥ /
tayor vivādamūlayor adhyavasānayor vedanāsaṃjñe yathākramaṃ pradhānahetur iti /
pradhānagrahaṇād avidyādayo 'pradhānahetava ity arthata uktaṃ bhavati
'dod pa dag dang lta ba dag la mngon par zhen pa yin no /
rtsod pa'i rtsa ba lhag par zhen pa de gnyis kyi rgyu'i gtso bo ni go rims bzhin du tshor ba dang 'du shes dag ste zhes bya ba ni gtso bo smos pas don gyis na ma rig pa la sogs pa ni gtso bo'i rgyu ma yin no zhes bshad pa yin no /
vedanāsvādavaśād dhi kāmān abhiṣvajante gṛhiṇaḥ tshor ba ro myang ba'i dbang gis ni khyim pa rnams 'dod pa rnams la mngon par zhen la /
viparītasaṃjñāvaśāc ca dṛṣṭīḥ 'du shes phyin ci log gi dbang gis ni lta ba rnams la'o /
kim /
abhiṣvajanta ity adhikṛtaṃ /
adharme dharmasaṃjñino dharme cādharmasaṃjñino 'nātmādiṣu cātmasaṃjñinas tās tādṛśīḥ śīlavrataparāmarśādīr abhiṣvajante
ci zhe na /
mngon par zhen to zhes bya bar skabs dang sbyar te /
chos ma yin pa la chos su 'du shes shing chos la chos ma yin par 'du shes pa dang bdag med pa la sogs pa la bdag la sogs par 'du shes pa rnams ni tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa la sogs pa lta ba de dang de dag la mngon par zhen to /
ke te /
prāyeṇa pravrajitāḥ /
vedanāgṛddho hīti vistaraḥ /
vedanāsaktaś caturbhir viparyāsair viparyastaḥ saṃsāre janmaparaṃparāṃ karoti kramakāraṇād iti /
catvāri kāraṇāni skandhānukrame vakṣyaṃte
de dag kyang gang zhe na /
phal cher rab tu byung ba yin no /
tshor ba la zhen cing zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni tshor ba la zhan cing phyin ci log bzhis phyin ci log tu gyur pa ni 'khor ba na skye ba brgyud par byed do /
go rims kyi rgyu de'i phyir yang zhes bya ba ni phung po'i go rims su blag pa la /
rags pa dang ni kun nyon mongs /
snod stsogs don khams ji bzhin no /
yathaudārikasaṃkleśabhājanādyarthadhātuta iti /
rūpaṃ hi sapratighatvāt sarvaudārikaṃ /
arūpiṇāṃ vedanā pracāraudārikatayā
zhes bya ba rgyu bzhi 'chad par 'gyur ba yin no /
gzugs ni thogs pa dang bcas pa'i phyir thams cad pas rags so /
gzugs can ma yin pa rnams kyi nang na yang tshor ba ni rgyu ba rags pa'i phyir /
tathā hi vyapadiśanti /
haste me vedanā pāde me vedaneti /
dvābhyām audārikatarā saṃjñā /
vijñānāt saṃskārā ity ato yathaudārikaṃ tat pūrvam uktam ity prathamaṃ kāraṇaṃ
'di ltar nga'i lag pa la tshor ro rkang pa la tshor ro zhes tha snyad 'dogs so /
'du shes ni gnyis pas ches rags so /
rnam par shes pas ni 'du byed de /
de'i phyir gang ches rags pa sngar bshad do zhes bya ba ni rgyu dang po yin no /
atha vānādimati saṃsāre strīpuruṣā anyonyaṃ rūpābhirāmāḥ yang thog ma med pa can gyi 'khor ba na pho dang mo dag phan tshun gzugs la mngon par dga' ste /
te ca vedanāsvādagardhāt /
tadgardhaḥ saṃjñāviparyāsāt /
tadviparyāsaḥ kleśaiḥ /
cittaṃ ca tatsaṃkliṣṭam iti yathāsaṃkleśaṃ krama iti dvitīyaṃ
de dag kyang tshor ba'i ro myang ba la chags pa'i phyir ro /
de la chags pa yang 'du shes phyin ci log tu gyur pa'i phyir ro /
phyin ci log de yang kun nas nyon mongs pa dag gis so /
sems kyang de dag gis kun nas nyon mongs pa can du byas pas kun nas nyon mongs pa'i go rims ji bzhin no zhes bya ba ni gnyis pa yin no /
bhājanādyarthena vā bhājanabhojanavyaṃjanapaktṛbhoktṛbhūtā hi (Abhidh-k-vy 49) rūpādayaḥ skandhā iti tṛtīyaṃ yang na snod la sogs pa'i don gyis te gzugs la sogs pa'i phung po ni snod dang zas dang tshod ma dang byan po dang za ba po lta bu'o zhes bya ba ni gsum pa'o /
dhātuto vā kāmarūpaprabhāvito hi kāmadhātuḥ yang na khams kyis te 'dod pa'i yon tan gzugs kyis rab tu phye ba ni 'dod pa'i khams so /
vedanāprabhāvitāni dhyānāni /
saṃjñāprabhāvitās traya ārūpyāḥ
tshor bas rab tu phye ba ni bsam gtan rnams so /
'du shes kyis rab tu phye ba ni gzugs med pa gsum mo /
saṃskāramātraprabhāvitaṃ bhavāgram /
etā vijñānasthitayas tāsu ca pratiṣṭhitaṃ vijñānam iti kṣetrabījasaṃdarśānārthaḥ skandhānukrama iti caturthaṃ kāraṇam /
atha eva ca kramakāraṇāt vedanāsaṃjñe pṛthak skandhīkṛte /
yata ete audārikatare saṃkleśānukramahetū bhojanavyaṃjanabhūte tatprabhāvitaṃ ca dhātudvayam iti /
(I /
22ab) na tāvad eṣv evāntarnetuṃ śakyate arthāyogād iti /
rūpaṇāder arthasyāyogād asaṃbhavāt /
rūpasvabhāvaṃ yāvad vijñānasvabhāvam iti vā na śakyam eṣv eva paṃcaskandheṣv antarnetum /
atatsvābhāvyāt /
na cāpi ṣaṣṭhaḥ skandho vaktuṃ śakyate
'du byed tsam gyis rab tu phye ba ni srid pa'i rtse mo ste /
'di dag ni rnam par shes pa gnas pa bzhi yin la de dag la rnam par shes pa gnas so zhes phung po'i go rims zhing dang sa bon gyi go rims lta bur bstan pa'i phyir ro zhes bya ba ni rgyu bzhi pa yin no /
gang gi phyir 'di dag ches rags pa dang kun nas nyon mongs pa'i go rims kyi rgyu dang zas dang tshod ma lta bu dang de dag gis khams gnyis rab tu phye ba'i go rims kyi rgyu de nyid kyi phyir /
tshor ba dang 'du shes dag logs shig tu phung por byas so /
don du mi rung ba'i phyir re zhig de dag nyid kyi nang du bsdu bar mi nus so zhes bya ba ni gzugs kyi ngo bo nyid do zhes bya ba nas rnam par shes pa'i bar gyi ngo bo nyid yin no zhes bya bar gzugs la sogs pa'i don du mi rung zhing mi srid pa'i phyir phung po lnga po de dag nyid kyi nang du bsdu bar ni mi nus te /
de dag gi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir ro /
phung po drug pa brjod par yang mi nus so /
ci'i phyir zhe na /
kutaḥ /
arthāyogāt /
atītādyarthayogād ity arthaḥ
don du mi rung ba'i phyir te 'das pa la sogs pa'i don du mi rung ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
nanu ca bahutvād asaṃskṛtānāṃ asaṃskṛtaskandho 'nyo yokṣyate /
kim atītādyartheneti /
etac cāyuktam asaṃskṛtānāṃ deśasaṃnikarṣābhāvenābhisaṃkṣepāyogāt
'dus ma byas rnams mang ba'i phyir 'dus ma byas kyi phung po gzhan zhig tu rung ba ma yin nam 'das pa la sogs pa'i don gyis ci zhig bya zhe na /
de ni rigs pa ma yin te 'dus ma byas rnams la yul dang nye ba med pas mdor bsdur mi rung ba'i phyir ro /
saṃkleśavastujñāpanārtham iti vistaraḥ /
na saṃkleśavastv anāsravatvāt /
na vyavadānavastv asaṃskṛtatvāt /
vyavadānahetur hi vyavadānavastv ity abhiprāyaḥ
yang kun nas nyon mongs pa'i gzhi shes par bya ba'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni zag pa med pa'i phyir kun nas nyon mongs pa'i gzhi yang ma yin la 'dus ma byas pa'i yin phyir rnam par byang ba'i gzhi yang ma yin te /
rnam par byang ba'i gzhi ni rnam par byang ba'i rgyu yin par bsams pa'o /
atha vā rūpaskandha ity ukte yāvad vijñānaskandha ity ukte saṃkleśavastu vyavadānavastu ca rūpaskandho yāvad vijñānaskandha iti vijñāyate /
na tv asaṃskṛtaskandha ity ukte saṃkleśavyavadānavastu vijñāyata iti na saṃbhavati asaṃskṛtaskandha iti /
teṣāṃ dhātvāyataneṣv apy eṣa prasaṃga iti /
teṣām evaṃvādināṃ yathā ghaṭoparamo na ghaṭaḥ
rnam pa gcig tu gzugs kyi phung po zhes bshad pa nas rnam par shes pa'i phung po zhes bya ba'i bar du bshad nas /
gzugs kyi phung po nas rnam par shes pa'i phung po'i bar ni kun nas nyon mongs pa'i gzhi dang rnam par byang ba'i gzhi yin no zhes bya bar shes kyi 'dus ma byas kyi phung po zhes bshad na ni kun nas nyon mongs pa dang rnam par byang ba'i gzhi yin no zhes bya bar yang mi shes pas 'dus ma byas kyi phung po zhes bya ba ni mi srid do /
khams dang skye mched dag la yang de ltar thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni de skad du smra ba de dag gi ltar na ji ltar bum pa chag pa bum pa ma yin pa de bzhin du khams zhig pa yang khams ma yin la /
evaṃ dhātūparamo na dhātuḥ /
āyatanoparamo nāyatanam iti dharmadhātvāyatanayor apy asaṃskṛtaṃ na vyavasthāpitaṃ syāt /
sarvadharmasaṃgrahaś ca dhātvāyataneṣv abhipreta ity ayuktam etat
skye mched zhig pa yang skye mched ma yin pas chos kyi khams dang skye mched drug tu 'dus ma byas rnam par ma bzhag par 'gyur ba zhig na /
'di skad du khams dang skye mched de dag gi nang du ni chos thams cad bsdus par 'dod do zhes kyang bshad do /
(I /
22cd) uktaḥ skandhānām anyaḥ prakāraḥ
phung po rnams kyi rnam pa gzhan bshad zin to /
kramaḥ punar ity anyaprakāravacanāpekṣāḥ punaḥśabdopanyāsa iti darśayati /
sarvaudārikam iti /
sarvebhyo vedanādibhya audārikaṃ rūpaṃ
rim ni zhes bya ba 'dir ni zhes bya ba'i sgra rnam par brjod pa la ltos pa nye bar 'god do zhes ston par byed pa yin no /
thams cad pas rags so zhes bya ba ni gzugs ni bstan du yod pa dang thogs pa dang bcas pa la sogs pa dang ldan pa'i phyir tshor ba la sogs pa thams cad pas rags pa yin no /
sanidarśanasapratighatvādiyogāt /
arūpiṇāṃ vedanādīnāṃ /
nirdhāraṇe ṣaṣṭhī /
vedanā audārikī pracāraudārikatayā samudācāraudārikatayety arthaḥ /
dvābhyāṃ saṃskāravijñānābhyāṃ /
audārikī saṃjñā /
nimittaparicchedena sujñātatvāt /
vijñānāt saṃskāra audārikaḥ sukhī syāṃ na duḥkhī syām ity abhisaṃskāralakṣaṇatvāt /
vijñānaṃ tu sarvasūkṣmam upalabdhimātralakṣaṇatvāt
tshor ba la sogs pa gzugs can ma yin pa rnams kyi nang na yang zhes bya ba ni dmigs kyis bsal ba drug pa yin no /
tshor ba ni rgyu ba rags pa'i phyir rags pa yin te /
kun tu 'byung ba rags pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
'du shes ni 'du byed dang rnam par shes pa dang gnyis pas rags pa yin te mtshan ma yongs su gcod pas shes par sla ba'i phyir ro /
rnam par shes pa bas ni 'du byed rags te bde bar 'gyur bar bya'o /
sdug bsngal bar 'gyur bar mi bya'o zhes mngon par 'du byed pa'i mtshan nyid yin pa'i phyir ro /
rnam par shes pa ni dmigs pa tsam gyi mtshan nyid yin pa'i phyir thams cad pas phra ba yin no /
yathaudārikaṃ ca vineyānām arthapratipādanaṃ nyāyyam iti evaṃ skandhānukramaḥ gdul bya rnams la yang don ji ltar rags pa bzhin bstan par bya bar rigs pas phung po'i go rims de lta bu yin no /
te ca vedanāsvādagardhāt /
te ca strīpuruṣā vedanāsvādasakter anyonyaṃ rūpābhirāmā bhavanti
pho dang mo de dag kyang tshor ba'i ro myang pa la chags pa'i phyir phan tshun gzugs la mngon par dga' bar 'gyur ro /
tadgardha iti /
vedanāgardhaḥ /
saṃjñāviparyāsād iti /
nityādikān nimittodgrahaṇāt /
(Abhidh-k-vy 50) sukhāpi hi vedanā saṃskāravipariṇāmaduḥkhatayā duḥkhā
de la chags pa yang zhes bya ba ni tshor ba la chags pa'o /
'du shes phyin ci log tu gyur pa'i phyir ro zhes bya ba ni rtag pa la sogs pa mtshan mar 'dzin pa'i phyir ro /
tshor ba bde ba yang du 'du byed dang 'gyur ba'i sdug bsngal nyid kyis sdug bsngal ba yin no /
bhājanabhojanam iti vistaraḥ /
rūpaṃ bhājanabhūtaṃ vedanāśrayatvāt
snod dang zas dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzugs ni tshor ba'i rten yin pa'i phyir snod lta bu yin no /
vedanā bhojanabhūtā āsvādyatvāt tshor ba ni ro myang ba bya ba yin pa'i phyir zas lta bu yin no /
saṃjñā vyaṃjanabhūtā vedanāṃ tannimittodgrahaṇena vyaṃjayatīti kṛtvā /
saṃjñāvaśena vā vedanā rocata iti kṛtvā vyaṃjanabhūtā samjñā /
cetanā paktṛbhūtā vipākavedanām abhisaṃskṛtya upanayanāt
'du shes ni tshor ba la de'i mtshan mar 'dzin pas gsal bar byed pa'i phyir tshod ma lta bu yin no /
yang na 'du shes kyi dbang gis tshor ba 'dod pas na 'du shes ni tshod ma lta bu yin no /
sems pa ni rnam par smin pa'i tshor ba mngon par 'dus byas nas nye bar gtod pa'i phyir byan po lta bu yin no /
vijñānaṃ bhoktṛbhūtaṃ tadanugrahād iti /
bhājanādyarthena vānukramaḥ /
dhātuto veti vistaraḥ
de la phan 'dogs pa'i phyir rnam par shes pa ni za ba po lta bu yin te go rims ni snod la sogs pa'i don gyis yin no /
kāmaguṇā eva rūpāṇi /
taiḥ prabhāvitaḥ prakarṣitaḥ kāmadhātuḥ /
vedanāprabhāvitāni dhyānāni /
saumanasyasukhendriyaprabhāvitaṃ prathamaṃ dhyānaṃ /
saumanasyendriyaprabhāvitaṃ dvitīyaṃ /
sukhendriyaprabhāvitaṃ tṛtīyaṃ /
upekṣendriyapariśuddhiprabhāvitaṃ caturthaṃ dhyānaṃ
yang na khams kyis te zhes bya ba ni 'dod pa'i yon tan dag nyid gzugs dag yin te de dag gis rab tu phye zhing shas che ba ni 'dod pa'i khams so /
tshor bas rab tu phye ba ni bsam gtan rnams te bsam gtan dang po ni yid bde ba dang bde ba'i dbang pos rab tu phye ba yin no /
gnyis pa ni yid bde ba'i dbang pos rab tu phye ba yin no /
gsum pa ni bde ba'i dbang pos rab tu phye ba yin no /
saṃjñāprabhāvitās traya ārūpyāḥ /
ākāśasaṃjñāprabhāvitam ākāśānaṃtyāyatanaṃ /
vijñānasaṃjñāprabhāvitaṃ vijñānānaṃtyāyatanaṃ /
ākiṃcanyasaṃjñāprabhāvitaṃ ākiṃcanyāyatanaṃ /
saṃskāramātraprabhāvitaṃ bhavāgraṃ /
tatra hi cetanā aśītiṃ kalpasahasrāṇy āyur ākṣipati /
vijñānaṃ kasmāt sarveṣāṃ paścād uktam ity ata āha etā vijñānasthitaya iti vistaraḥ
bsam gtan bzhi pa ni btang snyoms kyi dbang po yongs su dag pas rab tu phye ba yin no /
'du shes kyis rab tu phye ba ni gzugs med pa gsum ste nam mkha' mtha' yas skye mched ni nam mkha'i 'du shes kyis rab tu phye ba yin no /
rnam shes mtha' yas skye mched ni rnam par shes pa'i 'du shes kyis rab tu phye ba yin no /
ci yang med pa'i skye mched ni ci yang med pa'i 'du shes kyis rab tu phye ba yin no /
'du byed tsam gyis rab tu phye ba ni srid pa'i rtse mo ste de na ni sems pas tshe bskal ba brgyad khri 'phen par byed do /
ci'i phyir rnam par shes pa thams cad pas phyis bshad ce na /
de'i phyir 'di dag ni rnam par shes pa gnas pa dag yin la zhes bya ba rgyas par smos so /
catasro vijñānasthitayaḥ /
rūpopagā vijñānasthitiḥ kāmadhātuḥ
rnam par shes pa gnas pa ni bzhi ste /
gzugs su nye bar 'gro ba'i rnam par shes pa gnas pa ni 'dod pa'i mi khams so /
vedanopagā catvāri dhyānāni tshor bar nye bar 'gro ba ni bsam gtan dag go /
saṃjñopagā traya ārūpyāḥ 'du shes su nye bar 'gro ba ni gzugs med pa gsum mo /
saṃskāropagā bhavāgraṃ /
tāsu catasṛṣu vijñānasthitiṣu pratiṣṭhitaṃ vijñānaṃ tadāśritatvāt sarvapaścād uktaṃ
'du byed du nye bar 'gro ba ni srid pa'i rtse mo'o /
de dag la brten pa'i phyir rnam par shes pa gnas pa bzhi po de dag la rnam par gnas pas thams cad pas phyis bshad de de ltar na /
ity evaṃ kṣetrabījasaṃdarśanārthaḥ skandhānukrama ukto bhavati phung po'i go rims zhing dang sa bon gyi go rims lta bur bstan pa'i phyir bshad pa yin no /
ata eva ca paṃca skandhā nālpīyāṃso na bhūyāṃsa iti /
yathaudārikādibhiḥ kāraṇair nālpīyāṃso na bhūyāṃsa ity arthaḥ
de nyid kyi phyir phung po ni lnga ste mi nyung mi mang ngo zhes bya ba ni rags pa la sogs pa'i rgyus na mi mang nyung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
(I /
23) paṃca vartamānaviṣayatvāt pūrvaṃ uktānīti /
yāni vartamānaviṣayāni /
tāni parisphuṭaviṣayāṇi /
parisphuṭaviṣayāṇi ca sugamānīti pūrvam uktāni /
vartamānaviṣayāṇi ca pūrvavṛttīni bhavanty evaṃ ca pūrvam uktāni /
manas tv aniyataviṣayam ity ākulaviṣayitvāt asugamaṃ /
paścādvṛtti ca prāyeṇa
lnga'i yul ni da ltar yin pa'i phyir sngar smos so zhes bya ba ni gang dag gi yul da ltar yin pa de dag ni yul gsal ba yin pas gzung bar sla ba'i phyir sngar bshad do /
yul da ltar yin pa dag ni sngar 'jug par 'gyur ba da ltar na yang sngar bshad do /
yid ni yul la ma nges pa can yin te zhes bya ba ni yul 'chol ba'i phyir rtogs par dka' ba dang phal cher phyis 'jug pa yin no /
katham ity āha /
kiṃcid vartamānaviṣayaṃ kiṃcid yāvat tryadhvānadhvaviṣayam iti
ji ltar zhe na /
kha cig gi yul ni da ltar yin pa nas kha cig gi yul ni dus gsum dang dus ma yin pa'i bar yin no zhes bya ba smos te /
yāvacchabdena kiṃcid atītaviṣayaṃ kiṃcid anāgataviṣayaṃ kiṃcit tryadhvaviṣayaṃ /
sarvadharmā anātmāna iti yathā /
kiṃcid anadhvaviṣayam asaṃskṛtaviṣayam ity arthaḥ /
evam aniyataviṣayaṃ manaḥ
bar zhes bya ba'i sgra smos pas ni kha cig gi yul ni 'das pa yin la /
kha cig gi yul ni ma 'ongs pa yin no /
kha cig gi yul ni dus gsum yin pa ni dper na chos thams cad ni bdag med pa'o zhes bya ba lta bu yin no /
kha cig gi yul dus ma yin pa yin pa ni yul 'dus ma byas yin zhes bya ba'i tha tshig go /
tathā ca na tat sugamam iti paścād uktaṃ /
sugamaṃ hi loke pūrvam upadiśyamānaṃ dṛśyate
de ltar na yid ni yul ma nges pa yin zhing de bzhin du de ni rtogs par bya bar sla ba yang ma yin pas phyis bshad de 'jig rten na yang rtogs par sla ba sngar ston par snang ngo /
bhautikārthāc catuṣṭayam iti cakṣurādicatuṣṭayaṃ rūpādyupādāyarūpaviṣayaṃ /
tasmāt /
tat kāyāt pūrvam uktaṃ
'byung ba las gyur don phyir bzhi /
zhes bya ba ni mig la sogs pa bzhi'i yul rgyur byas pa'i gzugs yin te /
de lta bas na de ni lus las sngar bshad do /
kāyasya tv aniyato viṣayaḥ /
kadācid bhūtāni kadācid bhautikaṃ (Abhidh-k-vy 51) yadi vyavacchedagrahaṇaṃ
lus kyi yul ni ma nges te res 'ga' ni 'byung ba dag yin la res 'ga' ni 'byung ba las gyur ba dag yin no zhes bya ba ni gang gi tshe rnam par bcad nas 'dzin pa na'o /
kadācid ubhayaṃ yady avyavacchedagrahaṇaṃ res 'ga' ni gnyi ga yin te gal te rnam par ma bcad par 'dzin na'o /
śeṣaṃ punar itarasmād yathāyogaṃ dūrāśutaravṛttyā pūrvam uktam iti lhag ma ci rigs par ches rgyang ring ba dang myur bar 'jug pas gzhan pas sngar smos te zhes bya ba la /
lhag ma ni mig la sogs pa ste /
śeṣaṃ cakṣurādi /
tad itarasmāt saṃbhavato dūrāśutaravṛttyā dūravṛttyā dūrataravṛttyā āśutaravṛttyeti vibhajya dvayaṃ dvayāt /
ekaṃ caikasmāt punar ekaṃ caikasmād iti yojyam ity arthaḥ
gzhan pas ci zhig par sngar smos so /
ches ring myur 'jug phyir zhes bya ba ni gnyis pas gnyis dang gcig pas gcig dang yang gcig pas gcig ring du 'jug pa dang ches ring du 'jug pa dang ches myur bar 'jug pa'i phyir zhes rnam par phye nas sbyar bar bya'o zhes bya ba'i tha tshig go /
katham ity āha /
cakṣuḥśrotraṃ hi dūraviṣayaṃ tat pūrvam uktaṃ dvayāt ghrāṇajihvātaḥ
ji lta zhe na /
smras pa /
mig dang rna ba ni yul rgyang ring ba'i phyir sna dang lce gnyis pas de dag sngar smos so /
tayor api cakṣuḥśrotrayoḥ cakṣuṣo dūratare vṛttiḥ /
paśyato 'pi dūrān nadīṃ tacchabdāśravaṇāt
mig dang rna ba de gnyis las kyang mig ni ches rgyang ring ba la 'jug ste chu klung rgyang ring po nas mthong yang de'i sgra mi thos pas de'i phyir de sngar smos so zhes bya bar sbyar te mig de rna ba bas sngar smos pa yin no /
atas tat pūrvam uktam iti vartate /
cakṣuḥ śrotrāt pūrvam uktaṃ
de gnyis las kyang sna ni ches myur bar 'jug pa'i phyir zhes bya ba ni sna dang lce de gnyis las lce bas sna sngar smos pa yin no /
tayor āśutaravṛttitvād iti /
tayor ghrāṇajihvayor ghrāṇaṃ pūrvam uktaṃ jihvāyāḥ /
katham ity āha /
aprāptasyaiva jihvāṃ bhojyasya gandhagrahaṇād iti /
idam iha vicāryate
ji lta zhe na /
zas lce dang ma phrad pa gnyis kyi dri 'dzin pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
'dir 'di dpyad par bya ste sna dang lce dag yul phrad nas 'dzin pa yin na ji ltar sna des zas la yod pa'i dri 'dzin ce na /
ghrāṇajihve prāptaviṣayagrāhiṇyau /
kathaṃ /
bhojyastho gandhaḥ tena ghrāṇena gṛhate
des zas la yod par 'dzin par byed pa ni ma yin gyi rlung la dri gzhan zhig 'byung ba yin no /
na tv abhojyastho gṛhyate /
vāyos tu gandhāntaram udbhavati bhojyāvayavena vā sūkṣmeṇa sahāgato gandho gṛhyate
yang na zas kyi yan lag phra mo dang lhan cig 'ongs pa'i dri 'dzin par byed de /
dbugs ma brngubs par dri 'dzin pa med pa'i phyir ro /
niruchvāsasya gandhāgrahaṇāt /
na tarhīdaṃ vaktavyaṃ /
aprāptasyaiva jihvāṃ bhojyasya gandhagrahaṇād iti /
yat tat piṇḍarūpaṃ bhojyaṃ /
taj jihvām aprāptam ity abhisaṃdhāyavacaṇād adoṣaḥ
'o na ni zas lce dang ma phrad pa nyid kyi dri 'dzin pa'i phyir zhes bya ba ni brjod par mi bya'o zhe na /
zas gong bu'i ngo bo gang yin ba de lce dang mi phrad par zhes bya bar bsams nas smras pa yin pa'i phyir /
nyes pa med de /
evaṃ hy āśutaravṛtti ghrāṇaṃ yad bhojyāvayavasahāgatam api gandhaṃ jighrati de ltar na snga ni zas kyi yan lag dang lhan cig 'ongs pa'i dri gang yin pa yang snom par byed pas ches myur bar 'jug pa yin no /
jihvā tu bhojyāvayavasahāgataṃ rasaṃ nāsvādayati /
piṇḍabhojyasahāgatam eva tu rasam āsvādayatīti na sāśutaravṛttir ity avagantavyaṃ
lce ni zas kyi yan lag dang lhan cig 'ongs pa'i ro myong bar mi byed kyi zas gong bu dang lhan cig 'ongs pa'i ro kho na myong bar byed pas de ches myur bar 'jug pa ma yin no zhes bya ba khong du chud par bya'o /
(I /
24) kathaṃ viśeṣaṇārtham iti pratipādayann āha /
yathā gamyeta pratyekam iti vistaraḥ
bye brag gi don ji lta bu yin zhe na zhes bya ba bstan pa'i phyir ci nas kyang yul dang yul can nyid du zhes bya ba rgyas par smos te /
yathā vijñāyeta ekaikaśa eṣāṃ daśānāṃ āyatanatvaṃ cakṣurādīnāṃ paṃcānāṃ viṣayitvena /
rūpādīnāṃ ca paṃcānāṃ viṣayatvena vyavasthānāt
ci nas kyang gzugs la sogs pa yul dang mig gi dbang po la sogs pa lnga yul can nyid du rnam par gzhag pa'i sgo nas bcu po 'di dag re re nas skye mched yin gyi /
na samastānām āyatanatvaṃ rūpāyatanam ity ekam eveti spyir gzugs kyi skye mched do zhes bya bar skye mched nyid gcig kho na zhig yin pa ni ma yin no zhes shes par bya ba yin no /
tathā ca parasparato viśeṣaṇaṃ na syāt de lta na ni phan tshun bye brag tu ma byas par 'gyur ro /
yadi viśeṣaṇārthaṃ nāmantarāṇy ucyante navānāṃ cakṣurāyatanasya yāvat kāyāyatanasya śabdāyatanasya yāvat spraṣṭavyāyatanasyeti /
rūpāyatanasyāpi kasmān nāmantaraṃ nocyate
gal te bye brag tu byas pa'i don du mig gi skye mched nas lus kyi skye mched kyi bar dang sgra'i skye mched nas reg bya'i skye mched kyi bar dgu po dag gi ming gzhan brjod na ci'i phyir gzugs kyi skye mched kyi ming yang gzhan zhig mi brjod ce na /
ata āha /
cakṣurādibhiś ca viśeṣitair yan na cakṣursaṃjñakaṃ rūpaṃ ca /
tad rūpāyatanaṃ jñāsyata ity asya nāmāntaraṃ nocyate
de'i phyir mig la sogs pa bye brag tu byas pa dag gis gang mig la sogs par ni ming ma btags la gzugs ni yin pa de gzugs kyi skye mched du shes par 'gyur bas 'di'i ming gzhan ma brjod do zhes bya ba smos te /
tadyathā sarvāsu goṣv aṃkitāsu yā gaur nāṃkitā /
tasyā anaṃkanam evāṃkanaṃ bhavati /
tadvat /
prādhānyād iti tribhiḥ kāraṇai rūpāyatanasya prādhānyaṃ /
pānyādisaṃsparśair bādhanālakṣaṇād rūpaṇāt /
idam ihāmutreti deśanidarśanarūpaṇāt /
idam eva rūpam iti lokapratītatvāc ca /
viśeṣaṇārtham evaikaṃ dharmāyatanam uktam iti /
kathaṃ viśeṣaṇārthaṃ /
yathā gamyeta pratyekam eṣāṃ dvādaśānām āyatanatvaṃ viṣayiviṣayatvena vyavasthānāt (Abhidh-k-vy 52) na samastānām iti
dper na ba lang mdo ris btab pa thams cad kyi nang na ba lang mdo ris ma btab pa gang yin pa de ni mdo ris med pa nyid mngon mtshan yin pa de dang 'dra'o /
gtso bo yin pa'i phyir zhes bya ba ni /
gzugs kyi skye mched ni rgyu gsum gyi gtso bo yin te /
lag pa la sogs pa'i 'dus te reg pa dag gis gnod pa'i mtshan nyid kyi gzugs su rung ba'i phyir dang 'di ni 'di'i che ge mo zhig na'o zhes yul rtag tu rung ba'i phyir dang 'jig rten na yang 'di kho na gzugs so zhes grags pa'i phyir ro /
bye brag gi don nyid kyis gcig ni chos kyi skye mched du bshad ces bya ba ni bye brag gi don ci lta zhe na ci nas kyang yul dang yul can nyid du rnam par gzhag pa'i sgo nas bcu gnyis po 'di dag so sor skye mched yin gyi spyir ni ma yin no zhes rtogs par bya ba yin la /
cakṣurādibhiś ca viśeṣitair yan na cakṣurādisaṃjñakaṃ dharmaś ca /
tad dharmāyatanaṃ jñāsyata iti tasya nāmāntaraṃ nocyate
mig la sogs pa bye brag tu byas pa dag gis gang mig la sogs pa ni ming ma btags la chos ni yin pa de chos kyi skye mched du shes par 'gyur bas 'di'i ming gzhan ma brjod do /
vedanādīnām ity ādiśabdena saṃjñāsaṃskārāvijñaptyasaṃskṛtānāṃ grahaṇaṃ tshor ba la sogs pa zhes bya ba'i stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni 'du shes dang 'du byed dang rnam par rig byed ma yin pa dang 'dus ma byas rnams bsdu'o /
viṃśatiprakāratveneti /
rūpaṃ dvidhā viṃśatidheti vacanāt
rnam pa nyi shu zhes bya ba ni /
gzugs rnam gnyis dang rnam nyi shu /
cakṣustrayagocaratvāc ca /
māṃsacakṣur asmadādīnāṃ /
divyaṃ cakṣur devānāṃ
zhes 'byung ba'i phyir ro /
mig gsum gyi spyod yul yin pa'i phyir zhes bya ba ni sha'i mig ni bdag cag la sogs pa'i yin no /
lha'i mig ni lha rnams kyi yin no /
āryaṃ prajñācakṣur āryāṇām anāsravaṃ jñānaṃ satyacatuṣṭayālambanaṃ 'phags pa'i shes rab kyi mig ni 'phags pa rnams kyi ye shes zag pa med pa bden pa bzhi la dmigs pa yin no /
ato rūpam eva cakṣustrayagocaraṃ /
na cakṣurādayaḥ
de'i phyir gzugs kho na mig gsum gyi spyod yul yin gyi mig la sogs pa ni ma yin te /
tasmāt /
tad eva rūpāyatanam uktaṃ nānyāni /
(I /
25) yeṣām vāksvabhāvaṃ buddhavacanam iti
de lta bas na de kho na gzugs kyi skye mched du bshad kyi gzhan dag ni ma yin no /
yeṣāṃ sautrāntikānāṃ vāgvijñaptisvabhāvaṃ /
teṣāṃ tāni rūpaskandhasaṃgṛhītāni /
śabdāyatanasya rūpaskandhasaṃgṛhītatvāt /
yeṣāṃ nāmasvabhāvam iti /
yeṣāṃ nikāyāntarīyāṇāṃ cittaviprayuktaṃ nāmāsti /
teṣāṃ saṃskāraskandhena saṃgṛhītāni /
saṃskāraskandhasaṃgṛhītatvān nāmnaḥ /
ābhidhārmikāṇāṃ tūbhayasvabhāvaṃ buddhavacanam iṣṭaṃ
gang dag gi ltar na sangs rgyas kyi gsung tshig gi rang bzhin yin pa zhes bya ba ni mdo sde pa gang dag gi ltar na ngag gi rnam par rig byed kyi ngo bo nyid yin pa de dag gi ltar na de dag ni gzugs kyi phung pos bsdus te sgra'i skye mched ni gzugs kyi phung pos bsdus pa'i phyir ro /
gang dag gi ltar na ming gi rang bzhin yin pa zhes bya ba ni sde pa gzhan gang dag gi ltar na sems dang ldan pa ma yin pa ming yod pa de dag gi ltar na ni 'du byed kyi phung pos bsdus te /
ming ni 'du byed kyi phung pos bsdus pa'i phyir ro /
chos mngon pa pa rnams kyi ltar na ni sangs rgyas kyi gsung gnyi ga'i rang bzhin yin par 'dod de /
'di ltar ye shes la 'jug pa la sangs rgyas kyi gsung gang zhe na /
tathā hi jñānaprasthāna uktaṃ /
katamad buddhavacanaṃ /
tathāgatasya yā vāg vacanaṃ vyāhāro gīr niruktir vākpatho vāgghośo vākkarma vāgvijñaptiḥ
gang de bzhin gshegs pa'i bka' dang gsung dang brjod pa dang dbyangs dang nges pa'i gsung gi lam dang gsung dbyangs dang gsung gi phrin las dang gsung gi rnam par rig byed yin no /
sangs rgyas kyi gsung dge ba yin par brjod par bya ba'am /
lung du ma bstan pa yin par brjod par bya zhe na /
buddhavacanaṃ kuśalaṃ vaktavyaṃ /
avyākṛtaṃ vaktavyaṃ /
syāt kuśalaṃ /
syād avyākṛtaṃ /
katarat kuśalaṃ /
kuśalacittasya tathāgatasya vācaṃ bhāṣamāṇasya yā vāg yāvad vāgvijñaptiḥ /
katarad avyākṛtaṃ /
avyākṛtacittasya tathāgatasyeti pūrvavat /
punas tatraivānantaram uktaṃ buddhavacanaṃ nāma ka eṣa dharmaḥ /
nāmakāyapadakāyavyaṃjanakāyānāṃ yā anupūrvaracanā anupūrvasthāpanā anupūrvasamāyoga iti /
teṣām ābhidhārmikāṇāṃ rūpaskandhena saṃskāraskandhena ca tāny aśītidharmaskandhasahasrāṇi saṃgṛhītāni /
sātirekāṇi me aśītidharmaskandhasahasrāṇi bhagavato 'ntikāt saṃmukham udgṛhītānīti sūtravacanaṃ /
caturaśītidharmaskandhasahasrāṇīti nikāyāntare sūtrapāṭhaḥ /
(I /
26) śāstrapramāṇa ity eka iti /
śāstrasya pramāṇaṃ śāstrapramāṇaṃ /
śāstrapramāṇaṃ pramāṇam asya
dge ba yang yin la lung du ma bstan pa yin no /
dge ba gang zhe na /
de bzhin gshegs pa dge ba'i thugs dang ldan zhing gsung bka' stsol ba'i gsung gsung gi rnam par rig byed do /
lung du ma bstan pa gang zhe na /
de bzhin gshegs pa lung du ma bstan pa'i thugs dang ldan zhing zhes bya ba 'byung ba ste snga ma bzhin no /
yang de nyid las mjug thogs su sangs rgyas kyi gsung zhes bya ba 'di chos gang zhig ce na /
gang ming gi tshogs dang tshig gi tshogs dang yi ge'i tshogs rnams go rims su bkod pa dang go rims su bzhag pa dang go rims su yang dag par sbyar ba'o zhes 'byung ste /
chos mngon pa pa de dag gi ltar na chos kyi phung po brgyad khri po de dag gzugs kyi phung po dang 'du phyed kyi phung pos bsdus pa yin no /
mdo las ni bdag gis bcom 'das las mngon sum du chos kyi phung po brgyad khri lhan cig bzung ngo zhes kyang 'byung ngo /
sde pa gzhan gyis mdo las kyang /
chos kyi phung po brgyad khri bzhi stong zhes 'byung ngo /
kha cig bstan bcos tshad ces zer /
so 'yaṃ dharmaskandhaḥ /
śāstrapramāṇa ity eke tāvad āhuḥ /
tac ca ṣaṭsahasrāṇīti /
tac ca śāstraṃ harmaskandhasaṃjñakaṃ granthaprāmāṇyena ṣaṭsahasrāṇīti
zhes bya ba ni bstan bcos kyi tshad ni bstan bcos tshad de re zhig kha cig na re 'di la tshad bstan bcos kyi tshad yod pas na chos kyi phung po 'di ni bstan bcos kyi tshad tsam mo zhes zer ro /
de ni sha lo ka drug stong ngo /
zhes bya ba ni bstan bcos kyi phung po zhes ba de'i gzhung gi tshad ni sha lo ka drug stong yod de /
tāni tv aśītidharmaskandhasahasrāṇy antarhitāni /
ekaṃ tv etad avaśiṣyata iti kathayanti /
skandhādīnāṃ kathaikaśaḥ /
(Abhidh-k-vy 53) apara āhur iti vākyādhyāhāraḥ /
skandhādīnām ekaikā kathā dharmaskandhaḥ
chos kyi phung po brgyad khri po de dag ni nub ste 'di gcig pu lus so zhes zer ro /
phung po la sogs gtam re yin /
zhes bya ba ni gzhan dag ni zer ro zhes bya bar tshig khong nas drang ste phung po la sogs pa'i gtam re re ni chos kyi phung po yin la de dag kyang chos kyi phung po brgyad khri'i grangs yin par rnam par 'chad par byed do /
te ca dharmaskandhā aśītisahasrasaṃkhyā vyākhyāyaṃte /
pratītyasamutpādādīni ceha vyākhyāsyante /
praṇidhijñānāraṇādīnām ity ādigrahaṇena saṃgrahavastukarmapathāśubhānapānasmṛtyādīni gṛhyante
rten cing 'brel bar 'byung ba la sogs pa ni 'di las 'chad par 'gyur ro /
smon nas shes pa dang nyon mongs pa med pa la sogs pa zhes bya ba'i stsogs pa zhes bya ba smos pas ni bsdu pa'i dngos po dang las kyi lam dang mi sdug pa dang dbugs 'byung ba dang rngub pa dran pa la sogs pa bzung ngo /
spyod pa rnams kyi gnyen por ni /
caritapratipakṣas tu dharmaskandho 'nuvarṇita iti tuśabdaḥ pūrvoktapakṣanirākaraṇartho 'vadhāraṇārtho vā chos kyi phung po mthun par gsungs /
zhes bya ba la ni zhes bya ba'i sgra ni sngar bshad pa'i phyogs bsal ba'i phyir ram nges par bzung ba'i don yin no /
rāgadveṣamohamānādicaritabhedeneti /
ādiśabdena dṛṣṭivicikitsādīnāṃ grahaṇaṃ
'dod chags dang zhe sdang dang gti mug dang nga rgyal la sogs pa spyod pa tha dad pas zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni lta ba dang the tshom la sogs pa bsdus te /
kecit sattvā rāgacaritāḥ /
kecid dveṣacaritāḥ /
kecin mohacaritāḥ /
kecin mānacaritāḥ /
kecid dṛṣṭicaritāḥ /
kecid vicikitsācaritāḥ /
kecid rāgadveṣacaritāḥ /
kecid rāgadveṣamohacaritāḥ /
kecid rāgāśayā dveṣaprayogāḥ /
kecid dveśāśayā rāgaprayogāḥ /
kecit kṛtrimarāgā nigṛhyadveṣāḥ /
kecit kṛtrimadveṣā nigṛhyarāgā iti /
teṣāṃ pratipakṣeṇa bhagavatā tāny uktānīti /
(I /
27) ye 'py anye skandhāyatanadhātava iti vistaraḥ /
ye 'pi skandhāyatanadhātavaḥ /
te 'py eṣv eva skandhāyatanadhātuṣu pratipādyāḥ praveśayitavyāḥ /
svaṃsvaṃ svabhāvaṃ eṣāṃ yathā vyavasthāpitam asmin śāstre vimṛṣya skandhāḥ skandheṣu pratipādayitavyā āyatanāny āyataneṣu dhātavo dhātuṣu /
śīlaskandho rūpaskandhasaṃgṛhīta iti /
kāyavāgviratirūpasvabhāvatvāt śīlaskandhasya /
śeṣāḥ saṃskāraskandheneti /
samādhyādīnāṃ caitasikatvāt /
vimuktir ihādhimokṣo 'bhipretaḥ
sems can kha cig ni 'dod chags spyod pa yin la kha cig ni zhe sdang spyod pa yin /
kha cig ni gti mug spyod pa yin kha cig ni nga rgyal spyod pa yin kha cig la ni lta ba spyod pa yin kha cig ni the tshom spyod pa yin /
kha cig ni 'dod chags dang zhe sdang spyod pa yin kha cig ni 'dod chags dang zhe sdang dang gti mug spyod pa yin /
kha cig ni 'dod chags kyi bsam pa can yin la zhe sdang sbyor ba yin /
kha cig ni zhe sdang gi bsam pa can yin la 'dod chags sbyor pa yin /
kha cig ni zhe sdang spangs la 'dod chags pa ltar 'chos pa yin /
kha cig ni 'dod chags spangs la zhe sdang ba ltar 'chos pa yin te /
de dag gi gnyen por bcom ldan 'das kyis de dag gsungs pa yin no /
phung po dang skye mched dang khams gzhan gang dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni phung po dang skye mched dang khams gang dag yin pa de dag kyang bstan bcos 'di las ji skad du rnam par gzhag pa bzhin de dag rang rang gi ngo bo nyid dpyad nas phung po dang skye mched dang khams 'di dag nyid du bsdu bar bya zhing nang du chud par bya ste phung po dag ni phung po rnams kyi nang du bsdu bar bya ba la skye mched dag kyang skye mched rnams kyi nang du bsdu'o /
khams dag kyang khams rnams kyi nang du bsdu'o /
tshul khrims kyi phung po ni gzugs kyi phung pos bsdus so zhes bya ba ni tshul khrims kyi phung po ni lus dang ngag gis spong ba'i gzugs kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
lhag ma ni 'du byed kyi phung pos bsdus so zhes bya ba ni ting nge 'dzin la sogs pa ni sems las byung ba yin pa'i phyir ro /
'dir rnam par grol ba ni mos pa yin par bsams pa yin no /
vimuktijñānadarśanaṃ ca prajñāviśeṣa eveti rnam par grol ba'i ye shes mthong ba ni shes rab kyi bye brag kho na yin no /
aṣṭāv alobhasvabhāvatvāt dharmāyataneneti /
katamāny aṣṭau
brgyad ni ma chags pa'i rang bzhin yin pa'i phyir chos kyi skye mched kyis bsdus so zhes bya ba brgyad gang zhe na /
pṛthivyaptejovāyunīlapītalohitāvadātakṛtsnāyatanāni /
tāni ca alobhasvabhāvāni apadekṣyante /
alobho 'ṣṭāv iti /
alobhaś ca dharmāyatane 'ntarbhavati /
tena tatsaṃgrahaḥ /
saparivārāṇi tu paṃcaskandhasvabhāvatvān manodharmāyatanābhyāṃ
zad par sa dang chu dang me dang rlung dang sngon po dang ser po dang dmar po dang dkar po'i skye mched dag yin no /
de dag yin no brgyad ma chags /
zhes ston par 'gyur bas ma chags pa'i rang bzhin yin la ma chags pa yang chos kyi skye mched kyi nang du 'dus pas de ni des bsdus pa yin no /
kiṃ /
saṃgṛhītāni /
tasyālobhasya parivāro 'nuparivartirūpaṃ rūpaskandho vedanāsaṃjñe vedanāsaṃjñāskandhau cetanādayaḥ saṃprayuktā jātyādayaś ca viprayuktāḥ saṃskāraskandhaḥ /
vijñānaṃ cātra kalāpe vijñānaskandha iti paṃcaskandhasvabhāvāni tāni bhavanti /
navamadaśame tv ākāśānaṃtyāyatanavijñānānantyāyatanakṛtsne paścād vakṣyete /
tathābhibhvāyatanānīti tāny alobhasvabhāvatvāt dharmāyatanena
'khor rnams dang bcas na ni phung po lnga'i rang bzhin yin pa'i phyir yid dang chos kyi skye mched dag gis bsdus te tshogs pa 'di la ma chags pa de'i 'khor rjes su 'brang ba'i gzugs ni gzugs kyi phung po yin no /
tshor ba dang 'du shes ni tshor ba dang 'du shes kyi phung po yin no /
sems pa la sogs pa mtshungs par ldan pa dag dang skye ba la sogs pa ldan pa ma yin pa rnams ni 'du byed kyi phung po yin no /
rnam par shes pa ni rnam par shes pa'i phung po yin te /
de ltar na de dag ni phung po lnga'i rang bzhin yin no /
dgu pa dang bcu pa zad par nam mkha' mtha' yas skye mched dang rnam shes mtha' yas skye mched dag ni 'og nas 'chad par 'gyur ro /
zil gyis gnon pa'i skye mched rnams kyang de dang 'dra'o zhes bya ba ni de dag kyang ma chags pa'i rang bzhin yin pa'i phyir chos kyi skye mched kyis bsdus so /
saparivārāṇi tu paṃcasvabhāvatvān manodharmāyatanena pūrvavat vyākhyātavyāni 'khor rnams dang bcas na ni phung po lnga'i rang bzhin yin pa'i phyir yid dang chos kyi skye mched kyis bsdus so zhes snga ma bzhin du rnam par bshad par bya'o /
ākāśavijñānānantyāyatanakṛtsne catvāri cākāśānantyāyatanādīni /
ākāśavijñānākiṃcanyanaivasaṃjñānāsaṃjñāyatanāni catuḥskandhasvabhāvatvān manodharmāyatanābhyāṃ saṃgṛhītāni /
na hi tatra rūpaskandho 'sti
zad par nam mkha' dang rnam shes mtha' yas skye mched dag dang nam mkha' mtha' yas skye mched la sogs pa bzhi po ste /
nam mkha' dang rnam shes dang ci yang med pa dang 'du shes med 'du shes med min skye mched dag ni phung po bzhi'i rang bzhin yin pa'i phyir yid dang chos kyi skye mched dag gis bsdus te /
paṃca vimuktyāyatanānīti vistaraḥ /
(Abhidh-k-vy 54) sūtra uktaṃ /
paṃcemāni vimuktyāyatanāni /
katamāni iha bhikṣo śāstā dharmaṃ deśayati
de na gzugs kyi phung po dag ni med do /
rnam par grol ba'i skye mched lnga po dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni mdo las lnga po 'di dag ni rnam par grol ba'i skye mched yin te /
lnga gang zhe na /
anyatarānyataro vā vijño gurusthānīyaḥ sabrahmacārī /
yathāyathāsya śāstā anyatarānyataro vā vijño gurusthānīyaḥ sabrahmacārī dharmaṃ deśayati
'di las dge slong la ston pa'am tshangs pa mtshungs par spyod pa mkhas pa bla ma lta bu gang yang rung ba zhig chos ston par byed na ni de la ston pa'am tshangs pa mtshungs par spyod pa mkhas pa bla ma lta bu gang yang rung ba zhig /
tathātathā teṣu dharmeṣv arthapratisaṃvedī bhavati dharmapratisaṃvedī ca /
tasyārthapratisaṃvedino dharmapratisaṃvedinaś cotpadyate prāmodyaṃ
ji lta ji ltar chos ston par byed pa de lta de ltar chos de dag la don so so yang dag par rig par yang 'gyur zhing chos so so yang dag par rig par yang 'gyur ro /
don so so yang dag par rig cing chos so so yang dag par rig pa de la rab tu dga' ba skye'o /
pramuditasya prītir jāyate rab tu dga' ba la dga' ba skye'o /
prītamanasaḥ kāyaḥ praśrabhyate /
praśrabdhakāyaḥ sukhaṃ vedayate /
sukhitasya cittaṃ samādhīyate /
samāhitacitto yathābhūtaṃ prajānāti yathābhūtaṃ paśyati /
yathābhūtaṃ prajānan yathābhūtaṃ paśyan nirvidyate /
nirviṇṇo virajyate /
virakto vimucyate /
idaṃ prathamaṃ vimuktyāyatanaṃ /
yatra sthitasya bhikṣor vā bhikṣuṇyā vā anupasthitā smṛtir upatiṣṭhate /
asamāhitaṃ cittaṃ samādhīyate /
aparikṣīṇāś cāsravāḥ parikṣīyante
yid dga' bar gyur na lus shin tu sbyangs par 'gyur ro /
lus shing tu sbyangs na bde ba nyams su myong bar 'gyur ro /
bde bar gyur na sems mnyam par 'jog par 'gyur ro /
sems mnyam par bzhag na yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes shing yang dag pa ji lta ba bzhin mthong bar 'gyur ro /
yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes shing yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mthong na yid 'byung bar 'gyur ro /
yid 'byung bar gyur na 'dod chags dang bral bar 'gyur ro /
'dod chags dang bral na rnam par grol bar 'gyur ro /
'di ni rnam par grol ba'i skye mched dang po yin no /
ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemaṃ nirvāṇam anuprāpnoti /
punar aparaṃ na haiva bhikṣo śāstā dharmaṃ deśayaty anyatarānyataro vā vijño gurusthānīyaḥ sabrahmacārī /
api tu yathāśrutān dharmān yathopadiṣṭān yathāparyavāptān vistareṇa svareṇa svādhyāyaṃ karoti /
yathāyathā tān yathāśrutān yathopadiṣṭān yathāparyavāptāṃ vistareṇa svareṇa svādhyāyaṃ karoti /
tathātathā teṣu arthapratisaṃvedī bhavati pūrvavat /
idaṃ dvitīyaṃ vimuktyāyatanaṃ
gang la gnas na dge slong ngam dge slong ma dran pa nye bar mi gnas pa yang /
nye bar gnas par 'gyur sems mnyam par ma bzhag pa yang mnyam par 'jog par 'gyur zag pa yongs su ma zad pa dag kyang yongs su zad par 'gyur /
mya ngan las 'das pa grub pa dang bde ba bla na med pa ma thob pa yang thob par 'gyur ba yin no /
gzhan yang 'di la dge slong la ston pa'am tshangs pa mtshungs par spyod pa mkhas pa bla ma lta bu gang yang rung ba zhig chos ston par yang mi byed mod kyi 'on kyang ji lta ji ltar ji ltar thos pa dang ji ltar bstan pa dang ji ltar kun chub par byas pa'i chos rnams dbyangs kyis rgyas par kha ton byed pa de lta de ltar chos de dag la don so so yang dag par rig par yang 'gyur zhing zhes bya ba snga ma bzhin no /
'di ni rnam par gro ba'i skye mched gnyis pa yin te /
yatra sthitasyeti pūrvavat gang la gnas na zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparaṃ na haiva bhikṣo śāstā dharmaṃ deśayati anyatarānyataro vā vijño gurusthānīyaḥ sabrahmacārī /
nāpi yathāśrutān dharmān yathopadiṣṭān yathāparyavāptān vistareṇa svādhyāyaṃ karoti
gzhan yang 'di la dge slong la ston pa'am tshangs pa mtshungs par spyod pa mkhas pa bla ma lta bu gang yang rung ba zhig chos ston par mi byed la ji ltar thos pa dang ji ltar bstan pa dang ji ltar kun chub par byas pa'i chos rnams dbyangs kyis rgyas par kha ton yang mi byed mod kyi /
api tu yathāśrutān dharmān yathopadiṣṭān yathāparyavāptān vistareṇa parebhyaḥ saṃprakāśayati 'on kyang ji ltar thos pa dang ji ltar bstan pa dang ji ltar kun chub par byas pa'i chos rnams gzhan dag la rgyas par rab tu ston par byed de /
yathāyathā yathāśrutān dharmān yathopadiṣṭān yathāparyavāptān vistareṇa parebhyaḥ saṃprakāśayati /
tathātathā teṣu dharmeṣv arthapratisaṃvedī bhavatīti pūrvavat
ji lta ji ltar /
ji ltar thos pa dang ji ltar bstan pa dang ji ltar kun chub par byas pa'i chos rnams gzhan dag la rgyas par rab tu ston par byed pa de lta de ltar chos de dag la don so so yang dag par rig par yang 'gyur zhing zhes bya ba snga ma bzhin no /
idaṃ tṛtīyaṃ vimuktyāyatanaṃ 'di ni rnam par grol ba'i skye mched gsum pa yin te /
yatra sthitasyeti pūrvavat gang la gnas na zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparaṃ na haiva bhikṣo śāstā pūrvavat gzhan yang 'di la dge slong la ston pa'am zhes bya ba snga ma bzhin no /
nāpi svādhyāyaṃ nāpi parebhyaḥ saṃprakāśayati /
api tu yathāśrutān yāvad yathāparyavāptān cintayati tulayati upaparīkṣate
kha ton yang mi byed gzhan dag la rgyas par rab tu ston par yang mi byed sems par yang byed mod kyi /
'on kyang ji ltar thos pa nas ji ltar kun chub par byas pa'i bar rnams sems par byed /
'jal bar byed /
nye bar rtogs par byed de /
yathāyathā yathāśrutān yāvad yathāparyavāptān cintayati yāvad upaparīkṣate ji lta ji ltar /
ji ltar thos pa nas ji ltar kun chub par byas pa'i bar rnams sems par byed /
'jal bar byed /
tathātathā teṣu dharmeṣv arthapratisaṃvedī pūrvavat /
idaṃ caturthaṃ vimuktyāyatanaṃ
nye bar rtogs par byed pa de lta de ltar chos de dag la don so so yang dag par rig par yang 'gyur zhing zhes bya ba snga ma bzhin no /
'di ni rnam par grol ba'i skye mched bzhi pa yin te /
yatra sthitasyeti pūrvavat gang la gnas na zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparaṃ na haiva bhikṣo śāsteti pūrvavat gzhan yang 'di la dge slong la ston pa'am zhes bya ba snga ma bzhin no /
nāpi svādhyāyaṃ nāpi parebhyaḥ saṃprakāśayati nāpi cintayati /
api tv anenānyatamaṃ bhadrakaṃ samādhinimittaṃ sādhu ca suṣṭhu ca sūdgṛhītaṃ bhavati sumanasikṛtaṃ subhāvitaṃ sujuṣṭaṃ supratividdhaṃ /
tadyathā vinīlakaṃ (Abhidh-k-vy 55) vā vipūyakaṃ vā vyādhmātakaṃ vā vipaṭumakaṃ vā vilohitakaṃ vā vikhāditakaṃ vā vikṣiptakaṃ vā asthi vā asthisaṃkalikā vā /
yathāyathā khalv anenānyatamānyatamaṃ bhadrakaṃ samādhinimittaṃ pūrvavat yāvat supratividdham
kha don yang mi byed gzhan dag la rgyas par rab tu ston par yang mi byed sems par yang mi byed mod kyi 'on kyang 'dis ting nge 'dzin gyi rgyu mtshan bzang po gang yang rung ba /
'di lta ste /
rnam par bsngos pa'am rnam par rnags pa'am rnam par bams pa'am rnam par 'bus gzhig pa'am rnam par dmar ba'am rnam par zos pa'am rnam par 'thor ba'am rus gong ngam keng rus shig shin tu rab tu legs par bzung ba yin legs par yid la byas pa yin legs par bsgoms pa yin legs par bsten pa yin legs par khong du chud par byas pa yin te /
'dir ji lta ji ltar ting nge 'dzin gyi rgyu mtshan bzang po gang yang rung ba zhes bya ba nas legs par khong du chud par byas pa yin zhes bya ba'i bar snga ma bzhin te /
tathātathā teṣu dharmeṣv arthaprativedī bhavati pūrvavat /
idaṃ paṃcamaṃ vimuktyāyatanaṃ
de lta de ltar chos de dag la don so so yang dag par rig par yang 'gyur zhing zhes bya ba snga ma bzhin no /
'di ni rnam par grol ba'i skye mched lnga pa yin te /
yatra sthitasyeti pūrvavat gang la gnas na zhes gsungs te snga ma bzhin no /
vimukter āyadvāraṃ prajñāviśeṣaḥ rnam par grol ba skye ba'i sgo ni shes rab kyi bye brag yin la /
prajñā ca dharmāyatanena saṃgṛhītā shes rab kyang chos kyi skye mched kyis bsdus pa yin no /
saparivārāṇi śabdamanodharmāyatanaiḥ /
deśanāsvādhyāyaparasaṃprakāśaneṣu śabdagrahaṇāc chabdāyatanam asti /
manodharmāyatane tu prajñāparivārabhūte sarvatrasthe iti tribhiḥ saṃgrahaḥ
'khor rnams dang bcas na ni sgra dang yid dang chos kyi skye mched rnams kyis bsdus pa ni ston pa dang kha ton byed pa dang gzhan la yang dag par rab tu ston pa dag la sgra thos pa'i phyir sgra'i skye mched yod la yid dang chos kyi skye mched dag ni shes rab kyi 'khor du gyur pa yin te /
dvayor āyatanayor iti /
sūtra uktaṃ /
rūpiṇaḥ santi sattvā asaṃjñinaḥ apratisaṃjñinaḥ
thams cad na yong pas de gsum gyis bsdus pa yin no /
skye mched gnyis las zhes bya ba ni mdo las sems can gzugs can la 'du shes med cing so sor 'du shes med pa dag kyang yod de /
tadyathā devā asaṃjñisattvāḥ /
idaṃ prathamam āyatanaṃ
'di lta ste /
'du shes med pa'i sems can rnams lta bu ste 'di ni skye mched dang po yin no /
arūpiṇaḥ santi sattvāḥ sarvaśa ākiṃcanyāyatanaṃ samatikramya naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam upasaṃpadya viharanti /
tadyathā devā naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanopagāḥ /
idaṃ dvitīyam āyatanam iti /
anayor dvayor āyatanayor asaṃjñisattvā daśabhir āyatanaiḥ saṃgṛhītāḥ /
gandharasāyatanayor eva tatrābhāvāt
sems can gzugs med pa la ci yang med pa'i skye mched las yang dag par 'das te du shes med 'du shes med min gyi skye mched rdzogs par byas te gnas pa dag kyang yod de /
'di lta ste /
'du shes med 'du shes med min skye mched du nye bar 'gro ba rnams lta bu ste 'di ni skye mched gnyis pa'o zhes gsungs pa yin te skye mched 'di gnyis las 'du shes med pa'i sems can ni skye mched bcus bsdus te /
de na dri dang ro'i skye mched dag kho na med pa'i phyir ro /
bhavati hi cyutyupapattikālayos teṣāṃ manaāyatanam iti yid kyi skye mched ni de dag la 'chi 'pho dang skye ba'i dus dag na yod do /
naivasaṃjñānasaṃjñāyatanopagā manodharmāyatanābhyāṃ saṃgṛhītā ity adhikṛtaṃ /
teṣām arūpitvāt /
bahudhātuke 'pi dvāṣaṣṭir dhātava iti /
sūtra uktaṃ /
āyuṣmān ānando bhagavantam etad avocat /
kiyatā bhadanta paṇḍito dhātukuśalo bhavati /
bhagavān āha /
paṇḍita ānanda aṣṭādaśa dhātūñ jānāti /
paśyati yathābhūtaṃ /
cakṣurdhātuṃ rūpadhātuṃ cakṣurvijñānadhātuṃ /
evaṃ yāvan manodhātuṃ dharmadhātuṃ manovijñānadhātum iti /
itīmān ānandāṣṭādaśa dhātūñ jānāti paśyati yathābhūtaṃ /
ṣaḍ api dhātūṃ jānāti paśyati yathābhūtaṃ /
pṛthivīdhātum abdhātuṃ tejodhātuṃ vāyudhātum ākāśadhātuṃ vijñānadhātum iti /
aparān api ṣaḍ dhātūṃ jānāti paśyati yathābhūtaṃ
'du shes med 'du shes med min skye mched du nye bar 'gro ba ni yid dang chos kyi skye mched dag gis te bsdus so zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
de dag la gzugs med pa'i phyir ro /
khams mang po pa las khams drug cu rtsa gnyis bstan pa zhes bya ba ni mdo las /
bcom ldan 'das la tshe dang ldan pa kun dga' bos 'di skad ces gsol to /
btsun pa ji tsam gyi mkhas pa khams la mkhas pa lags /
bcom ldan 'das kyis bka' stsal pa /
kun dga' bo mkhas pa ni khams bco brgyad yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
kun dga' bo mig gi khams dang gzugs kyi khams dang mig gi rnam par shes pa'i khams zhes bya ba nas de bzhin du yid kyi khams dang chos kyi khams dang yid kyi rnam par shes pa'i khams zhes bya ba'i bar du khams bco brgyad bo 'di dag yang dag pa ji lta ba bzhin du shes shing mthong na zhes bya ba dang khams drug kyang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
sa'i khams dang chu'i khams dang me'i khams dang rlung gi khams dang nam mkha'i khams dang rnam par shes pa'i khams zhes bya ba dang khams gzhan drug kyang yang dag pa ji lta ba bzhin du shes shing mthong ba yin te /
kāmadhātuṃ vyāpādadhātuṃ vihiṃsādhātuṃ naiṣkramyadhātum avyāpādadhātum avihiṃsādhātum iti /
aparān api ṣaḍ dhātūñ jānāti paśyati yathābhūtaṃ
'dod pa'i khams dang gnod sems kyi khams dang rnam par 'tshe ba'i khams dang nges par 'byung ba'i khams dang gnod sems med pa'i khams dang rnam par mi 'tshe ba'i khams zhes bya ba dang khams gzhan drug kyang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
sukhadhātuṃ duḥkhadhātuṃ saumanasyadhātuṃ daurmanasyadhātum upekṣādhātum avidyādhātum iti /
caturo 'pi dhātūñ jānāti paśyati yathābhūtaṃ
bde ba'i khams dang sdug bsngal gyi khams dang yid bde ba'i khams dang yid mi bde ba'i khams dang btang snyoms kyi khams dang ma rig pa'i khams zhes bya ba dang khams bzhi yang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
vedanādhātuṃ saṃjñādhātuṃ saṃskāradhātuṃ vijñānadhātum iti /
trīṇy api dhātūṃ jānāti paśyati yathābhūtaṃ
tshor ba'i khams dang 'du shes kyi khams dang 'du byed kyi khams dang rnam par shes pa'i khams zhes bya ba dang khams gsum yang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
kāmadhātuṃ rūpadhātum ārūpyadhātum iti /
aparān api trīn dhātūṃ jānāti paśyati yathābhūtaṃ
'dod pa'i khams dang gzugs kyi khams dang gzugs med pa'i khams zhes bya ba dang khams gzhan gsum yang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
rūpadhātuṃ ārūpyadhātuṃ nirodhadhātum iti /
aparān api trīn dhātūṃ jānāti paśyati yathābhūtaṃ
gzugs kyi khams dang gzugs med pa'i khams dang 'gog pa'i khams zhes bya ba dang khams gzhan gsum yang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
atītaṃ (Abhidh-k-vy 56) dhātum anāgataṃ dhātuṃ pratyutpannaṃ dhātuṃ /
aparān api trīn dhātūṃ jānāti paśyati yathābhūtaṃ
'das pa'i khams dang ma 'ongs pa'i khams dang da ltar byung ba'i khams zhes bya ba dang khams gzhan gsum yang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
hīnaṃ dhātuṃ madhyamaṃ dhātuṃ praṇītaṃ dhātum iti /
aparān api trīn dhātūṃ jānāti paśyati yathābhūtaṃ
ngan pa'i khams dang bar ma'i khams dang gya nom pa'i khams zhes bya ba dang khams gzhan gsum yang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
kuśalaṃ dhātum akuśalaṃ avyākṛtaṃ dhātum iti /
aparān api trīn dhātūṃ jānāti paśyati yathābhūtaṃ
dge ba'i khams dang mi dge ba'i khams dang lung du ma bstan pa'i khams zhes bya ba dang khams gzhan gsum yang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
śaikṣaṃ dhātum aśaikṣaṃ dhātuṃ naivaśaikṣaṃnāśaikṣaṃ dhātum iti /
dvāv api dhātū jānāti paśyati yathābhūtaṃ
slob ba'i khams dang mi slob pa'i khams dang slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa'i khams zhes bya ba dang khams gnyis kyang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
sāsravaṃ dhātum anāsravaṃ dhātum iti /
aparāv api dvau dhātū jānāti paśyati yathābhūtaṃ saṃskṛtaṃ dhātum asaṃskṛtaṃ dhātum iti
zag pa dang bcas pa'i khams dang zag pa med pa'i khams zhes bya ba dang khams gzhan gnyis kyang yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong ba yin te /
imau dvau dhātū jānāti paśyati yathābhūtaṃ /
iyatā cānanda paṇḍito dhātukuśalo bhavatīti /
itīmāny atrābhisaṃbandhīni vākyāni pratyekaṃ madhye 'pi paṭhitavyāni /
vistarabhayāt tu mayā na likhitānīti bodhavyaṃ
'dus byas kyi khams dang 'dus ma byas kyi khams zhes bya ba'i khams 'di gnyis yang dag pa ji lta ba bzhin shes shing mthong na kun dga' bo 'di tsam gyis na mkhas pa khams la mkhas pa zhes gsungs pa yin no /
sbyar ba'i tshig 'di dag ni re re la bar du brjod par bya ste /
bdag gis ni mangs su dogs pas ma bris so zhes bya bar rtogs par bya'o /
yathāyogaṃ saṃgraho veditavya iti /
aṣṭādaśa tāvad dhātavas ta eva ta iti
ci rigs par bsdu bar rig par bya'o zhes bya ba ni re zhig khams bco brgyad ni de dag nyid yin pas de dag ni 'di dag gis bsdus pa yin no /
ebhis te saṃgṛhītā evāṣṭādaśasu dhātuṣu /
yatra pṛthivīdhātvādayaḥ ṣaṭ
de bzhin du gang la sa'i khams la sogs pa drug 'byung ba de dag las kyang dang po'i gzhi ni reg bya'i khams kyis bsdus so /
teṣām ādyānāṃ caturṇāṃ spraṣṭavyadhātau saṃgrahaḥ /
ākāśadhāto rūpadhātāv ālokatamassvabhāvatvāt /
vijñānadhātoḥ saptasu cittadhātuṣu saṃgrahaḥ /
kāmadhātvādīnāṃ tu ṣaṇṇāṃ kāmadhātuḥ kāmarāga ihābhipretaḥ /
sa ca caitasikaḥ /
vyāpādadhātvādayo 'pi caitasikā eveti /
teṣāṃ dharmadhātusaṃgrahaḥ /
sukhadhātvādīnām api ṣaṇṇāṃ tasminn eva saṃgrahaḥ
nam mkha'i khams ni snang ba dang mun pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir gzugs kyi khams su 'dus so /
rnam par shes pa'i khams ni sems kyi khams bdun du 'dus so /
'dod pa'i khams la sogs pa drug las 'dod pa'i khams ni 'dir 'dod pa'i 'dod chags yin par bzhed de /
de yang sems las byung ba yin la gnod sems kyi khams la sogs pa yang sems las byung ba kho na yin pas de dag ni chos kyi khams kyis bsdus so /
bde ba'i khams la sogs pa drug kyang de nyid du 'dus so /
vedanādhātvādīnāṃ caturṇāṃ trayāṇāṃ dharmadhātau tshor ba'i khams la sogs pa bzhi las gsum ni chos kyi khams su 'dus so /
vijñānadhātoḥ saptasu vijñānadhātuṣu rnam par shes pa'i khams ni rnam par shes pa'i khams bdun du 'dus so /
kāmadhātvādīnāṃ trayāṇāṃ kāmadhātoḥ aṣṭādaśasu dhātuṣu 'dod pa'i khams la sogs pa gsum las 'dod pa'i khams ni khams bco brgyad du 'dus so /
rūpadhātoś caturdaśasu vinā gandharasaghrāṇajihvāvijñānadhātubhiḥ /
ārūpyadhātor manodharmamanovijñānadhātuṣu /
rūpadhātvādīnāṃ tu trayāṇāṃ dvayor uktaḥ saṃgrahaḥ
gzugs kyi khams ni dri dang ro dang sna dang lce'i rnam par shes pa dag ma gtogs pa khams bcu bzhir 'dus so /
gzugs med pa'i khams ni yid dang chos dang yid kyi rnam par shes pa'i khams dag tu 'dus so /
gzugs kyi khams la sogs pa gsum las gnyis kyi bsdu ba ni bshad zin to /
nirodhadhātor dharmadhātau 'gog pa'i khams ni chos kyi khams su 'dus so /
atītadhātvādīnāṃ trayāṇāṃ pratyekam aṣṭādaśasu dhātuṣu saṃgrahaḥ /
hīnādayas trayo dhātavaḥ kāmadhātvādaya eveti eṣām uktaḥ saṃgrahaḥ
'das pa'i khams la sogs pa gsum ni so sor khams bco brgyad du 'dus so /
ngan pa la sogs pa'i khams gsum ni 'dod pa'i khams la sogs pa kho na yin pas 'di dag gi bsdu ba ni bshad zin to /
kuśalādīnāṃ trayāṇāṃ kuśalākuśaladhātvo rūpaśabdadharmadhātuṣu saptasu ca cittadhātuṣu dge ba'i khams la sogs pa gsum las dge ba dang mi dge ba'i khams dag ni gzugs dang sgra dang chos kyi khams dag dang sems kyi khams bdun du 'dus so /
avyākṛtadhātor aṣṭādaśasu dhātuṣu lung du ma bstan pa'i khams ni khams bco brgyad du 'dus so /
śaikṣāśaikṣadhātvādīnāṃ trayāṇāṃ dvayor manodharmamanovijñānadhātuṣu slob po dang mi slob pa'i khams la sogs pa gsum las dang po gnyis ni yid dang chos dang yid kyi rnam par shes pa'i khams dag tu 'dus so /
tṛtīyasyāṣṭādaśadhātuṣu /
sāsravānāsravadhātvoḥ ādyasyāṣṭādaśasu dhātuṣu
gsum pa ni khams bco brgyad du 'dus so /
zag pa dang bcas pa zag pa med pa'i khams las dang po ni khams bco brgyad du 'dus so /
dvitīyasya manodharmamanovijñānadhātuṣu /
saṃskṛtāsaṃskṛtadhātvor ādyasyāṣṭādaśasu dhātuṣu /
dvitīyasya dharmadhātau saṃgrahaḥ /
ta ete dvāṣaṣṭir dhātavaḥ /
(I /
28) ya ime tatreti bahudhātuke /
eteṣāṃ dvayor lakṣaṇam anuktam iti /
(Abhidh-k-vy 57) pṛthivīdhātvādīnām uktaṃ lakṣaṇam amī /
dhṛtyādikarmasaṃsiddhāḥ /
kharasnehoṣṇateraṇā iti /
nanu ca vijñānadhātor apy uktaṃ lakṣaṇaṃ /
vijñānaṃ prativijñaptir iti vacanāt /
satyam uktaṃ sarveṣāṃ vijñānānāṃ lakṣaṇaṃ /
vijñānadhātus tu kim iha kiṃcid eva vijñānam ity abhipretaṃ /
utāho sarvam iti na vivecitam /
asaṃskṛtaṃ cākāśam uktalakṣaṇaṃ /
na tv ākāśadhātuḥ
gnyis pa ni yid dang chos dang yid kyi rnam par shes pa'i khams dag tu 'dus so /
'dus byas dang 'dus ma byas kyi khams las dang po ni khams bco brgyad du 'dus so /
gnyis pa ni chos kyi khams su 'dus te de dag ni khams drug cu rtsa gnyis yin no /
der gang dag ces bya ba ni khams mang po'i bar ro /
de dag las gnyis kyi mtshan nyid ma bshad na zhes bya ba ni sa'i khams la sogs pa dang 'di dag gi ni mtshan nyid ni /
'dzin pa la sogs las su grub /
sra gsher dro nyid gyo ba rnams /
zhes bya ba bshad zin to /
nam mkha'i khams kyi mtshan nyid kyang /
de la nam mkha' mi sgrib pa /
zhes bshad zin la /
rnam par shes pa'i khams kyi mtshan nyid kyang /
rnam shes so sor rnam rig pa /
zhes smos pa'i phyir bshad zin ma yin nam zhe na /
rnam par shes pa thams cad kyi mtshan nyid ni bshad pa bden na /
rnam par shes pa'i khams go ci 'dir rnam par shes pa cung zad cig kho na yin no zhes bya bar bsam pa yin nam 'on te thams cad yin zhes bya bar rnam par ma phye la /
nam mkha' la yang 'dus ma byas kyi mtshan nyid can bshad kyi nam mkha'i khams ni ma yin no /
avaśyaṃ hy ayam anya ākāśāt 'di ni gdon mi za bar nam mkha' las gzhan yin te /
tathā hi ṣaḍdhātur ayaṃ bhikṣo puruṣa iti sūtrāntaram uktam /
ity anayā buddhyābhihitaṃ dvayor lakṣaṇam anuktam iti
mdo las dge slong skyes bu 'di ni khams drug pa yin no zhes 'byung ba'i phyir ro snyam pa'i blo 'dis /
gnyis kyi mtshan nyid ma bshad na zhes bya ba smos so /
ata evāha /
tat kim ākāśam evākāśadhātur veditavyaḥ /
sarvaṃ ca vijñānaṃ vijñānadhātur iti /
mukhanāsikādiṣv ity ādiśabdena śrotrādīnāṃ grahaṇaṃ
de nyid kyi phyir de ci nam mkha' nyid nam mkha'i khams yin la rnam par shes pa thams cad kyang rnam par shes pa'i khams yin par rig par bya'am zhes bya ba smos so /
kha dang sna la sogs pa zhes bya ba'i sogs pa zhes bya ba'i sgras ni rna ba la sogs pa bsdu'o /
ālokatamasī kileti /
kilaśabdaḥ paramatadyotanārthaḥ /
svamataṃ tu sapratighadravyābhāvamātram ākāśam iti abhiprāyo lakṣyate
snang dang mun pa dag yin lo /
zhes bya ba la lo zhes bya ba'i sgras ni pha rol pa'i gzhung lugs rjod par byed pa yin te rang gi gzhung lugs ni nam mkha' thogs pa dang bcas pa'i rdzas med pa tsam yin no zhes bya bar bsam pa yin par mngon no /
rātriṃdivasvabhāva iti /
rātrivartinas tamaso bhāskarātapalakṣyasya cālokasyābhipretatvāt
mtshan mo dang nyin mo'i rang bzhin zhes bya ba ni mtshan mo yod pa'i mun pa dang nyin mo'i 'od kyi mtshan nyid kyi snang ba yin par 'dod pa'i phyir te /
bāhuliko vāyaṃ nirdeśaḥ /
aghaṃ kila citasthaṃ rūpam iti /
citasthaṃ saṃghātasthaṃ /
atyarthaṃ hanti hanyate ceti aghaṃ nairuktena vidhinā
bstan pa 'di ni phal che ba'i dbang du byas pa yin no /
thogs pa zhes bya ba ni shin tu gnod par byar rung ba'i phyir brtsegs par gnas pa'i gzugs te /
de ni de'i nye 'khor ro /
atyarthaśabdasya akārādeśaḥ kṛto hanteś ca ghādeśaḥ /
tasya taṭ sāmantakam iti /
tasyāghasya kuḍyādikasya sāmantakaṃ samīpasthaṃ
lo zhes bya ba ni brtsegs pa la gnas pa ni brtsegs par gnas pa ste shin tu gnod par byed pa'am gnod par bya ba yin pas na brtsegs pa yin no /
de ni de'i nye 'khor ro /
zhes bya ba ni brtsegs pa rtsig pa la sogs pa de'i nye 'khor yin zhing nye bar gnas pa yin te /
tad apekṣya vyavasthāpitam ity arthaḥ de la ltos nas rnam par gzhag ces bya ba'i tha tshig go /
atrāpi vyākhyāne kilaśabdo vaibhāṣikavyākhyānapradarśānārthaḥ rnam par bshad pa 'di la yang lo zhes bya ba'i sgra ni bye brag tu smra ba'i rnam par bshad pa yin par rab tu bstan pa'i phyir ro /
svamataṃ tu yat tat paścād ucyate /
tad āha /
aghaṃ ca tat /
anyasya rūpasya tatrāpratighātān na pratihanyate 'nyad rūpam asminn iti kṛtvā /
sāmantakaṃ cānyasya rūpasyeti citasthasya
rang gi gzhung lugs ni gang 'og nas 'byung ba yin te /
des smras pa /
'di la gzugs gzhan thogs pa med pas de la gzugs gzhan mi thogs pa'i phyir de ni thogs med kyang yin la /
brtsegs par gnas pa'i gzugs gzhan gyi nye 'khor yang yin te /
asmin pakṣe karmadhārayaḥ samāsaḥ /
aghaṃ ca tat sāmantakaṃ ca tad iti aghasāmantakaṃ /
vijñānaṃ sāsravam iti /
janmano hetor vijñānasyābhipretatvāt /
kuta iti cet /
ata āha /
yasmād ime ṣaḍdhātava iṣṭā /
janmaniśrayāḥ /
ṣaḍdhātur ayaṃ bhikṣo puruṣa iti /
ṣaṭ khalu dhātūn pratītya mātuḥ kukṣau garbhasyāvakrāntir iti vacanāt /
ete hi janmana iti vistaraḥ /
ete hi janmano janakapoṣakasaṃvardhakatvād ādhārabhūtāḥ /
janako hy atra vijñānadhātuḥ pratisaṃdhibījatvāt /
poṣakāni bhūtāni tatsaṃniśrayabhāvāt /
saṃvardhaka (Abhidh-k-vy 58) ākāśadhātur avakāśadānāt
phyogs 'di la ni de ni thogs med kyang yin la de ni nye 'khor yang yin pas thogs med nye 'khor yin no zhes bya bar tshig bsdu'o /
zag dang bcas pa'i rnam shes ni /
zhes bya ba ni skye ba'i rgyu'i rnam par shes pa yin par 'dod pa'i phyir ro /
gal te ci'i phyir snyam na /
de'i phyir smras pa /
'di ltar khams drug po 'di dag ni /
skye ba'i rten yin par 'dod de /
dge slong skyes bu 'di ni khams drug pa yin no zhes bya ba dang khams drug la brten nas ma'i mngal du bu 'jug go zhes 'byung ba'i phyir ro /
de dag ni nyid mtshams sbyor ba'i sems nas 'chi ba'i sems kyi bar du skye ba'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de dag ni skye ba bskyed par byed pa dang gso bar byed pa dang 'phel bar byed pa yin pa'i phyir gzhir gyur pa ste /
'di la skyed par byed pa ni rnam par shes pa'i khams yin te /
nying mtshams sbyor ba'i sa bon yin no /
gso bar byed pa ni 'byung ba dag yin te /
de'i rten du gyur pa'i phyir ro /
'phel par byed pa ni nam mkha'i khams yin te /
go 'byed pa'i phyir ro /
ata evaiṣāṃ dhātutvavacanaṃ de nyid kyi phyir 'di dag la khams nyid yin par brjod de /
pratisaṃdhiṃ dadhata iti dhātavaḥ nying mtshams sbyor ba 'dzin pas na khams dag yin no /
anāsravās tu dharmā naivam iti /
na janmaniśrayā janmanirodhitvāt /
(I /
29) sanidarśana eko 'tra rūpam iti /
kim idaṃ nidarśanaṃ nāma
zag pa med pa'i chos rnams ni de lta ma yin no zhes bya ba ni skye ba dang 'gal ba'i phyir skye ba'i rten ma yin no /
bstan yod 'dir ni gzugs gcig pu /
zhes bya ba 'di ci zhig yin zhe na /
yena viśeṣeṇa yogāt tad vastu tathā nidarśayituṃ śakyate /
sa viśeṣo nidarśanam ity ucyate
khyad par gang zhig dang ldan na dngos po de de ltar bstan par nus pa'i khyad par de ni bstan pa zhes bya'o /
vacanena parasya cakṣurvijñānām utpannaṃ vā nidarśanaṃ yang na tshig gis gzhan gyi mig gi rnam par shes pa bskyed pa ni bstan pa yin la /
tena saha vartate sanidarśana eko rūpadhātur atrāṣṭādaśasu dhātuṣu /
rūpadhātur evaikaḥ sanidarśana ity avadhāraṇād uktaṃ bhavati
de dang lhan cig 'jug pa ni bstan yod de gzugs kyi khams gcig pu yin no /
'dir khams bco brgyad dag las gzugs kyi khams gcig kho nas bstan du yod pa'o zhes dmigs kyis bstsal pa'i phyir ro /
anidarśanāḥ śeṣā iti /
anena cāsya sanidarśanatvena prādhānyam uktam iti /
na punaruktadoṣaprasaṃga iti tatsiddheḥ /
ete ca sanidarśanatvādayaḥ prabhedāḥ prāyeṇa sūtroktā eva pradarśyante
lhag ma rnams ni bstan du med pa'o zhes bshad par 'gyur ro /
bstan du yod pa nyid 'dis kyang gtso bo yin par bshad pa yin par zlos pa'i nyes par thal ba ma yin te /
de ni grub pa'i phyir ro /
bstan du yod pa nyid la sogs pa'i bye brag 'di dag kyang phal cher mdo las gsungs pa kho na yin pas rab tu bstan te /
tathā hi sūtra uktaṃ /
cakṣur bhikṣo ādhyātmikam āyatanaṃ
'di ltar mdo las /
dge slong mig ni nang gi skye mched yin te /
catvāri mahābhūtāny upādāya rūpaprasādaḥ rūpy anidarśanaṃ sapratighaṃ 'byung ba chen po bzhi dag rgyur byas pa gzugs dang gzugs can bstan du med pa thogs pa dang bcas pa'o zhes bya ba nas /
yāvat kāyo bhikṣo ādhyātmikam āyatanaṃ pūrvavat dge slong lus ni nang gi skye mched yin te zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
mano bhikṣo ādhyātmikam āyatanaṃ arūpy anidarśanam apratighaṃ dge slong yid ni nang gi skye mched yin te /
gzugs can ma yin pa bstan du med pa thogs pa med pa'o /
rūpāṇi bhikṣo bāhyam āyatanaṃ dge slong gzugs dag ni phyi'i skye mched yin te /
catvāri mahābhūtāny upādāya rūpi sanidarśanaṃ sapratighaṃ /
śabdā hi bhikṣo bāhyam āyatanaṃ
'byung ba chen po bzhi dag rgyur byas pa gzugs can bstan du yod pa thogs pa dang bcas pa'o /
dge slong sgra dag ni phyi'i skye mched yin te /
catvāri mahābhūtāny upādāya rūpy anidarśanaṃ sapratighaṃ 'byung ba chen po 'di dag rgyur byas pa gzugs can bstan du med cing thogs pa dang bcas pa'o zhes bya ba nas /
yāvat spraṣṭavyāni bhikṣo bāhyam āyatanaṃ dge slong reg bya dag ni phyi'i skye mched yin te /
catvāri mahābhūtāni catvāri ca mahābhūtāny upādāya rūpy anidarśanaṃ sapratighaṃ 'byung ba chen po bzhi dag dang 'byung ba chen po bzhi dag rgyur byas pa gzugs can bstan du med pa thogs pa med pa dang bcas pa'o /
dharmā bhikṣo bāhyam āyatanaṃ dge slong skye mched rnams ni phyi'i skye mched yin te /
ekādaśabhir āyatanair asaṃgṛhītaṃ arūpy anidarśanam apratigham iti skye mched bcu gcig gis ma bsdus pa bstan du med pa thogs pa med pa'o zhes bya ba'i bar du gsungs te /
ete ca prabhedā dhātūnām eva ā prathamakośasthānaparisamāpteḥ kathyante de dag kyang mdzod kyi gnas dang po yongs su rdzogs kyi bar du khams rnams kyi rab tu dbye ba kho nar ston te /
rūpavijñānavibhāgatvāt /
sapratighā daśa rūpiṇa iti
gzugs dang rnam par shes pa'i khyad par yin pa'i phyir ro /
thogs dang bcas pa gzugs can bcu /
rūpigrahaṇam arūpinirāsārthaṃ /
rūpaṇaṃ rūpaṃ /
tad eṣām astīti rūpiṇaḥ
zhes bya ba la gzugs can smos pa ni gzugs can ma yin pa bsal ba'i phyir ro /
gzugs ni gzugs su rung ba ste de 'di dag la yod pas gzugs can rnams so /
daśeti cakṣurdhātvādayaḥ paṃca tadviṣayadhātavaś ca paṃca ceti bcu zhes bya ba ni mig gi khams la sogs pa lnga dang de dag gi yul gyi khams lnga kho na yin no /
dharmadhātor nirāsaḥ kathaṃ kṛtaḥ chos kyi khams ji ltar brtsal bar byas pa yin /
sa cāpi hi rūpīti śakyate vaktuṃ /
tatrāvijñaptirūpasadbhāvāt /
rūpiṇa evety avadhāraṇāt tannirāsaḥ kṛto bhavati /
ye hi dhātavo rūpisvabhāvā eva te grahītavyāḥ
de la rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs yod pa'i phyir de yang gzugs can no zhes brjod par nus so zhe na /
gzugs can zhes nges par gzung ba'i phyir de brtsal ba byas pa yin te /
khams gang dag gzugs can gyi ngo bo nyid yin pa de dag kho na gzung bar bya ba yin na /
dharmadhātus tu rūpyarūpisvabhāva iti /
svadeśe parasyotpattipratibandha iti vistaraḥ /
yatraikaṃ sapratighaṃ vastu
chos kyi khams ni gzugs can dang gzugs can ma yin pa'i ngo bo nyid kyang yin no /
rang gi yul du gzhan skye ba'i gegs byed pa ste zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang na thogs pa dang bcas pa'i dngos po gcig yod pa der gzugs can gnyis pa skye bar mi 'gyur te /
tatra dvitīyasyotpattir na bhavati /
yathā hasto haste 'bhyāhataḥ pratihanyate /
upale vā /
hasto hastasthāne upalasthāne vā notpadyate /
upalo 'pi /
tayor hastopalayoḥ sthāne upalo 'pi notpadyate /
jale pratihanyata iti /
jale svaviṣaye pravartata ity arthaḥ /
prāyeṇa manuṣyāṇām (Abhidh-k-vy 59) iti prāyagrahaṇaṃ kaivartādinivṛttyarthaṃ /
asti nobhayatreti /
garbhe niyatamṛtyūnāṃ /
etān ākārān iti /
etāṃ prakārān ity arthaḥ /
titīlā jatunyaḥ /
mārjārādīnām ity ādigrahaṇena cauramanuṣyādīnāṃ vyāghrādīnāṃ ca grahaṇaṃ /
yasmiṃ yasya kāritraṃ /
sa tasya viṣaya iti /
kāritraṃ puruṣakāraḥ /
cakṣuḥśrotrādīnāṃ rūpaśabdādiṣv ālocanaśravaṇādikāritraṃ /
tac ca svacittacaittān praty āśrayabhāvaviśeṣalakṣaṇaṃ veditavyaṃ
dper na lag pa'am rdo ba la lag pa rdugs shing thogs pa ste /
lag pa'i gnas sam rdo ba'i gnas su lag pa mi 'byung ba'am rdo ba yang de gnyis la ste rdo ba lag pa dang rdo ba dag gi gnas su mi 'byung ba lta bu yin no /
chu la sogs la zhes bya ba ni rang gi yul chu la 'jug pa zhes bya ba'i tha tshig go /
mi phal che'i lta bu'o zhes bya ba phal che ba smos pa ni nya ba la sogs pa bsal ba'i phyir ro /
gnyi gar ma yin pa yang yod de zhes bya ba ni nges par mngal du 'chi ba rnams kyi lta bu'o /
rnam pa de dag ces bya ba ni rnam pa de rnams zhes bya ba'i tha tshig go /
pha bang ni kha rkub dag yin no /
byi la la sogs pa zhes bya ba'i sogs pa smos pas ni chom rkun pa'i mi la sogs pa dang stag la sogs pa bsdu'o /
gang zhig gang la byed pa de ni de'i yul yin la zhes bya ba ni byed pa ni rtsal yin te mig dang rna ba la sogs pa gzugs dang sgra la sogs pa la lta ba dang nyan pa la sogs pa ni byed pa yin no /
de yang rang gi sems dang sems las byung ba dag la rten gyi ngo bo'i nus pa'i khyad par gyi mtshan nyid yin par rig par bya'o /
yac cittacaittair gṛhyate daṇḍāvaṣṭambhanayogena /
tad ālambanaṃ rūpādi /
tad evaṃ sati cittacaittānām evālambanaṃ /
viṣayaḥ punaś cakṣurādīnām api na kevalaṃ cittacaittānāṃ
gzugs la sogs pa gang zhig sems dang sems las byung ba rnams kyis khar ba la brten pa'i tshul du 'dzin pa de ni dmigs pa yin no /
de ltar na dmigs pa ni sems dang sems las byung ba'i kho na'i yin la yul ni sems dang sems las byung ba 'ba' zhig gis ma yin gyi mig la sogs pa yang yin no /
tasmāt pareṇāpravṛtter iti /
yo hi loke yataḥ pareṇa na pravartate /
sa tatra pratihanyate kāṣṭhe kuḍye vā /
tathā cakṣurādi viṣayāt pareṇa na kāritraṃ karoti /
viṣaya eva tu karoti tasmāt tatra pratihanyata ity ucyate /
nipāto vātra pratighāta iti vistaraḥ /
atra viṣaye nipatanaṃ nipātaḥ
de las gzhan du mi 'jug pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'jig rten na gang zhig shing ngam rtsig pa gang las gzhan du mi 'jug pa de ni de la thogs pa yin no /
de bzhin mig la sogs pa yang yul gzhan du byed pa mi byed kyi rang gi yul kho na la byed de /
de lta bas na de la thogs pa yin no zhes bya'o /
yang na 'di la gtod pa ni thogs pa yin te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni yul 'di la gtod par byed pa ni gtod pa'o /
yā svaviṣaye pravṛttiḥ /
kāritram ity arthaḥ
rang gi yul la 'jug pa gang yin pa'o zhes bya ba ni byed ces bya ba'i tha tshig go /
tad ihāvaraṇapratighāteneti vistaraḥ de lta bas na bcu po dag ni sgrib pa la thogs pas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
sapratighā daśety atrāvaraṇapratighātena te daśa dhātavaḥ sapratighā abhipretāḥ thogs dang bcas pa gzugs can bcu /
zhes bya ba 'dir khams bcu po dag ni sgrib pa la thogs pas thogs pa dang bcas par 'dod pa yin no /
tatra viṣayālambanapratighātābhyāṃ cittacaittānām api sapratighatvaprasaṃgāt catuṣkoṭikaḥ praśnaś catuṣkoṇaś catuḥprakāra ity arthaḥ de la sems dang sems las byung ba dag kyang yul dang dmigs pa la thogs pa dag gi thogs pa dang bcas pa nyid yin pas dri ma mu bzhi ste mu bzhi ni rnam pa bzhi zhes bya ba'i tha tshig go /
paścātpādaka iti /
yadi praśnasya paścādbhāgaṃ gṛhītvā visarjanāyottiṣṭhate sa paścātpādakaḥ
tshig phyi ma dang sbyor ba ste zhes bya ba ni gal te dri ba'i cha phyi ma bzung nas lan 'debs par byed na de ni tshig phyi ma dang sbyor ba yin no /
yadi pūrvaṃ bhāgaṃ gṛhītvā sa pūrvapādakaḥ gal te cha snga ma bzung na lan 'debs par byed na de ni tshig snga ma dang sbyor ba yin no /
viṣayapratighātenāpi ta iti cittacaittāḥ de dag ni yul la thogs pas kyang yin no zhes bya ba ni sems dang sems las byung ba rnams te /
te hi viṣayapratighātenālambanapratighātena ca sapratighāḥ /
paṃcendriyāṇi nālambanapratighātena sapratighāny anālambanatvāt /
yatrotpitsor manasa iti vistaraḥ /
yatrāśraye ālambane ca utpattukāmasya manasaḥ /
pratighāto 'nutpattiḥ /
śakyate paraiḥ kartum antarāvaraṇena
de dag ni yul la thogs pa dang dmigs pa la thogs pas thogs pa dang bcas pa yin no /
dbang po lnga ni dmigs pa la thogs pas thogs pa dang bcas pa ma yin te /
dmigs pa med pa'i phyir ro /
gang la yid skye bar 'dod pa la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rten tam dmigs pa gang la yid skye bar 'dod pa la bar chad kyi sgrib pa gzhan dag gis thogs shing mi skye bar byed nus pa de kho na thogs pa dang bcas pa yin te /
tad eva sapratighaṃ /
tenāntarāvaraṇalakṣaṇena pratighena sapratighatvāt /
svadeśe parasyotpattipratibandhanalakṣaṇena pratighātena sapratighatvād ity apare /
kiṃ punas tat /
paṃcendriyapaṃcaviṣayadhātusvabhāvaṃ /
viparyayāt apratigham iṣṭaṃ
bar chad kyi sgrib pa'i mtshan nyid kyi thogs pas thogs pa dang bcas pa yin pa'i phyir ro /
gzhan dag na re rang gi yul du gzhan skye ba'i gegs byed pa'i mtshan nyid thogs pas thogs pa dang bcas pa'i phyir ro zhes zer ro /
de dag kyang gang zhe na /
dbang po lnga dang yul lnga'i khams kyi ngo bo nyid yin no /
(Abhidh-k-vy 60) /
yatrotpitsor manasaḥ pratighāto na śakyate paraiḥ kartuṃ yathā manodhātor dharmadhātoś ca manovijñānotpattau antarāvaraṇaṃ na śakyate paraiḥ kartuṃ
bzlog pa ni thogs pa med par 'dod do zhes bya ba ni gang yid skye bar 'dod pa la gzhan dag gis thogs par bya mi nus pa ste /
dper na yid kyi khams dang chos kyi khams la yid kyi rnam par shes pa skye ba la gzhan dag gis bar chad kyi sgrib pa bya bar mi nus pa lta bu yin no /
ataḥ saptacittadhātudharmadharmadhātusvabhāvam apratigham iti siddhaṃ de'i phyir sems kyi khams bdun dang chos kyi khams ni thogs pa med pa'i ngo bo nyid yin no zhes bya bar grub po /
avyākṛtā aṣṭāv iti /
avyākṛtā evāṣṭāv ity avadhāraṇaṃ
lung ma bstan brgyad ces bya ba ni brgyad kyi lung du ma bstan pa kho na'o zhes nges par bzung ba yin te /
kuśalākuśalabhāvenāvyākaraṇāt avyākṛtāḥ /
ye kuśalākuśalavyatiriktāḥ /
ta evāvyākṛtā ihābhipretāḥ /
na tu kuśalāḥ akuśalāvyākṛtāvyākaraṇāt /
nāpy akuśalāḥ kuśalāvyākṛtāvyākaraṇāt /
kuśalākuśalānāṃ kuśalākuśalabhāvena vyākṛtatvāt /
saṃketarūḍhyapekṣā hi śabdapravṛttiḥ /
tridhānya iti /
dhātava ity adhikṛtaṃ
dge ba dang mi dge ba'i ngo bor lung du ma bstan pa'i phyir na lung du ma bstan pa dag yin no /
gang dag dge ba dang mi dge ba ma gtogs pa de dag kho na la lung du ma bstan pa yin no zhes bya bar 'dod kyi /
dge ba dang mi dge ba rnams ni dge ba dang mi dge ba'i ngo bor lung du bstan pa'i phyir dge ba yang mi dge ba dang lung du ma bstan pa nyid du lung du ma bstan pa ma yin la mi dge ba yang dge ba dang lung du ma bstan pa nyid du lung du ma bstan pa'i phyir ma yin te /
sgra 'jug pa ni brdar btags pa la 'jug pa yin no /
gzhan rnams gsum zhes bya ba ni khams zhes bya bar skabs dang sbyar te /
traidhaivānye naikadhā na dvidheti avadhāraṇaṃ /
alobhādisaṃprayuktāḥ kuśalā iti vistaraḥ /
alobhadveṣamohahryapatrapāsaṃprayuktāḥ saptacittadhātavaḥ kuśalāḥ /
lobhadveṣamohāhrīanapatrāpyasaṃprayuktā akuśalāḥ /
kutsitāc chalitā gatā apakrāntā iti kuśalāḥ /
prajñā vā kuśa iva tīkṣṇeti kuśaḥ /
taṃ lānti ādadata ity kuśalaḥ /
tadviparītā akuśalāḥ /
anye tv alobhādilobhādyasaṃprayuktā avyākṛtāḥ
gzhan dag ni rnam pa gsum kho na yin gyi rnam pa gcig kyang ma yin la /
rnam pa gnyis kyang ma yin no zhes nges par bzung ba yin no /
ma chags pa la sogs pa dang mtshungs par ldan pa dag ni dge ba yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems kyi khams bdun ma chags pa dang zhe sdang med pa dang gti mug med pa dang ngo tsha shes pa dang khrel yod pa dang mtshungs par ldan pa dag ni dge ba yin no /
chags pa dang zhe sdang dang gti mug dang ngo tsha med pa dang khrel med pa dang mtshungs par ldan pa dag mi dge ba yin no /
smad pa las 'das shing ngan song las rgal bas na dge ba'o /
rnam pa gcig tu na shes rab ni rtsva ku sha dang 'dra bar rno bas ku sha zhes bya ste /
de len cing kun tu len pas na dge ba'o /
gzhan ma chags pa la sogs pa dang chags pa la sogs pa dang mtshungs par mi ldan pa dag ni lung du ma bstan pa yin no /
dharmadhātur iti vistaraḥ /
alobhādisvabhāvo yo 'yam uktaḥ
chos kyi khams ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ma chags pa la sogs pa'i ngo bo nyid ni gang 'di bshad zin pa yin no /
alobhādisaṃprayukto vedanādiḥ /
alobhādisamuttho viprayuktaḥ
ma chags pa la sogs pa dang mtshungs par ldan pa dag ni tshor ba la sogs pa yin no /
prātijātyādiḥ /
avijñaptiś ca /
pratisaṃkhyānirodhaś cāpara iti caturvidhaḥ kuśalaḥ /
dharmadhātur lobhādisvabhāvasaṃprayuktasamuttho 'kuśalaḥ /
anyo 'vyākṛto yo nālobhādisvabhāvasaṃprayuktasamutthaḥ /
nāpi lobhādisvabhāvasaṃprayuktasamutthaḥ /
ākāśam apratisaṃkhyānirodhaḥ /
teṣāṃ ca yathāśaṃbhavaṃ prāptijātyādayaḥ /
eṣo 'vyākṛto dharmadhātuḥ
ma chags pa la sogs pa kun nas bslang ba ni thob pa dang skye ba la sogs pa ldan pa ma yin pa dang rnam par rig byed ma yin pa yin no /
gzhan ni so sor brtags pas 'gog pa yin te chos kyi khams rnam pa bzhi ni dge ba yin no /
chags pa la sogs pa'i ngo bo nyid dang mtshungs par ldan pa dang kun nas bslang ba ni mi dge ba'o /
gzhan ni lung du ma bstan pa yin no zhes bya ba ni gang zhig ma chags pa la sogs pa'i ngo bo nyid dang mtshungs par ldan pa dang kun nas bslang ba yang ma yin pa dang nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dang ci rigs par de dag gis thob pa dang skye ba la sogs pa yin te chos kyi khams 'di ni lung du ma bstan pa yin no /
tadanyāv avyākṛtāv iti /
tābhyāṃ kuśalākuśalacittasamutthābhyāṃ rūpaśabdadhātubhyām anyau rūpaśabdadhātū avyākṛtacittasamutthau kāyavāgvijñaptisaṃgṛhītau vijñaptyasaṃgṛhītau cāvyākṛtau
de las gzhan pa dag ni lung du ma bstan pa yin no zhes bya ba ni dge ba dang mi dge ba'i sems kyis kun nas bslang ba'i gzugs dang sgra'i khams de dag las gzhan pa lung du ma bstan pa'i sems kyis kun nas bslang ba'i gzugs dang sgra'i khams lus dang ngag gi rnam par rig byed kyis bsdus pa gang yin pa dag dang rnam par rig byed kyis ma bsdus pa dag ni lung du ma bstan pa yin no /
(I /
30) kāmadhātvāptāḥ sarve iti /
kāmadhātvāptāḥ sarva evety avadhāryate /
aṣṭādaśadhātutvamātrasaṃgrahāt /
na tu pratyekaṃ sākalyataḥ /
tata āha /
rūpe caturdaśeti /
tayoḥ kavaḍīkārāhāratvād iti
'dod khams gtogs pa thams cad do /
zhes bya ba ni khams bco brgyad tsam gyis bsdus pa yin pa'i phyir thams cad 'dod pa'i khams su gtogs pa kho na yin no zhes bya bar nges par bzung gi re res thams cad bsdus pa ni ma yin no /
de'i phyir /
gzugs kyi khams na bcu bzhi'o /
tayor gandharasayoḥ /
gandho 'pi hi kavaḍīkārāhāraḥ sūkṣmaḥ
zhes bya ba smos so /
de gnyis ni kham gyi zas yin pa'i phyir la zhes bya ba ni dri dang ro de gnyis te dri yang kham gyi zas phra mo yin no /
tatrābhāvaprasaṃga iti /
tatra rūpadhātau spraṣṭavyadhātor abhāvaprasaṃgaḥ kavaḍīkārāhāratvāt
de lta na ni 'o na reg bya'i khams kyang med par thal bar 'gyur te zhes bya ba ni kham gyi zas yin pa'i phyir gzugs kyi khams 'di na reg bya'i khams med par thal bar 'gyur te /
grub pa'i mtha' las /
kavaḍīkāra āhāraḥ kāme tryāyatamātmaka (Abhidh-k-vy 61) kham gyi zas ni 'dod pa na /
skye mched gsum gyi bdag nyid do /
[Tib /
56] iti siddhāntāt /
gandharasayor apy eṣa prasaṃga iti /
yau nāhārasvabhāvau /
tau tatra syātām ity arthaḥ
zhes 'byung ba'i phyir ro /
dri dang ro dag kyang de ltar thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni gang dag zas kyi rang bzhin ma yin pa de dag de na yod par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
asti tu spraṣṭavyasyeti reg bya yod du bcug kyang zhes bya ba ci zhe na /
kiṃ /
paribhoga indriyāśrayabhāvena ādhārabhāvena prāvaraṇabhāvena ca
longs spyod pa ste /
dbang po'i rten gyi dngos po dang gzhi'i dngos po dang bgo ba'i dngos por ro /
anye punar āhur iti bhadantaśrīlātaḥ gzhan dag na re ni zhes bya ba ni btsun pa dpal len to /
praśrabdhisahagateneti /
praśrabdhisahotpannena kāyakarmaṇyatāsahagatenety arthaḥ /
atrācāryo bhadantaśrīlātamatam anādṛtya vaibhāṣikamataṃ sāvakāśaṃ dṛṣṭvā viniścayam ārabhate
shin tu sbyangs pa dang lhan cig par gyur pa zhes bya ba ni shin tu sbyangs pa dang lhan cig skyes te /
lus las su rung ba dang lhan cig par gyur pa zhes bya ba'i tha tshig go /
'dir slob dpon gyi btsun pa dpal lan gyi gzhung lugs khyad du bsad de /
bye brag tu smra ba'i gzhung lugs glags dang bcas par mthong nas rnam par gtan la dbab pa brtsam pa'i phyir /
evaṃ tarhīti vistaraḥ de ltar na ni 'o na zhes bya ba rgyas par smos te /
vaibhāṣikair arthata etat pratijñātaṃ /
na sto rūpadhātau gandharasau
bye brag tu smra ba rnams kyis ni shugs kyis ni 'di skad du gzugs kyi khams na dri dang ro dag med de /
niḥprayojanatvāt /
strīpuruṣendriyaviṣayavad iti /
taṃ pakṣam ācāryo dūṣayati /
duṣṭo 'yaṃ pakṣaḥ
dgos pa med pa'i phyir pho'i dbang po bzhin no zhes bya ba dam bcas par 'gyur ro /
phyogs der slob dpon sun 'byin par byed de /
phyogs 'di ni chos can gyi khyad par las bzlogs pas skyon chags pa'i mtshan nyid yin pa'i phyir skyon can yin no /
dharmiviśeṣaviparyayāpakṣālatvāt /
rūpadhātugandharasākhyo hi dharmī vidyamānasvagrāhako 'bhipretaḥ /
tasyāvidyamānasvagrāhakatvaṃ prāpnoti /
yathā hi strīpuruṣendriyaviṣayo niḥprayojanatvena avidyamānasvagrāhako bhavati /
tathā gandharasākhyo 'pi viṣayaḥ prāpnoti /
sphuṭam apy anumānam asti /
yenaiṣa dharmiviśeṣaviparyayo vyajyate /
na sto rūpadhātau ghrāṇajihvendriye niḥprayojanaviṣayatvāt /
puruṣendriyavad iti /
vaibhāṣikadeśīyaḥ kaścit pratividhatte /
asti prayojanam iti vistaraḥ
gzugs kyi khams kyi dri dang ro /
zhes bya ba rang 'dzin par byed pa yod pa can ni chos can yin par 'dod pa yin na /
de rang 'dzin par byed pa med pa can nyid du 'gyur te /
dper na pho dang mo'i dbang po dgos pa med pa nyid kyis rang 'dzin par byed pa med pa can dag yin pa ltar dri dang ro zhes bya ba'i yul can yang de dang 'dra bar 'gyur ro /
gang gis na chos can las bzlog pa 'di gsal bar 'gyur ba'i rjes su dpag pa yang gsal bar yod de /
gzugs kyi khams na sna dang lce'i dbang po dag med de /
dgos pa med pa'i phyir pho dang mo'i dbang po bzhin no /
bye brag tu smra ba'i phyogs pa 'ga' zhig gis lan gdab pa'i phyir dgos pa yod de zhes bya ba rgyas par smos te /
tābhyāṃ ghrāṇajihvendriyābhyāṃ vinā śarīraśobhaiva na syāt vāgvijñaptiś ca /
anena dṛṣṭabādhena prasaṃgaṃ nivartayati
sna dang lce'i dbang po de dag med par ni rten mdzes pa nyid dang ngag gi rnam par rig byed du yang mi 'gyur te mthong bas gnod pa 'dis ni thal bar 'gyur ba zlog par byed de /
anumānaṃ hy atra dṛṣṭaṃ bādhate 'dir rjes su dpag pa la mthong bas gnod par 'gyur ro /
kiṃ ity ucyate /
sto rūpadhātau ghrāṇajihvendriye
de yang gang yin zhe na /
gzugs kyi khams na sna dang lce'i dbang po dag yod de /
saprayojanatvāt /
cakṣurindriyavad iti /
ācārya āha /
yady etat prayojanam iti vistaraḥ
dgos pa dang bcas pa'i phyir mig gi dbang po bzhin no /
slob dpon gyis /
gal te dgos pa der zad na /
adhiṣṭhānenaivāśrayaśobhā vacanaṃ ca bhavati nendriyeṇeti saprayojanatvasya hetor asiddhatāṃ darśayati zhes bya ba rgyas par smos te /
rten kho na sa lus mdzes pa dang tshig smra bar 'gyur gyi dbang pos ni ma yin pas dgos pa dang bcas pa nyid kyi gtan tshigs ma grub pa nyid du ston par byed do /
vaibhāśikadeśīya āha /
nānindriyam adhiṣṭhānam iti vistaraḥ
bye brag tu smra ba'i phyogs pa zhig gis dbang po med pa'i rten mi srid de zhes bya ba rgyas par smos te /
na rūpadhātau saṃbhavaty anindriyaṃ ghrāṇajihvendriyādhiṣṭhānam gzugs kyi khams na dbang po med pa'i sna dang lce'i dbang po'i rten mi srid de /
indriyādhiṣṭhānatvāt /
puruṣendriyādhiṣṭhānavad iti /
etena saprayojanatvasya siddhatāṃ sthāpayati
rten yin pa'i phyir pho'i dbang po'i rten bzhin no /
'dis ni dgos pa dang bcas pa nyid du grub pa nyid du 'jog par byed do /
ācārya āha /
yuktas tadasaṃbhava iti vistaraḥ
slob dpon gyis de ni dgos pa med pa'i phyir mi srid par rigs kyi zhes bya ba rgyas par smos te /
yuktas tatra puruṣendriyādhiṣṭhānasyāsaṃbhavo niḥprayojanatvāt /
ghrāṇajihvendriyādhiṣṭhānānaṃ tv āśrayaśobhābhivyāhāra prayojanatvāt saprayojanaṃ
pho'i dbang po'i rten de ni dgos pa med pa'i phyir mi srid par rigs kyi sna dang lce'i dbang po'i rten ni lus mdzes par bya ba dang mngon par brjod par dgos pa'i phyir dgos pa dang bcas pa yin te /
ato 'sya vināpīndriyeṇa yuktaḥ saṃbhavaḥ /
sādhanaṃ tatrocyate /
saṃbhavati rūpadhātāv anindriyaṃ ghrāṇajihvendriyādhiṣṭhānaṃ
de'i phyir 'di dag ni dbang po med par yang srid par rigs so /
'dir sgrub pa yang brjod par bya ste /
gzugs kyi khams na dbang po med pa'i sna dang lce'i dbang po'i rten srid de /
saprayojanatvāt /
cakṣurindriyādhiṣṭhānavad iti /
anena tām eva saprayojanatvasyāsiddhatāṃ vyavasthāpayati
dgos pa dang bcas pa'i phyir mig gi dbang po'i rten bzhin no /
'dis ni dgos pa dang bcas pa nyid ma grub pa de nyid rnam par 'jog par byed do /
evam atra saprayojanatvavādini vaibhāṣikadeśīye kasmiṃścin niṣiddhe yad etad ādāv uktaṃ /
evaṃ tarhi ghrāṇajihvendriyayor apy abhāvaprasaṃgaḥ niḥprayojanatvād iti taddūṣaṇābhāsatāṃ darśayanto vaibhāṣikā āhuḥ /
niḥprayojanāpīti vistaraḥ /
yathā garbhe niyatamṛtyūnāṃ niḥprayojanābhinirvṛttiḥ
de ltar 'dir bye brag tu smra ba'i phyogs pa dgos pa dang bcas pa nyid du smra ba 'ga' zhig bkag pa dang bye brag tu smra ba rnams kyis de lta na ni 'o na sna dang lce'i dbang po dag kyang med par thal bar 'gyur te /
dgos pa med pa'i phyir ro zhes bya ba ni sun 'byin pa ltar snang ba nyid du bstan pa'i phyir dgos pa med par yang zhes bya ba rgyas par smras te /
dper na mngal du nges par 'chi ba rnams kyi dbang po dgos pa med par mngon par 'grub pa lta bu ste /
(Abhidh-k-vy 62) na hi teṣāṃ rūpadarśanādir bhavati de dag gis ni gzugs mthong ba la sogs par mi 'gyur ro /
evaṃ rūpadhātau ghrāṇajihvendriyābhinirvṛttir niḥprayojanāpi bhaviṣyatīti de bzhin du gzugs kyi khams na dgos pa med kyang sna dang lce'i dbang po mngon par 'grub par 'gyur ro /
tena na sto rūpadhātau ghrāṇajihvendriye 'dis ni gzugs kyi khams na sna dang lce'i dbang po dag med de /
niḥprayojanatvāt /
puruṣendriyavad iti niḥprayojanatvam anaikāntikaṃ pradarśyate /
ācārya āha /
syān nāma niḥprayojaneti vistaraḥ
dgos pa med pa'i phyir pho'i dbang po bzhin no zhes bya ba'i dgos pa med pa nyid ma nges pa yin par rab tu ston to /
slob dpon gyi dgos pa med pa ni yin mod kyi zhes bya ba rgyas par smos te /
bhaven niḥprayojanendriyābhinirvṛttiḥ /
na tu nirhetukā saṃskṛtānāṃ sahetukatvāt /
yaś ca viṣayād vitṛṣṇaḥ /
sa niyatam indriyād apīti /
anena hetvabhāvaḥ pradarśyate /
tataś caivaṃ sādhanam ucyate /
na sto rūpadhātau ghrāṇajihvendriye
dgos pa med par dbang po grub pa ni yin mod kyi 'dus byas rnams ni rgyu dang bcas pa yin pa'i phyir rgyu med pa can ni ma yin no /
gang yang yul las srid pa dang bral ba de ni gdon mi za bar dbang po las kyang sred pa dang bral ba yin te zhes bya ba 'dis ni rgyu med par rab tu ston par byed do /
de'i phyir sgrub pa ni 'di skad du brjod par bya'o /
gzugs kyi khams na sna dang lce'i dbang po dag med de /
nirhetukatvāt /
nirhetukāṃkuravat puruṣendriyavad vā
rgyu med pa'i phyir rgyu med pa'i myu gu bzhin nam pho'i dbang po lta bu'o /
puruṣendriyam api vā kiṃ nirvartata ity ācārya eva vikalpaṃ vāhayati yang na pho'i dbang po yang ci ste 'grub par mi 'gyur zhes bya ba ni slob dpon nyid rnam par rtog pa slong bar byed pa yin no /
ko 'bhiprāyaḥ /
yadi niḥprayojanā hetum antareṇāpi vā ghrāṇajihvendriyayor utpattiḥ puruṣendriyam api vā na nirvartate
bsam pa gang yin zhe na /
gal te dgos pa med pa dang rgyu med par yang sna dang lce'i dbang po dag 'byung na ni pho'i dbang po yang ci ste 'grub par mi 'gyur snyam pa yin no /
vaibhāṣikānāṃ hy ayaṃ pakṣaḥ /
saghrāṇajihvendriyo rūpadhātusattvasaṃtānaḥ
bye brag tu smra ba rnams kyi phyogs ni gzugs kyi khams kyi sems can gyi rgyud ni sna dang lce'i dbang pho dang bcas pa yin te /
rūpiprāṇitvāt /
kāmāvacarasattvasaṃtānavad iti /
ācāryas tu puruṣendriyam api kiṃ na nirvartata ity anena tasya pakṣasya dharmiviśeṣaviparyayaṃ darśayati
gzugs can yin pa'i phyir 'dod pa na spyod pa'i sems can gyi rgyud bzhin no zhes bya ba 'di yin no /
slob dpon ni pho'i dbang po yang ci ste grub par mi 'gyur zhes zer te 'dis ni phyogs te chos can gyi khyad par las bzlog pa yin par ston par byed de /
avidyamānapuruṣendriyo rūpadhātusattvasaṃtāno dharmī /
tasya viparyayo vidyamānapuruṣendriyatvam iti /
vaibhāṣikāḥ pariharaṃty /
aśobhākaratvād itil /
katham iti /
na rūpadhātau puruṣendriyam asti /
aśobhākaratvāt /
kāṇakuṇṭhatvavat /
tadanumānabādhanān na viparyety asmākam eṣā pratijñā /
yadi dṛṣṭaṃ na bādhata iti naiyāyikasiddhāntād ity abhiprāyaḥ /
ācārya āha /
kośagatavastiguhyānāṃ kiṃ na śobhate /
vastau guhyaṃ vastiguhyaṃ /
vastir yena tat puruṣendriyaṃ veṣṭitaṃ
gzugs kyi khams kyi sems can gyi rgyud pho'i dbang po med pa can ni chos can yin la /
de las bzlog pa ni pho'i dbang po yod pa can nyid yin no /
bye brag tu smra ba rnams kyis lan gdab pa'i phyir mi mdzes pa byed pa'i phyir ro zhes bya ba smras so /
ji ltar zhe na /
gzugs kyi khams na ni pho'i dbang po med de /
mi mdzes par byed pa'i phyir zhar ba dang zha bo bzhin no /
rjes su dpag pa de la gnod dang kho bo cag gi dam bcas pa 'di bzlog pa ma yin te /
rigs pa can gyi grub pa'i mtha' las kyang /
gal te mthong bas mi gnod na /
zhes bya ba'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
slob dpon gyis mdoms kyi sba ba sbubs su nub pa rnams kyi ci'i phyir mi mdzes par 'gyur zhes bya ba smos te /
mdoms su spa ba ni mdoms kyi sba ba'o /
mdoms ni gang gis ni pho'i dbang po dkris pa yin no /
guhyaṃ puruṣendriyaṃ /
kośo yatra tad vastiguhyaṃ tiṣṭhati
sba ba ni pho'i dbang po'o /
sbubs ni gang du mdoms kyi sba ba de gnas pa'o /
kośagataṃ vastiguhyaṃ /
yeṣāṃ ta ime kośagatavastiguhyāḥ /
teṣāṃ kiṃ na śobhate śobhata evety arthaḥ
gang dag la mdoms kyi sba ba sbubs su nub pa de yod pa de dag ni mdoms kyis ba ba sbubs su nub pa rnams te de dag gi ci ste mi mdzes par 'gyur mdzes pa kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
anenāśobhākaratvam asiddhaṃ darśayati 'dis ni mi mdzes par byed pa nyid ma grub par ston par byed do /
na ca prayojanavaśād utpattir iti vistaraḥ dgos pa'i dbang gis 'byung ba yang ma yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
vaibhāṣikair aśobhākaratvād iti bruvadbhir arthāpattyaitat pratijñātaṃ bhavati /
prayojanavaśotpādyaṃ puruṣendriyam iti
bye brag tu smra ba mi mdzes par byed pa'i phyir ro zhes smra ba rnams kyis ni don gyi shugs kyis na 'di skad du pho'i dbang po ni dgos pa'i dbang gis bskyed par bya ba yin no zhes dam bcas pa yin no /
sa ca pakṣo 'numānabādhito dharmisvarūpaviparyayāpakṣālatvāt /
katham iti /
ucyate /
na prayojanavaśotpādyaṃ puruṣendriyaṃ /
svakāraṇotpādyatvāt /
kāṇakuṇṭhatvavat /
vaibhāṣikā āhuḥ /
sūtraṃ tarhi virudhyata iti vistaraḥ
de yang rjes su dpags pas phyogs su mi rung bar 'gyur te /
chos can gyi ngo bo nyid las bzlog pas skyon dang bcas pa'i phyir ro /
ji lta zhe na /
smras pa /
pho'i dbang po ni dgos pa'i dbang gis bskyed par bya ba yin la /
rang gi rgyus bskyed par bya ba yin pa'i phyir /
zhar ba dang zha bo bzhin no /
bye brag tu smra ba rnams kyis 'o na ni mdo las dbang po ma tshang ba ma yin zhing med pa ma yin no zhes 'byung ba dang 'gal lo zhes bya ba rgyas par smras te /
yo 'yam avidyamānaghrāṇajihvendriyo rūpadhātusattvasaṃtāna iti pakṣaḥ gzugs kyi khams kyi sems can gyi rgyud ni sna dang lce'i dbang po med pa can yin no zhes bya ba gang yin pa 'di ni phyogs yin no /
sa sāpakṣālaḥ /
prākpakṣavirodhāt /
tathā hi bhagavatā rūpāvacarāḥ sattvā avikalā ahīnendriyā iti uktāḥ
phyogs de ni phyogs snga ma dang 'gal ba'i phyir skyon dang bcas pa yin te /
'di ltar bcom ldan 'das kyis ni gzugs na spyod pa'i sems can rnams dbang po ma tshang ba med cing med pa ma yin no zhes gsungs so /
kāṇakuṇṭhatvābhāvatvāt /
ahīnendriyāś cakṣurādibhir ahīnatvāt /
ācārya āha /
yāni tatreti vistaraḥ /
yāni tatra rūpadhātau ghrāṇendriyādirahitāni cakṣurādīni tair ahīnendriyā iti sūtrārthaparigrahād avirodhaḥ
dbang po ma tshang ba med pa ni zhar ba dang zha bo la sogs pa nyid med pa'i phyir ro /
med pa ma yin pa ni mig la sogs pa med pa ma yin no /
slob dpon gyis de ni dbang po gang dag srid pa zhes bya ba rgyas par smos so /
mdo'i don gzugs kyi khams de na sna dang lce'i dbang po ma gtogs pa'i mig la sogs pa gang dag srid pa de dag gis dbang po med pa ma yin no /
evaṃ tu varṇayanti vaibhāṣikāḥ /
sta eveti vistaraḥ /
bhavata /
eva tatra (Abhidh-k-vy 63) rūpadhātau ghrāṇajihvendriye na tu gandharasau /
ātmabhāvamukhena hi svasaṃtānamukhena ṣaḍāyatane cakṣurādike tṛṣṇāsamudācārḥ prāṇināṃ pravartate /
tadabhiṣyanditaṃ ca karmeti /
sahetuke rūpadhātau ghrāṇajihvendriye
zhes bya bar bzung ba'i phyir 'gal ba med do /
'di skad du brjod do zhes bya ba ni bye brag tu sma ba rnams so /
yod pa nyid kyi zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzugs kyi khams de na sna dang lce'i dbang po dag ni yod pa nyid kyi dri dang ro dag ni ma yin no /
sems can rnams ni lus kyi sgo ste rang gi rgyud kyi sgo nas mig la sogs pa'i skye mched drug la sred pa kun tu sbyor cing 'byung la /
las kyang des mngon par brlan pa yin pas gzugs kyi khams kyi sna dang lce'i dbang po dag ni rgyu dang bcas pa yin no /
tataś ca sahetukatvāt /
sta eva te rūpadhātau /
sahetukāṃkurādivad iti /
anena ca na sto rūpadhātau ghrāṇajihvendriye nirhetukatvād iti yat sādhanam uktaṃ /
tad asiddham iti pratipādayanti /
puruṣendriye tu maithunasparśamukhena /
kiṃ /
tṛṣṇāsamudācāra iti prakṛtaṃ
de bas na rgyu dang bcas pa'i phyir gzugs kyi khams na 'di dag yod pa kho na ste rgyu dang bcas pa'i myu gu la sogs pa bzhin no /
'dis ni gzugs kyi khams na sna dang lce'i dbang po dag med de /
rgyu med pa'i phyir ro zhes sgrub pa smras pa gang yin pa de ma grub po zhes bya bar ston par byed do /
pho'i dbang po ni 'khrig pa'i sgo nas te /
ci zhe na srid pa kun tu spyod ces bya bar skabs dang sbyar ro /
maithunasparśavītarāgāś ca rūpāvacarāḥ sattvāḥ /
tasmāt tasmāt tatra na tṛṣṇāpūrvakaṃ karma bhavati
gzugs na spyod pa'i sems can rnams ni 'khrig pa'i 'dod chags dang bral ba yin te /
de lta bas na de la srid pa sngon du 'gro ba'i las med do /
tasmād ahetukatvāt /
tatra puruṣendriyaṃ nāsti nirhetukāṃkurādivad iti siddhaṃ rūpadhātau caturdaśaiva dhātava iti
de lta bas na rgyu med pa'i phyir de na pho'i dbang po med de /
rgyu med pa'i myu gu la sogs pa lta bu yin pas gzugs kyi khams na khams bcu bzhi'o zhes bya ba grub pa yin no /
ārūpyāptā iti vistaraḥ /
manodharmamanovijñānadhātava evārūpyāptā ity avadhāraṇād anye dhātavo na santīty uktaṃ bhavati
gzugs med gtogs pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
yid dang ni /
chos dang yid kyi rnam shes khams /
dag kho na gzugs med pa'i khams su gtogs pa yin no zhes bya bar nges par bzung ba'i phyir khams gzhan dag ni med do zhes bshad pa yin no /
yasmād rūpavītarāgānāṃ tatropapattiḥ /
ato daśa rūpasvabhāvā dhātavaś cakṣurādayaḥ paṃca rūpādayaś cāpi paṃca na santi
gang gi phyir gzugs kyi 'dod chags dang bral ba rnams der skye ba de'i phyir de na gzugs can gyi rang bzhin gyi khams bcu po mig la sogs pa lnga dang gzugs la sogs pa lnga yang med do /
tadāśrayālambanāś ca paṃca vijñānadhātavo na santīti /
te cakṣurādayo rūpādayaś ca yathākramam āśrayā ālambanāni ca yeṣāṃ
de dag la brten pa dang dmigs pa rnam par shes pa'i khams lnga yang med do zhes bya ba ni gang dag la go rims bzhin du rten dang dmigs pa mig la sogs pa dang gzugs la sogs pa de dag yod pa de dag ni de dag la brten pa dang dmigs pa yin no /
ta ime tadāśrayālambanāḥ /
āśrayāṇāṃ cakṣurādīnām ālambanānāṃ ca rūpādīnāṃ abhāvāt te 'pi cakṣurvijñānādidhātavas tatra na santi /
(I /
31ab) sāsravānāsravā ete traya iti /
eta eva trayaḥ sāsravānāsravā ity avadhāraṇaṃ
de na dmigs pa la sogs pa rten rnams dang gzugs la sogs pa dmigs pa rnams med pa'i phyir mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i khams de dag kyang med do /
de gsum zag bcas zag pa med /
ces bya ba ni 'di gsum kho na zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa yin no zhes nges par bzung ba yin no /
śeṣās tu sāsravā iti /
kim artham idam ucyate
lhag ma rnams ni zag bcas so /
zhes bya ba 'di ci'i phyir brjod /
nanv eta eva trayaḥ sāsravānāsravā ity avadhāraṇāt /
śeṣāḥ sāsravā iti siddhaṃ
'di gsum kho na zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa yin no zhes nges par bzung bas lhag ma rnams ni zag pa dang bcas pa yin no zhes bya bar grub pa ma yin nam zhe na ma grub bo /
na siddhaṃ /
kathaṃ /
śeṣāṃ sāsravā evānāsravā eva vā syur ity āśaṃkāḥ
ji lta zhe na lhag ma rnams zag pa dang bcas pa kho na zhig yin nam zag pa med pa kho na zhig yin snyam du the tshom za bar 'gyur ro /
tannivṛttyartham idam ucyate /
śeṣāḥ sāsravā eveti /
(I /
31cd) savitarkavicārā hi paṃca vijñānadhātava iti /
savitarkasavicārā eveti hiśabdo 'vadhāraṇe /
antyās trayas triprakārā iti /
antyā eva triprakārā ity avadhāraṇaṃ
de dag bzlog pa'i phyir /
lhag ma rnams ni zag bcas so /
zhes bya ba 'di brjod do /
rtog dang dpyod dang bcas pa ni /
rnam par shes pa'i khams lnga yin /
zhes bya ba la ni zhes bya ba'i sgra ni rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa kho na'o zhes nges par bzung ba yin no /
tha ma gsum ni rnam gsum mo /
zhes bya ba ni tha ma dag kho na rnam pa gsum mo zhes nges par bzung ba yin no /
anyatra vitarkavicārābhyām iti /
vitarkavicārau saṃprayuktakadharmadhātusvabhāvau tayor atra grahaṇaprasaṃga iti parivarjyete
rtog pa dang dpyod pa dag las gzhan zhes bya ba ni rtog pa dang dpyod pa dag ni chos kyi khams mtshungs pa dang ldan pa'i ngo bo yin te /
de gnyis 'dir bsdus par thal bar 'gyur bas yongs su spang bar bya'o /
vitarko hi dvitīyaprakārāntare 'ntarbhaviṣyati rtog pa ni rnam pa gzhan gnyis pa'i nang du 'du bar 'gyur ro /
vicāro 'pi dhyānāntarajas tṛtīye prakāre 'ntarbhavati dpyod pa yang bsam gtan khyad par can las skyes pa ni rnam pa gsum pa'i nang du 'du'o /
tadanyas tu (Abhidh-k-vy 64) triṣv api prakāreṣu nāntarbhavatīti vakṣyati /
te ete manodhātvādayaḥ saṃprayuktadharmadhātuparyantāḥ kāmadhātau prathame ca dhyāne sasāmantake maule savitarkāḥ savicārāḥ vitarkavicārasaṃprayogāt
de las gzhan pa ni rnam pa gsum char gyi nang du yang mi 'du'o zhes 'chad par 'gyur ro /
yid kyi khams la sogs pa chos kyi khams mtshungs par ldan pa la thug pa'i bar 'di dag 'dod pa'i khams dang bsam gtan dang po'i dngos gzhi nyer bsdogs dang bcas pa na ni rtog pa dang bcas dpyod pa dang bcas pa dag yin te rtog pa dang dpyod pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
ata eva dhyānāntare 'vitarkā vitarkābhāvāt /
vicāramātrā vicārasaṃprayogāt /
ata eva dvitīyāt prabhṛti yāvad bhavāgraṃ tayor abhāvād avitarkā avicārāḥ
de nyid kyi phyir bsam gtan khyad par can na ni rtog pa med pa'i phyir rtog pa med pa yin la dpyod pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir dpyod pa tsam yin no /
de nyid kyi phyir gnyis pa nas bzung ste /
srid pa'i rtse mo'i bar gyi ni rtog pa yang med la dpyod pa yang med pa yin no /
sarvaś cāsaṃprayukto dharmadhātur iti /
yathāsaṃbhavaṃ traidhātukarūpacittaviprayuktā asaṃskṛtāś ca dhyānāntare ca vicāraḥ avitarko
chos kyi khams mtshungs par ldan pa ma yin pa thams cad dang zhes bya ba ni ci rigs par khams gsum pa'i gzugs dang sems dang ldan pa ma yin pa dang 'dus ma byas rnams so /
bsam gtan khyad par can gyi dpyod pa ni /
vitarkābhāvāt /
avicāro dvitīyavicārābhāvāt /
vicāra eṣu triṣu prakāreṣu nāntarbhavatīti /
kāmadhātuprathamadhyānabhūmiko vicāraḥ prathame tāvat prakāre nāntarbhavati /
savitarkaḥ savicāra iti
rtog pa med pa'i phyir rtog pa yang med la /
dpyod pa gnyis pa med pa'i phyir dpyod pa yang med pa yin no /
dpyod pa rnam pa gsum po 'di dag gi nang du mi 'du na zhes bya ba ni 'dod pa'i khams dang bsam gtan dang po'i sa pa'i dpyod pa ni re zhig rnam pa dang po rtog pa dang bcas dpyod pa dang bcas pa zhes bya ba'i nang du ni mi 'du ste /
sa hi savitarkaḥ saṃbhavati na tu savicāro vicārasaṃprayogāt /
dvitīye 'pi nāntarbhavati /
avitarko vicāramātra iti /
vitarkasaṃprayogāt /
dvitīyavicārābhāvāc ca /
tṛtīye 'pi nāntarbhavati
de ni rtog pa dang bcas pa yin mod kyi dpyod pa dang bcas pa ni ma yin te /
dpyod pa dang mtshungs par mi ldan pa'i phyir ro /
gnyis pa rtog pa med cing dpyod pa tsam zhes bya ba'i nang du yang mi 'du ste rtog pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir dang dpyod pa gnyis pa med pa'i phyir ro /
gsum pa rtog pa yang med dpyod pa yang med ces bya ba'i nang du yang mi 'du ste /
avitarkaḥ avicāra iti /
sa hi yady api avicāro dvitīyavicārābhāvāt /
na tv avitarko vitarkasaṃprayogāt /
sa kathaṃ vaktavya ity ata āha /
avicāro vitarkamātra iti /
dvitīyavicārābhāvāt avicāraḥ /
vitarkasaṃprayogāt vitarkamātraḥ /
ata eveti /
yasmāt savitarkasavicārāṇāṃ bhūmau vicāra eva caturthaḥ prakāro bhavati /
avicāro vitarkamātra iti /
śeṣā ubhayavarjitā iti /
śesā daśa rūpiṇo dhātava uktāḥ
de ni dpyod pa gnyis pa med pa'i phyir /
dpyod pa med pa yin mod kyi rtog pa med pa ni ma yin te /
rtog pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
de ci skad du brjod par bya zhe na /
de'i phyir dpyod pa med cing rtog pa tsam yin no zhes bya ba smos te /
dpyod pa gnyis pa med pa'i phyir dpyod pa med pa'o /
rtog pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir rtog pa tsam mo /
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni gang gi phyir rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa'i sa na dpyod pa med cing rtog pa tsam zhes bya ba dpyod pa de lta bu ni rnam pa bzhi pa yin no /
lhag ma rnams ni gnyi ga spangs zhes bya ba ni lhag ma ni ma bshad pa gzugs can gyi khams bcu yin no /
te 'vitarkā vicāramātrā vā avitarkā avicārāḥ syur iti āśaṃkāyām avadhārya tadubhayavarjitā eva śeṣā avitarkā avicārā evety arthaḥ de dag rtog pa med cing dpyod pa tsam zhig gam rtog pa yang med dpyod pa yang med pa zhig yin snyam du the tshom za bas lhag ma rnams ni gnyi ga spangs pa kho na'o zhes nges par 'dzin par byed pa yin te /
rtog pa yang med dpyod pa yang med pa kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
(I /
32) katham avikalpakā ity ucyanta iti /
cakṣurvijñānasamaṃgī nīlaṃ vijānāti nohati nīlam iti vacanāt
ji ltar na rnam par rtog pa med pa dag ces bya zhes na zhes bya ba ni mig gi rnam par shes pa dang ldan pas sngon po shes kyi /
sngon po'o snyam du ma yin no zhes 'byung ba'i phyir ro /
trividhaḥ kila vikalpa iti /
kilaśabdaḥ paramatadyotanārthaḥ /
svābhiprāyas tu cetanāprajñāviśeṣa eva vitarka iti na svabhāvavikalpo 'nyo dharmo 'stīti /
tathā hy anena paṃcaskandhaka uktaṃ /
vitarkaḥ katamaḥ /
paryeṣako manojalpaḥ cetanāprajñāviśeṣaḥ yā cittasyaudārikatā
rnam par rtog pa ni rnam pa gsum mo zhes grag go zhes bya ba la /
grag ces bya ba'i sgra ni gzhan gyi gzhung lugs rjod par byed pa yin no /
rang gi bsams pa ni sems pa dang shes rab kyi khyad par yin pas ngo bo nyid kyi rnam par rtog pa chos gzhan ni med do snyam pa yin te /
'di ltar 'dis phung po ltan pa las rtog pa gang zhe na /
kun tu rtsol ba yid kyi brjod pa de sems pa dang shes rab kyi khyad par gnag sems rting ba'o /
dpyod pa gang zhe na /
vicāraḥ katamaḥ /
pratyavekṣako manojalpas tathaiva yā cittasya sūkṣmatā
so sor rtog pa yid kyi brjod pa ste sems pa dang shes rab kyi khyad par de bzhin du gang sems zhi ba ba'o zhes bshad de /
anabhyūhāvasthāyāṃ cetanā abhyūhāvasthāyāṃ prajñeti vyavasthāpyate gtan la mi 'bebs pa'i gnas skabs na ni sems pa'o /
gtan la 'bebs pa'i gnas skabs na ni shes rab bo zhes rnam par gzhag go /
tad eṣāṃ svabhāvavikalpo 'stīti /
tad iti vākyopanyāse nipātas tasmādarthe vā
bam po drug pa /
de bas na de dag la ngo bo nyid kyi rtog pa yod kyi zhes bya ba la de bas na zhes bya ba ni tshig gi phrad dam de lta bas na zhes bya ba'i don yin no /
svabhāvenaiva vikalpa audārikalakṣaṇatvāt /
svabhāvavikalpo vitarkaḥ /
sa eṣāṃ paṃcānāṃ vijñānakāyānāṃ saṃprayogato 'sti tasmāt savikalpā uktāḥ /
netarāv abhinirūpaṇānusmaraṇavikalpāv eṣāṃ staḥ
ngo bo nyid kho nas rnam par rtog pa rtsing ba'i mtshan nyid yin pa'i phyir ngo bo nyid kyi rnam par rtog pa ni rtog pa yin no /
de rnam par shes pa'i tshogs lnga po 'di rnams la mtshungs par ldan pa'i sgo nas yod de de lta bas na rnam par rtog pa dang bcas pa dag ces bya ba'o /
gzhan dag ni ma yin te zhes bya ba ni 'di dag la nges par rtog pa dang rjes su dran pa'i rnam par rtog pa dag med de /
tasmād avikalpakā ucyante de lta bas na rnam par rtog pa med pa dag ces bya'o /
yathā ekapādako 'śvaḥ apādaka iti dper na rta rkang gcig pa la rkang med ces bya ba bzhin no zhes bya ba la /
pādatraye cchinne ekasminn api pāde saty (Abhidh-k-vy 65) apādaka ity ucyate /
tadvad ekavikalpā avikalpakā iti
rkang pa gsum bcad nas rkang pa gcig yod kyang rkang med ces bya ba de bzhin du rnam par rtog pa gcig yod pa la yang rnam par rtog pa med pa zhes bya'o /
sā hy abhinirūpaṇāvikalpa iti /
sā mānasy asamāhitā prajñā śrutacintāmayy upapattipratilaṃbhikā ca
de ni nges par rtog pa'i rnam par rtog pa'o zhes bya ba ni yid kyi shes rab mnyam par gzhag pa ma yin pa thos pa dang bsams pa las byung ba dang skyes nas thob pa'o /
sā hi manasi bhavā mānasī /
vyagrā vividhāgrā vyagrā vividhālambanety arthaḥ
de ni yid la yod pas na yid kyi'o /
g yeng zhes bya ba ni sna tshogs pa ste dmigs pa sna tshogs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
vigatapradhānā vā muhurmuhur ālambanāntarāśrayaṇāt yang na zab pa dang bral ba ste yang dang yang ru dmigs pa la brten pa'i gyeng ba'o /
vyagrā kasmād abhinirūpaṇāvikalpa ity ucyate ci'i phyir nges par rtog pa'i rnam par rtog pa zhes bya zhe na /
tatratatrālambane nāmāpekṣayābhipravṛtteḥ /
rūpaṃ vedanā anityaṃ duḥkham ityādyabhinirūpaṇāc ca
dmigs pa de dang de la ming du ltos nas 'jug pa'i phyir dang gzugs dang tshor ba dang mi rtog pa dang sdug bsngal ba zhes bya ba la sogs par nges par rtog pa'i phyir ro /
samāhitā tu bhāvanāmayī nāmanapekṣyālambane pravartata iti /
naiṣābhinirūpaṇāvikalpa ity ucyate
mnyam par gzhag pa ni bsgoms pa las byung ba ste ming la mi ltos par dmigs pa la 'jug pas 'di ni nges par rtog pa'i rnam par rtog pa zhes mi bya'o /
mānasy eva sarvā smṛtir iti /
samāhitā cāsamāhitā ca /
sā kila nāmānapekṣā anubhūtārthamātrālambanā pravartate /
smṛtiḥ katamā /
cetaso 'bhilāṣa iti lakṣaṇāt
yid kyi dran pa nyid mnyam par gzhag pa dang mnyam par gzhag pa ma yin pa thams cad ces bya ba ni mnyam par gzhag pa dang mnyam par gzhag pa ma yin pa'o /
de ni mtshan nyid dran pa gang zhe na /
sems kyis mngon par brjod pa'o zhes 'byung ba'i phyir ming la mi ltos par dmigs pa'i don nyams su myong ba tsam la 'jug pa yin no zhes grag go /
paṃcavijñānakāyasaṃprayuktā tu nānubhūtārthābhilāṣapravṛtteti nānusmaraṇavikalpa itīṣyate rnam par shes pa'i tshigs lnga dang mtshungs par ldan pa ni nyams su myong ba don mngon par brjod pa la 'jug pa ma yin pa'i phyir rjes su dran pa'i rnam par rtog pa yin par mi 'dod do /
(I /
33) sapta sālambanā ity ubhayāvadhāraṇaṃ /
saptaiva sālambanāḥ sālambanā eva ca sapteti
dmigs bcas sems kyi khams bdun no /
zhes bya ba ni bdun kho na dmigs pa dang bcas pa yin la dmigs pa dang bcas pa kho na bdun yin no zhes gnyi gar nges par bzung ba yin no /
ardhaṃ ca dharmataḥ sālambanam iti /
uktavyatirekeṇedam ucyate /
atrāpy ubhayāvadhāraṇaṃ /
dharmārdham eva sālambanaṃ /
sālambanam eva ca dharmārdham iti
chos kyi phyed kyang dmigs pa dang bcas pa yin te zhes bya ba 'di ni bshad zin pa las ma gtogs par brjod pa yin te /
'dir yang chos kyi phyed kho na dmigs pa dang bcas pa yin la dmigs pa dang bcas pa kho na yang chos kyi phyed yin no zhes gnyi gar nges par gzung ba yin no /
yasmāc ca saptaiva sālambanā dharmārdhaṃ caiva sālambanam iti avadhāraṇam asti tasmāc ccheṣā rūpiṇo dhātavo dharmadhātupradeśaś cāsaṃyukto 'nālambanā iti siddham ity uktaṃ gang gi phyir bdun kho na dmigs pa dang bcas pa dang chos kyi phyed kho na dmigs pa dang bcas pa'o zhes bya bar nges par bzung ba yod pa de'i phyir /
lhag ma gzugs can gyi khams bcu po dag dang chos kyi khams kyi phyogs ldan pa ma yin pa ni dmigs pa med pa zhes bya bar grub po zhes bya bar bshad pa yin no /
tathā hy anavadhāraṇe hy ayam artho na sidhyet /
navānupāttā iti navānupāttā evety avadhāraṇaṃ /
aṣṭamasyārdhena sārdham iti /
saheti yāvat /
te cāṣṭāv iti
'di ltar nges par ma bzung na ni don 'di grub par mi 'gyur ro /
ma zin dgu zhes bya ba ni dgu ni ma yin pa kho na'o zhes nges par bzung ba yin no /
brgyad pa'i phyed dang bcas te zhes bya ba ni lhan cig ces bya ba'i tha tshig go /
te ca sapta cittadhātavo dharmadhātuś ca yasyārdhaṃ sālambanam uktaṃ /
aṣṭagrahaṇaṃ sakaladharmadhātugrahaṇārthaṃ /
mā dharmadhātvardhāgrahaṇaṃ vijñāyīti
brgyad po de dag rnams zhes bya ba ni sems kyi khams bdun po de dag dang gang gi phyed dmigs pa dang bcas par bshad pa'i chos kyi khams so /
brgyad smos pa ni chos kyi khams kyi phyed bsdus par shes par 'gyur na mi rung bas chos kyi khams mtha' dag bsdu ba'i don yin te /
te cāṣṭau śabdaś cāpara iti navānupāttā ity uktāḥ brgyad po de dag dang gzhan sgra dang dgu ni ma zin pa yin no zhes bshad pa yin no /
anye nava dvidheti /
cakṣurādayaḥ paṃca śabdavarjyāś ca rūpādayaś catvāra iti nava te dvidhaiva
dgu po gzhan ni rnam pa gnyis zhes bya ba la dgu ni mig la sogs pa lnga dang sgra ma gtogs pa gzugs la sogs pa bzhi'o /
upāttānupāttā ity arthaḥ /
na tūpāttā eveti /
etadarthaṃ ca /
anye nava dvidheti punaḥ sūtritaṃ /
anugrahopaghātābhyām anyonyānuvidhānād iti /
cakṣurdhātvādīnām anugrahopaghātābhyām aṃjanādipāṇighātādilakṣaṇābhyāṃ (Abhidh-k-vy 66) cittacaittānām anugrahopaghātau bhavataḥ /
cittacaittānāṃ cānugrahopaghātābhyāṃ saumanasyadaurmanasyalakṣaṇābhyāṃ cakṣurdhātvādīnām anugrahopaghātau bhavataḥ
de dag ni rnam pa gnyis kho na ste /
zin pa dang ma zin pa kho na yin zhes bya ba'i tha tshig gis zin pa kho na mi ma yin no zhes bya ba 'di'i don du /
dgu po gzhan ni rnam pa gnyis /
zhes bya ba mdor byas so /
phan pa dang gnod pa dag gis phan tshun mthun par byed pa'i phyir zhes bya ba ni mig gi khams la sogs pa la phan pa dang gnod pa mig sman dang lag pas bsnun pa la sogs pa'i mtshan nyid dag gis kyang sems dang sems las byung ba rnams la phan pa dang gnod pa dag tu 'gyur la sems dang sems las byung ba rnams la phan pa dang gnod pa yid bde ba dang yid mi bde ba'i mtshan nyid dag gis kyang mig gi khams la sogs pa la phan pa dang gnod pa dag tu 'gyur ro /
atas te cittacaittair adhiṣṭhānabhāvenopagṛhītā ucyante svīkṛtā ity arthaḥ de'i phyir sems dang sems las byung ba rnams kyis rten gyi dngos pos nye bar bzung ba zhes bya ba ste /
yal loke sacetanam iti sajīvam ity arthaḥ /
(I /
34) spraṣṭavyaṃ dvividham ity ubhayāvadhāraṇaṃ /
spraṣṭavyam eva dvividhaṃ dvividham eva spraṣṭavyam eveti /
śeṣā rūpiṇo nava bhautikā ity atrāpy ubhayāvadhāraṇaṃ
bdag gir byas zhes bya ba'i tha tshig go /
'jig rten na sems pa dang bcas pa zhes brjod pa gang yin pa'o zhes bya ba ni srog dang bcas pa zhes bya ba'i tha tshig go /
reg bya rnam pa gnyis yin te /
zhes bya ba ni reg bya kho na rnam pa gnyis yin la rnam pa gnyis kho na reg bya yin no zhes gnyi gar nges par bzung ba yin no /
lhag ma gzugs can dgu po ni /
'byung gyur ces bya ba 'dir yang gnyi gar nges par bzung ba yin no /
dharmadhātvekadeśaś ca bhautika ity atrāpy ubhayāvadhāraṇaṃ chos khams phyogs gcig kyang /
'byung ba las gyur pa yin zhes bya ba 'dir yang gnyi gar nges par bzung ba yin no /
yasmāc caite ubhayāvadhāritāḥ /
tasmāc cheṣāḥ sapta cittadhātavo dharmadhātuś cāvijñaptivarjyo nobhayatheti siddhaṃ
gang gi phyir 'di dag gnyi gar nges par bzung ba de'i phyir /
lhag ma sems kyi khams bdun dang rnam par rig byed ma yin pa ma gtogs pa chos kyi khams ni gnyi ga ma yin pa'o zhes bya bar grub pa yin no /
bhūtānāṃ catuṣkakhakkhaṭādilakṣaṇāvadhāraṇād iti /
catuṣkāvadhāraṇāt pṛthivyaptejovāyudhātavaḥ spraṣṭavyadhātau catvāri bhūtāni
'byung ba rnam pa bzhi nyid dang sra ba la sogs pa'i mtshan nyid du nges par bzung ba'i phyir zhes bya ba ni bzhi nyid du nges par bzung ba'i phyir reg bya'i khams la sa dang chu dang me dang rlung gi khams dang 'byung ba bzhi yod pa yin no /
ślakṣṇatvādayas tatra cakṣurādayaś ca na bhūtāni de la 'jam pa nyid la sogs pa dang mig la sogs pa ni 'byung ba dag ma yin no /
khakkhaṭādilakṣaṇāvadhāraṇāc ca pṛthivyaptejovāyudhātuṣv anye dharmāś cakṣurādayo nāntarbhāvaṃ gacchanti sra ba la sogs pa'i mtshan nyid du nges par bzung ba'i phyir sa dang chu dang me dang rlung gi khams dag gi nang du mig la sogs pa chos gzhan 'du bar mi 'gyur ro /
kathaṃ /
catvāri mahābhūtāni pṛthivīdhātur abdhātus tejodhātur vāyudhātuḥ /
pṛthivīdhātuḥ katamaḥ khakkhaṭatvam iti vistaraḥ
ji lta zhe na /
'byung ba chen po bzhi ni sa'i khams dang chu'i khams dang me'i khams dang rlung gi khams so /
sa'i khams gang zhe na /
sra ba nyid do zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
teṣāṃ ca spraṣṭavyatvād iti /
teṣāṃ ca khakkhaṭatvādīnāṃ spraṣṭavyatvāt
de dag kyang reg bya yin pa'i phyir zhes bya ba ni sra ba la sogs pa de dag reg bya yin pa'i phyir ro /
yasmāt tāni spraṣṭavyāni /
varṇādayas tu draṣṭavyāḥ śrotavyā ghrātavyāḥ svādayitavyāḥ
'di ltar de dag ni reg bya yin la kha dog la sogs pa ni blta bya dang mnyan bya dang bsnam bya dang myang bya yin no /
kathaṃ gamyate spraṣṭavyāni tānīti de dag reg bya yin par ji ltar shes she na /
ata āha /
na hi kāṭhinyādīni cakṣurādibhir gṛhyante
de'i phyir smras pa /
mig la sogs pas kyang sra ba la sogs pa mi 'dzin to /
'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
kāyendriyeṇaivety ato 'vagamyate spraṣṭavyāni tānīti
lus kyi dbang po kho nas te /
de'i phyir de dag ni reg bya yin no zhes bya bar shes so /
syān mataṃ te 'pi varṇādayaḥ spraṣṭavyā ity ata āha gal te kha dog la sogs pa de dag kyang reg bya yin no snyam du sems na /
nāpi varṇādayaḥ kāyendriyeṇa /
kiṃ /
gṛhyanta iti prakṛtaṃ
de'i phyir lus kyi dbang pos kyang kha dog la sogs pa ma yin no zhes bya ba smos te /
uktaṃ ca sūtra iti vistaraḥ /
aparasminn api sūtre spaṣṭam ādarśitaṃ /
katham iti vistareṇa yāvad idam uktaṃ /
spraṣṭavyāni bhikṣo bāhyam āyatanaṃ catvāri mahābhūtāni catvāri mahābhūtāny upādāya rūpy anidarśanaṃ sapratigham iti
ci zhe na 'dzin pa zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
mdo las kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mdo gzhan las kyang rgyas par bstan pa yin no /
ji ltar zhe na /
dge slong reg bya rnams ni phyi'i skye mched yin te 'byung ba chen po bzhi dag dang 'byung ba chen po bzhi dag rgyur byas pa gzugs can bstan du med pa thogs pa dang bcas pa'o zhes bya ba'i bar 'di rgyas par gsungs te /
śeṣaṃ cakṣurādyāyatanaṃ na bhūtānīti spaṣṭam ādarśitaṃ lhag ma mig la sogs pa'i skye mched ni 'byung ba dag ma yin zhes gsal bar kun tu bstan pa yin no /
yat tarhi sūtra uktam iti vistaraḥ 'o na mdo las gang zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
yac cakṣuṣi māṃsapiṇḍe khakkhaṭakharagataṃ kharaprakāra ity arthaḥ mig gi sha'i gong bu la sra ba dang mkhrang bar gyur pa gang yin pa zhes bya ba ni mkhrang ba'i rnam pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
cakṣurindriyaṃ khakkhaṭasvabhāvam iti matvā codayanti mig gi dbang po ni sra ba'i ngo bo nyid yin no snyam du bsams nas rgol bar byed pa yin no /
tenāvinirbhāgavartino māṃsapiṇḍasyaiṣa upadeśa iti /
tena cakṣurindriyeṇāvinirbhāgavartino 'dhiṣṭhānasya etad vacanaṃ
de dang tha mi dad par 'dug pa'i sha'i gong bu la de skad du bstan par zad do zhes bya ba ni mig gi dbang po dang tha mi dad par 'dug pa'i rten la de skad ces brjod pa yin no /
bhavati hi cakṣuradhiṣṭhāne 'pi cakṣurupacāraḥ /
ata eva māṃsapiṇḍa iti grahaṇaṃ /
anyathā cakṣuṣīty evāvakṣyat yadīndriyam eveṣyate
mig gi rten la yang mig nye bar 'dogs par 'gyur ro /
de nyid kyi phyir sha'i gong bu zhes smos kyi de lta ma yin te /
gal te dbang po kho na yin par bzhed na mig la zhes bya ba kho na zhig bshad par 'gyur ro /
ṣaḍdhātur ayaṃ (Abhidh-k-vy 67) bhikṣo puruṣa iti vistaraḥ /
garbhāvakrāntisūtre kalalādyavasthāyām iti bhūtamātropadeśān na bhautikam astīti codyam āśaṃkyāha
mi 'di ni khams drug pa yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mngal du 'jug pa'i sgo las sam nur nur po la sogs pa'i gnas skabs na'o /
'byung ba tsam yin par bstan pa'i phyir 'byung ba las gyur pa med do zhes bya ba'i klan ka'i dogs pa bsdu bar /
mūlasattvadravyasaṃdarśānārtham iti /
mūlasya sattvadravyasya saṃdarśanārtham eva
sems can gyi rdzas kyi gzhi bstan pa'i phyir zhes bya ba smos te /
sems can gyi rdzas kyi gzhi yang dag par bstan pa'i phyir ro /
pṛthivīdhātvādayaś catvāro mūlasattvaṃ sa la sogs pa bzhi ni sems can gyi gzhi yin te /
paṃcānāṃ cakṣurādīnāṃ sparśāyatanānāṃ tata utpatteḥ de rnams la sogs pa reg pa'i skye mched lnga po dag 'byung ba'i phyir ro /
manodhātur api mūlasattvaṃ manaḥsparśāyatanasya tata utpatteḥ yid kyi khams kyang sems kyi gzhi yin te /
de las yid kyi rig pa'i skye mched 'byung ba'i phyir ro /
atha vā caturṇāṃ pṛthivīdhātvādīnām upādāyarūpāśrayatvāt rnam pa gcig tu na sa'i khams la sogs pa bzhi ni rgyur byas pa'i gzugs kyi rten yin pa'i phyir la /
vijñānadhātoś ca caitasikānām āśrayatvāt ta eva mūlasattvaṃ rnam par shes pa'i khams kyang sems las byung ba rnams kyi rten yin pa'i phyir te /
de nyid kyi phyir sems can gyi gzhi yin no /
kathaṃ gamyate /
punaḥ ṣaṭsparśāyatanavacanāt /
tattraiva sūtre paścād uktaṃ
ji ltar shes she na /
yang reg pa'i skye mched drug ces gsungs pa'i phyir te mdo de nyid las phyis reg pa'i skye mched ni drug ste /
ṣaṭ sparśāyatanānīti cakṣuḥsprarśāyatanaṃ yāvan manaḥsparśāyatanam iti mig gi reg pa'i skye mched nas yid kyi reg pa'i skye mched kyi bar ro zhes bya ba gsungs so /
ato vijñāyate mūlasattvadravyasaṃdarśanārthatvāt ṣaḍdhātur ayaṃ bhikṣo puruṣa iti vacanaṃ /
na tu bhūtamātratvād iti
de'i phyir dge slong mi 'di ni khams drug pa yin no zhes gsungs pa ni sems can gyi rdzas kyi gzhi yang dag par bstan pa'i phyir yin gyi 'byung ba tsam du gnas pa'i phyir ni ma yin no zhes bya bar shes so /
nanu ca yathā vijñānadhātor avyatiriktam api manaḥsparśāyatanaṃ punar ucyate /
evaṃ cakṣurādīny api caturdhātvavyatiriktāni punar ucyerann iti
ji ltar rnam par shes pa'i khams las tha dad pa ma yin yang /
yang yid kyi skye mched smos pa de bzhin du mig la sogs pa yang khams bzhi las tha dad pa ma yin bzhin du yang brjod par gyur pa zhig ma yin nam /
ato na punaḥ ṣaṭsparśāyatanavacanena tadvyatiriktabhautikāstitvasiddhiḥ /
naitad evaṃ /
yadi hi pṛthivīdhātvādaya eva sparśāyatanāni abhaviṣyan bhūtāny eva sparśāyatanānīty evāvakṣyat /
na tv evaṃ /
kiṃ tarhi /
cakṣuḥsparśāyatanaṃ yāvan manaḥsparśāyatanam iti
de'i phyir yang reg pa'i skye mched smos pas 'byung ba las gyur pa logs shig na yod pa nyid du ma grub po zhe na /
de ni de lta ma yin te /
gal te sa'i khams la sogs pa kho na reg pa'i skye mched dag yin par gyur na de dag nyid kyi reg pa'i skye mched ces bya ba kho na bshad par 'gyur ba zhig na de lta ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
mig gi reg pa'i skye mched nas yid kyi reg pa'i skye mched kyi bar ro zhes gsungs te /
ato 'vagamyate /
pṛthivīdhātvādivyatiriktāni cakṣurādīnīti /
vijñānadhātus tu cakṣurādisparśāyatanavacanānuṣaṃgena punar ucyate
de'i phyir sa'i khams la sogs pa ma gtogs pa mig la sogs pa yod do zhes bya bar shes so /
rnam par shes pa'i khams ni mig la sogs pa'i reg pa'i skye mched smos pa'i zhar la yang brjod par zad do /
sparśāyatanam iti ko 'rthaḥ /
sparśasya caitasikasyāśraya ity arthaḥ
reg pa'i skye mched ces bya ba'i don gang yin zhe na /
sems las byung ba rag pa'i rten /
zhes bya ba'i tha tshig go /
cittabhāvaprasaṃgāc ceti /
yadi ṣaḍdhātur ayaṃ bhikṣo puruṣa iti yathābhūtam eva dravyāṇi gṛhyeran nānyāni tadāśritāni dravyāṇi /
tenaitat prāptaṃ /
vijñānadhātumātragrahaṇāt /
atra caitasikānāṃ tadāśritānām agrahaṇaprasaṃgaḥ /
iṣṭatvād adoṣa iti cet /
na /
sapakṣālatvād asya pakṣasya /
sāpakṣālo hy ayaṃ pakṣaḥ /
cittaviśeṣā eva caitasikā iti svasiddhāntavirodhāt
sems las byung ba rnams med par thal bar 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba ni gal te dge slong mi 'di ni khams drug pa yin no zhes gsungs pa sgra ji bzhin kho nar rdzas rnams bzung gi de la brten pa'i rdzas gzhan dag ma yin na des na 'dir rnam par shes pa'i khams tsam smos pa'i phyir de la brten pa sems las byung ba rnams ma bsdus par thal bar 'gyur ro zhes bya bar 'dir 'gyur ro /
gal te 'dod pa'i phyir nyes pa med do zhe na /
ma yin te /
phyogs 'di ni nyes pa dang bcas pa'i phyir ro /
sems las byung ba rnams ni sems kyi khyad par kho na yin no zhes bya ba'i phyogs 'di ni rang gi grub pa'i mtha' dang 'gal ba'i phyir nyes pa dang bcas pa yin no /
tenāha /
na ca yuktaṃ cittam eva caittā ity abhyupagantuṃ
de'i phyir sems nyid sems las byung ba rnams yin no zhes khas blang bar yang rigs pa ma yin te zhes bya ba smos so /
kasmāt /
saṃjñā vedanā ca caitasika eṣa dharmaś cittaniśrita iti sūtravacanāt
ci'i phyir zhe na /
mdo las 'du shes dang sems pa'i chos 'di ni sems las byung ba sems la brten pa'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
sādhanaṃ cātropatiṣṭhate /
cittād arthāntarabhūte saṃjñāvedane
'dir bsgrub pa yang 'byung ste /
'du shes dang tshor ba dag ni sems las don gzhan du gyur pa yin te /
skandhadeśanāyāṃ pṛthag deśitatvāt phung po bstan pa logs shig tu bstan pa'i phyir gzugs kyi phung po bzhin no /
rūpaskandhavad iti /
atha vā svāśrayād arthāntarabhūte saṃjñāvedane /
tadāśritatvāt /
yat svāśrayāśritaṃ tat svāśrayād arthāntarabhūtaṃ
rnam pa gcig tu na 'du shes dang tshor ba dag ni rang gi rten las don gzhan du gyur pa yin te /
de la brten pa'i phyir ro /
gang zhig rang gi rten la brten pa de ni rang gi rten las don gzhan du gyur pa yin te /
tadyathā kuḍyāśritaṃ citraṃ dper na rtsig pa la brten pa'i ri mo lta bu'o /
sarāgādicittavacanāc ceti /
sarāgaṃ cittaṃ sarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti /
vigatarāgaṃ cittaṃ vigatarāgaṃ cittaṃ iti yathābhūtaṃ prajānāti
sems 'dod chags dang bcas pa la sogs pa 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba ni sems 'dod chags dang bcas pas 'dod chags dang bcas pa'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
sadveṣaṃ cittaṃ sadveṣaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānātīti vistaraḥ /
atra (Abhidh-k-vy 68) sādhanaṃ /
sarāgaṃ cittam iti cittarāgayoḥ parasparato 'rthāntaratvaṃ /
sahayoganirdiṣṭatvāt /
saputraś caitra iti sahayoganirdiṣṭacaitraputravad iti /
saṃcitā daśeti /
paramāṇusaṃcayasvabhāvā daśaivety arthaḥ /
anye tu dhātavo 'smād avadhāraṇān na saṃcitā iti siddhaṃ /
(I /
35) tulayatīti kasya dhātor etad rūpaṃ /
tathā hi tula unmāna ity asya dhātos tolayatīti rūpaṃ bhavati /
naiṣa doṣaḥ /
tulāṃ karoti tulayatīti prātipadikadhātor etad rūpam iṣyate /
karmaṇi ca tulya iti rūpaṃ bhavati /
bāhyaṃ dhātucatuṣṭayam iti rūpādikaṃ śabdavarjyaṃ /
paraśudārvādisaṃjñakam iti /
paraśvādisaṃjñakaṃ chinatti dārvādisaṃjñākaṃ chidyate /
saṃbhavaṃ praty evam ucyate
sems 'dod chags dang bral ba la 'dod chags dang bral ba'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
sems zhe sdang dang bcas pa la zhe sdang dang bcas pa'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
'dir sgrub pa ni sems 'dod chags dang bcas pa'o zhes bya ba sems 'dod chags dang phan tshun don gzhan pa nyid yin no /
lhan cig ldan par bstan pas bstan pa'i phyir nag pa bu dang bcas pa zhes bya ba bzhin no /
gzugs can bcu ni bsags pa'o /
zhes bya ba ni bcu kho na rdul phra rab bsags pa'i ngo bo yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
nges par bzung ba 'dis na khams gzhan dag ni bsags pa ma yin no zhes bya bar 'grub po /
phyi rol gyi ni khams bzhi yin /
zhes bya ba ni sgra ma gtogs pa gzugs la sogs pa'o /
dgra sta dang shing zhes bya ba la sogs pa'o zhes bya ba ni dgra sta zhes bya ba la sogs pa ni gcod par byed pa yin la shing zhes bya ba la sogs pa ni gcad par bya ba yin te /
kadācit paraśvādisaṃjñakaṃ chidyate /
dārvādisaṃjñakam api cchinatti
srid pa'i phyir de skad ces bshad kyi res 'ga' ni dgra sta zhes bya ba la sogs pa yang gcad par bya ba yin te /
saṃbandhotpādina iti vistaraḥ /
saṃbandhenāvibhāgenotpattuṃ śīlam asyeti saṃbandhotpādi
'brel ba 'byung ba can zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di la 'brel par 'byung ba ni rnam par ma bye bar 'byung ba'i ngang tshul yod pas na 'dus pa'i rgyun 'brel bar 'byung ba can yin te /
saṃghātasroto rūpādisaṃghātasaṃtāna ity arthaḥ gzugs la sogs pa 'dus pa'i rgyun zhes bya ba'i tha tshig go /
tasya vibhaktotpādanaṃ vibhaktajananaṃ yat sa chedaḥ /
kṣaṇikānāṃ hi bhāvānāṃ vināpi paraśvādinā cchedo bhavaty eva /
saṃtānanirodhas tu paraśvādineti
de rnam par 'byed pa skyed pa gang yin pa ni rnam par 'byed pa skyed par byed pa yin te /
de ni gcod pa yin no /
dngos po skad cig ma rnams dgra sta la sogs pa med kyang 'chad par 'gyur ba kho na yin mod kyi rgyun 'gag pa ni dgra sta la sogs pa yin pas dgra sta la sogs pas gcod par byed pa yin no zhes bshad de /
paraśvādikaṃ chinattīty ucyate /
kāraṇasāmagrīviśeṣavaśād vikāryaviśeṣotpattir bhavati /
tatra dhātucatuṣṭayam avacchinatti chidyate vety avadhāryate /
tathāvadhāraṇāc cānye dhātavo nobhayatheti siddhaṃ
rgyu tshogs pa'i khyad par gyi dbang gis 'bras bu'i khyad par 'byung ba yin no /
de la khams bzhi po kho na gcod par byed pa dang gcad par bya ba yin no zhes nges par bzung ste /
de ltar nges par bzung bas khams gzhan dag ni gnyi ga ma yin pa'o zhes bya ba grub po /
ata eva cāha /
na kāyendriyādīni chidyanta iti vistaraḥ
de nyid kyi phyir lus kyi dbang po la sogs pa ni gcad par bya ba ma yin te zhes bya ba rgyas par smos te /
atra na cakṣurindriyādīnīti vaktavye kasmāt kāyendriyādīnīti vacanaṃ 'dir ni mig gi dbang po la sogs pa la zhes brjod par bya ba yin pa las /
ci'i phyir lus kyi dbang po la sogs pa zhes smos she na /
yasmāt kāyendriye parisphuṭaś chedo bhavati yadi bhaved ity ataḥ kāyendriyapurassarāṇīndriyāṇi kathyante 'di ltar gal te 'chad par 'gyur na lus kyi dbang po la bcad pa yongs su gsal bar 'gyur bas /
de'i phyir lus kyi dbang po la sogs pa'i dbang po dag brjod do /
niravaśesāṃgacchede sarvāṃgapratyaṃgacchede /
tadadvaidhīkaraṇāt teṣāṃ kāyendriyādīnāṃ advaidhīkaraṇāt /
kathaṃ punar gamyate tadadvaidhīkaraṇam iti /
ataḥ punar āha /
na hīndriyāṇi dvidhā bhavanti chinnasyāṃgasya kāyād apagatasya nirindriyatvāt
yan lag ma lus par bcad cing yan lag dag nying lag bcad na de dag la gnyis su byar med pa'i phyir te lus kyi dbang po la sogs pa de dag gnyis su byar med pa'i phyir ro /
de dag la gnyis su byar med do zhes bya ba ji ltar shes she na /
de'i phyir yang smras pa /
dbang po rnams la ni gnyis su 'gyur ba med de bcad pa'i yan lag lus dang bral ba la dbang po med pa'i phyir ro /
idam api kathaṃ gamyate /
nirindriyaṃ tad aṃgaṃ yac chinnaṃ kāyād apagatam iti /
yasmāt tat pratītya spraṣṭavyādikaṃ ca kāyādivijñānānupapattiḥ
yan lag bcad pa lus dang bral ba gang yin pa de la dbang po med do zhes bya ba 'di yang ji lta shes she na /
'di ltar de dag dang reg bya la sogs pa la brten nas lus la sogs pa'i rnam par shes pa mi skye'o /
kathaṃ tarhi chinnena punar lagnena nāsikāgreṇa kāyavijñānotpattiḥ 'o na ji ltar sna'i rtse mo bcad de yang sbyar bas lus kyi rnam par shes pa bskyed ce na /
nāsikāmūlasaṃbandhena punaḥ kāyendriyotpatter adoṣaḥ sna'i drung ba dang 'brel pas yang lus kyi dbang po skye ba'i phyir nyes pa med do /
katham iha gṛhagodhikādīnāṃ pucchāni chinnāni spandante yadi tatra kāyendriyaṃ nāsti gal te de la lus kyi dbang po med na ji ltar 'di na rmigs bu la sogs pa'i mjug ma bcad pa dag 'gul zhe na /
vāyadhātor eṣa vikāro naitat kāyendriyasya karmety avagantavyaṃ de ni rlung gi khams kyi 'gyur ba yin gyi lus kyi dbang po'i las ni ma yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
gcod par byed pa yang ma yin te /
na cāpi chindanti maṇiprabhāvad acchatvāt /
yathā maṇiprabhā na chinatti acchatvāt
nor bu'i 'od bzhin du dang ba'i phyir ro zhes bya ba ni dper na nor bu'i 'od dang pa'i phyir gcod par byed pa ma yin pa ltar dbang po rnams kyang de dang 'dra'o /
tadvad indriyāṇi /
dahyate tulayaty evam (Abhidh-k-vy 69) /
ity evaṃśabdena tad eva bāhyaṃ dhātucatuṣṭayaṃ tathātvena pradarśyate
de bzhin bsreg bya 'jal byed pa'o /
zhes bya ba'i de bzhin zhes bya ba'i sgras ni phyi'i khams bzhi po de dag nyid de dang 'dra ba'i don du rab tu ston par byed pa yin no /
kāṣṭhādīnām agnikṛto vikāro dāhaḥ /
ca cendriyānāṃ na bhavati maṇiprabhāvad acchatvāt
shing la sogs pa mes byas pa'i 'gyur ba ni sreg pa yin la de yang dbang po dag la med de /
nor bu'i 'od bzhin du dang pa'i phyir ro /
na hi tāni kāṣṭhādivac carmādivad vā vikriyante de dag ni shing la sogs pa lta bu'am pags pa la sogs pa lta bur 'gyur ba med do /
kiṃ tarhi /
tatsaṃbandhāt pravāhachedo bhavati
'o na ci zhe na /
de dang 'brel pa las rgyun chad par 'gyur ro /
tulādibhūtaṃ ca tad eva dhātucatuṣṭayaṃ tulayati nendriyāṇi tathaivācchatvāt khams bzhi po de dag nyid srang la sogs par gyur pa ni 'jal bar byed pa yin gyi dbang po rnams ni ma yin te /
de bzhin du gsal ba'i phyir ro /
amūrtānāṃ tu dhātūnām amūrtatvād eva chedādyasaṃbhava iti /
teṣāṃ chedādi na cintyate
khams lus can ma yin pa rnams ni lus med pa nyid kyi phyir bcad pa la sogs pa mi srid pas de dag gi bcad pa la sogs pa bsam par mi bya'o /
na śabda uccheditvād iti /
kiṃ /
chinatti chidyate dahyate tulyati vāpravāhavartitvāt /
vivādo dagdhṛtulyayor ity uttaratrāpīdam anuvartate na śabda uccheditvād iti
sgra yang ma yin te chad pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ci zhe na /
gcod par byed pa dang gcod par bya ba 'am bsreg par bya ba'am 'jal bar byed pa ste /
rgyun chags par mi 'dug pa'i phyir ro /
sreg dang gzhal la mi mthun smra /
zhes bya ba ni sgra yang ma yin te /
chad pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba 'di 'og ma la yang sbyar bar bya'o /
tad eva dhātucatuṣṭayaṃ dāhakaṃ tulyaṃ ceti kha cig ni bsam pa ni khams bzhi po de dag nyid sreg par byed pa yang yin la 'jal bar byed pa yang yin te /
agnikṣārādi dāhakaṃ /
samastasyātra dhātucatuṣṭayasya bhasmādivikārahetutvāt
sreg par byed pa ni me dang rtsi drag po la sogs pa yin la de la yang khams bzhi po spyir thal ba la sogs pa 'gyur ba'i rgyu yin pa'i phyir ro /
lavaṇādi tulyaṃ /
tatrāpi samastasya tulāvanatihetutvād ity ekeṣām abhiprāyaḥ
gzhal bar bya ba ni lan tshva la sogs pa yin la /
de la yang spyir srang mda'i mgo dma' bar byed pa'i rgyu yin no snyam pa yin no /
tejodhātūr eva dagdhā gurutvam eva ca tulyam iti /
tejodhātur evāgnijvālādigata udbhūtavṛttir dahati
me'i khams kho na sreg par byed pa yin la lci ba nyid kho na gzhal bar bya ba yin no zhes bya ba ni me'i khams me 'bar ba la sogs pa'i rnam pa bya ba la shas che ba kho na sreg par byed pa yin te /
pṛthivīdhātvādīnām udbhūtasvavṛttitve 'py adāhakatvadarśanāt /
gurutvam eva copādāyarūpam udbhūtavṛtti tulyate /
ātapādiṣu laghudravyeṣu rūpādīnām udbhūtavṛttitve 'py atulyatvadarśanāt /
(I /
36, 37ab) paṃcādhyātmam iti /
paṃcagrahaṇaṃ manonivṛttyarthaṃ /
adhyātmagrahaṇaṃ rūpādinivṛttyarthaṃ /
vipākajaupacayikā eva paṃcādhyātmikā na naiṣyandikā ity avadhāraṇaṃ /
kasmāt /
tadvyatiriktaniṣyandābhāvāt /
vipākajā aupacayikāś ca yady api naiṣyandikā bhavanti /
niṣyando hetusadṛśa iti kṛtvā /
te tu vipākajaupacayikatvenaiva saṃgṛhītatvāt /
na naiṣyandikā iti gṛhyante /
ye tu svahetusadṛśā na ca vipākajā na caupacayikāḥ /
ta iha naiṣyandikā abhipretāḥ /
na caivaṃvidhāś cakṣurādayo bhavanti /
kiṃ tarhi vipākajā vā aupacayikā vā bhavantīty ata evam ucyate /
tadvyatiriktaniṣyandābhāvād iti /
kathaṃ punar jñāyate naiṣyandikās te na santīti /
mṛtasyānanuvṛtteḥ /
na hi rūpādivan mṛtasya cakṣurdhātvādayo 'nuvartante /
vipākahetor jātā iti /
vipākasya phalasya hetur vipākahetuḥ /
vipākahetor jātā vipākajāḥ /
madhyapadalopāt hetuśabdalopāt gorathavat /
yathā gobhir yukto ratho goratha iti /
phalakālaprāptaṃ vā karmeti /
vipākaphalotpattyanantarakṣaṇāvastham ity arthaḥ /
vipacyata iti vipākaḥ /
karmakartari ghañ /
vipākāj jātā vipākajāḥ /
phalaṃ tu vipaktir eveti vipāka iti /
bhāve ghañ /
bhavatu vā hetau phalopacāra iti vistaraḥ /
avipākasvabhāvo 'pi karmalakṣaṇo hetm vipāka ity (Abhidh-k-vy 70) ucyate
sa'i khams la sogs pa ni rang gi bya ba la shas che ba nyid yin yang sreg par byed pa nyid ma yin pa mthong ba'i phyir ro /
rgyur byas pa'i gzugs lci ba nyid bya ba la shas che ba kho na gzhal bar bya ba yin te /
snang ba la sogs pa rdzas yang ba la gzugs la sogs pa bya ba la shas che ba nyid yin yang gzhal bar bya ba nyid ma yin par mthong ba'i phyir ro /
nang gi lnga zhes bya ba la nang gi zhes bya ba smos pa ni gzugs la sogs pa bzlog pa'i phyir ro /
lnga smos pa ni yid kyi bzlog pa'i phyir ro /
nang gi lnga ni rnam par smin pa las skyes pa dang rgyas pa las byung ba kho na yin gyi rgyu mthun pa las byung ba ni ma yin no zhes bya bar nges par bzung ngo /
de ci'i phyir zhe na /
de dag las ma gtogs pa rgyu mthun pa med pa'i phyir ro /
rgyu mthun pa ni rgyu dang 'dra ba yin pa'i phyir rnam par smin pa las skyes pa dang rgyas pa las byung ba dag kyang rgyu mthun pa las byung ba ni yin mod kyi de dag rnam par smin pa las skyes pa dang rgyas pa las byung ba nyid kho nas bsdus pa'i phyir rgyu mthun pa las byung ba'o zhes bya bar mi bzung ba'i phyir ni gang dag rang gi rgyu dang 'dra ba yang yin la rnam par smin pa las skyes pa dang rgyas pa las byung ba yang ma yin pa de dag rgyu mthun pa las byung ba yin par 'dod do /
mig la sogs pa ni de lta bu ma yin no /
'o na ci zhe na /
rnam par smin pa las skyes pa dang rgyas pa las byung ba dag yin te /
de'i phyir de dag las ma gtogs pa rgyu mthun pa med pa'i phyir zhes bya ba 'di smos so /
yang de dag la rgyu mthun pa las byung ba med do zhes bya ba ji ltar shes she na /
shi ba la rjes su 'jug pa med pa'i phyir ro /
mig gi khams la sogs pa ni gzugs la sogs pa bzhin du shi ba la rjes su 'jug pa med do /
rnam par smin pa'i rgyu las skyes pa ni zhes bya ba ni 'bras bu rnam par smin pa'i rgyu ni rnam par smin pa'i rgyu'o /
rnam par smin pa'i rgyu las skyes pa ni rnam par smin pa las skyes pa ste /
bar gyi tshig mi mngon par byas pa'i phyir ba glang gi shing rta zhes bya ba bzhin no zhes bya ba ni rgyu zhes bya ba'i sgra mi mngon par byas pa'i phyir ba lang gi shing rta zhes bya ba bzhin te /
dper na ba lang dag dang ldan pa'i shing rta la ba lang gi shing rta zhes bya ba lta bu'o /
yang na 'bras bu'i dus su phyin pa'i las ni zhes bya ba ni mjug thogs su 'bras bu rnam par smin pa skye ba'i skad cig ma la gnas pa zhes bya ba'i tha tshig go /
yang na rgyu la 'bras bu btags pa yin te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni las kyi mtshan nyid kyi rgyu rnam par smin pa'i ngo bo nyid ma yin pa yang rnam par smin pa zhes bya ste /
de skyed par byed pa yin pa'i phyir ro /
tadutpādakatvāt /
yathā phale hetūpucāra iti vistaraḥ /
ṣaḍ imāni sparśāyatanāni cakṣurādīni paurāṇaṃ karma purāṇe janmani bhavaṃ purāṇam eva vā paurāṇaṃ karma
dper na 'bras bu la rgyu btags pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mig la sogs pa reg pa'i skye mched drug po 'di dag ni sngon gyi las yin zhes bya ba lta bu yin te /
sngon gyi skye ba la yod pas ni sngon gyi nyid sngon gyi las yin no /
tāni sparśāyatanāni apaurāṇakarmasvabhāvāny api paurāṇaṃ karmety ucyaṃte /
tajjātatvāt /
evam iha viparyayopacāro draṣṭavyaḥ
reg pa'i skye mched de dag ni sngon gyi las kyi ngo bo nyid ma yin yang de las skyes pa'i phyir sngon gyi las yin no zhes bya ba de bzhin du 'dir yang bzlog ste nye bar btags pa yin par blta'o /
āhārasaṃskārasvapnasamādhiviśeṣair upacitā aupacayikā iti /
viśeṣaśabdaḥ pratyekam abhisaṃbadhyate
zas dang legs par bya ba dag gnyid log pa dang ting nge 'dzin gyi khyad par dag gis rgyas par byas pa rnams ni rgyas pa las byung ba dag go zhes bya ba la khyad par gyi sgra ni re re la sbyar bar bya'o /
tatrāhārasvapnau loke pratītau de la zas dang gnyid log pa dag ni 'jig rten na grags pa zad do /
saṃskāro 'bhyaṃgasnānānuvāsanādisvabhāvḥ /
samādhiś cittaikāgratālakṣaṇaḥ /
samīpe caya upacayaḥ
legs par bya ba ni lus bsku ba dang sman mar btang ba la sogs pa'i ngo bo nyid do /
ting nge 'dzin ni sems rtse gcig pa nyid kyi mtshan nyid do /
upacaye bhavā aupacayikāḥ sainikavat /
upacayā eva vā aupacayikāḥ vainayikavat
nye bar bsags pa ni rgyas pa'o /
bsags pa la yod pa ni rgyas pa las byung ba ste dmag la yod pa bzhin no /
yang na bsags pa nyid rgyas pa las byung ba ste 'dul ba las byung ba bzhin no /
svārthe taddhitavidhānāt /
brahmacaryeṇa cety eke iti /
brahmacāriṇām upaśāntendriyāṇāṃ śarīropacayadarśanāt
gzhan dag na re tshangs par spyod pas kyang zhes bya ba ni tshangs par spyod pa dbang po nye bar zhi ba rnams kyis lus rgyas par mthong ba'i phyir ro /
anupaghātamātraṃ tu tena syād iti /
abrahmacaryeṇa śarīrāpacayaḥ /
brahmacaryeṇa tu śarīrāpacayo na bhavati
des ni mi gnod pa tsam du zad kyi zhes bya ba ni mi tshangs par spyod pas ni lus nyam chung bar 'gyur ba tshangs par spyod pas ni lus nyam chung bar mi 'gyur ro /
tasmād āha /
anupayghātamātraṃ tu tena brahmacaryeṇa syāt nopacayaḥ /
upacayas tv āhārādibhir eva
de lta bas na smras pa tshangs par spyod pa des ni mi gnod pa tsam du zad kyi rgyas pa ma yin no /
rgyas pa ni zas la sogs pas yin pa nyid do /
kasmāt tarhi pravrajitānāṃ keṣāṃcic charīrāpacayo bhavati 'o na ci'i phyir /
rab tu byung ba tshangs par spyod pa kha cig gis lus nyam chung bar 'gyur zhe na /
kāmaparidāhādiyogād asau bhavet de ni 'dod pa'i yongs su gdung ba la sogs pa dang ldan pa las 'gyur bar zad do /
pratiprākāra ivārakṣeti /
upacayasaṃtāno vipākasaṃtānasya parivāryāvasthānenārakṣā
phyir bzhin du kun du srung ngo zhes bya ba ni rgyas pa'i rgyud ni rnam par smin pa'i rgyud la bskor te gnas pas kun tu bsrung ba yin te /
śabda aupacayika ity anupacitakāyasya śabdasauṣṭhavādarśanāt sgra ni rgyas pa las byung ba zhes bya ba ni lus nyam chung ba ma yin pa'i sgra gsang mtho ba mthong ba'i phyir ro /
icchātaḥ pravṛtter iti /
śabdo me syād iti icchayā śabdaḥ pravartate
'dod dgur 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba ni bdag gis sgra bsgrags par bya'o zhes bya bar 'dod na ni 'byung la mi 'dod na ni mi 'byung ngo /
anicchayā na pravartate /
vipākajaś ca dharmo 'nicchato 'pi pravartate /
tasmān na vipākajaḥ śabdaḥ
rnam par smin pa las skyes pa'i chos ni mi 'dod bzhin du yang 'byung ste /
de lta bas na sgra ni rnam par smin pa las skyes pa ma yin no /
sādhanaṃ cātrocyate /
na vipākajaḥ śabdaḥ /
icchātaḥ pravṛtteḥ /
yoniśomanasikāracaitasikavat /
yat tu vipākajaṃ /
na tasyecchayā pravṛttiḥ /
tadyathā cakṣurindriyasyeti /
yat tarhīti vistaraḥ /
anena svasiddhāntaviruddhatāṃ pratijñāyā udgrāhayati
'di la sgrub pa yang brjod par bya ste /
sgra ni rnam par smin pa las skyes pa ma yin te /
'dod dgur 'byung ba'i phyir sems las byung ba tshul bzhin yid la byed pa bzhin no /
gang zhig rnam par smin pa las skyes pa de ni 'dod dgur 'byung ba ma yin te /
dper na mig gi dbang po lta bu'o /
'o na gang bstan bcos las zhes bya ba rgyas par 'byung ba 'dis ni dam bcas pa rang gi grub pa'i mtha' dang 'gal ba nyid 'dzin par byed pa yin no /
tṛtīyāsau paraṃparety eka iti vistaraḥ /
bhūtāni pāruṣyavirateḥ karmapathasya kaṇṭhe vipākasvabhāvāni nirvartante
kha cig na re brgyud pa 'di ni gsum pa yin te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mgrin par tshig rtsub po spong ba'i las kyi lam gyi rnam par smin pa'i ngo bo nyid kyi 'byung ba dag 'grub la de dag las sgra 'byung ba yin no /
tebhyaḥ śabdaḥ /
dvitīye 'pi pakṣe karmebhyo vipākajāni bhūtāni /
tebhya aupacayikāni āhāropacayataḥ samādhyupacayato vā bhūtāntarāṇi
phyogs gnyis pa la yang las dag las ni rnam par smin pa las skyes pa'i 'byung ba rnams 'grub /
de las ni zas kyis rgyas pa'am ting nge 'dzin gyis rgyas pa'i sgo nas rgyas pa las byung ba rnams 'grub /
tebhyo naiṣyandikāni pūrvabhūtavyatiriktāny āgantukāni bhūtāni /
tebhyaḥ śabda iti /
paraṃparābhinirvartanaṃ tv abhisaṃdhāya pāruṣyavirater brahmasvaratā nirvartata ity uktaṃ
de dag las ni rgyu mthun pa las byung ba sngon gyi 'byung ba las ma gtogs pa gsar du byung ba rnams 'grub /
de dag las ni sgra 'grub po zhes bya ba yin te /
de'i phyir sgra ni rnam par smin pa las skyes pa yin no /
tshig kyang pa spangs pas tshangs pa'i dbyangs nyid 'grub po zhes bya ba ni brgyud de 'grub pa las dgongs te gsungs pa yin te /
anena svasiddhāntaviruddhatā tasyāḥ pratijñāyāḥ parihriyate 'dis ni dam bcas pa de'i rang gi grub pa'i mtha' dang 'gal pa nyid yongs su spong bar byed do /
yadi śabdavad yuktivirodhaḥ syād iti /
śabda icchātaḥ pravartata iti vipākayuktivirodhāt na vipākaja uktaḥ
gal te sgra bzhin du rigs pa dang 'gal bar 'gyur na zhes bya ba ni sgra ni 'dod dgur 'byung bas rnam par smin pa'i rigs pa dang 'gal ba'i phyir rnam par smin pa las skyes pa ma yin par bshad do /
tad yadi tadvac chārīriky api vedanā icchātaḥ pravartate na vipākajā syāt /
na tv icchātaḥ sā pravartate
gal te lus kyi tshor ba de yang de dang 'dra bar 'dod dgur 'byung ba ni rnam par smin pa las skyes pa ma yin par 'gyur ba zhig na de ni 'dod dgur 'byung ba ma yin te /
kiṃ tarhi /
anicchayāpi sā pravartate /
cakṣurādivat /
tasmād vipākajeti yujyata ity abhiprāyaḥ
mig la sogs pa bzhin no /
de lta bas na rnam par smin pa las skyes pa zhes bya ba rung ngo snyam du bsams pa yin no /
kīdṛśī punaḥ sā /
yā sukhaduḥkhapratyayopasaṃhāram antareṇāpi pravartate
de yang ci 'dra ba zhig yin zhe na /
gang bde ba dang sdug bsngal gyi rkyen nye bar gtod pa med par 'byung ba yin no /
naiṣyandikāḥ sabhāgasarvatragahetujanitā iti /
sabhāgasarvatragahetubhir eva janitā na vipākahetuneti avadhāraṇaṃ
skal ba mnyam pa dang kun tu 'gro ba'i rgyus bskyed pa rnams ni rgyu mthun pa las byung ba dag go zhes bya ba ni skal pa mnyam pa dang kun tu 'gro ba'i rgyu dag kho nas bskyed pa yin gyi rnam par smin pa'i rgyus ni ma yin zhes nges par bzung ba yin no /
(Abhidh-k-vy 71) vipākajā vipākahetujanitā iti /
vipākahetunā janitā eva na tu vipākahetunaiva janitā ity avadhāraṇaṃ
rnam par smin pa'i rgyus pa bskyed pa rnams ni rnam par smin pa las skyes pa dag go zhes bya ba ni rnam par smin pa'i rgyus bskyed pa kho na yin gyi rnam par smin pa'i rgyu kho nas skyed pa ni ma yin zhes bya bar nges par bzung ba yin te /
sabhāgahetunāpi janitā vipākajā bhavanti /
tatra cāṣṭāv apratighā naiṣyandikā /
vipākajā evety avadhāryate
rnam par smin pa las skyes pa ni skal ba mnyam pa'i rgyus kyang bskyed pa yin no /
'dir yang thogs pa med pa brgyad ni rgyu mthun pa las byung ba dang rnam par smin pa las skyes pa kho na yin no zhes bya bar nges par bzung ngo /
na hi et aupacayikāḥ saṃcayābhāvāt de dag bsags pa med pa'i phyir rgyas pa las byung ba ni ma yin te /
aparamāṇusaṃcayasvabhāvatvād ity arthaḥ rdul phra rab bsags pa'i ngo bo nyid ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tridhānya iti /
tridhānya evety avadhāryate /
tartra vipākajā indriyāvinirbhāgina eva /
vipāko 'vyākṛto dharmaḥ sattvākhya iti vacanāt /
naiṣyandikaupacayikās tu indriyavinirbhāgino 'pi
gzhan rnam gsum zhes bya ba ni gzhan dag kho na rnam pa gsum yin no zhes bya ba nges par bzung ngo /
de la /
rnam smin lung du ma bstan chos /
sems can zhes bya /
zhes 'byung ba'i phyir rnam par smin pa las skyes pa ni dbang po dang tha mi dad par 'dug pa dag kho na yin no /
rgyu mthun pa las byung ba dang rgyas pa las byung ba ni dbang po tha dad par 'dug pa dag kyang yin no /
kathaṃ punar gamyate /
indriyavinirbhāgino 'pi naiṣyandikāḥ santīti
yang dbang po dang tha dad par 'gyur ba dag la yang rgyu mthun pa las byung ba yod do zhes bya bar ji ltar shes she na /
mṛtasyāpi tadanuvṛttidarśanāt /
na hy asattvasaṃkhyātā vipākajā iṣyante
shi ba la yang de rjes su 'jug pa mthong ba'i phyir te /
sems can du bgrang ba ma yin pa rnam par smin pa las skyes pa yin par ni mi 'dod do /
dravyavān eka iti /
eka eva dravyavān ity avadhāraṇaṃ
rdzas dang ldan pa gcig cig kho na rdzas dang ldan pa yin no zhes bya bar nges par bzung ba yin no /
sāratvād dravyam ity avināśāt brtan pa'i phyir rdzas so zhes bya ba ni mi 'jig pa'i phyir ro /
kṣaṇam ekam anaiṣyandikā bhavantīti /
kṣaṇam ekam asabhāgahetunirvartitāḥ
skad cig ma gcig rgyu mthun pa las byung ba ma yin par 'gyur te zhes bya ba ni skad cig ma gcig skal ba mi mnyam pas bskyed pa yin no /
pūrvakṣaṇānāsravābhāvāt kṣaṇikā na tu kṣaṇāntaravināśina ity ayam artho 'bhipretaḥ skad cig ma snga ma zag pa med pa'i ngo bo nyid ma yin pa'i phyir skad cig yin gyi don 'di skad cig ma gzhan du rnam par 'jig pa zhes bya ba yin par ni mi 'dod do /
anyathā hi paścimā eva dhātavaḥ kṣaṇikā ity avadhāraṇāt taditareṣāṃ dhātūnām akṣaṇikatvaprasaṃgaḥ de lta ma yin na khams tha ma dag kho na skad cig ma yin no zhes nges par bzung ba'i phyir de las gzhan pa'i khams rnams ni skad cig ma ma yin pa nyid du thal bar 'gyur ro /
kathaṃ punar duḥkhadharmajñānakṣāntikalāpe manodhātur manovijñānadhātuś ca yugapad bhavataḥ /
na hi vijñānadvayasamavadhānam iṣyate
yang ji ltar sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i tshogs la yid kyi khams dang yid kyi rnam par shes pa'i khams cig car du 'byung ba rnam par shes pa gnyis 'phrad par mi 'dod do zhe na /
nocyate yugapat tau bhavata iti de gnyis cig car 'byung ngo zhes ni mi zer ro /
kiṃ tarhi /
ekam atra vijñānaṃ dhātudvayatvena vyavasthāpyate /
nāmadvayena kathyate ity arthaḥ
'o na ci zhe na /
'dir rnam par shes pa la khams gnyis nyid du rnam par gzhag te ming gnyis su brjod do zhes bya ba'i tha tshig go /
tena vyācaṣṭe duḥkhadharmajñānakṣāntisaṃprayuktaṃ cittaṃ manodhātur manovijñānadhātuś ceti /
śeṣās tatsahabhuvo dharmadhātur iti
de'i phyir sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang mtshungs par ldan pa'i sems ni yid kyi khams dang yid kyi rnam par shes pa'i khams yin no zhes bya bar smos so /
tatra kṣāntikalāpe cittād anye dharmāḥ śeṣāḥ /
tadsahabhuvas tayā kṣāntyā sahabhuvaḥ /
tadyathā anāsravasaṃvaro rūpaṃ vedanāsaṃjñācetanādayaḥ saṃprayuktāḥ /
teṣāṃ ca prāptijātyādayo dharmadhātur iti
lhag ma de dang lhan cig 'byung ba rnams ni chos kyi khams so zhes bya ba ni bzod pa'i tshogs de la sems las gzhan pa'i chos lhag ma de dang lhan cig 'byung ba rnams te /
'di lta ste zag pa med pa'i sdom pa dang tshor ba dang 'du shes dang sems pa la sogs pa mtshungs par ldan pa rnams dang de dag gi thob pa dang skye ba la sogs pa ni chos kyi khams yin no /
(I /
37cd) samanvāgamaṃ pratilabhata iti /
prāptim alabdhapūrvāṃ labhata ity arthaḥ
ldan pa thob pa zhes bya ba ni sngar ma thob pa'i thob pa 'thob pa zhes bya ba'i tha tshig go /
cakṣurvijñānadhātunāpi sa iti /
kiṃ /
samanvāgamaṃ pratilabhata ity adhikṛtaṃ
mig gi rnam par shes pa dang yang yin nam zhes bya ba ci zhe na /
ldan pa thob pa zhes bya ba'i skabs dang sbyar ro /
pṛthag lābha ity anena prathamadvitīye koṭyau darśite /
sahāpi cety anena tṛtīyā koṭir darśitā
so so thob ces bya ba 'dis ni mu dang po dang gnyis pa dag bstan to /
lhan cig tu yang zhes bya ba 'dis ni mu gsum pa bstan to /
caturthī tu uktanirmukteti sugamatvān na darśitā bzhi pa ni bshad pa las ma gtogs pa yin no zhes bya bar rtogs par sla ba'i phyir ma bstan to /
ca- śabdena vā sāpy uktā /
apṛthag asaha ceti /
kāmadhātau krameṇa cakṣurindriyaṃ pratilabhamāna iti /
kāmadhātau sthitaḥ pudgalaḥ krameṇa kalalādikrameṇa (Abhidh-k-vy 72) mṛtyukrameṇa vā
yang na yang zhes bya ba'i sgra so so yang ma yin lhan cig kyang ma yin pa yang yod do zhes 'di yang bshad pa yin no /
'dod pa'i khams na rim gyis mig gi dbang po thob pa zhes bya ba ni 'dod pa'i khams na gnas pa'i gang zag rim gyis te nur nur po la sogs pa'i rim gyis sam 'chi ba'i rim gyis mig gi dbang po 'thob po /
cakṣurindriyaṃ /
kiṃpratisaṃyuktaṃ /
kiṃ kāmadhātāv eva /
nety ucyate /
aviśeṣeṇa kāmapratisaṃyuktaṃ vā rūpapratisaṃyuktaṃ vā pratilabhamānaḥ
gang dang ldan pa yin ci 'dod pa'i khams kho na yin nam zhe na smras pa /
ma yin te /
khyad par med par te 'dod pa dang ldan pa 'ang rung gzugs dang ldan pa 'ang rung 'thob pa na'o /
kalalādyavasthāyāṃ tathā krameṇa maraṇasyācakṣuṣmanmaraṇasya ca kāle cakṣurdhātunā asamanvāgataḥ nur nur po la sogs pa'i gnas skabs sam de bzhin du rim gyis 'chi ba dang mig med pa 'chi ba na mig gi khams dang mi ldan pa yin gyi /
kalalādyavasthāyāṃ tathā maraṇāvasthāyāṃ vā tadabhāvāt /
ṣaḍāyatanotpattyavasthāyāṃ bhavasyāntarāle vā tenedānīṃ samanvāgamaṃ pratilabhate
nur nur po la sogs pa'i gnas skabs sam de bzhin du 'chi ba'i gnas skabs na de med pa'i phyir skye mched drug 'byung ba'i gnas skabs sam srid pa bar ma'i gnas skabs de'i tshe de dang ldan pa 'thob po /
na tu cakṣurvijñānadhātunā asamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate mig gi rnam par shes pa'i khams dang mi ldan pa ldan pa 'thob pa ni ma yin te /
yasmād asau kuśalakliṣṭenātītānāgatena samanvāgata eva pūrvam antarābhavapratisaṃdhikāle 'di ltar 'di ni sngar srid pa bar mar nyid mtshams sbyor ba'i tshe na dge ba dang nyon mongs pa dang 'das pa dang ma 'ongs pa de dang ldan pa kho na yin no /
viprakṛtāvasthā hy eṣādhikriyate na pratilabdhavatpratilapsyamānāvasthā 'di ni gnas skabs khyad par can gyi dbang du bya ba yin gyi thob pa dang ldan pa thob pa'i gnas skabs ni ma yin no /
cakṣurvijñānadhātuneti vistaraḥ /
dvitīyādidhyānopapannas tatra tasya cakṣurvijñānadhātor abhāvāt tena pūrvam asamanvāgata idānīṃ cakṣurvijñānaṃ prathamadhyānabhūmikam anivṛtāvyākṛtasvabhāvaṃ saṃmukhīkurvāṇaḥ /
tena cakṣurvijñānadhātunā samanvāgamaṃ pratilabhate /
na tu cakṣurdhātunā asamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate /
pratilabdhavatsamanvāgatatvāt /
tatpracyutaś cādhastād upapadyamāna iti
mig gi rnam par shes pa'i khams dang yan la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsam gtan gnyis pa la sogs par skyes pa de la de na mig gi rnam par shes pa med pa'i phyir de dang sngon mi ldan pa las bsam gtan dang po'i sa pa'i mig gi rnam par shes pa ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i ngo bo nyid mngon du byed pa de'i tshe na mig gi rnam par shes pa'i khams dang mi ldan pa ldan pa 'thob bo /
mig gi khams dang ni mi ldan pa ldan pa 'thob pa ma yin te /
thob zin pa dang 'dra bar ldan pa'i phyir ro /
de dag nas shi 'phos nas 'og mar skye ba na'o zhes bya ba ni /
dvitīyādidhyānapracyuto 'dhastāt prathame dhyāne kāmadhātau copapadyamānaś cakṣurvijñānadhātunā asamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate /
antarābhavapratisaṃdhāne kuśalakliṣṭena atītānāgatena
bsam gtan gnyis pa la sogs pa nas shi 'phos nas 'og ma bsam gtan dang po dang 'dod pa'i khams su skye ba srid pa bar mar nyid mtshams sbyor ba na mig gi rnam par shes pa'i khams dge ba dang nyon mongs pa can 'das pa dang ma 'ongs pa dang mi ldan pa ldan pa 'thob po /
na tu cakṣurdhātunā asamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate /
pratilabdhavatsamanvāgatatvāt /
syād ubhayeneti vistaraḥ /
ārūpyadhātucyuta ubhābhyāṃ cakṣurdhātucakṣurvijñānadhātubhyāṃ pūrvam asamanvāgataḥ /
antarābhavapratisaṃdhyavasthāyām eva cakṣurdhātunotpādābhimukhena cakṣurvijñānadhātunā kuśalakliṣṭenātītānāgatena samanvāgamaṃ pratilabhate /
avikalendriyā hy antarābhavikāḥ /
nobhayena etān ākārān sthāpayitveti /
koṭītrayoktān dharmaprakārān tyaktvety arthaḥ
mig gi khams dang ni ma yin no /
thob zin pa bzhin du ldan pa'i phyir ro /
gnyi ga dang ldan pa thob pa yang yod de zhes bya ba ni gzugs med pa nas shi 'phos pa na sngon mig gi rnam par shes pa'i khams dag dang mi ldan pa las srid pa bar ma nying mtshams sbyor ba'i gnas skabs kho na mig gi khams skye ba la mngon du phyogs pa dang mig gi rnam par shes pa'i khams dge ba dang nyon mongs pa can 'das pa dang ma 'ongs pa dang ldan pa 'thob ste srid pa bar ma pa rnams ni dbang po ma tshang ba ma yin no /
gnyi ga dang ma yin pa yod de rnam pa de dag las ma gtogs pa'o zhes bya ba ni mu gsum bshad pa'i chos rnam pa gsum ma gtogs par zhes bya ba'i tha tshig ste /
ārūpyadhātucyutas tatraivotpadyamāno nobhābhyām asamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate gzugs med pa'i khams nas shi 'phos nas de nyid du skye ba ni gnyi ga dang mi ldan pa ldan pa mi 'thob po /
asamanvāgatatvaṃ tatrāsti na tu samanvāgamapratilambhaḥ /
dvitīyādidhyānopapannaś ca cakṣurvijñānam asaṃmukhīkurvāṇo nobhābhyām asamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate /
kathaṃ /
cakṣurdhātunā yady api samanvāgamaṃ pratilabhate na tu cakṣurdhātunāsāv asamanvāgataḥ /
cakṣurvijñānadhātunā yady apy asau asamanvāgato na tu samanvāgamaṃ pratilabhate tadasaṃmukhīkurvāṇatvāt /
cakṣuṣmān kāmadhātusthaḥ sakṛnmaraṇāt antarābhavapratisaṃdhau (Abhidh-k-vy 73) nobhābhyām asamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate /
tābhyāṃ samanvāgatatvāt /
yaś cakṣurdhātunā samanvāgataś cakṣurvijñānadhātunāpi sa iti
de na ni mi ldan pa nyid yod kyi ldan pa thob pa ni med do /
bsam gtan gnyis pa la sogs par skyes pa mig gi rnam par shes pa mngon du mi byed pa yang gnyi ga dang mi ldan pa ldan pa mi 'thob bo /
ji lta zhe na mig gi khams dang ni ldan pa 'thob mod kyi mig gi khams dang mi ldan pa ni ma yin no /
mig gi rnam par shes pa'i khams dang ni mi ldan mod kyi ldan pa 'thob pa ni ma yin te /
de mngon du mi byed pa'i phyir ro /
'dod pa'i khams ni gnas pa mig dang ldan pa cig car shi bas ni srid pa bar mar nying mtshams sbyor ba cha gnyi ga dang mi ldan pa las ldan pa mi 'thob ste de dag dang ldan pa'i phyir ro /
gang mig gi khams dang ldan pa nge mig gi rnam par shes pa'i khams dang yang yin nam zhe na zhes bya ba ni /
pṛthag lābhaḥ sahāpi cety anenaiva sūtreṇedam api catuḥkoṭikaṃ vartayati so so dang /
lhan cig tu 'ang 'thob pa yod ces bya ba'i mdo 'di nyid kyis mu bzhi pa 'di yang bsgre bar byed pa yin no /
lābho hi pratilambhaḥ /
prāptimātre 'pi vivakṣayā kadācid bhavati /
prathame catuḥkoṭike pratilambho 'dhikṛto dvitīye tu prāptimātraṃ
'thob pa ni rnyed pa yin no /
res 'ga' ni brjod par 'dod pa'i sgo nas thob pa tsam la yang bya ste mu bzhi pa'i dang po la ni rnyed pa yin no /
gnyis pa la ni thob pa tsam yin no /
prathamā koṭir iti vistaraḥ /
dvitīyādidhyānopapanno 'vāśyaṃ cakṣurdhātunā samanvāgata indriyair avikalatvāt
mu dang po ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsam gtan gnyis pa la sogs par skyes pa ni dbang po rnams ma tshang ba ma yin pas mig gi dbang po dang ni gdon mi za bar ldan la /
mig gi rnam par shes pa'i khams dang ni mi ldan te /
cakṣurvijñānadhātunātrāsamanvāgataḥ /
tatrābhāvāt /
prathamadhyānabhūmikasya cakṣurvijñānasyāsaṃmukhīkriyamāṇatvāt /
kāmadhātāv alabdhavihīnacakṣur iti
de na med pa'i phyir dang bsam gtan dang po'i sa pa'i mig gi rnam par shes pa ni mngon du mi byed pa'i phyir ro /
'dod pa'i khams na mig ma thob pa dang nyams pa'o zhes bya ba ni 'di la mig ma thob pa 'am nyams pa yod pas mig ma thob pa dang nyams pa'o /
alabdhaṃ vihīnaṃ vā cakṣur asyālabdhavihīnacakṣuḥ /
alabdhacakṣuḥ kalalādyavasthaḥ /
vihīnacakṣur vinaṣṭacakṣuḥ /
sa kāmadhātau cakṣurvijñānadhātunā antarābhavapratisaṃdhau pratilabdhena kuśalakliṣṭena samanvāgataḥ
mig ma thob pa ni nur nur po la sogs pa'i gnas skabs na'o /
mig nyams pa ni mig med par gyur pa ste de ni 'dod pa'i khams na srid pa bar mar nying mtshams sbyor ba na thob pa'i mig gi rnam par shes pa dge ba dang nyon mongs pa can dang ldan gyi mig gi khams dang ni ma yin te /
na cakṣurdhātunā tasyābhāvāt /
labdhāvihīnacakṣur iti /
labdham avihīnaṃ cakṣur asya labdhāvihīnacakṣuḥ
de ni med pa'i phyir ro /
mig thob pa dang ma nyams pa zhes bya ba ni 'di la mig thob pa dang ma nyams pa yod pas na mig thob pa dang ma nyams pa ste /
sa kāmadhātau cakṣurdhātunā cakṣurvijñānadhātunā ca tathā pūrvaṃ pratilabdhenedānīṃ tv anena cāvyākṛtena samanvāgataḥ de ni 'dod pa'i khams na mig gi khams dang mig gi rnam par shes pa'i khams so /
de bzhin du sngar thob pa dang de'i tshe lung du ma bstan pa dang yang ldan pa yin no /
prathamadhyānopapannaś ca tenobhayena samanvāgataḥ bsam gtan dang por skyes pa yang de gnyis dang ldan pa yin te /
svabhūmikasya tatrāvaśyam astitvāt parabhūmikasya cakṣuṣaḥ sambhavāt /
dvitīyādidhyānopapannaś ca paśyan /
prathamadhyānabhūmikaṃ cakṣurvijñānaṃ saṃmukhīkurvāṇa ity arthaḥ /
sa cāpy avaśyam anenobhayena samanvāgataḥ /
caturthy etān ākārān sthāpayitveti /
ārūpyopapannaḥ /
yathāyogam abhyūhitavyāv iti /
yaś cakṣurdhātunā asmanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate rūpadhātunāpi saḥ /
yo vā rūpadhātunā cakṣurdhātunāpi saḥ
de la rang gi sa pa yang gdon mi za bar yod pa'i phyir la gzhan gyis pa'i mig kyang srid pa'i phyir ro /
bsam gtan gnyis pa la sogs par skyes pa lta ba'o zhes bya ba ni bsam gtan dang po'i sa pa'i mig gi rnam par shes pa mngon du byed pa na zhes bya ba'i tha tshig ste de yang gdon mi za bar 'di gnyis dang ldan no /
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni gzugs med pa'i khams su skyed pa'o /
ci rigs par brtag par bya'o zhes bya ba na gang mig gi khams dang mi ldan pa ldan pa 'thob pa de gzugs kyi khams dang yang yin nam gang gzugs kyi khams dang yang yin pa de mig gi khams dang yang yin nam zhe na /
cakṣurdhāturūpadhātvoḥ syāt /
pṛthag lābhaḥ sahāpi ca
mig gi khams dang gzugs kyi khams dag so so dang lhan cig tu yang 'thob pa yod /
pṛthak tāvat /
syāc cakṣurdhātunā samanvāgataḥ /
na rūpadhātunā /
kāmadhātau krameṇa cakṣurindriyaṃ pratilabhamānaḥ
re zhig so so ni mig gi khams dang yin la gzugs kyi khams dang ma yin pa yang yod de /
rim gyis mig gi dbang po thob pa na'o /
syād rūpadhātunā na cakṣurdhātuneti iyaṃ koṭir nāsti gzugs kyi khams dang yin la mig gi khams dang ma yin pa yang yod de zhes bya ba'i mu 'di ni med do /
sahāpi /
syāt ubhayenāsamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate
lhan cig tu yang ni gnyi ga dang mi ldan pa ldan pa thob pa yang yod de /
ārūpyadhātoś cyuto rūpadhātau kāmadhātau copapadyamānaḥ /
nobhayena etān ākārān sthāpayitvā /
yaś cakṣurdhātusamanvāgato rūpadhātunāpi sa iti pūrvapādakaḥ
gzugs med pa'i khams nas shi 'phos nas 'dod pa'i khams dang gzags kyi khams su skye ba na'o /
gnyi ga dang ma yin pa yang yod de /
rnam pa de dag ma gtogs pa'o /
gang mig gi khams dang ldan pa de gzugs kyi khams dang yang yin nam zhe na /
yas tāvac cakṣurdhātunā samanvāgato rūpadhātunāpi saḥ tshig snga ma dang sbyor ba ste re zhig gang mig gi khams dang ldan pa de ni gzugs kyi khams dang yang yin no /
syāt rūpadhātunā na cakṣurdhātunā kalalādyavasthāsv alabdhacakṣur labdhavihīnacakṣuś ca gzugs kyi khams dang yin la mig gi khams dang ma yin pa yang yod la /
nur nur po la sogs pa'i gnas skabs na mig ma thob pa dang mig thob pa nyams pa'o /
(Abhidh-k-vy 74) yaś cakṣurvijñānadhātunā asamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate rūpadhātunāpi saḥ gang mig gi rnam par shes pa'i khams dang mi ldan pa ldan pa 'thob pa de gzugs kyi khams dang yang yin nam /
yo vā rūpadhātunāsamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate cakṣurvijñānadhātunāpi saḥ /
tathaiva tayoḥ syāt /
pṛthag lābhaḥ sahāpi ca /
pṛthak tāvat /
syāc cakṣurvijñānadhātunā na rūpadhātunā
gang gzugs kyi khams dang yin pa de rnam par shes pa'i khams dang yang yin nam zhe na /
de bzhin du de gnyis ni so so dang lhan cig tu yang thob pa yang yod do /
re zhig so so ni mig gi rnam par shes pa'i khams dang yin la gzugs kyi khams dang ma yin pa yang yod de /
dvitīyādidhyānopapannaś cakṣurvijñānaṃ saṃmukhīkurvāṇaḥ bsam gtan gnyis pa la sogs par skyes pa mig gi rnam par shes pa mngon du byed pa na'o /
syād rūpadhātunā na cakṣurvijñānadhātunā /
ārūpyadhātoś cyuto dvitīyādiṣu dhyāneṣūpapadyamānaḥ
gzugs kyi khams dang yin la mig gi rnam par shes pa'i khams dang ma yin pa yang yod de /
gzugs med pa'i khams nas shi 'phos nas bsam gtan gnyis pa la sogs par skye ba na'o /
sahāpi /
syād ubhavenāsamanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratilabhate
lhan cig tu yang ni gnyi ga dang mi ldan pa ldan pa 'thob pa yang yod de /
ārūpyadhātucyutaḥ kāmadhātau brahmaloke copapadyamānaḥ gzugs med pa'i khams nas shi 'phos nas 'dod pa'i khams dang tshangs pa'i 'jig rten du skye ba na'o /
nobhayena /
etān ākārān sthāpayitvā
gnyi ga dang ma yin pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o /
yaś cakṣurvijñānadhātunā samanvāgato rūpadhātunāpi saḥ gang mig gi rnam par shes pa'i khams dang ldan pa de gzugs kyi khams dang yang ma yin nam /
yo vā rūpadhātunā cakṣurvijñānadhātunāpi saḥ /
pūrvapādakaḥ /
yas tāvac cakṣurvijñānadhātunā samanvāgato rūpadhātunāpi saḥ
gang gzugs kyi khams dang yin pa de mig gi rnam par shes pa'i khams dang yang yin nam zhe na /
tshig phyi ma dang sbyor ba ste re zhig gang mig gi rnam par shes pa'i khams dang ldan pa de ni gzugs kyi khams dang yang yin no /
syād rūpadhātunā na cakṣurvijñānadhātunāpi gzugs dang yin la mig gi rnam par shes pa dang ma yin pa yang yod de /
dvitīyādidhyānopapannaś cakṣurvijñānam asaṃmukhīkurvāṇaḥ bsam gtan gnyis pa la sogs par skyes pa mig gi rnam par shes pa mngon du mi byed pa na'o /
yathā ceyaṃ cakṣurvijñānarūpadhātūnāṃ pratilambhasamanvāgamacintā /
tathā śrotravijñānaśabdadhātvādīnām api pratilambhasamanvāgamacintā kartavyā /
śrotravijñānadhātvoḥ syāt /
pṛthag lābhaḥ sahāpi cety ādi
mig dang rnam par shes pa dang gzugs rnams kyi 'thob pa dang ldan pa bsam pa ji lta ba de bzhin du rna ba dang rnam shes khams dag so so dang /
lhan cig tu yang 'thob pa yod /
ces bya ba la sogs pa rna ba dang rnam par shes pa dang sgra'i khams rnams kyi 'thob pa dang ldan pa yang bsam par bya'o /
(I /
38ab) dvādaśādhyātmikā iti /
ubhayāvadhāraṇam /
avadhāraṇād eva cānye rūpādayo bāhyā iti siddhaṃ
nang gi bcu gnyis zhes bya ba ni gnyi gar nges par bzung ba yin te nges par bzung ba kho nas gzugs la sogs pa gzhan ni phyi'i yin na zhes bya bar grub bo /
ātmany adhy adhyātmaṃ /
adhy ātmānam iti vā adhyātmaṃ
bdag gi dbang du byas pa ni gang gi'o /
yang na bdag gi ched du byas pa ni nang gi'o /
adhyātmam eva ādhyātmikāḥ /
adhyātme vā bhavāḥ ādhyātmikāḥ /
ahaṃkārasaṃniśrayatvāc cittam ātmety upacaryata ity ahaṃkārasaṃniśraya ātmety ātmavādinaḥ saṃkalpayanti /
cittaṃ cāhaṃkārasaṃniśraya ity ātmety upacaryate /
katham ity āha /
ātmanā hi sudāntena svargaṃ prāpnoti paṇḍita ity uktaṃ gāthāyāṃ
yang na nang gi nyid dam mngal yod pas na nang gi'o /
ngar 'dzin pa'i rten yin pa'i phyir zhes bya ba ni bdag tu smra ba rnams ni ngar 'dzin pa'i rten ni bdag yin no zhes bya rtogs par byed de ngar 'dzin pa'i rten ni sems yin pas bdag ces nye bar 'dogs so /
ji lta zhe na /
smras pa tshigs su bcad pa las /
mkhas pas bdag nyid shin tu ni /
dul bas mtho ris thob par 'gyur /
kathaṃ punar gamyate cittam ātmaśabdenocyata iti /
tata āha /
cittasya cānyatra damanam uktaṃ bhagavateti
zhes gsungs so /
yang sems bdag ces bya ba'i sgrar brjod do zhes bya ba yang ji ltar shes she na de'i phyir bcom ldan 'das kyis gzhan las zhes bya ba la sogs pa smos to /
anyatra gāthāyām uktaṃ /
cittasya damanaṃ sādhu cittaṃ dāntaṃ sukhāvaham iti
tshigs su bcad pa gzhan las /
sems dul ba ni legs pa ste /
sems dul bas ni bde ba 'dren /
tenāyam arthaḥ /
ātmani cittīkārye ātmānaṃ vā cittam adhikṛtya ye dharmāḥ pratyāsannabhāvāt āśrayabhāvena vartante /
te ādhyātmikāḥ /
ye tu viṣayabhāvena vartante
zhes gsungs so /
des na don ni chos gang dag nang sems su bya ba 'am nang sems kyi dbang du byas nas rten gyi ngo bor nye bar gyur par 'dug pa de dag ni nang gi yin la gang dag yul gyi ngo bor 'dug pa de dag ni phyi'i yin no zhes bya ba 'di yin no /
te bāhyā iti /
kaḥ punaḥ pratyāsannabhāvaḥ /
yena vijñānaṃ tadvikāram anuvidhatte
nye bar gyur pa yang ci zhig yin zhe na /
gang gi phyir rnam par shes pa de gyur pa'i rjes su byed pa yin no /
cakṣurādiṣv eva hi vijñānaṃ lakṣyate na rūpādiṣv (Abhidh-k-vy 75) iti mig la sogs pa kho na la rnam par shes pa yod par mngon gyi gzugs la sogs pa la ni ma yin te /
tathā hi cittam indriyasambaddhe śarīradeśe paricchidyate na viṣayadeśa iti 'di ltar sems ni dbang po dang 'brel pa'i lus kyi phyogs na yod par yongs su gcod pa'i yul gyi phyogs na ni ma yin no /
evaṃ tarhi ṣaḍ vijñānadhātava iti vistaraḥ /
iha paṃca tāvad vijñānadhātavo vartamānā eva gṛhyante /
indriyaviṣayasamānakālatvāt /
vartanānaviṣayā hi paṃca vijñānakāyāḥ manovijñādhātur api vartamāna eveha vyavasthāpyate
de lta na 'o na ni rnam par shes pa'i khams drug po dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni /
re zhig 'dir rnam par shes pa'i khams lnga po dag ni yul dang dbang po dang dus mnyam pa'i phyir da ltar gyi kho na yin par bzung ste rnam par shes pa'i tshogs lnga ni da ltar gyi yul can yin la /
'dir yid kyi rnam par shes pa'i khams kyang da ltar gyi kho na yin par rnam par gzhag go /
yasmā manodhātur asyāśrayo 'nantarātīto vyavasthāpyate gang gi phyir rten yid kyi khams kyang 'das ma thag pa las rnam par 'jog ste /
kālabhedād eva hi manidhātumanovijñānadhātvoḥ pṛthagvyavasthānaṃ /
tasmāt ta ādhyātmikā na prāpnuvanti /
na hy ete manodhātutvam aprāptā atītatvam aprāptāś cittasyāśrayībhavanti /
yadā tadā ta eva te bhavantīti lakṣaṇaṃ nātivartanta iti /
kim anena vākyena sādhitaṃ /
idam anena sādhitaṃ /
vartamānānām apy eṣām āśrayabhāvo bhaviṣyatīti bhaviṣyadāśrayabhāvenādhyātmikatvaṃ bhavatīti /
yadi vānāgatapratyutpannasyeti vistaraḥ /
atīte 'dhvani yan manodhātulakṣaṇaṃ /
tad anāgatapratyutpannayor apy adhvanor asty evety abhiprāyaḥ /
na hi lakṣaṇasyādhvasu [Tib /
69b] vyabhicāro 'sti /
na hi svabhāvaparityāgo 'stīty arthaḥ /
(I /
38cd) dharmasaṃjñakaḥ sabhāga iti /
dharmasaṃjñakaḥ sabhāga evety avadhāryate /
yo hi viṣayo yasya vijñānasya niyata iti /
tadyathā cakṣurvijñānasya rūpaṃ niyato viṣayo yāvan manovijñānasya dharmāḥ /
yadi tatra tac cakṣurvijñānam utpannam utpattidharmi vā /
yāvad yadi tatra manovijñanam utpannam utpattidharmi vā /
sa viṣayaḥ sabhāga ity ucyate /
tasya ca svabhāvasahabhūnirmuktā iti /
svabhāvena sahabhūbhiś ca nirmuktāḥ svabhāvasahabhūnirmuktāḥ /
sarvadharmās tasya vijñānasyālambanaṃ /
na svabhāvaḥ /
svātmani vṛttivirodhāt /
na hi tad evāṃgulyagraṃ tenaivāṃgulyagreṇa spṛśyate /
na saivāsidhārā tayaivāsidhārayā chidyate /
na sahabhuvaḥ /
saṃprayuktā viprayuktā vā /
atisaṃnikṛṣṭatvāt /
na hy akṣistham aṃjanaṃ tena gṛhyate /
sa punaś cittakṣaṇo 'nyasya cittakṣaṇasya ālambanam iti /
ye pūrvasmin kṣaṇe svabhāvasahabhuvo dharmā nālambitā abhūvan /
te 'py ālambitā iti dvayoḥ kṣaṇayoḥ sarvadharmā ālaṃbanaṃ bhavanti /
tasmād dharmadhātur nityaṃ sabhāgaḥ /
dharmadhātur hi niyato manasa eva /
tatsabhāgāś ca śeṣāḥ /
caśabdena sabhāgāś ceti /
śeṣā eva sabhāgatatsabhāgā ity avadhāryate /
nanu ca dharmadhātur eva sabhāga evety avadhāraṇe śeṣā na sabhāgā iti sabhāgatatsabhāgāḥ setsyanti /
na setsyanti /
yady api na sabhāgā eveti bhaveyuḥ /
(Abhidh-k-vy 76) tatsabhāgā eveti tu saṃbhaveyuḥ /
tannivṛttyartham idam ārabhyate /
sabhāgatatsabhāgā eva śeṣāḥ /
na tu sabhāgā eva nāpi tatsabhāgā eveti /
yo na svakarmakṛt sa tatsabhāga iti saṃbandhanīyaṃ /
tatsabhāgāś ceti /
anantaroktatvāt /
uktaṃ bhavati /
yaḥ svakarmakṛt sa sabhāga iti /
asvakarmakṛd eva tatsabhāgas tatsabhāga eva vāsvakarmakṛd ity avadhāraṇe 'rthāpattyā svakarmakṛt sabhāga iti /
rūpāṇy apaśyad iti /
adrākṣīd iti vaktavyaṃ /
evaṃ hy adyatanātītaṃ hyastanātītaṃ ca parigṛhītaṃ bhavati /
anyathā hy avyāpi lakṣaṇaṃ syāt /
athaivam eva pāṭha udāharaṇamātraṃ tad draṣṭavyāṃ /
adyatanātītam api vaktavyaṃ /
evaṃ yāvan manaḥ svena viṣayakāritreṇa vaktavyam iti /
svena viṣayapuruṣakāreṇa vaktavyaṃ /
katham iti /
yena śrotreṇa śabdān aśṛṇot śṛṇoti śroṣyati vā /
tad ucyate sabhāgaṃ śrotram iti sarvaṃ /
vijñānasamāyuktam asamāyuktaṃ ceti vijñānasambaddham asambaddhaṃ cety arthaḥ /
yad ekasya cakṣuḥ sabhāgaṃ tad sarveṣāṃ kiṃ /
sabhāgam iti vartate evaṃ tadsabhāgam apīti /
yad ekasya cakṣus tadsabhāgaṃ /
tat sarveṣāṃ tatsabhāgam ity arthaḥ /
prāptagrahaṇād iti /
gandhādayaḥ /
ye evadattena ghrāṇādīndriyaprāptā gṛhyante /
na te yajñadattena gṛhyante /
svaghrāṇādikapraviṣṭatvāt /
ity asādhāraṇatvād eṣāṃ cakṣurādivad atideśo nyāyyaḥ /
ya ekasya gandhaḥ sabhāgaḥ /
sa sarveṣām /
evaṃ tatsabhāgo 'pīti vaktavyaṃ /
na tu vaktavyaṃ yathā rūpam evaṃ gandhādaya iti /
asti hy eṣa saṃbhavo ya eva gandhādaya ekasya ghrāṇādivijñānam utpādayeyuḥ /
ta evānyeṣām apīti /
yadi te evadattaghrāṇādīndriyaprāptā bhaveyur evadattasya vijñānam utpādayeyuḥ /
atha yajñadattaghrāṇādīndriyaprāptā yajñadattasya vijñānam utpādayeyur ity arthaḥ /
atha vā ta evānyeṣām apīti /
tatrāntargatasūkṣmakrimiprabhṛtīnām api vijñānam utpādayeyuḥ /
na tasyaiva evadattasya yasya ghrāṇādīndriyaprāptās te gandhādaya iti /
indriyaviṣayavijñānānām anyonyabhajanam iti /
āśrayaviṣayāśrayibhāvenānyonyābhimukhyena pravṛttiḥ /
tathā hīndriyadhātavo vijñānadhātūn āśrayabhāvena yathāyogaṃ bhajante /
sevanta ity arthaḥ /
viṣayadhātūṃś ca viṣayibhāvena /
tathā viṣayadhātavaḥ svendriyadhātūn viṣayabhāvena bhajante /
vijñānadhātūṃs tu viṣayabhāvena ālambanabhāvena vā bhajante /
tathā vijñānadhātavaḥ svendriyadhātūnām āśrayibhāvena bhajante /
viṣayadhātūṃś ca viṣayibhāvenālambakabhāvena vā bhajanta /
ity anyonyabhajanaṃ bhāgaḥ /
bhāve ghañ /
kāritrabhajanaṃ vā bhāgaḥ /
kāritraṃ (Abhidh-k-vy 77) cakṣurādīnāṃ darśanādi /
vijñānadhātūnāṃ vijñātṛtvaṃ /
viṣayadhātūnāṃ tadviṣayālambanabhāvaḥ /
tasya kāritrasya bhajanaṃ kāritrabhajanaṃ /
sa eṣām astīty arthaḥ /
pradarśanamātram etat /
vigrahas tv evaṃ kartavyaḥ /
saha bhāgena vartante sabhāgā iti /
samāno vā bhāga eṣāṃ eṣāṃ ta ime sabhāgāḥ /
samānārthasya sahaśabdasya sabhāva ādiṣṭaḥ /
sparśasamānakāryatvād vā /
kiṃ /
sabhāgā iti prakṛtam /
atra karmaṇi ghañ /
bhajyata iti bhāgaḥ /
vigrahas tu pūrvavat /
sparśaś caitasikaḥ /
eṣām indriyaviṣayavijñānānāṃ samānaṃ kāryaṃ /
cakṣuḥ pratītya rūpāṇi ca utpadyate cakṣurvijñānaṃ /
trayāṇāṃ saṃnipātaḥ sparśa ityādivacanāt /
ye punar asabhāgā iti vistaraḥ /
ye punar anye cakṣurādaya ittham asabhāgāḥ /
teṣāṃ sabhāgānām uktalakṣaṇānāṃ sabhāgāḥ sadṛśāḥ /
te tatsabhāgāḥ /
teṣāṃ tair vā sabhāgās te tatsabhāgāḥ /
tulyārthe hy atra sabhāgaśabdo gṛhyate /
(I /
39) darśanaheyā iti /
darśanaṃ prathamataḥ satyadarśanam anāsravaṃ paṃcadaśacittakṣaṇasaṃgṛhītaṃ /
bhāvanā tad eva punaḥpunardarśanaṃ /
laukikaṃ vā samāhitaṃ jñānaṃ bhāvanā /
daśa bhāvanayā heyāḥ paṃca ceti /
rūpiṇo dhātavo daśa paṃca ca tadvijñānadhātava iti /
kathaṃ punar etad gamyate /
eta eva ta iti /
antyās trayaṃ tridheti vacanāt /
antyatrayāt anye paṃcadaśa dhātava eva ta ucyanta iti /
te bhāvanāheyā evety avadhāryante /
triprakārā iti /
darśanaheyā bhāvanāheyā aheyāś cety arthaḥ /
eta eva tridhā aṣṭāśītyanuśayās tatsahabhuva iti /
dhātuprakārākārabhinnāḥ satkāyadṛṣṭyādayo 'nuśayās tatsahabhuvo vijñānavedanādayaḥ saṃprayuktāḥ asaṃprayuktāni ca tallakṣaṇānulakṣaṇāni /
tatprāptayaś ca sānucarā iti /
tacchabdena anuśayādayaḥ saṃbadhyante /
teṣām anuśayānāṃ tatsahabhuvāṃ ca prāptayas tatprāptayaḥ /
yady apy anuśayasahabhuvo bhavanti /
na tu sarvāḥ /
kāścid dhi prāptayo 'nuśayādisahabhuvo bhavanti yāḥ sahajāḥ /
kāścit tu pūrvaṃ paścāc ca tebhyo bhavanty ataḥ pṛthak prāptigrahaṇaṃ /
sānucarā iti grahaṇena anuprāptayas tallakṣaṇāni ca saṃgṛhyante /
śeṣāḥ sāsravā bhāvanāheyā iti /
eta eva trayo 'ntyā dhātavo ye śeṣā darśanaheyebhyo 'nye sāsravāḥ /
te bhāvanāheyāḥ /
ke punas te /
daśānuśayās tatsahabhuvas tatprāptayaś ca sānucarāḥ /
kuśalasāsravāḥ /
anivṛtāvyākṛtāś ca saṃskārāḥ /
avijñaptirūpaṃ ca sāsravaṃ sānucaraṃ /
anāsravā aheyā iti mārgasatyāsaṃskṛtasvabhāvāḥ /
nanu cānyad apīti vistaraḥ /
pṛthagjanatvam anivṛtāvyākṛtasaṃskārasvabhāvatvād bhāvanāheyamadhyagatam /
apāyasaṃvartanīyaṃ ca (Abhidh-k-vy 78) kāyavākkarma rūpasvabhāvatvād bhāvanāheyam uktam /
ity ataś codayanti vātsīputrīyāḥ /
āryamārgavirodhitvād iti /
pṛthagjanatvam āryamārgotpāde na bhavati /
niyate cāpāyike karmaṇi sati āryamārgo notpadyate /
āryamārgotpāde ca saty āpāyikaṃ karma notpadyate /
tasmāt satkāyadṛṣṭyādivat tad ubhayaṃ darśanaheyam iti varṇayanti /
tatpratiṣedhārtham uktam apy etad abhisaṃkṣepeṇa /
sukhapratipattyarthaṃ punar ucyate /
na dṛṣṭiheyam akliṣṭaṃ na rūpaṃ nāpy aṣaṣṭhajaṃ /
dṛṣṭir darśanam /
akliṣṭam anivṛtavyākṛtaṃ kuśalaṃ vā na darśanaheyaṃ /
rūpaṃ tu kliṣṭam api na darśanaheyaṃ /
aṣaṣṭhajaṃ paṃcendriyajaṃ paṃcavijñānaṃ tad arūpaṃ kliṣṭam api san na darśanaheyaṃ /
ato 'nyat tu darśanaheyaṃ saṃbhavati yathoktam /
akliṣṭāvyākṛtaṃ ca pṛthagjanatvaṃ samucchinnakuśalamūlavītarāgāṇām api tatsamanvāgamād iti /
samucchinnakuśalamūlāḥ kuśalair dharmair asamanvāgatā iṣṭāḥ /
pṛthagjanatvena tu samanvāgatāḥ /
yasmāt te pṛthagjanā iṣyante /
tasmān na kuśalaṃ pṛthagjanatvaṃ /
kliṣṭam api tan na bhavati /
vītarāgānām api tena samanvāgamāt /
kliṣṭasya hi vastunaḥ svabhāvaprahāṇam iṣyate /
prāptichedaḥ prahāṇam ity arthaḥ /
tad yadi pṛthagjanatvaṃ kliṣṭaṃ syāt laukikavītarāgāṇāṃ tasya prāpticheda iti tenasamanvāgamaḥ syāt /
iṣyate ca teṣāṃ tena samanvāgamaḥ /
tathā hi te laukikavītarāgāḥ pṛthagjanā eveṣyante /
akliṣṭavyākṛtatvaikatve 'doṣaḥ /
chandarāgaprahāṇaṃ akliṣṭasyeṣyate /
tadālambanakleśaprāpticheda ity arthaḥ /
na tu tadātmīyaprāpticheda iṣyate /
tathā hy uktaṃ bhagavatā yo bhikṣavo rūpe chandarāgaḥ /
taṃ prajahīta /
evaṃ vas tad rūpaṃ prahīṇaṃ bhavatīti vistaraḥ /
tasmād akliṣṭāvyākṛtaṃ pṛthagjanatvaṃ teṣāṃ prahīṇam api cakṣurādivat samudācarati /
atas tena samanvāgamo bhavati /
kiṃ punaḥ kāraṇaṃ /
akliṣṭavyākṛtatvāt pṛthagjanatvaṃ na darśanaprahātavyaṃ /
rūpatvāc ca kāyavākkarma ity āha /
satyeṣv avipratipatteḥ /
akleśaduṣṭatvāt pṛthagjanatvaṃ na duḥkhādiṣu satyeṣu vipratipadyate /
na viparītarūpeṇa pravartata ity arthaḥ /
anālambakatvāc ca /
kāyavākkarmāpy anālambakatvād eva na vipratipadyate /
tasmāt tad ubhayaṃ na darśanaheyaṃ /
ayaṃ ca satyeṣv avipratipatter iti hetur aṣaṣṭhaje 'py anuvartayitavyaḥ /
duḥkhe dharmajñānakṣāntau pṛthagjanatvaprasaṃgāc ceti /
ayam upacayahetuḥ pṛthagjanatvasyaiva darśanaheyatvanivṛttyartham ucyate kāyavākkarmaṇo 'nabhisaṃbandhāt /
duḥkhe dharmajñānakṣāntau pṛthagjanatvaprāptiś chidyate (Abhidh-k-vy 79) /
na tu chinnā tatpraheyakleśaprāptivat /
nirudhyamāno mārgas tu prajahāti tadāvṛtim iti vacanāt /
duḥkhe dharmajñāne tu tatprāptiś chinnā /
tena tatprāptisadbhāvāt duḥkhe dharmajñānakṣāntyavasthāyāṃ sa pudgalaḥ pṛthagjanaḥ syāt /
na cāsau tasyām avasthāyāṃ pṛthagjana iti śakyate vyavasthāpayitum adhigatāryamārgatvāt /
tathā hi pṛthagjanatvaṃ katamad /
āryadharmāṇām alābha iti pṛthagjanatvalakṣaṇaṃ /
sa cāryadharmāṇāṃ lābhenālābho vyāvartate /
tasmād ārya evāsāv iti /
idaṃ tāvat bhavanto vaibhāṣikāḥ praṣṭavyāḥ /
tat pṛthgjanatvaṃ kiṃ bhāvanāmārgapratilambhād eva prahīyate /
nety ucyate /
tat pṛthagjanatvaṃ navabhaumikaṃ kāmāvacaraṃ yāvat bhāvāgrikaṃ /
tac cākliṣṭaṃ /
tena pratibhūmibhūminavamakleśaprakāraprahāṇāvasthāyāṃ prahīyate /
sarvaṃ hy akliṣṭaṃ sāsravaṃ navama eva vimuktimārge prahīyate /
yady evam avītarāgāvasthāyām āryaḥ pṛthagjanaḥ syāt /
na /
pṛthagjanatvasya vihīnatvāt /
duḥkhe dharmajñānakṣānteḥ prabhṛti hi tad vihīnam eva /
na tu prahīṇaṃ /
kaḥ punar vihānaprahāṇayor viśeṣa iti /
vihānaṃ prāptichede vyavasthāpitaṃ /
prahāṇaṃ tu pratipakṣalābhe vyavasthāpitaṃ /
tasmāt prāptichedāt tena pṛthagjanatvenāsamanvāgamāt tasyām avasthāyām ārya eva bhavati /
na pṛthagjana ity adoṣa eṣaḥ /
(I /
40, 41) cakṣuś ca dharmadhātoś ca pradeśo dṛṣṭir iti /
cakṣur eva dharmadhātupradeśa eva dṛṣṭir ity avadhāryate /
satkāyadṛṣṭyādiketi /
satkāyadṛṣṭir antagrāhadṛṣṭir mithyādṛṣṭir dṛṣṭiparāmarśaḥ śīlavrataparāmarśaś ceti /
śaikṣasyānāsraveti prajñety adhikṛtaṃ /
aśaikṣasyāśaikṣīti /
aśaikṣasyānāsravā prajñā aśaikṣī /
kṣayānutpādajñānavarjyeti vaktavyaṃ /
vakṣyati hi /
kṣayānutpādadhīr na dṛg iti /
sameghāmegheti vistareṇa yāvat kliṣṭākliṣṭalaukikīśaikṣyaśaikṣībhir dṛṣṭibhir dharmadarśanam iti /
loke bhavā laukikī /
kliṣṭā cāklṣṭā ca kliṣṭākliṣṭe /
kliṣṭākliṣṭe cāsau laukikī ca /
kliṣṭākliṣṭalaukikī /
kliṣṭākliṣṭalaukikī ca śaikṣī cāśaikṣī ca kliṣṭākliṣṭalaukikīśaikṣyaśaikṣyaḥ /
tābhir dharmadarśanaṃ /
kīdṛśam ity āha /
sameghāmegharātriṃdivarūpadarśanavad iti /
yathā sameghāyāṃ rātrau rūpadarśanaṃ /
evaṃ kliṣṭayā laukikyā satkāyadṛṣṭyādikayā dṛṣṭyā dharmadarśanaṃ /
avyaktataram ity arthaḥ /
yathā tasyām eva rātrau ameghāyāṃ rūpadarśanaṃ /
evam akliṣṭayā laukikyā dṛṣṭyā dharmadarśanaṃ /
(Abhidh-k-vy 80) avyaktam ity arthaḥ /
yathā sameghe divase rūpadarśanaṃ /
evaṃ śaikṣyā dṛṣtyā dharmadarśanaṃ /
vyaktaṃ na tv atyarthaṃ /
yathā punar ameghe divase rūpadarśanaṃ /
evam aśaikṣyā dṛṣṭyā dharmadarṣanam /
atyarthaṃ vyaktam ity arthaḥ /
atīraṇād iti asaṃtīraṇāt /
saṃtīraṇaṃ punar viṣayopanidhyānapūrvakaṃ niścayākarṣaṇaṃ /
ata eva cānyāpīti vistaraḥ /
ata evāsaṃtīraṇād anyāpi mānasī kliṣṭā rāgādisaṃprayuktā akliṣṭā vā kṣayānutpādajñānānivṛtāvyākṛtā prajñā na dṛṣṭiḥ /
rūpālocanārtheneti /
cakṣur na saṃtīrakatvena dṛṣṭiḥ /
kiṃ tarhi /
rūpālocanārthena /
prajñā tu saṃtīrakatveneti darśitaṃ bhavati /
anyavijñānasamaṃgina iti /
anyavijñānasaṃmukhīhāvinaḥ pudgalasyānyavijñānavyāsaktasyety arthaḥ /
paśyec cakṣurindriyaṃ viṣayādisāṃnidhyāt /
yasya tu cakṣurvijñānaṃ paśyatīti pakṣaḥ /
tasya tadvijñānāsaṃbhavād adoṣaḥ /
tad eva cakṣurāśritaṃ vijñānaṃ paśyatīty astv iti /
darśanasya tadbhāve bhāvāt tadabhāve cābhāvāt /
dṛśyate rūpaṃ na kilāntaritaṃ yata iti kilaśabdaḥ paramatau /
tasyāpratighatvād iti /
vijñānam amūrtiṃ kuḍyādīny atikramyāpi paśyet /
vijñānavādy āha /
naiva hy āvṛte cakṣurvijñānam utpadyate ity anābhāsagatatvāt viṣayasyety abhiprāyaḥ /
kiṃ khalu notpadyata ity apratighatvāt kuḍyādīni vyatibhidya kuḍyādyavyavahita iva viṣaye vijñānam utpatsyata iti bhāvaḥ /
yasya tv iti /
yasya mama vaibhāṣikasya pakṣaḥ cakṣuḥ paśyatīti /
tasya mama cakṣuṣaḥ sapratighatvāt vyavahite kuḍyādibhir vṛttyabhāvaḥ /
tasya cakṣuṣa ālocanavṛttyabhāvaḥ /
vijñānaṃ tarhi vaibhāṣikasya vyavahite 'pi prāpnotīti codyam antarnītam āśaṃkya sa eva vaibhāṣikaḥ punar āha /
vijñānasyāpy anutpattir iti /
yathaiva cakṣuṣo vyavahite vṛttyabhāvo yujyate vijñānasyāpy anutpattir vijñānavṛttyabhāva āśrayeṇa sahaikaviṣayapravṛttatvāt yujyate /
ya eva hi cakṣuṣo vyavahito 'rtho viṣayaḥ syāt /
sa eva vijñānasyeti yuktā vijñānasyāpy anutpattiḥ /
tava tu vijñānavādino 'pratighatvād vijñānasya vyavahite vijñānam utpadyeta /
na tūtpadyate /
tasmāc cakṣuḥ paśyati na vijñānam iti siddhaṃ /
evaṃ vijñānavādini pratiṣiddhe tatpakṣam ācāryo gṛhītvāha /
kiṃ nu vai cakṣuḥ prāptaviṣayam iti vistaraḥ /
yathā kāyendriyaṃ prāptaviṣayaṃ kuḍyādivyavahitaṃ viṣayaṃ na gṛhṇāti /
kuḍyādipratighātāt /
tataḥ pareṇa pravartitum alahamānatvāt /
kim evaṃ cakṣuḥ prāptaviṣayaṃ kuḍyādipratighātena pratihataṃ sat tataḥ pareṇa gantum alabhamānaṃ (Abhidh-k-vy 81) taṃ kuḍyādivyavahitaṃ viṣayaṃ na gṛhṇātīti /
naitad yujyate /
tasmāt sapratighatvāt āvṛtaṃ cakṣur na paśyed iti na vaktavyaṃ /
kācābhrapaṭalasphaṭikāṃbubhiś cāntaritaṃ kathaṃ dṛśyata iti /
kācenābhrapaṭalena sphaṭikenāmbunā cāntaritaṃ vyavahitaṃ rūpaṃ kathaṃ dṛśyate /
sapratighatvād dhi kuḍyādivyavahitavat kācādivyavahitaṃ cakṣur na paśyet tac ca paśyatīti siddhāntaḥ /
yatrālokasyāpratibandha iti /
āloke hi sati viṣaya ābhāsagato bhavatīti vijñānotpattisaṃbhavaḥ /
evaṃ hi vijñānakāraṇaṃ paṭhyate /
cakṣurindriyam anupahataṃ bhavati /
viṣaya ābhāsagato bhavati /
tajjaś ca manasāraḥ pratyupasthito bhavatīty ata āvṛte rūpe kācādibhis tatrotpadyate eva cakṣurvijñānaṃ yatra tu pratibandho 'kācādisvabhāvaiḥ kuḍyādibhis tamasvadbhiḥ tatrāvṛte notpadyate /
kiṃ /
cakṣur vijñānam iti /
anutpannatvād āvṛtaṃ nekṣata iti /
yat tvayā kiṃ khalu notpadyata iti anutpattau kāraṇaṃ pṛṣṭam idaṃ tatkāraṇam iti brūmaḥ /
yat tarhi sūtra uktam iti vistaraḥ /
cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā na nimittagrāhī bhavati nānuvyaṃjanagrāhīti viṣtaraḥ /
yasmāc cakṣuḥ paśyati /
tasmāt pudgalaś cakṣuṣā paśyatīty abhiprāyaḥ /
ācāryaḥ prāha /
tenāśrayeṇeti ayam atrābhisaṃdhiḥ /
cakṣur aśrityety evātrābhisaṃdhiḥ
yid kyi khams dang yid kyi rnam par shes pa'i khams dag ni dus kyi bye brag kho na'i sgo nas tha dad par rnam par gzhag pa yin pa de'i phyir de dag ni nang gi yin par mi 'gyur te de dag yid kyi khams nyid du ma gyur cing 'das pa nyid du ma gyur pa ni sems kyi rten du mi 'gyur ro /
gang gi tshe yin pa de'i tshe yang de dag nyid de dag yin te mtshan nyid las mi 'da'o zhes bya ba'i tshig 'dis ci zhig bsgrubs she na /
'dis ni 'byung bar 'gyur ba'i rten gyi ngo bos nang gi nyid yin pa'i phyir da ltar gyi 'di dag kyang rten gyi ngo bo yin par 'gyur ro zhes bya ba 'di bsgrubs pa yin no /
gal te yang rnam par shes pa ma 'ongs pa dang da ltar byung ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'das pa'i dus na yid kyi khams kyi mtshan nyid yod pa gang yin pa de ma 'ongs pa dang da ltar byung ba'i dus dag na yang yod pa kho na'o snyam du bsams pa yin no /
mtshan nyid ni dus rnams su 'khrul pa med do zhes bya ba ni ngo bo nyid yongs su 'dor pa med do zhes bya ba'i tha tshig go /
chos zhes bya ba ni brten pa dang bcas pa zhes bya ba ni chos zhes bya ba ni rten pa dang bcas pa kho na yin no zhes nges par 'dzin par byed pa yin no /
gang zhig rnam par shes pa gang gi yul du nges la zhes bya ba ni 'di lta ste gzugs ni mig gi rnam par shes pa'i yul du nges pa nas chos rnams ni yid kyi rnam par shes pa yul gyi bar du nges la gal te de la mig gi rnam par shes pa skyes pa 'am skye pa'i chos can yin pa yin pa nas gal te de la yid kyi rnam par shes pa'i bar du skyes pa 'am skye ba'i chos can gyi yul de ni rten pa dang bcas pa zhes bya'o /
de'i dmigs pa yang rang gi ngo bo dang lhan cig 'byung ba ma gtogs pa'o zhes bya ba ni rang gi ngo bo dang lhan cig 'byung ba rnams ma gtogs pa ste rang gi ngo bo dang lhan cig 'byung ba ma gtogs pa chos thams cad ni rnam par shes pa de'i dmigs pa'i ngo bo nyid yin no /
rang gi bdag nyid la byed pa ni 'gal ba'i phyir te sor mo'i rtse mo de nyid la sor mo'i rtse mo de nyid kyis reg par 'gyur ba yang med la /
ral gri'i so so de nyid kyis gcod par 'gyur ba yang med do /
shin tu nye ba'i phyir de dang lhan cig 'byung ba mtshungs par ldan pa 'am mtshungs par ldan pa ma yin pa dag kyang ma yin te /
mig la yod pa'i mig rtsi ni des mi 'dzin to /
sems kyi skad cig ma de yang sems kyi skad cig ma gzhan gyi dmigs pa yin zhes bya ba ni skad cig ma snga ma la rang gi ngo bo dang lhan cig 'byung ba'i chos gang dag dmigs par ma gyur pa de dag kyang dmigs par gyur pas skad cig ma gnyis kyi dmigs par ni chos thams cad 'gyur ro /
de lta bas na chos kyi khams ni rtag tu rten pa dang bcas pa yin te chos kyi khams ni yid kyi kho na yin par nges so /
lhag ma ni /
de dang mtshungs pa dag kyang yin /
kyang zhes bya ba'i sgra ni rten pa dang bcas pa dag kyang yin pa'o zhes bya ba ni lhag ma dag kho na rten pa dang bcas pa dang mtshungs pa yin no zhes nges par 'dzin par byed pa yin no /
chos kyi khams kho na rten pa dang bcas pa'o zhes nges par bzung ba'i phyir lhag ma rnams rten pa dang bcas pa ni ma yin pas rten pa dang bcas pa dang de dang mtshungs pa dag tu 'grub par 'gyur pa ma yin nam zhe na /
'grub par mi 'gyur te rten pa dang bcas pa dag kho na ni ma yin no zhes bya bar 'gyur mod kyi de dang mtshungs pa kho na yin no zhes bya bar 'gyur bas de bzlog pa'i phyir lhag ma ni /
de dang mtshungs pa dag kyang yin /
zhes bya ba 'di brtsams te rten pa dang bcas pa dag kho na yang ma yin la de dang mtshungs pa dag kho na yang ma yin no /
gang zhig rang gi las mi byed /
ces bya ba ni de dang mtshungs pa dag yin no zhes bya bar sbyar te de dang mtshungs pa dag ces bya ba'i mjug thogs su bshad pa yin pa'i phyir ro /
gang zhig rang gi las byed pa ni rten pa dang bcas pa'o zhes bshad par 'gyur ro zhes bya ba ni rang gi las mi byed pa de kho na de dang mtshungs pa yin la de dang mtshungs pa kho na rang gi las mi byed pa yin no zhes nges par bzung ba dang don gyi shugs kyis na rang gi las byed pa ni rten pa dang bcas pa yin no zhes bya ba yin no /
gzugs rnams mthong ba zhes bya ba ni mthong bar 'gyur zhes brjod par bya ba ma yin no /
de lta na de ring 'das pa dang khar rtsang 'das pa dang yang yongs su bsdus par 'gyur gyi de lta ma yin nam khyab pa'i mtshan nyid du 'gyur ro /
yang na ji skad kho nar 'byung ba de ni mtshon pa tsam du zad par blta bar bya ste de ring 'das pa yang brjod par bya'o /
de bzhin du yid kyi bar la yang rang gi yul la byed pas brjod par bya'o zhes bya ba ni rang gi yul la rtsal gyis brjod par bya'o /
ji lta zhe na /
rna ba gang gis sgra rnams thos pa 'am nyan par 'gyur ba'i rna ba de ni rten pa dang bcas pa'o zhes bya'o zhes bya ba ste thams cad la skyar bar bya'o /
bam po bdun pa /
rnam par shes pa dang ldan pa dang ldan pa ma yin pa zhes bya ba ni rnam par shes pa dang 'brel pa dang 'brel ba ma yin pa zhes bya ba'i tha tshig go /
gcig gi mig rten pa dang bcas pa de ni thams cad kyi rten pa dang bcas pa yin no zhes bya ba'i don to /
de dang mtshungs pa rnams kyang de bzhin te zhes bya ba ni gcig gi mig de dang mtshungs pa gang yin pa de ni thams cad kyi de dang mtshungs pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
phrad nas 'dzin pa'i phyir zhes bya ba ni dri la sogs pa gang dag lhas byin gyi lce'i dbang po la sogs pa dang phrad nas 'dzin pa de dag mchod sbyin gyis mi 'dzin te rang gi sna'i dbang po la sogs pa gnas pa'i phyir ro /
de bas na thun mong ma yin pa'i phyir ro /
'di dag ni mig la sogs pa bzhin du bsgre ba'i rigs te gcig gi dri rten pa dang bcas pa gang yin pa de ni thams cad kyi yin la de dang mtshungs pa yang de bzhin no zhes brjod par bya'i /
gzugs ji ltar dri la sogs pa yang de dang 'dra'o zhes ni brjod par mi bya'o /
gcig gi sna la sogs pa'i rnam par shes pa skyed par 'gyur ba'i dri la sogs pa gang dag yin pa de dag nyid gzhan dag gis yang yin pa srid pa de ni yod kyi zhes bya ba ni gal te de dag lhas byin gyi sna'i dbang po la sogs pa dang phrad par gyur na ni lhas byin gyi rnam par shes pa skyed par 'gyur la /
ji ste mchod sbyin gyi sna'i dbang po la sogs pa dang phrad na ni mchod sbyin gyi rnam par shes pa skyed par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
yang na gzhan dag gi yang yin zhes bya ba ni de la yod pa'i srin bu phra mo la sogs pa'i rnam par shes pa yang skyed par 'gyur gyi dri la sogs pa de dag gang gis sna'i dbang po la sogs pa dang phrad pa'i lhas byin de kho na'i rnam par shes pa skyed par 'gyur ba ni ma yin no /
dbang po dang yul dang rnam par shes pa rnams phan tshun rten pa zhes bya ba ni phan tshun rten dang yul dang brten pa'i ngo bor mngon du 'jug pa ste /
'di ltar dbang po'i khams dag ni ci rigs par rnam par shes pa'i khams dag gi ni rten gyi ni ngo bor brten te rten par byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
yul rnams kyi ni yul can gyi ngo bor ro /
de bzhin du yul gyi khams dag kyang rang gi dbang po'i khams rnams kyi ni yul gyi ngo bor rten to /
rnam par shes pa'i khams rnams kyi ni yul dang dmigs pa'i ngo bor rten te /
de bzhin du rnam par shes pa'i khams dag kyang rang rang gi dbang po'i khams rnams kyi rten can gyi ngo bor rten to /
yul gyi khams rnams kyi ni yul can dang dmigs pa can gyi ngo bor rten to /
de bas na phan tshun rten pa ni brten pa yin no /
byed pa rten pa ni brten pa'o zhes bya ba la /
byed pa ni mig la sogs pa'i byed pa ni blta ba la sogs pa yin no /
rnam par shes pa'i khams rnams kyi ni rnam par shes par byed pa nyid do /
yul gyi khams rnams kyi ni de dag gi yul lam dmigs pa'i ngo bo yin no /
byed pa de la brten pa ni brten pa yin te de 'di dag la yod pas na zhes bya ba'i tha tshig go /
'di ni rab tu bstan pa tsam kho nar zad kyi tshig rnam par sbyar ba ni 'di ltar bya'o /
rten pa dang lhan cig 'dug pas rten pa dang bcas pas sam 'di dag la rten pa 'dra ba yod pas 'di dag ni rten pa mtshungs pa dag yin no /
'bras bu reg pa mtshungs pa'i phyir zhes bya ba ci zhe na /
rten pa dang mtshungs pa zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
brten par bya ba yin pas na rten pa ste tshig rnam par sbyar ba ni snga ma bzhin no /
dbang po dang yul dang rnam par shes pa 'di rnams kyi 'bras bu sems las byung ba reg pa dran pa yin te /
mig dang gzugs rnams la brten nas mig gi rnam par shes pa skye'o /
gsum 'dus pa las reg pa'o zhes bya ba la sogs pa 'byung ba'i phyir ro /
gang dag rten pa dang bcas pa ma yin pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mig la sogs pa rten pa dang bcas pa ma yin pa gang dag yin pa de dag ni rten pa dang bcas pa'i mtshan nyid du bshad pa de dag dang mtshungs shing 'dra bas na de dang mtshungs pa yin te 'dir mtshungs pa zhes bya ba'i sgra ni 'dra ba'i don yin no /
mthong bas spang bar bya ba zhes bya ba la mthong ba ni dang po nyid du bden pa mthong ba yin te /
zag pa med pa'i sems kyi skad cig ma bco lngas bsdus pa yin no /
bsgom pa ni de nyid la yang dang yang du lta ba yin no /
yang na bsgom pa ni 'jig rten pa'i mnyam par gzhag pa'i shes pa yin no /
bcu ni bsgom pas spang bya yin /
lnga yang yin te zhes bya ba ni gzugs can gyi khams bcu dang de dag gi rnam par shes pa'i khams lnga yin no /
de dag kho na yin no zhes bya ba 'di ji ltar shes she na /
tha ma'i gsum rnam gsum zhes 'byung ba'i phyir tha ma'i gsum las gzhan pa ni khams bco lnga yin no zhes bya ba yin te de dag ni bsgom pas spang bar bya ba kho na yin no zhes bya bar nges par bzung ngo /
rnam pa gsum sta [*ste] zhes bya ba ni mthong bas spang bar bya ba dang bsgom pas spang bar bya ba dang spang bar bya ba ma yin pa dag yin no zhes bya ba'i tha tshig ste /
de dag kho na rnam pa gsum yin no /
phra rgyas brgyad bcu rtsa brgyad dang de dag dang lhan cig 'byung ba zhes bya ba la phra rgyas ni 'jig tshogs la lta ba la sogs pa yin no /
de dag dang lhan cig 'byung ba ni rnam par shes pa dang tshor ba la sogs pa mtshungs par ldan pa rnams dang mtshungs par ldan pa ma yin pa de dag gi mtshan nyid dang rjes kyi mtshan nyid dag yin no /
de dag gi thob pa rjes su 'brang ba dang bcas pa rnams zhes bya ba la /
de dag ces bya ba'i sgra ni phra rgyas la sogs pa dang sbyar te /
phra rgyas de dag dang de ngag dang lhan cig 'byung ba rnams kyis thob pa dag yin no /
thob pa dag dang phra rgyas dang lhan cig 'byung ba yin mod kyi thams cad ni ma yin te /
thob pa kha cig ni phra rgyas la sogs pa dang lhan cig 'byung ba yin te lhan cig skyes pa gang dag yin pa'o /
kha cig ni de dag pas snga ma dang 'phyi bar 'gyur te /
de'i phyir thob pa logs shig tu smos so /
rjes su 'brang ba dang bcas pa rnams zhes bya ba smos pas ni rjes kyi thob pa dag dang de dag gi mtshan nyid dag bsdu'o /
zag pa dang bcas pa lhag ma rnams ni bsgom pas spang bar bya ba dag yin no zhes bya ba ni khams tha ma gsum po de dag nyid mthong bas spang bar bya ba rnams las gzhan pa zag pa dang bcas pa lhag ma gang dag yin pa de dag ni bsgom pas spang bar bya ba yin no /
de dag kyang gang zhe na /
phra rgyas bcu dang de dag dang lhan cig 'byung ba rnams dang de dag gis thob pa rjes su 'brang ba dang bcas pa rnams te dge ba zag pa dang bcas pa rnams dang 'du byed ma bsgribs la lung du ma bstan pa rnams dang rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs zag pa dang bcas pa rjes su 'brang ba dang bcas pa yin no /
zag pa med pa rnams ni spang bar bya ba ma yin pa dag go zhes bya ba ni lam gyi bden pa dang 'dus ma byas kyi ngo bo nyid yin no /
spang bar bya ba gzhan yang yod pa ma yin nam zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni so so'i skye bo nyid kyang ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i 'du byed kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir bsgom pas spang bar bya ba'i nang du gtogs la ngan song bar 'gyur ba'i lus dang ngag gi las kyang gzugs kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir bsgom pas spang bar bya ba yin par bshad pas /
de'i phyir gnas ma'i bu'i sde pa dag /
'phags pa'i lam dang 'gal ba'i phyir /
zhes rgol bar byed de /
so so'i skye bo nyid kyang 'phags pa'i lam skyes pa na med la ngan song bar nges pa'i las yod na yang 'phags pa'i lam mi skye'o /
'phags pa'i lam skyes na ni ngan song ba'i las kyang mi 'byung ste /
de lta bas na gnyi ga 'jig tshogs la lta ba la sogs pa bzhin du mthong bas spang bar bya ba yin no zhes rjod par byed de /
de dgag pa'i phyir 'di bshad zin kyang bde blag tu rtogs par bya ba'i phyir mdor bsdus nas yang /
nyon mongs can min mthong spang min /
gzugs min drug pa min skyes min /
zhes bya ba brjod de /
mthong ba ni mthong ba yin no /
nyon mongs can min pa ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa dang dge ba zag pa dang bcas pa yin te mthong bas spang bar bya ba ma yin no /
gzugs ni nyon mongs can yin yang mthong bas spang bar bya ba ma yin no /
drug pa min skyes ni rnam par shes pa'i tshogs lnga las skyes pa yin te /
de ni gzugs ma yin zhing nyon mongs pa can yin yang mthong bas spang bar bya ba ma yin no /
'di las gzhan ji skad bshad pa lta bu ni mthong bas spang bar bya ba ma yin no /
so so'i skye bo nyid ni nyon mongs pa can ma yin pa'i lung du ma bstan pa yin te dge ba'i rtsa ba kun tu chad pa dang 'dod chags dang bral ba rnams kyang de dang ldan pa'i phyir ro zhes bya ba ni dge ba'i rtsa ba kun tu chad pa rnams ni chos dge ba dag dang mi ldan par 'dod la so so'i skye bo nyid dang mi ldan te /
'di ltar de dag ni so so'i skye bo yin par 'dod do /
de lta bas na de dag ni so so'i skye bo nyid ni dge ba yang ma yin no /
de ni 'dod chags dang bral ba rnams kyang de dang ldan pa'i phyir nyon mongs pa can yang ma yin te /
nyon mongs pa can gyi dngos po ni ngo bo nyid kyis spong bar 'dod de /
thob pa bcad par spong ba zhes bya ba'i tha tshig go /
gal te so so'i skye bo nyid de nyon mongs pa can zhig yin phar gyur na 'jig rten pa'i 'dod chags dang bral ba rnams la de'i thob pa chad pas de dang mi ldan pa zhig na /
de dag de dang ldan par yang 'dod de /
'di ltar 'jig rten pa'i 'dod chags dang bral ba de dag ni so so skye bo kho na yin par 'dod do /
nyon mongs pa can ma yin pa'i lung du ma bstan pa nyid cig yin na ni nyes pa med do /
nyon mongs pa can ma yin pa ni 'dun pa'i 'dod chags spong bar 'dod de /
de la dmigs pa'i nyon mongs pa'i thob pa gcod ces bya ba'i tha tshig go /
de'i bdag nyid kyi thog pa gcod par ni mi 'dod do /
'di ltar bcom ldan 'das kyis dge slong dag gzugs la 'dun pa'i 'dod chags gang yin pa de spongs shig 'dun pa'i 'dod chags spangs nas de lta na khyed kyis gzugs spangs pa yin no zhes bya ba rgyas par gsungs so /
de lta bas na /
de dag gi so so'i skye bo nyid nyon mongs pa can ma yin pa'i lung du ma bstan pa spangs kyang mig la sogs pa bzhin du kun tu 'byung ste /
de'i phyir de dang ldan pa yin no /
yang ci'i phyir so so'i skye bo nyid ni nyon mongs pa can ma yin pa'i lung du ma bstan pa yin pa'i phyir mthong bas spang bar bya ba ma yin la lus dang ngag gi las ni gzugs yin pa'i phyir mthong bas spang bar bya ba ma yin zhe na /
bden pa dag la log par mi rtog pa'i phyir zhes bya ba smos te /
so so'i skye bo nyid ni nyon mongs pas skyon can du gyur pa ma yin pa'i phyir dang dmigs par byed pa ma yin pa'i phyir sdug bsngal la sogs pa'i bden pa dag la log par mi rtog ste /
phyin ci log gi ngo bor mi 'jug go zhes bya ba'i tha tshig go /
lus dang ngag gi las kyang dmigs par byed pa ma yin pa nyid kyis log par mi rtog ste /
de lta bas na gnyi ga mthong bas spang bar bya ba ma yin no /
bden pa dag la log par mi rtag pa'i phyir zhes bya ba'i gtan tshigs 'di ni drug pa ma yin pa las skyes pa la yang bsgre bar bya'o /
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa na so so'i skye bo nyid du yang thal bar 'gyur pa'i yang phyir ro zhes bya ba'i rgyu bsdu ba 'di ni so so skye bo nyid kho na mthong bas spang bar bya ba nyid yin pa bzlog pa'i phyir brjod pa yin te /
lus dang ngag gi las dang ni 'brel pa med pa'i phyir ro /
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa na so so'i skye bo nyid kyi thob pa 'chad kyi /
'gags par 'gyur ba'i lam gyis ni /
de'i sgrib pa rab tu spong /
zhes 'byung ba'i phyir chad zin pa ni ma yin te /
des spang bar bya ba'i nyon mongs pa'i thob pa bzhin no /
sdug bsngal la chos shes pas na ni de'i thob pa chad pa yin no /
des na sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i gnas skabs na de'i thob pa yod pa'i phyir gang zag de so so'i skye bo nyid yin par 'gyur ba zhig na /
'di ni de'i gnas skabs na 'phags pa'i lam thob pa'i phyir so so'i skye bo yin no zhes bya bar rnam par gzhag par yang mi nus so /
'di ltar so so'i skye bo nyid kyi mtshan nyid ni /
so so'i skye bo nyid gang zhe na /
'phags pa'i chos rnams ma thob pa'o zhes bya ba yin la ma thob pa de yang 'phags pa'i chos rnams thob nas ldog ste /
de lta bas na 'di ni 'phags pa kho na yin no /
re zhig bye brag tu smra ba khyed rnams la 'di dri bar bya ste /
ci so so'i skye bo nyid de bsgom pa'i lam thob pa kho nas spong bar 'gyur ram /
smras pa ma yin te /
so so'i skye bo nyid de ni 'dod pa na spyod pa nas srid pa'i rtse mo pa'i bar sa dgu pa yin la de yang nyon mongs pa can ma yin pa yin no /
des na so so'i nyon mongs pa'i rnam pa dgu pa spong ba'i phyir gnas skabs na spong bar 'gyur te zag pa dang bcas pa nyon mongs pa can ma yin pa thams cad ni rnam par grol ba'i lam dgu pa kho na la spong bar 'gyur ro /
gal te de lta na 'dod chags dang ma bral ba'i gnas skabs na 'phags pa so so'i skye bo yin par 'gyur ro zhe na ma yin te /
so so'i skye bo nyid rnam par nyams pa'i phyir ro /
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa phan chad de rnam par nyams pa kho na yin gyi /
spang ba ni ma yin no /
rnam par nyams pa dang spang ba dag la khyad par ci yod ce na /
rnam par nyams pa ni thob pa chad pa yin par rnam par gzhag go /
spangs pa ni gnyen po thob pa yin par rnam par gzhag go /
de lta bas na thob pa chad pas so so'i skye bo nyid de dang mi ldan pa'i phyir de'i gnas skabs na 'phags pa kho na yin gyi so so'i skye bo ni ma yin pas nyes pa med do /
mig dang chos kyi khams phyogs ni /
lta ba yin te zhes bya ba ni mig kho na dang chos kyi khams kyi phyogs kho na lta ba yin no zhes bya bar nges par 'dzin pa yin na /
'jig tshogs la lta ba la sogs pa zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba dang mthar 'dzin par lta ba dang log par lta ba dang lta ba mchog tu 'dzin pa dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'o /
slob pa'i zag pa med pa'o /
zhes bya ba ni shes rab ces bya ba skabs dang sbyar ro /
mi slob pa'i ni mi slob pa'i 'o zhes bya ba ni mi slob pa'i zag pa med pa'i shes rab ni mi slob pa yin no /
zad pa dang mi skye ba shes pa ma gtogs pa zhes brjod par bya ste /
zad dang mi skye blo lta min /
zhes 'chad par 'gyur ro /
sprin bcas pa dang sprin med pa /
zhes bya ba rgyas par 'jig rten pa nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa dang slob pa dang mi slob pa'i lta ba dag gis chos la lta'o zhes bya ba'i bar du 'byung ba ni 'jig rten la yod pas na 'jig rten pa'o /
nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa ni nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa'o /
'di ni nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa yang yin la 'jig rten pa yang yin pas /
'jig rten pa nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa'o /
'jig rten pa nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa dang slob pa dang mi slob pa ni 'jig rten pa nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa dang slob pa dang mi slob pa ma yin te de dag gi chos la lta'o /
ji lta bu zhig yin zhe na /
ji ltar sprin dang bcas pa'i mtshan mo gzugs la lta ba de bzhin du 'jig tshogs la lta ba la sogs pa 'jig rten pa'i lta ba nyon mongs pa can gyis chos la lta ba yin te /
shin tu mi gsal zhes bya ba'i tha tshig go /
ji ltar sprin med pa'i mtshan mo de nyid gzugs la lta ba bzhin du 'jig rten pa'i lta ba nyon mongs pa can ma yin pas chos la lta ba yin te /
mi gsal zhes bya ba'i tha tshig go /
ji ltar sprin dang bcas pa'i nyin mo gzugs la lta ba de bzhin du slob pa'i lta bas chos la lta ba yin te /
mi gsal ba yin gyi shin tu ni ma yin no /
ji ltar sprin med pa'i nyin mo gzugs la lta ba de bzhin du mi slob pa'i lta bas chos la lta ba yin te /
shin tu rab tu gsal zhes bya ba'i tha tshig go /
nges rtog med pa'i zhes bya ba ni rtog pa med pa'i phyir te /
rtog pa ni yul la nges par dpyod pa sngon du 'gro ba'i nges par 'dren pa yin no /
de nyid kyi phyir shes rab nyon mongs pa can nam zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rtog pa med pa de nyid kyi phyir yid kyi shes rab 'dod chags la sogs pa dang mtshungs par ldan pa nyon mongs pa can nam nyon mongs pa can ma yin pa zad pa dang mi skye ba shes pa dang bsgribs la lung du ma bstan pa gzhan yang lta ba ma yin no /
gzugs la lta ba'i don gyis te /
zhes bya ba ni mig gi rtog par byed pa nyid kyi lta ba ma yin no /
'o na ci zhe na /
gzugs la lta ba'i don gyis te shes rab ni rtog par byed pa nyid kyis yin no zhes bshad par 'gyur ro; /
rnam par shes pa gzhan dang ldan pas kyang zhes bya ba ni rnam par shes pa gzhan mngon du gyur pa'i gang zag gis te rnam par shes pa gzhan la chags pas zhes bya ba'i tha tshig go /
mthong bar 'gyur ro zhes bya ba ni mig gi dbang po dang yul la sogs pa nye ba'i phyir ro /
gang gi phyogs mig gi rnam par shes pas mthong ngo zhes bya ba de'i ltar na ni de'i rnam par shes pa med pas nyes pa med do /
rnam par shes pa de kho nas mthong bar 'gyur ro zhes bya ba ni de yod na mthong ba yod pa'i phyir dang de med na med pa'i phyir ro /
gang phyir bar du chod pa yi /
gzugs ni mthong ba min phyir lo /
zhes bya ba la /
lo zhes bya ba'i sgra ni pha rol po'i gzhung lugs ston par byed pa yin no /
de ni thogs pa med pa'i phyir /
zhes bya ba ni rnam par shes pa ni lus can ma yin pas rtsig pa la sogs pa las kyang 'das te mthong bar 'gyur ro /
rnam par shes par smra bas /
bsgribs pa la ni rnam par shes pa mi skye ba nyid de zhes bya ba smras te /
yul snang bar ma gyur pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
ci ste mi skye zhes bya ba ni thogs pa med pa yin pa'i phyir rtsig pa la sogs pa las kyang 'das te /
rtsig pa la sogs pas bsgribs pa'i yul la rnam par shes pa skye bar 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
gang gi ltar na zhes bya ba ni bye brag tu smra ba kho bo gang gi phyogs mig gis mthong ngo zhes bya ba yin pa de'i ltar na ni kho bo mig thogs pa dang bcas pa'i phyir rtsig pa la sogs pas bsgribs pa la 'jug pa med de mig lta bar 'jug pa med do /
'o na ni bye brag tu smra ba'i ltar na yang bsgribs pa la yang rnam par shes pa skye bar 'gyur ro zhes bya ba'i klan ka khong nas dbyung ba'i dogs pa bsu bar bye brag tu smra ba de nyid kyis yang rnam par shes pa yang rten dang lhan cig tu zhes bya ba smras te /
ji ltar mig bsgribs pa la 'jug pa med par rung ba ltar rnam par shes pa yang rten dang lhan cig yul gcig la 'jug pa'i phyir mi skye bar rung ste rnam par shes pa 'jug pa med do /
mig gi yul bsgribs pa'i don gang yin par gyur pa de nyid rnam par shes pa'i yang yin pas rnam par shes pa yang mi skye bar rung gi rnam par shes par smra ba khyed kyi ltar na ni rnam par shes pa thogs pa med pa yin pas bsgribs pa la yang rnam par shes pa skye bar 'gyur ba zhig na skye bar yang mi 'gyur te /
de lta bas na mig gis mthong gi rnam par shes pas ni ma yin no zhes bya bar grub po /
de ltar rnam par shes par smra ba bkag pa dang slob dpon gyis de'i phyogs bzung nas mig kyang lus kyi dbang po bzhin du yul dang phrad pa zhig yin nam ci lhag ce na zhes bya ba rgyas par smos te /
ji ltar lus kyi dbang po yul dang phrad pa rtsig pa la sogs pa la thogs pas de phan chad du 'jug par mi 'gyur ba'i phyir rtsig pa la sogs pas bsgribs pa'i yul mi 'dzin pa de bzhin du mig kyang yul dang phrad cing rtsig pa la sogs pa'i thogs pas thogs par gyur la de phan chad du 'gro bar mi 'gyur bas rtsig pa la sogs pas bsgribs pa'i yul mi 'dzin pa zhig yin nam ci /
de ni rung ba ma yin te /
de lta bas na /
thogs pa dang bcas pa'i phyir mig gis bsgribs pa mi mthong ngo zhes brjod par mi bya'o /
mching bu dang lhang tsher dang shel dang chu dag gis bar du chod pa yang ji ltar mthong bar 'gyur te zhes bya ba ni mching bu dang lhang tsher dang shel dang chus bar du chod cing bsgribs pa'i gzugs kyang ji ltar mthong ste /
thogs pa dang bcas pa yin pa'i phyir rtsig pa la sogs pas chod pa bzhin mching bu la sogs pas chod pa yang mig gis mthong bar mi 'gyur ba zhig na /
de ni grub pa'i mtha' las mthong bar 'gyur ro zhes 'byung ngo /
gang du snang ba la gegs med na zhes bya ba ni snang ba yod na yul snang bar gyur pa yin pas rnam par shes pa skye ba srid de rnam par shes pa'i rgyu ni 'di skad du mig gi dbang po ma nyams pa yin yul snang bar gyur pa yin te de las skyes pa'i yid la byed pa nye bar gnas pa yin no zhes 'byung ngo /
de'i phyir mching bu la sogs pas bsgribs pa'i gzugs de med la mig gi rnam par shes pa skye ba nyid la gang la mching bu la sogs pa'i ngo bo nyid ma yin pa rtsig pa la sogs pa thibs po can dag gis gegs yod pa'i bsgribs pa de la ni mi skye'o /
ci zhe na /
mig gi rnam par shes pa'o /
ma skyes pa'i phyir bsgribs pa mi mthong ste khyed kyis ci ste mi skye zhes rgyu dris pa gang yin pa de'i rgyu ni 'di yin par smra'o /
'o na gang mdo las mig gis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mig gis gzugs rnams mthong nas mtshan mar 'dzin par mi 'gyur zhing mngon rtags su 'dzin par mi 'gyur zhes bya ba rgyas par gsungs pa yin no /
gang gi phyir mig gis mthong ba de'i phyir gang zag gi mig gis mthong ngo snyam du bsams pa yin no /
slob dpon gyis der ni dgongs pa ni de la brten te zhes bya ba 'di yin te zhes bya ba smos so /
der ni dgongs pa ni mig la brten te zhes bya ba 'di yin te /
cakṣuṣā āśrayeṇa vijñānena dṛṣṭvety arthaḥ /
kathaṃ jñāyata ity āha
mig la brten te rnam par shes pas mthong nas zhes bya ba'i tha tshig go /
ji ltar shes she na /
yathā manasā dharmān vijñāyeti /
manasā āśrayeṇa vijñānena vijñāyeti bhavati /
na hy anantarātītaṃ mano dharmān vijānāti /
vartamānāvasthāyāṃ hi vijñānaṃ kāritraṃ karoti
dper na yid kyi chos rnams rnam par shes par byas nas zhes bya ba smos so /
yid la brten te yid kyi rnam par shes pas shes par byas nas shes par bya ba yin gyi 'das ma thag pa'i yid kyis ni chos rnams rnam par mi shes pa ni da ltar gyi gnas skabs na bya ba byed pa yin no /
āśritakarma vā āśrayasyopacaryata iti /
āśritasya vijñānasya karma darśanam āśrayasya cakṣuṣa upacaryate
yang na brten pa'i las rten la nye bar btags pa yin te zhes bya ba ni brten pa rnam par shes pa'i las mthong ba rten mig la nye bar btags pa yin te /
vijñāne paśyati sati cakṣuḥ paśyatīty upacāraḥ rnam par shes pas mthong ba la mig gis mthong ngo zhes nye bar btags pa yin no /
yathā maṃcāḥ krośaṃtīti /
yathā maṃcastheṣu puruṣeṣu krośatsu maṃcāḥ krośantīty upacāraḥ
dper na khri'u dag 'bod do zhes bya ba lta bu'o zhes bya ba ni /
dper na khri'u la 'dug pa'i mi dag 'bod pa la khri'u dag 'bod do zhes nye bar 'dogs pa de dang 'dra'o /
tadvat /
yathā ca sūtra uktam iti vistaraḥ /
vaibhāṣikāṇām apy ayaṃ pakṣaḥ
ji ltar mdo las mig gi rnam par shes par bya ba'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bye brag tu smra ba rnams kyis phyogs kyang mig gis ni rnam par mi shes so /
na cakṣur vijānāti /
kiṃ tarhi /
vijñānaṃ vijānātīti /
atha coktaṃ cakṣurvijñeyāni rūpāṇi kāntānīti /
tatrāśritakarma āśrayasyopacaryata iti avaśyaṃ pratipattavyaṃ
'o na ci zhe na /
rnam par shes pas rnam par shes so zhes bya ba 'di yin no /
'on kyang mig gi rnam par shes par bya ba'i gzugs sdug pa rnams zhes gsungs te /
der ni gdon mi za bar brten pa'i las rten la brjod pa yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
dvāraṃ yāvad eva rūpāṇāṃ darśanāyeti /
dvāram iva dvāraṃ hetur āśraya iti abhiprāyaḥ
gzugs rnams mthong bar bya ba la sgo yin no zhes kyang gsungs te zhes bya ba ni sgo dang 'dra bas na sgo yin te rgyu dang rten yin no zhes bya bar bsams pa yin no /
anenāgamena tenāśrayeṇeti yo 'rtha uktaḥ /
tam eva samarthayati /
tena cakṣuṣā dvāreṇa vijñānaṃ paśyatīti /
darśane tatra dvārākhyeti /
cakṣur brāhmaṇa dvāraṃ yāvad eva rūpāṇāṃ dārśanāyety atra /
na hy etad yujyate darśanaṃ rūpāṇāṃ darśanāyeti /
atrāvācakatvān naitad yujyata ity abhiprāyaḥ /
yadi darśanaṃ karaṇaṃ dṛśyate 'neneti darśanam iti /
kartari vā lyuṭ paśyatīti darśanam iti
lung 'dis ni mig gi sgo nas rnam par shes pas mthong ngo zhes de la brten to zhes bshad pa'i don gang yin pa de nyid gzhung 'dzugs par byed pa yin no /
der ni lta ba la sgo zhes bya bar zad do zhes bya ba na bram ze mig ni 'di lta ste /
gzugs rnams mthong bar bya ba la sgo yin no zhes kyang gsungs te zhes bya ba 'dir ro /
mig ni gzugs rnams mthong bar bya ba la lta ba yin no zhes bya ba 'di ni mi rung ngo zhes bya ba 'di ni 'dir tshig tu mi rung bas mi rung ngo zhes bya bar bsams pa'o /
gal te 'dis lta bas na mthong ba'o zhes byed pa yin pa 'am lta bar byed pas na byad pa po yin pa 'am lta ba'i phyir zhes ngo bo sgrub pa yin yang mthong ba ni lta ba yin pas mthong ba de'i phyir zhes bya ba 'di ji ltar rung /
darśanāyeti ca bhāvasādhanaṃ /
dṛṣṭir darśanaṃ tasmai darśanāyeti /
katham (Abhidh-k-vy 82) etad yujyate /
yasmāc cakṣurvyatiriktaṃ darśanaṃ nāsti /
ālocanam iti cet /
na /
vijñānāvyatiriktatvāt vijñānam eva hy ālocanaṃ /
nāto 'nyat paśyāmaḥ /
yadi tu cakṣurdvāraṃ vivaraṃ rūpāṇāṃ darśanāya vijñānāyety artho gṛhyeta tad yujyate /
tadyathā kācit prajñā paśyaty apy ucyata iti /
paśyatīty apy ucyata iti itiśabdo 'trādhyāhāryaḥ /
anenopanyāsena darśanavijñānayor anarthāntarabhāva iti darśayati /
kā punar asau yā prajñaivam ucyate /
yā darśanātmikoktā /
tadanyobhayathāryā dhīr iti
'di ltar mig las ma gtogs pa'i mthong ba ni med do /
gal te lta bar byed pa yin no snyam na rnam par shes pa las ma gtogs pa med de /
rnam par shes pa kho na lta bar byed pa yin gyi 'di las gzhan yod par ni ma mthong ngo /
gal te don mig ni gzugs rnams blta bar bya zhing rnam par shes par bya ba la sgo dang khung yin no zhes bya bar bzung na de ni rung ngo /
dper na shes rab 'ga' zhig la mthong ba zhes kyang bya /
rab tu shes pa zhes kyang bya zhes bya ba'i nye bar bkod pa 'dis ni mthong ba dang rnam par shes pa dag don gyi ngo bo gzhan ma yin no zhes ston par byed do /
gang zhig de skad du brjod pa'i bye brag de yang gang zhe na /
lta ba'i bdag nyid du bshad pa gang yin pa ste /
de las gzhan 'phags blo gnyi ga /
tasyaivaṃ jānata evaṃ paśyata iti sūtre 'pi vacanāt /
kiṃcid iti vacanān na sarvaṃ vijñānaṃ paśyatīty uktaṃ bhavati /
cakṣurvijñānaṃ hi paśyatīty ucyate /
na tu śrotrādivijñānam iti /
kānyā dṛṣṭikriyeti /
yasyopalambhakatvaṃ /
tasya darśanaṃ yujyata ity abhiprāyaḥ /
tad etad acodyam iti vistaraḥ /
yadi vijñānaṃ vijānāti /
kartṛbhūtasya vijñānasya kānyā vijñānakriyeti vaktavyam iti tulyaṃ codyam āpadyate /
na ca tatra kartṛkriyābhedaḥ /
na kartur vijñānasya kriyāyāś ca vijñānalakṣaṇāyā bhedo 'nyatvam asti /
bhavati ca kartṛkriyāsambandhavyapadeśaḥ /
vijñānaṃ vijānātīti /
tadvad ihāpi bhavet /
cakṣuḥ paśyatīti acodyam etat /
cakṣurvijñānaṃ darśanam ity apare /
tasyāśrayabhāvāc cakṣuḥ paśyatīty ucyate
zhes 'byung ba'i phyir dang mdo las kyang de ltar shes shing de ltar mthong ba de zhes 'byung ba'i phyir ro /
rnam par shes pa 'ga' zhig ces smos pa'i phyir rnam par shes pa thams cad kyis mthong ba ni ma yin no zhes kyang bshad par 'gyur te /
mig gi rnam par shes pas mthong ngo zhes bya ba'i rna ba la sogs pa'i rnam par shes pa ni ma yin no /
lta bar bya ba gzhan gang zhig yin zhes bya ba ni gang la dmigs par byed pa nyid yod pas de ni mthong bar rung ngo snyam du bsams pa yin no /
de ni klan kar mi rung ste /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te rnam par shes pas rnam par shes na yang rnam par shes pa byed pa por gyur pa'i phyir rnam par shes pa'i bya ba gzhan gang zhig yod ces bya ba brjod dgos pas mtshungs par klan kar 'gyur ro /
de la byed pa po dang bya ba'i bye brag kyang med ces bya ba ni byed pa po rnam par shes pa dang bya ba rnam par shes pa'i mtshan nyid dag la bye brag gzhan nyid med mod kyi rnam par shes pas rnam par shes so zhes byed pa po dang bya ba 'brel bar tha snyad 'dogs pa yang yod pa'o /
de bzhin du 'dir yang mig gis lta'o zhes bya bar 'gyur bas de ni klan kar mi rung ngo /
gzhan dag na re mthong ba ni mig gi rnam par shes pa yin no zhes zer te de'i rten du gyur pa'i phyir mthong ngo zhes bya ste dper na dril sgrogs pa'i rten du gyur pa'i phyir dril sgrogs so zhes bya ba bzhin no zhes zer ro /
yathā nādasyāśrayabhāvāt ghaṇṭā nadatīty ucyate /
[vijñānaṃ tarhi kasyāśrayabhāvād rūpaṃ vijānātīty āha /
] vijñānasyāśrayabhāvād iti /
cakṣurvijñānasyāśrayabhāvād ity arthaḥ /
tad vijñānaṃ darśanam iti rūḍhaṃ loke iti /
darśanam iti loke rūḍhaṃ na tu vijñānam iti rūḍhaṃ /
kathaṃ gamyata ity āha /
tathā hi tasminn utpanne rūpaṃ dṛṣṭam ity ucyate na vijñātam iti /
vibhāṣāyām apy ucyata iti /
sa evartho 'bhidhīyata ity abhiprāyaḥ /
cakṣuḥsaṃprāptaṃ cakṣurābhāsagataṃ /
vijñānaṃ tu sāṃnidhya mātreṇeti /
nāśrayabhāvayogeneti darśayati /
yathā sūryo divasakara iti /
yathā yathā sāṃnidhyamātreṇa sūryo divasaṃ karotīty ucyate /
tathā vijñānaṃ vijānātīty ucyate
rnam par shes pa'i rten du gyur pa'i phyir zhes bya ba ni mig gi rnam par shes pa'i rten du gyur pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
'jig rten na rnam par shes pa de ni mthong ba'o zhes grags te zhes bya ba ni 'jig rten na mthong ba'o zhes grags kyi rnam par shes pa'o zhes bya ba ni ma grags so /
ji ltar shes she na /
de'i phyir 'di ltar de skyes na gzugs mthong ngo zhes ni mi zer ro zhes bya ba smos so /
bye brag tu bshad pa las kyang zhes bya ba ni don de nyid mngon par brjod do snyam du bsams pa yin te /
mig dang phrad pa ni mig lam du snang bar gyur pa'o /
rnam par shes pa ni yod pa tsam gyis zhes bya ba ni rten gyi ngo bo'i tshul gyis ni ma yin no zhes ston par byed do /
dper na nyi mas nyin par byed do zhes bya ba bzhin no zhes bya ba ni dper na nyi ma yod pa tsam gyis nyin par byed do zhes bya ba'o /
de bzhin du rnam par shes pas rnam par shes pa yin no /
kasmāt /
loke tathā siddhatvāt /
nirvyāpāraṃ hīdaṃ iti vistaraḥ /
nirvyāparam iti nirīham /
anena hi kartur arthāntarabhūtāṃ vā kriyāṃ pratiṣedhati
ci'i phyir zhe na /
'jig rten na de ltar grags pa'i phyir ro /
de ni byed pa med pa dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba la byed pa med pa zhes bya ba ni 'dus pa las don gzhan du gyur pa'i byed pa po dang bya ba 'gog par byed pa yin no /
dharmamātram iti /
svataṃtrasya kartuḥ pratiṣedhaṃ karoti
chos tsam zhes bya ba ni rang gi rgyud kyi byed pa po 'gog par byed pa yin no /
hetuphalamātraṃ ceti /
asaty api kartari hetuphalayoḥ kāryakāraṇam arthatvaṃ darśayati
rgyu dang 'dras [*'bras] bu tsam zhes bya ba ni byed pa po med kyang rgyu dang 'bras bu dag bya ba dang byed par 'brel par ston par byed pa yin no /
tatra chandata upacārāḥ kriyante yad vastu vyavahārāṃgaṃ teneha vyavahārārthasaṃsiddhyartham asad api sadrūpeṇa parikalpya kartṛkriyādivyavasthāṇaṃ kriyate /
cakṣuḥ paśyati vijñānaṃ vijānātīty (Abhidh-k-vy 83) evamādi /
nātrābhiniveṣṭavyaṃ /
bhāvo bhavitrapekṣo 'nya ityādi janapadaniruktiṃ nabhiniviśeteti /
janapadas tatra niyatā niścitā coktir janapadaniruktiḥ /
tāṃ nābhiniviśeta /
tasmād atreyaṃ niruktir iti /
na vā sarvām evārthavatīṃ niruktiṃ kalpayet /
saṃjñāṃ ca lokasya nābhidhāved iti /
ātmā jīva ity evamādikāṃ saṃjñāṃ lokasya nādhyāropayet /
abhūtasamāropeṇāsty ātmā śarīrādivyatirikta iti gacched ity arthaḥ
de la 'dun pa'i sgo nas mig gis mthong ngo /
rnam par shes pas rnam par shes so zhes nye bar 'dogs par byed ces bya ba ni dngos po gang zhig tha snyad gdags pa'i yan lag yin pa des 'dir tha snyad yang dag par grub par bya ba'i phyir yod pa ma yin yang yod pa'i ngo bor kun brtags nas mig gis mthong ngo /
rnam par shes pas rnam par shes so zhes bya ba de lta bu la sogs pa byed pa po dang bya ba la sogs pa rnam par 'jog par byed do /
'di la mngon par zhen par mi bya'o zhes bya ba ni ngo bo nyid ni dngos po la ltos nas gzhan yin no zhes bya ba la sogs par ro /
ljongs kyi mi'i nges pa'i tshig la mngon par zhen par mi bya'o zhes bya ba ni ljongs kyi mi'i nang na nges shing gtan la bab par brjod pa ni ljongs kyi mi'i nges pa'i tshig ste /
de dag la 'di nges pa'i tshig 'di yin pas de'i phyir zhes mngon par zhen par mi bya ba 'am nges pa'i tshig thams cad don dang ldan pa kho na zhes brtags par mi bya'o /
'jig rten gyi ming la mngon par brgyug par mi bya'o zhes bya ba ni 'jig rten gyi ming bdag dang srog ces bya ba de lta bu la sogs pa sgro btags par mi bya ste /
yang dag pa ma yin pa la sgro btags nas lus la sogs pa ma gtogs pa'i bdag yod do zhes bya bar rtog par mi bya'o zhes bya ba'i tha tshig go /
atha vā saṃjñāṃ ca lokasya nābhidhāven nātisaret /
arthābāvāt saṃjñāpi nāstīti na kalpayed ity arthaḥ /
atisaraṇam atikramaṇam ity eko 'rthaḥ
yang na 'jig rten gyi ming la mngon par brgyug par mi bya'o zhes bya ba 'di 'da' bar mi bya ba ste /
don dam pa'i phyir ming yung med do zhes rnam par brtag par mi bya'o zhes bya ba'i tha tshig go /
'da' ba dang brgal ba zhes bya ba ni don gcig go /
(I /
42ab) ubhābhyām apīty apiśabdād ekenāpi nātra niyamaḥ /
dvayor vivṛtayoḥ parriśuddhataraṃ darśanam iti /
uktaṃ bhavati naikatarānyathībhāvād iti /
unmīlitārdhanimīlitayor akṣṇoḥ ekatarasyānyathībhāvād dvayor ekatarad yady anyathībhavati
gnyi ga dag gis kyang zhes bya ba las kyang zhes bya ba'i sgras ni gcig gis kyang mthong ba yin no /
nges pa med de zhes bya ba ni gnyi ga phye na mthong ba bzhin du gsal lo zhes bshad pa yin no /
gang yang rung ba zhig gzhan du gyur na ni ma yin no zhes bya ba ni mig phye ba dang phyed phye ba dag las gang yang rung ba zhig gzhan du gyur pa na'o /
gnyis las gang yang rung ba zhig gzhan du gyur na ste /
yadi yad unmīlitaṃ /
tad ardhanimīlitaṃ kriyet sarvanimīlitaṃ vā
gal te phye ba gang yin pa de phyed phye ba 'am thams cad btsums par byas pa 'am /
yac cārdhanimīlitaṃ /
yadi tat sarvanimīlitaṃ kriyet sarvonmīlitaṃ vā /
tadā dvicandradarśanaṃ na bhavati
phyed phye ba gang yin pa de gal te thams cad btsums pa 'am thams cad phye ba byas na de'i tshe zla ba gnyis su mthong bar mi 'gyur ro /
ato 'vagamyate dvayor api cakṣuṣor atra vijñānotpattau vyāpāro 'stīti de'i phyir 'dir mig gnyi gyang rnam par shes pa bskyed par bya ba la zho sha yod do zhes bya bar shes so /
deśapratiṣṭhitatvāt rūpavad iti viparītadṛṣṭāntaḥ rnam par shes pa ni gzugs bzhin du yul na ni gnas pa'i phyir zhes bya ba ni bzlog pa'i dpe yin te /
yathā rūpasya deśapratiṣṭhitatvāt āśrayavicchedād vicchedo bhavati /
naivaṃ vijñānasya /
na hi vijñānaṃ ca nāśrayavicchedād vicchedo bhavati
ji ltar gzugs yul na gnas pa'i phyir rten rnam par chad pas rnam par chad par 'gyur ba ltar rnam par shes pa ni de lta ma yin no /
rnam par shes pa ni yul na gnas pa ma yin no /
'o na ci zhe na /
lus can ma yin pa'i phyir yul na mi gnas pa yin no /
(I /
42cd) tathā hi dūrād rūpaṃ paśyatīti /
yatra rūpaṃ dṛśyate /
na tatra tadgrāhakaṃ cakṣurindriyam asti /
tatra pramāṇānupalabhyamānatvāt /
tatrāvidyamānadevadattādivat /
yathā cakṣuḥ /
evaṃ śrotram api vaktavyaṃ
yul na mi gnas pa'i phyir na rten rnam par chad pas rnam par chad par mi 'gyur ro /
'di ltang gzugs rgyang ring po nas mthong zhes bya ba ni gang na gzugs snang ba de na de 'dzin par byed pa'i mig gi dbang po med de /
de tshad mas mi dmigs pa'i phyir de na lhas byin la sogs pa med pa bzhin no /
mig la ji lta ba de bzhin du rna ba la yang brjod par bya'o /
itara āha /
svaviṣayadeśaprāpti cakṣuḥśrotram
cig shos kyis smras pa /
mig dang rna ba ni rang gi yul gyi phyogs dang phrad pa yin te /
indriyatvāt /
ghrāṇendriyādivat /
anenānumānena tatra pramāṇānupalabhyamānatvaṃ hetum asiddhaṃ darśayati
dbang po yin pa'i phyir sna'i dbang po la sogs pa lta bu'o /
rjes su dpag pa 'dis ni gtan tshigs de ni tshad mas mi dmigs pa nyid ma grub par ston par byed do /
ācārya āha /
sati ca prāptaviṣayatva iti vistaraḥ
slob dpon gyis yul dang phrad pa nyid gcig yin na ni zhes bya ba rgyas par smos te /
yadi prāptaviṣayaṃ cakṣuḥśrotraṃ kalpyeta divyaṃ cakṣuḥśrotram iha manuṣyeṣu dhyāyināṃ nopajāyet gal te mig dang rna ba yul dang phrad pa yin par brtags na ni mi'i nang na 'di na bsam gtan pa rnams la lha'i mig dang rna ba skye bar mi 'gyur ro /
yadi hi cakṣuḥśrotram api viprakṛṣṭadeśasthaṃ vyavahitaṃ ca kuḍyādibhir yathāyogaṃ rūpaṃ śabdaṃ gṛhṇīyāt /
evam asya divyatvaṃ saṃbhavet
gal te mig dang rna bas ci rigs par yul shin tu bskal bar yod pa dag rtsig pa la sogs pas chod pa'i gzugs dang sgra 'dzin par byed na de lta na 'di lha'i nyid yin par srid par 'gyur ba zhig na de yang yul dang phrad pa nyid cig yin na mi 'gyur te /
tac ca prāptaviṣayatve na syāt /
ghrāṇādivat /
yathā ghrāṇajihvākāyāḥ prāptaviṣayatvāt divyā dhyāyināṃ nopajāyeran
sna la sogs pa bzhin no /
dper na sna dang lce dag yul dang phrad pa'i phyir bsam gtan pa rnams la lha'i dag skye bar mi 'gyur ba de dang 'dra'o /
tadvat /
anena svaviṣayadeśaprāpitvapakṣasya dharmiviśeṣaviparyayāpakṣālatvaṃ darśayati
'dis ni phyogs rang gi yul gyi phyogs dang phrad pa nyid chos can gyi khyad par las bzlog pa'i skyon dang bcas pa nyid du ston par byed de /
saṃbhavaddivyatve hi cakṣuḥśrotre dharmī /
asaṃbhavaddivyatvabhāvo viśeṣaviparyayaḥ /
sa prāpnotīti (Abhidh-k-vy 84) doṣaḥ anena doṣeṇānumānatvāt /
tatpramāṇānupalabhyamānatvaṃ siddhaṃ vyavasthāpayati
mig dang rna ba lha'i mig dag yin par srid pa ni chos can yin no /
lha'i nyid kyi ngo bo yin par mi srid pa ni khyad par las bzlog pa ste /
der 'gyur bas na nyes pa yin no /
skyon 'dis na rjes su dpag par mi rung ba'i phyir de tshad mas mi dmigs pa nyid du rnam par 'jog par byed do /
tasmād aprāptaviṣayaṃ cakṣuḥśrotraṃ de lta bas na mig dang rna ba ni yul dang ma phrad pa yin no /
yady aprāptaviṣayaṃ cakṣur iti vistaraḥ /
āsannenātidūrasthena tiraskṛtena vā tulyā tadaprāptir iti tatra darśanaṃ prasaṃjayati
gal te yul dang ma phrad pa yin na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni nye ba dang shin tu ring ba na yod pa dang bar du chod pa'ang rung de dang ma phrad par 'dra bas de mthong bar thal bar byed pa yin no /
kim idaṃ parasya sādhanam uta dūṣaṇam iti pha rol po'i 'di ci sgrub pa zhig yin nam 'on te sun 'byin pa zhig /
yadi tāvad evaṃ sādhanam atidūraṃ tiraskṛtaṃ cakṣuḥśrotreṇa gṛhyate gal te re zhig 'di skad du mig dang rna bas ni shin tu ring ba dang bar du chod pa 'dzin par 'gyur te /
aprāptatvāt /
āsannaviṣayavad iti /
tadasādhanaṃ hetoḥ svayam aniścitatvāt /
pūrvābhyupagamavirodhād vā /
atha dūṣaṇaṃ sarvaprāptagrāhakatvaṃ cakṣuḥśrotralakṣaṇasya dharmiṇaḥ prasajyate /
tad adūṣaṇam anumānabādhanāt /
katham ity āha /
kathaṃ tāvad ayaskānto na sarvam aprāptam ayaḥ karṣayatīti praśnamukhenāyaskāntanidarśanam upanyasya sarvāprāptagrāhakatvaṃ cakṣuḥśrotrasya sādhayati /
na sarvāprāptagrāhakaṃ cakṣuḥśrotraṃ
yul dang ma phrad pa yin pa'i phyir yul nye ba lta bu'o zhes sgrub pa yin na ni de ni bsgrub par mi rung ste /
bdag nyid la gtan tshigs ma nges pa'i phyir dang sngar khas blangs pa dang 'gal ba'i phyir ro /
'on te mig dang rna ba'i mtshan nyid kyi chos can ma phrad pa thams cad 'dzin par byed pa nyid du thal bar 'gyur bar sun 'byin pa yin na ni de ni sun 'byin par mi rung ste /
rjes su dpag pas gnod pa'i phyir ro /
ji lta zhe na /
re zhig khab long gis kyang lcags ma phrad pa thams cad ci ste mi 'dren zhes bya ba smos so /
dril ba'i sgo nas khab long dper nye bar bkod de mig dang rna ba ma phrad phar 'dzin par byed pa ma yin pa nyid du sgrub par byed do /
mig dang rna ba ni ma phrad pa thams cad 'dzin par byed pa ma yin te ma phrad pa thams cad 'dzin pa'i mthun med pa'i phyir khab long bzhin no /
sarvāprāptagrahaṇaśaktihīnatvāt /
ayaskāntavat /
ayaskānto hy aprāptam ayo gṛhṇāti karṣatīty arthaḥ /
na ca sarvam aprāptaṃ gṛhṇāti /
tadvac cakṣuḥśrotraṃ /
prāptaviṣayatve 'pi caitat samānam iti /
nātidūratiraskṛto viṣayaś cakṣuḥśrotreṇa gṛhyate
khab long ni lcags ma phrad pa 'dzin par byed de 'dren par byed ces bya ba'i tha tshig yin yang ma phrad pa thams cad 'dzin par byed pa ni ma yin pa ltar mig dang rna ba yang de dang 'dra'o /
yul dang phrad pa nyid cig yin yang ci'i phyir mig sman nam thur ma phrad pa thams cad mi mthong ste de ni mtshungs so zhes bya ba ni yul shin tu ring ba dang bar du chod pa ni mig dang rna bas mi 'dzin te /
grahaṇāyogyatvāt /
saṃprāptāṃjanadaśalākāvat /
atha vā na sarvasvagrāhyagrāhi cakṣuḥśrotram
gzung bar mi rung ba'i phyir mig sman dang thur ma phrad pa lta bu'o /
yang na mig dang rna ba ni rang gi gzung bar bya ba thams cad 'dzin par byed pa ma yin te /
indriyasvābhāvyāt /
ghrāṇendriyādivat /
ghrāṇādīnāṃ hi prāpto viṣayo na tu sarvaḥ /
sahabhūgandhādyagrahaṇāt /
ghrāṇādisahabhūni hi gandharasaspraṣṭavyāni ghrāṇādibhir na gṛhyante /
śaktir hīndriyāṇām īdṛśīti
dbang po'i ngo bo nyid yin pa'i phyir rna ba'i dbang po la sogs pa lta bu'o /
sna la sogs pa yul dang phrad pa yin yang lhan cig 'byung ba'i dri la sogs pa mi 'dzin pa'i phyir thams cad ni ma yin te /
dbang po rnams kyis nus pa 'di 'dra bas sna la sogs pa dang lhan cig 'byung ba'i dri dang ro dang reg bya dag mi 'dzin to /
manas tv arūpitvād iti /
prāptatvaṃ mūrtānām eva vyavasthāpyeta nāmūrtānām iti /
mano 'prāptaviṣayam iti na vicāraḥ kriyate
yid ni gzugs can ma yin pa'i phyir zhes bya ba ni phrad pa nyid ni lus can rnams kho na'i yin par rnam par gzhag gi /
lus can ma yin pa rnams ni ma yin pas yul dang phrad pa yin zhes bya ba ni dpyad par mi bya'o /
trayam anyatheti /
prāptaviṣayam eva trayam iti iṣṭāvadhāraṇārtham ārambhaḥ
gsum gzhan du zhes bya ba ni gsum ni phrad pa kho na yin no zhes bya bar nges par gzung bar 'dod pa'i phyir brtsams pa yin no /
anyathā hi prāptāprāptaviṣayam ity api saṃbhāvyeta /
nirucchvāsasya gandhāgrahaṇād iti /
yad ucchvāsena sardhaṃ sūkṣmaṃ bhūtacatuṣkaṃ ghrāṇam āgataṃ /
tasya gandho ghrāṇena ghrāyate
de lta ba ma yin na yul dang phrad pa dang ma phrad pa yang yin no zhes bya bar yang srid par 'gyur ro /
dbugs ma rngubs par ni mi 'dzin pa'i phyir ro zhes bya ba ni snar dbugs rngubs pa dang lhan cig 'byung ba phra mo bzhi 'ongs pa gang yin pa de'i dri snas snom par byed do /
vāyau gandhāntaram utpannam ity apare /
miśṛībhaveyur ekadeśībhaveyuḥ /
athaikadeśena /
kiṃ /
spṛśeyur iti vartate /
kathaṃ śabdābhiniṣpattir iti /
yadi na spṛśanti /
anabhighāte śabdābhiniṣpattir na prāpnotīty abhiprāyaḥ /
ata eveti kāśmīrāḥ
gzhan dag na re rlung las dri gzhan 'byung ngo zhes zer ro /
'dres par 'gyur ba ni yul gcig par 'gyur pa'o /
'on te phyogs gcig gis yin na ni zhes bya ba ci zhe na /
reg par 'gyur na ni zhes bya bar sbyar ro /
'o na ji ltar sgra mngon par 'grub par 'gyur zhes bya ba ni gal te mi reg na bsnun du med pas sgra mngon par 'grub par mi 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
yadi hi spṛśeyuḥ /
hasto haste 'bhyāhataḥ sajjeta jatuneva jatvantaraṃ
de nyid kyi phyir te zhes zer ba ni kha ce pa rnams yin te gal te reg par gyur na lag pas lag pa la bsnun na bying bar 'gyur te rgya skyegs la rgya skyegs gzhan bzhin no /
kathaṃ citaṃ pratyāhataṃ na viśīryata iti /
anyonyam aspṛśatāṃ paramāṇūnāṃ saṃghātaḥ pratyāhataḥ pāṇyādibhiḥ kathaṃ na viśīryate
ji ltar bsags pa la brgyab na zhig par mi 'gyur zhes bya ba ni rdul phra rab phan tshun ma reg pa'i tshogs la lag pa la sogs pas brgyab na ji ltar zhig par mi 'gyur zhes bya ba yin no /
tad evaiṣāṃ nirantaratvaṃ yan madhye nāsti kiṃcid ity ālokādi madhye nāstīti nirantaratvam eṣāṃ vyavasthāpyate /
tad eva ca prāptatvaṃ nānyatheti /
api (Abhidh-k-vy 85) khalv iti /
api cety arthaḥ /
saṃghātāḥ sāvayavatvāt spṛśantīty adoṣaḥ /
yo 'sau doṣa ukto yadi sarvātmanā spṛśeyur miśrībhaveyur dravyāṇy athaikadeśena sāvayavāḥ prasajyerann iti /
kāraṇaṃ pratīti /
yasya yādṛśaṃ kāraṇaṃ /
tasya tat kāraṇaṃ /
spṛṣṭam aspṛṣṭaṃ vā pratīty āha /
kadācid iti vistaraḥ /
spṛṣṭahetukam iti /
spṛṣṭam anyonyaṃ hetur asya spṛṣṭahetukaṃ /
evam aspṛṣṭahetukaṃ /
yadā viśīryata iti
de dag gi dbus na chung zad kyang med pa gang yin pa de kho na 'dab chags pa nyid yin no zhes bya ba ni nang na snang ba la sogs pa med pas 'di dag 'dab chags pa nyid du rnam par gzhag ste /
de kho na ni phrad pa nyid yin gyi gzhan du ni ma yin no /
yang zhes bya ba ni gzhan yang zhes bya ba'i tha tshig ste /
'dus pa rnams ni cha shad dang bcas pa yin pa'i phyir reg par 'gyur bas gal te bdag nyid thams cad kyis reg par gyur na ni rdzas rnams 'dres par 'gyur ro /
gal te phyogs gcig gis na ni cha shas dang bcas par thal bar 'gyur zhes nyes pa smras pa gang yin pa'i nyes pa med do /
rgyu'i phyir zhes bya ba ni gang gi rgyu ci 'dra ba de ni reg pa 'am ma reg pa de'i rgyu'i phyir zhes bya ba bshad pa yin no /
res 'ga' ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba la reg pa'i rgyu can zhes bya ba ni 'di la phan tshun reg pa'i rgyu yod pas na reg pa'i rgyu can gyis ma reg pa yin no /
tadyathā śuṣkā mṛc cūrṇīkriyamāṇā /
yadā cayaṃ gacchatīti
gang gi tshe rnam par zhig pa na'o zhes bya ba ni dper na bong pa skam po phye mar byas pa lta bu'o /
tadyathā himaṃ /
tad dhi pūrvaṃ sūkṣmaṃ paścān mahad bhavati /
cayavatāṃ caya iti
gang gi tshe bsags par gyur pa na'o zhes bya ba ni dper na kha ba lta bu ste de ni sngon phra la phyis chen por 'gyur ro /
tadyathā mṛtpiṇḍadvayasaṃnipāte /
uttarakṣaṇāvasthānaṃ syād iti
gang gi tshe bsags pa dar ldan pa bsags pa na'o zhes bya ba ni dper na 'jim pa'i gong bu gnyis phrad pa lta bu'o /
utpadya spṛṣṭiyogāt /
nirantare tu spṛṣṭasaṃjñeti bhadantaḥ
skad cig ma phyi mar gnas par 'gyur ro zhes bya ba ni skyes nas reg pa dang ldan pa'i phyir ro /
bhadantamataṃ caiṣṭavyam iti /
vaibhāṣikamataṃ kasmān naiṣṭavyaṃ /
nanu vaibhāṣikair apy evam uktaṃ /
tad evaiṣāṃ nirantaratvaṃ yan madhye nāsti kiṃcid iti /
asty evam /
sāvakāśaṃ tu tad vacanam /
yan madhye nāsti kiṃcid iti bruvāṇā vaibhāṣikā madhye ālokādi necchanti /
anyaparamāṇupraveśānavakāśaṃ tu na bruvate
btsun pa na reg pa ni reg pa ni med kyi 'dab chags pa la reg go snyam du 'du shes par zad do zhes zer te btsun pa'i lugs 'dod par bya'o zhes bya ba bye brag tu smra ba'i gzhung lugs ci'i phyir 'dod par mi bya /
bye brag tu smra ba rnams kyis kyang 'di skad du de dag gi dbus na cung zad kyang med pa gang yin pa de kho na 'dab chags pa nyid yin no zhes smras pa ma yin nam zhe na /
de skad ces ni smras mod kyi tshig de ni glags dang bcas pa yin no /
bye brag tu smra ba dbus na chug zad kyang med pa gang yin pa zhes smra ba rnams ni dbus na snang ba la sogs pa yod par mi 'dod kyi rdul phra rab gzhan 'jug pa'i go skabs med par ni mi smra'o /
anyathā hi sāntarāṇāṃ paramāṇūnāṃ śūnyeṣv antareṣu gatiḥ kena pratibadhyeta gatimata iti vākyaśeṣaḥ gzhan du rdul phra rab bar dang bcas pa rnams kyi bar dag tu 'gro ba las su 'gog na zhes bya ba ni 'gro ba dang ldan pa zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
ayaṃ cāparo doṣaḥ /
na ca paramāṇubhyo 'nye saṃghātāḥ yathā vaibhāṣikāḥ kalpayanti /
ta eva te saṃghātāḥ paramāṇavaḥ spṛśyante /
yathā rūpyanta iti /
saṃghātā eva naika ity arthaḥ
nyes pa gzhan 'di yang yod de /
ji ltar bye brag tu smra ba rnams rtog par byed pa ltar rdul phra rab rnams las bsags pa dag gzhan pa yang ma yin pas de dag kho na bsags pa la reg pa yin te /
dper na gzugs su rung ba lta bu'o zhes bya ba ni 'dus pa kho na yin gyi gcig pu ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
yadi ca paramāṇor iti vistaraḥ /
paramāṇvapariniṣpattiṃ vaktukāmaḥ ācāryo vicārayati
gal te rdul phra rab la phyogs cha tha dad par zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni slob dpon rdul phra rab yongs su ma grub par 'chad par 'dod nas dpyod par byed pa yin te /
yadi paramāṇor ekasya pūrvādidigbhāgabhedaḥ kalpyeta spṛṣṭasyānyonyam aspṛṣṭasya vā sāvayavatvaprasaṃgaḥ gal te rdul phra rab gcig la shar phyogs la sogs te phyogs kyi cha tha dad par rtog na ni phan tshun reg gam ma reg kyang rung ste /
cha shas dang bcas pa nyid du thal bar 'gyur ro /
na cet /
kim /
digbhāgabheda iti vartate
gal te ma yin na ni zhes bya ba ci zhe na /
phyogs cha tha dad par zhes bya bar sbyar ro /
spṛṣṭasyāpy aprasaṃgaḥ /
kasya /
sāvayavatvasya /
atra sādhanam /
na niravayavaḥ paramāṇuḥ
reg kyang thal bar mi 'gyur ro zhes bya ba cir zhe na /
cha shas dang bcas pa nyid du'o /
'dir sgrub pa ni rdul phra rab ni cha shas med pa ma yin te /
digbhāgabhedavattvāt /
māṣarāśivad iti /
tad etad digbhāgabhedavattvaṃ necchanti vaibhāṣikāḥ /
digbhāgabhedo hi saṃghātarūpāṇām eva kalpyate /
evaṃ ca varṇayanti /
dharmataiveyaṃ yat sapratighānāṃ bhinnadeśatvaṃ /
teṣāṃ nairantaryeṇāvasthānāt abhinnadeśatvaṃ mā bhūd iti sāntarāṇām api sapratighatvena gatiḥ pratibadhyata iti /
(I /
43ab) āśuvṛttyā ca parvatādīnām alātacakrādivad iti /
ātmaparimāṇatulyasyaivārthasya grahaṇa iṣyamāṇe kathaṃ parvatādīnāṃ mahatāṃ sakṛd iva grahaṇaṃ lakṣyate na krameṇety āśaṃkya yuktiṃ tathā grahaṇe kathayati /
āśuvṛttyā cetyādi /
yathā alātacakrādigrahaṇaṃ krameṇa vartamānaṃ sakṛd iva lakṣyate
phyogs cha tha dad pa dang ldan pa'i phyir mon sran gre'u'i phung po bzhin no /
bye brag tu smra ba rnams ni phyogs cha tha dad pa dang ldan pa nyid 'di mi 'dod de /
phyogs cha tha dad pa ni bsags pa'i gzugs dag kho na'i yin par rtog go /
'di skad du yul tha mi dad pa nyid du gyur na mi rung bas thogs pa dang bcas pa rnams kyi yul tha dad pa nyid dang bar dang bcas pa nyid dag yin yang de dag 'dab chags par gnas pa'i phyir thogs pa dang bcad pa nyid kyis 'gro ba'i gags [*gegs?] byed do zhes bya ba gang yin pa 'di ni chos nyid yin no zhes kyag brjod do /
mgal me'i 'khor lo la sogs pa bzhin du myur du 'jug pas ri la sogs pa 'dzin tam zhes bya ba ni bdag nyid kyi chad dang mnyam pa kho na'i don 'dzin par 'dod na ji ltar ri chen po dag cig car 'dzin pa lta bur snang gi rim gyis ni ma yin no snyam pa'i dogs pa bsu bar de ltar 'dzin pa'i rigs pa myur du 'jug pas zhes bya ba la sogs pas rjod par byed de dper na 'gal me'i 'khor lo la sogs pa 'dzin pa rim gyis yin yang cig car lta bur mngon pa'o /
tathā parvatanadīśabdādigrahaṇam āśuvṛttyā bhavatīti de bzhin du ri dang chu bo'i sgra la sogs pa 'dzin pa yang myur du 'jug pa yin no /
āhosvit tulyātulyasyeti /
drākṣāphalādidarśane tulyasya /
vālāgraparvatādidarśane atulyasyety abhiprāyaḥ
'on te mnyam pa dang mi mnyam pa zhig la zhes bya ba ni rgun 'brum la sogs pa la lta na ni mnyam pa yin la skra'i rtse mo dang ri la sogs pa la lta na ni mi mnyam pa yin no snyam du bsams pa yin no /
unmiṣitamātreṇeti na kramadarśananyāyena mig phye ba tsam gyis zhes bya ba ni rim gyis mthong ba ma yin pa'i lugs kyis so /
evaṃ śrotreṇeti (Abhidh-k-vy 86) vistaraḥ de bzhin du rna bas zhes bya ba rgyas bar 'byung ba ni res 'ga' ni chung ste /
kadācid alpīyāṃso yadā maśakaśabdaṃ śṛṇoti gang gi tshe sbrang bu'i sgra thos pa na'o /
res 'ga' ni mnyam ste /
kadācit samāḥ yadā śrotraparamāṇusamapramāṇaṃ kasyacic chabdaṃ śṛṇoti gang gi tshe 'ga' zhig gis sgra rna ba'i rdul phra rab dang tshad mnyam pa thos pa na'o /
res 'ga' ni che ste /
kadācid bhūyāṃso yadā meghaśabdaṃ śṛṇotīti gang gi tshe 'brug gi sgra thos pa na'o zhes bya ba yin no /
ajājīpuṣpavad avasthitāḥ kālajīrakapuṣpavad avasthitāḥ ekatalāvasthitā ity arthaḥ /
bhūrjābhyantarāvasthitā iti karṇābhyantare yad bhūrjapattravarṇākāraṃ /
tad bhūrjam iveti bhūrjaṃ /
tadabhyaṃtare 'vasthitāḥ śrotrendriyaparamāṇavaḥ /
ghāṭābhyantare ghāṭā nāsāpuṭī /
mālāvad avasthitānīti /
maṇḍalena samapaṃktyāvasthitānīti /
vālāgramātraṃ kileti /
āgamasūcanārthaḥ kilaśabdaḥ /
asphuṭam avyāptaṃ /
sa kileti karmasāmarthyād evāviśaraṇaṃ syād iti
go snyod kyi me tog bzhin du gnas te zhes bya ba ni go snyod nag po'i me tog bzhin du gnas so zhes bya ba'i tha tshig go /
rna ba'i 'brug gi nang na gnas so zhes bya ba ni rna ba'i nang na gro ba'i kha dog gi rnam pa lta bu yod pa gang yin pa de ni gro ba dang 'dra bas 'brug yin te rna ba'i dbang po'i rdul phra rab dag ni de'i nang na gnas so /
mtshul ba'i nang na zhes bya ba la mtshul ba ni sna'i rgyud do /
phreng ba bzhin du gnas so zhes bya ba ni phreng ba ma 'grus par kor kor por gnas pa yin no /
skra'i rtse mo'i khyon tsam zhig lce'i dbang po'i rdul phra rab dag gis ma khebs so zhes grag go zhes bya ba la /
grag ces bya ba'i sgra ni lung yin par bstan pa'i phyir ro /
ma khebs pa ni ma khyab pa'o /
thams cad kyis rnam par shes pa skyed na ni lus zhigs par 'gyur ro lo zhes bya ba la /
lo zhes bya ba'i sgras ni las kyi mthun kho nas 'jig par mi 'gyur ba yin no zhes ma dad pa ston par byed pa yin no /
kilaśabdena aruciṃ sūcayati /
saṃcitāśrayālambanatvād iti saṃcitāśrayatvāt saṃcitālambanatvāc ca
rten dang dmigs pa ni bsags pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni rten bsags pa yin pa'i phyir dang dmigs pa bsags pa yin pa'i phyir ro /
(I /
43cd) caramasyāśrayo 'tīta iti /
atīta evety avadhāraṇaṃ
tha ma'i rten 'das zhes bya ba ni 'das pa kho na'o zhes bya bar nges par bzung ba yin no /
ata evocyata iti /
yasmāt paṃca vijñānakāyā indriyadvayāśrayāḥ
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni gang gi phyir rnam par shes pa'i tshogs lnga po dag dbang po gnyis kyi rten can yin te /
cakṣurādīndriyāśrayā manaindriyāśrayāś ca mig gi dbang po la sogs pa'i rten can dang yid kyi dbang po'i rten can dag yin pa de'i phyir mu bzhi pa 'byung ste /
tasmāc catuḥkoṭika uttiṣṭhate /
prathamā koṭiś cakṣur iti /
cakṣurvijñānasya cakṣur āśrayabhāvena na samanantarapratyayabhāvena /
na hi cakṣuś cittacaittasvabhāvaṃ /
cittacaittā acaramā utpannāḥ samanantara iti ca samanantarapratyayalakṣaṇaṃ /
dvitīyā koṭiḥ samanantarātītaś caitasiko dharmadhātus tasya samanantarabhāvena /
ṣaḍ eva hy āśrayā vijñānasyeṣyante cakṣurādayo manaḥparyantā nānye
mu dang po ni mig yin no zhes bya ba ni mig gi rnam par shes pa'i rten gyi dngos por yin gyi /
mig sems dang sems las byung ba'i ngo bo nyid ma yin pas mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyi dngos por ni ma yin te /
mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyi mtshan nyid ni /
sems dang sems byung skyes pa rnams /
tha ma min mtshungs de ma thag /
ces bya ba yin no /
mu gnyis pa ni chos kyi khams sems las byung ba 'das ma thag pa yin no zhes bya ba ni de ni mtshungs pa de ma thag pa'i dngos por yin gyi rten gyi dngos por ni ma yin te /
rnam par shes pa'i rten ni mig la sogs pa yid la thug pa'i bar drug kho na yin par 'dod kyi gzhan dag ni ma yin no /
tṛtīyā samanantarātītaṃ manaḥ /
ubhayalakṣaṇayuktatvāt /
caturthī uktanirmuktā dharmāḥ
gsum pa ni 'das ma thag pa'i yid yin no zhes bya ba ni gnyi ga'i mtshan nyid dang ldan pa'i phyir ro /
koṭitrayamuktā viprayuktā asaṃskṛtādayaḥ /
evaṃ yāvat kāyavijñānasya svam indriyaṃ vaktavyam iti /
yaḥ śrotravijñānasyāśrayabhāvena /
samantarapratyayabhāvenāpi sa /
tasyeti catuḥkoṭikaḥ /
prathamā koṭiḥ śrotraṃ /
dvitīyā samanantarātītaś caitasiko dharmadhātuḥ
bzhi pa ni bshad pa las ma gtogs pa'i chos rnams yin te zhes bya ba ni mu gsum las ma gtogs pa ldan pa ma yin pa dang 'dus ma byas la sogs pa yin no /
de bzhin du lus kyi rnam par shes pa'i bar du yang rang gi dbang po brjod par bya'o zhes bya ba ni gang rna ba'i rnam par shes pa'i rten gyi dngos por yin pa de'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyi dngos por yang yin nam zhe na /
mu bzhi ste mu dang po ni rna ba yin no /
gnyis pa ni chos kyi khams sems las byung ba 'das ma thag pa yin no /
tṛtīyā samanantarātītaṃ manaḥ gsum pa ni 'das ma thag pa'i yid yin no /
caturthī koṭir uktanirmuktā dharmā mu bzhi pa ni bshad pa las ma gtogs pa'i chos rnams yin te /
ity evam api vaktavyaṃ /
manovijñānasya pūrvapādaka iti /
yo manovijñānasyāśrayabhāvena /
samanantarapratyayabhāvenāpi sa /
tasyeti pūrvapādakaḥ /
yas tāvad āśrayabhāvena /
samanantarapratyayabhāvenāpi sa iti /
manas tāvad avaśyam asau samanantarapratyayaḥ /
syāt samanantarapratyayabhāvena nāśrayabhāvena
de bzhin du gzhan la yang brjod par bya'o /
yid kyi rnam par shes pa ni tshig snga ma dang sbyor ba ste zhes bya ba ni gang yid kyi rnam par shes pa'i rten gyi dngos por yin pa de ni de'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyi dngos por yang yin no zhes tshig snga ma dang sbyor ba yin no /
re zhig gang rten gyi dngos por yin pa de ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyi dngos por yang yin no zhes bya ba ni re zhig mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen 'di ni gdon mi za bar yid yin no /
mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyi dngos por yin la rten gyi dngos por ma yin pa yang yod do /
samanantarātītaś caitasiko dharmadhātur acakṣurādyāśrayaṣaṭsvabhāvatvāt chos kyi khams sems las byung ba 'das ma thag pa'o zhes bya ba ni mig la sogs pa rten drug gi ngo bo ma yin pa'i phyir ro /
(I /
44ab) tadvikāravikāritvād iti vistaraḥ /
teṣāṃ cakṣurādīnāṃ vikāras tadvikāraḥ
de dag gyur pas 'gyur nyid phyir /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mig la sogs pa de dag gyur pas 'gyur pa ni /
tadvikāreṇa vikāras tadvikāravikāraḥ /
sa eṣām astīti tadvikāravikārīṇi vijñānāni /
tadbhāvas (Abhidh-k-vy 87) tadvikāravikāritvam /
tasmāt /
cakṣurādaya evaiṣām āśrayā ity avadhāryate
de dag gyur bas 'gyur ba ste de dag gyur pas 'gyur ba ni de dag gyur pas 'gyur pa'o /
'di dag la de yod pas rnam par shes pa rnams ni de dag gyur pas 'gyur pa yin no /
de ngo bo ni de dag gyur pas 'gyur ba nyid yin no /
de'i phyir 'di dag gi rten mig la sogs pa kho na yin no zhes bya bar nge spar bzung ngo /
anugrahopaghātapaṭumandatānuvidhānād iti /
cakṣurādīnāṃ aṃjanādibhir anugrahaṃ reṇvādibhiś copaghātaṃ cakṣurādivijñānāny anuvidadhate /
sasukhotpādāt saduḥkhotpādāc ca
phan pa dang gnod pa dang gsal ba dang mi gsal ba nyid kyi rjes su byed pa'i phyir zhes bya ba ni mig la sogs pa la mig sman la sogs pas phan btags shing rdul la sogs pas gnod pa byas na go rims bzhin du mig gi rnam par shes pa la sogs pa bde ba dang bcas pa skyed pa'i phyir dang sdug bsngal dang bcas pa skyed pa'i phyir rjes su byed pa yin no /
yathākramaṃ paṭumandatāṃ ca teṣām anuvidadhate /
paṭumandatotpādād ato 'vagamyate /
cakṣurādivikāreṇa vijñānavikāro bhavatīti
de dag gsal ba dang mi gsal ba nyi skyed pa'i phyir gsal ba dang mi gsal ba nyid kyi rjes su yang byed do /
de'i phyir mig la sogs pa gyur pas rnam par shes pa 'gyur ba yin no zhes bya bar shes so /
nanu ca paṭuni rūpe paṭucakṣurvijñānam utpadyamānaṃ dṛśyate /
mande maṃdam iti /
[teṣāṃ cakṣurādīnāṃ /
] yady api rūpasya paṭumaṃdate cakṣurvijñānam anuvidadhīta /
vidhurāvasthayos tu cakṣūrūpayoś cakṣuravasthām eva cakṣurvijñānam anuvidhatte
gzugs gsal na rnam par shes pa gsal ba skye ba snang la /
mi gsal na mi gsal ba yang ma yin nam zhe na /
gzugs gsal ba dang mi gsal ba nyid yin na mig gi rnam par shes pa rjes su byed mod kyi mig dang gzugs dag gyur pa'i gnas skabs na ni mig gi gnas skabs nyid na mig gi rnam par shes pa rjes su byed pa'i gzugs kyi gnas skabs su ni ma yin no /
na rūpavasthāṃ /
tathā hi cakṣuṣi anugṛhīte rūpe copahate tadvītarāgāṇāṃ madhyasthānāṃ ca cakṣurvijñānam avikāram utpadyate /
na tu saduḥkham utpadyate
'di ltar mig la ni phan btags la gzugs ni nye bar bcom na de'i 'dod chags dang bral ba bar mar gnas skabs la mig gi rnam par shes pa 'gyur ba med par skye'i sdug bsngal dang bcas par skye ba ni ma yin no /
rūpe punar anugṛhīte 'parityakte cakṣuṣi copahate kāmalavyādhinā timiropaghātena vā pītadarśanaṃ bhrāntaṃ keśoṇḍukādidarśanaṃ vā pravartate gzugs la ni phan btags la mig ni yongs su ma spangs la mig ser gyi nad dam rab rib kyi gnod pas nyams na ser por mthong bar 'khrul pa 'am /
skra shad la sogs pa mthong bar 'byung bar 'gyur ro /
tathā paṭuni rūpe jarayā mande cakṣuṣi mandaṃ cakṣurvijñānam utpadyate de bzhin du gzugs ni gsal la mig ni rdul gyis mi gsal bar gyur na yang mig gi rnam par shes pa mi gsal bar skye'o /
evaṃ mande rūpe cakṣur yady atipaṭu bhavet paṭu cakṣurvijñānam utpadyate de bzhin du gzugs mi gsal la gsal te mi gsal bar gyur na yang mig gi rnam par shes pa gsal bar skye'o /
tathā hi jātisvabhāvena paṭuni gṛdhracakṣuṣi mande 'pi śavarūpe anekayojanaviprakṛṣṭe 'pi cakṣurvijñānam utpadyate bam po brgyad pa /
'di ltar bya rgod kyi mig ni rang bzhin gyis gsal pas ro'i gzugs mi gsal yang dpag tshad du mas bar du chod pa la yang mig gi rnam par shes pa skye bar 'gyur ro /
ity evaṃ śrotrādīny api yojyāni de bzhin du rna ba la sogs pa la yang sbyar bar bya'o /
(I /
44cd) ato 'sādhāraṇatvāc ceti /
ata āśrayabhāvāt /
asādhāraṇatvāc ca /
āśrayabhāvo vyākhyāta iti na taṃ praty ādriyate /
asādhāraṇatvam eva tu vyācakṣāṇa āha /
katham asādhāraṇatvam ityādi /
anyacakṣurvijñānasyāpīti /
anyasaṃtānavijñānasyāpīty arthaḥ /
tair eva nirdiśyata iti /
cakṣurādibhiś cakṣurvijñānaṃ yāvan manovijñānaṃ
de'i phyir thun mong ma yin phyir /
zhes bya ba ni rten du gyur pa de'i phyir dang thun mong ma yin pa'i phyir ro /
rten gyi dngos po ni bshad zin pas de'i phyir gus par mi byed kyi thun mong ma yin pa nyid kho na bshad pa'i phyir ji ltar na thun mong ma yin pa nyid yin zhes bya ba la sogs pa smos so /
gzhan gyi mig gi rnam par shes pa yang zhes bya ba ni gzhan gyi rgyud la yod pa'i rnam par shes pa yang zhes bya ba'i tha tshig go /
de dag kho nas rnam par shes pa bstan zhes bya ba ni mig la sogs pas mig gi rnam par shes pa nas yid kyi rnam par shes pa'i bar du bstan gyi /
na rūpādibhiḥ rūpavijñānaṃ yāvad dharmavijñānaṃ gzugs la sogs pas gzugs kyi rnam par shes pa nas chos kyi rnam par shes pa'i bar du ni ma yin no /
yathā bherīśabdo yavāṃkura iti /
asādhāraṇatvāt tābhyāṃ bherīyavābhyāṃ yathā nirdeśo loke bherīśabdo yavāṃkura iti na tu daṇḍaśabdaḥ kṣetrāṃkura iti vā
dper na rnga bo che'i sgra dang nas kyi myu gu bzhin no zhes bya ba ni dper na thun mong ma yin pa'i phyir 'jig rten na rnga bo che'i sgra dang nas kyi myu gu zhes rnga bo che dang nas de dag gi sgo nas ston gyi /
dbyig pa'i sgra dang zhing gi myu gu zhes bya ba ni ma yin pa lta bu'o /
daṇḍo hi paṭahādiśabdasyāpi kāraṇībhavet dbyug pa yang rnga pa ta ha la sogs pa'i sgra'i rgyur 'gyur la /
kṣetraṃ ca śāligodhūmāṃkurasyāpīti sādhāraṇatvāt na tābhyāṃ nirdeśaḥ kriyate zhing yang 'bras s'a lu dang gro la sogs pa'i myu gu'i rgyur 'gyur mod kyi thun mong yin pa'i phyir de dag gi sgo nas ston par mi byed kyi /
asādhāraṇābhyāṃ tu bherīyavābhyāṃ nirdeśaḥ thun mong ma yin pa'i phyir rnga bo che dang nas dag gi sgo nas ston pa ltar /
tadvad ihāpi draṣṭavyam /
api khalu cakṣur iva vijñānam ubhayoḥ sattvasaṃkhyātatvāt
'dir yang de dang 'dra bar blta bar bya'o /
gzhan yang gnyi ga sems can du bgrang ba yin pa'i phyir mig gi rnam par shes pa yin te /
rūpaṃ tv asattvasaṃkhyātam api gzugs ni sems can du bgrang ba ma yin pa yang yin no /
cakṣuṣā vijñānaṃ cakṣurvijñānam /
tasya kāraṇabhāvāt /
cakṣuṣi vijñānaṃ cakṣurvijñānaṃ
mig gi rnam par shes pa ni mig gi rnam par shes pa ste /
de ni rgyu yin pa'i phyir ro /
mig gi rnam par shes pa ni mig gi rnam par shes pa ste /
sukhaduḥkhavedanāsaṃprayuktasya vijnānasya cakṣuranugrahopaghātapravṛttatvāt rnam par shes pa bde ba dang sdug bsngal gyi tshor ba dang mtshungs par ldan pa'i mig phan pa dang gnod par zhugs pa'i phyir ro /
cakṣuṣo vijñānaṃ cakṣurvijñānam /
asādhāraṇatvena tataḥ pravṛtteḥ
mig nas rnam par shes pa ni mig gi rnam par shes pa ste /
thun mong ma yin pa nyid du de'i sgo nas 'jug pa'i phyir ro /
cakṣuṣo vijñānaṃ cakṣurvijñānam /
sattvasaṃkhyātasyaiva svāmibhāvāt /
cakṣuṣi vijñānaṃ cakṣurvijñānam
mig gi rnam par shes pa ni mig gi rnam par shes pa yin te /
sems can du bgrang ba nyid bdag por gyur pa'i phyir ro /
mig la rnam par shes pa ni mig gi rnam par shes pa ste /
tatsaṃprayoginyāḥ sukhāyā duḥkhāyā vā (Abhidh-k-vy 88) vedanāyāś cakṣuṣy eva paricchidyamānatvāt de dang mtshungs par ldan pa'i tshor ba bde ba dang sdug bsngal ba ni mig kho na la yongs su gcad par bya ba yin pa'i phyir ro /
evaṃ śrotrādiṣu yojyam de bzhin du rna ba la sogs pa la yang sbyar bar bya ste /
tad evaṃ cakṣurādibhir eva vijñānanirdeśo yujyate na rūpādibhiḥ de ltar na mig la sogs pa kho na'i sgo nas rnam par shes pa bstan par rung gi gzugs la sogs pa'i sgo nas ni ma yin no /
evaṃ tṛtīyacaturthadhyānabhūmikena cakṣuṣā tadbhūmikādharabhūmikāni rūpāṇi paśyato yojayitavyam iti /
tasyaiva kāmadhātūpapannasya yojayitavyam
bsam gtan gsum pa dang bzhi pa'i sa pa'i mig gis de dag gis pa dang sa 'og ma'i gzugs rnams la lta ba'i yang de bzhin du sbyar bar bya'o zhes bya ba ni 'dod pa'i khams su skyes pa de kho na'i sbyar bar bya ba yin no /
evaṃ tṛtīyādidhyānacakṣuṣā yojyam iti /
tasyaiva prathamadhyānopapannasya tṛtīyacaturthadhyānacakṣuṣā paśyato yojyam
bsam gtan gsum pa la sogs pa'i mig gis lta ba'i yang de bzhin du sbyar bar bya'o zhes bya ba ni bsam gtan dang por skyes pa de kho na'i bsam gtan gsum pa dang bzhi pa'i mig gis lta ba'i sbyar bar bya ba yin no /
(I /
45, 46) na kāyasyādharaṃ cakṣur iti /
adharabhūmikam ity arthaḥ /
svabhūmikam ūrdhvabhūmikaṃ cābhyanujñātaṃ bhavati /
paṃcabhūmikāni hi kāyacakṣūrūpāṇi /
kāyaḥ śarīraṃ /
etāni kāyādīni paṃcabhūmikāni
lus la 'og ma'i mig ma yin /
zhes bya ba ni sa 'og ma pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
rang gi sa pa dang sa 'og ma ni khas blangs pa yin no /
lus dang mig dang gzugs rnams ni 'dod pa na spyod pa nas bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i bar sa lnga pa dag yin no zhes bya ba la lus ni khog pa ste /
kāmāvacarāṇi prathamadhyānabhūmikāni yāvac caturthadhyānabhūmikāny ārūpyadhātāv abhāvāt /
dvibhūmikaṃ cakṣurvijñānam iti /
kāmāvacaraṃ prathamadhyānabhūmikaṃ ca /
tayor vitarkavicārasadbhāvāc cakṣurvijñānasya cāvaśyaṃ savitarkavicāratvāt
lus la sogs pa 'di dag ni gzugs med pa'i khams na med pa'i phyir 'dod pa na spyod pa dang bsam gtan dang po'i sa pa nas bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i bar dag yin no /
mig gi rnam par shes pa ni 'dod pa na spyod pa dang bsam gtan dang po'i sa pa dang sa gnyis pa yin no zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa dang bsam gtan dang po'i sa pa dag yin te /
de dag na rtog pa dang dpyod pa dag yod pa'i phyir la mig gi rnam par shes pa yang gdon mi za bar rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa'i phyir ro /
ūrdhvarūpaṃ na cakṣuṣa iti /
nordhvabhūmikaṃ rūpaṃ cakṣuṣo viṣayo bhavati /
ūrdhvabhūmikasya rūpasya sūkṣmatvāt /
svabhūmikam adharabhūmikaṃ cābhyanujñātaṃ bhavati /
vijñānaṃ ca /
kim /
ūrdhvaṃ na cakṣuṣa iti prakṛtaṃ /
kāmāvacarasya cakṣuṣo 'dharabhūmikasya prathamadhyānabhūmikaṃ cakṣurvijñānaṃ na bhavati /
svabhūmikam adharabhūmikaṃ vābhyanujñātaṃ bhavati
mig gi gong ma'i gzugs ma yin zhes bya ba ni mig gi yul ni gong ma'i gzugs ma yin te /
sa gong ma'i gzugs ni phra ba'i phyir ro /
rang gi sa pa dang sa 'og ma pa ni khas blangs pa yin no /
rnam par shes pa'ang ci zhe na gong ma ni mig gi ma yin no zhes bya bar skabs dang sbyar te /
sa 'og ma pa 'dod pa na spyod pa'i mig gi /
mig gi rnam par shes pa bsam gtan dang po'i sa pa ni ma yin gyi rang gi sa pa dang sa 'og ma pa ni khas blangs pa yin no /
kāmāvacarasya cakṣuṣaḥ svabhūmikaṃ kāmāvacaram eva cakṣurvijñānaṃ bhavati 'dod pa na spyod pa'i mig gi /
mig gi rnam par shes pa ni rang gi sa pa 'dod pa na spyod pa kho na yin la /
prathamadhyānabhūmikasya cakṣuṣaḥ prathamadhyānabhūmikam eva cakṣurvijñānaṃ bhavati /
kāmāvacaraṃ tu cakṣurvijñānam asya na bhavati
bsam gtan dang po'i sa pa'i mig gi /
mig gi rnam par shes pa yang bsam gtan dang po'i sa pa kho na yin gyi /
'di'i mig gi rnam par shes pa 'dod pa na spyod pa ni ma yin no /
nanu coktam adharabhūmikam abhyanujñātam iti /
satyam uktam etat /
kiṃ tu /
asaty ātmīye adharabhūmikam iṣyate
sa 'og ma pa ni khas blangs pa yin no zhes bshad pa ma yin nam zhe na /
de skad ces bshad pa bden mod kyi /
'on kyang rang gi med na sa 'og ma pa yin par 'dod kyi yod na ni ma yin no /
na satīti /
dvitīyatṛtīyacaturthadhyānacakṣuṣo hy asaty ātmīye prathamadhyānabhūmikam evādharaṃ cakṣurvijñānaṃ bhavati /
na tu kāmāvacaraṃ paramanihīnatvāt
bsam gtan gnyis pa dang gsum pa dang bzhi pa'i mig ni rang gi med pas mig gi rnam par shes pa bsam gtan dang po'i sa pa kho na yin gyi /
'dod pa na spyod pa ma yin te /
shin tu dman pa'i phyir ro /
saṃbhavatas tv evam uktam adharabhūmikam abhyanujñātam iti /
asyety anantaroktasya cakṣurvijñānasyeti /
cakṣurvijñānajāteḥ rūpaṃ sarvato viṣayaḥ
sa 'og ma pa ni khas blangs pa yin no zhes bya ba ni srid pa'i phyir de skad du bshad par zad do /
'di'i zhes bya ba bshad ma thag pa'i mig gi rnam par shes pa'i zhes bya ba ni rnam par shes pa'i rigs kyi yul ni de ltar thams cad yin no /
saṃbhavatas tu yojyam /
kāmāvacarasya cakṣurvijñānasya svabhūmikam eva rūpam
ci rigs par ni sbyar bar bya ste /
'dod pa na spyod pa'i mig gi rnam par shes pa'i ni rang gi sa pa'i gzugs kho na yin no /
prathamadhyānabhūmikasya tu prathamadhyānabhūmikacakṣurāśrayasya cakṣurvijñānasya svabhūmikam adharabhūmikaṃ ca rūpaṃ viṣayaḥ /
caturthadhyānabhūmikacakṣurāśrayasya tu caturthadhyānabhūmikaṃ rūpaṃ tataś cādharabhūmikaṃ sarvaṃ viṣayaḥ /
evaṃ yāvat dvitīyadhyānabhūmikacakṣurāśrayasya dvitīyadhyānabhūmikaṃ tataś (Abhidh-k-vy 89) cādharabhūmikaṃ rūpaṃ viṣayaḥ /
evaṃ cakṣurvijñānajāter ūrdhvam adhaḥ svabhūmau ca rūpaṃ viṣayo bhavati
bsam gtan dang po'i sa pa'i mig gi rnam par shes pa bsam gtan dang po'i sa pa'i mig gi rten can gyi yul ni rang gi sa pa dang sa 'og ma yin no /
bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i mig gi rten can gyi yul ni bsam gtan bzhi pa'i sa pa dang de'i 'og ma'i sa pa thams cad yin no /
de bzhin du bsam gtan gnyis pa'i sa pa'i bar gyis mig gi rten can gyi yul ni gnyis pa'i sa pa'i dang de'i 'og ma'i sa pa yin no /
de ltar na rnam par shes pa'i rigs kyi yul ni sa gong ma dang 'og ma dang rang gi sa pa thams cad yin no /
kāyasya cobhe rūpavijñāne sarvato bhavata iti /
kāmāvacarasya kāyasya śarīrasya svabhūmikordhvabhūmike rūpavijñāne bhavataḥ
lus kyi yang gzugs dang rnam par shes pa dag thams cad du yin no zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i lus khog pa'i ni gzugs dang rnam par shes pa rang gi sa pa dang sa gong ma dag yin no /
prathamadhyānabhūmikasya kāyasya prathamadhyānabhūmikam eva vijñānam bsam gtan dang po'i sa pa'i lus kyi rnam par shes pa ni bsam gtan dang po'i sa pa kho na yin la /
rūpaṃ tu svordhvādharabhūmikam gzugs ni rang dang 'og ma dang gong ma'i sa pa yin te /
yathā svāśrayaṃ cakṣuḥ rang gi rten gyi mig ji lta ba bzhin no /
dvitīyādidhyānabhūmikasya kāyasya vijñānam adharabhūmikam eva prathamadhyānabhūmikam evety arthaḥ bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i sa pa'i lus kyi ni rnam par shes pa ni sa 'og ma pa kho na yin te /
bsam gtan dang po'i sa pa kho na yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
rūpaṃ tu dvitīyatṛtīyadhyānabhūmikasya kāyasya svordhvādharabhūmikaṃ yathā svāśrayaṃ cakṣuḥ gzugs ni bsam gtan gnyis pa dang gsum pa'i sa pa'i lus kyi ni gzugs ni rang dang gong ma dang 'og ma'i sa pa yin te /
rang gi rten gyi mig ji lta ba bzhin no /
caturthadhyānabhūmikasya kāyasya rūpaṃ svādharabhūmikam /
tata ūrdhvaṃ rūpabhāvāt /
tathā śrotram iti /
yathā cakṣur uktam /
tathā śrotraṃ vyākhyātavyam
bsam gtan bzhi pa'i lus kyi ni gzugs ni de yan chad na gzugs med pa'i phyir rang dang sa 'og ma pa yin te /
rang gi rten gyi mig ji lta ba bzhin no /
rna ba'ang de bzhin du zhes bya ba ni mig gi ji skad du bshad pa de bzhin du rna ba'ang bshad par bya ba yin no /
katham ity āha /
yatra kāye sthitaḥ śrotreṇa śabdān śṛṇoti /
kiṃ tāni kāyaśrotraśabdavijñānāny ekabhūmikāny eva bhavanti
ji ltar zhe na /
yang lus gang la gnas te rna bas sgra rnams nyan pa na ci lus dang rna ba dang sgra dang rnam par shes pa de rnams sa gcig pa kho na zhig yin nam /
āhosvid anyabhūmikāny api /
āha /
sarveṣāṃ bhedaḥ /
kāmadhātūpapannasya svena śrotreṇa svāṃ śabdāṃ śṛṇvataḥ sarvaṃ svabhūmikaṃ bhavatīti vistareṇa anayā diśātra grantho vaktavyaḥ
'on te gzhan gyi sa pa yang yin zhe na /
smras pa /
thams cad la bye brag yod de /
'dod pa'i khams su skye ba rang gi rna bas rang gi sgra rnams la nyan pa na thams cad rang gi sa pa yin no zhes bya ba'i phyogs 'dis 'di ni nges pa yin te zhes bya ba'i bar brjod par bya ba'o /
yāvad ayaṃ tu niyamaḥ /
na kāyasyādharaṃ śrotram ūrdhvaṃ śabdo na ca śruter
lus la 'og ma'i rna ba min /
rna ba'i gong ma'i sgra ma yin /
rnam par shes pa 'ang sgra ni 'di'i /
vijñānaṃ cāsya śabdas tu kāyasyobhe ca sarvata iti vistareṇa yojyaṃ /
katham iti /
na kāyasyādharaṃ śrotram
lus kyi 'ang gnyi ga thams cad du /
zhes bya ba rgyas par sbyar bar bya'o zhes bya ba ji ltar zhe na lus la 'og ma'i rna ba yin /
paṃcabhūmikā hi kāyaśrotraśabdāḥ kāmāvacarā yāvac caturthadhyānabhūmikāḥ lus dang rna ba dang sgra rnams ni 'dod pa na spyod pa nas bsam gtan bzhi pa'i bar sa lnga pa yin no /
dvibhūmikaṃ ṣrotravijñānaṃ kāmāvacaraṃ prathamadhyānabhūmikaṃ ca rnam par shes pa ni 'dod pa na spyod pa dang bsam gtan dang po'i sa pa dang sa gnyis pa yin no /
tatra yadbhūmikaḥ kāyaḥ /
tadbhūmikam ūrdhvabhūmikaṃ vā śrotraṃ bhavati /
na tv adharabhūmikam
de las gong ma pa'i lus yin pa sa de pa 'am sa gong ma pa'i rna ba yin gyi /
sa 'og ma pa ni ma yin no /
yadbhūmikaṃ śrotraṃ /
tadbhūmiko 'dharabhūmiko vāsya śabdo viṣayo bhavati /
ūrdhvaṃ śabdo na ca śruteḥ /
na hi kadācid ūrdhvabhūmikaḥ śabdo 'dharabhūmikena śrotreṇa śrotuṃ śakyate /
vijñānaṃ ca ūrdhvaṃ na śrotrasya śabdavat /
asya śabdas tu kāyasyobhe ca sarvataḥ /
asyeti anantaroktasya śrotravijñānasya śabdaḥ sarvato viṣaya ūrdhvam adhaḥ svabhūmau ca
'di'i rna ba'i yul ni de'i sa pa 'am sa 'og ma pa'i sgra yin gyi /
rna ba'i gong ma'i sgra ma yin /
sa gong ma pa'i sgra sa 'og ma pa'i rna bas thos par ni nam yang mi nus so /
rnam par shes pa 'am gong ma ni rna ba'i ma yin te sgra bzhin no /
sgra ni 'di'i lus kyi 'ang gnyi ga thams cad du 'di'i zhes bya ba bshad ma thag pa'i rna ba'i rnam par shes pa'i yul ni gong ma dang 'og ma dang rang gi sa pa'i sgra thams cad pa yin no /
kāyasya cobhe śabdavijñāne sarvato bhavata iti lus kyi yang sgra dang rnam par shes pa dag thams cad du yin no /
aniyataṃ mana (Abhidh-k-vy 90) iti /
yathā cakṣuḥ śrotraṃ vā niyamitaṃ na kāyasyādharaṃ cakṣuḥ śrotraṃ vety evamādinā
yid ma nges te zhes bya ba ni ji ltar lus la 'og ma'i mig dang rna ba ma yin zhes bya ba de lta bu la sogs pas mig dang rna ba nges pa de ltar yid ni ma nges so /
naivaṃ niyamitaṃ manaḥ /
ata evāha /
paṃcabhūmike 'pi kāye sarvabhūmikāni manaādīni bhavantīti manodharmamanovijñānāni sarvabhūmikāni kāmāvacarāṇi yāvad bhāvāgrikāṇi
de nyid kyi phyir sa lnga pa'i lus la yang snyoms par 'jug pa dang skye ba'i tshe yid la sogs pa ci rigs par sa thams cad pa yin zhes bya ba ni yid dang chos dang yid kyi rnam par shes pa rnam ni 'dod pa na spyod pa nas srid pa'i rtse mo'i bar sa thams cad pa yin te /
tadyathā kāmadhātūpapanno yadi kāmāvacarān manaso 'nantaraṃ kāmāvacaram eva kāmāvacaradharmālambanaṃ manovijñānam utpādayati 'di lta ste 'dod pa'i khams su skyes pa zhig gal te 'dod pa na spyod pa'i yid kyi mjug thogs su 'dod pa na spyod pa'i chos la dmigs pa'i yid kyi rnam par shes pa 'dod pa na spyod pa kho na zhig bskyed na thams cad 'dod pa na spyod pa yin no /
sarvāṇi kāmāvacarāṇi /
yadi prathamadhyānabhūmikād yāvad bhavāgrabhūmikād upapattikāle samāpattikāle vā saṃbhavataḥ kāmāvacaraṃ tathaiva manovijñānam utpādayati
gal te skye ba'i tshe'am snyoms par 'jug pa'i tshe bsam gtan dang po'i sa pa nas srid pa'i rtse mo'i sa pa'i bar las ci rigs par de kho na bzhin du 'dod pa na spyod pa'i yid kyi rnam par shes pa skyed par byed na yid ni de dag pa yin no /
manas tatastyam /
śeṣāni kāmāvacarāṇi /
atha tatraiva tadvijñānam utpādayati /
dharmās tv ālambanaṃ prathamadhyānabhūmikā yāvad bhavāgrabhūmikāḥ
lhag ma rnams ni 'dod pa na spyod pa yin no /
ji ste de nyid na de'i rnam par shes pa skyed par byed na ni dmigs pa bsam gtan dang po'i sa pa nas srid pa'i rtse mo sa pa'i bar gyi chos rnams yin pas chos ni de dag pa yin no /
dharmās tatastyāḥ /
śeṣāṇi pūrvavat /
evaṃ prathamadhyānopapanno yāvad bhavāgropapanno yathāyogaṃ vaktavyaḥ
lhag ma rnams ni snga ma bzhin no /
de bzhin du bsam gtan dang por skyes pa nas srid pa'i rtse mor skyes pa'i bar du ci rigs par brjod par bya'o /
(I /
47) samāpta ānuṣaṃgikaḥ prasaṃga iti /
cakṣuś ca dharmadhātoś ca pradeśo dṛṣṭir ity etad ādhikārikam
zhar la 'ongs pa'i skabs rdzogs so zhes bya ba ni /
mig dang ni /
rnam shes khams dag so so dang /
lhan cig tu yang 'thob pa yod /
ces bya ba 'di'i skabs dang sbyar ba 'am /
atha yatra kāye sthitaś cakṣuṣā rūpāṇi paśyatīty evamādir ayam ānuṣaṃgikaḥ prasaṃgaḥ yang lus gang la gnas te mig gis gzugs rnams lta ba na zhes bya ba de lta bu la sogs pa ni zhar la 'ongs pa'i skabs yin te /
darśanasambandhād āgatatvāt /
paṃca bāhyā dvivijñeyā iti /
paṃcagrahaṇaṃ dharmadhātunirākaraṇārtham /
bāhyagrahaṇaṃ cakṣurādinirāsārtham /
bāhyā eva paṃca dvivijñeyā ity avadhāraṇād anye trayodaśa dhātava ekavijñānavijñeyā iti siddham /
paṃcavijñānakāyānām aviṣayatvāt /
nityā dharmā asaṃskṛtā iti /
asaṃskṛtā eva nityā ity avadhāraṇam
lta ba dang 'brel pa'i sgo nas 'ongs pa'i phyir ro /
gnyis kyis rnam shes phyi yi lnga /
zhes bya ba la lnga smos pa ni chos kyi khams bzlog pa'i phyir ro /
phyi'i smos pa ni mig la sogs pa gsal ba'i phyir te /
phyi'i lnga kho na gnyis kyis rnam par shes par bya ba yin no zhes nges par bzung ba'i phyir khams gzhan bcu gsum ni rnam par shes pa'i tshogs lnga'i yul ma yin pa'i phyir rnam par shes pa gcig gis rnam par shes par bya ba yin no zhes bya bar grub po /
'dus ma byas chos rtag pa'o /
zhes bya ba ni 'dus ma byas kho na rtag pa yin te /
adhvasaṃcārābhāvāt nityāḥ /
dharmārdha indriyaṃ ye ca dvādaśādhyātmikāḥ smṛtā iti /
dhātava ity adhikāraḥ
dus rnams su 'pho ba med pa'i phyir rtag pa dag yin no /
chos kyi phyed dang gang dag ni /
bcu gnyis nang gi bshad dbang po /
dvāviṃśatīndriyāṇy uktāni sūtra iti /
atha jātiśroṇo brāhmaṇo yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ /
upasaṃkramya bahagavatā sārdhaṃ saṃmukhaṃ saṃmodanīṃ saṃrañjanīṃ vividhāṃ kathāṃ vyatisāryaikante nyaṣīdat
zhes bya ba ni khams dag ces bya bar skabs dang sbyar ro /
dbang po nyi shu rtsa gnyis gsungs /
zhes bya ba ni bram ze rang bzhin nyan bcom ldan 'das ga la ba der song ste phyin nas /
bcom ldan 'das dang thabs cig mngon sum du yang dag par mgu ba dang kun tu dga' bar 'gyur ba'i gtam rnam pa sna tshogs byas nas phyogs gcig tu 'dug go /
ekāntaniṣaṇṇo jātiśroṇo brāhmaṇo bhagavantam idam avocat 'dug nas kyang bcom ldan 'das la bram ze rang bzhin nyan gyis 'di skad ces gsol to /
indriyāṇīndriyāṇīti bho gautama ucyante /
kati bho gautama indriyāṇi
kye go ta ma dbang po rnams dbang po rnams zhes bgyi na /
kye goo ta ma dbang po rnams ni du zhig mchis /
kiyatā cendriyāṇāṃ saṃgraho bhavati ji snyed cig gis ni dbang po rnams bsdus pa lags /
dvāviṃśatir imāni brāhmaṇa indriyāṇi bram ze dbang po ni nyi shu rtsa gnyis po 'di dag yin te /
katamāni dvāviṃśatiḥ /
cakṣurindriyaṃ śrotrendriyaṃ ghrāṇendriyaṃ jihvendriyaṃ kāyendriyaṃ manaindriyaṃ strīndriyaṃ puruṣendriyaṃ jīvitendriyaṃ sukhendriyaṃ duḥkhendriyaṃ saumanasyendriyaṃ daurmanasyendriyam upekṣendriyaṃ (Abhidh-k-vy 91) śraddhendriyaṃ vīryendriyaṃ smṛtīndriyaṃ samādhīndriyaṃ prajñendriyam anājñātamājñāsyāmīndriyam ājñendriyam ājñātāvīndriyam /
itīmāni brāhmaṇa dvāviṃśatir indriyāṇi
nyi shu rtsa gnyis gang zhe na /
mig gi dbang po dang rna ba'i dbang po dang sna'i dbang po dang lce'i dbang po dang lus kyi dbang po dang yid kyi dbang po dang mo'i dbang po dang pho'i dbang po dang srog gi dbang po dang bde ba'i dbang po dang sdug bsngal gyi dbang po dang yid bde ba'i dbang po dang yid mi bde ba'i dbang po dang btang snyoms kyi dbang po dang dad pa'i dbang po dang brtson 'grus kyi dbang po dang dran pa'i dbang po dang ting nge 'dzin gyi dbang po dang shes rab kyi dbang po dang mi shes pa kun shes par byed pa'i dbang po dang kun shes pa'i dbang po dang kun shes pa dang ldan pa'i dbang po'o /
bram ze 'di dag ni dbang po nyi shu rtsa gnyis yin te /
iyatā indriyāṇām indriyasaṃgraho bhavati 'di tsam gyis dbang po rnams bsdus pa'i phyir ro /
atha jātiśroṇo brāhmaṇo bhagavato bhāṣitam abhinandyānumodya bhagavato 'ntikāt prakrānta iti /
dharmārdha iti dharmadhātvekadeśa ity arthaḥ /
dharmārdham iti napuṃsakanirdeśena kecit paṭhanti /
teṣāṃ pāṭhe ardhadharma iti samapravibhāgaḥ prāpnoti /
ardhaṃ napuṃsakam iti lakṣaṇāt /
ardhapippalīti yathā /
atha napuṃsakaliṃgo 'py ardhaśabda ekadeśārthe vartate tadaivaṃ samāsaḥ kriyate /
dharmaś cāsāv ardhaṃ ca dharmārdham /
dharme vārdhaṃ dharmārdham iti /
ābhidhārmikās tu ṣaḍāyatanavyavasthām anādṛtyeti /
cakṣurāyatanaṃ yāvat kāyāyatanaṃ manaāyatanam iti ṣaḍāyatanam iti ṣaḍāyatanavyavasthāṃ yuktarūpām anādṛtya jīvitendriyānantaraṃ manaindriyaṃ paṭhanti /
sālambanatvāt /
vedanendriyādīni hi sālambanāni anantaraṃ paṭhanti /
jīvitendriyādīny ekādaśeti /
jīvitendriyaṃ vedanendriyāṇi paṃca śraddhādīni ceti /
trayāṇāṃ ca bhāga iti /
ājñāsyāmīndriyādīnāṃ navadravyātmakānāṃ /
manaindriyaṃ muktvānyāny aṣṭau dravyāṇi dharmadhātvekadeśaḥ /
cakṣurādayaḥ paṃca svanāmoktā iti /
paṃca cakṣurādayo dhātavaḥ paṃcendriyāṇi cakṣurindriyaṃ yāvat kāyendriyaṃ /
strīpuruṣendriye ca kāyendriyaikadeśa eveti /
paṃca cakṣurādidhātavaḥ saptendriyāṇi bhavanti /
sapta cittadhātavo manaindriyam iti /
evaṃ dvādaśādhyātmikā dhātavo 'ṣṭāv indriyāṇi bhavantīti /
dvādaśādhyātmikā dhātava eva dharmārdha eva cendriyam iti avadhāraṇāt paṃca dhātavo rūpādayas tadanyadharmadhātupradeśo nendriyam iti siddham /
ācāryayaśomitrakṛtau sphuṭārthāyām abhidharmakośavyākhyāyāṃ dhātunirdeśo nāma prathamaṃ kośasthānam /
(Abhidh-k-vy 92) blank /
(Abhidh-k-vy 93) /
II /
(indriyanirdeśo nāma dvitīyaṃ kośasthānam) /
(II /
1) uktānīndriyāṇīti /
prathamasya dvitīyasya ca kośasthānasya sambandhopanipātatāṃ darśayann āha /
uktānīndriyāṇīti /
prathamakośasthānāvasāne yasmād /
dharmārdham indriyam ity uktam
de nas bram ze rang bzhin nyan bcom ldan 'das kyis bshad pa la mngon par dga' nas rjes su yi rangs te /
bcom ldan 'das kyi thad nas song ngo zhes bya ba yin no /
chos kyi phyed ces bya ba ni /
chos kyi khams kyi phyogs gcig ces bya ba'i tha tshig go /
chos mngon pa pa rnams ni skye mched drug rnam par gzhag pa la ma gus pas zhes bya ba ni mig gi skye mched nas /
lus kyi skye mched dang yid kyi skye mched ces bya ba'i bar skye mched drug rnam par gzhag pa rigs pa'i ngo bo la ma gus pas /
yid kyi dbang po srog gi dbang po'i mjug thogs su 'don te dmigs pa dang bcas pa'i phyir ro /
tshor ba'i dbang po la sogs pa dmigs pa dang bcas pa rnams ni de'i mjug thogs su 'don te /
srog gi dbang po la sogs pa dbang po bcu gcig ces bya ba ni srog gi dbang po dang tshor ba'i dbang po lnga dang dad pa la sogs pa'i dbang po lnga'o /
gsum po dag gi cha'o zhes bya ba ni kun shes par byed pa'i dbang po la sogs pa rdzas dgu'i bdag nyid dag las yid kyi dbang po ma gtogs pa gzhan brgyad ni chos kyi khams kyi phyogs gcig go /
mig la sogs pa rang gi ming gis smos pa zhes bya ba ni mig la sogs pa'i khams lnga ni dbang po lnga ste /
mig gi dbang po nas lus kyi dbang po'i bar yin no /
mo dang pho'i dbang po dag ni lus kyi phyogs gcig kho na yin pas mig la sogs pa'i khams lnga ni dbang po bdun yin no /
sems kyi khams bdun ni yid kyi dbang po yin no /
de ltar na nang gi khams bcu gnyis ni dbang po brgyad yin no /
nang gi khams bcu gnyis kho na dang chos kyi phyed kho na dbang po yin no zhes bya bar nges par bzung ba'i phyir gzugs la sogs pa'i khams lnga dang chos kyi khams kyi phyogs de las gzhan pa ni dbang po ma yin no zhes bya bar grub po /
chos mngon pa'i mdzod kyi rnam par bshad pa don gsal ba zhes bya ba slob dpon rgyal po'o sras grags pa'i bshes gnyen gyis mdzad pa las khams bstan pa zhes bya ba ste mdzod kyi gnas dang po'o /
dbang po rnams bshad pa la zhes bya ba ni mdzod kyi gnas dang po dang gnyis pa 'brel pa yod pa nyid du bstan pa'i phyir dbang po rnams bshad pa la zhes smos pa yin te /
gang gi phyir mdzod kyi gnas kyi mjug nas /
chos kyi phyed dang gang dag ni /
tasmād idam āyātam iti sambandhaḥ /
kaḥ punar indriyārtha iti
bcu gnyis nang gir bshad dbang po /
zhes bshad pa de'i phyir 'di smos so zhes bya bar sbyar ro /
vaiyākaraṇair anyathā indriyaśabdārthavyutpattiḥ kṛteti brda sprod pa pa rnams kyi dbang po zhes bya ba'i sgra'i don bye brag tu bshad pa gzhan du byas te /
ataḥ praśnayati /
kaḥ punar indriyārtha iti
de'i phyir dbang po'i don ci zhe na zhes 'dri bar byed do /
idi paramaiśvarye iti paṭhyate /
tasya dhātor indantītīndriyāṇīti rūpaṃ draṣṭavyam
dbang ni dbang phyug dam pa'o zhes 'byung ste skad kyi byings de ni dbang byed pas na dbang po rnams so zhes bya ba'i ngo bo yin par blta bar bya'o /
kathaṃ kṛtvā /
indantīti indrāṇi rapratyaya auṇādikaḥ /
indrāṇy evendriyāṇīti svārthe ghastaddhitaḥ /
atha vā indantītīndriyam /
bahutvāt tu bahuvacanena kṛto nirdeśa indantītīndriyāṇīti /
tasmāt indantīty asya śabdasya indriyam ity ādeśaḥ /
katham /
avarṇasya rabhāvaḥ tiśabdasya ceyādeśaḥ /
tena nairuktena vidhānena indriyam iti bhavati /
tadyathā kuñjara iti /
vaiyākaraṇair hi kuñjo 'syāstīti kuñjara iti matvarthīyena kuñjaraśabdo vyutpādyate /
nairuktais tu tad anādṛtya kuñjaraḥ kuñjacāritvād iti nairuktena nyāyena sādhyate /
tadvad ihāpi draṣṭavyam /
yadi hi vaiyākaraṇanayena indrasya liṅgam indriyam iti vyutpādyeta /
ādhipatyārtha indriyārtho hīyetādhipatyārthaś ceṣyate
dbang po mang ba'i phyir dbang byed pas na dbang po rnams so zhes mang po'i tshig gis bstan par byas pa yin no /
de lta bas na dbang byed pa zhes bya ba'i sgra 'di ni dbang po zhes bya bar byas pa yin no /
des na nges pa'i tshig gi tshul gyis na dbang po zhes bya bar 'gyur te /
dper na glang po zhes bya ba lta bu'o /
brda sprod pa pa rnams kyis ni 'di la tshang tshing yod pas na glang po che zhes bya'o zhes glang po che zhes bya ba'i sgras ldan pa'i don du rnam par 'chad par byed do /
nges pa'i tshig dag tu ni de la ma gus pas tshang tshing na rgyu ba'i phyir glang po che yin no zhes nges pa'i tshig gi tshig gi tshul gyis sgrub par byed de /
'dir yang de dang 'dra bar blta bar bya'o /
gal te brda sprod pa'i tshul tu dbang po'i rtags ni dbang po'o zhes bya bar bye brag tu bshad pa ni dbang byed pa'i don ni dbang po'i don to zhes bya bar nyams par 'gyur ba zhig na dbang byed pa'i don yin par yang 'dod do /
tasmād ittham indriyaśabdasya vyutpattir naiṣṭavyeti de lta bas na dbang po zhes bya ba'i sgra'i don bye brag tu bshad pa 'di lta bur 'dod par bya'o /
dṛṣṭvā śrutvā ca viṣamaparivarjanād iti /
dṛṣṭvā śvabhrādi śrutvā ca vyāghrādirutam
mthong ba dang thos nas yang ba yongs su spong ba'i phyir zhes bya ba ni ngam grog la sogs pa mthong ba dang stag la sogs pa'i sgra thos nas yang ba yongs su spong ba'i phyir ro /
śvabhrādivyāghrādirutaviṣamaparivarjanāt /
sasaṃprayogayor iti sacaitasikayoḥ /
rūpadarśanaśabdaśravaṇayoś ceti /
cakṣuḥ paśyati śrotraṃ śṛṇotītyādi vaibhāṣikāṇāṃ siddhāntaḥ
mtshungs par ldan pa dang bcas pa dag ces bya ba ni sems las byung ba dang bcas pa dag go /
gzugs lta ba dang sgra mnyan pa dag gi zhes bya ba ni mig gis mthong ngo /
rna bas thos so zhes bya ba la sogs pa ni bye brag tu smra ba rnams kyi grub pa'i mtha' yin no /
tenālambanaviśeṣalakṣaṇayor darśanaśravaṇayor asādhāraṇakāraṇatve cakṣuḥśrotrayor ādhipatyam de la ni mig dang rna ba dag ni mthong ba dang mnyan pa gtod par byed pa'i khyad par gyi mtshan nyid can dag gi thun mong ma yin pa'i rgyu nyid la dbang byed pa yin no /
(Abhidh-k-vy 94) ātmabhāvaśobhāyāṃ pūrvavad iti /
aghrāṇādīnāṃ sattvānām akāntarūpatvāt
snga ma bzhin du lus mdzes par bya ba la zhes bya ba ni sna la sogs pa med pa'i sems can rnams ni mi mdzes pa'i ngo bo yin pa'i phyir ro /
akāntātmabhāvatvād ity arthaḥ /
taiḥ kavaḍīkārāhāraparibhogād iti /
tair ghrāṇādibhis tatparibhogād iti
lus mi mdzes pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
de dag gis kham gyi zas la yongs su longs spyod pa'i phyir zhes bya ba ni sna la sogs pa de dag gis de la yongs su longs spyod pa'i phyir ro /
kathaṃ gandhasya kavadīkārāhāratvam /
nāsikayor gandhagrāsavyavacchedena kavaḍīkaraṇāt /
kathaṃ spraṣṭavyasya kavaḍīkārāhāratvam /
kāyena snānābhyaṅgādikaspraṣṭavyasya romakūpamukhagrāsavyavacchedena kavaḍīkaraṇāt
dri ji ltar kham gyi zas nyid yin zhe na snas dri'i zas rnam par bcad nas kham du byed pa'i phyir ro /
reg bya ji ltar kham gyi zas nyid yin zhe na /
lus kyi khrus dang bsku ba la sogs pas reg bya'i zas spu'i bu ga'i khar rnam par bcad nas kham du byed pa'i phyir ro /
bzhi rnam gnyis la'o zhes bya ba la /
dvayoḥ kileti /
kilaśabdaḥ paramatadyotane /
svamatam asya paścād vakṣyate /
dvayor iti pratyekam abhisambandhaḥ /
sattvabhedaḥ strīpuruṣa iti /
strīty eko nikāyasabhāgaḥ
lo zhes bya ba ni pha rol po'i gzhung lugs bstan pa yin te rang gi gzhung lugs ni 'og nas 'byung ba yin no /
gnyis la zhes bya ba ni re re la sbyar bar bya'o /
sems can gyi bye brag ni mo'o pho'o zhes bya ba la mo zhes bya ba ni ris mthun pa cig yin la pho zhes bya ba ni gzhan yin te /
puruṣa ity aparaḥ /
tayor bhedaḥ /
sattvavikalpa iti stanādeḥ saṃsthānasya svarasyācārasya cānyathātvaṃ viśeṣa ity arthaḥ
de gnyis kyi bye brag yin no /
sems can gyi khyad par zhes bya ba ni ju ma la sogs pa dbyibs dang ro dang spyod pa gzhan pa nyid de khyad par yod pa zhes bya ba'i tha tshig bo /
saṃkleśavyavadānayor ity apara iti pūrvācāryaḥ gzhan dag na re ni kun nas nyon mongs pa dang rnam par byang ba dag la zhes bya ba ni sngon gyi slob dpon yin te /
na sattvabhedavikalpayoḥ /
antareṇāpi puruṣendriyaṃ rūpāvacarāṇāṃ vikalpasiddheḥ /
vikalpakṛtaś ca sattvabheda ity abhiprāyaḥ
gzugs na spyod pa rnams la pho'i dbang po med kyang khyad par du grub pa'i phyir sems can gyi bye brag dang khyad par dag la dbang byed pa ni ma yin te /
sems can gyi bye brag ni khyad par gyis byas pa yin no snyam du bsams pa yin no /
tadviyuktavikalānām iti /
viyuktāś ca te vikalāś ca viyuktavikalāḥ /
tābhyāṃ strīpuruṣendriyābhyāṃ viyuktavikalās tadviyuktavikalāḥ /
ke /
ṣaṇḍhapaṇḍakobhayavyañjanāḥ /
tadviyuktāḥ ṣaṇḍhapaṇḍakāḥ /
teṣāṃ strīpuruṣendriyābhāvāt /
ṣaṇḍhapaṇḍakānāṃ punaḥ kaḥ prativiśeṣaḥ /
ṣaṇḍhakāḥ svabhāvato niḥstrīpuruṣendriyāḥ /
paṇḍakā upakrameṇopahatendriyāḥ /
vinaye tu paṇḍakā eva paṃca paṭhyaṃte /
prakṛtipaṇḍakaḥ /
īrṣyāpaṇḍakaḥ /
pakṣapaṇḍakaḥ /
āsekapaṇḍakaḥ /
lūnapaṇḍakaś ceti /
tatra prakṛtipaṇḍakaḥ ṣaṇḍha ihābhipretaḥ /
yasya hi prakṛtyā vyañjanaṃ nāsti /
sa prakṛtipaṇḍakaḥ /
śeṣā iha paṇḍakā iṣyante /
lūnapaṇḍako hi tāvad indriyacchedāt indriyavikala iti sphuṭa eṣaḥ
de dag dang mi ldan pa dang nyams pa zhes bya ba de dag ni mi ldan pa yang yin la /
nyams pa yang yin pas mi ldan pa dang nyams pa'o /
mo dang pho'i dbang po de dag dang mi ldan pa dang nyams pa rnams ni de dag dang mi ldan pa dang nyams pa'o /
gang dag yin zhe na /
za ma dang ma nir dang mtshan gnyis pa rnams yin no /
de dag dang mi ldan pa ni za ma rnams yin te /
de dag la mo dang pho'i dbang po med pa'i phyir ro /
za ma dang ma ning dag la khyad par ci yod ce na /
za ma ni rang bzhin gyis mo dang pho'i dbang po med pa dag yin no /
ma ning ni gnod pas dbang po nyams pa dag yin no /
'dul ba las ni rang bzhin gyis ma ning dang phrag dog can dang 'khyud pa'i ma ning dang ma ning zla phyed pa dang bcas pa'i ma ning zhes bya ba ma ning kho na lnga 'byung ste /
de las rang bzhin gyis ma ning 'byung ba ni 'dir za ma yin par 'dod de /
gang zhig rang bzhin gyis mtshan ma med pa de ni rang bzhin gyis ma ning yin la /
lhag ma ni 'dir ma ning dang yin par 'dod de /
re zhig bcad pa'i ma ning ni dbang po bcad pa yin pa'i phyir dbang po ma tshang ba yin no zhes bya bar gsal ba nyid do /
pakṣapaṇḍakādayas tv indriyākarmaṇyatvena tadvikalā eva ma ning zla phyed pa la sogs pa ni dbang po las su mi rung ba nyid kyis de dag nyams pa kho na yin no /
indriyakarmaṇyatvakāle 'pi tadvikalā iti vyavasthāpyanta eva dbang po las su rung ba nyid kyi dus na yang de dag nyams pa yin no zhes bya bar rnam par gzhag pa kho na ste /
tadindriyakarmaṇyatvasya puruṣasukhaviśeṣājanakatvāt prasavājanakatvāc ca de'i dbang po las su rung ba nyid ni pho'i dga' ba'i khyad par skyed par byed pa ma yin pa'i phyir dang bu skyed par byed pa ma yin pa'i phyir ro /
indriyasadbhāvāśaṃkānivṛttyartham eva ceha ṣaṇḍhapaṇḍakā iti pṛthakpāṭhaḥ /
anyathā hi vinayavad ihāpy abhidharme paṇḍakā ity eva paṭhyeran
'dir za ma dang ma ning zhes bya ba so sor 'byung ba ni dbang po yod pa'i phyir snyam du sems pa bzlog pa'i phyir ro /
de lta ma yin na 'dul ba bzhin du chos mngon pa 'di las kyang ma ning zhes bya ba kho na bton par 'gyur ro /
ubhayavyañjanās tadvikalāḥ /
sthānabhraṃśavaikalyād alpasukhahetutvavaikalyāc ca
mtshan gnyis pa rnams ni de dag nyams pa yin te /
gnas nyams pas nyams pa'i phyir dang bde ba chung ngu'i rgyu nyid kyis nyams pa'i phyir ro /
apare vyācakṣate /
tadviyuktāḥ ṣaṇḍhāḥ /
tadvikalāḥ paṇḍakāḥ /
upakramavaikalyāt /
ubhayavyañjanāś ca tadvikalāḥ /
sthānabhraṃśavaikalyāt /
alpasukhahetutvavaikalyāc ceti /
teṣām asaṃvarādīni na bhavanti /
(Abhidh-k-vy 95) /
nṛṇām asaṃvaro hitvā ṣaṇḍhapaṇḍadvidhākṛtīn
gzhan dag na re ni de dag dang mi ldan pa rnams ni za ma yin la de dag nyams pa rnams ni ma ning yin te /
gnod pas nyams pa'i phyir ro /
mtshan gnyis pa rnams kyang de dag nyams pa yin te gnas nyams pas nyams pa'i phyir dang bde ba chung ngu'i rgyu nyid kyis nyams pa'i phyir ro zhes zer ro /
de dag la ni sdom pa la sogs pa med do /
za ma ma ning sgra mi snyan /
mtshan gnyis ma gtogs mi rnams la /
ānantaryaṃ ṣaṇḍhādīnāṃ tu neṣyate sdom min zhes bya ba dang za ma sogs la mi 'dod do /
alpopakāryalajjitvāt /
chinatti strī pumān dṛṣṭicarita iti vacanāt /
strīpuruṣāṇāṃ tu tāni bhavanti
phan dang ngo mtshar chung ba'i phyir /
zhes bya ba dang skyes pa bud med kyi 'chad do zhes 'byung ba'i phyir ro /
pho dang mo rnams la ni de dag yod de /
ataḥ saṃkleśe ādhipatyaṃ strīpuruṣendriyayoḥ de'i phyir mo dang pho'i dbang po dag ni kun nas nyon mongs pa la dbang byed pa yin no /
saṃvaraphalaprāptivairāgyāṇi ceti /
saṃvaras trividhaḥ prātimokṣasaṃvaro dhyānasaṃvaro 'nāsravasaṃvaraś ca
sdom pa dang 'bras bu 'thob pa dang 'dod chags dang bral ba rnams zhes bya ba ni sdom pa ni rnam pa gsum ste /
so so thar ba'i sdom pa dang bsam gtan gyi sdom pa dang zag pa med pa'i sdom pa'o /
teṣām eko 'pi saṃvaro na bhavati kim aṅga sarvaḥ de dag la ni sdom pa gcig kyang med na thams cad lta smos kyang ci dgos te /
saṃvaro 'py evam iti vacanāt sdom pa'ang de bzhin la zhes 'byung ba'i phyir ro /
ata eva ca srotaāpattyādiphalaprāptiḥ kāmādivairāgyaṃ ca teṣāṃ na saṃbhavati /
strīpuruṣāṇāṃ tu bhavatīti
de nyid kyi phyir de dag la rgyun tu zhugs pa la sogs pa 'bras bu 'thob pa dang 'dod pa la sogs pa'i 'dod chags bral ba yang mi srid do /
mo dang pho rnams la ni srid pas /
ato vyavadāne 'pi strīpuruśendriyayor ādhipatyam iti de'i phyir pho dang mo'i dbang po rnam par byang ba la yang dbang byed pa yin no /
nikāyasabhāgasambandhasaṃdhāraṇayor iti /
jīvitendriyasya nikāyasabhāgotpattau /
nikāyasabhāgasambandhe tasyādhipatyaṃ vyavasthāpyate /
nikāyasabhāgasaṃdhāraṇe cādhipatyam /
jīvitendriyavaśena tadūrdhvamavasthānāt /
manaindriyasya punarbhavasambandha iti /
kliṣṭena punarbhavasambandhāt /
jīvitendriyād asya ko viśeṣaḥ /
jīvitendriyasya antarābhava eva sambandhanam /
manaindriyasya tūpapattibhave 'pi
ris mthun par mtshams sbyor ba dang yang dag par 'dzin pa dag la zhes bya ba ni srog gi dbang po ni ris mthun par skye ba la ste /
de ni ris mthun par mtshams sbyor ba la dbang byed par rnam par gzhag go /
ris mthun pa yang dag par 'dzin pa la yang dbang byed pa yin te /
srog gi dbang po'i dbang gis de'i 'og tu gnas pa'i phyir ro /
yid kyi dbang po ni yang srid par mtshams sbyor ba zhes bya ba ni nyon mongs pa can gyis yang srid par mtshams sbyor ba'i phyir ro /
'di srog gi dbang po las khyad par ci yod ce na /
srog gi dbang po ni srid pa bar ma kho nar mtshams sbyor ba yin la /
yid kyi dbang po ni skye ba'i srid par yang yin no /
samānakālaṃ ca jīvitendriyaṃ nikāyasabhāgena tatsambandhanaṃ karoti /
manaindriyaṃ tu bhinnakālam api punarbhave tatsambandhanaṃ karoti /
vaśibhāvānuvartana iti /
cittasya vaśibhāvam anuvartate loko dharmo vā yathoktam
srog gi dbang po ni dus mnyam du ris mthun pa dang der mtshams sbyor bar byed kyi yid kyi dbang po ni dus tha dad pa yin yang /
yang srid par mtshams sbyor bar byed do /
dbang gi ngo bo dang mthun par byed pa zhes bya ba ni 'jig rten nam chos ni sems kyi dbang gi ngo bo dang mthun par byed pa yin no /
cittenāyaṃ loko nīyata iti vistaraḥ /
gāthāyām apy uktam
ji skad du 'jig rten 'di ni sems kyis khrid do zhes bya ba rgyas par gsungs pa lta bu'o zhes bya ba ni tshigs su bcad pa las kyang /
cittena nīyate lokaś cittena parikṛṣyate 'jig rten sems kyis khrid pa ste /
sems kyis yongs su drangs pa yin /
ekadharmasya cittasya sarvadharmā vaśānugā iti sems kyi chos ni gcig pu yi /
dbang gi rjes su chos kun 'gro /
zhes gsungs pa yin no /
rāgādīnāṃ tadanuśāyitvād iti /
teṣu sukḥādiṣu anuśāyituṃ śīlam eṣām ālambanataḥ saṃprayogato vā /
ta ime tadanuśāyino rāgādayaḥ /
tadbhāvas tadanuśāyitvam /
tasmād iti /
yathoktaṃ sukhāyāṃ vedanāyāṃ rāgo 'nuśete /
duḥkhāyāṃ dvesaḥ /
aduḥkhasukhāyāṃ moha iti /
tair hi vyavadāyata iti /
tair viśudhyatīty arthaḥ /
tad evaṃ kleśaviśuddhāv eśāṃ śraddhādīnām ādhipatyam uktaṃ bhavati
de dag la 'dod chags la sogs pa rgyas par 'gyur ba nyid kyi phyir zhes bya ba ni 'di dag la dmigs pa 'am mtshungs par ldan pa'i sgo nas bde ba la sogs pa de dag la rgyas par 'gyur ba'i ngang tshul yod pas na 'dod chags la sogs pa 'di dag ni de dag la rgyas par 'gyur ba yin no /
de'i ngo bo ni de dag la rgyas par 'gyur ba nyid do /
de'i phyir te /
ji skad du bde ba'i tshor ba la ni 'dod chags rgyas par 'gyur la /
sdug bsngal la ni zhe sdang sdug bsngal yang ma yin pa de ba yang ma yin pa la ni gti mug go zhes gsungs pa lta bu'o /
de dag gis rnam par byang bar byed do zhes bya ba ni de dag gis rnam par dag par 'gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
de ltar na dad pa la sogs pa 'di dag ni nyon mongs pa rnam par dag par bya ba la dbang phyed do zhes bshad pa yin no /
vyavadāne 'pi sukhādīnām ādhipatyam ity apara iti gzhan dag na re bde ba la sogs pa rnams ni rnam par byang ba la yang dbang byed de zhes bya ba la /
na kevalaṃ saṃkleśe sukhādīnām ādhipatyaṃ /
kiṃ tarhi /
vyavadāne 'pīty apiśabdasyārthaḥ
yang zhes bya ba'i sgra'i don ni bde ba la sogs pa ni kun nas nyon mongs pa 'ba' zhig la dbang byed pa ma yin no /
'o na ci zhe na /
rnam par byang ba la yang yin no zhes bya ba yin no /
ābhidhārmikāḥ kecid evam āhuḥ chos mngon pa pa kho na kha cig de skad ces zer te /
vyavadāne 'pi teṣām ādhipatyam astīti āgamam (Abhidh-k-vy 96) ānayanti /
yasmāt sukhitasya cittaṃ samādhīyata ity uktaṃ sūtre
de dag rnam par byang ba la dbang byed pa yod de zhes bya ba'i lung 'di ltar bde bar gyur ba'i sems mnyam par 'jog par 'gyur ro zhes gsungs pa yang khyer te 'ongs bar byed do /
duḥkhopaniṣac chraddhā /
duḥkham upaniṣad asyāḥ
sdug bsngal gyi rgyu can gyi dad pa ni 'di la rgyu sdug bsngal yod pas na /
seyaṃ śraddhā duḥkhopaniṣat /
duḥkhahetukety arthaḥ /
duḥkhe sati kasyacid dharme ratnatraye vā śraddhā jāyate
dad pa 'di ni sdug bsngal gyi rgyu can yin no /
sdug bsngal gyi rgyu las byung ba zhes bya ba'i tha tshig go /
sdug bsngal yod na 'ga' zhig chos sam dkon mchog gsum la dad pa skye ba'am rab tu 'byung ba mngon par 'dod par 'gyur ro /
pravrajyāṃ vābhilaṣati /
ṣaṇ ṇaiṣkramyāśritāḥ saumanasyādaya iti /
ṣaṇ ṇaiṣkramyāśritāni saumanasyāni
yid bde ba la sogs pa nges par 'byung ba la brten pa drug ces bya ba ni yid bde ba nges par 'byung ba la brten pa drug dag dang yid mi bde ba nges par 'byung ba la brten pa drug dag dang btang snyoms nges par 'byung ba la brten pa drug dag ste /
ṣaṇ ṇaiṣkramyāśritāni daurmanasyāni /
ṣaṇ ṇaiṣkramyāśritā upekṣāḥ /
naiṣkramyaṃ sāsravo 'nāsravo mārgaḥ /
dhātoḥ saṃsārād vā niṣkramaṇaṃ vairāgyam ity apare /
yathoktaṃ sūtre /
cakṣurvijñeyāni rūpāṇi pratītyotpadyate saumanasyaṃ naiṣkramyāśritaṃ naiṣkramyālambanam ity arthaḥ
nges par 'byung ba ni zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i lam yin no /
gzhan dag na re khams sam 'khor ba la nges par 'byung zhing 'dod chags dang bral ba yin no zhes zer ro /
mdo las ji skad du mig gi rnam par shes par bya ba'i gzugs rnams la brten te /
yid bde ba nges par 'byung ba la brten pa skye'o zhes gsungs pa lta bu ste /
naiṣkramyānukūlam iti vā /
evaṃ yāvan manaḥ pratītya dharmāṃś ca utpadyate saumanasyaṃ naiṣkramyāśritam iti /
tathā cakṣurvijñeyāni rūpāṇi pratītya utpadyate daurmanasyaṃ naiṣkramyāśritam
nges par 'byung ba la dmigs pa 'am /
nges par 'byung ba dang mthun pa zhes bya ba'i tha tshig go /
de bzhin du yid dang chos rnams la brten te yid bde ba nges par 'byung ba la brten pa skye'o zhes bya ba'i bar dang de bzhin du mig gi rnam par shes par bya ba'i gzugs rnams la brten te yid mi bde ba skye'o zhes bya ba'o /
evaṃ yāvan manaḥ /
tathā cakṣurvijñeyāni rūpāṇi pratītyotpadyate upekṣā naiṣkramyāśritā /
evaṃ yāvan manaḥ /
naiṣkramyaṃ prāpsyāmīti kasyacit saumanasyam
de bzhin du yid dang zhes bya ba'i bar dang de bzhin du mig gi rnam par shes par bya ba'i gzugs rnams la brten te btang snyoms nges par 'byung ba la brten pa skye'o zhes bya ba dang de bzhin du yid dang zhes bya ba'i bar gsungs pa lta bu yin te /
la la ni nges par 'byung ba thob par 'gyur ro snyam du yid bde ba yin no /
na naiṣkramyāya mayā yatnaḥ kriyate iti kasyacid daurmanasyam la la ni bdag gis nges par 'byung ba'i phyir 'bad pa ma byas so snyam du yid mi bde ba yin no /
kasyacit pratisaṃkhyāyopekṣā teṣu rūpādiṣu bhavati la la ni gzugs la sogs pa de dag la so sor brtags nas btang snyoms su byed pa yin no /
(II /
2-4) apare punar āhur iti sautrāntikāḥ /
vijñāya viṣamaparihārād iti /
vijñānena viṣamaparihāraḥ kriyate /
na cakṣuḥśrotreṇety abhiprāyaḥ /
nāpi vijñānād anyad rūpadarśanaṃ śabdaśravaṇaṃ vāstīti /
na rūpadarśanaśabdaśravaṇaṃ grahaṇavyatiriktaṃ vicāryamāṇaṃ labhyate /
grahaṇaṃ ca vijñānam eveti nānyad bhavati
gzhan dag na re ni zhes bya ba ni mdo sde pa dag yin no /
rnam par shes nas yang ba yongs su spong ba'i phyir zhes bya ba ni rnam par shes pas yang ba yongs su spong bar byed kyi mig dang rna bas ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
rnam par shes pa las gzhan pa gzugs mthong ba 'am sgra thos pa yang med ces bya ba ni gzugs mthong ba dang sgra thos pa ni dpyad na 'dzin pa las logs shig na yod par mi dmigs la /
'dzin pa yang rnam par shes pa kho na yin gyi gzhan ni ma yin no /
tasmāc cakṣuḥśrotravijñānayoḥ sasaṃprayogayor utpattau yad ādhipatyam uktam /
tad eva tad bhavati /
nānyatrādhipatyam etad ity abhiprāyaḥ
de lta bas na mig dang rna ba'i rnam par shes pa mtshungs par ldan pa dang bcas pa dag skyed pa la dbang byed par bshad pa gang yin pa de nyid de yin gyi 'di dag gzhan la dbang byed pa ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
manasaḥ punaḥ sarvārthopalabdhāv iti /
svārthopalabdhyādhipatyād ity eva siddhe manasaḥ sarvārthopalabdhāv iti vacanaṃ dharmadhātor asarvadharmasvabhāvatvāt
yid ni don thams cad la dmigs par bya ba la zhes bya ba smos pa ni rang gi don la dmigs pa dang dbang byed phyir zhes bya ba kho nas grub pa las yid ni don thams cad la dmigs par bya ba la zhes 'byung ba'i sa pa ni chos thams cad chos kyi khams kyi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir te 'di ni gong du rnam par bshad zin to /
vyākhyātaṃ caitat purastāt /
nanu cārthānām apy atrādhipatyam iti /
dvayaṃ pratītya vijñānasyotpattir iti vacanāt /
adhikaṃ hi prabhutvam ādhipatyam iti
'di la don rnams kyang dbang byed ma yin nam zhes bya ba ni gnyis la brten nas rnam par shes pa skye'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
lhag par dbang byed pa nyid ni dbang byed pa nyid yin la zhes bya ba ni lhag par dbang byed pa ni dbang byed pa yin no /
adhikaḥ prabhur adhipatis tadbhāva ādhipatyam iti /
sarvarūpopalabdhau sāmānyakāraṇatvād iti /
nīlapītādisarvarūpopalabdhau ekarūpasya cakṣuṣaḥ karaṇatvāt
de'i ngo bo ni lhag par dbang byed pa nyid do /
gzugs thams cad la dmigs par bya ba la thun mong gi rgyu yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni mig gi ngo bo gcig pu ni sngon po dang ser po la sogs pa'i gzugs thams cad dmigs par bya ba la rgyu yin pa'i phyir ro /
na tu rūpasyaikarūpasya nīlapītadisarvarūpopalabdhau kāraṇatvam gzugs kyi ngo bo gcig pu ni sngon po dang ser po la sogs pa'i gzugs thams cad dmigs par bya ba la rgyu nyid ma yin te /
na hi nīlarūpaṃ pītarūpopalabdhau kāraṇaṃ bhavati gzugs sngon po ni gzugs ser po dmigs par bya ba la rgyu ma yin no /
tatpaṭumandatādyanuvidhānāc copalabdher iti /
yasmād upalabdhiś cakṣurādipaṭumandatām anuvidhatte
dmigs pa de gsal ba nyid la sogs pa'i rjes su byed pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar dmigs pa ni mig la sogs pa gsal ba dang mi gsal ba nyid kyi rjes su byed de /
tadyathā paṭuni cakṣuṣi paṭvī tadupalabdhiḥ 'di lta ste mig gsal na ni de'i dmigs pa gsal la /
mig mi gsal na ni mi gsal ba yin no /
mande mandeti /
ādiśabdena akuśalakuśalasavedanāvedanānuvidhānaṃ /
(Abhidh-k-vy 97) akuśale manasy akuśalopalabdhiḥ
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mi dge ba dang dge ba dang tshor ba dang bcas pa dang tshor ba med pa'i rjes su byed pa ste /
yid mi dge na ni dmigs pa mi dge ba yin la /
dge na ni dge ba yin /
kuśale kuśalā /
savedane savedanā /
avedane 'vedaneti /
na rūpasya paṭumandatādy anuvidhatte upalabdhiḥ /
tenāha /
tadviparyayād iti /
tasmāc cakṣurādīnām adhikam aiśvaryaṃ na rūpādīnām /
kāyāt strīpuruṣendriye iti /
atra sādhanam /
kāyendriyasvabhāvaṃ strīpuruṣendriyam /
spraṣṭavyavijñānajanakatvāt /
astrīpuruṣendriyasvabhāvakāyendriyavat /
vaidharmyeṇa cakṣurindriyavat /
stryākṛtisvaraceṣṭābhiprāyā iti /
stryabhiprāyapuruṣābhiprāyayor viparyayeṇa /
tad evaṃ sati sattvavikalpa eva strīpuruṣendriyayor ādhipatyam /
nikāyasabhāgasthitau jīvitendriyasyādhipatyam /
na tu vaibhāṣikavat nikāyasabhāgasambandhe /
tatra manasa evādhipatyāt
tshor ba dang bcas na ni tshor ba dang bcas pa yin /
tshor ba med na ni tshor ba med pa yin no zhes bya ba yin no /
dmigs pa gzugs kyis gsal ba dang mi gsal ba nyid la sogs pa'i rjes su byed pa ni ma yin te /
de'i phyir /
de las bzlog pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
de lta bas na mig la sogs pa lhag par dbang byed pa yin gyi /
gzugs la sogs pa ni ma yin no /
lus las mo dang pho'i dbang dag ces bya ba 'di la sgrub pa ni mo dang pho'i dbang po ni lus kyi dbang po'i ngo bo nyid yin te /
reg bya'i rnam par shes pa skyed par byed pa yin pa'i phyir mo dang pho'i dbang po'i ngo bo nyid ma yin pa'i lus kyi dbang po bzhin no /
chos mi mthun pa ni mig gi dbang po lta bu'o /
mo'i dbang po ni rang bzhin nga ro dang gyo ba dang bsam pa dag ces bya ba la /
mo'i bsam pa ni mo ni pho la sems pa yin no /
pho ni bzlog pa yin te de lta yin dang mo dang pho'i dbang po dag ni sems can gyi khyad par kho na la dbang byed pa yin no /
srog gi dbang po ni ris mthun par gnas par bya ba la dbang byed pa yin gyi bye brag tu smra ba'i lta bur ris mthun pa'i bar mtshams sbyor ba la dbang byed pa ni ma yin te /
de la ni yid kho na dbang byed pa'i phyir ro /
saṃkleśe vedanānām iti /
atra vaibhāṣikaiḥ sārdham aikamatyam /
tathā hi tair iti vistaraḥ /
tathā hi taiḥ śraddhādibhiḥ kleśāś ca viṣkaṃbhyante laukikamārgagatair mārgaś cāvāhyate nirvedhabhāgīyādigataiḥ /
tad evaṃ vyavadānasaṃbhāre śraddhādīnāṃ pratyekam ādhipatyam uktaṃ bhavati
tshor ba rnams ni kun nas nyon mongs par bya ba la dbang byed de zhes bya ba 'di la ni bye brag tu smra ba rnams dang gzhung lugs gcig go /
'di ltar de dag gis zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
nyon mongs pa rnams kyang rnam par gnon pa ni 'jig rten pa'i lam gyi rnam pa dag gis so /
lam yang 'dren par byed pa par byang ba'i tshogs la dbang byed do zhes bshad pa yin no /
dag gis so /
de ltar na dad pa la sogs pa ni re re zhing rnam par byang ba'i tshogs la dbang byed do zhes bshad pa yin no /
na hy avimuktacittasyāsti parinirvāṇam iti /
ājñātāvīndriyaṃ kṣayajñānādy anāsravam indriyaṃ
sems rnam par ma grol ba la yongs su mya ngan las 'da' ba med ces bya ba ni kun shes pa dang ldan pa'i dbang po ni zad pa zhes pa la sogs pa zag pa med pa'i dbang po yin no /
tad eva ca vimuktaṃ kleśavimuktyā saṃtānavimuktyā ca de nyid kyang nyon mongs pa las rnam par grol ba'i phyir dang rgyud rnam par grol ba'i phyir rnam par grol ba yin la /
tatprāptasya nirupadhiśeṣanirvāṇaṃ bhavati de thob pa ni phung po'i lhag ma med pa'i mya ngan las 'da' bar 'gyur ro /
tasmād ājñātāvīndriyasya nirupadhiśeṣanirvāṇa ādhipatyaṃ vyavasthāpyate de lta bas na kun shes pa dang ldan pa'i dbang po ni phung po'i lhag ma med pa'i mya ngan las 'da' ba la dbang byed par rnam par gzhag go /
dṛṣṭadharmasukhavihāraṃ pratīti [Tib /
89a] vistaraḥ /
dṛṣṭo dharmo dṛṣṭadharmaḥ
mthong ba'i chos la bde bar gnas par bya ba'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni chos mthong ba ni mthong ba'i chos te mthong ba'i tshe zhes bya ba'i tha tshig go /
dṛṣṭajanmety arthaḥ /
sukho vihāraḥ sukhavihāraḥ /
dṛṣṭadharme sukhavihāraḥ dṛṣṭadharmasukhavihāraḥ /
taṃ praty ājñātāvīndriyasyādhipatyam /
vimuktiprītisukhapratisaṃvedanād iti /
vimuktiḥ kleśaprahāṇam /
prītiḥ saumanasyam /
sukhaṃ praśrabdhisukham /
vimuktyā prītisukhasya pratisaṃvedanaṃ vimuktiprītisukhapratisaṃvedanam /
tasmād iti /
tad uktaṃ bhavati /
vimuktiprītisukhapratisaṃvedanam eva dṛṣṭadharmasukhavihāra iti
gnas pa bde ba ni bde bar gnas pa'o /
mthong ba'i chos la bde bar gnas pa ni mthong ba'i chos la bde bar gnas pa'o /
rnam par grol bas dga' ba dang bde ba so sor yang dag par myong ba'i phyir ro zhes bya ba la /
rnam par grol ba ni nyon mongs pa spangs pa'o /
dga' ba ni yid bde ba'o /
bde ba ni shin tu sbyangs pa'i bde ba'o /
rnam par grol bas dga' ba dang bde ba so sor yang dag par myong ba ni rnam par grol bas dga' ba dang bde ba so sor yang dag par myong ba ste /
de'i phyir ro /
'di skad du rnam par grol bas dga' ba dang bde ba yang dag par myong ba nyid mthong ba'i chos la bde bar gnas pa yin no zhes bshad pa yin no /
(II /
5) vākpāṇipādapāyūpasthānām api cendriyatvam upasaṃkhyātavyam iti /
sāṃkhyāś cakṣurindriyādivyatiriktāni vāgindriyādīni kalpayanti /
vāgindriyaṃ yena vacanaṃ kriyate
ngag dang lag pa dang rkang pa dang rkub dang mdoms rnams kyang dbang po nyid du kha bskang bar bya'o zhes bya ba ni mig gi dbang po la sogs pa ma gtogs pa ngag gi dbang po la sogs par rtog par byed pa yin te /
ngag gi dbang po ni gang gis na tshig smra bar byed pa yin no /
pāṇīndriyaṃ yena kiṃcid dravyam ādīyate lag pa'i dbang po ni gang gis na rdzas cung zad len par byed pa yin no /
pādendriyaṃ yena viharaṇaṃ kriyate rkang pa'i dbang po ni gang gis na 'gro bar byed pa yin te /
caṃkramaṇam ity arthaḥ /
pāyvindriyaṃ yena purīṣotsargaḥ kriyate
'chag par byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
rkub kyi dbang po ni gang gis na rtug pa rtug par byed pa yin no /
upasthendriyaṃ kāyendriyaikadeśavyatiriktaṃ yenānandaḥ sukhaviśeṣaḥ prāpyate mdoms kyi dbang po ni lus kyi dbang po phyogs gcig las ma gtogs pa gang gis na kun tu dga' ba'i khyad par 'thob pa yin no /
na khalūpasaṃkhyātavyam avidyādīnām indriyatvam /
yenārthena bhagavatā dvāviṃśatir indriyāṇy uktāni
ma rig pa la sogs pa ni bcom ldan 'das kyis don gang gis dbang po nyid shu rtsa gnyis su gsungs pa de ma rig pa la sogs pa dang 'brel pa med pa'i phyir dbang po nyid du kha bskang bar mi bya'o /
tatrāvidyādīnām ayogāt /
ko 'sāv artha ity āha /
(Abhidh-k-vy 98) /
cittāśrayas tadvikalpa iti vistaraḥ /
cittasyāśrayas tadāśrayasya vikalpaḥ /
sthitiḥ saṃkleśo vyavadāna-
don de yang gang zhe na sems kyi rten dang de'i bye brag ces bya ba rgyas par smos te /
sems kyi rten dang rten de'i bye brag dang gnas pa dang kun nas nyon mongs pa dang rnam par byang ba'i tshogs dang rnam par byang ba zhes bya ba yin no /
saṃbhāro vyavadānaṃ ceti /
etac ca ṣaḍāyatanaṃ maulaṃ sattvadravyam iti /
taditareṣāṃ tadāśritatvāt /
tathā hi ṣaḍindriyādhipatyasaṃbhūtam indriyādhiṣṭhānam /
ṣaḍ vā viṣayā vijñānakāyāś ca /
tad etad api sattvadravyam iṣyate na tu maulam /
na hy adhiṣṭhānādyādhipatyasaṃbhūtaṃ ṣaḍāyatanam iti /
vyavadānasaṃbharaṇaṃ paṃcabhir iti śraddhādibhiḥ /
vyavadānaṃ tribhir iti /
anājñātamājñāsyāmīndriyādibhiḥ /
(II /
6) aparaḥ kalpaḥ
skye mched drug po de dag ni sems can gyi rdzas kyi gzhi yin no zhes bya ba ni de las gzhan pa rnams de dag la brten pa'i phyir ro /
'di ltar dbang po drug gi dbang gis rten dang yul gyi rnam par shes pa drug 'byung ba yin no /
'di dag kyang sems can gyi rdza yin par ni 'dod mid kyi gzhi ni ma yin te /
de la sogs pa'i dbang gis skye mched drug byung ba ni ma yin no /
lngas ni rnam par byang ba'i tshogs sogs par byed do zhes bya ba ni dad pa la sogs pas so /
gsum gyis ni rnam par byang bar byed de zhes bya ba ni mi shes pa kun shes par byed pa'i dbang po la sogs pas so /
pravṛtter āśrayotpattir iti vistaraḥ rtog pa gzhan /
'jug pa'i rten dang mi skye dang /
pravṛttipakṣaṃ nivṛttipakṣaṃ cādhikṛtyocyate /
pravṛtteḥ saṃsārasyāśraya utpattiḥ /
sthitiḥ upabhogaś ca /
nivṛtter api nirvāṇasyāśraya utpattiḥ sthitir upabhogaś ca
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'jug pa'i phyogs dang ldog pa'i phyogs kyi dbang du byas nas bshad pa yin te /
'jug pa ste 'khor ba'i rten dang skye ba dang gnas pa dang nye bar spyod pa dang ldog pa ste /
etāvatā ca puruṣārthaparisamāptir iti /
nirarthikā tadanyendriyaprajñaptiḥ /
bhavatām api puruṣārthaparisamāptiḥ paṭhyate
mya ngan las 'das pa'i rten dang skye ba dang gnas pa dang nye bar spyod pa yin no /
'di tsam gyis na skyes bu'i don yongs su rdzogs pa de las gzhan pa'i dbang po gdags pa ni don med pa yin no /
tasya śabdādyupalabdhir ādir guṇapuruṣāntaropalabdhir anta iti khyed kyi de'i sgra la sogs pa dmigs pa ni dang po yin no /
yon tan dang skyes bu'i khyad par dmigs pa ni mtha' yin no zhes skyes bu'i don yongs su rdzogs pa 'don to /
tatra ṣaḍāyatanaṃ mūlasattvadravyabhūtaṃ saṃsaratīti pravṛtter āśrayaḥ de la skye mched drug po sems can gyi rdzas kyi gzhir gyur pas ni 'khor bas na 'jug pa'i rten yin no /
utpattiḥ strīpuruṣendriye iti /
utpadyate 'syā ity utpattiḥ
skye ba ni pho dang mo'i dbang po dag yin no zhes bya ba ni 'di ni skye bar 'gyur bas na skye ba'o /
kasmād ity āha /
tata utpatteḥ /
kasya /
ṣaḍāyatanasya /
manaḥkāyendriyayoḥ sākṣāt tābhyām utpatteḥ
ci'i phyir zhe na /
de las skyes pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
gang zhig ce na /
skye mched drug ste /
yid dang lus kyi dbang po dag ni de dag las mngon sum du skye ba'i phyir la /
cakṣurādīnāṃ caturṇāṃ krameṇotpatteḥ mig la sogs pa bzhi ni rim gyis skye ba'i phyir ro /
sthitir jīvitendriyeṇa ṣaḍāyatanāvasthānāt gnas pa ni srog gi dbang po yin te /
skye mched drug gnas par byed pa'i phyir ro /
upabhogo vedanābhiḥ sukhādibhiḥ tshor ba rnams kyis ni nye bar spyod par byed de ba la sogs pas so /
śraddhādayo hi nivṛtter āśraya iti /
śraddhādīnāṃ pratiṣṭhābhūtatvāt /
ājñāsyāmīndriyaṃ prabhava ity ādibhavaḥ prathamato 'nāsravotpatteḥ
ldog pa'i rten ni dad pa la sogs pa yin no zhes bya ba ni dad pa la sogs pa ni gzhir gyur pa yin pa'i phyir ro /
skye ba ni kun shes par byed pa'i dbang po yin no zhes bya ba ni dang por skyes pa ste /
sthitir ājñendriyaṃ prābandhikatvāt /
upabhoga ājñātāvīndriyeṇeti /
tena vimuktiprītisukhapratisaṃvedanāt /
ata etāvanty evendriyāṇīti nāvidyādīnām indriyatvam iṣṭam ity arthaḥ /
ata eva caiṣāṃ eṣo 'nukrama iti /
cakṣurindriyaṃ yāvad ājñātāvīndriyam iti pravṛttinivṛttyor āśrayādibhāvāt
thog pa ma nyid du zag pa med pa skye ba yin pa'i phyir ro /
gnas pa ni kun shes pa'i dbang po yin te rgyun chags par byed pa yin pa'i phyir ro /
kun shes pa dang ldan pa'i dbang pos ni nye bar spyod par byed do zhes bya ba ni des na sems rnams par grol bas dga' ba dang bde ba so sor yang dag par myong ba'i phyir ro /
de'i phyir dbang po ni de snyed cig yin zhes bya ba ni ma rig pa la sogs pa ni dbang po nyid yin par mi 'dod do zhes bya ba'i tha tshig go /
de nyid kyi phyir de dag gi go rims kyang de yin no zhes bya ba ni mig gi dbang po nas kun shes pa dang ldan pa'i dbang po zhes bya ba'i bar yin te /
vācas tu nendriyatvam /
vacane śikṣāviśeṣāpekṣatvāt /
jātamātro hi bālako vinaiva śikṣayā cakṣuṣā rūpāṇi paśyati /
na tv evaṃ vacanaṃ karoti
'jug pa dang ldog pa'i rten la sogs par gyur ba'i phyir ro /
ngag ni tshig smra bar bya ba la dbang po nyid ma yin te slob pa'i khyad par la ltos pa'i phyir ro zhes bya ba ni bus pa skyes ma thag pa bslab pa med pa kho nar mig gis gzugs mthong la tshig ni de ltar smra bar mi byed do /
tasmād indriyadharmātikrāntatvāt /
na vāg indriyaṃ bhavitum arhati
de lta bas na dbang po'i las las 'das pa'i phyir dag dbang po nyid yin par 'os pa ma yin gyi /
jihvendriyādhiṣṭhānasyaiva tu etat karma vacanam (Abhidh-k-vy 99) iti /
pāṇipādasya cādānaviharaṇād ananyatvād iti /
pāṇir eva hy anyathānyatra cotpanna ādānam ucyate /
pāda eva cānyathānyatra cotpanno viharaṇam iti /
karmābhāvāt /
svātmani ca vṛttivirodhāt /
na pāṇipādasyendriyatvam /
uragaprabhṛtīnām iti /
sarpādīnāṃ pāṇipādaṃ nāsti
tshig tu smra ba de ni lce'i dbang po'i rten kho na'i las yin no /
lag pa dang rkang pa yang len pa dang 'gro ba las gzhan ma yin pa'i phyir te zhes bya ba ni lag pa nyid gzhan du byung ba la len pa zhes bya la /
rkang pa nyid gzhan du byung ba la 'gro ba zhes bya ba ste /
las med pa'i phyir dang rang gi bdag nyid la byed pa yang 'ga' ba'i phyir lag pa dang rkang pa ni dbang po nyid ma yin no /
sbrul la sogs pa la zhes bya ba ni sbrul la sogs pa la rkang pa dang lag pa med mod kyi /
atha ca teṣām ādānaviharaṇaṃ bhavati na pāṇipādasyendriyatvam 'on kyang de dag len pa dang 'gro bar 'gyur bas lag pa dang rkang pa ni dbang po nyid ma yin no /
teṣām apy asti sūkṣmam iti cet gal te de dag la yang phra mo yod do zhe na /
na /
sādhyatvāt /
pāyor api nendriyatvam utsarga ity aśucyutsarge
bsgrub par bya ba yin pa'i phyir ma yin te 'di gnyis kyang dbang po nyid ma yin no /
rtug par bya ba la zhes bya ba ni mi gtsang ba rtug par bya ba la'o /
gurudravyasya yasya kasyacid ākāśe chidre sarvatra pāyusthānād anyatrāpi patanāt bu ga'i nam mkha' la gnas pa'i rdza lci ba nas gang ci yang rung ste /
rkub kyi gnas las gzhan na yang /
gurudravyasya gurutvād evaṃ svayaṃ patanaṃ nendriyakṛtam ltung ba'i phyir rdzas lci ba ni lci ba nyid kho na'i phyir rang ltung gi dbang pos byas pa ni ma yin no /
vāyunā ca tatpreraṇād iti /
vāyunā tasya guror aśucidravyasya preraṇā
de rlung gis kyang bro bar byed pa'i phyir ro zhes bya ba ni mi gtsang ba'i rdzas lci ba de rlung gis bro bar byed pa'i phyir de ni rlung kho na'i las yin gyi /
vāyor eva tat karma syān na pāyvindriyasya /
tadanupalabdheḥ /
upasthasyāpi nendriyatvaṃ ānanda iti
rkub kyi dbang po ni ma yin te /
de ni mi dmigs pa'i phyir ro /
mdoms kyang kun du dga' par bya ba la dbang po nyid ma yin te zhes bya ba la /
kāyendriyaikadeśastrīpuruṣendriyavyatiriktakalpitasya upasthasya nendriyatvam ānande /
kāyendriyaikadeśabhūtastrīpuruṣendriyakṛtaṃ hi tat /
kliṣṭaṃ saukhyam iti vākyarthaḥ /
kaṇṭhadantākṣivartmāṅguliparvanām apīti vistaraḥ /
yadi yathoktāt kāraṇāt etāvanty evendriyāṇīti neṣyate /
kaṇṭhasyābhyavaharaṇe /
dantasya carvaṇe /
akṣivartmana unmeṣanimeṣe /
parvaṇaḥ asthisaṃdhisaṃkocavikāsakriyāyām indriyatvaṃ prasajyeta /
sarvasya vā kāraṇabhūtasyeti vistaraḥ /
sarvasya vā kāraṇabhūtasya bījādeḥ svasyāṃ kriyāyāṃ svakāryakriyāyām aṅkurādilakṣaṇāyām indriyatvaṃ prasajyetety adhikṛtam /
yadi yasya yatra puruṣakāro 'sti /
tasya tatrendriyatvam iṣyate /
sa ca niyamahetuḥ pūrvokto neṣyate /
tasmād ayuktaṃ vāgādīnām indriyatvam /
(II /
7, 8) tatra cakṣurādīnām iti vistaraḥ /
tatreti vākyopanyāse /
kṛto nirdeśa iti /
tadvijñānāśrayā rūpaprasādāś cakṣurādayaḥ /
kāyāt strīpuruṣendriye /
vijñānaṃ prativijñaptir iti /
jīvitendriyasyeti /
āyur jīvitam ādhāra ūṣmavijñānayor hi ya ity atra /
śraddhādīnāṃ caitteṣv iti /
śraddhāpramādaḥ praśrabdhir ity atra pradeśe /
nanu ca vedanāyā api kṛto nirdeśaḥ caitteṣu ca kariṣyate /
vedanānubhava iti /
(Abhidh-k-vy 100) /
vedanā cetanā saṃjñeti vacanāt /
satyaṃ sāmānyaṃ rūpaṃ vedanāyā uktaṃ vakṣyate ca /
viśeṣavibhāgarūpaṃ tv iha vivakṣitam iti sukhādīnāṃ kartavyo nirdeśa ity āha
tshig gi don gyi kun tu dga' bar bya ba la lus kyi dbang po'i phyogs gcig po mo dang pho'i dbang po las ma gtogs pa'i mdoms su btags pa dbang po nyid ma yin te nyon mongs pa can gyi bde ba de ni lus kyi dbang po'i phyogs gcig gi mo dang po'i dbang pos byas pa yin no zhes bya ba yin te /
lkog ma dang so dang mig gi lam dang tshigs rnams kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
gal te ji skad du bshad ba'i rgyus dbang po dag ni de snyed kho na yin no zhes bya bar mi 'dod na klog ma yang mid pa dang so yang bca' ba dang mig gi lam yang 'byed pa dang 'dzums pa dang tshigs kyang rus pa'i tshigs bskum pa dang rkyang ba'i bya ba dag la dbang po nyid yin par thal bar 'gyur ro /
rgyur gyur pa thams cad ces bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te gnag zhig gang la rtsal yod pa de de la dbang po nyid yin par 'dod kyi gong du bshad pa'i rgyu des pa de ni mi 'dod na sa bon la sogs pa rgyur gyur pa thams cad rang gi bya ba ste rang gi 'bras bu myu gu la sogs pa'i mtshan nyid kyi bya ba la dbang po nyid yin par thal bar 'gyur ro zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
de lta bas na dag la sogs pa ni dbang po nyid yin par rigs pa ma yin no /
de la mig la sogs pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba la de la zhes bya ba ni tshig gi phrad yin no /
bstan zin to zhes bya ba ni /
de dag rnams kyi rnam shes rten /
mig la sogs gzugs dang ba rnams /
zhes bya ba dang lus las mo dang pho'i dbang dag /
ces bya ba yin no /
srog gi dbang po zhes bya ba ni /
srog ni tshe yin drod dang ni /
rnam shes rten gang yin pa'o /
zhes bya ba 'dir ro /
dad pa la sogs pa rnams ni sems las byung ba dag gi nang nas zhes bya ba ni /
dad dang bag yod shin tu sbyangs /
zhes bya ba'i phyogs 'dir ro /
tshor ba la sogs pa yang /
tshor ba myong ba zhes bya ba /
tshor dang sems pa 'du shes dang /
zhes bya ba 'byung ba'i phyir bstan zin pa yang yin la /
sems las byung ba dag gi nang nas 'chad par 'gyur ba yang ma yin nam zhe na /
tshor ba'i spyi'i ngo bo bshad zin pa dang 'chad par 'gyur ba bden mod kyi khyad par rnam par dbye ba'i ngo bo ni 'di nas 'chang par 'dod pas /
bde ba la sogs pa bshad par bya ste zhes bya ba smos so /
ājñāsyāmīndriyādīnāṃ tarhi na kartavyo yasmān manaso lakṣaṇam uktam 'o na kun shes par byed pa'i dbang po la sogs pa ni bshad mi dgos te /
'di ltar yid kyi mtshan nyid ni bshad zin to /
śraddhādīnāṃ caitteṣu kariṣyate dad pa la sogs pa ni sems las byung ba dag gi nang nas 'chad par 'gyur ro /
sukhasaumanasyopekṣāṇām iha kriyate bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms rnams ni 'di ni 'chad do zhe na /
eṣām api kartavya eva /
yasmān navadravyasvabhāvatvam eṣāṃ darśayitavyam
'di dag kyang bshad dgos pa kho na'o /
'di ltar 'di dag ni rdzas dgu'i ngo bo nyid yin par bstan dgos so /
etasyāṃ cāvasthāyām etāṇi nava dravyāṇy anājñātamājñāsyāmīndriyākhyāṃ labhante gnas skabs 'di na ni rdzas dgu po 'di dag mi shes pa kun shes par byed pa'i dbang po zhes bya bar 'gyur la /
etasyām avasthāyām ājñendriyākhyām etasyām ājñātāvīndriyākhyāṃ labhanta iti /
sa eṣām avasthāviśeṣo darśayitavya ity ataḥ sūktam etat /
sukhādīnām ājñāsyāmīndriyādīnāṃ ca kartavya iti /
asātā yā kāyikā vedaneti asāteti sātānivṛttyartham
gnas skabs 'di na ni kun shes pa'i dbang po zhes bya bar 'gyur /
gnas skabs 'di na ni kun shes pa dang ldan pa'i dbang po zhes bya bar 'gyur ro zhes bya bar 'di dag gi gnas skabs kyi khyad par te bstan dgos so /
de'i phyir bde ba la sogs pa dang kun shes par byed pa'i dbang po la sogs pa bshad par bya ste zhes bya ba ni legs par smras pa yin no /
lus tshor sim pa ma yin gang /
zhes bya ba la lus tshor zhes bya ba ni yid kyis bzlog pa'i phyir ro /
kāyikīti mānasīnivṛttyartham /
tatra kāyāś cakṣurādayaḥ paṃca paramāṇusaṃcayātmakatvāt
sim pa ma yin zhes bya ba ni sim pa bzlog pa'i phyir ro /
de la lus dag ni mig la sogs pa lnga yin te rdul phra rab la sogs pa'i bdag nyid yin pa'i phyir ro /
tatra kāye bhavā kāyena vā āśrayeṇa saha caratīti kāyikī /
yā upaghātikā paṃcendriyāśrayā vedanā
lus de la yod pa'am rten lus dang lhan cig spyod pas na lus kyi yin te dbang po lnga la brten pa'i tshor ba gnod par byed pa gang yin pa de ni sdug bsngal gyi dbang po yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
tat /
duḥkhendriyam ity avagantavyam /
sukhaṃ sāteti /
atrendriyam ity anuvartate
sim pa ni bde ba'o zhes bya ba ni 'dir lus kyi zhes bya ba dang dbang po zhes bya bar sbyar bar bya ste /
kāyikīti ca /
sāteti grahaṇam asātānivṛttyartham /
tad etad uktaṃ bhavati /
tat sukhendriyaṃ /
yānugrāhikā paṃcendriyā vedaneti /
dhyāne tṛtīye tu caitasī sā sukhendriyam iti
sim pa zhes bya ba smos pa ni sim pa ma yin pa bzlog pa'i phyir ro /
'di skad du dbang po lnga la brten pa'i tshor ba sim pa phan 'dogs par byed pa de ni bde ba'i dbang po yin no zhes bshad pa yin no /
bsam gtan gsum pa na /
sems kyi de ni bde dbang po /
tṛtīye tu dhyāne caitasy api sātā vedanā sukhendriyam iti vyavasthāpyate zhes bya ba ni bsam gtan gsum pa na ni sems kyi tshor ba sim pa yang bde ba'i dbang po yin no zhes bya bar rnam par gzhag go /
kasmāc caitasy eva sātā tatra gṛhyate na kāyikīti /
ata āha /
na hi tatra kāyikī vedanāsti /
pañcavijñānakāyābhāvād iti /
tṛtīye dhyāne kasmāt sā na saumanasyendriyam /
ata āha /
tṛtīye tu dhyāne prītivītarāgatvāt /
sukhenendriyam eva sā /
na saumanasyendriyam /
sātatvād dhi sukham ucyate /
na prītir asaṃpraharṣākāratvāt /
tathā hi sūtra uktam /
prīter virāgād upekṣako viharatīti vistareṇa yāvat smṛtimān sukhavihārī tṛtīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharatīti /
saumanasyād anyā prītir iti cet /
ata āha /
prītir hi saumanasyam iti
ci'i phyir de ni sems kyi sim pa kho na yin par gzung gi lus kyi ni ma yin zhe na /
'dir de ni rnam par shes pa'i tshogs lnga med pa'i phyir lus kyi tshor ba ni med do zhes bya ba smos so /
ci'i phyir bsam gtan gsum pa na de yid bde ba'i dbang po ma yin zhe na /
de'i phyir bsam gtan gsum pa na ni dga' ba'i 'dod chags dang bral ba'i phyir de bde ba'i dbang po kho na yin zhes bya ba smos te /
'di ltar mdo las dga' ba'i 'dod chags dang bral ba rnams btang snyoms su gnas so zhes bya ba nas rgyas par dran pa dang ldan zhing bde bar gnas so zhes bya ba dang bsam gtan gsum pa rdzogs par byas te gnas so zhes bya ba'i bar gsungs so /
gal te dga' ba ni yid bde ba las gzhan yin no snyam na de'i phyir dga' ba ni yid bde ba yin no zhes bya ba smos so /
asātā caitasī punar daurmanasyam iti /
upaghātikā caitasikī vedanā daurmanasyam
sems kyi sim pa ma yin pa /
yad mi bde ba'o zhes bya ba ni sems kyi tshor ba gnod par byed pa ni yid mi bde ba yin no /
upekṣā tu madhyeti /
(Abhidh-k-vy 101) /
upekṣendriyaṃ tu yā madhyā vedanā
btang snyoms ni bar ma'o zhes bya ba ni btang snyoms kyi dbang po ni tshor ba bar ma gang yin pa ste /
naivasātāsātety arthaḥ /
ubhayīti /
ubhayāvayavāv asyā ubhayī /
kāyikī caitasikīty arthaḥ /
avikalpanād iti /
abhinirūpaṇāvikalpabhāvād ity arthaḥ /
prāyeṇeti grahaṇaṃ samādhijavipākajaprītisukhaparivarjanārtham
sim pa yang ma yin sim pa ma yin pa yang ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
gnyi ga'i zhes bya ba ni 'di la yan lag gnyi ga yod pas na gnyi ga'i ste lus kyi dang sems kyi zhes bya ba'i tha tshig go /
mi rtog phyir zhes bya ba ni mngon par spyod pa'i rnam par rtog pa med pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
phal cher zhes bya ba smos pa ni ting nge 'dzin las skyes pa dang rnam par smin pa las skyes pa'i dga' ba dang bde ba yongs su spang ba'i phyir ro /
na tu kāyikam iti /
na tu kāyikaṃ sukhaduḥkhaṃ vikalpanād utpadyate
lus kyi ni ma yin no zhes bya ba ni lus kyi bde ba dang sdug bsngal ni rnam par rtog pas skye ba ma yin no /
kiṃkāraṇam ity āha /
viṣayavaśād arhatām apy utpatter iti
ci'i phyir zhe na /
yul gyi dbang gis ni dgra bcom pa rnams la yang skye bas zhes bya ba smos te /
prahīṇapriyāpriyavikalpānām apy arhatāṃ viṣayavaśenaiva kāyikasukhaduḥkhotpādāt yul gyi dbang kho nas dgra bcom pa sdug pa dang mi sdug pa rnam par rtog pa spangs pa rnams la yang lus kyi bde ba dang sdug bsngal bskyed pas so /
atas tayor indriyatvena bheda iti /
tayoḥ kāyikacaitasikayoḥ sukhayor duḥkhayoś ca indriyatvena bhedaḥ pṛthaktvaṃ sukhendriyaṃ saumanasyendriyaṃ duḥkhendriyaṃ daurmanasyendriyam iti
de'i phyir de dag /
dbang po nyid du tha dad kyi /
zhes bya ba ni lus dang sems kyi bde ba dag dang sdug bsngal de dag dbang po nyid du tha dad de so sor bde ba'i dbang po dang yid bde ba'i dbang po dang sdug bsngal gyi dbang po dang yid mi bde ba'i dbang po zhes bya ba yin gyi /
upekṣā tu svarasenaivānabhisaṃskāreṇāvikalpayata evānabhinirūpayata evotpadyate kāyikī caitasikī vā vipākajā naiṣyandikī vā /
tasmād ekam indriyaṃ kriyate indriyatvenābhedaḥ upekṣendriyam iti /
anyathā ca kāyikam iti vistaraḥ /
anyenānubhavarūpaviśeṣeṇa kāyikaṃ sukham anugṛhṇāti
btang snyoms ni lus kyi'am sems kyi'am rnam par smin pa las skyes pa'am rgyu mthun pa las byung ba yang rung ste /
rnam par mi rtog pa kho nar mngon par rtogs pa med pa kho nar rang gi ngang gis mngon par 'du byed pa med par skye bas de lta bas na dbang bo nyid du tha dad pa med par btang snyoms kyi dbang po zhes dbang po gcig tu byas so /
bam po dgu pa /
lus kyi bde ba yang gzhan du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lus kyi bde ba yang nyams su myong ba'i ngo bo'i khyad par gzhan gyis rjes su 'dzin la sems kyi yang gzhan gyis te lus kyi ni brten pa yin la /
anyena caitasikaṃ /
sthiraṃ hi kāyikam /
asthiraṃ hi caitasikam /
evaṃ duḥkham anyenānubhavarūpaviśeṣeṇa kāyikam upahanti /
anyena caitasikam iti
sems kyi ni mi brten pa yin no /
de bzhin du lus kyi sdug bsngal yang nyams su myong ba'i ngo bo'i khyad par gzhan gyis yin la /
sems kyi yang gzhan gyi yin no /
upekṣāyāṃ naiṣa vikalpa iti /
eṣa svarūpaviśeṣalakṣaṇo vikalpo nāsti /
ata upekṣaṇaṃ praty upekṣākriyāṃ prati /
avikalpanāt asvabhāvaviśeṣād abhedaḥ
btang snyoms la bye brag med de zhes bya ba ni rang gi ngo bo dang khyad par gyi mtshan nyid kyi bye brag med do /
de bas na btang snyoms kyi phyir te btang snyoms su bya ba'i phyir bye brag med pas rang gi ngo bo dang khyad par med pas tha dad pa med do /
mthong bsgom mi slob lam la dgu /
dṛgbhāvanāśaikṣapatha iti /
dṛg darśanam /
dṛśo bhāvanāyā aśaikṣasya ca panthā
zhes bya ba ni mthong ba zhes bya ba ni mthong ba yin no /
mthong ba dang bsgom pa dang mi slob pa'i lam ni mthong bsgom mi slob lam yin no /
dṛgbhāvanāśaikṣapathaḥ /
tasminn eva mārgatraye yāni manaḥsukhasaumanasyopekṣāśraddhāvīryasmṛtisamādhiprajñākhyāni nava dravyāṇi
lam gsum po de nyid la yid dang bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms dang dad pa dang brtson 'grus dang dran pa dang ting nge 'dzin dang shes rab ces bya ba'i rdzas dgu po gang dag yin pa de dag ni mthong pa'i lam la ni mi shes pa kun shes par byed pa'i dbang po zhes bya'o /
tāni darśanamārge anājñātamājñāsyāmīndriyaṃ bhāvanāmārge ājñendriyam aśaikṣamārge ājñātāvīndriyam iti vyavasthāpyante /
anyonyam apekṣyamāṇāni tāni nava dravyāṇi tattan nāma labhante /
naveti ca kalāpāntarāpekṣayaivam uktam /
na tv ekasmiṃś cittakalāpe nava dravyāṇi bhavanti /
sukhasaumanasyopekṣendriyāṇām ekatarasyaiva bhāvāt
bsgom pa'i lam la ni kun shes pa'i dbang po zhes bya'o /
mi slob pa'i lam la ni kun shes pa dang ldan pa'i dbang po zhes bya'o zhes bya ba rnam par bzhag ste /
rdzas de dag ni phan tshun ltos nas ming de dang de 'thob bo /
dgu zhes bya ba ni tshogs pa gzhan la ltos nas de skad ces bshad pa yin gyi tshogs pa gcig la rdzas dgu yod pa ma yin te /
bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po rnams las gang yang rung ba kho na zhig yod pa'i phyir ro /
yadi hi sa mārgo 'nāgamyadhyānāntaracaturthadhyānākāśavijñānākiṃcanyāyatanabhūmikaḥ /
tatropekṣendriyam eva /
na sukhasaumanasyendriye /
yadi prathamadvitīyadhyānabhūmikaḥ /
tatra saumanasyendriyam eva
gal te lam de mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang bsam gtan bzhi pa dang nam mkha' dang rnam shes dang ci yang med pa'i skye mched kyis pa zhig yin na ni de la btang snyoms kyi dbang po kho na yod kyi bde ba dang yid bde ba'i dbang po dag ni med do /
gal te bsam gtan dang po dang gnyis ba'i sa pa zhig yin na ni de la yid bde ba'i dbang po kho na yod do /
yadi tṛtīyadhyānabhūmikaḥ /
tatra sukhendriyam eva nānyad iti
gal te bsam gtan gsum pa'i sa pa zhig yin na ni de la bde ba'i dbang po kho na yod kyi gzhan ni med do /
anājñātam ājñātuṃ pravṛtta iti /
anājñātaṃ satyacatuṣṭayam ājñātuṃ (Abhidh-k-vy 102) vedituṃ pravṛttaḥ ājñāsyāmīti prārabdhaḥ
mi shes pa kun shes par bya ba zhugs pa yin no zhes bya ba ni bden pa bzhi mi shes pa kun shes par bya zhing kun rtogs par bya bar zhugs pa ste /
tasyendriyam anājñātamājñāsyāmīndriyaṃ /
aluksamāsaḥ /
ākhyātapratirūpakaś cāyam ājñāsyāmīti śabdaḥ /
bhāvanāmārge nāsty apūrvam ājñeyaṃ tad eva tu satyacatuṣṭayam ājānāti śeṣānuśayaprahāṇārthaṃ bhāvanāheyakleśaprahāṇārtham /
tasyājñasya pudgalasyendriyam ājñendriyam /
ājñam evendriyam iti vā /
aśaikṣamārge tv ājñātam ity avagamaḥ ājñātāva iti /
arthakathanamātram etat /
śabdavigrahas tv evaṃ kartavyaḥ
kun shes par bya'o snyam du bsams pa'o /
de'i dbang po ni mi shes pa kun shes par byed pa'i dbang po yin no /
bsgom pa'i lam ni sngon ma mthong ba kun shes par bya ba ni med kyi phra rgyas lhag ma spangs pa'i phyir te /
bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa spang bar bya ba'i phyir bden pa bzhi po de nyid kun shes par byed do /
gang zag kun shes pa de'i dbang po yin pa'am kun shes pa nyid dbang po yin pas na kun shes pa'i dbang po'o /
mi slob pa'i lam la ni kun shes so snyam du rtog pa ni kun shes pa ste zhes bya ba ni don brjod pa tsam du zad de sgra'i tshig rnam par sbyar ba ni 'di ltar bya'o /
ājñātam ity āva ājñātāvaḥ /
avateḥ ghañi rūpam etad āva iti /
so 'syāstīti matvarthīyaḥ ājñātāvī /
ājñātam avituṃ śīlam asyeti veti tācchīliko ṇiniḥ /
tathābhūtasyendriyam iti /
tathābhūtasya pudgalasyendriyam /
ājñātāvina ity arthaḥ /
(II /
9) amalaṃ trayam iti /
amalam eva trayam ity avadhāryate /
nanu cāyam anāsravasāsravaprakārabheda ukto dhātunirdeśe
kun shes pa zhes bya ba ni kun rtogs pa yin no /
de 'di la yod pas sam 'di kun shes pa srung ba'i ngang tshul yin pas na kun shes pa dang ldan pa yin no /
de lta bu'i dbang po ni zhes bya ba ni kun shes pa dang ldan pa ni de lta bu'i dbang po ni zhes bya ba'i tha tshig go /
gsum ni dri ma med ces bya ba ni gsum ni dri ma med pa kho na yin no zhes bya bar nges par gzung ba yin no /
zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i rnam pa'i bye brag 'di khams bstan pa las /
anāsravā mārgasatyam iti /
tathā /
sāsravānāsravā ete trayaḥ śeṣās tu sāsravā ityādivacanāt /
satyam ukto 'yam evamādiḥ prakārabhedaḥ /
sa tu sāmānyarūpeṇokto na bhedarūpeṇa
zag med lam gyi bden pa dang /
zhes bya ba dang de gsum zag bcas zag pa med /
lhag ma rnams ni zag bcas so /
zhes 'byung ba'i phyir bshad zin ma yin nam zhe na /
rnam pa'i bye brag de lta bu la sogs pa 'di ni bshad pa bden mod kyi de ni spyi'i ngo bor bshad kyi bye brag gi ngo bor ni ma yin te /
ataḥ śiṣyasukhapratipattyartham ayam evamādiprakārabhedaḥ pratipadarūpeṇa punar abhidhīyata ity evam avagantavyam de bas na slob mas bde blag tu rtogs par bya ba'i phyir rnam pa'i bye brag de lta bu la sogs pa 'di ni tshig re re'i ngo bo nas brjod do zhes bya bar yang brjod do zhes bya bar khong du chud par bya'o /
dvidhā naveti na sūtrayitavyam dgu rnam gnyis zhes bya ba dor bya mi dgos te /
ekāntānāsravasāsravanirdhāraṇād eva hi dvidhā naveti siddheḥ gcig tu zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i nges par gzung ba kho nas dgu rnam gnyis zhes bya ba 'grub par 'gyur ro /
yadi hy etāni navaikantenānāsravāṇi syuḥ /
ekāntānāsraveṣv ājñāsyāmīndriyādiṣu paṭhyeran
gal te 'di dag gcig tu zag pa med pa kho nar gyur ba yin na ni gcig tu zag pa med pa kun shes par byed pa'i dbang po la sogs pa'i nang du ston par 'gyur ro /
tathaikāntasāsravāṇi syuḥ /
ekāntasāsraveṣu rūpīndriyajīvitaduḥkhadaurmanasyeṣu paṭhyeran
'on te gcig tu zag pa dang bcas pa yin par gyur na ni gcig tu zag pa dang bcas pa gzugs can gyi dbang po dang srog dang sdug bsngal dang yid mi bde ba'i nang du ston par 'gyur ba zhig na /
na caivam /
ato nava dvidheti siddham /
asty etad evam /
matāntaranivṛttyarthaṃ tu punar idam ucyate
de lta yang ma yin pas de'i phyir dgu rnams gnyis zhes bya ba grub pa yin no zhe na /
de ni de lta yin mod kyi gzhung lugs gzhan bzlog pa'i phyir yang /
nava dvidheti /
dvidhaiva nava /
nānāsravāṇi yathaike kathayanti /
tatsiddhaye cāgamam ānayanti
dgu rnam gnyis zhes bya ba 'di brjod de /
dgu ni rnam gnyis kho na yin gyi ji ltar kha cig brjod cing de grub par bya ba'i phyir lung yang khyer te 'ong ba lta bur zag pa med pa dag ni ma yin no /
yasyemānīti vistaraḥ /
sarveṇa sarvāṇi na santīti /
sarveṇa prakāreṇa mṛdumadhyādhimātrabhedena
gang la dbang po lnga po 'di dag ces bya ba rgyas par 'byung ba la /
thams cad du thams cad med pa zhes bya ba ni chung ngu dad 'bring dang chen po'i bye brag gi rnam pa thams cad du'o /
sarvāṇīti pañcāpi na santīty arthaḥ thams cad ces bya ba ni lnga char med pa zhes bya ba'i tha tshig go /
pṛthagjanapakṣāvasthitaṃ vadāmīti vacanāt /
arthād uktaṃ bhavati
so so'i skye bo'i phyogs la gnas par nga smra'o zhes 'byung ba'i phyir don gyis na 'di skad du gang la 'di dag yod pa de ni 'phags pa yin no zhes bshad pa yin no /
yasyemāni santi sa ārya iti /
nedaṃ jñāpakam /
teṣām anāsravatvam adhikṛtyety ācāryaḥ /
tathā hy āryapudgalavyavasthānaṃ kṛtvā yasyemānīty āheti
slob dpon gyis de dag zag pa med pa nyid yin par bya ba'i skabs su de ni khungs su mi rung ste zhes bya ba smos so /
'di lta ste 'phags pa'i gang zag rnam par gzhag par mdzad nas /
gang la dbang po 'di dag ces gsungs pa'i phyir ro zhes bya ba ji lta bu zhe na /
katham /
(Abhidh-k-vy 103) pañcemāni bhikṣava indriyāṇi /
katamāni pañca /
śraddhendriyaṃ yāvat prajñendriyaṃ eṣāṃ paṃcānām indriyāṇāṃ tīkṣṇatvāt paripūrṇatvād arhan bhavati
dge slong dag dbang po ni lnga po 'di dag yin no /
lnga gang zhe na /
dad pa'i dbang po nas shes rab kyi dbang po'i bar yin te /
dbang po lnga po 'di dag rno ba dang yongs su rdzogs pas dgra bcom pa yin no /
tatas tanutarair mṛdutarair anāgāmī bhavati /
tatas tanutarair mṛdutaraiḥ sakṛdāgāmī /
tatas tanutarair mṛdutaraiḥ sakṛdāgāmī /
tatas tanutarair mṛdutaraiḥ srotaāpannaḥ /
tato 'pi tanutarair mṛdutarair dharmānusārī
de bas ches zhan pa dang ches rtul bas phyir mi 'ong ba yin no /
de bas ches zhan pa dang ches rtul bas lan cig phyir 'ong ba yin no /
de bas ches zhan pa dang ches rtul bas rgyun du zhugs pa yin no /
de bas ches zhan pa dang ches rtul bas chos kyi rjes su 'brang ba yin no /
tatas tanutarair mṛdutaraiḥ śraddhānusārī /
iti hi bhikṣava indriyapāramitāṃ pratītya phalapāramitā prajñāyate /
phalapāramitāṃ pratītya pudgalapāramitā prajñāyate
de bas ches zhan pa dang ches rtul bas dad pas rjes su 'brang ba yin no /
dge slong dag de ltar na dbang po rnams kyi pha rol tu phyin pa la brten cing stobs rnams kyi pha rol tu phyin pa la brten nas gang zag gi pha rol tu phyin pa dag mngon no /
yasyemāni pañcendriyāṇi sarveṇa sarvāṇi na santi /
tam ahaṃ bāhyaṃ pṛthagjanapakṣāvasthitaṃ vadāmīti
gang la dbang po lnga po 'di dag thams cad du thams cad med pa de ni phyi rol so so'i skye bo'i phyogs la gnas par nga smra'o zhes bya ba yin no /
tad evam āryapudgalavyavasthānaṃ kṛtvā yasyemānīty āha bhagavān iti /
pṛthagjano vā dvividha iti /
ābhyantarakaś ca bāhyakaś ca /
asamucchinnakuśalamūla ābhyantarako bauddhasaṃgṛhītatvāt
bcom ldan 'das kyis de ltar 'phags pa'i gang zag rnam par gzhag pa mdzad nas gang la dbang po 'di dag ces gsungs pa yin te /
phyi rol so so'i skye bo'i phyogs la gnas pa dad pa la sogs pa zag pa dang bcas pa dang ldan pa la ni 'gal ba med do /
yang na so so'i skye bo rnam pa gnyis te zhes bya ba ni nang pa dang phyi rol pa'o /
dge ba'i rtsa ba kun tu ma chad pa ni nang pa yin te /
sangs rgyas pas bsdus pa'i phyir ro /
samucchinnakuśalamūlas tu bāhyakas tadviparyayāt dge ba'i rtsa ba kun tu chad pa ni phyi pa yin te /
de las bzlog pa yin pa'i phyir ro /
ata eva ca bāhyam iti viśeṣaṇam de nyid kyi phyir phyi rol zhes khyad par du byas pa yin no /
itarathā hi pṛthagjanapakṣāvasthitaṃ vadāmīty evāvakṣyat de lta ma yin na so so'i skye bo'i phyogs la gnas par nga smra'o zhes bya ba kho na zhig bshad par 'gyur ro /
uktaṃ ca sūtra iti mdo las kyang zhes bya ba ni /
atha bhagavato 'cirābhisaṃbuddhasyaitad abhavat /
adhigato me dharmo gambhīro gambhīrāvabhāso durdarśo duravabodho 'tarkyo 'tarkāvacaraḥ sūkṣmo nipuṇaḥ paṇḍitavijñavedanīyaḥ /
taṃ cāhaṃ pareṣām āvedayeyam
yang bcom ldan 'das mngon par rdzogs par sangs rgyas nas ring po ma lon pa zhig na 'di snyam du dgongs te /
bdag gis chos zab mo zab par snang la blta bar dka' ba rtogs par dka' ba brtag par bya ba ma yin pa rtog ge'i spyod yul ma yin pa cha phra ba mkhas shing mdzangs la shes pas rig par bya ba rtogs pa de bdag gis gzhan dag la bstan te /
taṃ ca pare na vijānīyuḥ /
sa mama syād vighātaḥ /
syāt klamathaḥ /
syāc cetaso 'nudayaḥ /
yan nv aham ekākī araṇye pravaṇe dṛṣṭadharmasukhavihāratāyogam anuyukto vihareyam
gzhan dag gis de ma shes par gyur na des ni bdag la gnod par yang 'gyur zhing tshegs su yang 'gyur la sems la nyam nga bar yang 'gyur bas /
ma la bdag gcig pu mthong ba'i chos la bde bar gnas par bya ba'i phyir dgon pa la gzhol bar rnal 'byor dang ldan par gnas par bya ba gor ma chag snyam mo /
atha brahmaṇaḥ sahāpater brahmaloke sthitasyaitad abhavat /
naśyati batāyaṃ lokaḥ /
praṇaśyati batāyaṃ lokaḥ /
yatredānīṃ kadācit karhicit tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā loke utpadyante /
tadyathā udumbarapuṣpam /
tasya cādya bhagavato 'lpotsukavihāritāyāṃ cittaṃ krāmati na dharmadeśanāyām /
yan nv ahaṃ gatvādhyeṣayeyam /
atha brahmā sahāpatiḥ tadyathā balavān puruṣaḥ sammiṃjitaṃ bāhuṃ prasārayet /
prasāritaṃ vā sammiṃjayet /
evam eva brahmā sahāpatiḥ brahmaloke 'ntarhito bhagavataḥ purastāt pratyasthāt /
atha brahmā tasyāṃ velāyāṃ gāthām abhāṣata /
prādurbabhūva magadheṣu pūrvaṃ /
dharmo hy aśuddhaḥ samalānubaddhaḥ /
apāvṛṇīṣva amṛtasya dvāraṃ
de nas tshangs pa mi mjed kyi bdag po 'di snyam du sems te /
da ltar 'jig rten gyi khams 'dir de bzhin gshegs pa dgra bcom pa yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas 'byung ba ni brgya lam na res 'ga' zhig 'byung bar zad de /
dper na au dum b'a ra'i me tog dang 'dra na /
bcom ldan 'das de yang thugs las chung ngur bzhugs par dgongs kyi chos bstan par mi dgongs pas /
kye ma 'jig rten 'di ni ma rung ngo /
kye ma 'jig rten 'di ni rab tu ma rung ngo /
ma la bdag gis bcom ldan 'das la gsol ba gdab gor ma chag go snyam mo /
de nas tshangs pa mi mjed kyi bdag po dper na skyes bu stobs dang ldan pa'i lag pa bskum pa las brkyang ba'am brkyang ba las bskums pa tsam du tshangs pa'i 'jig rten nas mi snang bar gyur te /
bcom ldan 'das kyi spyan sngar 'dug go /
de nas de'i tshe tshangs pas tshigs su bcad de gsol pa /
ma ga dh'a yi yul 'dir sngon chad chos /
ma dag dri ma rjes su 'brel ya 'byung /
bdud rtsi sgo mo dbye bar mdzod cig chos /
vadasva dharmaṃ virajaṃ niraṃgaṇam /
atha bhagavān tasyāṃ velāyām ime gāthe abhāṣat
rdul bral nyon mongs med pa bshad du gsol /
de nas bcom ldan 'das kyis de'i tshe tshigs su bcad pa 'di dag bka' stsal to /
kṛcchreṇa me adhigato brahman khilāṃ pravidālya /
(Abhidh-k-vy 104) /
bhavarāgaparītaiś ca nāyaṃ dharmaḥ susaṃbudhaḥ
tshangs pa nga yis tha ba kun /
bcom nas tshegs chen gyis rtogs pa'i /
chos 'di srid pa'i 'dod chags kyis /
bkris pas bde blag rtogs ma yin /
pratisrotopamaṃ mārgaṃ gabhīram atidurdṛśaṃ rgyun phyogs las ni bzlog pa'i lam /
zab la shin tu blta dka' ste /
na drakṣyante rāgaraktās tamaḥskandhena cāvṛtāḥ 'dod chags kyis chags mun pa yi /
phung pos bsgribs pas mi mthong ngo /
tshangs pas gsol pa /
brahmāvocat /
santi bhadanta sattvā loke jātā loke vṛddhās tīkṣṇendriyā api madhyendriyā api mṛdvindriyā apīty apravartita eva dharmacakra iti vistaraḥ
bcom ldan 'das sems can 'jig rten du skyes shing 'jig rten du rgas pa rnams la dbang po rnon po dag kyang mchis dbang po 'bring po dag kyang mchis dbang po rtul po dag kyang mchis so zhes gsungs pa yin no /
chos kyi 'khor lo ma bskor ba kho na'i tshe zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
indriyāṇi śraddhādīni /
yais te bhavyā uktāḥ
dad pa la sogs pa'i dbang po gang dag gis de dag skal pa dang ldan par bshad pa yin te /
yasmād apravartite 'pi dharmacakre santi tīkṣṇendriyā ityādy uktam /
tasmāt santy eva sāsravāṇi śraddhādīnīti
gang gi phyir chos kyi 'khor lo ma bskor ba'i tshe dbang po rnon po dag kyang yod do zhes bya ba la sogs pa gsungs pa de'i phyir dad pa la sogs pa zag pa dang bcas pa dag yod pa nyid do /
sadevakāl lokād iti vistaraḥ /
na tāvad aham asmāt sadevakāl lokāt samārakāt sabrahmakāt saśramaṇabrāhmaṇikāyāḥ prajāyāḥ sadevamānuṣāyā mukto niḥsṛto visaṃyukto viprayukto viparyāsāpagatena cetasā bahulaṃ vyahārṣam iti vistaravacanam /
na cānāsravāṇām eṣa parīkṣāprakāra iti /
na hy anāsravāṇām āsvāda ādīnavo niḥsaraṇaṃ vā yujyate
'jig rten lha dang bcas pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de srid du nga 'jig rten lha dang bcas pa bdud dang bcas pa tshangs pa dang bcas pa dge sbyong dang bram ze'i skye dgu dang bcas pa lha dang mir bcas pa 'di las grol ba dang nges par byung ba dang mi ldan pa dang bral ba dang phyin ci log dang bral ba'i sems kyis mang du gnas par mi 'gyur ro zhes bya ba rgyas par gsungs pa yin no /
zag pa med pa rnams la ni yongs su brtags pa'i rnam pa 'di med do zhes bya ba ni zag pa med pa rnams la ni ro myang ba dang nyes dmigs dang nges par 'byung ba rung ba ma yin no /
(II /
10) arhann iti /
nānāgāmī /
kleśavimuktasaṃtānatvāt /
ṛddhimān iti prāptābhijñaḥ /
cetovaśitvaṃ prāpta iti /
asamayavimuktaḥ /
jīvitapariṣkāram iti /
jīvitāya pariṣkāras tadanuguṇatvāt
dgra bcom pa zhes bya ba ni phyir mi 'ong ba ni ma yin te /
rgyud nyon mongs pa las rnam par ma grol ba'i phyir ro /
rdzu 'phrul dang ldan pa zhes bya ba ni mngon par shes pa thob pa'o /
sems la dbang thob pa zhes bya ba ni dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'o /
'tsho ba'i yo byad ces bya ba ni 'tsho bar byed pa'i yo byad de de dang mthun pa'i phyir ro /
dattvā tat praṇidhāyeti /
tad āyuḥ praṇidhāya cetasi kṛtvety arthaḥ
phul nas de bsams te zhes bya ba ni tshe de bsams nas te sems la byas nas zhes bya ba'i tha tshig go /
katham ity āha /
yan me bhogavipākaṃ karma /
tad āyurvipākaṃ bhavatv iti
ji ltar zhe na /
bdag gi longs spyod kyi rnam par smin pa gang yin pa de'i tshe'i rnam par smin par gyur cig snyam pa yin no /
prāntakoṭikam iti /
vṛddhiniṣṭhāgatam iti lakṣaṇam asya vakṣyate
rab kyi mtha' pa zhes bya ba 'di'i mtshan nyid ni 'phel ba'i rab tu phye ba yin zhes 'chad par 'gyur ba yin no /
cittam utpādayati vācaṃ ca bhāṣata iti /
cittavācāv api tatsiddhaye kuryāt naikakāraṇasādhyaṃ hi kāryaṃ
sems skyed par byed cing tshig tu yang smra bar byed de zhes bya ba ni sems dang tshig dag kyang de grub par bya ba'i phyir skyed cing smra bar byed de rgyu gcig gis bsgrub par bya ba'i 'bras bu ni med do /
tad anena vipāka eva jīvitendriyam iti darśayati /
yan me bhogavipākaṃ karma /
tad āyurvipākadāyi bhavatv iti /
dhyānabhāvanābalaṃ tu tasyākarṣakam iti
de lta bas na 'di ni srog gi dbang po rnam par smin pa kho na yin no zhes ston par byed do /
longs spyod kyi rnam par smin pa'i las gang yin pa de'i tshe'i rnam par smin pa 'byin par 'gyur bas bsam gtan bsgom pa'i stobs kyis de 'dren par byed pa yin no /
vipākoccheṣaṃ vipacyata iti /
akālamaraṇenāparisamāptaphalasya tyaktasya janmāntarakarmaṇo bhāvanābalena vipākoccheṣam ākṛṣya pratisaṃvedayate
rnam par smin pa'i lhag ma rnam par smin par byed ces bya ba ni tshe rabs gzhan gyi las dus ma yin par 'chi bas 'bras bu yongs su ma rdzogs pa'i rnam par smin pa'i lhag ma bsgom pa'i stobs kyis drangs nas so sor myong bar byed do /
teṣāṃ tādṛśa iti teṣāṃ yoginām de dag gi de lta bu zhes bya ba ni rnal 'byor pa de dag gi'o /
pūrvakarmajaṃ sthitikālāvedham iti /
pūrvasmin janmani karma pūrvakarma
sngon gyi las las grub pa dbang po'i 'byung ba chen po rnams kyi gnas pa'i dus 'phen pa zhes bya ba ni sngon gyi tshe rabs kyi las ni sngon gyi las so /
tato jātaḥ pūrvakarmajaḥ de las skyes pa ni sngon gyi las las skyes pa'o /
sthitir indriyamahābhūtānāṃ pravāhaḥ dbang po'i 'byung ba chen po rnams kyi gnas pa ni rgyun to /
sthiteḥ kālaḥ sthitikālaḥ /
tasyāvedha ākṣepaḥ
gnas pa'i dus ni gnas pa'i dus so /
de 'phen pa ni kun tu 'phen pa ste /
gnas pa'i dus 'phen pa yin no /
sthitikālāvedhaḥ /
tāvatsaṃsārakṣaṇānubandhasāmartham ākṣepaḥ /
tena hy asau sthitikāla āvidhyate
de srid du 'khor ba'i skad cig ma rgyun chags par nus pa ni 'phen pa yin te /
des gnas pa'i dus 'di kun tu 'phen par byed do /
taṃ pūrvakarmajaṃ sthitikālāvedham indriyamahābhūtānāṃ vyāvartayanti yognaḥ rnal 'byor ba rnams ni sngon gyi las las skyes pa dbang po'i 'byung ba chen po rnams kyi gnas pa'i dus 'phen pa ni zlog par byed la /
apūrvaṃ ca samādhijam āgantukam ākṣipanti sngon med pa'i ting nge 'dzin las skyes pa glo bur ba ni 'phen par byed do /
(Abhidh-k-vy 105) /
praśnāt praśnāntaram upajāyata iti
dri ba las dri ba gzhan 'byung ste zhes bya ba ni /
atha yad arhan bhikṣur āyuḥsaṃskārān sthāpayati /
taj jīvitendriyaṃ kasya vipāka ity asmāt praśnāt kimartham āyuḥsaṃskārān adhitiṣṭhantīti praśnāntaram
'o na dge slong dgra bcom pa'i tshe'i 'du byed dag 'jog par byed pa'i srog gi dbang po gang yin pa de gang gi rnam par smin pa yin zhes bya ba'i dri ba 'di las ci'i phyir tshe'i 'du byed dag byin gyis rlob par byed ces pa dri ba gzhan yin no /
parahitārthaṃ śāsanasthityarthaṃ ceti /
parahitārthaṃ buddhā bhagavantaḥ /
śāsanasthityartham eva śrāvakaḥ /
rogādibhūtaṃ cātmabhāvam iti
gzhan la phan pa'i don tam bstan pa gnas par bya ba'i don du ste zhes bya ba ni sangs rgyas bcom ldan 'das rnams ni gzhan la phan pa'i don dang bstan pa gnas par bya ba'i don mdzad pa kho na yin no /
lus nad la sogs par gyur pa zhes bya ba ni sdug bsngal gsum dang ldan pa'i phyir nad dang 'bras dang zug rngu la sogs pa lta bu yin no /
rogagaṇḍaśalyādibhūtaṃ triduḥkhatāyogāt /
kva kasya ceti /
kvety asya praśnavisarjanaṃ manuṣyeṣv eva triṣu dvīpeṣv iti
gang du'am gang zhig gi zhes bya ba la gang du zhes bya ba'i dri ba 'di'i lan ni mi'i nang kho na dag tu ste gling gsum po dag tu zhes bya ba yin no /
kasyety asya visarjanaṃ strīpuruṣayor asamayavimuktasyārhataḥ prāntakoṭidhyānalābhina iti gang zhig gi zhes bya ba'i lan ni dgra bcom pa pho mo rab kyi mtha'i bsam gtan thob pa dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i ste zhes bya ba yin no /
tasya hīti vistaraḥ /
samādhau ca vaśitvaṃ prāntakoṭikadhyānalābhinaḥ tīkṣṇendriyatvāt
de ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
ting nge 'dzin la yang dbang ba ni rab kyi mtha'i bsam gtan thob na dbang po rno ba'i phyir ro /
kleśaiś cānupastabdhā saṃtatir niravaśeṣakleśaprahāṇāt /
dṛṣṭiprāptasya yady api samādhau vaśitvam asti /
na tu tasya kleśair anupastabdhā saṃtatiḥ
nyon mongs pa dag gis kyang rgyud nye bar ma bstan pa ni nyon mongs pa ma lus par spangs pa'i phyir ro /
mthong bas thob pa ni ting nge 'dzin la dbang ba nyid yod mod kyi de'i rgyud nyon mongs pa dag gis nye bar ma bstan pa ni ma yin no /
samayavimuktasya yady api kleśair anupastabdhā saṃtatiḥ /
na tu samādhau vaśitvam
dus kyi rnam par grol ba ni rgyud nyon mongs pa dag gis ma bstan pa yin mod kyi ting nge 'dzin la dbang ba nyid ma yin no /
asamayavimuktasya tūbhayam asti dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba la ni gnyi ga yod do /
bahuvacanam iti /
jīvitasaṃskārān iti yad vacanaṃ /
tad bahuvacanam /
kasmād ity āha /
bahūnām iti vistaraḥ /
bahūnāṃ saṃtānavartināṃ jīvitasaṃskārāṇām utsarjanādhiṣṭhānāt /
na hy ekasya kṣaṇasya utsarjane 'dhiṣṭhāne vā proyojanam asti /
pravāheṇa parakāryābhiniṣpādanāt /
ekasya ca kṣaṇasyāpīḍākaratvāt
mang po'i tshig ni zhes bya ba ni tshe'i 'du byed dag ces smos pa gang yin pa de ni mang po'i tshig yin no /
de lta bas na tshe dang srog gi 'du byed kyi skad cig ma mang po rnams la zhes bya ba smos te /
tshe'i 'du byed rgyud la yod pa mang po rnams la 'dor zhing byin gyis rlob pa'i phyir te rgyun gyis don mngon par bsgrub pa'i phyir dang skad cig ma gcig ni gnod par mi byed pa'i phyir gcig la 'dor ba'am byin gyis rlob pa ni dgos pa med do /
na ca kālantarasthāvaram iti /
kālāntarasthānaśīlaṃ kālāntarasthāvaram akṣaṇikam
dus gzhan gyi bar du 'jug pa tshe'i rdzas gcig bu ni med do zhes bya ba ni dus gzhan gyi bar du 'dug pa'i ngang tshul can ni dus gzhan gyi bar du 'dug pa'o /
tac caitad āyur dravyaṃ na bhavatīti dyotanārthaṃ bahuvacanam ity eke skad cig mi ma yin pa ste kha cig na re tshe'i rdzas de lta bu de med do zhes bstan pa'i phyir ro zhes zer ro /
bahuṣv eva saṃskāreṣv iti sautrāntikānām ayaṃ pakṣaḥ /
ekasminn api kṣaṇe bahavas te saṃskārāḥ /
yeṣv āyur iti prajñaptiḥ /
naikam āyur nāma dravyam asti /
te ca saṃskārāḥ paṃcaskandhasvabhāvāś catuḥskandhasvabhāvā vā draṣṭavyāḥ /
anyathā hi naiva saṃskāragrahaṇam akariṣyata /
evaṃ tu vaktavyam abhaviṣyat /
bhagavān jīvitāny adhiṣṭhāya āyūṃṣy utsṛṣṭavān iti maraṇavaśitvajñāpanārtham iti /
maraṇe vaśitvam astīti /
traimāsyam eva nordhvam iti /
trayo māsāḥ samāhṛtās trimāsam /
trimāsam eva traimāsyam atra kālādhvanor atyantasaṃyoge dvitīyā bhavati /
nordhvaṃ traimāsyād vineyakāryābhāvāt /
subhadrāvasānatvāt buddhakāryasya /
tasyāpi saṃpādanārtham iti pratijñātasaṃpādanārtham /
anyathā vacanamātraṃ syād iti /
kalpāvaśeṣaḥ /
kalpa ekaḥ sakalaḥ kalpādhikaḥ kalpaḥ sātireka ity arthaḥ
'du byed mang po rnams la zhes bya ba 'di ni mdo sde ba rnams kyi phyogs yin te /
skad cig ma gcig kho na la gang dag la cho zhes gdags pa'i 'du byed de dag mang po zhig yod kyi tshe zhes bya ba'i rdzas gcig pu zhig yod pa ni ma yin no /
'du byed de dag kyang phung po lnga'i ngo bo nyid dam phung po bzhi'i ngo bo nyid yin par blta bar bya'o /
de lta ma yin na 'du byed smos pa mdzad par mi 'gyur gyi /
'di skad du bcom ldan 'das kyis srog dag byin gyis brlabs nas tshe dag btang ngo zhes brjod par 'gyur ro /
'chi ba la mnga' ba nyid du bstan pa'i phyir zhes bya ba ni 'chi ba la dbang ba nyid mnga'o zhes par ro /
zla ba gsum kho na byin gyis brlabs te phyin chad ni 'dul ba'i don med pa'i phyir ma yin no zhes bya ba ni zla ba gsum bsdus pa ste zla ba gsum nyid zla ba gsum mo /
zla ba gsum phyin chad ni 'dul ba'i don med pa'i phyir ma yin te /
sangs rgyas kyi mdzad pa'i mjug ni shin tu bzang ldan yin pa'i phyir ro /
bskal pa las lhag pa zhes bya ba la /
bskal pa ni bskal pa gcig rangs pa yin no /
bskal pa bas lhag pa ni bskal pa bas lhag pa yin te /
bskal pa bas thal ba zhes bya ba'i tha tshig go /
de yang bsgrub pa'i phyir ro zhes bya ba ni dam bcas pa bsgrub pa'i phyir te /
de lta ma yin na tshig tsam du 'gyur ro /
skandhamaraṇamārayor (Abhidh-k-vy 106) iti /
catvāro mārāḥ devaputramāraḥ kleśamāraḥ skandhamāraḥ maraṇamāraś ca
phung po dang 'chi bdag gi bdud dag las zhes bya ba ni bye brag tu smra ba rnams na re bdud ni bzhi ste lha'i bu'i bdud dang nyon mongs pa'i bdud dang phung po'i bdud dang 'chi bdag gi bdud do /
tatra prathame yāme devaputramāro nirjitaḥ de la thun dang po la lha'i bu'i bdud las rgyal lo /
dvitīye yāme divyena cakṣuṣā vyavalokya tṛtīye yāme kleśamāro nirjitaḥ thun gnyis pa la lha'i spyan gyis 'jig rten la gzigs nas thun gsum pa la nyon mongs pa'i bdud las rgyal lo /
vaiśālyāṃ tu traimāsyaṃ jīvitasaṃskārān adhiṣṭhāya āyuḥsaṃskārān utsṛṣṭavān yul yangs pa can du srog gi 'du byed dag byin gyis brlabs nas tshe'i 'du byed dag bor te /
skandhamāranirjayārtham utsṛṣṭāḥ skandhāḥ phung po'i bdud las rgyal bar bya ba'i phyir phung po dag btang ngo /
teṣūtsṛṣṭeṣu martavyaṃ syāt /
ato maraṇamāranirjayārtham adhiṣṭhitā iti vaibhāṣikāḥ
de dag btang nas nongs par 'gyur te /
de bas na 'chi bdag gi bdud las rgyal bar bya ba'i phyir byin gyis brlabs so zhes zer ro /
niṣṭhitam ānuṣaṃgikaṃ yat praśnāt praśnāntaram upajātaṃ /
dvedhā dvādaśeti /
dvedhaiva dvādaśa evety avadhāryate
zhar la 'ongs pa rdzogs so zhes bya ba ni dri ba las dri ba gzhan 'byung ba gang yin pa'o /
bcu gnyis gnyis zhes bya ba ni bcu gnyis kho na rnam pa gnyis kho na'o zhes bya bar nges par gzung ngo /
ṛte 'ntyād aṣṭakāc chraddhādikād ājñātāvīndriyaparyantāt /
daurmanasyāc ca /
jīvitendriyād ekantavipākād anyāni dvādaśendriyāṇi vipākaś cāvipākaś ca
dad pa la sogs pa kun shes pa'i dbang po dang ldan pa la thug pa'i bar brgyad dang yid mi bde ba ma gtogs pa gcig tu rnam par smin pa srog gi dbang po las gzhan pa dbang po bcu gnyis ni rnam par smin pa yang yin la rnam par smin pa ma yin pa yang yin te /
tatra cakṣurādīni puruṣendriyāvasānāni sapta svapnādyabhinirvṛttāny aupacayikāny avipākaḥ /
manoduḥkhasukham iti vistaraḥ
de la mig la sogs pa pho'i dbang po la thug pa'i bar bdun gnyid log pa pas mngon par bsgrubs pa rgyas pa las byung ba rnams ni rnam par smin pa ma yin no /
yāni manaādīni kuśalakliṣṭāni tāny avipākaḥ /
yāni ca yathāyogam airyāpathikaśailpasthānikanairmāṇikasvabhāvāny avyākṛtāni tāny avipākaḥ /
yathāyogam iti viśeṣaṇam /
airyāpathikādīnāṃ mānasatvena duḥkhendriyasaṃbhavāt sukhasaumanasyayoś ca kvacid asaṃbhavāt
yid dang sdug bsngal dang bde ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni yid la sogs pa dge ba dang nyon mongs pa can gang dag yin pa de dag kyang rnam par smin pa ma yin la lung du ma bstan pa spyod lam pa dang bzo'i gnas pa dang sprul pa ba'i ngo bo nyid gang dag yin pa de dag kyang ci rigs par rnam par smin pa ma yin no /
ci rigs par zhes bya ba'i khyad par smos pa ni spyod lam pa la sogs pa yid kyi nyid yin pas sdug bsngal gyi dbang po mi srid pa'i phyir la /
bde ba dang yid bde ba dag kyang kha cig tu mi srid pa'i phyir ro /
tatra kāmadhātāv airyāpathikaṃ manaindriyaṃ tatsaṃprayukte ca saumanasyopekṣendriye avipākaḥ de la 'dod pa'i khams na ni spyod lam pa'i yid kyi dbang po dang de dang mtshungs par ldan pa yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po dag rnam par smin pa ma yin no /
rūpadhātāv airyāpathikaṃ manaindriyam avipākaḥ /
vedanendriyaṃ ca tatsaṃprayuktaṃ yathābhūmi /
nairmāṇikaṃ pañcabhūmikam /
tatra copekṣendriyam evāvipākaḥ
gzugs kyi khams na ni spyod lam pa dang de dang mtshungs par ldan pa'i tshor ba'i dbang po ni rnam par smin pa ma yin te sa ji lta ba bzhin no /
sprul ba pa ni sa lnga pa yin te /
de la ni btang snyoms kyi dbang po kho na rnam par smin pa ma yin no /
airyāpathikaśailpasthānikanairmāṇikāni nityam upekṣendriyeṇa saṃprayuktānīti bhadantānantavarmā btsun pa go cha mtha' yas na re ni spyod lam pa dang bzo'i gnas pa dang sprul pa ba rnams ni rtag tu btang snyoms kyi dbang po dang mtshungs par ldan pa dag yin no zhes zer ro /
śeṣāṇi vipāka iti /
kuśalakliṣṭairyāpathikaśailpasthānikanairmāṇikasvabhāvebhyo manaindriyādibhyo 'nyāni manaindriyādīni vipākajāni vipākaḥ
lhag ma rnams ni rnam par smin pa yin no zhes bya ba ni dge ba dang nyon mongs pa can dang spyod lam pa dang sprul pa pa'i ngo bo nyid kyi dbang po la sogs pa las gzhan pa'i yid kyi dbang po la sogs pa rnam par smin pa las skyes pa dag ni rnam par smin pa yin no /
śeṣāṇy avipāka iti siddham iti /
jīvitendriyaṃ dvādaśa cakṣurādīni hitvā tadavadhāraṇād eva śeṣāṇy avipāka iti siddham
lhag ma rnams ni rnam par smin pa ma yin pa zhes bya bar grub po zhes bya ba ni srog gi dbang po dang mig la sogs pa bcu gnyis ma gtogs pa ste /
de dag nges par bzung ba kho nas lhag ma rnams ni rnam par smin pa ma yin no zhes bya bar grub pa yin no /
katamāni punas tāni /
daurmanasyendriyaṃ na vipākaḥ kuśalākuśalatvāt /
tathā hi vakṣyati /
tat tv ekaṃ savipākam iti /
śraddhādy /
aṣṭakaṃ kuśalam ity avipākaḥ /
vipāko 'vyākṛto dharmaḥ /
sattvākhya (Abhidh-k-vy 107) /
iti vipākalakṣaṇābhāvāt /
yadi daurmanasyendriyaṃ na vipāka ity anenāgamavirodhaṃ darśayati
de dag kyang gang zhe na /
yid mi bde ba ni dge ba dang mi dge ba yin pa'i phyir rnam par smin pa ma yin te 'di ltar /
de gcig ni /
rnam par smin bcas zhes 'chad par 'gyur ro /
dad la sogs /
dge brgyad /
ces 'byung bas rnam par smin pa ma yin te rnam par smin pa'i mtshan nyid /
rnam smin lung du ma bstan chos /
sems can zhes bya zhes bya ba med pa'i phyir ro /
gal te yid mi bde ba rnam par smin pa ma yin no zhe na /
lung 'di dang 'gal lo zhes bstan pa'i phyir las ni gsum ste zhes bya ba la sogs pa smos so /
saṃprayogavedanīyatām adhikṛtyeti /
vedanīyaṃ vedanā /
daurmanasyaṃ vedanīyam asminn iti daurmanasyavedanīyaṃ karma
mtshungs par ldan pa myong bar 'gyur ba'i dbang du mdzad nas zhes bya ba myong bar 'gyur ba ni tshor ba ste /
'di la yid mi bde ba myong bar 'gyur ba yod pas na yid mi bde ba myong bar 'gyur ba'i las so /
saumanasyopekṣāvedanīye apīti /
saṃprayogamātravacanād daurmanasyavat saumanasyopekṣe api na vipākaḥ prāpṇuta iti parasyābhiprāyaḥ
'o na ni yid bde ba dang btang snyoms myong bar 'gyur ba'i las dag kyang zhes bya ba /
pha rol po'i bsam pa ni mtshungs par ldan pa tsam yin par smras pa'i phyir yid mi bde ba bzhin du yid bde ba dang btang snyoms dag kyang rnam par smin pa ma yin par 'gyur ba snyam pa yin no /
saṃprayoge 'pi na doṣo vipāke 'pīti /
saumanasyaṃ vedanīyam asmin saumanasyavedanīyaṃ karma
mtshungs par ldan pa yin yang nyes pa med la rnam par smin pa yin yang nyes pa med do zhes bya ba 'di la yid bde ba myong bar 'gyur ba yod pas yid bde ba myong bar 'gyur ba'i las yin no zhes byas na yang nyes pa med la /
tathā saumanasyaṃ vipākatvena vedanīyam asya saumanasyavedanīyaṃ karmeti 'di la yid bde ba rnam par smin pa nyid du myong bar 'gyur ba yod pas na yid bde ba myong bar 'gyur ba'i las so zhes byas na yang nyes pa med pa'o /
agatyā hy etad evaṃ gamyeteti /
yadi daurmanasyaṃ yuktyā paricchinnaṃ na vipāka iti
go skabs med pas na de ni de ltar shes so zhes bya ba ni gal te yid mi bde ba rnam par smin pa ma yin no zhes bya bar rigs pas yongs su dpyad na ste /
tata evam agatyākhyāyeta saṃprayogavedanīyatām adhikṛtyoktam iti /
tenāha kā punar atra yuktir daurmanasyaṃ na vipāka iti
de bas na go skabs med pas 'di skad du mtshungs par ldan pa myong bar 'gyur ba'i dbang du mdzad nas zhes rnam par 'chad par byed pa yin no /
de'i phyir yid mi bde ba rnam par smin pa ma yin no zhes bya ba 'di la rigs pa ci zhig yod ces bya ba smos so /
atha vā agatyā hy etad evaṃ gamyeta /
kvacit saṃprayogavedanīyatā /
kvacid vipākavedanīyateti /
brūyās tvaṃ sarvatraiva tarhi saṃprayogavedanīyateti
yang na la lar ni mtshungs par ldan pa myong bar 'gyur ba nyid yin no /
la lar ni rnam par smin pa myong bar 'gyur ba nyid do zhes bya ba'i go skabs med pas na de ni de ltar shes so /
gal te khyod 'o na ni thams cad du mtshungs par ldan pa myong bar 'gyur ba nyid yin no zhes smra na /
ata etad antarābhiprāyam abhisamīkṣyāha /
kā punar atra yuktir daurmanasyaṃ na vipāka iti
bsam pa 'das ma thag pa 'di la brtags nas yid mi bde ba rnam par smin pa ma yin no zhes bya ba 'di la rigs pa ci zhig yod ce na zhes bya ba smos so /
daurmanasyaṃ hīty aniṣṭacintanādikaiḥ parikalpaviśeṣair utpādyate ca [vyutpādyate ca] vyupaśāmyate ca yid mi bde ba ni zhes bya ba ni mi 'dod pa sems par byed pa la sogs pa kun tu rtog pa'i khyad par dag gis skyed par byed cing rnam par zhi bar byed pa yin no /
saumanasyam apy evam iti /
parikalpaviśeṣair iṣṭacintanādibhir utpādyate ca vyupaśāmyate ca
yid bde ba yang de dang 'dra bas zhes bya ba ni 'dod pa sems pa la sogs pa kun tu rtog pa'i khyad par dag gis skyed par byed cing rnam par zhi bar byed pa yin no /
vītarāgādīnāṃ tarhīti /
yasmād vītarāgādīnāṃ daurmanasyaṃ vyāvartate
'o na 'dod chags dang bral ba rnams la zhes bya ba ni 'di ltar 'dod chags dang bral ba rnams la yid mi bde ba ldog ste /
na hi cakṣurādiko vipākabhūto vītarāgādīnāṃ vyāvartate /
daurmanasyaṃ tu vyāvartate
'dod chags dang bral ba rnams la rnam par smin par gyur ba mig la sogs pa ni mi ldog gi yid mi bde ba ni ldog ste /
vacanād daurmanasyena kāmavītarāgo 'samanvāgata iti bstan bcos las yid mi bde ba dang 'dod chags dang bral zhing mi ldan pa yin no zhes 'byung ba'i phyir ro /
sūtre 'py uktaṃ /
avītarāgasya dviśalyā vedanoktā kāyikaṃ duḥkhaṃ pratisaṃvedayate caitasikaṃ ca daurmanasyam iti
mdo las kyang 'dod chags dang ma bral ba la ni zug rngu'i tshor ba gnyis bshad de /
lus kyi sdug bsngal dang sems kyi yid mi bde ba yang so sor myong bar 'gyur ro zhes bya ba dang 'dod chags dang bral ba la ni zug rngu gcig ste /
vacanāt vītarāgasya ca ekaśalyā kāyikam eva duḥkhaṃ pratisaṃvedayata iti lus kyi sdug bsngal kho na so sor myong bar 'gyur ro zhes 'byung ba'i phyir gsungs pa yin no /
saumanasyam apy eṣām iti vistaraḥ /
vītarāgāṇām avyākṛtaṃ vipākarūpaṃ saumanasyaṃ kīdṛśaṃ syāt
de dag gis yid bde ba lung du ma bstan pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dod chags dang bral ba rnams kyi yid bde ba lung du ma bstan pa rnam par smin pa yang ci 'dra ba zhig yod par 'gyur /
samāpattisaṃgṛhītaṃ teṣāṃ saumanasyaṃ saṃbhavati /
tac ca kuśalatvān na vipākaḥ
de dag gi yid bde ba ni snyoms par 'jug pas bsdus pas 'byung la de yang dge ba yin pa'i phyir rnam par smin pa ma yin te /
ato vaktavyam /
kīdṛśaṃ teṣāṃ saumanasyaṃ vipāka iti /
yādṛśaṃ tādṛśam astv iti
de'i phyir de dag gi yid bde ba rnam par smin pa ci 'dra ba zhig yin pa brjod par bya dgos so /
aparicchidyamānam api tad asty eveti darśayati /
tasyāsti vipākāvakāśo na daurmanasyasya
ci 'dra ba yang rung ste zhes bya ba ni yongs su mi chod kyang de ni yod pa kho na'o zhes ston par byed pa yin te de la rnam par smin pa'i go skabs yod du zin kyang yid mi bde ba ni snyoms par 'jug pa'i gnas skabs na yang rung ste /
sarvathāpy asamudācārāt samāpattyavasthāyām apy asamāpattyavasthāyām apīty ato na vipāka iti siddham /
manaindriyam ubhayor ubhayasyeti /
ubhayoḥ sugatidurgatyoḥ ubhayasya kuśalākuśalasya
rnam pa thams cad du mi 'byung bas de'i phyir rnam par smin pa ma yin no zhes bya bar grub pa yin no /
yid kyi dbang po ni gnyi ga'i rnam par smin pa yin no zhes bya ba ni bde 'gro dang ngan 'gro gnyi gar dge ba dang mi dge ba gnyi ga'i rnam par smin pa yin no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
vipāka ity adhikāraḥ /
idam utsṛṣṭaṃ jīvitendriyāṣṭamāni sugatau kuśalasya vipāka iti
brgyad pa srog gi dbang po rnams bde 'gro na ni dge ba'i rnam par smin pa yin la zhes bya ba 'di ni spyir bstan pa yin no /
tatra katham ubhayavyaṃjanam asādhusammataṃ kuśalasya vipāka ity āha de la ji ltar mtshan gnyis pa sdug pa ma yin par 'dod pa dge ba'i rnam par smin pa yin zhe na /
sugatāv ubhayavyaṃjanasyākuśalena tatsthānapratilaṃbha iti bde 'gro na mi dge bas mtshan gnyis po de'i gnas rnyed pa yin gyi zhes bya ba smos te /
sthānam asya bhraṣṭam 'di'i gnas nyams pa yin te /
ato 'syākuśalena (Abhidh-k-vy 108) pratilaṃbho viprayukto dharmaḥ /
ubhayaṃ tu vyaṃjanaṃ kuśalasyaiva vipāka ity abhiprāyaḥ
de'i phyir 'di mi dge bas rnyed pa yin te ldan pa ma yin pa'i chos yin gyi mtshan gnyis ni dge ba kho na'i rnam par smin pa yin no snyam du bsams pa yin no /
(II /
11) tat tv ekaṃ savipākam iti /
tad ekaṃ savipākam evety arthaḥ /
tenāha /
tuśabda evakārārtho bhinnakramaś ceti /
bhinnasthāna ity arthaḥ /
tad ekaṃ savipākaṃ tv iti hi kramo na bhinnaḥ syāt /
ślokabandhānuguṇyena tv evam uktam /
na hi tad avyākṛtam iti /
savipākam evety avadhāraṇe yuktiṃ darśayati
de gcig ni /
rnam par smin bcas zhes bya ba ni de gcig ni rnam par smin pa dang bcas pa kho na yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i phyir ni zhes bya ba'i sgra ni kho na yin zhes bya ba'i don dang rim pa gzhan du sbyar ba zhes bya ba smos te /
gnas gzhan du sbyar zhes bya ba'i tha tshig go /
de gcig rnam par smin bcas ni /
zhes byas nas ni rim pa gzhan du sbyar bar mi 'gyur te tshigs su bcad pa bsdebs pa dang mthun par de skad ces bshad pa yin no /
de ni lung du ma bstan pa yang med la zhes bya ba ni rnam par smin pa dang bcas pa kho na yin no zhes nges par gzung bar bya ba'i rigs pa ston par byed pa yin te /
dve hi vastunī avipāke iṣyete rnam par smin pa med pa'i dngos po ni gnyis su 'dod de /
avyākṛtam anāsravaṃ ca /
vikalpaviśeṣotpādyatvān na tad avyākṛtam
lung du ma bstan pa dang zag pa med pa'o /
de ni rnam par rtog pa'i khyad par gyis bskyed par bya ba yin pa'i phyir lung du ma bstan pa yang ma yin la /
asamāhitatvāc ca nānāsravam mnyam par gzhag pa ma yin pa'i phyir zag pa med pa yang ma yin no /
avyākṛtaṃ hi pūtibījavan na vipākadānāya samartham lung du ma bstan pa ni sa bon rul ba bzhin du rnam par smin pa 'byin par mi nus pa ma yin no /
anāsravaṃ tu tṛṣṇānabhiṣyanditatvān nālaṃ vipākadānāyānabhiṣyanditasārabījavat zag pa med pa ni srid pas mngon par ma brlan pa'i phyir rnam par smin pa 'byin par mi nus te /
sa bon ma brlan pa bzhin no /
pāriśeṣyād akuśalaṃ vā tad bhavet kuśalasāsravaṃ vā shugs kyis na de ni mi dge ba 'am dge ba zag pa dang bcas pa yin par 'gyur te /
ataḥ savipākam eva nāsty avipākaṃ daurmanasyam de'i phyir yid mi bde ba ni rnam par smin pa dang bcas pa kho na yin gyi rnam par smin pa med pa ni med do /
daśa dvidheti /
daśaiva dvidhā dvidhaiva ca daśety avadhāraṇam
bcu rnam gnyis zhes bya ba ni bcu kho na rnam pa gnyis yin la rnam gnyis kho na bcu yin no zhes nges par gzung ba yin no /
dvidheti savipākāvipākāni /
mano 'nyavittiśraddhādīni ceti /
manaś ca anyavittayaś ca śraddhādīni ceti
rnam gnyis zhes bya ba ni rnam par smin pa dang bcas pa dang rnam par smin pa med pa dag yin no /
yid dang tshor gzhan dad la sogs /
zhes bya ba la /
tshor zhes bya ba ni tshor ba yin no /
vittir vedanā /
anyagrahaṇena daurmanasyavarjitaṃ gṛhyate daurmanasyasyoktatvāt
gzhan zhes bya ba smos pas ni yid mi bde ba ma gtogs pa gzung ste /
yid mi bde ba ni bshad zin pa'i phyir ro /
śraddhādīni śraddhāvīryasmṛtisamādhiprajñā /
gṛhyanta ity adhikṛtam anyad avipākam iti
dad la sogs pa zhes bya ba ni dad pa dang brtson 'grus dang dran pa dang ting nge 'dzin dang shes rab dag bzung ngo zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
yathoktadaurmanasyādyavadhāraṇāt /
jīvitaṃ rūpāṇi ca saptendriyāṇy ājñāsyāmīndriyādīni ca trīṇy avipākānīti siddham avyākṛtatvāt anāsravatvāc ca yathākramam /
(II /
12) aṣṭakaṃ kuśalam iti
gzhan ni rnam par smin pa med pa bzhin no zhes bya ba ni yid mi bde ba la sogs pa ji skad bshad pa dmigs kyis bstsal ba'i phyir srog dang gzugs can gyi dbang po bdun dang kun shes par byed pa'i dbang po la sogs pa gsum ni go rims bzhin du lung du ma bstan pa'i phyir dang zag pa med pa yin pa'i phyir rnam par smin pa med pa dag yin no zhes bya bar grub bo /
aṣṭakaṃ kuśalam evety avadhāraṇam /
dvidhā daurmanasyam iti
dge ba brgyad ces bya ba ni brgyad ni dge ba kho na'o zhes bya bar nges par gzung ba yin no /
dvidhaiva daurmanasyaṃ daurmanasyam eva dvidhety avadhāraṇaṃ /
dvidheti kuśalaṃ cākuśalaṃ ca
yid mi bde ba dang rnam gnyis zhes bya ba ni rnam gnyis kho na yid mi bde ba yin la yid mi bde ba kho na rnam gnyis yin no zhes bya bar nges par gzung ba yin te /
anyad api dvaidham asti /
kūśalaṃ cāvyākṛtaṃ ca akuśalaṃ cāvyākṛtaṃ ceti /
tat katham idam avadhāryate /
kuśalaṃ cākuśalaṃ ceti /
vyākhyānato viśeṣapratipattiḥ /
atha vā daurmanasyaṃ savipākam eveti nirdhāritam /
tasmād idam eva dvaidhaṃ bhavati nānyat /
anyā ca vittir iti daurmanasyavarjyaṃ vedanācatuṣṭayaṃ tasyoktatvāt
rnam gnyis zhes bya ba ni dge ba dang mi dge ba'o /
dge ba yang yin la lung du ma bstan pa yang yin pa dang mi dge ba yang yin la lung du ma bstan pa yin zhes bya ba rnam gnyis gzhan yang yod na de ji ltar 'di skad du dge ba yang yin mi dge ba yang yin no zhes bya bar nges par gzung zhe na /
rnam par bshad pa'i sgo nas bye brag rtogs pa yin no /
rnam pa gcig tu na yid mi bde ba rnam par smin pa dang bcas pa kho na yin no zhes nges par gzung ste /
de lta ba na 'di kho na rnam pa gnyis yin par 'gyur ro /
tshor gzhan ni yid mi bde ba ma gtogs pa'i tshor ba bzhi ste /
de ni bshad zin pa'i phyir ro /
tredheti /
kuśalākuśalāvyākṛtāni /
trayaḥ prakārās tredhā
rnam gsum zhes bya ba ni dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa dag yin no /
dvitryoś ca dhamuñ /
edhāc ceti (Abhidh-k-vy 109) tredhety edhāśabdavyutpattiḥ /
alobhādisaṃprayuktāni kuśalāni /
lobhādisaṃprayuktāny akuśalāni /
ato 'nyāny avyākṛtāni
rnam gsum ni rnam pa gsum ste /
ma chags pa la sogs pa dang mtshungs par ldan pa dag ni dge ba yin no /
chags pa la sogs pa dang mtshungs par ldan pa dag ni mi dge ba yin no /
de las gzhan pa dag ni lung du ma bstan pa yin no /
anyad ekadheti /
jīvitāṣṭamam anyad ekadhaivety avadhāryate
gzhan ni rnam pa gcig ces bya ba ni brgyad pa srog gi dbang po dang gzhan ni rnam pa gcig kho na'o zhes bya bar nges par gzung bar bya ba yin te /
avyākṛtam evety arthaḥ /
etadarthaṃ ca punar asya karaṇam
lung du ma bstan pa kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
'di'i don du 'di yar smos te /
anyathā hy akuśalam eva kuśalāvyākṛtam evākuśalāvyākṛtam eva vā tat saṃbhāvyate de lta ma yin na de mi dge ba kho na yin pa'am dge ba dang lung du ma bstan pa kho na yin par yang dogs par 'gyur ro /
tasmād abhīpsitaikadhātvaprasiddhyarthaṃ punar ucyate de lta bas na mngon par 'dod pa'i rnam pa gcig bu nyid rab tu grub par bya ba'i phyir yang brjod de /
yasyaikadhātvaṃ saṃbhavati /
tad bhavati /
kiṃ ca saṃbhavaty avyākṛtatvam iti /
(II /
13) kāmāptam amalaṃ hitveti /
amalam eva hitvā kāmāptaṃ bhavati
'di la rnam pa gcig nyid gang zhig srid pa de yin no /
srid pa yang gang yin zhe na /
lung du ma bstan pa yin no /
dri med ma gtogs 'dod par gtogs /
tad dhy apratisaṃyuktam eveti /
adhātupatitam evety arthaḥ /
rūpāptaṃ strīpumindriye iti vistaraḥ /
strī ca pumāṃś ca strīpumāṃsau /
samāsānte vidhir anitya iti paribhāṣayā samāsānto na bhavati /
tayor indriye strīpumindriye /
duḥkhe ceti duḥkhavedanāsvabhāve indriye duḥkhadaurmanasye ity arthaḥ
zhes bya ba ni dri ma med pa kho na ma gtogs pa 'dod par gtogs pa yin no /
de ni de ldan pa ma yin pa kho na'o zhes bya ba ni khams gsum ma gtogs pa kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
pho mo'i dbang dang sdug bsngal dag /
ma gtogs gzugs gtogs zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni pho dang mo ni pho mo'o /
de dag gi dbang po ni pho mo'i dbang po dag yin no /
sdug bsngal dag ces bya ba ni sdug bsngal gyi tshor ba'i ngo bo nyid dag yin te /
sdug bsngal dang yid mi bde ba zhes bya ba'i tha tshig go /
te strīpumindriye duḥkhadaurmanasye amalāṃ cehānuvartamānaṃ hitvā /
śeṣaṃ rūpāptam indriyaṃ bhavati
pho dang mo'i dbang po de dag dang sdug bsngal dang yid mi bde ba dag dang 'dir sbyar ba dri ma med pa ma gtogs pa dbang po lhag ma rnams ni gzugs su gtogs pa yin no /
kvocyanta iti pṛṣṭe sūtraṃ darśayati /
asthānam anavakāśa iti vistaraḥ
ga las 'byung zhes dris pa dang mdo bstan pa'i phyir gnas ma yin zhing go skabs med de zhes bya ba ni rgyas par smos te /
atra sūtra ity abhiprāyaḥ /
anyaḥ puruṣabhāvo 'sti /
yaḥ kāmadhātau puruṣāṇāṃ bhavatīti /
stanādisaṃsthānasvarācārānyathātvam /
duḥkhendriyaṃ nāstīti /
āśrayasyācchatvāt tad abhighātajaṃ nāsti /
akuśalabhāvāc ca vipākajaṃ ca nāsti
mdo 'di las so snyam du bsams pa'o /
pho'i ngo bo gzhan 'dod pa'i khams na pho rnams la yod pa gang yin pa ni yod do zhes bya ba ni nu ma la sogs pa dbyibs dang nga ro dang spyod pa gzhan pa nyid do /
sdug bsngal gyi dbang po med do zhes bya ba ni lus dang ba'i phyir ba snun pa las byung ba de med la mi dge ba med pa'i phyir rnam par smin pa las skyes pa yang med do /
daurmanasyendriyaṃ nāsti śamathasnigdhasaṃtānatvād iti /
yasmāc ca śamathena samādhinā pratighavigamāt
zhi gnas kyis brlan pa'i phyir yid mi bde ba'i dbang po med do zhes bya ba ni gang gi phyir zhi gnas kyi ting nge 'dzin gyis khong khro ba dang bral bas rgyud la rtsub bag med pa de'i phyir yid mi bde ba med do /
raukṣyaṃ saṃtāne nāsti /
tasmād daurmanasyendriyaṃ nāsti /
āghātavastvabhāvāc ceti /
āghātaḥ kopaḥ /
tasya vastu viṣayaḥ āghātavastu /
nava cāghātavastūni /
anarthaṃ me akārṣīt karoti kariṣyati cety āghātavastutrayam /
mitrasya me anartham akārṣīt karoti kariṣyatīty aparam āghātavastutrayam
kun nas mnar sems kyi gzhi med pa'i phyir zhes bya ba la /
kun nas mnar sems ni 'khrug pa'o /
de'i gzhi ni yul yin pas kun nas mnar sems kyi gzhi'o /
kun nas mnar sems kyi gzhi ni dgu ste /
bdag la gnod pa byas so byed do byed par 'gyur ro zhes bya ba kun nas mnar sems kyi gzhi gsum dang bdag gi mdza' bo la gnod pa byas so byed do byed par 'gyur ro zhes bya ba kun nas mnar sems kyi gzhi gzhan gsum dang bdag gi dgra bo la phan pa byas so byed do byed par 'gyur ro zhes bya ba kun nas mnar sems kyi gzhi gzhan gsum mo /
amitrasya me artham akārṣīt karoti kariṣyati cety aparam āghātavastutrayam iti /
eṣāṃ navānām āghātavastūnām abhāvāt viṣayakṛtam api daurmanasyaṃ nāsti /
na kevalaṃ hetukṛtaṃ nastīti darśayati /
hetukṛtaṃ hi tad yat svasaṃtānapratighakṛtam /
pratyayakṛtaṃ ca tad yan navāghātavastukṛtam iti /
sukhe cāpohya rūpi ceti /
(Abhidh-k-vy 110) /
caśabdena pūrvoktam anukṛṣyate /
tenāha /
strīpumindriye duḥkhe cāmalaṃ ca hitveti vartata iti /
sukhe iti /
sukhavedanāsvabhāve sukhasaumanasyendriye /
rūpīndriyaṃ cakṣurādi /
(II /
14) vittitrayaṃ sukhasaumanasyopekṣā iti
kun nas mnar sems kyi gzhi dgu po 'di dag med pa'i phyir yul gyis byas pa'i yid mi bde ba yang med kyi rgyus byas pa med pa 'ba' zhig ni ma yin no zhes ston par byed do /
rang gi rgyud la yod pa'i khong khro ba byas pa gang yin pa de ni rgyus byas pa yin la /
kun nas mnar sems kyi gzhi dgus byas pa gang yin pa de ni rkyen gyis byas pa yin no /
gzugs can dang bde ba yang zhes bya ba'i yang zhes bya ba'i sgras ni gong du bshad pa sbyar bar bya ba yin te /
de'i phyir pho dang mo'i dbang po dag dang bde ba dag dang dri ma med pa yang ma gtogs so zhes bya bar sbyar ro zhes bya ba smos so /
gzugs can gyi dbang po ni mig la sogs pa'o /
bde ba dag ces bya ba ni bde ba'i tshor ba'i ngo bo nyid dag ste /
bde ba dang yid bde ba'i dbang po dag go /
sukhendriyaṃ yat tṛtīyadhyānabhūmikaṃ darśanaheyānuśayasaṃprayuktaṃ /
tad darśanaheyam /
tatraiva ato 'nyat sāsravam /
pañcavijñānakāyikaṃ ca kāmāvacaram /
prathamadhyānabhūmikaṃ ca trivijñānakāyikaṃ bhāvanāprahātavyam
tshor ba gsum ni bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms dag yin te /
bde ba'i dbang po bsam gtan gsum pa'i sa pa /
mthong bas spang bar bya ba'i phra rgyas dang mtshungs par ldan pa gang yin pa de ni mthong bas spang bar bya ba yin no /
de nyid na de las gzhan pa'i zag pa dang bcas pa dang rnam par shes pa'i tshogs lnga pa 'dod pa na spyod pa dang rnam par shes pa'i tshogs gsum pa bsam gtan dang po'i sa pa ni bsgom pas spang bar bya ba yin no /
anāsravaṃ tu sukhendriyam aheyam bde ba'i dbang po'i zag pa med pa ni spang bar bya ba ma yin pa yin no /
saumanasyaṃ darśanaheyasaṃprayuktaṃ darśanaheyam yid bde ba yang mthong bas spang bar bya ba dang mtshungs par ldan pa ni mthong bas spang bar bya ba yin no /
ato 'nyat sāsravaṃ bhāvanāheyam de las gzhan pa zag pa dang bcas pa ni bsgom pas spang bar bya ba yin no /
anāsravam aheyam /
upekṣendriyaṃ tu sarvagam iti sugamam
zag pa med pa ni spang bar bya ba ma yin no /
btang snyoms ni thams cad na yod pa nyid pas rtogs par sla'o /
dviheyā durmanaskateti /
daurmanasyayogād durmanaskaḥ /
tadbhāvo durmanaskatā /
daurmanasyam ity arthaḥ /
yasya guṇasya hi bhāvād dravye śabdaniveṣaḥ /
tadabhidhāne tvatalāv iti lakṣaṇāt /
tad darśanaheyasaṃprayuktaṃ darśanaheyam /
ato 'nyad bhāvanāheyam /
nāheyam asamāhitatvāt
gnyis kyis spang ba yid mi bde zhes bya ba ni yid bde ba ma yin pa dang ldan pas yid bde ba ma yin pa'o /
de'i ngo bo ni yid bde ba ma yin pa nyid de /
yid mi bde ba zhes bya ba'i tha tshig ste /
mthong bas spang bar bya ba dang ldan pa ni mthong bas spang bar bya ba yin no /
de las gzhan pa ni bsgom pas spang bar bya ba yin no mnyam par gzhag pa ma yin pa'i phyir spang bar bya ba ma yin pa ni med do /
(II /
15) kāmeṣv ādau vipākau dve labhyete iti /
kāmapradhānatvāt kāmadhātuḥ kāma iti nirdiśyata iti vakṣyate
'dod par dang por rnam smin gnyis /
rnyed de zhes bya ba ni 'dod pa'i khams ni 'dod pa gtso bo yin pa'i phyir 'dod pa rnams zhes bstan zhes 'chad par 'gyur ro /
aṇḍajajarāyujasaṃsvedajais sattvaiḥ kāmadhātāv ādau prathamato dve indriye vipākātmake labhyete 'dod pa'i khams na sems can sgo nga las skye ba dang mngal nas skye ba dang drod gsher las skye ba rnams kyis dang po kho nar rnam par smin pa'i bdag nyid kyi dbang po gnyis rnyed par 'gyur te /
kāyendriyaṃ jīvitendriyaṃ ca /
kasmāt /
pratisaṃdhikāle manaupekṣendriyayor avaśyaṃ kliṣṭatvāt /
upapattibhavaḥ kliṣṭaḥ sarvakleśaiḥ svabhūmikair iti vacanāt
lus kyi dbang po dang srog gi dbang po'o /
ci'i phyir zhe na /
skye ba'i srid pa nyon mongs can /
rang gi sa pa'i nyon mongs kun /
zhes 'byung ba'i phyir yid dang btang snyoms kyi dbang po dag ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe gdon mi za bar nyon mongs pa can yin pa'i phyir la /
cakṣurādīnāṃ ca tasyām avasthāyām avidyamānatvāt mig la sogs pa yang gnas skabs de na med pa'i phyir ro /
nopapādukair iti apavādaḥ rdzus te skyes pas min zhes bya ba ni dmigs kyis bsal ba ste /
aviśeṣitatvād dhy upapādukair api tathaiva dve eva labhyeyātām iti prasaṃgaḥ bye brag tu ma phye ba'i phyir rdzus te skye ba rnams kyis kyang de dang 'dra bar gnyis kho na zhig 'thob par 'gyur ro zhes bya bar thal bar 'gyur bas /
tasmād ayaṃ pratiṣedhaḥ de lta bas na 'di bkag pa yin no /
kim upapādukais te dve naiva labhyete ci rdzus te skye ba rnams kyis de gnyis ma rnyed pa kho na zhig yin nam zhe na /
labhyete na tu dve eva /
tenāha /
taiḥ ṣaḍ veti vistaraḥ /
yady avyañjanā bhavanti
rnyed par 'gyur mod kyi gnyis kho na ni ma yin te /
de'i phyir de yis drug gam zhes bya ba la sogs pa rgyas par smos so /
yady avidyamānastrīpuruṣendriyāḥ /
yathā prāthamakalpikā iti
gal te mtshan med pa zhig yin na ste zhes bya ba ni gal te pho dang mo'i dbang po med pa zhig yin no /
yugādyutpannāḥ prāg āsan rūpivat sattvā iti vacanāt /
katamāni ṣaṭ /
cakṣurādīni pañca jīvitaṃ ca ṣaṣṭham iti
'di ltar bskal ba dang po ba rnams lta bu'o zhes bya ba ni dus kyi dang po byung ba rnams te /
snga byung sems can gzugs can bzhin /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
drug dang zhe na /
mig la sogs pa lnga dang drug pa srog gi dbang po'o /
yathā devādiṣv iti /
ādiśabdena nārakādayo 'pi gṛhyante /
antarābhavopapattibhavapratisaṃdhyavasthāyāṃ (Abhidh-k-vy 111) tāni prathamato labhyante
stsogs pa zhes bya ba'i ni sgras ni dmyal ba la sogs pa gzung ste /
srid pa bar ma dang skye ba'i srid par nying mtshams sbyor ba'i gnas skabs na de dag dang por 'thob bo /
kiṃ punar ubhayavyañjanā apy upapādukā bhavantīti yang ci rdzus te skye ba dag la yang mtshan gnyis pa yod dam zhe na zhes bya ba la /
nihīnobhayavyañjanotpattiḥ /
viśiṣṭā copapādukā yoniḥ /
katham anayoḥ samāyoga iti codanābhiprāyaḥ
klan ka ba'i bsam pa ni mtshan gnyis 'byung ba ni dman pa yin la rdzus te skye ba'i skye gnas ni khyad par can yin na 'di gnyis ji ltar ldan snyam du bsams pa yin no /
rūpapradhānatvād rupāṇīti rūpadhātur nirdiśyate gzugs gtso bo yin pa'i phyir gzugs rnams zhes bstan te zhes bya ba la /
rūpapradhānatvād iti /
rūpāṇāṃ svacchatvād bhāsvaratvād ity arthaḥ
gzugs gtso bo yin pa'i phyir zhes bya ba ni gzugs rnams dang ba'i phyir te /
'od gsal ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
atha vā na kāmaguṇapradhāno rūpadhātuḥ rnam pa gcig tu gzugs kyi khams ni 'dod pa'i yon tan gtso bo ma yin no /
kiṃ tarhi /
rūpamātrapradhānaḥ /
nāpy ārūpyadhātuvad arūpapradhāna iti /
sūtre 'py uktam iti /
sūtre 'py evaṃ dṛṣṭam /
na madupajñam evaitad iti darśayati
'o na ci zhe na /
gzugs tsam gtso bo yin te /
gzugs med pa bzhin du gzugs med pa gtso bo yang ma yin no /
mdo las kyang zhes bya ba ni mdo las kyang 'di lta bu snang bas 'di bdag gis byas pa kho na ni ma yin no zhes bya bar ston pa yin no /
ye 'pi te śāntā vimokṣā atikramya rūpāṇy ārūpyāḥ /
te 'py anityā adhruvā anāśvāśikā vipariṇāmadharmāṇa iti vistaraḥ
gang dag gzugs rnams las 'das nas gzugs med pa'i rnam par thar ba zhi ba de dag kyang mi rtag pa mi brtan pa yid brtan du mi rung bar rnam par 'gyur ba'i chos can yin no zhes bya ba rgyas par gsungs pa yin no /
avyañjanair upapādukair iti prāthamakalpikaiḥ /
samāpattitaś ca paratvād iti /
yasmāt pūrvaṃ rūpasamāpattiḥ /
paścād ārūpyasamāpattiḥ /
tasmād rūpadhātor uttara ārūpyadhātuḥ
rdzus te skye ba mtshan med pa dag gis rnyed pa gang yin pa'o zhes bya ba ni bskal ba dang po pa dag gis so /
snyoms par 'jug pa ring ba'i phyir zhes bya ba ni gang gi phyir sngar gzugs kyi snyoms par 'jug pa yin la phyis gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa yin pa de'i phyir gzugs kyi khams pas gzugs med pa'i khams gong ma yin no /
upapattitaś ca pradhānataratvād iti /
yasmāc copapattitaḥ pradhānataraḥ rūpadhātor ārūpyadhātuḥ
skye ba'i ma chog yin pa'i phyir zhes bya ba ni gang gi phyir skye ba'i sgo nas gzugs kyi khams pas gzugs med pa'i khams mchog yin te /
bahūni kalpasahasrāṇi tatrātipraśānto vipāko bhavati /
ato 'py asāv uttaro na tūpapattideśataḥ
de na bskal pa stong phrag du mar rab tu zhi ba'i rnam par smin par 'gyur ba de'i phyir yang 'di gong ma yin gyi skye ba'i yul gyi sgo nas ni ma yin te /
ārūpyadhātur asthāna iti vacanāt /
(II /
16) nirodhayaty uparamann iti /
mriyamāṇa ārūpyadhātāv etāny eva trīṇīndriyāṇi nirodhayati /
sāpavādaṃ caitad veditavyam
gzugs med khams na gnas med do /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
gzugs med dag tu 'chi ba ni zhes bya ba ni 'chi bar 'gyur ba na ste gzugs med pa'i khams na ni dbang po 'di gsum kho na 'gag par 'gyur ro /
śubhe sarvatra pañca ceti vacanāt /
rūpe 'ṣṭāv iti /
rūpadhātāv aṣṭāv etāny eva /
saha pañcabhiś cakṣurādibhir nirodhayet /
sakṛtsamagrendriyamaraṇāt /
ata evāha /
sarve hy upapādukāḥ samagrendriyā upapadyante mriyante ceti /
kāme daśa navāṣṭa veti /
ubhayavyañjano daśendriyāṇi nirodhayati
'di ni dmigs kyis bsal ba dang bcas pa yin par rig par bya ste /
dge la thams cad dag tu lnga /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
gzugs na brgyad ces bya ba ni gzugs kyi khams ni de dag nyid mig la sogs pa lnga dang bcas te brgyad kho na cig car 'gag par 'gyur te /
dbang po tshang bar 'chi ba'i phyir ro /
de nyid kyi phyir rdzus te skye ba thams cad ni dbang po rnams tshang bar skye zhing 'chi'o zhes bya ba smos so /
'dod par bcu 'am dgu 'am brgyad /
ces bya ba ni mtshan gnyis pa zhig yin la gal te dbang po tshang na bcu 'gag par 'gyur ro /
yadi samagrapañcendriyo bhavati /
ekavyañjano nava /
avyañjano 'ṣṭau /
yadi tu vikalendriyo 'ndho badhiro vā bhavati /
tadā tad indriyaṃ parihāryam
mtshan gcig pa zhig yin na ni dgu'o /
mtshan med pa zhig yin na ni brgyad de /
gal te dbang po ma tshang ba long ba'am 'on pa zhig yin na ni de'i tshe dbang po dbri bar bya'o /
sāpavādaṃ caitat sarvakāmadhātāv eva veditavyam 'dod pa'i khams kyi 'di thams cad kyang dmigs kyis bsal ba dang bcas pa kho na yin par rig par bya'o /
tad apavādam āha /
kramamṛtyos tu catvārīti
dmigs kyis bsal ba de bstan pa'i phyir /
rim gyis 'chi ba dag la bzhi /
na hy eṣāṃ pṛthagnirodha iti /
na hy eṣāṃ kāmadhātāv anyonyaṃ virahayya nirodho 'stīty abhiprāyaḥ
zhes bya ba smos so /
de rnams la ni so sor 'gag pa med do zhes bya ba 'di dag ni 'dod pa'i khams na phan tshun bral te 'gag pa med do snyam du bsam pa yin no /
śubhe sarvatra pañca ceti dge la kun tu lnga yang yin /
zhes bya ba 'di ni /
(Abhidh-k-vy 112) /
sarvasya pūrvoktasya maraṇavidher /
nirodhayaty uparamann ārūpye jīvitaṃ mana ity evamāder apavādaḥ /
trividhaṃ hi maraṇacittaṃ saṃbhavati /
kliṣṭam avyākṛtaṃ kuśalaṃ ca
gzugs med dag tu 'chi ba ni /
yid dang srog dang btang snyoms nyid /
ces bya ba de lta bu la sogs pa 'chi ba'i tshul gong du bshad pa thams cad kyi dmigs kyis bsal ba yin no /
'chi ba'i sems ni rnam pa gsum srid de nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa dang dge ba'o /
tatra kliṣṭāvyākṛtacittasyotsarganyāyena maraṇavidhir uktaḥ /
kuśalacittasya tu maraṇe śraddhādayaḥ pañcādhikāḥ prakṣeptavyāḥ
de la nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa'i 'chi ba'i tshul ni spyir bstan pa'i tshul gyis bshad zin to /
dge ba'i sems kyis 'chi ba la ni dad pa la sogs pa lnga bsnan par bya ste /
eṣāṃ hi śraddhādīnāṃ kuśale cetasy avaśyaṃ bhāvaḥ dad pa la sogs pa 'di dag ni dge ba'i sems la gdon mi za bar yod do /
tena yatra trīṇy uktāni tatrāṣṭau des na gang du gsum bshad pa der ni brgyad do /
yatrāṣṭau tatra trayodaśa gad du brgyad yin pa der ni bcu gsum mo /
yatra daśa tatra pañcadaśa gang du bcu yin pa der ni bco lnga'o /
yatra nava tatra caturdaśa gang du dgu yin pa der ni bcu bzhi'o /
yatra punar aṣṭau tatra trayodaśa yang gang du brgyad yin pa der ni bcu gsum mo /
yatra catvāri tatra naveti vistareṇa gaṇanīyam gang du bzhi yin pa der ni dgu'o zhes bya ba rgyas par brtsi bar bya'o /
rūpārūpyadhātvoṛ nāsti kramamaraṇam /
(II /
17) indriyaprakaraṇe sarva indriyadharmā vicāryanta iti
gzugs dang gzugs med pa khams dag na ni rim gyis 'chi ba med do /
indriyaprakaraṇe iha kriyamāṇe /
sarva indriyadharmā indriyāvasthāviśeṣāḥ kāritraviśeṣā vā vicāryanta ity eke vyācakṣate /
apare tu vyācakṣate
dbang po'i skabs su dbang po'i chos thams cad dpyad par bya ste zhes bya ba ni kha cig na re dbang po'i skabs su bya ba ni dbang po'i chos te dbang po'i gnas skabs kyi khyad par ram byed pa'i khyad par thams cad dpyad par bya ste zhes zer ro /
indriyaprakaraṇe indriyaskandhake sarva indriyadharmā avasthāviśeṣāḥ kāritraviśeṣā vā vicāryante /
tenehāpi te vicāryante
gzhan dag na re dbang po'i skabs te dbang po'i phung po las dbang po'i chos gnas skabs kyi khyad par ram byed pa'i khyad par thams cad dpyad de bstan bcos 'di yang bsdus pa yin pa'i phyir ro snyam du bsam pa yin no zhes zer ro /
tatpratyāsatvāt asya śāstrasyety abhiprāyaḥ /
navāptir antyaphalayor iti /
navabhir indriyair āptir /
navāptiḥ /
kasya /
antyaphalayoḥ /
ante bhave antye /
antye phale antyaphale /
tayoḥ /
ke punar antye /
srotaāpattiphalaṃ arhattvaphalaṃ ca /
yathā daṇḍasya dvāv antau bhavataḥ /
evaṃ paṅktyavasthitānāṃ caturṇāṃ phalānāṃ srotaāpattiphalam arhattvaphalaṃ cānte bhavataḥ /
sakṛdāgāmiphalam anāgāmiphalaṃ ca madhye bhavataḥ
'bras bu tha ma gnyis dgus thob /
ces bya ba ni dbang po dgu dag gis 'thob pa ni dgus 'thob pa'o /
gang zhig ce na /
'bras bu tha ma gnyis so /
tha ma na 'dug pa ni tha ma dag go /
'bras bu tha ma ni 'bras bu tha ma dag ste de gnyis so /
yang tha ma dag kyang gang yin zhe na rgyun du zhugs pa dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu'o zhes bya ba ni ji ltar dbyug pa la tha ma gnyis yod pa de bzhin du sbrengs te 'dug pa rnams las rgyun du zhugs pa'i 'bras bu dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu ni tha ma yin no /
lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu ni bar ma dag yin no /
tayor antyayoḥ phalayor navabhir evendriyaiḥ prāptiḥ 'bras bu tha ma de gnyis ni dbang po dgu kho nas 'thob ste /
katamair navabhir ity āha /
śraddhādibhir ājñātāvīndriyavarjyair manaupekṣendriyābhyāṃ ceti
dgu po gang dag gis she na /
dad pa la sogs pa dang kun shes pa dang ldan pa'i dbang po ma gtogs pa dag dang yid dang btang snyoms kyi dbang po dang dgus 'thob ste zhes bya ba smos so /
navabhir iti /
tatraivam abhisamayakramaḥ /
duḥkhe dharmajñānakṣāntiḥ /
duḥkhe dharmajñānaṃ /
duḥkhe 'nvayajñānakṣāntiḥ /
duḥkhe 'nvayajñānaṃ /
samudaye dharmajñānakṣāntiḥ /
samudaye dharmajñānaṃ /
samudaye 'nvayajñānakṣāntiḥ /
samudaye 'nvayajñānaṃ /
nirodhe dharmajñānakṣāntiḥ /
nirodhe dharmajñānaṃ /
nirodhe 'nvayajñānakṣāntiḥ /
nirodhe 'nvayajñānaṃ /
mārge dharmajñānakṣāntiḥ /
mārge dharmajñānaṃ /
mārge 'nvayajñānakṣāntiḥ /
mārge 'nvayajñānam /
iti ṣoḍaśa kṣaṇā abhisamaya ity ucyante /
tatra duḥkhe dharmajñānakṣāntir yāvan mārge 'nvayajñānakṣāntir iti pañcadaśa (Abhidh-k-vy 113) kṣaṇā darśanamārgaḥ /
adṛṣṭadṛṣṭer dṛṅmārgas tatra pañcadaśa kṣaṇā iti vacanāt
de la mngon par rtogs pa'i rim pa ni 'di lta bu yin te sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang sdug bsngal la chos shes pa dang sdug bsngal la rjes su shes pa'i bzod pa dang sdug bsngal la rjes su shes pa dang kun 'byung ba la chos shes pa'i bzod pa dang kun 'byung ba la chos shes pa dang kun 'byung ba la rjes su shes pa'i bzod pa dang kun 'byung ba la rjes su shes pa dang 'gog pa la chos shes pa'i bzod pa dang 'gog pa la chos shes pa dang 'gog pa la rjes su shes pa'i bzod pa dang 'gog pa la rjes su shes pa dang lam la chos shes pa'i bzod pa dang lam la chos shes pa dang lam la rjes su shes pa'i bzod pa dang lam la rjes su shes pa zhes bya ba skad cig ma bcu drug ni mngon par rtogs pa zhes bya'o /
de la de las skad cig pa cva lnga ni /
ma mthong mthong phyir mthong ba'i lam /
tac cājñāsyāmīndriyam ity ucyate /
mārge 'nvayajñānaṃ tu ṣoḍaśaḥ sa bhāvanāmārgaḥ /
tataḥ prabhṛtyā vajropamasamādher yāvān anāsravo mārgaḥ sarvo 'sau bhāvanāmārgaḥ /
tac cājñendriyam ity ucyate /
kṣayajñānāt prabhṛti sarvo 'nāsravo mārgo 'śaikṣamārgaḥ /
tac cājñātāvīndriyam ity ucyate /
tatra srotaāpattiphalaṃ mārge 'nvayajñānakṣāntyavasthāyāṃ prāpyate
zhes 'byung ba'i phyir sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa nas lam la rjes su shes pa'i bzod pa'i bar skad cig ma bco lnga ni mthong ba'i lam yin te /
de ni kun shes par byed pa'i dbang po zhes bya'o /
skad cig ma bcu drug pa lam la rjes su shes pa de ni bsgom pa'i lam yin la /
de nas bzung ste /
rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin gyi bar gyi zag pa med pa'i lam de thams cad kyang bsgom pa'i lam yin te /
de ni kun shes pa'i dbang po zhes bya'o /
de la rgyun du zhugs pa'i 'bras bu ni lam la rjes su shes pa'i bzod pa'i gnas skabs na 'thob bo /
śraddhādīni cātra pañcendiyāṇi avaśyaṃ bhavanti /
tasyā avasthāyāḥ kuśalatvāt
de na ni dad pa la sogs pa'i dbang po lnga gdon mi za bar yod de gnas skabs de ni dge ba yin pa'i phyir ro /
ājñāsyāmīndriyasvabhāvā cāsau mārge 'nvayajñānakṣāntir vartamānā lam la rjes su shes pa'i bzod pa kun shes par byed pa'i dbang po'i ngo bo nyid 'di ni da ltar gyi yin no /
manaindriyaṃ ca tatsaṃprayuktaṃ bhavati /
upekṣendriyaṃ cāvaśyaṃ anāgamyāśrayatvāt
yid kyi dbang po yang de dang mtshungs par ldan pa yin no /
mi lcogs pa med pa la brten pa yin pa'i phyir btang snyoms kyi dbang po yang gdon mi za bar yod do /
anāgamyasya ca upekṣendriyasaṃprayuktatvāt mi lcogs pa med pa ni btang snyoms kyi dbang po dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
mārge 'nvayajñānaṃ tu asyām avasthāyām ājñendriyasvabhāvam utpādābhimukhaṃ vartate gnas skabs de na lam la rjes su shes pa kun shes pa'i dbang po'i ngo bo nyid ni skye ba la mngon du phyogs bar 'dug pa yin no /
tena śraddhādibhiḥ pañcabhir ājñāsyāmīndriyeṇājñendriyeṇa manaupekṣendriyābhyāṃ ceti tatphalaṃ navabhiḥ prāpyate /
ubhābhyāṃ hi tasya prāptir iti /
ānantaryamārgeṇājñāsyāmīndriyasvabhāvena vimuktimārgeṇa cājñendriyasvabhāvena tasya prāptiḥ
de'i phyir 'bras bu de ni dad pa la sogs pa lnga dang kun shes par byed pa'i dbang po dang kun shes pa'i dbang po dang yid dang btang snyoms kyi dbang po dag ste /
dgus 'thob par 'gyur ro /
gnyi gas kyang de 'thob ste zhes bya ba ni de ni bar chad med pa'i lam kun shes par byed pa'i dbang po'i ngo bo nyid dang rnam par grol ba'i lam kun shes pa'i dbang po'i ngo bo nyid kyis 'thob bo /
visaṃyogaprāpter āvāhakasaṃniśrayatvāt yathākramaṃ /
tasyā visaṃyogaprāter ānantaryamārgasyāvāhakatvāt
go rims bzhin du 'bral ba'i thob pa 'dren par byed pa dang rten yin pa'i phyir zhes bya ba ni bar chad med pa'i lam ni bral ba'i thob pa de 'dren par byed pa yin pa'i phyir te /
janakatvāt /
vimuktimārgasya ca tasyāḥ saṃmniśrayatvāt /
ādhāratvād ity arthaḥ
skye bar byed pa yin pa'i phyir dang rnam par grol ba'i lam ni de'i rten yin pa'i phyir te gzhi yin pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
bam po bcu pa /
dvābhyāṃ cauraniṣkāsanakapāṭapidhānavat /
yathā hi dvayor manuṣyayoḥ ekena cauro niṣkāsyate /
dvitīyenāsya kapāṭaṃ pidhīyate
gnyis kyis chom rkun phyir phyung ba dang sgo bcad pa dang 'dra ste /
ji ltar mi gnyis las gcig gis ni chom rkun phyir 'byin par byed cing gnyis pas de la sgo gcod par byed pa de bzhin du /
tathānantaryamārgeṇa visaṃyogaprāptir āvāhyate kleśaprāptim ādāya nirodhāt bar chad med pa'i lam gyis ni bral ba'i thob pa 'dren par byed de /
nyon mongs pa'i thob pa blangs te 'gag pa'i phyir ro /
vimuktimārgeṇādhāryate /
visaṃyogaprāptisahotpādāt /
arhattvasya punaḥ śraddhādibhir ājñāsyāmīndriyavarjyair iti /
vajropamasamādhyavasthāyām arhattvaphalaṃ prāpyate /
śraddhādīni manaindriyaṃ ca pūrvavat /
vajropamasamādhikalāpas tasyām avasthāyām ānantaryamārga ājñendriyasvabhāvo vartamānaḥ
rnam par grol ba'i lam gyis ni rten byed de bral ba'i thob pa dang lhan cig skyes pa'i phyir ro /
dgra bcom pa nyid ni dad pa la sogs pa dang kun shes par byed pa'i dbang po ma gtogs pa dag dang zhes bya ba ni dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu ni rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin gyi gnas skabs na thob ste /
dad pa la sogs pa dang yid ni snga ma bzhin no /
gnas skabs de na bar chad med pa'i lam rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin gyi tshogs kun shes pa'i dbang po ngo bo nyid ni da ltar gyi yin no /
sukhasaumanasyopekṣendriyāṇāṃ cānyatamat /
yadi tṛtīyaṃ dhyānaṃ niśrityārhattvaṃ prāpyate /
sukhendriyaṃ tatra vartamānaṃ
bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po rnams las gang yang rung ba zhig ces bya ba ni gal te bsam gtan gsum pa la brten nas dgra bcom pa nyid 'thob na ni de na bde ba'i dbang po da ltar gyi yin no /
atha prathamaṃ dvitīyaṃ dhyānaṃ niśritya tatra saumanasyendriyaṃ 'on te bsam gtan dang po'am gnyis pa la brten nas 'thob na ni de na yid bde ba'i dbang po yin no /
athānāgamyadhyānāntaracaturthadhyānākāśavijñānākiṃcanyāyatanānāṃ anyatamaṃ niśritya tatropekṣendriyaṃ vartamānaṃ ji ste mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang bsam gtan bzhi pa dang rnam shes dang nam mkha' dang ci yang med pa'i skye mched rnams las gang yang rung ba zhig la brten nas 'thob na ni de na btang snyoms kyi dbang po da ltar gyi yin no /
kṣayajñānakalāpas tu asyām avasthāyāṃ vimuktimārga ājñātāvīndriyasvabhāva utpādābhimukho bhavati gnas skabs 'di na rnam par grol ba'i lam zad pa shes pa'i tshogs kun shes pa dang ldan pa'i dbang po'i ngo bo nyid ni skye ba la mngon du phyogs pa yin no /
tena śraddhādibhiḥ paṃcabhir ājñendriyeṇājñātāvīndriyeṇa manaindriyeṇa sukhasaumanasyopekṣendriyāṇāṃ cānyatameneti tatphalaṃ navabhiḥ prāpyate de'i phyir 'bras bu de ni dad pa la sogs pa lnga dang kun shes pa'i dbang po dang kun shes pa dang ldan pa'i dbang po dang yid kyi dbang po dang bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po rnams las gang yang rung ba zhig ste /
dgus 'thob par 'gyur ro /
ānantaryavimuktimārgābhyāṃ (Abhidh-k-vy 114) tatprāptir iti pūrvavad vyākhyānaṃ de ni bar chad med pa'i lam dang rnam par grol ba'i lam dag gis 'thob ces bya ba ni /
snga ma bzhin du bshad par bya'o /
saptāṣṭanavabhir dvayoḥ prāptir iti vākyaśeṣaḥ /
pratyekam iti vistaraḥ
gnyis ni bdun dang brgyad dang dgus zhes bya ba ni 'bras bu zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
sakṛdāgāmiphalasya saptabhir aṣṭābhir navabhir vā prāptiḥ /
evam anāgāmiphalasya /
tat pratipādayann āha
re re zhing zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu yang bdun nam brgyad dam dgu dag gis 'thob la phyir mi 'ong ba'i 'bras bu yang de dang 'dra'o /
de bstan pa'i phyir /
sakṛdāgāmiphalaṃ tāvad yady ānupūrvakaḥ prāpṇoti sa ca laukikena mārgeṇeti re zhig gal te lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu mthar gyis 'thob la de la yang 'jig rten pa'i lam gyis 'thob na ni zhes bya ba smos te /
laukiko mārgaḥ śāntādyudārādyākāraḥ 'jig rten pa'i lam ni /
zhi sogs rags sogs rnam pa can /
gong dang 'og ma spyod yul can /
śāntādyudārādyākārā uttarādharagocarā iti vacanāt zhes 'byung ba'i phyir zhi ba la sogs pa dang rags pa la sogs pa'i rnam pa can yin te /
tenottarāṃ bhūmiṃ śāntataḥ praṇītataḥ niḥsaraṇataś ceha yogī paśyati /
adharām audārikato duḥkhilataḥ sthūlabhittikataś ca paśyati
des na 'di na rnal 'byor pa sa gong ma la ni zhi ba dang gya nom pa dang nges par 'byung bar lta la 'og ma ni rags pa dang sdug bsngal ba dang rtsig pa stug po lta bur lta'o /
sa cāyaṃ catuḥprakāro varṇyate /
prayogamārga ānantaryamārgo vimuktimārgo viśeṣamārgaś ca
de yang rnam pa bzhir brjod de /
sbyor ba'i lam dang bar chad med pa'i lam dang rnam par grol ba'i lam dang khyad par can gyi lam mo /
tatra prayogamārgo yata ānantaryamārga utpadyate de la sbyor ba'i lam ni gang la bar chad med pa'i lam skye ba ste /
sa punar yena kleśān prajahāti de yang gang gis na nyon mongs pa rnams spong bar byed pa yin no /
vimuktimārgo 'py ānantaryamārgād anantaram utpadyate rnam par grol ba'i lam yang bar chad med pa'i lam gyi mjug thogs su skye ba ste /
kleśaprahāṇaprāpter ādhārakaḥ /
viśeṣamārgas tata uccaṃ viśiṣṭo mārgaḥ
nyon mongs pa spangs pa'i thob pa'i rten byed pa yin no /
khyad par can gyi lam ni de yan chad kyi lam khyad par can yin te /
tena mārgeṇa navaprakārāḥ kleśāḥ praheyāḥ /
adhimātrādhimātro 'dhimātramadhyo 'dhimātramṛduḥ madhyādhimātro madhyamadhyo madhyamṛduḥ mṛdvadhimātro mṛdumadhyo mṛdumṛduś ceti
lam des ni nyon mongs pa'i rnam pa chen po'i chen po dang chen po'i 'bring po dang chen po'i chung ngu dang 'bring po'i chen po dang 'bring po dang 'bring po'i chung ngu dang chung ngu'i chen po dang chung ngu'i 'bring po dang chung ngu'i chung ngu zhes bya ba dgu spang bar bya ba yin no /
tad yadi pṛthagjanaḥ prajahāti darśanabhāvanāheyān kleśān miśrīkṛtya tena mṛdumadhyādhimātrādibhedena navadhā kṛtvā prajahāti de la gal te so so'i skye bo zhig spong bar byed na ni des mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa rnams bsres te chung ngu dang chen po la sogs pa'i bye brag gi rnam par dgur byas nas spong ste /
mṛdumṛdubhyām ānantaryavimuktimārgābhyām adhimātrādhimātraṃ kleśaprakāraṃ prajahāti bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam chung ngu'i chung ngu dag gis ni nyon mongs pa'i rnam pa chen po'i chen po spong la /
evaṃ yāvad adhimātrādhimātrābhyām ānantaryavimuktimārgābhyāṃ mṛdumṛdukleśaprakāraṃ prajahāti de bzhin du bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam chen po'i chen po dag gis ni nyon mongs pa'i rnam pa chung ngu'i chung ngu'i bar du spong ngo /
āryas tu bhāvanāheyān eva kleśāṃs tathaiva navadhā kṛtvā prajahāti 'phags pa ni bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa dag kho na de bzhin du rnam pa dgur byas nas spong ste /
darśanaheyānāṃ darśanamārgeṇa prākprahīṇatvāt mthong bas spang bar bya ba rnams ni mthong ba'i lam gyis sngar spangs zin pa'i phyir ro /
lokottaras tu bhāvanāmārgas tathaiva ṣoḍaśākāraḥ /
anityādyākārabhedāt /
sa cāpi tathaiva prayogādimārgabhedāc caturbhedaḥ
'jig rten las 'das pa'i bsgom pa'i lam ni mi rtog pa la sogs pa'i rnam pa'i bye brag gis rnam pa bcu drug yin la /
de yang de bzhin du sbyor ba'i lam la sogs par khyad par gyis bzhir dbye'o /
ihāpi mṛdumṛdubhyām ānantaryavimuktimārgābhyām adhimātrādhimātraṃ kleśaprakāraṃ prajahāti 'dir yang bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam chung ngu'i chung ngu dag gis ni nyon mongs pa'i rnam pa chen po'i chen po spong la /
evaṃ yāvad adhimātrādhimātrābhyām ānantaryavimuktimārgābhyāṃ mṛdumṛdukleśaprakāraṃ prajahāti de bzhin du bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam chen po'i chen pos ni nyon mongs pa'i rnam pa chung ngu'i chung ngu spong ste /
eṣa laukikalokottarayor mārgayor diṅmātranirdeśaḥ 'di ni 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa'i lam dag gi phyogs tsam zhig bstan pa yin no /
tat sakṛdāgāmiphalam ānupūrvakeṇa vā labhyeta bhūyovītarāgeṇa vā de la lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu mthar gyis 'thob pa 'am /
phal cher la 'dod chags dang bral bas 'thob kyang rung sta /
tatrānupūrviko yaḥ srotaāpattiphalaṃ prāpya kramāt sakṛdāgāmiphalaṃ prāpnoti de la mthar gyis pa ni gang rgyun tu zhugs pa'i 'bras bu thob nas rim gyis lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu thob pa yin no /
'di yang gang zhig ce na /
kaś cāsau /
yaḥ sakalabandhana ekaprakārādyupalikhito vā yadi na ṣaṣṭhaprakāropalikhito niyāmam avakrāmati
gang zhig 'ching ba mtha' dag dang ldan pa zhig gam /
gal te rnam pa gcig la sogs pa spangs la rnam pa drug pa ma spangs par nges pa la 'jug pa yin te /
ṣoḍaśe cittakṣaṇe sa srotaāpanno bhavati /
sa bhāvanāheyasyaikasya yāvat ṣaṣṭhasyaiva vā prakārasya prahāṇāya śamathacaritatvāt laukikam api mārgam utpādayati /
sa ṣaṣṭhaprakāre prahīṇe sakṛdāgāmiphalaṃ prāpnoti
de ni sems kyi skad cig ma bcu drug pa la rgyun du zhugs pa yin no /
de zhi gnas spyad pa yin pa'i phyir ba sgom pas spang bar bya ba'i phyir rnam pa gcig gam drug pa kho na'i bar spang bar bya ba'i don du 'jig rten pa'i lam yang skyes par byed na ni de rnam pa drug spangs na lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu 'thob la /
tasya phalasya saptabhir indriyaiḥ prāptiḥ śraddhādibhiḥ (Abhidh-k-vy 115) paṃcabhir manaindriyeṇa upekṣendriyeṇa ca saptamenānāgamyanirśrayatvāt 'bras bu de ni dad pa la sogs pa lnga dang yid kyi dbang po lnga dang mi lcogs pa med pa la brten pa yin pa'i phyir bdun pa btang snyoms kyi dbang po dang dbang po bdun dag gis 'thob bo /
atha lokottareṇe mārgeṇa tasyāṣṭābhir indriyaiḥ prāptiḥ /
tair evājñendriyeṇa cāṣṭhamena
'on te 'jig rten las 'das pa'i lam gyis 'thob na ni de dag kho na dang brgyad pa kun shes pa'i dbang po dang dbang po brgyad dag gis 'thob ste /
tany eva hi śraddhādīni saptendriyāṇi ājñendriyākhyāṃ labhante /
anāsravatvāt /
atha bhūyovītarāga iti /
yo laukikena mārgeṇa pṛthagjanāvasthāyāṃ ṣaṭprakāropalikhito 'bhūt /
sa bhūyovītarāga ity ucyate /
bhūyasā prakāreṇa vītarāga iti kṛtvā /
sa yadi sakṛdāgāmiphalaṃ prāpnoti /
kathaṃ sa prāpnoti iti /
abhisamayakrameṇa pūrvoktena mārge 'nvayajñānakṣāntyavasthāyāṃ prāpnoti /
tasya navabhir yathaiva srotaāpattiphalasya /
śraddhādibhir ājñātāvīndriyavarjyaiḥ /
manaupekṣendriyābhyāṃ ceti pūrvavat vyākhyānaṃ /
ayaṃ hi srotaāpattiphalaṃ aprāpyaiva ṣoḍaśe kṣaṇe sakṛdāgāmī bhavati
dad pa la sogs pa'i dbang po de dag kho na zag pa med pa yin pa'i phyir kun shes pa'i dbang po zhes bya ba'i ming 'thob bo /
ci ste phal cher la 'dod chags dang bral ba zhig gis 'thob na ni zhes bya ba ni gang zhig so so'i skye bo'i gnas skabs la 'jig rten pa'i lam gyis rnam pa drug pa spangs par gyur pa rnam pa phal cher las 'dod chags dang bral ba'i phyir phal cher la 'dod chags dang bral ba zhes bya ste /
gal te des lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu 'thob pa na'o /
ji ltar 'thob ce na /
gong du bshad pa'i mngon par rtogs pa'i rim gyis lam la chos shes pa'i bzod pa'i gnas skabs na 'thob bo /
dgus 'thob ste gang dag kho nas rgyun du zhugs pa'i 'bras bu 'thob pa yin no zhes bya ba ni dad pa la sogs pa dang kun shes pa dang ldan pa'i dbang po ma gtogs pa dag dang yid dang btang snyoms kyi dbang po dag dang zhes bya ba snga ma bzhin du bshad par bya ste /
'di ni rgyun du zhugs pa'i 'bras bu ma thob pa kho nar skad cig ma bcu drug pa kho na la lan cig phyir 'ong ba yin par 'gyur ro /
anāgāmiphalaṃ yady ānupūrvakaḥ prāpnotīti gal te phyir mi 'ong ba'i 'bras bu mthar gyis 'thob la zhes bya ba la /
ihānupūrvako yaḥ srotaāpattiphalaṃ sakṛdāgāmiphalaṃ ca prāpya anāgāmiphalaṃ prāpnoti /
yo vā bhūyovītarāgo bhūtvā srotaāpattiphalam alabdhvaiva sakṛdāgāmiphalam eva ca labdhvānāgāmiphalaṃ prāpnoti
'dir mthar gyis pa ni gang zhig rgyun du zhugs pa'i 'bras bu dang lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu thob nas 'bras bu 'thob pa 'am gang zhig phal cher la 'dod chags dang bral bar gyur pas rgyun du zhugs pa'i 'bras bu ma thob pa kho nar lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu nyid thob nas phyir mi 'ong ba'i 'bras bu thob pa yin no /
sa ca yadi laukikena mārgeṇa prāpnoti /
tasya saptabhir indriyaiḥ prāptiḥ
de yang gal te 'jig rten pa'i lam gyis 'thob na ni de dbang po bdun gyis 'thob ste lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu mthar gyis ba ji lta ba bzhin no snyam du bsams pa yin no /
yathā sakṛdāgāmiphalasyānupūrvikīyasyety abhipretaṃ /
śraddhādibhiḥ paṃcabhir manaupekṣendriyābhyāṃ cety arthaḥ /
atha lokottareṇa mārgeṇa tasyāṣṭābhis tathaiveti /
yathā sakṛdāgāmiphalasyaivāṣṭābhir ity arthaḥ
dad pa la sogs pa dang yid dang btang snyoms kyi dbang po dag gis 'thob bo zhes bya ba'i tha tshig go /
'on te 'jig rten las 'das pa'i lam gyis 'thob na ni de brgyad kyis 'thob ste de dang 'dra'o zhes bya ba ni lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu ji lta ba kho na bzhin no /
ājñendriyam aṣṭamaṃ bhavatīti /
atha vītarāga iti /
kāmadhātumātravītarāgo laukikena mārgeṇa navame prakāre prahīṇe prathamād api vā dhyānād yāvad ākiṃcanyād api vā viṭarāgo yo 'nāgāmiphalaṃ prāpnoti /
tasya navabhiḥ prāptiḥ /
yathā srotaāpattiphalasya /
srotaāpattiphalasya hi darśanamārgeṇa prāptiḥ /
asya ca darśanamārgeṇaiva prāptir iti tulyatvam
brgyad kyis 'thob ces bya ba ni tha tshig go /
brgyad pa ni kun shes pa'i dbang po yin no /
ji ste 'dod chags dang bral ba zhig gis thob na ni zhes bya ba ni gang zhig 'jig rten pa'i lam gyis rnam pa dgu pa spangs te /
'dod pa'i khams tsam las 'dod chags dang bral ba'am bsam gtan dang po nas ci yang med pa'i bar las kyang 'dod chags dang bral ba zhig phyir mi 'ong ba'i 'bras bu 'thob na ni de dgus 'thob bo /
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu ji lta ba bzhin pa ni rgyun du zhugs pa'i 'bras bu yang mthong ba'i lam gyis 'thob la 'di yang mthong ba'i lam kho nas 'thob pas 'dra ba yin no /
ayaṃ tu viśeṣaḥ 'di ni khyad par yin gyi /
sakhasaumanasyopekṣendriyāṇām anyatamaṃ bhavati /
niśrayaviśeṣād iti /
yadi tṛtīyaṃ dhyānaṃ niśritya niyāmam avakrāmati
rten gyi bye brag las bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po rnams las gang yang rung ba zhig yin no zhes bya ba ni gal te bsam gtan gsum pa la brten nas nges pa la 'jug na ni de la bde ba'i dbang po yin no /
sukhendriyaṃ tatra bhavati /
atha prathamadvitīye dhyāne niśritya saumanasyendriyaṃ tatra bhavati /
athānāgamyadhyānāntaracaturthadhyānānām anyatamaṃ niśritya upekṣendriyaṃ tatra bhavatīti
'on te bsam gtan dang po dang gnyis pa la brten nas 'jug na ni de na yid bde ba'i dbang po yin no /
ci ste mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang bsam gtan bzhi pa rnams las gang yang rung ba zhig la brten nas 'jug pa na ni de na btang snyoms kyi dbang po yin no /
yadāpy ayam ānupūrvika /
iti vistaraḥ /
yadāpy ayam adhigatapūrvaphala ānupūrvikas tīkṣṇendriyaḥ
gang gi tshe 'di mthar gyis pa zhig yin la zhes bya ba ni gang gi tshe 'di mthar gyis ba ste sngon 'bras bu thob pa dbang po rnon po zhig yin la de rnam na yin te /
sa navame vimuktimārge dhyānaṃ praviśati maulaṃ laukikena mārgeṇa tadāpy aṣṭābhir indriyair anāgāmiphalaṃ prāpnoti gal te 'jug na de na yang btang snyoms kyi dbang po gzhi'i bsam gtan la 'jug pa de'i tshe yang dbang po brgyad kyis phyir mi 'ong ba'i 'bras bu 'thob ste /
tatra mauladhyānasaṃgṛhīto vimuktimārgo bhavati /
tatra ca saumanasyendriyaṃ /
ānantaryamārgas tv anāgamyasaṃgṛhīta eva
de la rnam par grol ba'i lam ni bsam gtan gyi dngos gzhis bsdus pa yin la de na ni yid bde ba'i dbang po yin no /
bar chad med pa'i lam ni mi lcogs pa med pas bsdus pa kho na yin te /
yadi na pṛaviśati tatra copekṣendriyam eva nānyathā gal te 'jug na de na yang btang snyoms kyi dbang po kho na yin gyi gzhan du ni ma yin no /
tasya prāptir aṣṭābhiḥ śraddhādibhiḥ paṃcabhir manaupekṣāsaumanasyendriyaiś ceti de na dad pa la sogs pa ldan dang yi dang btang snyoms dang yid bde ba'i dbang po dag dang brgyad kyis 'thob bo /
ubhābhyāṃ ca tasya prāptir iti /
ānantaryavimuktimārgābhyāṃ /
(Abhidh-k-vy 116) cauraniṣkāsanakapāṭapidhānavad iti vyākhyātam etat
de ni gnyi gas kyang 'thob bo zhes bya ba ni bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam dag gis so /
chom rkun phyir 'byin pa dang sgo gcod pa bzhin te 'di ni bshad zin to /
atha lokottareṇa praviśatīti /
sa eva ānupūrvikas tīkṣṇendriyo veditavyo 'dhikārānuvṛtteḥ
'on te 'jig rten las 'das pa'i lam gyis 'jug na ni zhes bya ba ni mthar gyis pa dbang po rnon po de nyid yin par rig par bya ste /
skabs la bab pa yin pa'i phyir ro /
tasya navabhir indriyaiḥ prāptis tair evedānīm uktair indriyaiḥ /
ājñendriyeṇa ca navamena
de dbang po dgus 'thob pa ni bshad ma thag pa'i dbang po de dag kho na dang dgu ba ku shes pa'i dbang pos te /
tāny eva hi indriyāṇi anāsravatvād ājñendriyākhyāṃ labhante dbang po de dag nyid zag pa med pa'i phyir kun shes pa'i dbang po zhes bya ba'i ming 'thob bo /
idam iha codyate /
kasmād ānupūrvika evam ukto na punar vītarāgapūrvī
'dir 'di brjod par bya ste /
ci'i phyir mthar gyis pa kho na bshad kyi /
'dod chags dang bral ba sngon du 'gro ba ni ma yin zhe na /
na hi vītarāgapūrvī anāgamyaniśrayeṇa darśanamārgam utpādya ṣoḍaśe cittakṣaṇe maulaṃ prathamaṃ dhyānaṃ praviśati 'dod chags dang bral ba sngon du 'bro ba ni mi lcogs pa med pa la brten te mthong ba'i lam bskyed pas sems kyi skad cig ma bcu drug pa la bsam gtan dang po'i dngos gzhi la 'jug pa ma yin te /
tatrādhigate 'nādarāt /
ānupūrviko hi mauladhyānarthī tasyānadhigatapūrvatvāt
thob zin pa de la ma grub pa'i phyir ro /
mthar gyis pa ni dngos gzhi'i bsam gtan don du gnyer ba yin te /
de sngon ma thob pa'i phyir ro /
tasmād asti saṃbhavo yad asau maulam eva praviśati /
vītarāgapūrvī tu catuḥsatyadarśanaṃ prati kṛtādaro na dhyānaṃ pratīti na tatra ṣoḍaśe cittakṣaṇe maulaṃ dhyānaṃ praviśatīty abhiprāyaḥ
de lta bas na 'di dngos gzhi kho na la 'jug pa gang yin pa ni srid pa yod do /
'dod chags dang bral ba sngon du 'gro ba ni bden pa bzhi mthong ba la gus pa byas pa yin gyi bsam gtan la ni ma yin pas sems kyi skad cig ma bcu drug pa de la dngos gzhi'i bsam gtan la mi 'jug go snyam du bsam pa yin no /
navāptir antyaphālayor ity uktaṃ /
tad virodhayati yat tarhi abhidharma uktaṃ /
jñānaprasthāne /
katibhir indriyair arhattvaṃ prāpnotīti /
āha /
ekādaśabhir iti /
tat kathaṃ na virudhyata ity abhiprāyaḥ /
ekasya saṃbhavād iti /
kasyacid evaikasya pudgalasya saṃbhavo na sarvasya saṃbhavaḥ /
yo hi mṛdvindriyaḥ parihāya parihāya sukhasaumanasyopekṣābhiḥ niśrayaviśeṣāt pāryāyikībhir arhattvaṃ prāpnuyāt /
taṃ praty evam uktaṃ /
ekādaśabhir iti /
na tu saṃbhavo 'sti sakhasaumanasyopekṣāṇāṃ ekasmiṃ kāle samavadhānam ity arthaḥ /
cittacaittānām ekaikadravyotpatteḥ /
yo hi kaścin mṛdvindriyaḥ pudgalo 'nāgamyaṃ anyaṃ vopekṣendriyaniśrayaṃ niśritya arhattvaṃ prāpnuyāt /
tasya tatprāptir upekṣendriyeṇa /
tataḥ punar api parihīyate /
tataḥ prathamaṃ dvitīyaṃ vā dhyānaṃ niśritya punar arhattvaṃ prāpnuyāt /
tasya tatprāptiḥ saumanasyendriyeṇa /
tataḥ punar api parihīyate
'bras bu tha ma gnyis dgus 'thob /
ces bshad pa de 'gal bar bstan pa'i phyir /
'o na chos mngon pa las zhes bya ba smos te /
yi shes la 'jug pa las dbang po du dag gcig gis dgra bcom pa nyid 'thob ce na /
bcu gcig gis 'thob po zhes bshad pa gang yin pa de ji ltar mi 'gal snyam du bsams pa yin no /
'ga' zhig srid phyir zhes bya ba ni gang zag gcig 'ga' zhig la srid kyi thams cad la srid pa ni ma yin pa ste /
dbang po rtul po 'ga' zhig yongs su nyams shing yongs su nyams nas rten gyi bye brag gis bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po rnam grangs pa dag gis dgra bcom pa nyid thob par 'gyur bas de'i phyir 'di skad du bcu gcig gis shes bshad kyi sems dang sems las byung ba rnams ni rdzas re re zhig skye ba'i phyir bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po rnams dus gcig tu phrad pa srid pa ni med do zhes bya ba'i tha tshig go /
gang zag dbang po rtul po gang zhig mi lcogs pa med pa 'am gzhan gyi btang snyoms kyi dbang po la brten nas dgra bcom pa nyid 'thob par byed na de'i ni de'i btang snyoms kyi dbang pos 'thob pa yin no /
de las kyang yongs su nyams par gyur te de'i 'og tu yang bsam gtan dang po dang gnyis pa la brten nas dgra bcom pa nyid 'thob par byed na de'i de ni yid bde ba'i dbang pos 'thob pa yin no /
tataḥ sa tṛtīyaṃ dhyānaṃ niśritya punar arhattvaṃ prāpnuyāt /
tasya tatprāptiḥ sukhendriyeṇa iti
yang de las kyang yongs su nyams par gyur te de'i 'og tu yang de bsam gtan gsum pa la brten nas dgras bcom pa nyid 'thob par byed na ni de ni bde ba'i dbang pos 'thob pa yin no /
pratyekaṃ tatra phalaprāptau avaśyaṃ navaivendriyāṇi vyāpriyante /
śraddhādīni paṃca manaājñātāvīndriyāṇi sukhasaumanasyopekṣendriyāṇāṃ cānyatamad iti
'bras bu 'thob pa de la dad la sogs pa lnga dang yid dang kun shes pa dang kun shes par ldan pa'i dbang po rnams dang bde ba dang yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po las gang yang rung ba zhig ste /
punaḥpunaḥ prāptes tad ekādaśabhir ity uktaṃ /
katham anāgāmino 'py eṣa prasaṃgo na bhavatīti /
kasmāt tatra śāstre 'rhatvaphalam eva ekādaśabhiḥ prāpnotīty uktaṃ /
na tūktam anāgāmiphalam apīti
dbang po dgu ni re re la bya ba byed pa yin la /
de yang dang yang 'thob pa'i phyir bcu gcig gis zhes bshad pa yin no /
'di phyir mi 'ong ba la yang ji ltar thal bar mi 'gyur zhe na zhes bya ba ni ci'i phyir bstan bcos de las dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu kho na bcu gcig gis 'thob pa zhes bshad kyi phyir mi 'ong ba'i 'bras bu yang zhes ni ma bshad ce na /
na hy asau parihīṇaḥ kadācit sukhendriyeṇa prāpnotīti /
asāv anāgāmī tṛtīyadhyānordhvabhūmilābhāt parihīṇo bhavati
'di ni yongs su nyams phan chad nam yang bde ba'i dbang pos 'thob pa med do zhes bya ba ni phyir mi 'ong ba 'di bsam gtan gsum pa yan chad kyi sa thob po zhes pa las /
ūrdhvabhūmer eva parihīṇo bhavati /
nasāv (Abhidh-k-vy 117) anāgāmiphalāt parihīṇa ity ucyate
sa gong ma nyid las yongs su nyams par gyur na 'di ni phyir mi 'ong ba'i 'bras bu las yongs su nyams pa zhes mi bya ste /
evaṃ yāvat /
dvitīyadhyānāt /
yadā tu prathamāt parihīṇo bhavati /
tadānāgāmiphalāt parihīṇa ity ucyate
bsam gtan gnyis pa'i bar yang de dang 'dra'o /
gang gi tshe dang po las yongs su nyams par gyur pa de'i tshe ni phyir mi 'ong ba'i 'bras bu las yongs su nyams pa zhes bya ste /
paṃcāvarabhāgīyaprahāṇād dhi anāgāmiphalaṃ vyavasthāpyate /
yadā ca sa kāmavairāgyāt parihīṇaḥ /
tadā tṛtīyaṃ dhyānam asya nāsti /
tat kathaṃ sukhendriyeṇānāgāmiphalaṃ prāpnuyāt
phyir mi 'ong ba'i 'bras bu ni tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pa'i sgo nas rnam par gzhag go /
gang gi tshe de 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa de'i tshe ni bsam gtan gsum pa med na de ji ltar phyir mi 'ong ba'i 'bras bu bde ba'i dbang pos 'thob par 'gyur /
tata āha /
na hy asau parihīṇaḥ kadācit sukhendriyeṇa prāpnotīti
de'i phyir 'di ni yongs su nyams phan chad nam yang bde ba'i dbang pos 'thob pa med do zhes bshad pa yin no /
kiṃ /
saumanasyendriyeṇa prāpnuyāt /
yata evaṃ sukhendriyasyaiva pratiṣedhaḥ
'di yid bde ba'i dbang pos 'thob par 'gyur ram ci na gang gi phyir bde ba'i dbang po kho na 'gog ce na /
prāpnuyāt yadi navame vimuktimārge maulaṃ dhyānaṃ praviśet /
naitad asti /
yo hi parihīṇo bhavet
gal te rnam par grol ba'i lam dgu pa la dngos gzhi'i bsam gtan la 'jug par byed na 'thob par 'gyur ro /
de ni med de /
sa mṛdvindriyaḥ /
yaś ca mṛdvindriyaḥ /
sa na śaknoti navame vimuktimārge maulaṃ dhyānaṃ praveṣṭuṃ
gang zhig yongs su nyams par 'gyur ba de ni dbang po rtul po yin la dbang po rtul po gang yin pa de yang rnam par grol ba'i lam dgu pa la dngos gzhi la 'jug par mi nus so /
tīkṣṇendriyas tu śaknoti dbang po rnon pos ni nus te /
indriyasaṃcārasya duṣkaratvāt /
asty etat /
kiṃ tu yady asau mṛdvindriya ānupūrviko 'nāgāmiphalaṃ prāpya tataś ca parihīṇo bhūtvā indriyasaṃcāraṃ kuryāt /
indriyasaṃcāreṇa ca tīkṣṇendriyo bhūtvā pūrvakeṇaiva krameṇānāgāmiphalaṃ prāpnuvan yadi navame vimuktimārge maulaṃ praviśet
dbang po spo ba ni dka' ba'i phyir ro zhe na /
de ni bden na 'on kyang gal te dbang po rtul po mthar gyis 'thob pa 'di phyir mi 'ong ba'i 'bras bu thob ste /
de las kyang yongs su nyams par gyur nas dbang po 'pho bar byed la dbang po 'phos nas kyang dbang po rnon por gyur te sngar bshad pa'i rim pa kho nas phyir mi 'ong ba'i 'bras bu 'thob bo /
gal te rnam par grol ba'i lam dgu pa la dngos gzhi la 'jug par byed na /
tasya tadānāgāmiphalaprāptir aṣṭābhir navabhir vā bhavati de phyir mi 'ong ba'i 'bras bu de dgu'am brgyad kyis 'thob par 'gyur te /
śraddhādibhiḥ paṃcabhir manaindriyeṇa upekṣendriyeṇa cānantaryamārgasaṃgṛhītena saumanasyendriyeṇa ca mauladhyānavimuktimārgasaṃgṛhīteneti 'jig rten pa'i lam gyis 'jug na ni dad pa la sogs pa lnga dang yid kyi dbang po dang bar chad med pa'i lam gyis bsdus pa btang snyoms kyi dbang po dang rnam par grol ba'i lam dngos gzhi'i bsam gtan gyis bsdus pa yid bde ba'i dbang pos 'thob pa po /
lokottareṇa cen maulaṃ dhyānaṃ praviśet /
ebhiś cāṣṭābhir ājñendyiyeṇa ca navamenety avagantavyaṃ /
tasmāt sūktaṃ /
na hy asau parihīṇaḥ kadācit sukhendriyeṇa prāpnotīti /
vītarāgapūrvī tarhy ekādaśabhis tat prāpnuyāt
ji ste 'jig rten las 'das pas 'jug par byed na ni dgu pa kun shes pa'i dbang po yin par khong du chud par bya'o /
de lta bas na 'di ni yongs su nyams phan chad nam yang bde ba'i dbang pos 'thob pa med do zhes bya ba ni legs par smras pa yin no /
'o na ni 'dod chags dang bral ba sngon du 'gro bas de bcu gcig gis 'thob par 'gyur ro /
kathaṃ /
yo mṛdvindriyaḥ pudgalas tṛtīyadhyānalābhī tṛtīyaṃ dhyānaṃ niśritya niyāmam avakrāmet /
sa ṣoḍaśe cittakṣaṇe anāgāmī bhavati
ji lta zhe na /
gang zag dbang po rtul po bsam gtan gsum pa thob pa bsam gtan gsum pa la brten nas nges pa la 'jug par byed na sems kyi skad cig ma bcu drug pa la phyir mi ldog par 'gyur te /
sā tatphalaprāptiḥ /
sukhendriyeṇa śraddhādibhiḥ paṃcabhir manaājñāsyāmīndriyājñendriyaiś ceti
des 'bras bu de bde ba'i dbang po dang dad pa la sogs pa lnga dang yid dang kun shes pa dang kun shes par byed pa'i dbang po dag gis 'thob po /
sa tato 'nāgāmiphalāt parihīṇa indriyottāpanena tīkṣṇendriyam ātmānaṃ kṛtvā anāgamyaniśrayeṇaivānāgāmiphalaṃ prāpnuvan navame vimuktimārge maulaṃ praviśet /
tasya tatphalaprāptiḥ pūrvavad upekṣendriyeṇa saumanasyendriyeṇa ca śraddhādibhiś cāpi paṃcabhir manaindriyeṇa cāṣṭamena lokottaramārgatvāt ājñendriyeṇāpi navameneti /
evaṃ dvayoḥ kālayor ekādaśabhir indriyais sa pudgalas tad anāgāmiphalaṃ prāpnuyād iti
de phyir mi 'ong ba'i 'bras bu de las yongs su nyams pa dang dbang po sbyangs nas dbang po rnon po'i bdag nyid du byas te mi lcogs pa med pa kho na la brten nas phyir mi 'ong ba'i 'bras bu 'thob pa rnam par grol ba'i lam dgu pa la dngos gzhi la 'jug par byed na /
de'i 'bras bu de snga ma bzhin du btang snyoms kyi dbang po dang yid bde ba'i dbang po dang dad pa la sogs pa lnga dang brgyad pa yid kyi dbang po dang dgu pa kun shes pa'i dbang pos kyang 'thob po /
de ltar na gang zag des ni dus gnyis dag tu phyir mi 'ong ba'i 'bras bu de dbang po bcu gcig gis 'thob par 'gyur ro zhe na /
tatas tat pratiṣedhārtham idam āha /
na ca vītarāgapūrvī parihīyate
de'i phyir de dag dgag pa'i don du 'dod chags dang bral ba nyid sngon du 'gro ba la ni yongs su nyams par 'gyur ba med de /
tadvairāgyasya dvimāryaprāpaṇād iti de'i 'dod chags dang bral ba ni lam gnyis kyis 'thob pa'i phyir ro zhes bya ba 'di smos te /
na ca kāmavītarāgaḥ kenacin niśrayeṇa niyāmam avakrāntaḥ parihīyate 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba ni gang la brten te nges pa la zhugs kyang rung yongs su nyams par mi 'gyur ro /
kasmāt /
tadvairāgyasya kāmavairāgyasya dvimārgaprāpaṇāt /
laukikalokottaramārgaprāpaṇāt /
iha phalaṃ dvividhaṃ /
saṃskṛtam asaṃskṛtaṃ ca
de lta bas na de'i 'dod chags dang bral ba ste 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba ni lam gnyis kyis te 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pas 'thob pa'i phyir ro /
'di la 'bras bu ni rnam pa gnyis te /
saṃskṛtāsaṃskṛtaṃ phalam iti vacanāt 'bras bu 'dus byas 'dus ma byas /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
tatra yad asaṃskṛtaṃ visaṃyogalakṣaṇam anāgāmiphalaṃ /
tat /
(Abhidh-k-vy 118) pūrvaṃ laukikena mārgeṇa prāptaṃ
de la phyir mi 'ong ba'i 'bras bu bral ba'i mtshan nyid 'dus ma byas gang yin pa de ni sngar 'jig rten pa'i lam gyis 'thob la nges pa la 'jug pa na yang de yang 'jig rten las 'das pa'i lam gyis 'thob ste /
niyāmāvakrāntau ca lokottareṇa mārgeṇa punas tat prāptaṃ /
dvividhā hi tasya prāptiḥ /
laukikī lokottarā ca /
tasmāt sthiraṃ tad vairāgyaṃ /
tasmād ato na parihīyate /
nanu ca /
phalād dhānir na pūrvakāt /
darśanaheyānām avastukatvād ity etad api kāraṇāntaram asti /
kasmāt tad iha noktam ity etad api vaktavyaṃ /
api khalu para evaṃ brūyāt /
mā bhūd darśanaheyakleśavairāgyaparihāṇiḥ /
bhāvanāheyakleśamātravairāgyaparihāṇis tu kasmād asya parihīṇakasya na bhavet /
paṃcāvarabhāgīyaprahāṇād dhi anāgāmiphalaṃ bhavati
de'i 'thob pa de ni 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa dang rnam pa gnyis yin no /
de lta bas na de'i 'dod chags dang bral ba ni brtan pa yin no /
de bas na 'di las yongs su nyams par mi 'gyur ro /
'bras las nyams 'gyur dang po las ma yin /
zhes 'byung ba'i phyir dang mthong bas spang bar bya ba rnams ni gzhi med pa yin pa'i phyir /
rgyu gzhan 'di yang yod pa ma yin nam /
ci'i phyir de 'dir ma bshad ce na /
'di yang brjod par bya ba yin mod kyi 'on kyang gzhan dag 'di skad du mthong bas spang bar bya ba'i nyon mongs pa'i 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams par ma gyur kyang ci'i phyir yongs su nyams pa ni bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa tsam gyis 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams par go mi 'gyur zhes smra bar 'gyur ro /
tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pas phyir mi 'ong ba'i 'bras bur 'gyur te /
tatra ca satkāyadṛṣṭiḥ śīlavrataparāmarśo vicikitsā ca darśanaheyāḥ de la 'jig tshogs la lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang the tshom ni mthong bas spang bar bya ba yin no /
kāmacchando vyāpādaś ca bhāvanāheyau 'dod pa'i 'dun pa dang gnod sems ni bsgom pas spang bar bya ba dag yin no /
tayoś ca tasya vītarāgapūrviṇo 'bhisamayānte ṣoḍaśe cittakṣaṇe prahāṇasya laukikena mārgeṇa prāptasya tatsāmarthyāt punar anāsravā prāptir bhavati /
anāsravagotrāṇāṃ labdhatvāt /
anāsravaṃ hi navamavimuktimārgasvabhāvaṃ saṃskṛtam anagāmiphalam asaṃskṛtaṃ ca kāmacchandādiprahāṇaṃ tasyām avasthāyāṃ labhyate /
tasmād idam eva kāraṇam uktaṃ /
āryeṇa tad vairāgyasya dvimārgaprāpaṇād iti
de dag kyang 'dod chags dang bral ba sngon du 'gro bas des mngon par rtogs pa'i mtha' sems kyi skad cig ma bcu drug pa de na de'i mthus zag pa med pa'i rigs rnams thob pa'i phyir 'jig rten pa'i lam gyis spangs pa'i thob pa yang zag pa med pa'i thob par 'gyur te /
gnas skabs de na phyir mi 'ong ba'i 'bras bu 'dus byas zag pa med pa rnam par grol ba'i lam dgu pa'i ngo bo nyid dang 'dus ma byas 'dod pa'i 'dun pa la sogs pa spangs pa 'thob par 'gyur ro /
de lta bas na 'phags pas de'i 'dod chags dang bral ba lam gnyis kyis 'thob pa'i phyir rgyu 'di kho na bshad de /
kāmacchandādiprahāṇasya dvimārgaprāpaṇād ity arthaḥ /
(II /
18-20) upekṣājīvitamanoyukto 'vaśyaṃ trayānvita iti /
upekṣayā jīvitena manasā vā yukto 'nvito 'vaśyaṃ trayeṇa samanvāgataḥ tenaivopekṣājīvitamanaḥsvabhāvena
'dod pa'i 'dun pa la sogs pa spangs pa lam gnyis kyis 'thob pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
btang snyoms dang ni srog dang ni /
yid dang ldan la nges gsum ldan /
zhes bya ba ni btang snyoms sam srog gam yid dang ldan zhing ma bral ba ni gdon mi za bar gsum dang ldan te /
btang snyoms dang srog dang yid kyi ngo bo nyid de dag kho na dang ldan pa yin no /
na hy eṣām anyonyena rinā samanvāgama iti /
yadaikasya samanvāgamaḥ /
tadetarayor api samanvāgamaḥ
'di dag ni phan tshun med na mi ldan pa yin zhes bya ba ni gang zhig gcig dang ldan pa de gzhan gnyis dang yang ldan pa yin no /
tenaiṣāṃ samanvāgamavyavasthānaṃ kriyate /
cakṣurādīnāṃ tu na kriyate
de'i phyir 'di dag ldan par rnam par 'jog par byed kyi mig la sogs pa ni mi byed do /
tasmād āha /
cakṣuḥśrotraghrāṇajihvendriyair iti vistaraḥ
de lta bas na mig dang rna ba dang sna dang lce'i dbang po dag dang ni zhes bya ba smos te /
cakṣuḥśrotraghrāṇajihvendriyair ārūpyadhātūpapanno na samanvāgata ity atra kāyendriyāgrahaṇaṃ /
kāmadhātau ca yenāpratilabdhavihīnānīty asyopacayārthasya cakṣurādiṣv eva saṃbhavān na kāyendriye
gzugs med pa'i khams su skyes pa ni mig dang rna ba dang sna dang lce'i dbang po dag dang mi ldan no /
'dir lus kyi dbang po ma smos pa ni 'dod pa'i khams na ni gang gis ma thob pa dang rnam par nyams pa zhes bya ba bsdu ba'i don mig la sogs pa kho na la srid kyi lus la ni ma yin pa'i phyir ro /
anyathā hi rūpibhir indriyair ārūpyopapanno na samanvāgata ity evocyate /
apratilabdhāni kalalādyavasthāyāṃ /
vihīnāni labdhavināśād andhatvādyavasthāyāṃ kramamaraṇe vā /
pṛthagjanā na samanvgāgatā iti viśeṣaṇaṃ /
āryasyāvaśyaṃ samanvāgatatvāt /
na hi tasya bhūmisaṃcāreṇa anāsravasukhādityāgaḥ /
daurmanasyena kāmavītarāga iti /
ihastho dhātvantarastho vā pṛthagjano vāryo vā na samanvāgataḥ /
pṛthagjanaphalasthā iti /
phalasthāḥ srotaāpannādayo 'bhisamayānte vihīnatvāt /
tenānājñātamājñāsyāmīndriyeṇāsamanvāgatāḥ /
ājñendriyeṇa darśanamārgasthā (Abhidh-k-vy 119) aprāptatvād asamanvāgatāḥ /
aśaikṣamārgasthāḥ phalaprāptau vihīnatvāt asamanvāgatāḥ /
apratiṣiddhāsv avasthāsu yathoktasamanvāgamo veditavya iti
de lta ma yin na gzugs med par skyes pa ni gzugs can gyi dbang po dag dang mi ldan no zhes bya ba kho na zhig brjod par 'gyur ro /
ma thob pa dang rnam par nyams pa dag /
ces bya ba la /
ma thob pa ni nur nur po la sogs pa'i gnas skabs na'o /
rnam par nyams pa dag ni long ba nyid la sogs pa'i gnas skabs dang rim gyis 'chi ba thob pa rnam par nyams pa'i phyir ro /
so so'i skye bo mi ldan no zhes khyad par du byas pa ni 'phags pa ni gdon mi za bar ldan pa'i phyir ro /
de'i zag pa med pa'i bde ba ni sa 'phos pas gtong ba med do /
yid mi bde ba dang 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba dang ni mi ldan no zhes bya ba ni 'di na gnas pa'am /
khams gzhan na gnas pa'am so so'i skye bo'am 'phags pa yang rung mi ldan pa yin no /
so so'i skye bo dang 'bras bu la gnas pa dag ces bya ba ni 'bras bu la gnas pa rgyun du zhugs pa la sogs pa ni mngon par rtogs pa'i rjes la rnam par nyams pa'i phyir kun shes par byed pa'i dbang po de dang mi ldan no /
kun shes pa'i dbang po mthong ba'i lam la gnas pa dag ni ma thob pa'i phyir mi ldan la mi slob pa'i lam la gnas pa dag ni 'bras bu thob pa na rnam par nyams pa'i phyir mi ldan no /
yā apratiṣiddhā avasthāś cakṣurādibhir indriyaiḥ samanvāgamaṃ prati /
tāsv avasthāsu yadyad indriyam uktaṃ
ma bkag pa'i gnas skabs dag tu ni ji skad bshad pa dang zhes bya ba ni de las gzhan pa'i gnas skabs dag tu ni dbang po gang dang gang bshad pa'i dbang po de dang de ldan par rig par bya ste /
taistaiḥ samanvāgato veditavya ity arthaḥ /
tadyathā kāmadhātāv apratilabdhavihīnāvasthāṃ hitvā cakṣurādhibhir jihvāntaiḥ samanvāgataḥ /
kāyendriyeṇa kāmarūpadhātūpapannaḥ samanvāgata ityādi /
caturbhis sukhakāyābhyām iti /
yukta iti vartate /
avaśyam iti ca /
saṃkhyānukramavivakṣāyāṃ tu tadanantaraṃ tair ity evānantaraṃ sukhādigrahaṇaṃ /
sukhendriyeṇa samanvāgata iti /
caturthadhyānārūpyadhātūpapannaṃ pṛthagjanaṃ muktvā sarvaḥ sukhendriyeṇa samanvāgataḥ
da la 'dod pa'i khams na ni ma thob pa dang rnam par nyams pa'i gnas skabs ma gtogs pa mig la sogs pa lce la thug pa'i bar dag dang ldan no /
lus kyi dbang po dang ni 'dod pa dang gzugs kyi khams su skyes pa ldan no zhes bya ba la sogs pa yin no /
bde lus ldan pa bzhi dag dang /
zhes bya ba ni ldan la zhes bya ba dang nges par ldan zhes bya bar sbyar te grangs kyi go rims brjod par 'dod pas de'i 'og tu bde ba la sogs pa smos pa yin no /
bde ba'i dbang po dang ldan pa zhes bya ba ni bsam gtan bzhi pa dang gzugs med pa'i khams su skyes pa'i so so'i skye bo las ma gtogs pa thams cad ni bde ba'i dbang po dang ldan la /
tasyānyair nāvaśyaṃ samanvāgataḥ de bzhin dag dang ni gdon mi za bar ldan pa ma yin te /
cakṣurādibhir jihvendriyāntair ārūpyadhātau kāmadhātau ca apratilabdhavihīnāvasthāyām asamanvāgamaḥ mig la sogs pa lce'i dbang po la thug pa'i bar dag dang ni gzugs med pa'i khams dang 'dod pa'i khams na yang ma thob pa dang rnam par nyams pa'i gnas skabs na mi ldan no /
kāyendriyeṇa ca ārūpyadhātau lus kyi dbang po dang ni gzugs med pa'i khams na ni mi ldan no /
strīpuruṣendriyābhyāṃ rūpārūpyadhātvoś ca /
kāmadhātau ca alabdhavihīnāvasthāyāṃ
pho dang mo'i dbang po dang ni gzugs kyi khams dang gzugs med pa'i khams dang 'dod pa'i khams na ma thob pa dang rnam par nyams pa'i gnas skabs na yang mi ldan no /
duḥkhendriyeṇa rūpārūpyadhātvoḥ /
saumanasyendriyeṇa pṛthagjanas tṛtīyadhyānopapannaḥ
sdug bsngal gyi dbang po dang ni gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na mi ldan no /
yid bde ba'i dbang po dang ni so so'i skye bo'i bsam gtan gsum par skyes pa dang mi ldan no /
daurmanasyendriyeṇa kāmavītarāgāvasthāyāṃ /
śraddhādibhiḥ paṃcabhiḥ samucchinnakuśalamūlāvasthāyāṃ /
ājñāsyāmīndriyeṇa pṛthagjanaphalasthāvasthāyāṃ /
ājñendriyeṇa pṛthagjanadarśanamārgasthāśaikṣāvasthāyāṃ /
ājñātāvīndriyeṇa pṛthagjanaśaikṣāvasthāyāṃ asamanvāgata iti /
yaḥ kāyendriyeṇa so 'pi caturbhir iti /
kāmadhātūpapannaḥ kāyendriyeṇa samanvāgatas tasya
yid mi bde ba'i dbang po dang ni 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba'i gnas skabs na mi ldan no /
dad pa la sogs pa lnga dang ni dge ba'i rtsa ba kun du chad pa'i gnas skabs na mi ldan no /
kun shes par byed pa'i dbang po dang ni so so'i skye bo dang 'bras bu la gnas pa'i gnas skabs na mi ldan no /
kun shes pa'i dbang po dang ni so so'i skye bo dang mthong ba'i lam dang mi slob pa'i gnas skabs na mi ldan no /
kun shes pa dang ldan pa'i dbang po dang ni so so'i skye bo dang slob pa'i gnas skabs na mi ldan no /
gang zhig lus kyi dbang po dang ldan pa de yang bzhi dang ldan no zhes bya ba ni 'dod pa dang gzugs kyi khams su skyes pa ni lus kyi dbang po dang ldan pa /
nānyair avaśyaṃ samanvāgamaḥ de gzhan dag dang ni gdon mi za bar ldan pa ma yin te /
cakṣurādibhiḥ kāmādhātāv alabdhavihīnāvasthāyām asamanvāgamaḥ mig la sogs pa dag dang ni 'dod pa'i khams na ma thob pa dang rnam par nyams pa'i gnas skabs na mi ldan no /
strīpuruṣendriyābhyām etasyām evāvasthāyāṃ rūpadhātau cāsamanvāgamaḥ pho dang mo'i dbang po dag dang ni gnas skabs de dang gzugs kyi khams na mi ldan no /
duḥkhena cāsminn eva sdug bsngal dang ni de nyid na mi ldan no /
sukhena ca pṛthagjanasya caturthadhyānopapattāv asamanvāgamaḥ bde ba dang ni so so'i skye bo bsam gtan bzhi par skyes pa dang mi ldan no /
saumanasyena pṛthagjanas tṛtīyacaturthadhyānopapanno 'samanvāgataḥ yid bde ba dang ni so so'i skye bo bsam gtan gsum pa dang bzhi par skyes pa mi ldan no /
daurmanasyena śraddhādibhiś cānyaiḥ pūrvavad asamanvāgamo vaktavyaḥ yid mi bde ba dang dad pa la sogs pa gzhan dag dang mi ldan pa ni snga ma bzhin du brjod par bya'o /
paṃcabhiś cakṣurādimān iti mig sogs ldan la lnga dang ldan /
cakṣuḥśrotraghrāṇajihvāvān ity arthaḥ zhes bya ba ni mig dang rna ba dang sna dang lce dang ldan pa la zhes bya ba'i tha tshig go /
tena ceti /
tena cakṣuṣā /
cakṣuṣi saty avaśyaṃ kāyendriyaṃ
de dang zhes bya ba ni mig de dang ste mig yod na lus kyi dbang po gdon mi za bar yod kyi /
na tu śrotrādīni rna ba la sogs pa ni ma yin te /
kāmadhātāv alabdhavihīnatvasaṃbhavāt /
strīpuruṣendriyādīnāṃ pūrvavad vyabhicāro vaktavyaḥ
'dod pa'i khams na ma thob pa dang rnam par nyams pa srid pa'i phyir ro /
pho dang mo'i dbang po la sogs pa la 'khrul pa ni snga ma bzhin du brjod par bya'o /
evaṃ śrotraghrāṇajihvendriyair iti /
yaḥ śrotrendriyeṇa /
so 'vaśyaṃ paṃcabhir upekṣājīvitamanaḥkāyais tena cety evaṃ sarvaṃ neyaṃ
rna ba dang sna dang lce'i dbang po dag dang ldan pa yang de dang 'dra bar rig par bya'o zhes bya ba ni gang zhig rna ba'i dbang po dang ldan pa de ni gdon mi za bar btang snyoms dang srog dang yid dang lus kyi dbang po dag dang de dang dbang po lnga dang ldan te zhes bya ba de lta bur thams cad sbyar bar bya'o /
saumanasyī ca /
(Abhidh-k-vy 120) /
kiṃ /
paṃcabhir avaśyaṃ samanvāgata ity adhikṛtaṃ
yid bde ldan yang zhes pa ci zhe na /
gdon mi za bar lnga dang ldan no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
cakṣurādiṣv eva saumanasyaṃ kasmān na prakṣiptaṃ ci'i phyir yid bde ba mig la sogs pa kho na'i nang du mi bsdu zhe na /
anyasthānapāṭhāt /
tathā hy ādiśabdena prakṣepa ākulaḥ syāt
gnas gzhan nas 'byung ba'i phyir ro /
'di ltar sogs pa zhes bya ba'i sgras bsdus na ni 'chol bar 'gyur ro /
dvitīyadhyānajas tṛtīyālābhī katamena sukhendriyeṇa samanvāgata iti /
sukhendriyaṃ kāmadhātau paṃcavijñānakāyikaṃ
bsam gtan gnyis par skyes pa bsam gtan gsum par ma thob pa bde ba'i dbang po gang dang ldan pa yin zhe na zhes bya ba ni bde ba'i dbang po 'dod pa'i khams na ni rnam par shes pa'i tshogs lnga pa yod la bsam gtan dang po na ni rnam par shes pa'i tshogs gsum pa yod /
prathame ca dhyāne trivijñānakāyikam asti /
tṛtīye tu dhyāne mānasaṃ /
ato dvitīyadhyānajo nādhareṇa sukhendriyeṇa samanvāgataḥ /
tasya bhūmisaṃcāreṇa tyaktatvāt /
na ṭṛtīyadhyānabhūmikena tasyālābhitvād iti matvā codayati
bsam gtan gsum pa na ni yid kyi yod do /
de'i phyir bsam gtan gnyis par skyes pa bde ba'i dbang po 'og ma dang yang mi ldan no /
de ni sa 'phos pas btang ba'i phyir ro /
bsam gtan gsum pa'i sa pa dang yang mi ldan te /
de ni ma thob pa'i phyir ro snyam du bsams nas rgol bar byed pa yin no /
katamena sukhendriyeṇa samanvāgata iti /
āha /
kliṣṭena tṛtīyadhyānabhūmikeneti /
sarve hy adharabhūmyupapannāḥ sattvā uparibhūmikenāprahīṇena kliṣṭena samanvāgatā iti siddhāntaḥ
bde ba'i dbang po gang dang ldan zhe na /
bsam gtan gsum pa'i nyon mongs pa can dang ldan no zhes bya ba smos te /
grub pa'i mtha' ni sems can 'og mar skyes pa thams cad ni sa gong ma ba'i nyon mongs pa can ma spangs pa dang ldan no zhes bya ba yin no /
śeṣendriyavyabhicāraḥ pūrvavad vaktavyaḥ dbang po lhag ma 'khrul pa ni snga ma bzhin du brjod par bya'o /
duḥkhī tu saptabhir iti /
kāmadhātūpapanno hy eṣa /
tasmād avaśyaṃ kāyendriyeṇa caturbhiś ca vedanendriyair iti
sdug bsngal ldan bdun dang zhes bya ba ni 'di ni 'dod pa'i khams su skyes pa yin te /
de lta bas na gdon mi za bar lus kyi dbang po dang ldan no /
daurmanasyavarjyaiḥ /
tadvītarāgāvasthāyāṃ daurmanasyaṃ vyabhicarati
tshor ba'i dbang po bzhi dang zhes bya ba ni yid mi bde ba ma gtogs pa dag dang ngo /
manojīvitendriye ca staḥ /
ity avaśyaṃ saptabhir indriyaiḥ samanvāgataḥ
yid dang srog gi dbang po dag kyang yod pas gdon mi za bar dbang po bdun dang ldan pa yin no /
śeṣendriyavyabhicāras tu pūrvavad vācyaḥ dbang po lhag ma 'khrul pa ni snga ma bzhin du brjod par bya'o /
strīndriyādimān /
aṣṭādibhir iti /
strīpuruṣadaurmanasyaśraddhāvīryasmṛtisamādhiprajñendriyavān ity arthaḥ
mo'i dbang sogs ldan brgyad dang /
zhes bya ba ni mo pha pho dang yid mi bde ba dang dad pa dang brtson 'grus dang dran pa dang ting nge 'dzin dang shes rab dang ldan pa zhes bya ba'i tha tshig go /
jīvitamanaḥsukhaduḥkhasaumanasyopekṣendriyāṇām uktatvāt /
ājñātāvīndriyādīnāṃ ca trayāṇāṃ vakṣyamāṇatvāt /
eṣām evāṣṭānām indriyāṇāṃ grahaṇaṃ bhavati /
yaḥ strīndriyeṇa samanvāgata iti
srog dang yid dang bde ba dang sdug bsngal dang yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po rnams ni bshad zin pa'i phyir la /
kun shes pa dang ldan pa'i dbang po la sogs pa gsum ni 'chad par 'gyur ba'i phyir dbang po brgyad po 'di dag kho na gzung ba yin no /
sa kāmadhātūpapanna eva strīndriyavattvāt /
ataḥ so 'vaśyam aṣṭābhir indriyaiḥ samanvāgataḥ
gang zhig mo'i dbang po dang ldan pa de ni zhes bya ba ni mo'i dbang po dang ldan pa ni 'dod pa'i khams su skyes pa yin pas de'i phyir de ni gdon mi za bar dbang po brgyad dang 'di dag kho na bzung ba yin no /
katamair ity āha /
taiś ca saptabhiḥ strīndriyeṇa ceti
bdun po de dag dang ldan zhe na /
bdun po de dag dang mo'i dbang po dang zhes bya ba smos te /
kāyajīvitamanobhiś caturbhiś ca vedanendriyair iti saptabhiḥ strīndriyeṇa cāṣṭamena lus dang srog dang yid dag dang tshor ba'i dbang po bzhi ste bdun dang brgyad pa mo'i dbang po dang ldan no /
śeṣair aniyamaḥ /
yathoktaṃ cakṣurādīnāṃ vaikalyasaṃbhavād ityādibhiḥ kāraṇaiḥ
mig la sogs pa ni nyams pa la sogs pa ji skad bshad pa srid pa'i phyir rgyu de dag gis na lhag ma dag ni nges pa med do /
strīndriyavat puruṣendriyavān api vaktavyaḥ /
daurmanasyavān api kāmopapannaḥ kāmavītarāga iti tathaiva taiḥ saptabhir daurmanasyena ca
pho'i dbang po dang ldan pa yang mo'i dbang po dang ldan pa bzhin brjod par bya'o /
yid mi bde ba dang ldan pa yang 'dod par skyes shing 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba yin pas de dang 'dra bar bdun po de dag yid mi bde ba dang ldan pa yin no /
śraddhāvān api traidhātukaḥ sattva iti taiḥ paṃcabhiḥ śraddhādibhir avinābhāvibhir upekṣājīvitamanobhiś ca samanvāgataḥ dad pa dang ldan pa yang khams gsum pa'i sems can yin pas dad pa la sogs pa med na mi 'byung ba lnga po de dag dang btang snyoms dang srog dang yid dag dang ldan no /
śeṣair aniyamaḥ pūrvavat /
yathā śraddhāvān evaṃ yāvat prajñāvān
lhag ma dag dang ni ma nges te snga ma bzhin no /
dad pa dang ldan pa ji lta bar shes rab dang ldan pa'i bar du yang de dang 'dra'o /
ājñāte indriyam ājñātendriyam iti /
ājñāta eva indriyaṃ ājñātendriyaṃ /
niravaśeṣājñāta indriyam ity arthaḥ
kun shes pa la dbang byed pas na kun shes pa dang ldan pa'i dbang po'o zhes bya ba ni kun shes pa kho na la dbang byed pa ni kun shes pa dang ldan pa'i dbang po ste /
ma lus par shes pa'i dbang po zhes bya ba'i tha tshig go /
ājñendriyam api hi ājñāta indriyaṃ na tu niravaśeṣe sāvaśeṣatvāt praheyasya /
atha vā padaikadeśagrahaṇena ājñātāvī pudgala ājñāta ity ucyate
kun shes pa'i dbang po yang kun shes pa la dbang byed pa ni yin mod kyi ma lus par ni ma yin te /
spang bar bya ba lhag ma dang bcas pa'i phyir ro /
yang na tshig gi phyogs gcig smos nas kun shes pa dang ldan pa'i gang zag la kun shes pa dang ldan pa zhes brjod do /
tasyendriyaṃ ājñātendriyam iti de'i dbang po ni kun shes pa dang ldan pa'i dbang po zhes bya'o /
ya ājñendriyeṇa so 'vaśyam ekādaśabhir iti /
ājñendriyavān phalasthaḥ (Abhidh-k-vy 121) śaikṣaḥ triṣv api dhātuṣu bhavati /
sa caturthadhyānārūpyopapannaḥ kathaṃ sukhasaumanasyendriyābhyāṃ samanvāgataḥ
gang zhig kun shes pa'i dbang po dang ldan pa de ni gdon mi tha bar bcu gcig dang ldan no zhes bya ba ni kun shes pa'i dbang po dang ldan pa ni slob pa 'bras bu la gnas pa yin te /
khams gsum char na yang yod do /
bsam gtan bzhi pa dang gzugs med par skyes pa de ji ltar bde ba dang yid bde ba'i dbang po dag dang ldan zhe na /
yasmād āryaḥ kāmavairāgye 'vaśyaṃ saumanasyendriyaṃ pratilabhate ji ltar 'phags pa ni 'dod pa las 'dod chags dang bral ba na gdon mi za bar yid bde ba'i dbang po 'thob la /
dvitīyadhyānavairāgye ca sukhendriyaṃ bsam gtan gnyis pa las 'dod chags dang bral ba na yang bde ba'i dbang po 'thob po /
te ca bhūmisaṃcāre 'pi na tyajyete /
tathā hi vakṣyati /
bhūmisaṃcārahānibhyāṃ dhyānāptaṃ tyajyate śubhaṃ /
tathārūpyāptam /
āryaṃ tu phalāptyuttaptihānibhir iti /
phalaprāptīndriyottāpane 'pi yady api te pratipannakamārgamṛdvindriyamārgasaṃgṛhīte tyajyete /
tathāpy apare phalasthatīkṣṇendriyamārgasvabhāve labhyete
de dag ni sa 'phos kyang gtong bar mi 'gyur te /
'di ltar /
sa 'phos nyams pa dag gis ni /
bsam gtan gtogs pa'i dge ba gtong /
de bzhin gzugs med gtogs 'phags ni /
'bras thos sbyangs dang nyams rnams kyis /
zhes 'chad par 'gyur ro /
'bras bu thob pa dang dbang po sbyong ba na yang zhugs pa'i lam dang dbang po rtul po'i lam gyis bsdus pa de dag gtong mod kyi 'on kyang 'bras bu dang dbang po rnon pos bsdus pa gzhan dag ni 'thob par 'gyur ro /
tasmāt tābhyāṃ sukhasaumanasyābhyāṃ bhūmisaṃcāre 'pi aparityaktābhyāṃ caturthadhyānārūpyopapanno 'pi āryaḥ samanvāgata eva bhavati de lta bas na bsam gtan bzhi pa dang gzugs med par skyes pa'i 'phags pa ni bde ba dang yid bde ba'i dbang pos 'phos pa yang yongs su ma btang ba de dag dang ldan pa kho na yin no /
śeṣaiḥ pūrvavad aniyamaḥ lhag ma dag dang ni snga ma bzhin du ma nges pa yin no /
ājñāsyāmīndriyopetas trayodaśabhir anvita kun shes byed pa'i dbang ldan la /
bcu gsum dag dang ldan pa yin /
iti vistaraḥ /
ājñāsyāmīndriyasamanvāgataḥ kāmāvacaraḥ sattvaḥ kāmadhātāv evājñāsyāmīndriyotpādanāt
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni kun shes par byed pa'i dbang po dang ldan pa ni 'dod pa'i khams kho nar kun shes par byed pa'i dbang po skyed pa'i phyir 'dod pa na spyod pa'i sems can yin te /
asaṃvegād iha vidhā tatra niṣṭheti vācanād iti mi skyo lung las 'dir rtsom zhing /
de mthar phyin zhes 'byung phyir ro /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
tasmād avaśyaṃ kāyendriyam asyāsti de lta bas na gdon mi za bar 'di la lus kyi dbang po yang yod la /
catasro vedanā daurmanasyavarjyāḥ tasya vītarāgāvasthāyāṃ vyabhicārāt yid mi bde ba ma gtogs pa tshor ba bzhi yang yod de /
des ni 'dod chags dang bral ba'i gnas skabs na 'khrul pa'i phyir ro /
tatrāvaśyam iti vartate de la gdon mi za bar zhes bya bar sbyar te /
trayodaśabhir ebhir indriyair avaśyam eva samanvāgata ity avadhāryate dbang po bcu gsum dang gdon mi za bar kho nar ldan no zhes bya bar nges par gzung ba yin gyi /
na tu trayodaśabhir eveti bcu gsum kho na dang zhes bya ba ni ma yin no /
śeṣair aniyamaḥ /
andhādiṣv api darśanamārgasaṃbhavāt
lhag ma dag dang ni ma nges te /
long ba la sogs pa la yang mthong ba'i lam srid pa'i phyir ro /
strīpuruṣendriyayor vaikalye kathaṃ darśanamārgotpattiḥ mo dang pho'i dbang po dag ma tshang na yang ji ltar mthong ba'i lam skye bar 'gyur te /
strīpuruṣendriyaviyuktavikalānāṃ hi saṃvaraphalaprāptivairāgyāṇi na santīti mo dang pho'i dbang po dang mi ldan pa dang nyams pa rnams la sdom pa dang 'bras bu 'thob pa dang 'dod chags dang bral ba med do zhe na /
kecit tāvad āhuḥ /
pratilabdhasaṃvarāṇāṃ phalaprāptir bhavati
re zhig kha cig na re sdom pa thob pa rnams kyi 'bras bu 'thob par 'gyur la /
dvivyaṃjanodayād dhi prātimokṣasamvaratyāgo bhavati mtshan gnyis 'byung bas so sor thar pa'i sdom pa gtong bar 'gyur gyi de dag nyams pas ni ma yin no /
na tadvaikalyāt /
kramamaraṇād vā strīpuruṣendriye nirodhe 'py abhyastanirvedhabhāgīyasya darśanamārgotpattir bhavati
yang na nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa la goms pa la rim gyis 'chi bas mo dang pho'i dbang po 'gags kyang mthong ba'i lam skye bar 'gyur ro zhes zer ro /
apare punar āhuḥ /
pudgalasāmānyam ihādhikriyate /
naikatraivendriyair āvaśyakasamanvāgamavyabhicārāv ucyete
gzhan dag na re 'dir ni gang zag spyi'i dbang du byas pa yin gyi gcig kho na la gdon mi za bar dbang po dang ldan pa dang 'khrul pa brjod pa ni ma yin no zhes zer ro /
ji ltar zhe na /
katham /
upekṣājīvitamanoyukto 'vaśyaṃ trayānvita iti yāvat /
upekṣāsamanvāgataḥ pudgalaḥ kāmadhātūpapanno vā yāvad bhavāgropapanno vā sarvo 'sāv avaśyaṃ trayeṇa samanvāgataḥ
btang snyoms dang ni srog dang ni /
yid dang ldan la nges gsum ldan /
zhes bya ba 'dod pa'i khams su skyes pa yang rung srid pa'i rtse mo'i bar du skyes pa yang rung ste /
btang snyoms dang ldan pa'i gang zag ji snyed pa de thams cad gdon mi za bar gsum dang ldan pa yin no /
cakṣurādivyabhicāras tu saṃbhavato na sarvatra mig la sogs pa 'khrul pa ni thams cad du ci rigs par sbyar te /
kaścid eva hi rūpibhir indriyair asamanvāgato ya ārūpyadhātūpapannaḥ /
na tu yo rūpadhātūpapannaḥ /
vistareṇa yāvat kaścid eva śraddhādibhir asamanvāgato yaḥ samucchinnakuśalamūlaḥ
la la ni gzugs can gyi dbang po dag dang mi ldan pa nyid yin te /
gzugs med pa'i khams su skyes pa gang yin pa'o zhes bya ba nas rgyas par la la ni dad pa la sogs pa dang mi ldan te dge ba'i rtsa ba kun du chad pa gang yin pa'o zhes bya ba'i bar yin te /
na tu sa eva ārūpyadhātūpapannaḥ /
tasthehāpi yāvān ājñāsyāmīndriyopetaḥ sarvo 'sāv ebhir yathoktais trayodaśabhir indriyair avaśyaṃ samanvāgataḥ
gzugs med pa'i khams su skyes pa de nyid ni ma yin te /
yang 'dir kun shes par byed pa'i dbang po dang ldan pa ji snyed pa de thams cad ni gdon mi za bar ji skad bshad pa'i dbang po bcu gsum ldan pa yin no /
vyabhicāras tu saṃbhavataḥ (Abhidh-k-vy 122) kasyacid eva /
tathā hi kasyacic cakṣurindriyeṇāsamanvāgamo yo 'ndhaḥ
'ga' zhig la 'khrul pa ni ci rigs par kho nar sbyar bar bya ste /
'dir ltar la la ni mig gi dbang po dang mi ldan te /
long ba gang yin pa'o /
kasyacic chrotrendriyeṇa yo badhiraḥ /
evaṃ ghrāṇādibhiḥ /
yāvat kasyacit strīndriyeṇa yaḥ puruṣaḥ
la la ni rna ba'i dbang po dang mi ldan te 'on pa gang yin pa'o zhes bya ba nas de bzhin du la la ni mo'i dbang po dang mi ldan te pho gang yin pa'o /
kasyacit puruṣendriyeṇa yā strī /
kasyacid daurmanasyena yo vītarāgaḥ /
ity evam evāvagantavyaṃ
la la ni pho'i dbang po dang mi ldan te mo gang yin pa'o /
la la ni yid mi bde ba dang mi ldan te 'dod chags dang bral ba gang yin pa'o zhes bya ba de lta bu kho na khong du chud par bya'o /
(II /
21) sarvālpair niḥśubho 'ṣṭābhir iti ekaḥ pudgalaḥ /
sarvebhyo 'lpair yaḥ samanvāgataḥ
dge med nang na nyung ldan pa /
lus tshor srog yid brgyad dang ldan /
sa kiyadbhir alpaiḥ samanvāgata ity āha /
niḥśubho yaḥ samucchinnakuśalamūlaḥ /
sa ca kāmadhātāv eva /
cchinatti strī pumān dṛṣṭicarita iti /
kāmavairāgyaṃ cātra na saṃbhavati /
tasmād asya paṃcāpi vedanendriyāṇi santi /
kāyendriyaṃ ca jīvitamanasī ca sta eva sarvatra
zhes bya ba ni gang zag gcig 'ga' zhig nang na nyung ba dang ldan pa gang yin pa de nyung du ji srid cig dang ldan zhe na /
smras pa /
dge med ni dge ba'i rtsa ba kun tu chad pa yin no /
de yang 'dod pa'i khams kho na'i yin pas 'di la 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba yang mi srid do /
de lta bas na 'di la thams cad du tshor ba'i dbang po lnga char yang yod la lus kyi dbang po yang yod srog dang yid kyi dbang po dag kyang yod pa kho na'o /
cakṣurādīni tu na santi /
kramamaraṇāvasthāyāṃ andhatvādyavasthāyāṃ ca teṣām abhāvāt
mig la sogs pa ni med de /
rim gyis 'chi ba'i gnas skabs dang long ba nyid la sogs pa'i gnas skabs na de dag med pa'i phyir ro /
vcdayata iti kṛtveti kartari kvip myong bar byed pa ni tshor ba ste zhes bya ba ni byed pa por sgrub pa yin no /
vedanaṃ vā vid iti bhāvasādhana auṇādikaḥ kvip tshor ba ni tshor ba ste zhes bya ba ni ngo bor bsgrub pa yin te /
jñāpakaṃ darśayati /
yathā saṃpadanaṃ saṃpad iti /
tathārūpya iti saṃkhyāmātraṃ tathāśabdena saṃbadhyate /
ekāntakuśalatvāt śraddhādīni śubhagrahaṇena gṛhyanta iti /
śubhāny eva nākuśalāvyākṛtāni yāni tāni śubhānīty arthaḥ /
ājñāsyāmīndriyādīnām api grahaṇaprasaṃga iti /
tāny api ekāntakuśalāni /
tasmāt tadgrahaṇaprasaṃga iti /
na /
aṣṭādhikārād iti /
niḥśubho 'ṣṭābhir ity etasmāt /
upekṣāyurmanaḥśubhair aṣṭābhir ity ājñāsyāmīndriyādīnāṃ nirāsaḥ kṛto bhavati
dper na phun sum tshogs pa la phun sum tshogs pa'o zhes bya ba bzhin no zhes bya ba ni khungs ston par byed pa yin no /
gzugs med byis pa'ang de bzhin te /
zhes bya ba la de bzhin zhes bya ba'i sgras ni grangs tsam mthun par sbyor ba yin no /
dge ba smos pas ni dad pa la sogs pa gzung bar bya ste /
gcig tu dge ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni dge ba dag kho na yin gyi mi dge ba dang lung du ma bstan pa ma yin gyi mi dge ba dang lung du ma bstan pa ma yin pa gang dag yin pa de dag ni dge ba yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
kun shes par byed pa'i dbang po la sogs pa yang bsdus par thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni de dag kyang gcig tu dge ba yin te de lta bas na de dag bsdus par thal bar 'gyur ro zhes bya ba yin no /
ma yin te brgyad kyi skabs yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni /
dge med nang na nyung ldan pa /
brgyad dang zhes bya ba 'dis bsgre ba brgyad do /
btang snyoms srog yid dge rnams dang /
zhes bshad kyi sgra mtshams bcad pa'i phyir kun shes par byed pa'i dbang po la sogs pa btsal bar bya ba yin no /
byis pa'i skabs yin pa'i phyir zhes bya ba ni /
aṣṭaśabdena kṛtāvadhitvāt /
bālādhikārāc ceti /
bālo 'trādhikriyate /
bālas tathārūpya iti vacanāt /
ājñāsyāmīndriyādyabhāve ca pṛthagjano bhavati /
pṛthagjanatvaṃ katamat /
āryadharmāṇām alābha iti vacanāt
gzugs med byis pa'ang de bzhin te /
zhes 'byung ba'i phyir 'dir ni byis pa'i dbang du byas pa yin no /
so so'i skye bo nyid gang zhe na /
'phags pa'i chos rnams ma thob pa'o zhes 'byung ba kun shes par byed pa'i dbang po med na so so'i skye bo yin no /
tasmāt teṣv anāsraveṣu aprasaṃga iti /
(II /
22) dvivyaṃjano yaḥ samagrendriya iti
de lta bas na zag pa med pa de dag la thal bar mi 'gyur ro /
dvivyaṃjano 'pi hi samagracakṣurādikaḥ /
evam ekānnaviṃśatyā samanvāgato nānyathā
mtshan gnyis pa dbang po tshang ba zhes bya ba ni mtshan gnyis pa gal te mig la sogs pa tshang ba zhig yin na de lta na bcu dgu dang ldan gyi gzhan du ni ma yin no /
ājñātāvīndriyaṃ dvayoś cānyatarad iti /
rāgitvād ājñātāvīndriyaṃ ekāntena varjayitavyaṃ
kun shes pa dang ldan pa'i dbang po dang gnyis po las gang yang rung ba zhig ces bya ba ni chags pa dang bcas pa ma yin pa'i phyir kun shes pa dang ldan pa'i dbang po ni gcig tu spang bar bya ba yin no /
āryasya cājñāsyāmīndriyājñendriyābhyām avaśyaṃ paryāyeṇa samanvāgamāt /
yadājñāsyāmīndriyaṃ /
na tadājñendriyaṃ /
yadājñendriyaṃ /
na tadājñāsyāmīndriyaṃ /
(Abhidh-k-vy 123) ukta indriyāṇāṃ dhātuprabhedaprasaṃgenāgatānāṃ vistareṇa prabhcda iti /
aṣṭādaśānāṃ dhātūnāṃ katīndriyaṃ kati nendriyam iti dhātuprabhedaprasaṃgena /
dharmārdham indriyaṃ ye ca dvādaśādhyātmikāḥ smṛtā iti
'phags pa yin pas kun shes par byed pa'i dbang po dang kun shes pa'i dbang po dag ni gdon mi za bar rnam grangs par ldan pa yin te gang gi tshe kun shes par byed pa'i dbang po yod pa de'i tshe ni kun shes pa'i dbang po med la gang gi tshe kun shes pa'i dbang po yod pa de'i tshe ni kun shes par byed pa'i dbang po med do /
khams rab tu dbye ba'i zhar la 'ongs pa dbang po rnams kyi rab tu dbye ba rgyas par bshad zin to zhes bya ba ni khams bco brgyad las dbang po ni du dbang po ma yin pa ni du zhes bya ba ni khams rab tu dbye ba'i zhar la 'ongs pa /
chos kyi phyed dang gang dag ni /
bcu gnyis nang gir bshad dbang po /
indriyāṇi āgatāni /
teṣāṃ prabhedaḥ /
amalaṃ trayam ity evamādivistareṇoktaḥ
zhes bya ba'i dbang po de rnams kyi rab tu dbye ba ste /
gsum ni dri ma med ces bya ba de lta bu la sogs pa rgyas par bshad zin to /
(II /
23) kim ete saṃskṛtā dharmā iti /
ye te skandhadhātvāyatanatvenābhihitāḥ pūrvaṃ
ci 'dus byas kyi chos 'di dag ces bya ba ni gong du phung po dang khams dang skye mched bshad pa gang dag yin pa'o /
yathā bhinnalakṣaṇā iti /
rūpyate iti rūpaṃ /
anubhavo vedanā /
nimittodgrahaṇaṃ saṃjñetyādi /
saṃskṛtagrahaṇam utpattimattvāt /
utāho niyatasahotpādā api /
kecit santīti /
santi hi kecit sahotpādā na tu niyatasahotpādāḥ /
yathā cakṣurādisahotpādāḥ /
tadvijñānādayaḥ cakṣurādīnāṃ sabhāgatatsabhāgabhāvāt /
tasmād evaṃ pṛcchati /
sarva ime dharmāḥ paṃca bhavaṃtīti /
paṃcavastukanayena evaṃ sarvadharmasaṃgraho vyavasthāpyate
ji ltar mtshan nyid tha dad pa zhes bya ba ni gzugs ni gzugs su rung ba'o /
tshor ba ni myong ba'o /
'du shes ni mtshan mar 'dzin pa'o zhes bya ba la sogs pa yin no /
'dus byas smos pa ni skye ba dang ldan pa'i phyir ro /
'on te kha cig nges par lhan cig skye ba yang yod ces bya ba ni kha cig lhan cig skyes pa yod mod kyi nges par lhan cig skye ba ni ma yin te dper na mig la sogs pa dang lhan cig skye ba de dag gi rnam par shes pa la sogs pa lta bu ste /
mig la sogs pa ni rten pa dang bcas pa dang de dang mtshungs pa yod pa'i phyir ro /
de lta bas na de skad du 'dri'o /
chos 'di dag thams cad ni lngar 'gyur ro zhes bya ba ni gzhi lnga'i tshul gyis de ltar chos thams cad bsdus par rnam par 'jog pa yin no /
rūpādikalāpamukhena dharmanirdeśaḥ gzugs la sogs pa'i tshogs kyi sgo nas ston pa ni bde blag tu rtogs par bya ba'i phyir ro /
sukhapratipattyarthaṃ /
tatrāsaṃskṛtaṃ naivotpadyata iti /
na tat prati sahotpādaniyamaś cintyate
de la 'dus ma byas la ni skye ba med pa nyid do zhes bya ba ni de la nges par lhan cig skye ba bsam par mi bya ba yin no /
sarvasūkṣmo rūpasaṃghātaḥ paramāṇur iti /
saṃghātaparamāṇur na dravyaparamāṇuḥ
thams cad pas phra ba'i gzugs ni rdul phra rab ces bya ba ni rdzes kyi rdul phra rab ma yin pa'o /
yatra hi pūrvaparabhāgo nāsti /
tat sarvarūpāpacitaṃ dravyaṃ dravyaparamāṇur itīṣyate
gang la shar dang nub kyi cha med pa gzugs thams cad pas chung ba de ni rdzas kyi rdul phra rab ces bya bar 'dod do /
de las khyad par du bya ba'i phyir /
tasmād viśinaṣṭi saṃghātaḥ paramāṇur iti /
kāme 'ṣṭadravyako 'śabda iti
bstsags pa'i rdul phra rab ces bya ba smos so /
'dod na /
sgra med phra rab rdul rdzas brgyad /
kāmadhātau yadā śabdo 'tra notpadyate /
tadā niyatam aṣṭadravyaka eva bhavati nāto nyūnadravyakaḥ
ces bya ba ni 'dod pa'i khams na gang gi tshe 'di la sgra mi 'byung ba de'i tshe nges par rdzas brgyad pa kho na yin no /
'di las rdzas nyung ba can ni ma yin no /
aparendriya iti /
aparam indriyam asminn ity aparendriyaḥ /
cakṣurādimān ity arthaḥ /
yatra hi cakṣuḥ śrotrādi vā tatra kāyendriyeṇa bhavitavyaṃ tatpratibaddhavṛttitvāc cakṣurādīnāṃ
dbang po gzhan ldan zhes bya ba 'di la dbang po gzhan yod pas na dbang po gzhan ldan te mig la sogs pa dang ldan zhes bya ba'i tha tshig go /
gang la mig dang rna ba la sogs pa yod pa de la ni lus kyi dbang po yang yod par 'gyur te /
saśabdāḥ punar ete paramāṇava ity aṣṭadravyakādayaḥ saṃghātaparamāṇavaḥ saśabdā utpadyamānā yathākramaṃ nava daśaikādaśadravyakā utpadyante /
yo 'ṣṭadravyakaḥ /
sa navadravyakaḥ /
yo navadravyakaḥ /
sa daśadravyakaḥ /
yo daśadravyakaḥ /
sa ekādaśadravyaka iti
mig la sogs pa ni de la rag lus te 'byung ba'i phyir ro /
rdul phra rab de dag sgra dang bcas pa zhig tu skye na ni zhes bya ba ni rdzas brgyad pa la sogs pa'o /
bstsags pa'i rdul phra rab dag sgra dang bcas pa zhig tu skye na ni go rims bzhin du rdzas dgu dang bcu dang bcu gcig par skyes te /
rdzas brgyad pa gang yin pa de ni rdzas dgu pa yin no /
asti hīndriyavinirbhāgī śabdo 'pīti /
indriyād vinirbhaktuṃ yo na śakyate /
sa indriyāvinirbhāgī śabdaḥ /
indriyāpṛthagvartīty arthaḥ /
avinirbhogīti kecid bhuji paṭhanti
rdzas dgu pa gang yin de ni rdzas bcu pa yin no /
rdzas bcu pa gang yin pa de ni rdzas bcu gcig pa yin no /
dbang po dang tha mi dad pa'i sgra yang yod de zhes bya ba ni gang zhig dbang po dang tha dad par bya mi nus pa de ni dbang po dang tha mi dad pa'i sgra yin te dbang po dang tha mi dad par 'dug pa can zhes bya ba'i tha tshig go /
katham avinirbhāge bhūtānāṃ kaścid eva saṃghātaḥ kaṭhina ityādi /
kaṭhinaḥ pṛthivīdhātuḥ /
dravo 'bdhātuḥ /
uṣṇas tejodhātuḥ /
samudīraṇā (Abhidh-k-vy 124) vāyudhātuḥ
ji ltar 'byung ba rnams tha mi dad pa las 'di na 'dus pa kha cig kho na ni sra bar dmigs zhes bya ba la sogs pa ni sra ba ni sa'i khams yin la gsher ba ni chu'i khams yin /
dro ba ni me'i khams yin /
tulyabhūtasadbhāvāt tulyarūpais tatsaṃghātair bhavitavyam ity abhiprāyaḥ /
yad yatra paṭutamam iti vistaraḥ
g yo ba ni rlung gi khams yin pa 'byung ba mnyam par yod pa'i phyir de dag 'dus pa mtshungs pa'i ngo bo dag tu 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
yad dravyaṃ pṛthivyādilakṣaṇaṃ /
yatra saṃghāte paṭutamaṃ sphuṭatamaṃ prabhāvataḥ śaktito na tu dravyataḥ udbhūtam utpannaṃ /
tasya tatropalabdhiḥ /
tasya dravyasya tatra saṃghāta upalabdhir grahaṇaṃ
gang zhig gang na ches gsal zhing zhes bya ba la sogs pa rgyas par 'byung ba ni sa la sogs pa'i mtshan nyid kyi rdzas gang zhig 'dus pa gang la ches gsal zhing mngon pa yin no /
mthu'i sgo nas zhes bya ba ni nus pa'i sgo nas yin gyi rdzas kyi sgo nas shas che bar gyur pa ni ma yin no /
sūcītūlīkulāpasparśavat /
tatra sūcyo lohamayyaḥ pratītā loke /
tūlyo vīraṇādipuṣpamūladaṇḍāḥ /
yāḥ siṃkā iti prākṛtapratītāḥ /
tāsāṃ sūcīnāṃ tūlīnāṃ ca kalāpaḥ /
tasya sparśaḥ sūcītūlīkalāpasparśaḥ /
tasya copalabdhiḥ /
tasya paṭutamasya prabhāvata udbhūtasya bhūtasyeti /
tatra tasyeveti /
anena lakṣaṇena vatiḥ /
etad uktaṃ bhavati
de ni de na dmigs te zhes bya ba ni rdzas de ni 'dus pa de na dmigs shing 'dzin pa yin no /
khab dang sdong bu'i tshogs la reg pa lta bu zhes bya ba de la khab ni 'jig rten la lcags las byas par grags pa yin no /
sdong bu ni ldum bu bi ra na la sogs pa'i me tog gi rtsa ba'i sdong bu yin te skye bo phal pa yan chad la me tog gi rtsa ba zhes grags pa gang yin pa'o /
khab dang sdong bu de dag gi tshogs la reg pa ste ches gsal zhing mthu'i sgo nas shas che ba'i 'byung ba de dmigs pa ni de dang 'dra'o /
yathā tulye 'pi sūcīnāṃ tūlīnāṃ kalāpasadbhāve tīkṣṇatvāt sūcīnām eva sparśo vyaktam upalabhyate /
na tūlīnām atīkṣṇatvāt
'di skad du ji ltar khab dang sdong bu rnams kyi tshogs mnyam par yod kyang rno ba'i phyir khab dag kho na'i reg pa gsal bar dmigs kyi rtul pa'i phyir sdong bu rnams kyi ni ma yin pa de bzhin du shing la sogs pa kha cig kho na la sra ba dmigs la /
tathā kvacid eva saṃghāte kāṣṭhādike kaṭhinam upalabhyate /
kvacid dravaḥ pānīye /
kvacid uṣṇo 'gnau /
kvacit samudīraṇā vāyau /
na ca tatratatra saṃghāte catvāri mahābhūtāni na santi /
saktulavaṇacūrṇarasavac ca /
saktucūrṇānāṃ lavaṇacūrṇānāṃ ca yathā rasasyopalabdhiḥ /
lavaṇacūrṇarasa eva vyaktam upalabhyate /
na tu saktucūrṇarasaḥ
kha cig la ni gsher ba ste /
chu la'o /
kha cig la ni dro ba ste /
me la'o /
kha cig la ni gyo ba ste rlung la yin yang tshogs pa de dang de la 'byung ba chen po bzhi dag med pa ni ma yin no /
phye dang lan tshva'i phye ma'i ro bzhin zhes bya ba ni dper na phye'i phye ma dang lan tshva'i phye ma rnams kyi ro dmigs pa lta bu yin te /
lan tshva'i phye ma'i ro kho na gsal bar dmigs kyi phye ma'i ro ni ma yin pa ltar 'dir yang de dang 'dra'o /
tadvad ihāpīti /
saṃgrahadhṛtipaktivyūhanād iti /
saṃgrahakarmaṇābdhātor astitvaṃ gamyate kāṣṭhādike
sdud pa dang 'dzin pa dang smin pa dang gyo ba'i phyir zhes bya ba ni sdud pa'i las kyis na shing la sogs pa la chu'i khams yod pa nyid du rtogs te /
anyathā pāṃsumuṣṭivat tad viśīryate /
yadi tatrābdhātur na syāt
gal te de na chu'i khams med par gyur na des spar gang gtor ba bzhin du rnam par 'gyes par 'gyur ro /
dhṛtikarmaṇāpsu nauprabhṛtīnāṃ pṛthivīdhātor astitvaṃ gamyate chu la gru la sogs pa 'degs pa'i las kyis na sa'i khams yod pa nyid du rtogs so /
paktikarmaṇā tejodhātor astitvaṃ gamyate smin par byed pa'i las kyis ni me'i khams yod pa nyid du rtogs te /
yadi hi tan na syāt kāṣṭhādikaṃ na pūtībhavet gal te de med par gyur na shing la sogs pa 'drul bar 'gyur ro /
vyūhanakarmaṇā vāyudhātor astitvaṃ gamyate g yo ba'i las kyis na rlung gi khams yod pa nyid du rtogs te /
prasarpaṇaṃ hi tasya na syād vṛddhir vā yadi vāyudhātus tatra na syāt /
evam anyatrāpi yojyaṃ /
pratyayalābhe ca satīti vistaraḥ /
pratyayānām agnyādīnāṃ lābhe sati kaṭhinādīnāṃ ca dravaṇādibhāvāt
gal te de med par gyur na de 'phel zhing rgyas par mi 'gyur ro /
de bzhin du gzhan la yang sbyar bar bya'o /
rkyen dang phrad na zhes bya ba la sogs pa rgyas par 'byung ba ni me la sogs pa'i rkyen dang phrad na sra ba la sogs pa yang gsher ba la sogs par 'gyur ba'i phyir la /
dravaṇaghanatvādibhāvāt /
tadyathāgnibhūte sati kkaṭhinasya lohasya dravaṇaṃ
gsher ba la sogs pa yang sra ba nyid la sogs par 'gyur ba'i phyir ro /
dper na mer gyur pa yod na sra ba lcags kyang nal nal por 'gyur te /
tena jñāyate lohe 'bdhātur astīti des na lcags la chu'i khams yod do zhes bya bar shes so /
tathā dravasya śaityādipratyayalābhe kāṭhinyaṃ de bzhin du gsher ba yang grang ba nyid la sogs pa'i rkyen dang phrad na sra bar 'gyur te /
tena jñāyate pṛthivīdhātor atrāstitvam iti des na 'di la sa'i khams yod pa nyid du shes so /
tathā kaṭhinasaṃgharṣād auṣṇyam upalabhyate /
tena tejodhātor atrāstitvaṃ gamyate
de bzhin du 'drud pa las dro bar dmigs te /
des na 'di la me'i khams yod do zhes bya bar shes so /
iti evaṃ saṃbhavato 'nyatrāpi yojyaṃ /
apsu śaityātiśayād auṣṇyaṃ gamyate ity apara iti bhadantaśrīlātaḥ
de bzhin du gzhan la yang ci rigs par sbyar ro /
bam po bcu gcig pa /
gzhan dag na re chu la grang ba'i khyad par gyi sgo nas dro ba yod par khong du chud do zhes zer ro zhes bya ba ni btsun pa dpal len te /
yasmād āpaḥ śītāḥ śītatarāḥ śītatamāś ca upalabhyante /
tato jñāyate tejasas tatrānyataratamotpatteḥ śaityātiśayaḥ
gang gi phyir chu grang ba dang shin tu grang ba dang ches shin tu grang ba dag dmigs pa de'i phyir de la me chung ba dang shin tu chung ba dang ches shin tu chung ba 'byung bas grang ba'i khyad par du gyur pa yin te /
tena ca tatra tejo 'stīti gamyate /
avyatibhede 'pīti vistaraḥ /
taṃ matam ācāryo dūṣayati
des na de la me'i khams yod par shes so /
ma 'dres kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzhung lugs de slob dpon sun 'byin par byed pa yin te /
yathā na ca (Abhidh-k-vy 125) śabdasya dravyāntareṇa vyatibhedo miśrībhāvo 'sti atiśayaś ca bhavati svabhāvabhedāt paṭuḥ śabdaḥ paṭutaraḥ paṭutama iti dper na dgra la rdzas gzhan dang 'dres shing 'khrugs par gyur pa med kyang khyad par yang yod de /
ngo bo nyid kyi bye brag gis sgra gsal ba dang shin tu gsal ba dang ches shin tu gsal ba yod pa ltar 'dir yang de dang 'dra bar 'gyur ro /
evam ihāpi bhavet /
yathā ca vedanāyā na kenacid dravyāntareṇa vyatibhedo bhavatīti svabhāvabhedāt tāratamyenātiśayaḥ /
tathehapīti /
nānena tejo'stitvaṃ gamyate /
tā eva hy āpaḥ kāścic chītāḥ kāścic chītatarāḥ kāścic chītatamā iti /
bījatas teṣu teṣāṃ bhāvo na svarūpata ity apara iti sautrāntikāḥ
yang dper na tshor ba rdzas gzhan ci dang yang 'dres pa ma yin yang /
ngo bo nyid gsum gyi khyad par gyis shin tu dang ches shin tu khyad par yang yod pa ltar 'dir yang de dang 'dra bas /
'dis ni me yod pa nyid du shes par mi 'gyur te /
chu de dag nyid kha cig ni grang ba yin la /
kha cig ni shin tu grang ba yin /
kha cig ni ches shin tu grang ba yin par zad do /
gzhan dag na re de dag la de dag sa bon gyi sgo nas yod kyi zhes zer ro zhes bya ba ni mdo sde pa rnams te /
bījataḥ śaktitaḥ sāmarthyata ity arthaḥ sa bon gyi sgo nas zhes bya ba ni nus pa'i sgo nas te /
na svarūpato na dravyata ity arthaḥ /
śaktir eva hi nānāvidhāsti yayā yogibhir adhimokṣaviśeṣeṇa suvarṇadhātū rūpyadhātus tāmradhātur ity evamādayo dhātavaḥ kriyante /
kasmād ity āha /
saṃty asmiṃ dāruskandhe vividhā dhātava iti vacanāt
mthu'i sgo nas zhes bya ba'i tha tshig go /
rang gi ngo bor ni ma yin zhes bya ba ni rdzas su ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de la ni gang gis na rnal 'byor pa dag mos pa'i khyad par gyis gser gyi khams dang dngul gyi khams dang zangs kyi khams zhes bya ba de lta bu la sogs pa'i khams dag byed par 'gyur ba nus pa kho na yod do /
ci'i phyir zhe na /
shing gi phung po 'di la khams rnam pa sna tshogs yod do zhes gsungs pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
dhātuśaktayo hi tatraivaṃ bhagavatoktāḥ der ni bcom ldan 'das kyis khams kyi nus pa la de skad ces bshad pa yin te /
na hi tatrātibahūnāṃ suvarṇarūpyādīnāṃ svarūpato 'vakāśo 'stīti de la gser dang dngul la sogs pa'i khams mang po dag rang gi ngo bor yod pa'i go skabs ni med do /
kathaṃ vāyau varṇasadbhāva iti vaibhāṣikān evaṃ codayanti /
kāme 'ṣṭadravyaka iti niyame kathaṃ vāyau varṇo 'stīti nirdhāryate
rlung la kha dog ji ltar yod ces bya ba ni bye brag tu smra ba rnams kho na la brgal ba yin no /
'dod na dbang po med pa dang sgra med phra rab rdul rdzas brgyad /
ces nges par byas pa /
ji ltar rlung la kha dog yod ces dmigs kyis sel bar byed de /
na hi kathaṃcit tatra varṇa upalabhyate de la ni kha dog ji ltar yang mi dmigs so /
don 'di ni dad par bya ba yin gyi /
śraddhānīya eṣo 'rtho nānumānīya iti vaibhāṣikāḥ /
paramāptair ayam ukto 'rtha iti pratyetavyo nārtho 'numānasādhya ity abhiprāyaḥ /
saṃsargato gandhagrahaṇād veti /
asti vānumānam iti darśayati
rjes su dpag par bya ba ni ma yin no zhes zer ba ni bye brag tu smra ba rnams yin te /
don 'di ni yid ches pa dam pa dag gis bshad pa yin pas yid ches par bya ba yin gyi rjes su dpag par bya ba ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
yang na 'dres par dri 'dzin pa'i phyir te zhes bya ba ni rnam pa gcig tu na rjes su dpag pa yang yod do zhes ston par byed pa yin no /
gandhavatā tu dravyeṇa vāyoḥ saṃparkād gandha upalabhyate /
sa ca gandho varṇaṃ na vyabhicarati /
yatra hi gandhaḥ /
tatra varṇena bhavitavyam iti /
atra ca sādhanavacanaṃ /
varṇavān vāyur gandhavattvāj jātipuṣpavad iti /
rūpadhātau gandharasayor abhāva ukta iti /
vinā gandharasaghrāṇajihvāvijñānadhātubhir iti vacanāt
dri dang ldan pa'i rdzas dang 'bral ba las rlung gi dri dmigs la dri de yang kha dog la 'khrul pa med de /
gang gi dri yod pa de na kha dog yod par 'gyur ro /
'dir sgrub pa'i tshig ni rlung ni kha dog dang ldan pa yin te /
dri dang ldan pa'i phyir sna ma'i me tog lta bu zhes bya ba yin no /
gzugs kyi khams na ni dri dang ro dag med par bshad pas zhes bya ba ni /
tena tatratyāḥ paramāṇavaḥ ṣaṭsaptāṣṭā dravyakā iti /
tatratyās tatra bhavāḥ /
tatratyāḥ paramāṇavaḥ saṃghātaparamāṇavo 'dhikṛtāḥ /
ya ihāṣṭadravyaka ukto nirindriyo 'śabdaḥ /
sa tatra saḍdravyakaḥ /
yo navadravyakaḥ kāyendriyā /
sa saptadravyakaḥ /
yo dasadravyako 'parendriyaḥ
dri dang ro dang sna dang ni /
lce yi rnam shes khams ma gtogs /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
des na de na yod pa'i rdul phra rab rnams ni rdzas drug dang bdun dang brgyad dang ldan pa zhes bya ba la /
de na yod pa ni de na yod pa dag go /
de na yod pa'i rdul phra rab la sogs pa'i rdul phra rab dag gi dbang du byas pa yin te /
'di na dbang po yang med sgra yang med pa rdzas brgyad par bshad pa gang yin pa de ni de na rdzas drug pa yin la /
so 'ṣṭadravyakaḥ /
saśabdakāḥ punar ete saptāṣṭanavadravyakā ity avagantavyaṃ /
uktarūpatvān na punar ucyanta iti /
uktakalpatvān na punaḥ sūtryanta ity arthaḥ /
kiṃ punar atra dravyam eva dravyam iti vistaraḥ /
mukhyavṛttyā yad dravyaṃ yasya svalakṣaṇam asti /
tad dravyaṃ gṛhyate /
āhosvid āyatanaṃ dravyam ity adhikṛtaṃ /
āyatanam api hi dravyam iti śakyate vaktuṃ sāmānyaviśeṣalakṣaṇasadbhāvāt /
kiṃ cātaḥ /
kaś cāto doṣa ity arthaḥ /
yadi dravyam eva dravyaṃ gṛhyate /
yadi rūpaparyantalakṣaṇaṃ pṛthivyādiparamāṇudravyaṃ (Abhidh-k-vy 126) gṛhyate /
atyalpam idam ucyate /
aṣṭadravyaka ityādi /
saṃsthānagurutvalaghutvaślakṣṇatvakarkaśatvaśītajighatsāpipāsānāṃ saṃbhavato dravyāntarāṇāṃ kvacitkvacit sadbhāvāt /
tathā ca sati yo 'ṣṭadravyakaḥ /
sa navadravyako yāvac caturdaśadravyaka ity aṣṭadravyakaniyamo bhidyate
lus kyi dbang po dang rdzas dgu pa gang yin pa de ni rdzas bdun pa yin no /
dbang po gzhan dang yang ldan pa rdzas bcu pa gang yin pa de ni rdzas brgyad pa yin no /
yang 'di dag sgra dang bcas pa zhig yin na ni rdzas bdun pa dang brgyad pa dang dgu pa yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
bshad zin pa dang 'dra ba'i phyir yang mi bshad do zhes bya ba ni bshad zin pa dang mtshungs pa'i phyir yang mi brjod do zhes bya ba'i tha tshig go /
yang ci 'dir rdzas kho na la rdzas su gzung ngam zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dngos kyi tshul gyis gang la rang gi mtshan nyid yod pa'i rdzas gang yin pa de la rdzas su gzung ngam 'on te skye mched kyi rdzas kyi dbang du byas pa yin /
skye mched la yang spyi dang khyad par gyi mtshan nyid yod pa'i phyir rdzas shes brjod par mi nus so /
des na cir 'gyur zhes bya ba ni des na nyes pa cir 'gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
gal te rdzas kho na la rdzas su bzung na ni zhes bya ba ni gal te gzugs kyi mtha'i mtshan nyid la sogs pa'i rdul phra rab kyi rdzas la rdzas su bzung na ni rdzas brgyad dang ldan pa zhes bya ba la sogs pa 'di ha cang nyung bar smras pa yin te kha cig la ci rigs par rdzas gzhan dbyibs dang yang ba nyid dang lci ba nyid dang 'jam pa nyid dang rtsub pa nyid dang grang ba dang bkres pa dang skom pa dag kyang yod pa'i phyir ro /
de lta yin dang rdzas brgyad pa gang yin pa de ni rdzas dgu pa yin pa nas rdzas bcu bzhi pa'i bar yin par 'gyur bas rdzas brgyad pa'i nges pa nyams par 'gyur te /
evaṃ navadravyakādiṣu yojyaṃ rdzas dgu pa la sogs pa la yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
evaṃrūpadhātāv api ṣaṭsaptāṣṭadravyaniyamabhedo vaktavyaḥ /
caturdravyako hi vaktavya iti
de bzhin du gzugs kyi khams na yang rdzas drug dang bdun dang brgyad pa'i nges pa nyams par khong du chud par bya'o /
yasmād bhūtāny api pṛthivyādīni spraṣṭavyāyatanaṃ /
spraṣṭavyaṃ dvividham iti vacanāt /
tasmāt kāme caturdravyako 'śabdaḥ /
rūpaṃ gandho rasaḥ spraṣṭavyam iti /
saśabdas tu paṃcadravyaka iti vaktavyaṃ /
yad āśrayabhūtam iti /
pṛthivyādīni catvāri /
yad āśrayibhūtam iti /
rūpaṃ gandho rasaḥ spraṣṭvyaikadeśaś ca /
tad evaṃ saṃsthānasya rūpe 'ntarbhāvāt /
gurutvādīnāṃ ca spraṣṭavya iti /
nātyalpam idam ucyate /
nāpy atibahu /
āśrayabhūtānāṃ spraṣṭavyāyatanān niḥkṛṣya caturdhā nirdeśāt /
evam api bhūyānsīti vistaraḥ /
yad bhūtacatuṣkam āśraya ekasyopādāyarūpasya nīlasya pītasya vā /
na tad evānyasyopādāyarūpasya gandhasya rasasya vāśrayaḥ /
kiṃ tarhi /
anyad eva bhūtacatuṣkaṃ tasyāśraya iti vaibhāṣikasiddhāntaḥ /
tatra punar jātidravyam iti
rdzas bzhi dang ldan pa zhes brjod par bya ste zhes bya ba ni gang gi phyir /
reg bya rnam pa gnyis yin te /
zhes 'byung bas sa la sogs pa 'byung ba rnams kyang reg bya'i skye mched yin pa de'i phyir 'dod pa na sgra med pa ni gzugs dang dri dang ro dang reg bya zhes bya ba rdzas bzhi pa yin la sgra dang bcas na ni rdzas lnga pa yin no zhes brjod par bya'o /
rten du gyur pa gang yin pa'o zhes bya ba ni sa la sogs pa bzhi'o /
rten can du gyur pa gang yin pa'o zhes bya ba ni gzugs dang dri dang ro dang reg bya'i phyogs gcig go /
de ltar na dbyibs kyang gzugs kyi nang du 'dus pa'i phyir la yang ba nyid la sogs pa yang reg bya yin pas 'di ha cang nyung bar smras pa ma yin la rten du gyur pa rnams reg bya'i skye mched kyi nas phyung ste /
rnam pa bzhir bstan pa'i phyir ha cang mangs pa yang ma yin yo /
de lta bas na 'byung ba'i rdzas rnams mang por 'gyur te zhes bya ba rgyas par 'byung la /
bye brag tu smra ba rnams kyi grub pa'i mtha'i ni rgyur byas pa'i gzugs sngon po'am ser po gcig gi rten 'byung ba bzhi tshan gang yin pa de nyid rgyur byas pa'i gzugs gzhan dri'am ro'i rten ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
de'i rten ni 'byung ba bzhi tshan gzhan kho na yin no zhes bya ba yin no /
'dir ni rigs la rdzas su bzung ste /
bhūtacatuṣkajātir atra gṛhyate zhes bya ba ni 'dir ni 'byung ba bzhi tshan gyi rigs la rdzas su bzung ste /
yā hy ekasya bhūtacatuṣkasya jātiḥ /
tām anyāni bhūtacatuṣkāni nātikrāmanti
'byung ba bzhi tshan gzhan dag kyang 'byung ba bzhi tshan gcig gi rigs ji lta ba de las ni mi 'da'o /
evaṃ vikalpena vaktum iti /
kiṃcid atra dravyam eva dravyaṃ gṛhyate yad āśrayabhūtaṃ
de ltar 'bad de bye brag tu bshad ci dgos zhes bya ba ni 'dir cung zad cig ni rdzas kho na la rdzas su gzung ste /
kiṃcid atrāyatanadravyaṃ gṛhyate yad āśrayibhūtaṃ rten du gyur pa gang yin pa'o /
cung zad cig ni skye mched kyi rdzas su gzung ste /
yac caitad āśrayabhūtaṃ /
taj jātyā gṛhyata iti /
chandato hi vācāṃ pravṛttiḥ /
arthas tu parīkṣya iti /
chandata icchātaḥ saṃkṣepavistaravidhānānuvidhāyinyo vācaḥ pravartante
rten can du gyur pa gang yin pa'o /
rten can du gyur pa de yang de'i rigs la gzung bar bya'o zhes bya ba yin no /
tshig ni 'dun pa'i sgo nas 'jug pa yin pas don la brtag par bya'o zhes bya ba ni mdor bsdus pa dang rgyas par byas pa'i rjes su byed pa'i tshig ni 'dun pa ste /
arthas tu tāsāṃ parīkṣyaḥ /
kim evaṃ niyatasahotpādāni tāni bhavanti /
na bhavantīti /
yogācāracittās tu saṃghātāvasthāne bhūtānāṃ bhautikānāṃ ca niyamaṃ varṇayanti /
katham iti /
ucyate /
asti samudāya ekabhautikas tadyathā śuṣko mṛtpiṇḍaḥ
'dod pa'i sgo nas 'jug pa yin pas ci de rnams nges par lhan cig skye ba yin nam ma yin zhes de dag gi don la brtag par bya'o /
rnal 'byor spyod pa sems par byed pa dag ni bsags par gnas pa dag la 'byung ba dang 'gyur ba las gyur pa rnams nges par brjod do /
ji lta zhe na /
smras pa /
'dus pa las 'byung ba gcig las gyur pa yang yod de /
'di lta ste bong rdog skams pa lta bu'o /
'byung ba gnyis las gyur pa yang yod de /
asti dvibhautikaḥ sa evārdraḥ /
asti tribhautikaḥ sa evoṣṇaḥ
de nyid gsher ba lta bu'o /
'byung ba gsum las gyur pa yang yod de /
de nyid dro ba lta bu'o /
asti yāvat sarvabhautikaḥ sa evārdra uṣṇaś ca mṛtpiṇḍo gamanāvasthāyām iti 'byung ba thams cad las gyur pa'i bar yang yod de bong rdog gsher ba dang dro ba de nyid 'gro ba'i gnas skabs na'o /
upādāyarūpe 'pi yad upādāyarūpaṃ yasmin samudāye upalabhyate /
tat tatrāstīti veditavyaṃ
rgyur byas pa'i gzugs la yang 'dus pa gang la rgyur byas pa'i gzugs gang zhig dmigs pa de ni de la yod do zhes bya bar rig par bya ste /
asti samudāya ekopādāyarūpikaḥ /
tadyathā prabhā /
asti dvyupādāyarūpikaḥ /
tadyathā saśabdagandho vāyuḥ /
tryupādāyarūpikaḥ /
tadyathā dhūmaḥ /
tasya rūpagandhaspraṣṭavyaviśeṣaprabhāvitatvāt /
spraṣṭavyaviśeṣaḥ punar atra laghutvaṃ veditavyaṃ
'dus pa la rgyur byas pa'i gzugs gcig dang ldan pa yang yod de /
'di lta ste 'od lta bu'o /
rgyur byas pa'i gzugs gnyis dang ldan pa yang yod de 'di lta ste rlung sgra dang dri dang bcas pa lta bu'o /
rgyur byas pa'i gzugs gsum dang ldan pa yang yod de /
'di lta ste du ba lta bu'o /
de ni gzugs dang dri dang reg bya'i khyad par gyis rab tu phye ba'i phyir te /
'di la reg bya'i khyad par ni yang ba nyid yin par rig par bya'o /
caturupādāyarūpikaḥ /
tadyathā guḍapiṇḍaḥ
rgyur byas pa'i gzugs bzhi dang ldan pa yang yod de /
'di lta ste aa ga ru'i sdong bu lta bu'o /
paṃcopādāyarūpikaḥ /
tadyathā sa eva saśabdaḥ /
ity evamādy api (Abhidh-k-vy 127) vaktavyaṃ /
(II /
24ab) śeṣāṇāṃ vaktavya iti cittacaittānāṃ viprayuktānāṃ ca /
cittacaittāḥ sahāvaśyam iti /
na cittaṃ caittair vinā utpadyate /
nāpi caittā vinā cittenety avadhāryate /
na tu sarvaṃ cittaṃ sarvacaittaniyatasahotpādaṃ /
nāpi sarvacaittāḥ sarvacittaniyatasahotpādā iti /
sarvaṃ saṃskṛtalakṣaṇair iti
rgyur byas pa'i gzugs lnga dang ldan pa yang yod de /
'di lta ste de nyid sgra dang bcas pa lta bu'o zhes bya ba de lta bu la sogs pa brjod par bya'o /
lhag ma rnams kyi brjod par bya ste zhes bya ba ni sems dang sems las byung ba dang ldan pa ma yin pa dag gi'o /
sems dang sems byung nges lhan cig /
ces bya ba ni sems kyang sems las byung ba dag med par mi skye la sems las byung ba dag kyang sems med par mi skye'o zhes bya bar nges par gzung ba yin gyi sems thams cad kyang sems las byung ba thams cad dang nges par lhan cig skye'o zhes bya ba yang ma yin la /
sems las byung ba thams cad kyang sems thams cad dang nges par lhan cig skye'o zhes bya ba yang ma yin no /
saṃskṛtalakṣaṇair yad yuktaṃ /
tat sarvaṃ taiḥ saṃskṛtalakṣaṇair jātyādibhir avaśyaṃ sahotpadyate
thams cad 'dus byas mtshan nyid dang zhes bya ba ni de thams cad ni 'dus byas kyi mtshan nyid skye ba la sogs pa de dag dang gdon mi za bar lhan cig skyes pa yin no /
kiṃ punas tad ity āha /
yatkiṃcid utpadyate rūpaṃ cittaṃ caitasikāś cittaviprayuktāś ceti /
pūrvam eva hy asaṃskṛtaṃ bahiṣkṛtaṃ /
tatrāsaṃskṛtaṃ naivotpadyate iti vacanāt /
vikalpārtho vāśabda iti /
kiṃcit prāptyā sahotpadyate yat sattvasaṃkhyātaṃ /
kiṃcin na yad asattvasaṃkhyātam iti vikalpaḥ /
pratisaṃkhyāpratisaṃkhyānirodhayor yady api prāptir asti na tu tāv utpadyete iti na tayor grahaṇaṃ
de yang gang zhig ce na /
gzugs sam sems sam sems las byung ba dag gam ldan pa ma yin pa dag kyang rung gang cung zad skye ba de thams cad ni zhes bya ba smos te /
'dus ma byas ni skye ba med pa kho na'o zhes gong nyid du smos zin pa'i phyir ro /
bye brag tu bya ba'i phyir ram zhes bya ba'i sgra smos so zhes bya ba ni kha cig ni thob pa dang lhan cig skye ste /
sems can du bgrang ba gang yin pa'o /
kha cig ni mi skye ste /
sems can du bgrang ba ma yin pa gang yin pa'o zhes bye brag tu bya ba yin no /
so sor brtags pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dag la yang thob pa yod mod kyi de dag skye bar ni mi 'gyur bas de gnyis ma smos te /
sahotpādananiyamo hy ayam ārambha iti 'di ni nges par lhan cig skye ba las brtsams pa yin no /
asattvasaṃkhyātasya prāptir nāstīti kim atra kāraṇaṃ sems can du bgrang ba ma yin pa la thob pa med do zhes bya ba 'di la gtan tshigs ci zhig yod ce na /
sarvasattvasādhāraṇatvāt /
sahajayaiva ca prāptyā prāptyā prāptimān sahotpadyate /
na pūrvapaścātkālajayety avagantavyaṃ
sems can thams cad kyi thun mong yin pa'i phyir ro /
lhan cig skye ba'i thob pa kho na dang thob pa dang ldan pa lhan cig skye ba'i dus snga ma dang phyis skye ba dang ni ma yin pa kho na'o zhes bya bar khong du chud par bya'o /
(II /
24cd) gativiṣaya iti /
utpattiviṣaya ity arthaḥ
go skabs kyi yul te zhes bya ba ni skye ba'i yul zhes bya ba'i tha tshig go /
mahābhūmikā iti /
mahattvaṃ sarvacittabhavatvāt /
(II /
25) ime kileti /
kilaśabdaḥ paramatadyotane /
svamataṃ tu chandādayaḥ sarvacetasi na bhavanti /
tathā hy anenaivācāryeṇa paṃcaskandhake likhitaṃ /
chandaḥ katamaḥ /
abhiprete vastuni abhilāṣaḥ /
adhimokṣaḥ katamaḥ /
niścite vastuni tathaivāvadhāraṇam ityādi
sa mang po pa rnams zhes bya ba ni sems thams cad la 'byung ba'i phyir mang po pa nyid yin no /
chos bcu po 'di dag ni sems kyi skad cig thams cad la tshogs par 'byung ngo zhes grag go zhes bya ba la /
grag ces bya ba'i sgra ni gzhan gyi gzhung lugs bstan pa'i phyir ro /
rang gi gzhung lugs ni 'dun pa la sogs pa sems thams cad la mi 'byung ba yin te /
'di ltar slob dpon 'dis phung po lnga'i nang du 'dun pa gang zhe na /
bsams pa'i dngos po la mngon par 'dod pa'o /
mos pa gang zhe na nges pa'i dngos po de bzhin du nges par 'dzin pa'o zhes bya ba la sogs pa bris so /
cetanā cittābhisaṃskāra iti /
cittapraspandaḥ praspanda iva praspanda ity arthaḥ
sems pa ni sems mngon par 'du byed pa'o zhes bya ba ni sems rab tu gyo bar byed pa ste /
rab tu gyo bar byed pa bzhin du rab tu gyo bar byed ces bya ba'i tha tshig go /
viṣayanimittagrāha iti /
viṣayaviśeṣarūpagrāha ity arthaḥ
yul la mtshan mar 'dzin pa'o zhes bya ba ni yul gyi khyad par 'dzin pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
sparśa indriyaviṣayavijñānasaṃnipātajā spṛṣṭir iti /
indriyaviṣayavijñānānāṃ saṃnipātāj jātā spṛṣṭiḥ
reg pa ni yul dang dbang po dang rnam par shes pa 'dus pa las skyes pa'i reg pa'o zhes bya ba ni yul dang dbang po dang rnam par shes pa 'dus pa las skyes pa'i reg pa ni reg pa dang 'dra bar reg pa yin te /
spṛṣṭir iva spṛsṭiḥ /
yadyogād indriyaviṣayaviṣayavijñānāny anyonyaṃ spṛśantīva sa sparśaḥ /
dharmapravicaya iti /
pravicinotīti pravicayaḥ /
pravicīyante vā anena dharmā iti pravicayaḥ
gang dang ldan pas yul dang dbang po dang rnam par shes pa rnams phan tshun reg pa bzhin du reg pa yin no /
chos rab tu rnam par 'byed pa'o zhes bya ba ni chos rnams rab tu rnam par 'byed pas rab tu rnam par 'byed pa 'am /
'dis rab tu rnam par 'byed par 'gyur bas rab tu rnam par 'byed pa'o /
yena saṃkīrṇā iva dharmāḥ puṣpāṇīva pravicīyante uccīyanta ity arthaḥ gang gis na chos 'dres pa lta bu rnams la me tog dag ltar 'di dag ni zag pa dang bcas pa'o /
ime sāsravā ime 'nāsravāḥ /
ime rūpiṇaḥ ime 'rūpiṇa iti /
dharmāṇāṃ pravicayaḥ dharmapravicayaḥ /
pratītatvāt prajñeti vaktavye ślokabandhānuguṇyena matir iti kārikāyām uktaṃ /
smṛtir ālambanasaṃpramoṣa iti /
yadyogād ālambanaṃ na mano vismarati
'di dag ni zag pa med pa'o /
'di dag ni gzugs can no /
'di dag ni gzugs can ma yin pa'o zhes bya bar rab tu rnam par 'byed par byed pa ste /
dmigs kyis sel bar byed ces bya ba'i tha tshig go /
chos rnams la rab tu rnam par 'byed pa ni chos rab tu rnam par 'byed pa'o /
grags pa yin pa'i phyir shes rab ces brjod par bya ba las tshig le'ur byas pa las tshigs su bcad pa bsdebs pa dang mthun par blo gros zhes bshad pa yin no /
dran pa ni dmigs pa mi brjed pa'o zhes bya ba ni gang dang ldan pas yid kyis dmigs pa mi brjed pa ste /
tac cābhilapatīva /
sā smṛtiḥ /
manaskāraś (Abhidh-k-vy 128) cetasa ābhoga iti /
ālambane cetasa āvarjanam
de mngon par brjod pa lta bu de ni dran pa yin no /
yid la byed pa ni sems kyi 'jug pa'o zhes bya ba ni dmigs pa la sems 'jug cing gtod par byed pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
avadhāraṇam ity arthaḥ /
manasaḥ kāro manaskāraḥ /
mano vā karoti āvarjayatīti manaskāraḥ /
adhimuktis tadālambanasya guṇato 'vadhāraṇam /
rucir ity anye /
yathāniścayaṃ dhāraṇeti yogācāracittāḥ /
samādhiś cittasyaikagrateti /
agram ālambanam ity eko 'rthaḥ /
yadyogāc cittaṃ prabandhena ekatrālambane vartate /
sa samādhiḥ /
yadi samādhiḥ sarvacetasi bhavati
yid la byed pa ni yid la byed pa'am /
yid la byed cing gtod par byed pas na yid la byed pa'o /
'dod pa ni de'i dmigs pa la yon tan du nges par 'dzin pa'o /
gzhan dag na re 'dod pa yin no zhes zer ro /
rnal 'byor spyod pa sems par byed pa dag ni ji ltar nges pa bzhin 'dzin pa yin no zhes bya bar sems so /
ting nge 'dzin ni sems rtse gcig pa nyid do zhes bya ba la /
rtse dang dmigs pa zhes bya ba ni don gcig ste /
gang dang ldan pas sems dmigs pa gcig la rgyun chags su 'jug pa ni ting nge 'dzin yin no /
kim arthaṃ dhyāneṣu yatnaḥ kriyate /
balavatsamādhiniṣpādanārthaṃ /
katham ekasmiṃś citte daśānāṃ bhinnalakṣaṇānāṃ caittānām astitvaṃ gamyata iti ata āha
gal te ting nge 'dzin sems thams cad la yod na ci'i phyir bsam gtan dag la 'bad par byed ce na stobs dang ldan pa'i ting nge 'dzin bsgrub pa'i phyir ro /
ji ltar sems gcig la sems las byung ba mtshan nyid tha dad pa bcu yod pa nyid du shes she na /
sūkṣmo hi cittacaittānāṃ viśeṣa iti vistaraḥ de'i phyir sems dang sems las byung ba rnams kyi bye brag ni phra bas zhes bya ba rgyas par smos te /
sa eṣa viśeṣaḥ cittacaittānāṃ durlakṣyaḥ prabandheṣv api tāvat kiṃ punaḥ kṣaṇeṣu kālaparyantalakṣaṇeṣu /
rūpiṇīnām api oṣadhīnāṃ mūrtānām api kāsāṃcit harītakīprabhṛtīnāṃ bahurasānāṃ ṣaḍrasānām indriyagrāhyā jihvendriyagrāhyāḥ duravadhārā duḥparicchedā bhavanti
sems dang sems las byung ba rnams kyi khyad par de ni re zhig rgyun rnams la yang brtags par dka' na dus kyi mtha'i mtshan nyid skad cig ma dag la lta smos kyang ci dgos re zhig sman la sogs pa gzugs can rnams te lus can rnams la yang aa ru ra la sogs pa ro mang po kha cig gi ro'i khyad par dbang pos gzung bar bya ba ste /
lce'i dbang pos gzung bar bya ba rnams nges par gzung bar dka' zhing yongs su gcad par dka' ba yin na chos gang dag gzugs can ma yin zhing blos gzung bar bya ba rnams lta smos kyang ci dgos /
kiṃ punaḥ ye dharmā amūrtā buddhigrāhyā manovijñānamātragrāhyāḥ /
tasmād āptopadiṣṭā iti kṛtvā tathaiva te pratipattavyā ity abhiprāyaḥ /
(II /
26) śraddhā cetasaḥ prasāda iti /
kleśopakleśakaluṣitaṃ cetaḥ śraddhāyogāt prasīdati /
udakaprasādakamaṇiyogād ivodakaṃ /
satyaratnakarmaphalābhisaṃpratyaya ity apare iti /
ākāreṇa śraddhānirdeśaḥ /
satyeṣu caturṣu ratneṣu ca triṣu karmasu ca śubhāśubheṣu tatphaleṣu ca iṣṭāniṣṭeṣu saṃty evaitānīty abhisaṃpratyayo 'bhisaṃpratipattiḥ śraddheti /
apramādaḥ kuśalānāṃ dharmāṇāṃ bhāvaneti
de lta bas na yid ches pas bstan pa yin pa'i phyir de kho na bzhin du yid ches par bya'o snyam du bsams pa yin no /
dad pa ni sems dang ba'o zhes bya ba ni dad pa dang ldan pas sems nyon mongs pa dang nye ba'i nyon mongs pas rnyog pa dangs par 'gyur ro /
nor bu chu'i dang byed dang ldan pas chu bzhin no /
gzhan dag na re bden pa dang dkon mchog dang las dang 'bras bu rnams la mngon par yid ches pa yin no zhes zer ro zhes bya ba ni bden pa bzhi dang dkon mchog gsum dang las dge ba dang mi dge ba dag dang 'bras bu 'dod pa dang mi 'dod pa dag la 'di dag ni yod pa kho na'o snyam du mngon par yid ches shing mngon par rtogs pa ni dad pa yin no zhes dad pa ni de lta bu'i rnam pa yin par ston pa yin no /
bag yod pa ni dge ba'i chos rnams bsgom pa'o zhes bya ba la /
sgom pa zhes bya ba ni /
bhāvanā nāma kuśalānāṃ pratilambhaniṣevaṇasvabhāvā /
pratilambhaniṣevākhye śubhasaṃskṛtabhāvane iti vacanāt sā katham apramādo nāma caitasiko bhaviṣyati
rnyed dang rten zhes bya ba ni /
dge ba 'dus byas sgom pa'o /
zhes 'byung ba'i phyir dge ba'i chos rnams rnyed pa dang bsten pa'i ngo bo nyid yin no /
de ji ltar sems las byung ba bag yod pa zhes bya bar 'gyur zhe na /
yasmin sati sā pratilambhaniṣevaṇabhāvanā bhavati gang zhig yod na rnyed pa dang bsten pa'i bsgom pa de yod pa de ni bag yod pa ste /
so 'pramādaḥ tātparyalakṣaṇaḥ /
ata āha /
yā teṣu avahitateti /
tad evaṃ sati bhāvanāhetāv ayaṃ bhāvanopacāraḥ kṛta iti
gces su byed pa'i mtshan nyid yin no /
de'i phyir de dag nyid la gces su 'dzin pa nyid gang yin pa'o zhes bya ba smos te /
de lta yin par bsgom pa'i rgyu la sgom pa nye bar gdags pa ni byas pa yin no /
cetasa ārakṣeti /
yaḥ sāṃkleśikebhyaś cittam ārakṣate /
so 'pramāda iti
sems kun du srung ba'o zhes bya ba ni gang gis kun nas nyon mongs pa dag las sems kun du srung ba de ni bag yod pa yin no /
cittakarmaṇyateti /
yadyogāc cittaṃ karmaṇyaṃ bhavati /
sā cittakarmaṇyatā cittalāghavam ity arthaḥ /
nanu ca sūtre kāyapraśrabdhir apy ukteti /
kaś ca paryāyo yat praśrabdhisaṃbodhyaṃgadvayaṃ bhavati
sems las su rung ba nyid ces bya ba ni gang dang ldan pas sems las su rung bar 'gyur pa de ni sems las su rung ba nyid de /
sems yang ba'o zhes bya ba'i tha tshig go /
mdo las lus shin tu sbyangs pa zhes kyang gsungs pa ma yin nam zhe na zhes bya ba ni shin tu sbyangs pa yang dag byang chub kyi yan lag gnyis su 'gyur ba'i rnam grangs gang yin zhe na /
asti kāyapraśrabdhir asti cittapraśrabdhiḥ /
tatra yāpi kāyapraśrabdhiḥ /
tad api praśrabdhisaṃbodhyaṃgam abhijñāyai saṃbhodhaye nirvāṇāya saṃvartate /
yāpi cittapraśrabdhiḥ /
tad api praśrabdhisaṃbodhyaṃgam abhijñāyai saṃbodhaye nirvāṇāya saṃvartata (Abhidh-k-vy 129) iti /
katham iyam ekaivocyate /
praśrabdhiś cittakarmaṇyateti /
sā tu yathā kāyikī vedaneti
lus shin tu sbyangs pa yang yod la sems shin tu sbyangs pa yang yod do /
de la lus shin tu sbyangs pa gang yin pa shin tu sbyangs pa yang dag byang chub kyi yan lag gang yin pa de yang mngon par shes pa dang rdzogs par byang chub pa dang mya ngan las 'das par 'gyur pa yin la sems shin tu sbyangs pa gang yin pa gang dag byang chub kyi yan lag de yang mngon par shes pa dang rdzogs pa'i byang chub pa dang mya ngan las 'das par 'gyur ba yin no zhes 'byung ba yin no /
ji ltar na shin tu sbyangs pa ni sems las su rung ba nyid do zhes bya ba 'di gcig kho na brjod ce na /
de ni lus kyi tshor ba ji lta ba bzhin du rig par bya'o zhes bya ba smos te /
yathā cetasy api vedanā paramāṇusaṃcayātmakendriyāśrayatvāt kāyikīty ucyate tatheyam api praśrabdhir avagantavyā ji ltar tshor ba sems las byung ba yin yang rdul phra rab bsags pa'i bdag nyid kyi dbang po la brten pa'i phyir lus kyi zhes bya ba ltar shin tu sbyangs pa 'di yang de dang 'dra bar khong du chud par bya'o /
kathaṃ sā bodhyaṃgeṣu yokṣyata iti asamāhitatvāt paṃcānāṃ vijñānakāyānāṃ pṛcchati /
tatra tarhīti vistaraḥ
de ji ltar na byang chub kyi yan lag tu rung bar 'gyur zhes bya ba ni rnam par shes pa'i tshogs lnga ni mnyam par bzhag pa ma yin pa'i phyir 'dri bar byed pa yin no /
tatra sūtre kāyavaiśāradyam eva kāyakarmaṇyatā bhūtaviśeṣalakṣaṇā prītyadhyākṛtā /
prītamanasaḥ kāraḥ praśrabhyata iti vacanāt
'o na der ni lus las su rung ba kho na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mdo der ni lus nyam nga ba med pa kho na lus las su rung ba nyid yin te /
yid dga' na lus shin tu sbyangs par 'gyur ro zhes 'byung ba'i phyir 'byung ba'i khyad par dga' bas drangs pa'i mtshan nyid can yin no /
kathaṃ sā bodhyaṃgam iti /
pṛthakkalāpatvāt sāsravatvāc ca na yujyata ity abhiprāyaḥ /
prītiḥ prītisthānīyāś ca dharmāḥ prītisaṃbodhyaṃgam iti vistaraḥ /
tīrthikāḥ kila bhagavacchrāvakān evam āhuḥ
de ji ltar na byang chub kyi yan lag ces bya zhes bya ba ni tshogs pa so so na 'dug pa'i phyir dang zag pa dang bcas pa yin pa'i phyir mi rung ngo snyam du bsams pa yin no /
dga' ba dang dga' ba'i gnas lta bu'i chos rnams dga' ba yang dag byang chub kyi yan lag tu gsungs zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mu stegs can rnams kyis bcom ldan 'das kyi nyan thos rnams la 'di skad ces /
śramaṇo bhavanto gautama evam āha /
evaṃ yūyaṃ bhikṣavaḥ paṃca nivaraṇāni prahāya cetasa upakleśakarāṇi prajñādaurbalyakarāṇi sapta bodhyaṃgāni bhāvayateti
khyed la dge slong goo ta mas 'di skad du dge slong dag khyed tshur sheg sgrib pa lnga po sems 'khrug par byed pa shes rab nyam chung bar byed pa dag spong la /
byang chub kyi yan lag bdun bsgoms shig ces bshad do zhes grag ste /
vayam apy evaṃ brūmaḥ /
tatrāsmākam śramaṇasya ca gautamasya ko viśeṣo dharmadeśanāyāḥ /
tebhyo bhagavatā etad upadiṣṭaṃ /
paṃca santi daśa bhavanti /
daśa santi paṃca vyavasthāpyante
kho bo cag kyang de skad du smra na /
de la kho bo cag dang dge sbyong goo ta mar chos ston pa la khyad par ci zhig yod ces smras so /
bcom ldan 'das kyis de dag la lnga yod pa las bcur 'gyur ba dang bcu yod pa las lngar rnam par gzhag pa 'di bstan te /
pratighaḥ pratighanimittaṃ ca navāghātavastūni vyāpādanivaraṇam uktaṃ bhagavatā /
tadānukūlyāt /
tathā sapta santi caturdaśa bhavanti
bcom ldan 'das kyis khong khro ba dang de dang mthun pa'i phyir khong khro ba'i rgyu mtshan kun nas mnar sems kyi gzhi dgu yang gnod sems kyi sgrib par bshad do /
caturdaśa santi sapta vyavasthāpyante /
prītiḥ prītinimittaṃ cety anena bhedena
de bzhin du dga' ba dang de dang mthun pa'i phyir dga' ba'i rgyu mtshan yang zhes bya ba'i dbye ba 'dis bdun yod pa las bcu bzhir 'gyur la bcu bzhi yod pa bdun du rnam par gzhag pa 'di yang yod do /
tadānukūlyād iti /
na ca saṃkalpavyāyāmau prajñāsvabhāvāv iti /
tayor yathākramaṃ vitarkavīryasvabhāvatvāt
rtog pa dang rtsol ba dag shes rab kyi rang bzhin ma yin yang zhes bya ba ni de dag ni go rims bzhin du rtog pa dang brtson 'grus kyi rang bzhin yin pa'i phyir de gnyis shes rab kyi rang bzhin ma yin no /
na tau prajñāsvabhāvau /
yadā ca triskandho mārgaḥ kriyate śīlaskandhaḥ samādhiskandhaḥ prajñāskandha iti
gang gi tshe lam la tshul khrims kyi phung po dang ting nge 'dzin gyi phung po dang shes rab kyi phung po zhes phung po gsum du mdzad pa na ni shes rab kyi phung po gang zhe na /
tatra prajñāskandhanirdeśa uktaṃ /
prajñāskandhaḥ katamaḥ /
samyagdṛṣṭiḥ samyaksaṃkalpaḥ samyagvyāyāma iti /
upekṣā cittasamateti /
yadyogāc cittaṃ samam anābhoge vartate
yang dag pa'i lta ba dang yang dag pa'i rtog pa dang yang dag pa'i rtsol ba'o zhes shes rab kyi phung po bstan pa de'i nang du bshad do /
btang snyoms ni sems mnyam pa nyid ces bya ba ni gang dang ldan pas sems lhun gyis grub par mnyam par 'dug pa de ni btang snyoms te /
sopekṣā saṃskāropekṣā nāma 'du byed kyi btang snyoms zhes bya'o /
trividhā hi upekṣā /
vedanopekṣā saṃskāropekṣā apramāṇopekṣā ceti /
nanu coktaṃ durjñāna eṣāṃ viśeṣa iti /
sūkṣmo hi cittacaittānāṃ viśeṣaḥ /
sa eṣa duḥparicchedaḥ pravāheṣv api tāvad ityādi vacanāt /
duḥkhena jñāyate durjñānaḥ /
asti hi nāma durjñānam api jñāyate /
yad aviruddhaṃ ekasmiṃś cittakṣaṇe dharmāntareṇa sparśādinā /
idaṃ tu khalu atidurjñānaṃ yad virodhe 'py avirodha iti /
ābhoganābhogayor ekasmiṃś cittakṣaṇe avirodho vyavasthāpyata iti vākyaśeṣaḥ /
na hi viruddhayoḥ sukhaduḥkhayor ekasmiṃś cittakṣaṇe bhāvo dṛṣṭa iti /
anyatrābhoga iti /
anyatrālambane ābhogo 'nyatrānābhoga ity avirodhaḥ /
evaṃjātīyakam atrānyad apy āyāsyatīti /
virodhajātīyaṃ yathā vitarkavicārau /
tayor hi lakṣaṇaṃ cittaudārikatā vitarkaḥ /
cittasūkṣmatā vicāra iti /
(Abhidh-k-vy 130) /
vitarkavicāraudāryasūkṣmate iti vacanāt /
tayos tu ekatra citte virodha iti vakṣyate /
yas tasya nayaḥ /
so 'syapīti /
paryāyeṇānayor vṛttir ity abhiprāyaḥ /
hrīr apatrāpyaṃ ca paścād vakṣyate iti /
ahrīr agurutāvadye bhayadarśitvam atrapety atra viparyayagrahaṇāt /
sa tu prajñātmaka iti /
sa tv amohaḥ prajñāsvabhāvaḥ /
prajñā ca mahābhūmiketi /
matiḥ smṛtir iti vacanāt /
nāsau kuśalamahābhūmika evocyate /
kiṃ tarhi /
akuśalādibhūmiko 'pīti /
aviheṭhaneti /
yadyogāt paro na viheṭhyate /
sāvihiṃsā vihiṃsāpratipakṣaḥ caitasikaḥ /
cetaso 'bhyutsāha iti /
kuśalakriyāyāṃ yaś cetaso 'bhyutsāhaḥ
btang snyoms ni rnam pa gsum ste /
tshor ba'i btang snyoms dang 'du byed kyi btang snyoms dang tshad med pa'i btang snyoms so /
'di dag gi bye brag ni shes par dka'o zhes bshad pa ma yin nam zhes bya ba ni sems dang sems las byung ba rnams kyi bye brag ni phra bas de ni re zhig rgyun rnams la yang yongs su gcad par dka' na zhes bya ba la sogs pa yin no /
shes par bya ba dka' ba ni shes par dka' ba ste sems kyi skad cig ma gcig la reg pa la sogs pa chos kyi khyad par mi 'gal ba yod par shes par dka' ba yang shes par yod kyi sems kyi skad cig ma gcig la rtsol ba dang rtsol ba med pa dag yod pa gang 'gal bzhin du yang mi 'gal lo zhes bya ba ni shin tu shes par dka' ste rnam par 'jog pa zhes bya ba'i tshig lhag ma yin no /
sems kyi skad cig ma gcig la bde ba dang sdug bsngal 'gal ba dag yod pa ni ma mthong ngo /
rtsol ba yang gzhan du 'byung la zhes bya ba ni rtsol ba yang dmigs pa gzhan la 'byung la rtsol ba med pa yang gzhan du 'byung bas 'gal ba med do /
'di las 'di lta bu'i rigs gzhan yang 'byung bas zhes bya ba ni 'gal ba'i rigs te dper na rtog pa dang dpyod pa dag lta bu'o /
de dag gi mtshan nyid ni /
rtog dang dpyod pa rtsing zhib dag /
ces 'byung ba'i phyir rtog pa ni sems rtsing ba nyid yin la dpyod pa ni sems zhib pa nyid yin te de dag kyang gcig la yod pa 'gal lo zhes 'chad par 'gyur ro /
de'i ngang tshul gang yin pa de 'di la yang rig par bya'o zhes bya ba ni 'di gnyis ni rnam grangs kyis 'byung ngo snyam du bsams pa yin no /
ngo tsha shes pa dang khrel yod pa ni 'og nas 'chad par 'gyur ro zhes bya ba ni /
ma gus ngo tsha med khrel med /
kha na ma thos 'jigs mi lta /
zhes bya ba 'dir bzlog ste smos pa'i phyir ro /
de ni shes rab kyi bdag nyid yin la zhes bya ba ni gti mug med pa de ni shes rab kyi rang bzhin yin pa'o /
shes rab ni sa mang po pa yin pas zhes bya ba ni /
blo gros dran zhes 'byung ba'i phyir ro /
'di dge ba'i sa mang po kho na yin par ni mi brjod do /
'o na ci zhe na ni dge ba'i sa chen po la sogs pa yang yin no /
rnam par tho mi 'tshams pa'o zhes bya ba ni gang dang ldan pas gzhan la rnam par tho 'tshams par mi byed pa de ni sems las byung ba rnam par mi 'tshe ba ste rnam par 'tshe ba'i gnyen po yin no /
sems mngon par spro ba'o zhes bya ba ni dge ba bya ba la mngon par spro ba gang yin pa de ni brtson 'grus yin no /
tad vīryaṃ /
yas tv akuśalādikriyāyāṃ cetaso 'bhyutsāhaḥ /
naitad vīryaṃ /
kausīdyam eva tat /
pravacane paṭhyate /
sīdanātmakatvāt /
tathā hy uktaṃ bhagavatā /
ito bāhyakānāṃ yad vīryaṃ kausīdyam eva tad iti
mi dge ba bya ba la sems mngon par spro ba gang yin pa de ni brtson 'grus ma yin te /
de ni 'bying ba'i bdag nyid yin pa'i phyir gsung rab las le lo kho na yin par 'byung ste /
'di skad du bcom ldan 'das kyis /
'di la phyi rol pa rnams kyi brtson 'grus gang yin pa de ni le lo kho na yin no zhes gsungs so /
(II /
27ab) moho nāmāvidyeti
rmongs pa zhes bya ba ni ma rig pa ste zhes bya ba ni 'og nas /
vidyāvipakṣo dharmo 'nyo 'vidyeti /
paścād vyākhyāyate /
bhāvanāvipakṣo dharma iti /
bhāvanāyā abhāvamātrapratipattir mā bhūd iti bhāvanāvipakṣa ity āha
rig pa'i mi mthun phyogs chos gzhan /
ma rig ces bya ba rnams 'chad par 'gyur ba yin no /
sgom pa'i mi mthun pa'i phyogs kyi chos so zhes bya ba ni bsgom pa med pa tsam zhig yin par rtogs par gyur na mi rung bas /
sgom pa'i mi mthun pa'i phyogs la zhes smos te /
evaṃ kauśīdyādiṣv api vyākhyeyaṃ le lo la sogs pa la yang de bzhin du rnam par bshad par bya'o /
kāyagurutācittaguruteti /
praśrabdhipratipakṣo dharmaḥ /
yathā kāyikī vedaneti
lus lci ba nyid dang sems lci ba nyid ces bya ba ni shin tu sbyangs pa'i mi mthun pa'i phyogs kyi chos yin no /
yathā vedanā rūpīndriyāśrayatvāt caitasiky api kāyikīti vyākhyātā /
tathā kāyikaṃ styānaṃ
lus kyi tshor ba ji lta ba bzhin no zhes bya ba ni ji ltar tshor ba sems las byung ba kho na yin yang dbang po gzugs can la brten pa'i phyir lus kyi yin par rnam par bshad pa ltar lus kyi rmugs pa yang de dang 'dra ste /
paṃcavijñānakāyasaṃprayuktaṃ styānaṃ kāyikam ity ucyate rnam par shes pa'i tshogs lnga dang mtshungs par ldan pa'i rmugs pa ni lus kyi zhes bya'o /
auddhatyaṃ cetaso 'vyupaśama iti /
nṛtyagītādiśṛṃgāraveṣālaṃkārakādyauddhatyasaṃniśrayadānakarmakaś caitasiko dharmaḥ
rgod pa ni sems rnam par ma zhib zhes bya ba ni sems las byung ba'i chos rgod pa bro gar dang glu dang steg pa dang cha byad dang rgyan la sogs pa'i gzhi byed pa'i las can yin no /
na cātra styānaṃ paṭhyate ity abhidharme de las rmugs pa mi 'byung ste zhes bya ba ni chos mngon pa de las so /
prāptijño devānāṃ priyo na tv iṣṭijña iti /
pāṭhaprāmāṇyamātreṇa daśa kleśamahābhūmikāḥ prāptā ity etām eva prāptiṃ jānīte devānāṃ priyo na tv ācāryāṇām iṣṭim icchāṃ jānīte /
ko 'yaṃ devānāṃ priyo nāma
'gyur ba zhes bya pa ni lha rnams dga' ba yin gyi 'dod pa shes pa ni ma yin no zhes bya ba ni yi ge las 'byung ba tshad mar byed pa tsam gyis nyon mongs pa'i sa mang po pa bcur 'gyur ro zhes bya ba'i 'gyur ba 'di kho na shes pa ni lha rnams dga' ba yin gyi slob dpon rnams kyi 'dod pa ste /
bsam pa shes pa ni ma yin no /
lha rnams dga' ba zhes bya ba 'di ci zhig yin zhe na /
rjukajātīyo devānāṃ priya ity eke vyācakṣate /
aśaṭho hi devānāṃ priyo bhavati
kha cig na re drang po'i rang bzhin can ni lha rnams dga' ba yin te /
g yon can ni lha rnams dga' ba ma yin no zhes zer ro /
mūrkho devānāṃ priya ity apare gzhan dag na re blun po ni lha rnams dga' ba yin te /
yo hīśvarāṇām iṣṭaḥ sa na tāḍanena śikṣata iti mūrkho bhavatīti gang zhig dbang phyug rnams dga' ba de ni gtams shing ma bslabs pa blun po yin no /
yathaivāmoha iti /
yathaivamohaḥ kuśalamūlaṃ prajñāsvabhāvatvān mahābhūmika iti vyavasthāpito na kuśalamahābhūmika evety avadhāryate
dper na gti mug med pa zhes bya ba ni gti mug med pa'i dge ba'i rtsa ba shes rab kyi rang bzhin yin pa'i phyir sa mang po pa zhes bya bar rnam par gzhag gi dge ba'i sa mang po pa kho na yin par ni nges par mi gzung ste /
tataś ca kuśalamahābhūmikeṣu na paṭhitaḥ /
tathā muṣitasmṛtyādayo (Abhidh-k-vy 131) 'pi paṃca mahābhūmikatvāt na kleśamahābhūmikā evety avadhāryante
de'i phyir dge ba'i sa mang po pa dag gi nang du ma bton pa de bzhin du brjed ngas pa la sogs pa lnga yang sa mang po pa yin pa'i phyir nyon mongs pa'i sa mang po pa kho na dag yin no zhes bya ba ni nges par mi gzung ste /
tataś ca ime na kleśamahābhūmikamadhye paṭhyante de'i phyir 'di dag nyon mongs pa'i sa mang po dag gi nang du mi gdon to /
katham ity āha /
smṛtir eva hi kliṣṭā muṣitasmṛtitā /
samādhir eva kliṣṭo vikṣepa ity evamādīti
ji lta zhe na /
dran pa nyon mongs pa can kho na brjed ngas [*nges] pa yin la ting nge 'dzin nyon mongs pa can kho na rnam par gyeng ba yin no zhes bya ba smos so /
ādiśabdena prajñaiva kliṣṭā asaṃprajanyaṃ /
manaskāra eva kliṣṭo 'yoniśomanaskāraḥ
de lta bu la sogs pa zhes bya ba la /
la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni shes rab nyon mongs pa can kho na shes bzhin ma yin pa yin la /
adhimuktir eva kliṣṭā mithyādhimokṣa iti darśayati /
ata evocyata iti vistaraḥ /
yata evaṃ smṛtyādayo muṣitasmṛtitādayo vyavasthāpyante /
naitadvyatiriktā /
ata evocyate catuṣkoṭika iti /
ye mahābhūmikāḥ kleśamahābhūmikā api ta iti kākvāpṛcchati
yid la byed pa nyon mongs pa can kho na tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yin no /
mos pa nyon mongs pa can kho na log par mos pa yin no zhes ston par byed pa yin no /
de nyid kyi phyir gang dag sa mang po pa yin pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir de ltar dran pa la sogs pa brjed ngas pa la sogs par rnam par gzhag pa ste de dag la ma gtogs pa med pa de nyid kyi phyir mu bzhi pa 'byung ba yin no /
gang dag sa mang po pa yin pa de dag nyon mongs pa'i sa mang po pa yang yin nam zhes bya ba ni tshig zur gyis kun du 'dri bar byed pa yin no /
catuṣkoṭikāḥ /
syur mahābhūmikāḥ na kleśamahābhūmikāḥ
mu bzhi ni sa chen po pa yin la nyon mongs pa'i sa chen po pa ma yin pa dag kyang yod do /
syuḥ kleśamahābhūmikā na mahābhūmikāḥ /
syur mahābhūmikāś ca kleśamahābhūmikāś ca /
syur naiva mahābhūmikā na kleśamahābhūmikāḥ /
tṛtīyā smṛtyādaya iti /
ye muṣitasmṛtyādayaḥ paṃca yathoktāḥ
nyon mongs pa'i sa chen po pa yin la sa chen po pa ma yin pa dag kyang yod do /
sa chen po pa yang yin la nyon mongs pa'i sa chen po pa yang yin pa dag kyang yod do /
sa chen po pa yang ma yin la nyon mongs pa'i sa chen po pa yang ma yin pa dag kyang yod do zhes bya ba yin no /
gsum pa ni dran pa la sogs pa zhes bya ba ni brjed ngas pa la sogs pa lnga ji skad bshad pa gang dag yin pa ste /
ete hi mahābhūmikāḥ kleśamahābhūmikāś ca /
caturthī etān ākārāṃ sthāpayitveti /
uktanirmuktā dharmāḥ kuśalamahābhūmikādayaś caitasikā rūpādayaś cānya iti
de dag ni sa mang po pa yang yin la nyon mongs pa'i sa mang po pa yang yin no /
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni bshad pa la ma gtogs pa'i chos gzhan te /
dge ba'i sa mang po pa la sogs pa sems las byung ba rnams dang gzugs la sogs pa yin no /
teṣām anyathā catuṣkoṭika iti /
dvitīyāyāṃ koṭyāṃ vikṣepaḥ prakṣeptavyaḥ
de dag gi mu bzhi ba ni de lta ma yin no zhes bya ba ni rnam par gyeng ba mu gnyis par gzhag par bya'i mu gsum par ni ma yin no /
na tu tṛtīyāyām /
ata evaṃ vaktavyaṃ /
prathamā koṭiḥ pūrvavat
des na 'di skad du brjod par bya ste /
mu dang po ni snga ma bzhin no /
dvitīyā āśraddhyaṃ kausīdyaṃ avidyā auddhatyaṃ pramādo vikṣepaś ca gnyis pa ni ma dad pa dang le lo dang ma rig pa dang rgod pa dang bag med pa dang rnam par gyeng ba'o /
tṛtīyā smṛtyādayaś catvāraḥ gsum pa ni dran pa la sogs pa bzhi ste /
muṣitāsmṛtyasaṃprajanyāyoniśomanaskāramithyādhimokṣā ity arthaḥ brjed ngas [*nges?] pa dang shes bzhin ma yin pa dang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa dang log par smos pa'o /
caturthī pūrvavat /
yat tūktaṃ na cātra styānaṃ paṭhyata iti /
tān pratibravīti /
styānaṃ punar iṣyata iti vistaraḥ /
tasyāpāṭhe kasyāparādha iti /
kim asya styānasya apāṭhe mamāparādhaḥ /
kim ābhidhārmikasyeti /
abhidharmakārasyāyam aparādho na mamety abhiprāyaḥ /
styānasya sarvakleśasaṃyogitvenābhimatatvāt /
evaṃ tv āhur iti /
tatra śāstre styānasyāpāṭhe kāraṇam āhur ābhidhārmikāḥ /
kṣiprataraṃ kileti /
kilaśabdo 'saṃbhāvanāyāṃ /
kathaṃ hi nāma kliṣṭo dharmaḥ śuklasya samādher anuguṇo bhaviṣyati /
layauddhatye hi samādhiparipaṃthinī /
tat kathaṃ paripaṃthy evānuguṇe
mu bzhi pa ni snga ma bzhin no /
de las rmugs pa mi 'byung ste /
zhes smras pa gang yin pa de'i lan gdab pa'i phyir rmugs pa ni nyon mongs pa thams cad dang mtshungs par ldan par 'dod pas zhes bya ba rgyas par smos so /
de nyon mongs pa dag gi nang du ma bton pa su zhig gis nyes zhes bya ba ni ci de las rmugs pa 'di ni mi 'byung ba kho bos nyes sam ci chos mngon pa pas nyes zhes bya ba yin te /
rmugs pa ni nyon mongs pa thams cad dang mtshungs par ldan pa nyid du 'dod pa'i phyir 'di ni chos mngon pa byed pa kho nas nyes pa yin gyi kho bos ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
'di skad du gdon par bya ba yin mod kyi zhes bya ba ni chos mngon pa pa rnams kyis bstan bcos de las rmugs pa mi 'byung ba'i gtan tshigs smras pa yin no /
shin tu myur bar med par 'gyur gyi rgod pa spyod pa ni ma yin no zhes zer ro zhes grag go zhes bya ba la /
grag ces bya ba'i sgra ni yid mi ches par ston pa yin no /
ji ltar na nyon mongs pa can gyi chos ting nge 'dzin dkar po dang mthun par 'gyur te /
zhum pa dang rgod pa dag ni ting nge 'dzin gyi lam gcod pa yin na de ji ltar lam gcod pa nyid mthun pa yin /
na hy ete jātu sahacariṣṇutāṃ jahīta iti /
na hy ete styānauddhatye kadācit sahacaradharmatāṃ tyajata ity arthaḥ
'di dag ni nam du yang lhan cig spyod pa nyid 'dor bar mi 'gyur mod kyi zhes bya ba ni rmugs pa dang rgod pa 'di dag ni res 'ga' yang lhan cig spyod pa'i chos nyid mi 'dor ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tathāpi yad yasyādhimātram iti /
evam api ca styānam auddhatyaṃ vā yasya pudgalasyādhimātraṃ
'on kyang gang zhig gang la shas che ba zhes bya ba ni de lta yin mod kyi rmugs pa'am rgod pa gang zhig gang zag gang la shas che ba'i gang zag de ni de spyod pa ste /
sa pudgalas taccaritaḥ styānacarita auddhatyacārito vāvagantavyaḥ rmugs pa spyod pa 'am rgod pa spyod pa yin par khong du chud par bya'o /
tshogs la lar chos 'ga' zhig shas che bar 'gyur ro /
kvacid dhi kalāpe kaścid dharma udbhūto bhavatīti /
nānyatreti kuśalādiṣu /
(II /
27cd) akuśale tv āhrīkyam anapatrapeti /
(Abhidh-k-vy 132) /
tuśabdo viśeṣaṇe avadhāraṇe vā
gzhan du ni ma yin no zhes bya ba ni dge ba la sogs pa la'o /
mi dge ba la ni khrel med dang /
ngo tsha med pa'o zhes bya ba'i sgra ni khyad par du bya ba'am mi dge ba kho na la'o zhes nges par gzung bar bya ba yin no /
akuśala eveti /
(II /
28) parīttakleśabhūmikā iti
nyon mongs pa chung ngu'i sa pa rnams zhes bya ba la chung ngu ni chung ba'o /
parītto 'lpakaḥ /
ko 'sau /
avidyāmātraṃ /
avidyaiva kevalety arthaḥ
de yang gang yin zhe na /
ma rig pa tsam ste /
ma rig pa nyid 'ba' zhig ces bya ba'i tha tshig go /
tenāvidyāmātreṇeti /
nānyena rāgādinā kleśena /
bhāvanāheyeneti /
na darśanaheyena
ma rig pa tsam de dang zhes bya ba ni 'dod chags la sogs pa nyon mongs pa gzhan dang ma yin pa'o /
bsgom pas spang bar bya ba dang /
zhes bya ba ni mthong bas spangs par bya ba ma yin pa'o /
yid kyi sa pa kho na dang /
manobhūmikenaiveti /
na paṃcavijñānakāyikena /
yasmād ime krodhādaya upakleśā manobhūmikā eva bhavanti /
ato manaḥsaṃprayogāt parīttakleśabhūmikā ucyante
zhes bya ba ni rnam par shes pa'i tshogs lnga po dang ma yin pa ste /
gang gi phyir khro ba la sogs pa nye ba'i nyon mongs pa 'di dag yid kyi sa pa kho na yin pa de'i phyir 'di kho na dang mtshungs par ldan pas nyon mongs pa chung ngu'i sa pa rnams zhes bya'o /
rāgādikalāpe hy avaśyam avidyayā bhavitavyam iti na parītto rāgādikaḥ 'dod chags la sogs pa'i tshogs la ni gdon mi za bar ma rig pa yod par 'gyur bas 'dod chags la sogs pa chung ngu ma yin no /
tad evaṃ ye sarvatra caitasike /
te mahābhūmikā /
ye kuśala eva /
te kuśalamahābhūmikāḥ /
ye kliṣṭe nivṛte cākuśale ca /
te kleśamahābhūmikāḥ /
yo tv akuśala eva /
te 'kuśalamahābhūmikāḥ /
ye parīttakleśasaṃprayukte cetasi /
te parīttakleśabhūmikāḥ /
eṣāṃ tu nirdeśa upakleśeṣu kariṣyata iti /
anuśayanirdeśe /
(II /
29-31) anye 'pi cāniyatā iti /
ye kadācit kuśale kadācid akuśale kadācid avyākṛte cetasi bhavaṃti
de ltar na gang zag sems can thams cad la 'byung pa de dag ni sa mang po pa yin no /
gang dag dge ba kho na la 'byung ba de dag ni dge ba'i sa mang po pa yin no /
gang dag nyon mongs pa can bsgribs pa dang mi dge ba las 'byung ba de dag ni nyon mongs pa'i sa mang po pa yin no /
gang dag mi dge ba kho na la 'byung ba de dag ni mi dge ba'i sa mang po pa yin no /
gang dag nyon mongs pa chung ngu dang mtshungs par ldan pa'i sems la 'byung ba de dag ni nyon mongs pa chung ngu'i sa pa dag yin no /
'di dag ni nye ba'i nyon mongs pa dag gi nang nas ston par 'gyur ro zhes bya ba ni phra rgyas bstan pa las so /
ma nges pa gzhan dag kyang zhes bya ba ni gang dag res 'ga' ni sems dge ba la 'byung la /
res 'ga' ni mi dge ba la 'byung /
res 'ga' ni lung du ma bstan pa la 'byung ba'o /
middhādaya iti /
ādiśabdenārativijṛṃbhikātandrībhakte 'samatādaya upakleśāḥ kleśāś ca rāgādāyo 'py aniyatatvena gṛhyante /
na hy ete rāgādayaḥ paṃcānāṃ prakārāṇām anyatamasmiṃ niyatā bhavanti /
na mahābhūmikās sarvatra cetasy abhāvāt /
na kuśalamahābhūmikāḥ kuśalatvayogāt /
na kleśamahābhūmikāḥ sarvatra kliṣṭe tadabhāvāt /
na hi sapratighe cetasi rāgo bhavati sarāge ca cetasi pratighaḥ /
iti evam anye 'pi kleśā vaktavyāḥ /
atrācāryavasumitraḥ saṃgrahaślokam āha /
vitarkacārakaukṛtyamiddhapratighasaktayaḥ /
mānaś ca vicikitsā cety aṣṭāv aniyatāḥ smṛtā iti /
tad idam aṣṭaniyamavacanaṃ na budhyāmahe /
dṛṣṭayo 'pi kasmān nāniyatā iṣyante /
na hi sapratighe savicikitse vā citte mithyādṛṣṭiḥ pravartate /
āveṇikatve 'kuśale dṛṣṭiyukte ca viṃśatiḥ /
kleśaiś caturbhiḥ krodhādyaiḥ kaukṛtyenaikaviṃśatir iti vacanāt /
tasmād yadvā tat vedam uktam iti paśyāmaḥ /
kāmāvacaraṃ tāvat paṃcavidham iti /
kuśalam ekaṃ /
akuśalaṃ dvividham /
āveṇikam avidyāmātrasaṃprayuktaṃ rāgādyanyakleśasaṃprayuktaṃ ca /
avyākṛtam api dvividhaṃ /
nivṛtāvyākṛtaṃ satkāyāntagrāhadṛṣṭisaṃprayuktaṃ /
anivṛtāvyākṛtaṃ ca vipākajādīni /
kukṛtabhāvaḥ kaukṛtyam iti /
arthasya kukṛtasya dharmaḥ /
sa tu caitasika iti na saṃbadhyate /
tasmād āha /
iha tu (Abhidh-k-vy 133) punaḥ kaukṛtyālambano dharma iti /
kiṃsvabhāva ity āha /
cetaso vipratisāra iti
gnyid la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mi dga' ba dang glal byed pa dang zas kyi drod mi zin pa la sogs pa nye ba'i nyon mongs pa rnams dang 'dod chags la sogs pa nyon mongs pa rnams ma nges pa nyid yin par sdud par byed pa yin no /
'dod chags la sogs pa 'di dag ni rnam pa lnga po dag las gang yang rung ba zhig tu nges pa ni ma yin te /
sems can thams cad la med pa'i phyir sa mang po dag kyang ma yin no /
de dge ba la med pa'i phyir dge ba'i sa mang po dag kyang ma yin no /
de nyon mongs pa thams cad la yod pa ma yin pa'i phyir nyon mongs pa'i sa mang po dag kyang ma yin te /
khong khro ba dang bcas pa'i sems la yang 'dod chags med la /
'dod chags dang bcas pa'i sems la yang khong khro ba med do /
de bzhin du nyon mongs pa gzhan dag la yang brjod par bya'o /
'dir slob dpon dbyig gnyen gyis bsdu ba'i tshigs su bcad pa /
rtog dang dpyod dang 'gyod pa dang /
gnyid dang khong khro chags pa dang /
yid dang the tshom zhes bya ba /
brgyad ni nges pa min par bshad /
ces bya ba smras te /
brgyad ma nges par bshad pa 'di ni rnar mi 'ong ngo /
lta ba dag kyang ci'i phyir ma nges pa yin par mi 'dod de /
log par lta ba ni khong khro ba dang bcas pa'am the tshom dang bcas pa'i sems la mi 'byung ste /
mi dge ba ni ma 'dres dang /
lta dang ldan la'ang nyi shu 'byung /
nyon mongs bzhi dang khro sogs dang /
'gyod pa ste ni nyi shu gcig /
ces 'byung ba'i phyir ro /
de lta bas gyi na zhig bshad pa yin par blta'o /
re zhig 'dod pa na spyod pa'i sems ni rnam pa lnga ste zhes bya ba ni dge ba gcig dang mi dge ba rnam pa gnyis te ma 'dres pa ma rig pa tsam dang mtshungs par ldan pa dang 'dod chags la sogs pa nyon mongs pa gzhan dang mtshungs par ldan pa dang lung du ma bstan pa yang rnam pa gnyis te bsgribs la lung du ma bstan pa 'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba dang mtshungs par ldan pa dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa rnam par smin pa las skyes pa la sogs pa'o /
ngan par byas pa'i ngo bo ni 'gyod pa'o zhes bya ba ni ngan par byas pa'i don gyi chos de ni sems las byung ba yin no zhes bya bar mi sbyar ro /
de lta bas na 'dir ni 'gyod pa la dmigs pa'i chos zhes bya ba smos so /
rang bzhin ci zhe na /
yid la gcags pa zhes bya ba smos so /
yadi kaukṛtyālambano dharmaḥ kaukṛtyam ucyate /
tatsaṃprayuktā apy anye cittacaittāḥ kaukṛtyaṃ prāpnuvanti
gal te 'gyod pa la dmigs pa'i chos la 'gyod pa zhes bya na de dang mtshungs par ldan pa sems las byung ba gzhan dag kyang 'gyod pa yin par 'gyur ro zhe na /
na prāpnuvanti /
teṣām aprādhānyāt /
vipratisārāvasthāyāṃ hi kaukṛtylakṣaṇaṃ caitasikaṃ kaukṛtyākāram udbhūtavṛttikam /
anye cittacaittās tadākāreṇānuvartaṃte
de dag ni gtso bo ma yin pa'i phyir ro /
yid la gcags pa'i gnas skabs na ni 'gyod pa'i mtshan nyid kyi sems las byung ba ngan par byas pa'i rnam pa can shas che ba yin gyi sems las byung ba gzhan dag ni de'i rnam pa'i rjes su byed pa yin te /
kasyacid eva hi dharmasya kasmiṃścic cittakalāpe prādhānyam iti varṇayaṃti /
śūnyatālambanavimokṣamukhaṃ śūnyateti /
skandhānām antarvyāpārapuruṣarahitālambanaṃ vimokṣamukhaṃ samādhiviśeṣaḥ śūnyatety ucyate /
vinīlakavyādhmātakādyaśubhālambanaḥ alobhaḥ aśubhety ucyate
chos 'ga' kho na zhig tshogs pa la lar gtso bo yin no zhes brjod do /
stong pa nyid la dmigs pa'i rnam par thar pa'i sgo la stong pa nyid ces bya ba zhes bya ba ni phung po rnams la nang gi byed pa'i skyes bu dang bral ba nyid la dmigs pa'i rnam par thar pa'i sgo ting nge 'dzin gyi khyad par la stong pa nyid ces bya ba dang rnam par bsngos pa dang rnam par bam pa la sogs pa mi sdug pa la dmigs pa'i ma chags pa la mi sdug pa zhes bya ba de bzhin du 'dir yang sems las byung ba'i chos 'gyod pa la dmigs pa la 'gyod pa zhes bya'o /
grong thams cad lhags so /
bhāvanāsaṃbaddhatvāt strīliṃganirdeśaḥ /
aśubhā bhāvaneti /
tathehāpi kaukṛtyālambanaś caitasiko dharmaḥ kaukṛtyam iti /
sthānena sthāninām atideśaḥ /
sarvo grāma āgata iti /
sabhūmikaḥ śālāsamudāyo grāmaḥ
yul thams cad lhags so zhes gnas kyis gnas pa ston zhes bya ba la /
grong ni sa khyon lhas dang bcas pa sbyin yin te /
gnas pa mi rnams lhags na smra ba po grong thams cad lhags so zhes zer ro /
de bzhin du yul thams cad lhags so zhes zer ro /
sthāniṣu manuṣyeṣv āgateṣu vaktāro bhavaṃti sarvo grāma āgata iti /
evaṃ sarvo deśa āgata iti /
sthānabhūtaṃ ca kaukṛtyaṃ vipratisārasyeti /
vipratisārālambanatvāt /
tasmād yuktas tathānirdeśaḥ /
phale vā hetūpacāra iti /
hetuḥ kaukṛtyaṃ /
phalaṃ vipratisāraḥ /
tasmiṃ phale hetur upacaryate /
hetuvācakena śabdena phalam ucyata ity arthaḥ /
yathā ṣaḍ imāni sparśāyatanāni paurāṇaṃ karmeti /
pūrvajanmakṛtasya paurāṇasya karmaṇaś cakṣurādīni ṣaṭ sparśāyatanāni phalāni /
teṣu yathā karmopacaryate /
tadvat /
yat tarhy akṛtālambanaṃ tat kathaṃ kaukṛtyam iti /
yad akṛtaṃ /
tan na kṛtam iti matvā codayati
'gyod pa yang yid la gcags pa'i gnas su gyur pa yin no zhes bya ba ni yid la gcags pa'i dmigs pa yin pa'i phyir te /
de lta bas na de ltar bstan du rung ngo /
yang 'di ni 'bras bu la rgyu btags pa yin te zhes bya ba ni rgyu ni 'gyod pa yin la /
'bras bu ni yid la gcags pa yin no /
'bras bu la rgyu nye bar btags pa yin te /
rgyu rjod par byed pa'i sgra ni 'bras bu la bya'o zhes bya ba'i tha tshig go /
dper na reg pa'i skye mched drug po 'di dag ni sngon gyi las yin zhes bya ba ni dper na mig la sogs pa reg pa'i skye mched dag ni sngon gyi las tshe rabs snga ma la byas pa'i 'bras bu yin pa las de dag la las nye bar 'dogs pa de dang 'dra'o /
'o na gang ma byas pa la dmigs pa de ji ltar 'gyod pa yin zhe na zhes bya ba ni gang ma byas pa de ni byas pa ma yin no snyam du bsams nas rgol bar byed pa yin no /
akṛte 'pi kṛtākhyā bhavatīti /
akṛte 'py arthe kṛtaśabdaprayogo bhavati
ma byas pa la yang byas pa zhes bya ba yod de zhes bya ba ni don ma byas pa la yang byas pa zhes bya ba'i sgra sbyor bar 'gyur ro /
katham ity āha /
na sādhu mayā kṛtam yat /
tan na kṛtam iti /
kṛtam iva tad iti kṛtvā
ji lta zhe na /
bdag gis ma byas pa gang yin pa de ma legs pa byas so zhes bya ba lta bu'o zhes bya ba ni de ni byas pa dang 'dra ba'i phyir ro /
yat kuśalam akṛtvā tapyata iti /
yat kuśalaṃ dānādikaṃ akṛtvā tapyate paścāt tāpībhavati
dge ba ma byas nas gdung ba gang yin pa'o zhes bya ba ni sbyin pa la sogs pa dge ba ma byas nas gdung zhing yid la gcags par 'gyur ba gang yin pa ste de ni dge ba yin no /
tat kuśalaṃ /
akuśalaṃ ca kṛtvā kiṃ
mi dge ba byas nas zhes bya ba ci zhe na /
tapyata iti adhikṛtaṃ /
yac cākuśalaṃ prāṇātipātādikaṃ kṛtvā tapyate
gdung ba zhes bya bar skabs dang sbyar te srog gcod pa la sogs pa mi dge ba byas nas gdung ba gang yin pa de yang dge ba yin no /
tad api kuśalaṃ /
viparyayād akuśalaṃ /
yad akuśalam akṛtvā tapyate kuśalaṃ ca kṛtveti
bzlog pa ni 'gyod pa mi dge ba yin no zhes bya ba ni mi dge ba ma byas pa dang dge ba byas nas gdung ba gang yin pa ste /
yat pāpam akṛtvā paścāt tāpībhavati na sādhu mayā kṛtaṃ yat /
tan na kṛtam iti
mi dge ba ma byas nas yid la gcags par 'gyur ba gang yin pa bdag gis ma byas pa gang yin pa de ni bdag gis ma legs par byas so snyam pa de yang 'gyod pa mi dge ba yin la /
tad akuśalaṃ kaukṛtyaṃ /
yac ca kuśalaṃ dānādikaṃ kṛtvā paścāt tāpībhavati na sādhu mayā kṛtaṃ yad dānādikaṃ kṛtam iti /
tad apy akuśalaṃ
sbyin pa la sogs pa dge ba byas nas yid la gcags pa gang yin pa gang sbyin pa la sogs pa byas pa ni bdag gis ma legs par byas so snyam pa de yang 'gyod pa mi dge ba yin la /
tad etad ubhayam apy ubhayādhiṣṭhānaṃ bhavatīti /
tad etat kaukṛtyam ubhayam api kuśalaṃ cākuśalaṃ ca ubhayādhiṣṭhānaṃ bhavati yathoktena vidhānena /
āveṇika iti /
rāgādipṛthagbhūta ity arthaḥ
de gnyi ga yang gnyi ga la brten pa yin no zhes bya ba ni ji skad bshad pa'i tshul gyis na 'gyod pa dge ba dang mi dge ba de gnyi ga yang dge ba dang mi dge ba gnyi ga la brten pa yin no /
ma 'dres zhes bya ba ni 'dod chags la sogs pa las logs shig tu gyur pa zhes bya ba'i tha tshig go /
dṛṣṭiyukte ceti /
(Abhidh-k-vy 134) /
caśabdaḥ akuśala ity anukarṣaṇārthaḥ /
mahābhūmika eva kaścit prajñāviśeṣo dṛṣṭir iti /
saṃtīrikā yā prajñā /
sā dṛṣṭiḥ /
sā cehākuśalā gṛhyate
lta dang ldan la'ang zhes bya ba'i yang zhes bya ba'i sgra ni mi dge ba la zhes bya bar sbyar ba'i phyir ro /
'di ltar sa mang po pa kho na'i shes rab kyi khyad par 'ga' zhig la lta ba zhes bya'o zhes bya ba ni nges par rtog par byed pa'i shes rab gang yin pa de ni lta ba yin la de yang 'dir mi dge ba yin par yongs su gzung ngo /
de lta bas na log par lta ba'am zhes bya ba la sogs pa smos so /
'gyod pa dang ni nyi shu gcig /
tasmād āha /
mithyādṛṣṭiś cetyādi /
kaukṛtyenaikaviṃśatir iti kaukṛtyena ceti /
luptanidṛṣṭaś cakāro draṣṭavyaḥ /
kleśaiś caturbhir ityādiṣu pratyekaṃ vākyaparisamāptir veditavyā
ces bya ba 'dir ni 'gyod pa dang yang zhes bya ba mi mngon par bstan par blta bar bya'o /
chos mngon pa rnams na re nyon mongs bzhi dang zhes bya ba la sogs par so sor tshig yongs su rdzogs par rig par bya ste /
na hi rāgādayaḥ paraspareṇa saṃprayujyanta ity ābhidhārmikāḥ 'dod chags la sogs pa ni phan tshun mtshungs par ldan par mi 'gyur ro zhes zer ro /
sa ca kleśa āveṇikoktāś ca viṃśatir iti /
daśa mahābhūmikāḥ ṣaṭ kleśamahābhūmikāḥ dvāv akuśalamahābhūmikau vitarko vicāraś ceti viṃśatiḥ /
sa ca kleśo rāgaḥ pratigho māno vicikitsā cety ekaviṃśatiḥ /
ekaviṃśatir bhavaty eveti kriyāvadhāraṇam avagantavyaṃ /
krodhādibhir apīti /
krodhopanāhaśāṭhyerṣyāpradāsamrakṣamatsarā /
māyāmadavihiṃsāś ceti ebhir api saṃprayukte citte ekaviṃśatir eva caitasikāḥ /
te cāveṇikoktāḥ pūrvavat /
sa copakleśaḥ krodho vā yāvad vihiṃsā veti /
kaukṛtyena ca saṃprayukte te ca pūrvoktāḥ tac ca kaukṛtyaṃ ity ekaviṃśatiḥ /
kaukṛtyam api hy upakleśaḥ /
svataṃtram iṣyate /
samāsata āveṇika ity vistaraḥ /
avidyāmātrasaṃprayukte cetasi akuśale dṛṣṭisaṃprayukte cākuśale viṃśatiḥ /
anyakleśopakleśasaṃprayukte tv akuśala evaikaviṃśatiḥ
nyon mongs pa de dang ma 'dres par bshad pa nyi shu'o zhes bya ba ni sa mang po pa bcu dang nyon mongs pa'i sa mang po pa drug dang mi dge ba'i sa mang po pa gnyis dang rtog pa dang dpyod pa zhes bya ba nyi shu dang nyon mongs pa de ste /
'dod chags sam khong khro ba'am nga rgyal lam the tshom gang yang rung ba zhig dang nyi shu rtsa gcig yin te nyi shu rtsa gcig yin pa kho na'o zhes yin par nges par 'dzin par khong du chud par bya'o /
khro ba la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i sems la yang zhes bya ba ni khro ba dang khon du 'dzin dang gyo dang ni /
phrag dog tshig 'chab ser sna dang sgyu dang rgyags dang rnam 'tshe ni /
zhes bya ba 'di dag dang ldan pa'i sems la yang snga ma bzhin du ma 'dres par bshad pa de dag dang nye ba'i nyon mongs pa de ste khro ba'am rnam par 'tshe ba'i bar las gang yang rung ba zhig dang sems las byung ba nyi shu rtsa gcig 'byung ngo /
'gyod pa dang mtshungs par ldan pa la yang sngar bshad pa rnams dang 'gyod pa de dang nyi shu rtsa gcig 'byung ste /
'gyod pa yang nyon mongs pa gcig rkya thub pa yin par 'dod do /
mdor na mi dge ba'i sems ma 'dres pa dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mi dge ba'i sems ma rig pa tsam dang mtshungs par ldan pa dang mi dge ba lta ba dang mtshungs par ldan pa la yang nyi shu 'byung la mi dge ba nyid nyon mongs pa dang nye ba'i nyon mongs pa gzhan dang mtshungs par ldan pa la ni nyi shu rtsa gcig 'byung ngo /
nivṛtāvyākṛtam iti /
kleśācchāditaṃ kuśalākuśalatvena avyākṛtaṃ yat
bsgribs la lung du ma bstan pa /
zhes bya ba ni nyon mongs pas bsgribs la dge ba dang mi dge ba nyid du lung du ma bstan pa yin no /
tan nivṛtāvyākṛtam /
anācchāditaṃ tv anivṛtāvyākṛtaṃ vipākajairyāpathikaśailpasthānikanairmāṇikasvabhāvaṃ
ma bsgribs pa ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa yin te /
rnam par smin pa las skyes pa dang spyod lam pa dang bzo'i gnas skabs dang sprul pa pa'i ngo bo nyid yin no /
bahirdeśakā avyākṛtam api kaukṛtyam icchantīti /
kaśmīramaṇḍalād ye bahirdeśasthitāḥ
nyi 'og pa dag ni 'gyod pa lung du ma bstan par yang 'dod de zhes bya ba ni kha che'i yul las gzhan pa'i yul na 'khod pa gang dag yin pa de dag ni nyi 'og pa'o /
te bahirdeśakāḥ /
trayodaśeti kvacid anivṛtāvyākṛte kaukṛtyaṃ trayodaśamam adhikaṃ prakṣipya
bcu gsum 'byung bar 'gyur zhes bya ba ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa kha cig la bcu gsum pa 'gyod pas lhag par bsnan pas so /
middhaṃ pracalāyamānāvasthāyāṃ svapnadarśanāvasthāyāṃ vā kuśalākuśalāvyākṛtatvād iti /
śāstre vacanāt /
kathaṃ middhaṃ kuśalaṃ vaktavyam akuśalaṃ vaktavyam avyākṛtaṃ vaktavyam iti /
āha /
kuśalaṃ vaktavyam akuśalaṃ vaktavyam avyākṛtaṃ vaktavyam iti /
yatra dvāviṃśatiḥ /
tatra trayoviṃśatir iti vistaraḥ /
yatra dvāviṃśatiś caitasikā ity uktaṃ /
tatra tan middhaṃ trayoviṃśaṃ /
trayoviṃśateḥ pūraṇam ity arthaḥ /
yatra trayoviṃśatiḥ kaukṛtyam adhikaṃ kvacid iti /
tatra tan middhaṃ caturviṃśam
gnyid ni rmi rmi'i gnas skabs sam rmi lam rmi ba'i gnas skabs na'o /
dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni bstan bcos las 'byung ba'i phyir ro /
ji skad du zhe na /
gnyid dge ba yin par brjod par bya ba'am /
mi dge ba yin par brjod par bya ba'am /
lung du ma bstan pa yin par brjod par bya zhe na /
dge ba yin par yang brjod par bya'o /
mi dge ba yin par yang brjod par bya'o /
lung du ma bstan pa yin par yang brjod par bya'o zhes 'byung ba yin no /
gang la nyi shu rtsa gnyis 'byung ba de la ni nyi shu rtsa gsum mo zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang la sems las byung ba nyi shu rtsa gnyis 'byung bar bshad pa der ni gnyid de nyi shu rtsa gsum pa yin te nyi shu rtsa gsum du kha skong ba zhes bya ba'i tha tshig go /
gang la nyi shu rtsa gsum 'byung ba ni /
la la dag tu 'gyod pa bsnan /
zhes bya ba yin te /
de la ni gnyid de nyi shu rtsa bzhi pa yin no /
de bzhin du /
lung ma bstan /
gzhan la bcu gnyis dag tu 'dod /
ces bya ba 'dir ni gnyid bcu gsum pa yin no zhes bya ba'i bar du brjod par bya ste /
evaṃ yāvad anyatra dvādaśavyākṛte matā middhaṃ (Abhidh-k-vy 135) trayodaśaṃ vaktavyaṃ nyi 'og pa'i gzhung lugs ltar 'gyod pas bsnan na ni gnyid bcu bzhi pa yin no zhes bya bar sbyar ro /
bahirdeśakamatena tu kautṛtyādhike caturdaśaṃ middhaṃ bhavatīti yojyaṃ /
(II /
32) ato yathoktād iti /
ato yathāvarṇitāc caittasahotpādaniyamāt /
kaukṛtyaṃ middhaṃ ca sarvathā nāstīti /
na kuśalaṃ nāpy avyākṛtaṃ kuta evākuśalam iti /
sarvathā middhaṃ kaukṛtyaṃ ca nāsti /
śāṭhyamadamāyā varjyā iti
bsam gtan dang po na ni ji skad bshad pa las zhes bya ba ni sems las byung ba lhan cig nges par 'byung ba ji skad brjod pa de las so /
'gyod pa dang gnyid rnam pa thams cad du med ces bya ba ni dge ba yang med la lung du ma bstan pa yang med na mi dge ba lta smos kyang ci dgos te /
'gyod pa dang gnyid ni rnam pa thams cad du med pa kho na'o zhes bya ba yin no /
g yo dang sgyu dang rgyags pa ma gtogs pa zhes bya ba ni /
māyā śāṭhyaṃ ca kāmādyadhyānayor brahmavañcanāt /
styānauddhatyamadā dhātutraya iti vacanāt /
etāni varjyante teṣāṃ tatra sadbhāvāt
'dod dang bsam gtan dang po ni /
g yo sgyu tshangs pa 'drid phyir ro /
rmugs rgod rgyags pa khams gsum na /
zhes 'byung bas de dag ma gtogs te de na da dag yod pa'i phyir ro /
anyat sarvaṃ tathaiveti /
kuśale citte pūrvavat dvāviṃśatiḥ
gzhan thams cad ni de dang 'brel lo zhes bya ba ni dge ba'i sems la ni nyi shu 'byung ste snga ma bzhin no /
āveṇike dṛṣṭiyukte ca nivṛtāvyākṛte 'ṣṭādaśa kāmadhātuvat bsgribs la lung du ma bstan pa ma 'dres pa dang lta ba dang ldan pa la yang bco brgyad 'byung ste 'dod pa'i khams bzhin no /
rāgamānavicikitsānyakleśasaṃprayukte māyāśāṭhyamadopakleśasaṃprayukte ca ekānnaviṃśatiḥ gzhan nyon mongs pa 'dod chags dang nga rgyal dang the tshom dang mtshungs par ldan pa dang nye ba'i nyon mongs pa gyo dang sgyu dang rgyags pa dang mtshungs par ldan pa la ni bcu dgu 'byung ste /
te ca sa ca kleśa upakleśo vā tatraikānnaviṃśo bhavati /
anivṛtāvyākṛte vipākajairyāpathikanairmāṇike pūrvavat dvādaśa /
dhyānāntare vitarkaś ceti /
kaukṛtyamiddhākuśalāni ceti caśabdaḥ
de la ni de dag nyon mongs pa'am nye ba'i nyon mongs pa de dang bcu dgu 'byung ngo /
ma bsgribs la lung du bstan pa rnam par smin pa las skyes pa dang spyod lam dang sprul pa la ni bcu gnyis 'byung ste /
snga ma bzhin no /
rtog pa'am bsam gtan khyad par can /
zhes bya ba la yang zhes bya ba'i sgra 'gyod pa dang gnyid dang mi dge ba rnams kyang zhes bya ba yin no /
kiṃ /
na santīty adhikṛtaṃ /
śeṣaṃ tathaiva vitarkanyūnaṃ /
yathāpratisiddhaṃ nāstīti /
kaukṛtyamiddhākuśalavitarkā na santīty arthaḥ /
vicāraś ca māyāśāṭhyaṃ cety apiśabdād iti /
vicāraś ceti etāvati vaktavye vicāraś capīty apiśabdādhikyād arthādhikyam iti /
māyāśāṭhyam api tatra nāstīty ayam aparārtho labhyate /
madas tu nāpāsyate /
styānauddhatyamadā dhātutraya iti vacanasāmarthyāt
ci zhe na /
med do zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
rtog pa med kyi lhag ma dang ni de dang 'dra'o /
ji skad bkag pa med do zhes bya ba ni 'gyod pa dang gnyid dang mi dge ba dang rtog pa dag med do zhes bya ba'i tha tshig go /
dpyod pa dang yang zhes bya ba'i sgras ni gyo dang sgyu yang med do zhes bya ba ni dpyod pa dang zhes bya ba 'di tsam zhig brjod par bya ba las /
yang zhes bya ba'i sgra lhag mas ni don lhag pa yin te don gzhan de na gyo dang sgyu yang med do zhes bya ba 'di yang yin par 'gyur ro /
bam po bcu gnyis pa /
rmugs rgod rgyags pa khams gsum na /
zhes 'byung ba'i shugs kyis na rgyags pa ni ma gtogs pa la ma yin no /
śeṣaṃ tathaiveti /
kuśale vitarkavicāranirmuktā viṃśatiḥ
lhag ma ni de dang 'dra'o zhes bya ba ni dge ba la rtog pa dang dpyod pa ma gtogs pa nyi shu 'byung ngo /
āveṇike dṛṣṭiyukte ṣoḍaśa /
rāgādikleśasaṃprayukte, madopakleśasaṃprayukte ca saptadaśa
ma 'dres pa dang lta pa dang ldan pa la yang bcu drug 'byung ngo /
'dod chags la sogs pa nyon mongs pa dang ldan pa dang nye ba'i nyon mongs pa rgyags pa dang ldan pa la yang /
daśa mahābhūmikāḥ ṣaṭ kleśamahābhūmikāḥ /
sa ca kleśaḥ sa vopakleśaḥ
sa mang po pa bcu dang nyon mongs pa'i sa mang po pa drug dang nyon mongs pa de'am nye ba'i nyon mongs pa de dang bcu bdun 'byung ngo /
anivṛtāvyākṛte daśa mahābhūmikā eveti gamanīyaṃ /
brahmaṇo hi yāvac chāṭhyam iti vistaraḥ /
tatra śāṭhyapūrvakatvān māyāpi gṛhītā bhavati /
parṣatsambandhān nordhvam iti
ma bsgribs la lung du ma bstan pa las sa mang po bcu kho na 'byung ngo zhes bya bar brtsi bar bya'o /
tshangs pa'i bar du sgyu yod par 'byung gi zhes bya bar rgyas par 'byung ba ni gyo yang sgyu sngon du 'gro ba can yin pa'i phyir de na yod par bsdus pa yin no /
yeṣāṃ parṣad asti /
teṣāṃ parṣadgrahaṇārthaṃ māyāśāṭhyaṃ pravartate
'khor dang 'brel ba ma yin pa'i phyir gong na ni med do zhes bya ba ni gang dag la 'khor yod pa de dag la 'khor bsdu ba'i phyir gyo dang sgyu 'byung ngo /
aṣṭau parṣadaḥ paṭhyante 'khor ni brgyad du 'byung ste /
kṣatriyaparṣat brāhmaṇaparṣat gṛhapatiparṣat śramaṇaparṣat cāturmahārājikaparṣat trayastriṃśatparṣat māraparṣat brahmaparṣat rgyal rigs kyi 'khor dang bram ze'i 'khor dang khyim bdag gi 'khor dang dge slong gi 'khor dang rgyal chen bzhi'i ris kyi 'khor dang sum cu rtsa gsus pa'i 'khor dang bdud kyi 'khor dang tshangs pa'i 'khor ro /
tāsām anyatamo 'pi ūrdhvam ato nāstīti māyāśāṭhyabhāvaḥ 'di'i gong na ni de dag las 'ga' yang med pas gyo ngang sgyu med do /
brahmaṇas tu parṣad asti tshangs pa la ni 'khor yod de /
tasmād āha /
sa hi svasyāṃ parṣadi niṣaṇṇo 'śvajitā bhikṣuṇā brahmalokagatena praśnaṃ (Abhidh-k-vy 136) pṛṣṭaḥ /
kutremāni catvāri mahābhūtāni apariśeṣaṃ nirudhyanta iti
de lta bas na bshad pa de ni rang gi 'khor gyi nang du 'dug pa la dge slong rta thul tshangs pa'i 'jig rten du son pas 'byung ba chen po 'di dag ma lus par gang du 'gag par 'gyur zhes dris pa dang mi shes shing 'byung ba chen po bzhi gzugs med pa'i khams su ma lus par 'gag go zhes bya bar khong du ma chud pas gtam rlung bskur ba'i gtam gyi skabs byas so /
aprajānann ārūpyadhātau catvāri mahābhūtāni aśeṣaṃ nirudhyanta ity anavabudhyamānaḥ kṣepaṃ kathāprakaraṇam akārṣīt /
aham asmi brahmeti vistaraḥ /
brahmety uktvā mahābrahmeti vacanaṃ brahmāntarebhya ātmano viśiṣṭatvapradarśanārthaṃ /
īśvara īśanaśīlaḥ /
kartā nirmātā sraṣṭā sṛja iti paryāyā uttarottaravyākhyāyogo vā /
piteva pitṛbhūtaḥ /
keṣāṃ /
bhāvānāṃ /
(II /
33) uktam etad iti vistaraḥ /
yā bhūmir yac cittaṃ yāvantaś ca caittāḥ /
sā bhūmis tac cittaṃ tāvantaś ca caittā ity uktam etat /
tatra vihitam iti śāstre vihitaṃ /
tatra vihitam iti kecit paṭhaṃti /
sa eva cātrārthaḥ /
guṇeṣu guṇavatsu ceti /
svaparasāṃtānikeṣu maitrīkaruṇādiṣu guṇeṣu /
guṇavatsu ca pudgaleṣu ācāragocaragauravādisaṃpanneṣu /
yadyogād gauravaṃ na karoti /
asāv agauravatā /
nāsti gauravam asyety agauravaḥ /
tadbhāvaḥ agauravatā caitasikaviśeṣaḥ /
ko 'sāv iti /
paryāyāv āhuḥ /
apratīśatā abhayavaśavartiteti /
śiṣyaṃ prati iṣṭa iti pratīśaḥ /
gurusthānīyaḥ /
nāsti pratīśo 'syeti apratīśaḥ /
tadbhāvaḥ apratīśatā /
bhāvābhidhānena caitto gṛhyate /
bhayaṃ nāma mānasaś caitto dharmaḥ /
bhayena vaśe vartituṃ śīlam asyeti bhayavaśavartī /
na bhayavaśavartī abhayavaśavartī tadbhāvo 'bhayavaśavartitā /
tad eva cāhrīkyaṃ /
nāsti hrīr asyety ahrīkaḥ /
tadbhāva āhrīkyaṃ /
sa ca gauravapratidvaṃdvo dharmaḥ /
na tadabhāvamātraṃ /
avadye bhayādarśitvam atrapeti /
avācyam avadyam /
ataś cāha /
avadyaṃ nāma yad garhitaṃ sadbhir iti /
tatrābhayadarśitā anapatrāpyam iti /
avadye 'niṣṭaphalādarśitety arthaḥ /
bhīyate 'smād ity atra bhayaśabdo 'pādānasādhanaḥ /
tasmād bhayaśabdena aniṣṭaṃ phalam ucyate /
abhayasya darśanaṃ abhayadarśiteti vistaraḥ /
yadi tāvad evaṃ kriyeta na bhayam abhayaṃ /
abhayaṃ draṣṭuṃ śīlam asyeti abhadyadarśī /
tadbhāvo 'bhayadarśiteti /
prajñā vijñāsyate /
prajñayā hi abhayaṃ paśyati /
atha punar evaṃ kriyate bhayaṃ draṣṭuṃ śīlam asyeti bhayadarśī /
na bhayadarśī abhayadarśī
kho bo ni tshangs pa'o zhes bya ba rgyas par 'byung ba la tshangs pa'o zhes smras nas tshangs pa chen po'o zhes smras pa ni tshangs pa gzhan dag pas bdag nyid khyad par du 'phags par rab tu bstan pa'i phyir ro /
dbang phyug ni dbang byed pa'i ngang tshul can no /
byed pa po'o /
sprul pa po'o /
'byin pa po'o zhes bya ba ni rnam grangs sam phyi ma phyi mas rnam par bshad pa'i tshul yin no /
pha dang 'dra ba ni pha lta bu'o /
gang dag gi zhe na /
dngos po rnams kyi'o /
bshad zin to zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sa de dang sems de dang sems las byung ba de snyed pa de ni bshad zin pa yin no /
gzhung las sems las byung ba kha cig ni tha dad du bya ba 'byung ba zhes bya ba ni bstan bcos las 'byung ba'o /
kha cig ni de las 'byung ba zhes 'don te /
don ni de kho nar zad do /
yon tan rnams dang yon tan can rnams la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang dang ldan pas rang dang gzhan la yod pa'i yon tan byams pa dang snying rje la sogs pa dang gang zag yon tan can cho ga dang spyod yul phun sum tshogs pa dag la gus par mi byed pa de ni ma gus pa nyid do /
'di la gus pa med pa yod pas na ma gus pa'o /
de'i ngo bo ni ma gus pa nyid de sems las byung ba'i khyad par yin no /
de yang gang zhig yin zhe na /
rnam grangs bkur ba med pa nyid dang 'jigs pas dbang mi sgyur ba nyid ces bya ba smos te /
slob ma la dbang byed pas na bkur ba ste /
bla ma lta bu yin no /
'di la bkur sti med pa yod pas na bkur ba med pa'o /
de'i ngo bo ni bkur ba med pa nyid de /
ngo bo brjod pas ni sems las byung ba yin pas gzung bar bya'o /
'jigs pa zhes bya ba ni sems las byung ba'i chos yin no /
'di la 'jigs pas dbang sgyur ba'i ngang tshul yod pas na 'jigs pas dbang sgyur ba'o /
'jigs pas dbang sgyur ba med pa ni 'jigs pas dbang mi sgyur ba'o /
de'i ngo bo ni 'jigs pas dbang mi sgyur ba nyid de /
de kho na ngo tsha med pa yin no /
'di la ngo tsha med pa yod pas na ngo tsha med pa'o /
de'i ngo bo ni ngo tsha med pa nyid de gus pa dang bcas pa'i mi mthun pa'i chos yin gyi de med pa tsam ni ma yin no /
khrel med kha na ma tho 'jigs mi lta /
zhes bya ba la kha na ma tho ba ni brjod du mi rung ba ste de'i phyir kha na ma tho ba zhes bya ba ni dam pa rnams kyis smad pa ste zhes bya ba smos so /
de la 'jigs par mi lta ba ni khrel med pa'o zhes bya ba ni kha na ma tho ba la mi 'dod pa'i 'bras bu can du mi lta ba ni zhes bya ba'i tha tshig go /
'di las 'jigs par 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'jigs pa zhes bya ba'i sgra mi zad par byed pa yin par sgrub pa yin te /
de lta bas na 'jigs pa zhes bya ba'i sgra mi 'dod pa'i 'bras bu can du mi lta ba ni zhes bya pa'i 'bras bu la bya'o /
'jigs pa med par lta ba 'jigs par mi lta ba yin nam zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te re zhig 'di skad du 'jigs pa yin la 'di la mi 'jigs par lta ba'i ngang tshul yod pas na 'jigs par mi lta'o /
de'i ngo bo ni mi 'jigs par mi lta ba nyid do zhes bya bar bshad na ni shes rab yin par shes par 'gyur te shes rab kyis ni mi 'jigs par lta ba yin no /
'on te 'di skad du 'di la 'jigs par lta ba'i ngang tshul yod pas na 'jigs par lta ba'o /
'jigs par mi lta bas na mi 'jigs par lta'o /
tadbhāvo 'bhayadarśitā /
abhayadarśiteti avidyā vijñāsyate /
tathā hy avidyāyogād bhayaṃ na paśyati /
naiva hi darśanaṃ darśiteti vistaraḥ /
na prajñā nāpy avidyā /
kiṃ tarhi /
tayoḥ prajñāvidyayor yo nimittaṃ upakleśaḥ /
(Abhidh-k-vy 137) tad abhayadarśanaṃ /
tac cānapatrāpyam iti /
apatrapate 'nenety apatrāpyaṃ /
kṛtyalyuṭo bahulam iti karaṇe ṇyatpratyayaḥ /
na apatrāpyaṃ anapatrāpyam iti /
hṛī lajjāyāṃ trapūṣ lajjāyām ity ekārthayor anayor dhātvoḥ katham arthāṃtare vācakatvam iti aparituṣyaṃto 'nye punar āhuḥ
de'i ngo bo ni 'jigs par mi lta ba nyid do zhes bya ba'am /
yang na 'jigs par lta ba'i ngo bo ni 'jigs par lta ba nyid do /
'jigs par mi lta ba'i ngo bo ni 'jigs par mi lta ba nyid do zhes bya bar bshad na ni ma rig pa yin par shes par 'gyur te ma rig pa dang ldan pas 'jigs par lta bar mi 'gyur ro /
lta ba yang lta ba nyid ma yin la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni shes rab kyang ma yin la ma rig pa yang ma yin no /
'o na ci zhe na /
shes rab dang ma rig pa de gnyis kyi rgyu mtshan nye ba'i nyon mongs pa gang yin pa de ni 'jigs par mi lta ba yin no /
de ni khrel med pa zhes bya'o zhes bya ba ni 'dis khrel yod par byed pas na khrel yod pa'o /
khrel yod pa ma yin pa ni khrel med pa'o /
yang gzhan dag ngo tsha shes pa yang 'dzem pa yin la khrel yod pa yang 'dzem pa yin pas skad kyi byings don gcig pa 'di dag ji ltar don tha dad par rjod par byed pa nyid yin snyam nas ma rangs te bdag la ltos nas zhes bya ba rgyas par smras so /
ātmāpekṣayeti vistaraḥ /
evam api dve apekṣe yugapat kathaṃ setsyata iti /
asminn api pakṣe yugapadapekṣādvayāsaṃbhava iti paśyaṃś codaka aha
de lta na yang ltos pa gnyis cig car ji ltar 'grub par 'gyur zhes bya ba ni klan ka pas phyogs 'di la yang cig car ltos pa gnyis mi srid do zhes bya bar mthong nas smras pa yin no /
evam apīti /
apiśabdena ayam api pakṣo duṣyatīty abhiprāyaḥ /
āhrīkyam anapatrāpyaṃ caikasmiṃś citte kathaṃ bhavata iti matvā codayati /
dve apekṣe yugapat kathaṃ setsyata iti
de lta na yang zhes bya ba'i yang zhes bya ba'i sgra ni phyogs 'di yang skyon chags pa yin no snyam du bsams pa yin te /
sems gcig la ngo tsha med pa dang khrel med pa 'byung bar mi 'gyur ro snyam du bsams nas ltos pa gnyis cig car ji ltar 'grub par 'gyur zhes rgol bar byed do /
na khalūcyate yugapad ātmānaṃ paraṃ cāpekṣata iti vistaraḥ /
paryāyena vṛttim anayor darśayati /
kasyacid dhi doṣair ātmānam apekṣamāṇasyāpi na pravartate lajjā
bdag dang gzhan la ltos pa cig car ro zhes ni mi zer ro zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di dag rnam grangs kyis 'byung ngo zhes ston par byed pa yin te /
kha cig la ni bdag la ltos nas kyang nyes pa rnams kyis mi 'dzem pa 'byung la kha cig la ni gzhan la ltos nas 'byung ngo /
kasyacit param apekṣamāṇasyeti /
viparyayeṇa hrīr apatrāpyaṃ ceti vistaraḥ /
prathamena tāvat kalpena /
ahrīr agurutāvadye bhayādarśitvam atrapeti anena /
sagauravateti vistareṇa bhayadarśitā apatrāpyam iti /
bhayadarśitānimittam apatrāpyam ity arthaḥ
bzlog pa ni ngo tsha shes pa dang khrel yod pa yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba la re zhig rtog pa dang po /
ma gus ngo tsha med khrel med /
kha na ma tho 'jigs mi lta /
zhes bya ba 'di ltar na'o /
gus pa dang bcas pa nyid ces bya ba rgyas par 'byung ba la kha na ma tho ba dag la 'jigs par lta ba nyid ni khrel yod pa yin no zhes bya ba ni 'jigs par lta ba nyid kyi rgyu mtshan ni khrel yod pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
dvitīyena kalpena ātmāpekṣayā doṣair alajjanaṃ āhrīkyaṃ parapekṣayānapatrāpyam iti anena /
ātmāpekṣayā doṣair lajjanaṃ hrīḥ
rtog pa gnyis pa bdag la ltos nas nyes pa rnams kyis mi 'dzem pa ni ngo tsha med pa yin la gzhan la ltos nas ni khrel med pa yin no zhes bya ba ltar na ni bdag la ltos nas nyes pa dag gis 'dzem pa ni ngo tsha shes pa yin la /
parāpekṣayāpatrāpyam iti /
evam api dve apekṣe iti vistareṇa codyaparihārau vaktavyau
gzhan la ltos nas ni khrel yod pa yin no zhes bya ba yin no zhes de ltar na yang ltos pa gnyis zhes bya ba'i klan ka'i lan rgyas par brjod par bya'o /
premagauravayor ekatvaṃ manyaṃte kecit /
tasmād anayor nānākaraṇapradarśanārtham āha
kha cig dga' ba dang gus pa dag gcig pa nyid du sems te de lta bas na de dag gi tha dad du bya ba rab tu bstan pa'i phyir dga' dad ces bya ba mos te /
preṃa śraddheti /
premaiva śraddhā na gauravaṃ
dga' ba kho na dad pa yin gyi gus pa ni ma yin no /
na tu śraddhaiva prema dga' ba dang dad pa kho na ma yin te /
tenāha /
dvividhaṃ hi prema kliṣṭaṃ akliṣṭaṃ cetyādi
de'i phyir dga' ba ni rnam pa gnyis te nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa'o zhes bya ba la sogs pa smos so /
syāc chraddhā na premeti catuḥkoṭikaḥ dad pa yin la dga' ba ma yin pa yang yod de zhes bya ba ni mu bzhi pa yin no /
duḥkasamudayasatyayoḥ śraddhaivābhisaṃpratyayarūpā na prema aspṛhaṇīyatvāt sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pa dag la ni mngon par yid ches pa'i ngo bo dad pa kho na yin gyi dga' ba ni ma yin te dga' bar bya ba ma yin pa'i phyir ro /
syāt prema na śraddheti /
priyatārūpā tṛṣṇā nābhisaṃpratyayarūpeti śraddhā na bhavati
dga' ba yin la dad pa ma yin pa yang yod de zhes bya ba ni dga' ba'i ngo bo'i sred pa yin gyi mngon par yid ches pa'i ngo bo ni ma yin pas dad pa ni ma yin no /
ubhayaṃ śraddhā ca prema ca /
abhisaṃpratyayarūpatvāt spṛhaṇīyatvāc ca nirodhamārgasatyayos tadubhayātmakaṃ bhavatīty arthaḥ
gnyi ga yin pa ni dad pa yang yin la dga' ba yang yin pa ste /
'gog pa dang lam gyi bden pa dag mngon par yid ches par bya ba'i ngo bo yin pa'i phyir dang dga' bar bya ba yin pa'i phyir de gnyi ga'i bdag nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
nobhayam etān ākārān sthāpayitveti /
anye caitasikā vedanādayaḥ viprayuktādayaś ca
gnyi ga ma yin pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni tshor ba la sogs pa sems las byung ba gzhan dag dang ldan pa ma yin pa dag go /
evaṃ dharmālaṃbanasya premnaḥ śraddhāyāś ca catuḥkoṭikaṃ kṛtvā pudgalālaṃbanasya catuṣkoṭikaṃ karoti de ltar chos la dmigs pa'i dga' ba dang dad pa'i mu bzhi pa sbyar nas gang zag la dmigs pa'i mu bzhi pa sbyar ba'i phyir /
pudgaleṣv iti vistaraḥ gang zag la ni zhes bya ba rgyas par smos te /
tatra sārdhaṃ viharaṃtīti sārdhavihāriṇaḥ śiṣyāḥ de la lhan cig gnas pas na lhan cig gnas pa dag ste /
rab tu byung ba'i slob ma gang dag yin pa'o /
ye pravrajitāḥ guror aṃte vasaṃtīti aṃtevāsinaḥ bla ma dang nye bar gnas pas nye gnas dag ste /
gnas 'char ba dang 'don pas 'brel ba dag yin no /
niśrayādhyayanasaṃbaṃdhinaḥ /
teṣu putrādiṣu prema na gauravaṃ kliṣṭaṃ akliṣṭaṃ ceti saṃbhavataḥ
bu la sogs pa de dag la ni dga' ba kho na yin gyi gus pa ni ma yin no /
nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa ni ci rigs par sbyar ro /
gauravaṃ na prema /
(Abhidh-k-vy 138) /
gurutvaṃ hrīr iti vakṣyamāṇalakṣaṇaṃ gauravaṃ na prema gauravasthānatvāt
gus pa ni dga' ba ma yin te /
gus nyid ngo tsha shes zhes bya ba mtshan nyid 'byung ngo /
gus pa yin la dga' ba ma yin pa ni gus par bya ba'i gnas yin pa'i phyir ro /
ubhayaṃ prema gauravaṃ ca /
tadubhayātmakaṃ bhavatīty arthaḥ
gnyi ga yin pa ni dga' ba dang gus pa ste de gnyi ga'i bdag nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
nobhayam etān ākārān sthāpayitvā yo 'nyo jano 'saṃbaddho nirguṇaḥ gnyi ga ma yin pa rnam pa de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni skye bo gzhan 'brel pa med cing yon tan med pa gang yin pa ste /
tatra na prema na gauravam iti /
tatpūrvikā ca priyatā premeti /
guṇasaṃbhāvanāpūrvikā priyatā tac ca prema /
tasmān na saiva śraddhā premety ācāryaḥ
de la ni dga' ba dang gus pa med do /
de sngon du 'gro ba'i dga' ba ni dga' ba yin zhes bya ba ni slob dpon na re yon tan la yid ches pa sngon du 'gro ba'i dga' ba ste de ni dga' ba yin te de lta bas na dad pa nyid dga' ba ma yin no zhes zer ro /
gus nyid ngo tsha shes zhes bya ba ni ngo tsha shes pa ji skad bshad pa ste /
gurutvaṃ hrīr iti /
yathoktā hrīḥ sagauravatā sapratīśatā sabhayavaśavartitety uktā
gus pa dang bcas pa nyid de /
bkur ba dang bcas pa nyid dang 'jigs pas dbang sgyur ba dang bcas pa nyid ces bshad pa'i ngo tsha shes pa gang yin pa de ni gus pa yin no /
yā hrīḥ /
tad gauravaṃ /
tad evaṃ prema śraddhālakṣaṇaṃ bhavati /
hrīlakṣaṇaṃ tu gauravam ity uktaṃ tayor nānākaraṇaṃ
de ltar na dga' ba ni dad pa'i mtshan nyid ni yin la gus pa ni ngo tsha shes pa'i mtshan nyid yin no zhes de dag gi tha dad du bya ba bshad pa yin no /
evaṃ sapratīśatāpīti /
evaṃ hrīr api dharmeṣu ca pudgaleṣu ca /
ye pudgalālaṃbane śraddhāhriyau
bkur ba dang bcas pa nyid kyang de dang 'dra'o zhes bya ba ni ngo tsha shes pa yang de bzhin du chos dag dang gang zag dag la ngo tsha shes pa yin no /
te tatra na sta iti pudgalālaṃbane śraddhāhriyāv adhikriyete yayor aikyaṃ manyante /
te ārūpyadhātau na staḥ kāmarūpadhātvor eva bhavata ity uktaṃ /
(II /
34) kathaṃ punar anayor ekatra citte yoga iti
gang dag gang zag la dmigs pa'i dad pa dang ngo tsha shes pa de dag de na med do zhes bya ba ni gang zag la dmigs pa'i dad pa dang ngo tsha shes pa gang dag gcig nyid yin par sems pa dag gi dbang du byas pa yin te /
na hi tad eva cittaṃ tadyogād audārikaṃ ca sūkṣmaṃ ca yujyate vipratiṣedhāt /
niṣṭhyūtam iti /
niḥpūrvasya ṣṭhīvate niṣṭhāyām etad rūpaṃ niṣṭhyūtaṃ /
nirastam ity arthaḥ /
nātiśyāyate nātighanībhavati /
nātivilīyate nātidravībhavati /
nātisūkṣmaṃ bhavati nātyaudārikam iti /
madhyamāvastham ity arthaḥ /
evaṃ tarhi nimittabhūtāv iti vistaraḥ /
yathodakātapau sarpiṣaḥ śyānatvavilīnatvayor nimittabhūtau /
na tu punas tatsvabhāvau śyānatvavilīnatvasvabhāvau /
evaṃ vitarkavicārau cittasyaudārikatāsūkṣmatayor nimittabhūtau na tu punar audārikasūkṣmatāsvabhāvāv iti /
ata evaṃ vaktavyaṃ /
cittaudārikatāhetur vitarkaḥ /
cittasūkṣmatāhetur vicāra iti /
brūyās tvam abhyupagamād adoṣa eṣa iti
de dag kho na gzugs med pa'i khams na med la 'dod pa dang gzugs kyi khams dag na yod do zhes bshad pa yin no /
sems gcig la de gnyis ji ltar ldan zhes bya ba ni sems de nyid de dag dang ldan pas rtsing ba yang yin la zhib pa yang yin par mi rung ste /
'gal ba'i phyir ro /
bor ba zhes bya ba ni ba sgyur te bor ba zhes bya ba'i tha tshig go /
ha cang mi 'khyag pa ni te bor sra bar mi 'gyur ba'o /
ha cang mi 'ju ba ni te bor rkyang rkyang por mi 'gyur ba'o /
ha cang zhib par yang mi 'gyur ba la ha cang rtsing bar yang mi 'gyur zhes bya ba ni bar mar gnas zhes bya ba'i tha tshig go /
de lta na 'o na ni rgyu mtshan du gyur pa yin pas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ltar chu dang nyi ma dag mar sar 'khyag pa dang 'ju ba dag gi rgyu mtshan du gyur pa yin gyi de dag gi ngo bo nyid de 'khyag pa nyid dang 'ju ba nyid kyi ngo bo nyid dag ni ma yin pa de bzhin du rtog pa dang dpyod pa dag kyang sems rtsing ba nyid dang zhib pa nyid dag gi rgyu mtshan du gyur pa yin gyi rtsing ba dang zhib pa nyid kyi ngo bo nyid ni ma yin no /
des na 'di skad du sems rtsing ba nyid kyi rgyu ni rtog pa yin la sems zhib pa nyid kyi rgyu ni dpyod pa yin no zhes brjod dgos so /
tata idaṃ doṣāntaram āhā /
āpekṣikī caudārikasūkṣmateti vistaraḥ
khyod khas len pas 'di ni nyes pa med do zhes zer na de'i phyir nyes pa gzhan rtsing ba dang zhib pa ni ltos pa can yang yin pas zhes bya ba rgyas par smos so /
bhūmiprakārabhedāt /
bhūmibhedāt prakārabhedāc ca /
bhūmibhedāt tāvat /
prathamadhyānam apekṣya kāmadhātur audāriko mahābhisaṃskārataratvāt
sa dang rnam pa'i bye brag gis zhes bya ba ni sa'i bye brag dang rnam pa'i bye brag gis te re zhig sa'i bye brag gis ni bsam gtan dang po la ltos na 'dod pa'i khams mngon par 'du bya ba chen pos bsgrub par bya ba yin pa'i phyir rtsing ba yin la /
kāmadhātum apekṣya prathamaṃ dhyānaṃ sūkṣmam alpābhisaṃskārataratvāt praśāntam iti 'dod pa'i khams la ltos na bsam gtan dang po mngon par 'du bya ba chung ngus bsgrub par bya ba yin pa'i phyir zhib pa yin te rab tu zhib pa yin no /
tad eva punar dvitīyaṃ dhyānam apekṣya audārikaṃ /
evaṃ yāvad bhavāgraṃ sūkṣmaṃ
yang de nyid bsam gtan gnyis pa la ltos na rtsing ba yin te srid pa'i rtse mo phra ba yin pa'i bar du yang de dang 'dra'o /
prakārabhedād api tasyām eva bhūmau āpekṣikyāv audārikasūkṣmate /
tadyathā ya eva te trayaḥ kleśānāṃ mūlaprakārā mṛdumadhyādhimātrā guṇānāṃ ca
rnam pa'i bye brag gis kyang sa de nyid na rtsing ba dang zhib pa nyid dag ltos pa can yin te /
dper na 'dod pa'i khams nas srid pa'i rtse mo'i bar gyi nyon mongs pa rnams sam yon tan rnams kyi rnam pa'i gzhi gsum po de dag ste /
kāmadhātau yāvad bhavāgre teṣām adhimātraḥ kleśa audārikaḥ /
mṛduḥ sūkṣmaḥ /
kleśaviparyayeṇa guṇānām iti
chung ngu dang 'bring dang chen po gang dag yin pa de dag las nyon mongs pa chen po rtsing ba yin zhing chung ngu ni zhib pa yin la nyon mongs pa las bzlog pa ni yon tan dag yin pa lta bu'o /
evaṃ bhūmiprakārabhedenāpekṣikyāv (Abhidh-k-vy 139) audārikasūkṣmate ity ā bhavāgrād audārikasūkṣmate syātāṃ /
aniṣṭaṃ caitat /
vitarkavicārayoḥ kāmadhātuprathamadhyānabhūmikatvād iti /
na caudārikasūkṣmatayā jātibhedo yukta iti /
vitarkavicārayor jātibheda iṣyate /
anyo vitarko 'nyo vicāra iti /
na caudarikatvena sūkṣmatvena ca vitarkavicārayor yathākramaṃ svabhāvabhedo yuktaḥ
de ltar na rtsing ba dang zhib pa nyid dag pa dang rnam pa'i bye brag gis ltos pa can nyid kyang yin pas srid pa'i rtse mo'i bar du rtsing ba dang zhib pa nyid dag yod par 'gyur ba zhig na rtog pa dang dpyod pa dag ni 'dod pa'i khams dang bsam gtan dang po'i sa pa yin pa'i phyir de yang mi 'dod de /
rtsing pa dang zhib pa nyid kyi rang bzhin tha dad par yang rigs pa ma yin no zhes bya ba ni rtog pa yang gzhan yin la dpyod pa la yang gzhan yin no zhes rtog pa dang dpyod pa dag rang bzhin tha dad par 'dod do /
rtsing ba nyid dang zhib pa nyid kyis ni go rims bzhin du rtog pa dang dpyod pa dag ngo bo nyid tha dad par rigs pa ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
kiṃkāraṇaṃ /
jātibhinnayor hi vedanāsaṃjñayor audārikasūkṣmatā bhavati /
na ca punar audārikasūkṣmatayaiva tayoḥ svabhāvabhedaḥ /
kiṃ tarhi /
anubhavalakṣaṇatayā nimittodgrahaṇalakṣaṇatayā ca tayoḥ svabhāvabhedaḥ
tshor ba dang 'du shes rang bzhin tha dad pa dag ni rtsing ba dang zhib pa nyid du 'gyur te /
rtsing ba dang zhib pa nyid kho nas ni de dag ngo bo nyid tha dad pa ma yin no /
'o na ci zhe na /
myong ba'i mtshan nyid dang mtshan mar 'dzin pa'i mtshan nyid kyis de dag ngo bo nyid tha dad pa yin te /
tasmād apy anayor nāsti lakṣaṇaṃ /
anye punar āhur iti sautrāntikāḥ
de'i phyir yang 'di gnyis kyi mtshan nyid med pa yin no /
gzhan dag na re ni zhes bya ba ni mdo sde pa rnams so /
vāksaṃskārā iti /
vāksamutthāpakā ity arthaḥ /
vitarkya vicārya vācaṃ bhāṣate nāvitarkya nāvicāryeti /
vitarkavicārair evaṃ caivaṃ ca bhāṣiṣya iti /
tatra ye audārikāḥ /
te vitarkā vāksaṃskārāḥ /
karmaṇā svabhāvo dyotito na śakyam anyathā svalakṣaṇaṃ pradarśayitum iti
ngag mngon par 'du byed pa zhes bya ba ni ngag kun nas slong bar byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
brtags shing dpyad nas tshig tu smra'i ma brtags ma dpyad par ni ma yin no zhes bya ba ni rtog pa dang dpyod pa dag gis 'di dang 'di lta bu zhig smra bar bya'o snyam pa yin no /
de la rtsing ba gang dag yin pa de dag ni ngag mngon par 'du byed pa'i rtog pa yin te las kyis ngo bo nyid bstan gyi rang gi mtshan nyid gzhan du rab tu bstan par mi nus so /
evaṃ sūkṣmās te vicārāḥ de bzhin du zhib pa gang dag ni dpyod pa yin no /
etasyāṃ kalpanāyāṃ samudāyarūpā vitarkavicārāḥ /
paryāyabhāvinaś ca bhavaṃti /
cittacaittakalāpasya vāksamutthāpakatvāt /
kathaṃ punar anayor ekatra citte yoga ity uktaṃ /
ato vaibhāṣika āha
rtog pa 'di la ni rtog pa dang dpyod pa dag spyi'i ngo bo dang rnam grangs kyis 'byung ba yin te /
sems dang sems las byung ba'i tshogs dag kun nas slong bar byed pa yin pa'i phyir ro /
sems gcig la de gnyis ji ltar ldan zhes smras pas de'i phyir bye brag tu smra bas /
yadi caikatra citte 'nyo dharma audārika iti vistaraḥ /
ekatra citte vitarka audārikasvabhāvo 'nyo dharmo vicāras tu sūkṣmasvabhāvo 'paraḥ
gal te sems gcig la rtsing ba yang chos gzhan yin zhib pa yang chos gzhan yin na zhes bya ba rgyas par smras te sems gcig la rtog pa rags pa'i ngo bo nyid kyang chos gzhan yin zhing dpyod pa zhib pa'i ngo bo nyid kyang gzhan yin la /
tau ca yathākramaṃ cittaudārikatāsūkṣmatāhetutvāc cittaudārikatāsūkṣmatety ucyate de dag kyang go rims bzhin du sems rtsing pa dang zhib pa nyid kyi rgyu yin pa'i phyir sems rtsing ba nyid dang zhib pa nyid dag ces bya'o /
atha vā cittasyaudārikaś cittaudārikaḥ /
cittaudārikabhāvaḥ cittaudārikatā /
evaṃ cittasūkṣmatāpi vaktavyeti ko 'tra virodhaḥ
yang na sems la rtsing pa yod pas na sems rtsing ba'o /
sems rtsing pa'i ngo bo ni sems rtsing ba nyid do /
sems zhib pa nyid kyang de bzhin du brjod par bya ste /
na syād virodho yadi vitarkavicārayor jātibhedaḥ syād vedanāsaṃjñāvat 'di la 'gal ba ci zhig yod /
gal te rtog pa dang dpyod pa dag tshor ba dang 'du shes bzhin du rigs tha dad pa zhig yin na ni 'gal ba med do /
vedanā hy audārikī saṃjñā sūkṣmā /
tayos tu jātibhedo 'stīti audārikasūkṣmatāyām apy ekatra citte na virodhaḥ /
ekasyāṃ tu jātau anavadhṛtalakṣaṇāyāṃ aikyena ca kaiścid gṛhītāyāṃ mṛdvadhimātratā audārikasūkṣmatālakṣaṇā yugapan na saṃbhavatety arthād ayugapat saṃbhavatīty uktaṃ /
tathā hi vedanā anyo vā dharmaḥ paryāyeṇa mṛdutām adhimātratāṃ ca bhajate
tshor ba ni rtsing ba yin la 'du shes ni zhib pa yin te /
de dag la ni rigs tha dad pa yod bas rtsing ba dang zhib pa nyid yod kyang sems gcig la 'byung ba 'gal ba med kyi rigs gcig pa dmigs kyis ma phye ba'i mtshan nyid can kha cig gis gcig pa nyid du yang gzung ba la ni chung ngu dang chen po nyid de rtsing ba dang zhib pa'i mtshan nyid cig car 'byung ba mi srid do /
shugs kyis na cig car ma yin par 'byung bar 'gyur ro zhes bshad pa yin te /
'di ltar tshor ba'am chos gzhan yang rung ste /
rnam grangs kyis ni chung ngu nyid dang chen po nyid bsten par 'gyur ro /
naivaṃ vyakto bhavati /
kiṃ /
jātibhedaḥ /
kasmāt /
pratyekaṃ jātīnām mṛdvadhimātratvāt
de lta na ni gsal bar mi 'gyur te zhes bya ba ci zhe na /
rigs tha dad pa'o /
ci'i phyir zhe na /
rigs re re la yang chung ngu dang chen po yod pa'i phyir te /
vedanā hy audārikī bhavati /
sūkṣmā vāpekṣābhedāt /
katham iti /
vedanā saṃjñām apekṣya audārikī
ltos pa'i bye brag gi tshor ba ni rtsing ba yang yin la zhib pa yang yin no /
ji lta zhe na /
tshor ba ni 'du shes la ltos na ni rtsing ba yin la gzugs la ltos na ni zhib pa yin no /
rūpam apekṣya sūkṣmā /
tathā saṃjñā saṃskārān apekṣyaudārikī
de bzhin du 'du shes kyang 'du byed la ltos na ni rtsing ba yin la tshor ba la ltos na ni zhib pa yin no /
vedanām apekṣya sūkṣmā /
vitarkavicāravad eva vā /
bhavato 'pi hi kāmāvacarau vitarkavicārāv audārikau prathamadhyānabhūmikau sūkṣmau /
dhyānāntare ca vicāraḥ sūkṣmatara iti
yang na rtog pa dang dpyod pa nyid dang 'dra ba ste /
khyed kyi ltar na yang 'dod pa na spyod pa'i rtog pa dang dpyod pa dag ni rtsing ba yin la bsam gtan dang po'i sa pa dag ni zhib pa yin no /
bsam gtan khyad par can gyi dpyod pa ni ches zhib pa yin no /
tad evaṃ pratyekaṃ jātīnāṃ mṛdvadhimātratvāt de ltar na rigs re re la chung ngu dang chen po yod pa'i phyir /
naivaṃ vyakto bhavati /
na mṛdvadhimātratayā jātibhedo vyakto bhavatīty arthaḥ
de lta na ni gsal bar mi 'gyur te chung ngu dang chen po nyid kyis rigs gsal bar mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
atra (Abhidh-k-vy 140) saṃghabhadrācārya āha /
ekatra ca citte audārikasūkṣmate bhavato na ca virodhaḥ
'dir slob dpon 'dus bzang na re mthu'i dus tha dad pa'i phyir sems gcig kho na la rtsing ba dang zhib pa nyid dag 'byung ba 'gal ba med de /
prabhāvakālānyatvāt /
yadā hi cittacaittakalāpe vitarka udbhūtavṛttir bhavati /
tadā cittam audārikaṃ bhavati /
yadā vicāraḥ /
tadā sūkṣmaṃ /
rāgamohacaritavyapadeśavat /
rāgamohayaugapadye 'pi hi tayor anyatarodbhūtavṛttiyogāt /
rāgacarito mohacarita iti vā vyapadiśyate
gang gi tshe sems dang sems las byung ba'i tshogs la rtog pa bya ba la shas che bar gyur ba de'i tshe ni sems rtsing ba yin la /
gang gi tshe dpyod pa shas che ba de'i tshe ni zhib pa yin no /
'dod chags dang gti mug spyod par tha snyad 'dogs pa bzhin te /
'dod chags dang gti mug cig car 'byung mod kyi de gnyis las gang yang rung ba zhig bya ba la shas che ba dang ldan pa'i sgo nas 'dod chags spyod pa'am gti mug spyod pa'o zhes tha snyad 'dogs pa ltar 'dir yang de dang 'dra bar blta bar bya'o /
tadvad ihāpi draṣṭavyam iti /
atra vayaṃ brūmaḥ /
bhavati kasmiṃścit kalāpe kasyacid dharmasya udbhūtavṛttitvaṃ /
kiṃ tv anayor na lakṣaṇaṃ vivecitam iti /
na kiṃcid etat /
nanu ca cittaudārikatāsūkṣmatālakṣaṇau vitarkavicārāv uktau /
satyam uktau /
pratyekaṃ tu jātīnām audārikasūkṣmate iti tāv audārikasūkṣmatālakṣaṇau bhavitum arhato yathoktam iti naitad asmān ārādhayati /
naiva hi vitarkavicārāv ekatra citte bhavata ity apara ity ācāryamatam /
asmin mate yathoktadoṣaprasaṃgo na bhavati /
kas tv anayoḥ paryāyavartinor viśeṣaḥ /
atra pūrvācāryā āhuḥ /
vitarkaḥ katamaḥ /
cetanāṃ vā niśritya prajñāṃ vā paryeṣako manojalpo 'nabhyūhābhyūhāvasthayor yathākramaṃ sā ca cittasyaudārikatā
'di la bdag ni tshogs pa kha cig la chos 'ga' zhig bya ba la shas che ba ni yin mod kyi 'on kyang 'di gnyis kyi mtshan nyid rnam par ma phye bas 'di ni gyi na'o zhes smra'o /
rtog pa dang dpyod pa dag gi mtshan nyid sems rtsing ba nyid dang zhib pa nyid yin par bshad pa ma yin nam zhe na /
bshad pa ni bden na rigs re re la yang rtsing ba dang zhib pa yod pa'i phyir de dag gi mtshan nyid rtsing ba dang zhib pa nyid yin par 'os pa ma yin te /
ji skad bshad pa lta bu yin pas 'dis ni bdag rangs par mi 'gyur ro /
gzhan dag na re sems gcig la rtog pa dang dpyod pa dag mi 'byung ba nyid do zhes zer ro zhas bya ba ni slob dpon gyi gzhung lugs yin te /
gzhung lugs 'di la ni ji skad bshad pa'i nyes par mi 'gyur ro /
rnam grangs kyis 'byung ba 'di gnyis la khyad par ci zhig yod ce na /
'di la sngon gyi slob dpon na re rtog pa gang zhe na /
sems pa'am shes rab la brten nas go rims bzhin du gtan la mi 'bebs pa dang gtan la 'bebs pa'i gnas skabs dag na yid kyi brjod pa kun du tshol bar byed pa yin te /
de yang sems rtsing ba nyid yin no /
dpyod pa gang zhe na /
vicāraḥ katamaḥ /
cetanāṃ vā niśritya prajñāṃ vā pratyavekṣako manojalpo 'nabhyūhābhyūhāvasthayor yathākramaṃ sā ca cittasūkṣmateti
sems pa'am shes rab la brten nas go rims bzhin du gtan la mi 'bebs pa dang gtan la 'bebs pa'i gnas skabs dag na yid kyi brjod pa so sor rtog par byed pa yin te /
de yang sems zhib pa nyid yin no zhes 'chad de /
asmin pakṣe vitarkavicārāv ekasvabhāvau samudāyarūpau paryāyavartinau paryeṣaṇapratyavekṣaṇākāramātreṇa bhinnāv iṣyete phyogs 'di ni rtog pa dang dpyod pa dag ngo bo nyid gcig pa 'dus pa'i ngo bo rnam grangs kyis 'byung ba yin la kun du tshol ba dang so sor rtog pa'i rnam pa tsam gyis tha dad pa yin par 'dod do /
tatrodāharaṇaṃ kecid ācakṣate /
tadyathā bahuṣu ghaṭeṣv avasthiteṣu ko 'tra dṛḍhaḥ ko jarjara iti muṣṭinābhighnato ya ūhaḥ
'dir dpe ni kha cig na re 'di lta ste bum pa mang po zhig yod pa las thal mos bsnun te /
'di'i nang na gang ni sra gang ni 'phan yod ces smra ba gang yin pa de ni rtog pa yin la /
sa vitarkaḥ /
iyaṃto jarjarā dṛḍhā veti yad ante grahaṇaṃ /
sa vicāra iti
mjug tu 'di'i nang na 'di snyed cig ni 'phan yod do zhe'am sra'o zhes bya bar 'dzin pa gang yin pa de ni dpyod pa yin no zhes zer ro /
katham idānīṃ prathamaṃ dhyānaṃ paṃcāṅgam iti vistaraḥ /
viviktaṃ kāmair viviktaṃ pāpakair akuśalair dharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharatīti sūtre paṃcāṃgam uktaṃ /
tat kathaṃ /
bhūmitas tat paṃcāṅgam uktaṃ na kṣaṇata iti /
prathamadhyānabhūmiḥ kadācid vitarkeṇa vyavakīrṇā kadācid vicāreṇa
da ni ji ltar bsam gtan dang po yan lag lnga par bshad ces bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dod pa dag las dben pa sdig pa mi dge ba'i chos rnams las dben pa rtog pa dang bcas pa dpyod pa dang bcas ba dben pa las skyes pa'i dga' ba dang bde ba can bsam gtan dang po rdzogs par byas te gnas so zhes gsungs pa'i mdo 'di las yan lag lnga par gsungs pa de ji lta bu yin no zhes bya ba yin no /
sa las de yan lag lnga par bshad kyi skad cig las ni ma yin no zhes bya ba ni bsam gtan dang po'i sa res 'ga' ni rtog pa dang ldan la res 'ga' ni dpyod pa dang ldan te /
de lta bas na rgyud kyi dbang du mdzad nas yan lag lnga par bshad kyi skad cig ma'i dbang du mdzad pa ni ma yin pas nyes pa med do /
tad evaṃ saṃtānam adhikṛtya paṃcāṅgam uktaṃ na kṣaṇam adhikṛtyety adoṣaḥ /
yena kenacit parato viśeṣaparikalpeneti /
bhūtenābhūtena vā parata utkarṣaparikalpena śūro 'rthavān asmi śīlavān buddhisaṃpanna iti vā yā cetasa unnatiḥ sa māno nāma caitasiko dharmaḥ
pha rol po las gang yang rung ba'i khyad par zhig yongs su brtags nas zhes bya ba ni pha rol po las yang dag pa'am yang dag pa ma yin pa'i khyad par zhig yongs su brtags nas bdag ni dpa' bo nor dang ldan no /
tshul khrims dang ldan no /
blo phun sum tshogs so snyam du sems khengs pa gang yin pa de ni nga rgyal zhes bya ba sems las byung ba'i chos yin no /
sems ni yongs su gtugs pa'o /
zhes bya ba la /
paryādānaṃ tu cetasa iti tuśabdo viśeṣaṇārtho bhinnakramaś cāvagantavyaḥ /
ata evāha /
madas tu svadharmeṣv eva raktasyeti vistaraḥ
ni zhes bya ba'i sgras ni khyad par du bya ba'i don tam /
rim pa gzhan du sbyar ba yin par khong du chud par bya ste /
de nyid kyi phyir rgyags pa ni rang gi chos rnams kho na la chags pa'i zhes bya ba rgyas par smos so /
cetasaḥ paryādānam iti /
yena svadharmeṣv (Abhidh-k-vy 141) eva rūpaśauryādiṣu raktaṃ cetaḥ paryādīyate saṃnirudhyate
sems yongs su gtugs pa zhes bya ba ni gang gis na rang gi chos gzugs dang dpa' ba la sogs pa kho na la chags pas sems yongs su gtugs shing kun du 'gags par 'gyur ba de ni 'dod chags rgyu mthun pa'i rgyags pa yin no /
sa rāganiṣyando madaḥ /
yaḥ svadharmeṣv eva raktasya darpacetasaḥ paryādānāt kuśaladharmakriyābhyaḥ pratisaṃhāraḥ mada iti ācāryasaṃghabhadraḥ
slob dpon 'dus bzang na re ni rang gi chos rnams kho na la chags pa'i sems rgyags pa dge ba'i chos bya ba dag las yongs su gtugs shing phyir log pa de ni rgyags pa yin no zhes zer ro /
rgyags pa yang 'dod chags las skyes pa kun du dga' ba'i bye brag yin no zhes bya ba ni yid dga' ba nyon mongs pa can yin no snyam du bsams pa yin no /
saṃpraharṣaviśeṣo mada iti /
kliṣṭasaumanasyam abhipretaṃ /
tad etan necchanti vaibhāṣikāḥ /
yasmāt saumanasyaṃ ā dvitīyād dhyānāt /
madaś ca traidhātukaḥ /
styānauddhatyamadā dhātutraya iti vacanāt /
(II /
35) uktāḥ saha cittena caittāḥ caittāḥ prakāreṇa iti /
cittaṃ tāvat prakāreṇa uktaṃ /
vijñānaṃ prativijñaptir ity evamādinā svalakṣaṇaskandhadhātvāyatanakuśalādiprabhedena /
caittā api svalakṣaṇaparasparaviśeṣeṇa cittasaṃkhyāvadhāraṇakāmaprathamadhyānādibhūmiprabhedena /
ekārtham iti /
yac cittaṃ /
tad eva manas tad eva vijñānam ity eko 'rtho 'syety ekārthaṃ /
nirvacanabhedas tūcyate /
cinotīti cittam iti /
kuśalam akuśalaṃ vā cinotīty arthaḥ
bye brag tu smra ba rnams ni 'di mi 'dod de /
'di ltar yid bde ba ni bsam gtan gnyis pa'i bar na yod la rgyags pa ni /
rmugs rgod rgyags pa khams gsum na /
zhes 'byung ba'i phyir khams gsum pa yin no /
sems las 'byung ba rnams sems dang bcas te rnam par re re nas bshad zin to zhes bya ba ni sems ni re zhig /
rnam shes so sor rnam rig pa /
zhes bya ba de lta bu la sogs pa rang gi mtshan nyid dang phung po dang khams dang skye mched dang dge ba dang mi dge ba la sogs pa'i rab tu dbye bas rnam pa re re nas bshad zin la sems las byung ba dag kyang rang gi mtshan nyid dang phan tshun gyi khyad par dang rang sems kyi grangs nges par gzung ba dang 'dod pa dang bsam gtan dang po'i sa la sogs pa'i rab tu dbye bas bshad zin to /
don gcig ces bya ba ni sems gang yin pa de nyid yin la /
de nyid rnam par shes pa zhes bya ba yin no /
'di la don gcig pa yod pas na don gcig pa yin no /
nges pa'i tshig gi khyad par ni brjod par bya ste /
'byed pas na sems so zhes bya ba ni dge ba dang mi dge ba 'byed pas na zhes bya ba'i tha tshig ste /
nairuktena vidhinaivaṃ siddhaṃ /
manuta iti manaḥ /
mana jñāna ity asya auṇādikapratyayāt tasyaitad rūpaṃ mana iti /
vijānāty ālambanam iti vijñānaṃ kartari lyuṭ /
citaṃ śubhāśubhair dhātubhir iti cittaṃ /
bhāvanāsaṃniveśayogena sautrāntikamatena yogācāramatena vā
nges pa'i tshig gi tshul gyis na de ltar grub pa yin no /
shes pas ni yid do zhes bya ba ni yid ces pa'i skad kyi byings 'di ni shes pa'i don yin no /
dmigs pa rnam par shes pas na rnam par shes pas na rnam par shes pa'o /
dge ba dang mi dge ba'i khams dag gis bsags pas na sems so zhes bya ba ni mdo sde pa'i gzhung lugs dang rnal 'byor spyod pa'i gzhung lugs kyis ni bag chags gnas pa'i tshul gyis na sems yin no /
āśrayabhūtaṃ manaḥ āśritabhūtaṃ vijñānam iti āśrayabhāvāpekṣaṃ manaḥ rten du gyur pa ni yid do /
brten par gyur pa ni rnam par shes pa'o zhes bya ba ni rten gyi dngos po la ltos pa ni yid yin te /
ṣaṇṇām anantarātītaṃ vijñānaṃ yad dhi drug po 'das ma thag pa yi /
rnam shes gang yin de yid do /
tan mana ity arthaparigrahāt zhes bya ba'i don yongs su gzung ba'i phyir ro /
āśritabhāvāpekṣaṃ vijñānaṃ /
dvayaṃ pratītya vijñānasyotpattir iti vacanāt
brten pa'i dngos po la ltos pa ni rnam par shes pa yin te /
gnyis la brten nas rnam par shes pa skye'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
sems dang sems byung dang /
cittacaitasāḥ sāśrayālambanākārāḥ saṃprayuktāś ceti rten dang dmigs dang rnam bcas dang /
mtshungs par ldan pa 'ang zhes bya ba la /
caśabda ekānukarṣaṇārthaḥ /
ya eva hi cittacaittā ity anena śabdenābhihitāḥ /
ta eva sāśrayā ity anenāpi śabdenābhidhīyante
yang zhes bya ba'i sgra smos pa na don gcig dang sbyar ba'i phyir te sems dang sems byung zhes bya ba'i sgra 'dir brjod pa gang dag yin pa de dag nyid rten bcas zhes bya ba'i sgra 'dis brjod par bya ba yin te dmigs pa dang bcas pa dag dang rnam pa dang bcas pa dang mtshungs par ldan pa dag kyang de dang 'dra ste /
evaṃ sālambanāḥ sākārāḥ saṃprayuktāś ca /
tatra sāśrayā indriyāśritatvāt /
ṣaḍāyatanāśritatvād ity arthaḥ /
sālambanā viṣayagrahaṇāt /
na hi vinālambanena cittacaittā utpadyante /
sākārāḥ tasyaivālambanasya prakāreṇa ākāraṇāt /
yena te sālambanāḥ (Abhidh-k-vy 142) tasyaivālaṃbanasya prakāreṇa grahaṇāt
de la dbang po la brten pa'i phyir rten dang bcas pa dag yin te skye mched drug la brten pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
yul la 'dzin pa'i phyir dmigs pa dang bcas pa dag ste /
sems dang sems las byung ba dag ni dmigs pa med par skye bar mi 'gyur ro /
dmigs pa de nyid la rnam pa re re nas bye brag tu gcod pa'i phyir rnam pa dang bcas pa dag ste /
gang gis na de dag dmigs pa dang bcas pa yin pa'i phyir dmigs pa de la rnam pa re re nas 'dzin pa'i phyir ro /
ji lta zhe na /
kathaṃ /
vijñānaṃ hi nīlaṃ pītaṃ vā vastu vijānāti upalabhata ity arthaḥ
rnam par shes pas ni sngon po'am ser po'i dngos po rnam par shes te /
dmigs par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tad eva tathālambanaṃ vastu vedanānubhavati de ltar dmigs pa'i dngos po de nyid ni tshor bas ni nyams su myong ngo /
'du shes kyis ni yongs su gcod do /
saṃjñā paricchinatti /
cetanābhisaṃskarotīty evamādi /
atha vā tasyaivālambanasya vijñānaṃ sāmānyarūpeṇa upalabhyatārūpaṃ gṛhṇāti
sems pas ni mngon par 'du byed do zhes bya ba de lta bu la sogs pa yin no /
yang na dmigs pa de nyid la rnam par shes pas ni spyi'i ngo bor dmigs par bya ba'i tshul du 'dzin la /
viśeṣarūpeṇa tu vedanānubhavanīyatārūpaṃ gṛhṇāti bye brag gi ngo bo ni tshor bas ni myong bar bya ba'i tshul du 'dzin to /
saṃjñā paricchedyatārūpaṃ gṛhṇātīty evamādi 'du shes kyis ni yongs su gcad par bya ba'i tshul du 'dzin to zhes bya ba de lta bu la sogs pa yin no /
saṃprayuktāḥ samaṃ prayuktatvād iti /
samā aviprayuktāś cānyonyam iti saṃprayuktāḥ
mnyam par ldan pa'i phyir mtshungs par ldan pa dag go zhes bya ba ni phan tshun mnyam par mi 'bral bas na mtshungs par ldan pa yin no /
āśrayālambanākārakāladravyasamatābhir iti /
yenāśrayeṇa cittam utpadyate /
tenaivāśrayeṇa vedanāsaṃjñācetanādaya utpadyante
rten dang dmigs pa dang rnam pa dang dus dang rdzas mtshungs pa dag gis zhes bya ba ni rten gang gis sems skye ba'i rten de nyid kyi tshor ba dang 'du shes dang sems pa la sogs pa skye la /
tathā yenālambanena cittaṃ /
tenaiva vedanādayaḥ /
yenākāreṇa cittaṃ /
tenaiva vedanādayaḥ /
yadi hi nīlākāraṃ cittaṃ nīlākārā eva tatsaṃprayuktā vedanādaya utpadyante
de bzhin du dmigs pa gang gis sems skye ba de nyid kyis tshor ba la sogs pa skye'o /
rnam pa gang gis sems skye ba de nyid kyis tshor ba la sogs pa skye ste /
gal te sems sngon po'i rnam pa can yin na de dang mtshungs par ldan pa tshor ba la sogs pa sngon po'i rnam pa can kho nar skye'o /
yasmiṃś ca kāle cittaṃ tasminn eva vedanādayaḥ /
yathā ca cittadravyam ekam evotpadyate na dve trīṇi vā /
tathā vedanādravyaṃ ekam evotpadyate na dve trīṇi vā /
tathā saṃjñādravyaṃ cetanādravyaṃ ity evamādi
sems dus gang du skye ba de kho nar tshor ba la sogs pa skye'o /
ji ltar sems rdzas gcig kho nar skye ba de bzhin du tshor ba yang rdzas gcig kho nar skye'i gnyis sam gsum ni ma yin te /
'du shes kyi rdzas dang sems pa'i rdzas kyang de dang 'dra'o zhes bya ba de lta bu la sogs pa yin no /
tenedam evāntyaṃ durgamam iti vyācaṣṭe /
yathaiva hy ekaṃ cittaṃ evaṃ caittā api ekaikā iti /
(II /
36) viprayuktān vaktukāma ācārya upodghātaṃ karoti nirdiṣṭāś cittacaittāḥ savistaraprabhedā viprayuktās tv avasaraprāptā idānīm ucyanta ity abhiprāyaḥ
de'i phyir tha ma de kho na rtogs par dka' bas /
ji ltar sems gcig kho na yin pa de bzhin du sems las byung ba rnams kyang rdzas re re yin pa'o zhes bshad do /
slob dpon ldan pa ma yin pa bshad par 'dod nas gleng slong bar byed de /
sems dang sems la las byung ba rgyas pa dang rab tu dbye ba dang bcas pa dag ni bstan zin to /
da ni mtshungs par ldan pa ma yin pa dag gi skabs la bab pas brjod par bya'o snyam du bsams pa yin no /
savistaraprabhedā iti /
vistaraś ca prabhedaś ca vistaraprabhedau
rgyas pa dang rab tu dbye ba dang bcas pa dag ces bya ba ni rgyas pa dang rab tu dbye ba ni rgyas pa dang rab tu dbye ba dag go /
saha vistaraprabhedābhyāṃ savistaraprabhedāḥ rgyas pa dang rab tu dbye ba dag dang lhan cig 'dug pa ni rgyas pa dang rab tu dbye ba dang bcas pa dag go /
atha vā vistareṇa prabhedaḥ vistaraprabhedaḥ yang na rgyas pa dang rab tu dbye ba ni rgyas pa dang rab tu dbye ba'o /
saha vistaraprabhedena savistaraprabhedāḥ rgyas pa dang rab tu dbye ba dang lhan cig pa ni rgyas pa dang rab tu dbye ba dang bcas pa dag go /
tatra cittaṃ tāvat savistaraprabhedaṃ nirdiṣṭaṃ de la re zhig sems ni /
rnam shes so sor rnam rig pa yid kyi skye mched kyang de yin /
vijñānaṃ prativijñaptir manaāyatanaṃ cety evamādinā /
caittā api /
vedanānubhava ity ārabhya yāvat /
pañcadhā caittā iti vistareṇa /
nāmakāyādayaś ceti /
caśabda evaṃjātīyakānuktaviprayuktapradarśanārthaḥ /
saṃghabhedaprabhṛtayo hi dravyataś cittaviprayuktā iṣyante iti ye 'py evaṃjātīyakā iti śāstre 'py uktatvāt /
cittaviprayuktā iti cittagrahaṇaṃ cittasamānajātīyapradarśanārthaṃ /
cittam iva cittena ca viprayuktā ity arthaḥ
zhes bya ba la sogs pas rgyas pa dang rab tu dbye ba dang bcas par bstan zin to /
sems las byung ba dag kyang /
tshor ba myong ba zhes bya ba nas bzung ste /
sems byung rnam lnga zhes bya ba'i bar rgyas par bstan zin to /
ming gi tshogs la sogs pa yang /
zhes bya ba la /
yang zhes bya ba'i sgra smos pa ni de lta bu dang mthun pa'i ldan pa ma yin pa rab tu bstan pa'i phyir ro /
sems dang ldan pa ma yin pa dge 'dun gyi dbyen la sogs pa rdzas su 'dod de /
bstan bcos las kyang gang dag de lta bu dang mthun pa yang zhes bshad pa'i phyir ro /
sems dang ldan pa ma yin pa dag ces bya ba la /
sems smos pa ni sems dang rigs mthun pa yin par rab tu bstan pa'i phyir te sems dang mi ldan pa ni sems dang 'dra'o zhes bya ba'i tha tshig go /
kiṃ ca teṣāṃ cittena samānajātīyatvaṃ /
(Abhidh-k-vy 143) yad arūpiṇo 'mī bhavanti
'di dag gi sems dang rigs mthun pa nyid gang yin zhe na /
'di dag gzugs can ma yin pa gang yin pa'o /
rūpitvād eva hi viprayuktatve 'pi rūpaṃ na viprayuktatve nāma labhate gzugs ni ldan pa ma yin pa nyid yin yang gzugs can yin pa nyid kyi phyir ldan pa ma yin pa zhes bya ba'i ming mi 'thob bo /
yad vāmīṣāṃ nāmarūpam iti nāmatvaṃ tat teṣāṃ cittena samānajātīyatvaṃ yang na 'di dag ni ming gi ngo bo nyid yin pa de dag gi ming nyid de sems dang rigs mthun pa yin no /
caittā api cittena tulyajātīyāḥ /
te tu cittena sahālambane saṃprayuktās tadviśeṣaṇārthaṃ viprayuktagrahaṇaṃ asaṃskṛtam api tatsamānajātīyam anālaṃbanatveneti tatparihārārthaṃ saṃskāragrahaṇaṃ ata evāha /
ime saṃskārā na cittena saṃprayuktā na ca rūpasvabhāvā iti cittaviprayuktā ucyanta iti /
(II /
37) tatreti /
vākyopanyāse nidhāraṇe vā /
tāvacchabdaḥ krame /
prāptir lābhaḥ samanvaya iti
sems las byung ba dag kyang sems dang rigs mthun pa yin mod kyi dmigs pa la sems dang lhan cig mtshungs par ldan pa yin pas de dag las khyad par du bya ba'i phyir ldan pa ma yin pa zhes bya ba smos so /
'dus ma byas kyang dmigs pa med pa nyid kyis de dag dang rigs mthun pa yin pas de bsal pa'i phyir 'du byed ces bya ba smos so /
de nyid kyi phyir 'du byed 'di dag ni sems dang mtshungs par ldan pa yang ma yin la gzugs kyi rang bzhin yang ma yin pas sems dang ldan pa ma yin pa dag ces bya'o zhes bya ba smos so /
de la zhes bya ba ni tshig gi phrad dam dmigs kyis bsal ba yin no /
re zhig ces bya ba'i sgra ni rim pa yin no /
thob pa rnyed dang ldan pa'o /
zhes bya ba la /
prāptir iti sāmānyasaṃjñā thob pa zhes bya ba ni spyi'i ming yin no /
lābhaḥ samanvaya iti viśeṣasaṃjñā rnyed pa dang ldan pa zhes bya ba ni khyad par gyi ming yin no /
lābhaḥ pratilambha ity eko 'rthaḥ rnyed pa dang so sor rnyed pa zhes bya ba ni don gcig go /
samanvayaḥ samanvāgama ity anarthāntaraṃ ldan pa dang kun du ldan pa zhes bya ba ni don tha dad pa ma yin no /
pratilambha ity ukte samanvāgamasyāgrahaṇaṃ so sor rnyed pa zhes bshad na ni kun du ldan pa ma bsdus par 'gyur la /
samanvāgama ity ukte pratilambhasyāgrahaṇaṃ kun du ldan pa zhes bshad na ni so sor rnyed pa ma bsdus par 'gyur gyi /
prāptir ity ukte tūbhayodgrahaṇaṃ thob pa zhes bshad na ni gnyi ga bsdus pa yin te /
ata evāha /
dvividhā hi prāptiḥ /
aprāptavihīnasya ca pratilambhaḥ /
pratilabdhena ca samanvāgama iti
de nyid kyi phyir /
thob pa ni rnam pa gnyis te /
ma thob pa dang rnam par nyams pa las rnyed pa dang thob nas ldan pa'o zhes bya ba smos so /
aprāptaṃ ca vihīnaṃ cāprāptavihīnaṃ /
tasyāprāptavihīnasya pratilambhaḥ /
aprāptasya tadyathā duḥkhe dharmajñānakṣānteḥ /
vihīnasya tadyathā kāmāvacarasya kāmavairāgyeṇa tyaktasya dhātupratyāgamanāt parihāṇyā vā punaḥpratilambhaḥ
ma thob pa dang rnam par nyams pa ni ma thob pa dang rnam par nyams pa ste rnyed pa ni ma thob pa dang rnam par nyams pa las rnyed pa'o /
ma thob pa las ni 'di lta ste sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa lta bu'o /
rnam par nyams pa las ni 'di lta ste 'di lta ste 'dod pa na spyod pa 'dod chags dang bral bas bor ba khams su phyir 'ong ba'am yongs su nyams pas so sor rnyed pa lta bu'o /
pratilabdhena ca dvitīyādiṣu kṣaṇeṣu samanvāgamaḥ thob nas ni skad cig ma gnyis pa la sogs pa la ldan pa yin te /
tasyāḥ samanuvartanāt /
yaś ca pratilambhaḥ yaś ca samanvāgamaḥ /
sā dvidhā prāptir iti pratilambhe samanvāgame ca prāptiśabdo vartate
de rjes su 'brang ba'i phyir ro /
so sor rnyed pa gang yin pa dang kun du ldan pa gang yin pa rnam pa de gnyi ga yang thob pa yin te thob pa zhes bya ba'i sgra ni so sor rnyed pa dang kun du ldan pa la yang sbyar bar bya'o /
abhedavivakṣāyāṃ tu prāptiḥ pratilambhaḥ samanvāgama ity eka evārthaḥ tha dad pa ma yin par brjod par 'dod na ni thob pa dang so sor rnyed pa dang kun du ldan pa zhes bya ba don gcig ste /
tathā hi prathame kṣaṇe duḥkhe dharmajñānakṣānteḥ prāptiḥ pratilambha iṣyate 'di ltar skad cig ma dang po la sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa thob pa so sor rnyed pa yin par 'dod la de yang kun du ldan pa zhes bya bar brjod par 'gyur te /
sāpi samanvāgama ity ucyate /
prathamakṣaṇastha āryapudgalo duḥkhe dharmajñānakṣāntyā samanvāgata ity ucyate /
ājñāsyāmīndriyopetas trayodaśabhir anvita ityādivacanāt /
katham ayaṃ lakṣaṇanirdeśaḥ
kun shes byed pa'i dbang ldan pa /
bcu gsum dag dang ldan pa yin /
zhes 'byung ba'i phyir skad cig ma dang po la gnas pa'i 'phags pa'i gang zag ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang ldan pa zhes bya'o /
ji ltar 'di mtshan nyid du bstan pa yin /
na hi bhedavivakṣāyām api paryāyavacanena lakṣaṇanirdeśaḥ kalpate /
prāptiḥ katamā /
yaḥ pratilambho yaḥ samanvāgama iti /
paryāyavacanam api kadācit lakṣaṇāya kalpate
thob pa gang zhe na /
so sor rnyed pa dang kun du ldan pa'o zhes tha dad par brjod par 'dod kyang rnam grangs kyi tshig gis ni mtshan nyid du bstan par mi rung ngo zhe na /
rnam grangs kyi tshig yin yang res 'ga' mtshan nyid du rung bar 'gyur te me ni du ba can no /
analo jātavedā agnir iti /
sūtre 'py uktam avidyā katamā
me ni rtags kyis go ba'o zhes bya ba lta bu'o /
mdo las kyang ma rig pa gang zhe na /
pūrvānte ajñānam aparānta ajñānam iti vistaraḥ gang sngon gyi mtha' mi shes pa dang phyi ma'i mtha' mi shes pa'o zhes bya ba rgyas par gsungs so /
viparyayād evāprāptir iti siddham iti /
viparyayād evāprāptir iti siddhe naitadarthaṃ sūtraṃ kartavyam ity abhiprāyaḥ
bzlog pa ni ma thob pa'o zhes bya bar grub pa'o zhes bya ba ni bzlog pa kho nas ma thob pa grub pa'i phyir 'di'i don du mdo mi bya'o zhes bya bar bsams pa yin te /
aprāptir apratilambho 'samanvāgama iti viparyayād etat trayaṃ gamyate bzlog pa kho nas ma thob pa ni so sor ma rnyed pa dang kun du mi ldan pa'o zhes bya ba 'di gsum shes par 'gyur ro /
tathaiva cāpratilambhāsamanvāgamayor aprāptir iti sāmānyasaṃjñā de bzhin du so sor ma rnyed pa dang kun du mi ldan pa dag ni ma thob pa yin no zhes bya ba ni spyi'i ming yin no /
tasmād evaṃ ca vaktavyaṃ /
dvividhā aprāptir aprāptapūrvāṇām apratilambhaḥ /
prāptavihīnānām asamanvāgama (Abhidh-k-vy 144) iti /
atha vāpratilabdhasya vihīnaspa cādyāprāptir apratilambhaḥ /
apratilabdhena vihīnena ca dvitīyādiṣu kṣaṇeṣv asamanvāgama iti
de lta bas na 'di skad du ma thob pa ni rnam pa gnyis te /
sngon ma thob pa rnams so sor ma rnyed pa dang thob ste rnam par nyams pa rnams dang kun du mi ldan pa zhes brjod par bya'o /
yang na so sor ma rnyed pa dang rnam par nyams pa dang po ma thob pa ni so sor ma rnyed pa yin no /
skad cig ma gnyis pa la sogs pa la ni kun du mi ldan pa yin no zhes brjod par bya'o /
prāptyaprāptī svasaṃtānapatitānām iti /
saṃskṛtānāṃ prāptyaprāptī svasaṃtānapatitānām evety avadhāryate /
na parasaṃtānapatitānām iti
thob dang ma thob rang rgyud du /
gtogs pa rnams kyi zhes bya ba ni thob pa dang ma thob pa dag ni rang gi rgyud du gtogs pa'i 'dus byas dag kho na'i yin gyi gzhan gyi rgyud du gtogs pa dag ni ma yin no zhes nges par 'dzin pa yin te /
na parasattvasaṃtatipatitānāṃ dharmāṇāṃ /
svasaṃtatau prāptyaprāptī bhavata ity arthaḥ
sems can gzhan gyi rgyud du gtogs pa'i chos rnams rang gi rgyud la thob pa dang ma thob pa dag tu mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tenāha /
na hi parakīyaiḥ kaścit samanvāgata iti
de'i phyir gzhan gyi dag dang ni 'ga' yang ldan pa med do zhes bya ba smos so /
nāpy asaṃtatipatitānām iti nāsattvasaṃtatipatitānām ity arthaḥ rgyud du ma gtogs pa rnams kyi yang ma yin te zhes bya ba ni sems can gyi rgyud du ma gtogs pa rnams kyi yang ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
tasmād āha /
na hy asattvasaṃkhyātaiḥ kaścit samanvāgata iti
de'i phyir sems can du mi bgrang ba dag dang ni 'ga' yang ldan pa med do zhes bya ba smos so /
mālyābharaṇādayaḥ kāṣṭhakuḍyādigatāś ca rūpādayo 'sattvasaṃkhyātāḥ me tog phreng dang rgyan la sogs pa dang shing dang rtsig pa la sogs pa la yod pa'i gzugs la sogs pa ni sems can du bgrang ba ma yin pa yin no /
cakṣurādayaḥ sattvasaṃkhyātāḥ keśādayo rūpīndriyasambaddhāḥ sattvasaṃkhyātā eva veditavyāḥ mig la sogs pa ni sems can du bgrang ba yin no /
sgra la sogs pa yang dbang po gzugs can dang 'brel ba'i phyir sems can du bgrang ba kho na yin par rig par bya ste /
tadanugrahopaghātapariṇāmānuvidhānāt /
tathā hi rūpīndriyopaghātāt pālityādivikāraḥ keśādīnāṃ dṛśyate
de la phan pa dang gnod pas 'gyur ba'i rjes su byed pa'i phyir ro /
'di ltar dbang po gzugs can la gnod pa la skra la sogs pa'i 'gyur ba skya bo la sogs pa snang la /
rasāyanopayogena cānugrahāt pālityādipratyāpattir iti sarveṣāṃ sattvasaṃkhyātānāṃ prāptir bhavatīti siddhaṃtaḥ sman bcud kyis len zos pa'i phan pa las skya bo la sogs pa med par 'gyur ba snang ngo /
grub pa'i mtha' ni thob pa sems can du bgrang ba thams cad kyis kyang yang yin no zhes bya ba yin no /
nirodhayor iti pratisaṃkhyānirodhāpratisaṃkhyānirodhayor asattvasaṃkhyātayor api prāptyaprāptī bhavataḥ /
sarvasattvā apratisaṃkhyānirodhena yathāpratyayavaikalyaṃ samanvāgatāḥ
'gog gnyis kyi zhes bya ba ni thob pa dang ma thob pa dag sems can du bgrang ba ma yin pa so sor brtags pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dag gi yang yin no /
so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dang ni sems can thams cad rkyen ma tshang ba ji lta ba bzhin du ldan no /
sakalabandhanādikṣaṇasthavarjyā iti /
ādau kṣaṇaḥ duḥkhe dharmajñānakṣāntikṣaṇaḥ
'ching ba mtha' dag dang ldan pa skad cig ma dang po la gnas pa ma gtogs pa zhes bya ba la /
skad cig ma dang po ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'o /
tatra sthitā ādikṣaṇasthāḥ de la gnas pa ni skad cig ma dang po la gnas pa'o /
sakalāni bandhanāny eṣām iti sakalabandhanā 'di dag la 'ching ba mtha' dag yod pas na /
'ching ba mtha' dag dang ldan pa ste /
aprahīṇasarvaprakārakleśāḥ /
sakalabandhanāś cādikṣaṇasthāś ca ta iti sakalabandhanādikṣaṇasthāḥ /
te varjyā eṣāṃ tair vā varjyāḥ sakalabandhanādikṣaṇasthavarjyāḥ
nyon mongs pa'i rnam pa thams cad ma spangs pa yin no /
de dag ni 'ching ba mtha' dag dang ldan pa yang yin la skad cig dang po la gnas pa yang yin pas 'ching ba mtha' dag dang ldan pa skad cig ma dang po la gnas pa'o /
ke /
sarva āryāḥ /
te pratisaṃkhyānirodhena samanvāgatāḥ
de dag ma gtogs pa 'phags pa thams cad de de dag ni so sor brtags pas 'gog pa dang ldan no /
sakalabandhanādikṣaṇasthās tv āryā na samanvāgataḥ 'ching ba mtha' dag dang ldan pa skad cig ma dang po la gnas pa'i 'phags pa rnams ni mi ldan te /
tasyāṃ hy avasthāyāṃ kṣāṃtivadhyāḥ kleśāś chidyante na chinnāḥ grub pa'i mtha' ni 'gag par 'gyur ba'i lam gyis ni /
de yi sgrib pa rab tu spongs /
tannirodho 'pi prāpyate na prāpto /
nirudhyamāno mārgas tu prajahāti tadāvṛtim iti siddhāntāt /
ekaprakāropalikhitādayas tv āryā laukikamārgaprāptena nirodhena tasyām avasthāyāṃ samanvāgatāḥ
zhes bya ba yin pa'i phyir gnas skabs de ni bzod pas gzhom par bya ba'i nyon mongs pa rnams 'chad kyi chad pa ni ma yin no /
de'i 'gog pa yang 'thob kyi /
thob pa ni ma yin no /
rnam pa gcig spangs pa la sogs pa'i 'phags pa'i gnas skabs de na 'jig rten pa'i lam gyis thob pa'i 'gog pa dang ldan no /
ata ūrdhvaṃ dvitīyādiṣu kṣaṇeṣu samanvāgatā eva anāsravamārgaprāptenāpi nirodhena de phan chad skad cig ma gnyis pa la sogs pa la ni zag pa med pa'i lam gyis thob pa'i 'gog pa dang yang ldan pa kho na'o /
pṛthagjanāś ca kecit samanvāgatā ity ekaprakāropalikhitādayaḥ so so'i skye bo kha cig kyang ldan no zhes bya ba ni rnam pa gcig spangs pa la sogs pa'o /
ākāśena tu nāsti kaścit samanvāgata iti asaṃbaṃdhāt nam mkha' dang ni 'ga' yang ldan pa med de zhes bya ba ni 'brel ba med pa'i phyir ro /
nirodhābhyāṃ tv asti sambandhaḥ 'gog pa dag dang ni 'brel pa yod de /
tasmād ākāśasya prāptir nāsti de lta bas na nam mkha'i thob pa med do /
yasya ca nāsti prāptis tasyāprāptir api nāstīti siddhānta eṣa vaibhāṣikāṇāṃ gang la thob pa med pa de la ni ma thob pa yang med do zhes bya ba 'di ni bye brag tu smra ba rnams kyi grub pa'i mtha' yin no /
kuta etad iti /
rūpādicakṣurādivatsvarūpakāryānupalambhāt pṛcchati /
(Abhidh-k-vy 145) sūtrād iti
'di ga las zhes bya ba ni gzugs la sogs pa dang mig la sogs pa bzhin du rang gi ngo bo dang 'bras bu mi dmigs pa'i phyir 'dri ba yin no /
vyākhyānam eva vaibhāṣikaḥ sādhayati /
daśānām aśaikṣāṇāṃ dharmāṇām iti vistaraḥ
mdo las te zhes bya ba ni bye brag tu smra ba lung gis sgrub par byed pa yin no /
mi slob pa'i chos bcu zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
daśāśaikṣā dharmāḥ /
aṣṭāv aśaikṣāṇy āryamārgāṃgāni samyagvimuktiḥ samyagjñānaṃ ca
mi slob pa'i 'phags pa'i lam yan lag brgyad dang yang dag pa'i rnam par grol ba dang yang dag pa'i ye shes so /
teṣām utpādāt saṃmukhībhāvāt /
pratilaṃbhād āditaḥ prāpteḥ
de dag skyed cing mngon du gyur cing so sor rnyed cing dang po ra thob cing kun du ldan pas na phis thob pas na'o /
samanvāgamāt paścāt prāpteḥ /
paṃcāṅgaṃ viprahīṇaḥ /
prahīṇapaṃcāṅga ity arthaḥ /
paṃcāṃgāni satkāyadṛṣṭiḥ śīlavrataparāmarśo vicikitsā kāmacchando vyāpāda iti
yan lag lnga rnam par spangs pa ni yan lag lnga spangs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
yan lag lnga ni 'jig tshogs la lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang the tshom dang 'dod pa'i 'dun pa dang gnod sems so /
etāny anāgāmiphalaprāptau prahīṇānīti na yujyante bdag ni phyir mi 'ong ba'i 'bras bu 'thob pa na de dag spangs so zhes bya bar ni mi rung gi /
imāni tu prayujyamānāni paṃcāṃgāni paśyāmo yad utordhvabhāgīyāni rūparāga ārūpyarāga auddhatyaṃ māno 'vidyā ceti gong ma'i cha dang mthun pa gzugs kyi 'dod chags dang gzugs med pa'i 'dod chags dang rgod pa dang nga rgyal dang ma rig pa zhes bya ba gang yin pa yan lag lnga po 'di dag spangs par ni rung ngo zhes bya bar blta ste /
pratinidhibhūtāyāḥ prāpter yogāt prakṛtistho 'py arhann ārya ity ucyate dgra bcom pas 'dra ba thob pa'i phyir tha mal bar 'dug pa na yang 'phags pa zhes bya'o /
sādhanaṃ cātra /
dravyato 'sti samanvāgamaḥ sūtroktatvād āyatanadravyavad iti
'dir sgrub pa ni kun du ldan pa ni rdzas su yod pa yin te /
mdo las gsungs pa'i phyir skye mched kyi rdzas bzhin no zhes bya ba yin no /
ācaryas taṃ pratyāha /
tena tarhy asattvākhyair api cakraratnādibhiḥ parasattvair api strīratnādibhiḥ samanvāgamo dravyasan prāpnoti
slob dpon gyis phyir smras pa /
'o na ni des na sems can du mi ston pa 'khor lo rin po che la sogs pa dang sems can gzhan btsun mo rin po che la sogs pa dang ldan pa yang rdzas su yod par 'gyur te /
mdo las 'byung ba'i phyir ro /
sūtre vadanāt /
katham iti sūtraṃ darśayati /
rājā yāvad vistara iti
ji lta zhe na /
rgyal po zhes bya ba nas rgyas par 'byung zhes bya ba'i bar mdos ston par byed de /
rājā bhikṣavaś cakravartī saptabhī ratnaiḥ samanvāgataḥ dge slong dag 'khor los sgyur ba'i rgyal po ni rin po che sna bdun dang ldan pa yin no /
tasyemāni sapta ratnāni de'i rin po'i che sna bdun ni 'di dag yin te /
'di lta ste /
tadyathā cakraratnaṃ hastiratnaṃ aśvaratnaṃ maṇiratnaṃ strīratnaṃ gṛhapatiratnaṃ pariṇāyakaratnam eva saptamam iti vistaraḥ 'khor lo rin po che dang glang po rin po che dang rta rin po che dang nor bu rin po che dang btsun mo rin po che dang khyim bdag rin po che dang /
bdun pa ni blon po rin po che kho na yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin te /
ebhis saptabhī ratnais samanvāgamaḥ sūtra ukto na ca dvavyato 'stīti anaikāntikatāṃ darśayati mdo las ni rin po che 'di bdun dang ldan par gsungs la /
rdzas su yod pa ni ma yin pas ma nges pa nyid du ston par byed pa yin no /
pratijñādoṣam cāyam udgrāhayati /
anumānavirodhāt /
katham ity ucyate
yang na rjes su dpag pa dang 'gal ba'i phyir 'di dam bcas pa'i skyon 'dzin pa yin no /
ji ltar zhe na /
smras pa /
na dravyasan daśāśaikṣadharmasamanvāgamaḥ samanvāgamasvābhāvyāc cakravartisaptaratnasamanvāgamavad iti mi slob pa'i chos bcu'i ldan pa ni rdzas su yod pa ma yin te /
ldan pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir 'khor los sgyur ba rin po che sna bdun dang ldan pa bzhin no /
anena pratijñāyā dharmasvarūpaṃ viparyāsayati 'di ni dam bcas pa chos kyi rang gi ngo bo las bzlog pa yin par ston par byed do /
vaśitvaṃ kāmacāra iti /
icchānuvidhāyitvaṃ /
tatra vaśitvam iti cakravartisūtre
dbang nyid dga' mgur byed ces bya ba ni 'dod dgur byed pa nyid yin no /
der ni dbang ba nyid yin zhes bya ba ni 'khor los sgyur ba bstan pa'i mdo'o /
anyatra punar dravyāntaram iti /
aśāśaikṣasamanvāgamasūtre /
kaḥ punar evam ayoga iti /
pravacane hi dvividham iṣyate dravyasac ca vastu prajñaptisac ceti katham ayuktir iti vaibhāṣikāḥ /
ācārya āha /
ayam ayoga iti vistaraḥ
gzhan du ni rdzas yin zhes bya ba ni mi slob pa'i chos bcu dang ldan pa bstan pa'i mdo'o /
de lta na yang mi rung ba ci zhig yod ces bya ba ni bye brag tu smra ba rnams na re gsung rab las dngos po rdzas su yod pa dang brtags pa'i yod pa zhes bya ba ni rnam pa gnyis su bzhed na ji ltar rigs pa ma yi zhes zer ba yin no /
slob dpon gyis mi rung ba 'di yod de zhes bya ba rgyas par smos te /
iha yad dravyasad vastu tat pratyakṣagrāhyaṃ vā bhaved anumānagrāhyaṃ vā 'di na dngos po rdzas su yod pa gang yin pa de ni mngon sum gyis gzung bar bya ba'am rjes su dpag pas gzung bar bya ba yin par 'gyur ro /
tatra pratyakṣagrāhyaṃ rūpaśabdādi paṃcendriyagrāhyatvāt de la mngon sum gyis gzung bar bya ba ni gzugs dang sgra la sogs pa yin te dbang po lngas gzung bar bya ba yin pa'i phyir ro /
manovijñānagrāhyam api kiṃcit pratyakṣaṃ yid kyis gzung bar bya ba yang cung zad cig mngon sum yin te /
rāgadveṣādi svasaṃvedyatvāt /
cakṣuḥśrotrādi tv anumānagrāhyaṃ cakṣurvijñānādikṛtyānumeyatvāt /
tadbhāvābhāvayos tadbhāvābhāvāt /
prāptiḥ punar na pratyakṣagrāhyā na cānumānagrāhyā tatsiddhau niravadyānumānādarśanāt /
tasmād dravyadharmāsambhavād ayoga iti sthitam etat
'dod chags dang zhe sdang la sogs pa rang rig par bya ba yin pa'i phyir ro /
mig dang rna ba la sogs pa ni de dag yod dam med na de dag yod pa dang med pa'i phyir rjes su dpag pas gzung bar bya ba yin te mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i bya bas rjes su dpag par bya ba yin pa'i phyir ro /
thob pa ni mngon sum gyis gzung bar bya ba yang ma yin la rjes su dpag par bya ba yang ma yin te /
de grub par bya ba'i rjes su dpag pa kha na ma tho ba med pa'i phyir ro /
de lta bas na rdzas kyi chos mi srid pa'i phyir mi rung ngo zhes bya ba 'di gnas pa yin no /
idānīm ācāryas tatpakṣam utthāpyotthāpya dūṣayati /
utpattihetur iti vistaraḥ
da ni slob dpon gyis phyogs gleng zhing glengs nas sun dbyung bar bya ba'i phyir gal te chos rnams skye ba'i rgyu la zhes bya ba rgyas par smos te /
yasya prāptir asti sa utpadyate hetusadbhāvāt gang la thob pa yod pa de ni rgyu yod pa'i phyir skye bar 'gyur na /
asaṃskṛtasya na syāt prāptir yasmād asaṃskṛtam anutpādyaṃ 'dus ma byas kyi ni ma yin par 'gyur te 'di ltar 'dus ma byas ni bskyed par bya ba ma yin no /
ye ca dharmā aprāptā duḥkhe (Abhidh-k-vy 146) dharmajñānakṣāntyādayaḥ /
ye ca tyaktāḥ bhūmisaṃcāravairāgyataḥ /
tadyathā kāmāvacarā akliṣṭā ūrdhvabhūmyupapattyā kliṣṭāś ca vairāgyeṇa tyaktāḥ
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa la sogs pa'i chos gang dag ma thob pa rnams dang gang dag sa 'phos pa dang 'dod chags dang bral bas btang ba 'di lta ste 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can ma yin pa dang nyon mongs pa can dang sa gong ma pa'i nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa ste /
de dag ji ltar khams su phyir 'ong ba'am yongs su nyams pas skye bar 'gyur /
de dag gi thob pa ni yod pa ma yin te /
teṣāṃ dhātupratyāgamataḥ parihāṇyā vā katham utpattiḥ syāt /
na hi teṣāṃ prāptir asti /
anutpannaniruddhatvāt /
sahajaprāptihetukā cet /
kā /
teṣām utpattir adhikṛtā
ma skyes la 'gag pa'i phyir ro /
gal te lhan cig skyes pa'i thob pa'i rgyu can zhes bya ba ni de dag gi skye ba zhes bya bar skabs dang sbyar te /
lhan cig skyes pa'i thob pa de'i tshe skye ba gang yin pa de dag skyed par byed pa yin no zhes na /
sahajā yā prāptir idānīm utpadyate /
sā teṣāṃ janiketi
de'i tshe skye ba'am skyes pa'i skye ba ci zhig byed par 'gyur zhes bya ba smos te /
āha /
jātir idānīṃ kiṃkarī jātijātir veti /
kiṃkaraṇaśīlā kiṃkarī /
jātir lakṣyaṃ dharmaṃ janayati /
jātijātis tu tallakṣaṇaṃ jātiṃ janayati /
tena yadi lakṣyāṇāṃ dharmāṇām utpattiḥ prāptihetukocyeta tatra jātiḥ kiṃkarī
ci zhig byed pa'i ngang tshul ni ci zhig byed pa'o /
skye ba ni mtshan gzhi'i chos skyed par byed la /
skye ba'i skye bas ni mtshan nyid skye ba de skyed par byed do /
des na gal te mtshan gzhi chos rnams kyi skye ba thob pa'i rgyu can yin par brjod na /
de la skye ba ci zhig byed /
atha lakṣaṇānām /
utpattis taddhetukocyeta /
tata āha /
jātijātir vā kiṃkarīti vikalpaḥ /
atha vā yadi bhavataivaṃ kalpyeta
'on te mtshan nyid rnams kyi skye ba de'i rgyu can yin par brjod na /
de'i phyir smras pa /
skye ba'i skye ba ci zhig byed ces rtog par byed do /
jātir dharmaṃ janayati /
prāptiḥ punar jātiṃ janayatīti /
tatra ucyate /
jātijātir vā kiṃkarīti
yang na gal te khyed skye bas ni chos skyed par byed la /
thob pas ni skye ba skyed par byed do zhes zer na de'i phyir skye ba'i skye ba ci zhig byed ces brjod pa yin no /
sakalabandhanānāṃ khalv apīti vistaraḥ /
yeṣām eko 'pi kleśaprakāro na prahīṇaḥ
'ching ba mtha' dag dang ldan pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang dag gis nyon mongs pa'i rnam pa gcig kyang ma spangs pa de dag ni 'ching ba mtha' dag dang ldan pa yin no /
te sakalabandhanāḥ /
teṣāṃ sakalabandhanānāṃ khalv api mṛdumadhyādhimātrakleśotpattiprakārabhedo na syāt
'ching ba mtha' dag dang ldan pa de dag gi nyon mongs pa chung du dang 'bring dang chen po skye ba'i khyad par du yang mi 'gyur te thob pa bye brag med pa'i phyir ro /
bam po bcu gsum pa /
kasmāt /
prāptyabhedāt /
vikalabandhanānāṃ hi prāptivaikalyān mṛdumadhyādhimātrakleśotpattibhedaḥ parikalpyeta na tu sakalabaṃdhanānāṃ
'ching ba ma tshang ba rnams kyi thob pa ma thang ba'i phyir nyin mongs pa chung du dang 'bring po dang chen po skye ba'i khyad par du yongs su rtogs par 'gyur gyi 'ching ba mtha' dag dang ldan pa rnams kyis ni ma yin te /
thob pa rnams 'dra ba'i phyir ro /
prāptināṃ tulyatvāt /
yato vā sa bheda iti /
yato vā kāraṇād abhyāsato 'nyato vā sa bhedaḥ
de las de'i bye brag tu 'gyur na ni zhes bya ba ni sngon goms pa'am rgyu gzhan de las de dag gi bye brag tu 'gyur te /
kasyacit sakalabandhanasyādhimātraḥ /
kasyacin madhyaḥ /
kasyacin mṛduḥ /
tata eva bhedakāraṇāt tadutpattir astu /
teṣāṃ mṛdvādīnāṃ kleśānām utpattiḥ /
tasmān notpattihetuḥ prāptir iti
'ching ba mtha' dag dang ldan pa 'ga' zhig gi ni chen po yin la 'ga' zhig gi ni 'bring yin /
'ga' zhig gi ni chung ngu yin no zhe na /
nyon mongs pa chung du la sogs pa skye ba tha dad pa'i rgyu de kho na las skye ba yin te de lta bas na thob pa ni skye ba'i rgyu ma yin no /
vaibhāṣika āha /
kaś caivam āheti vistaraḥ
bye brag tu smra bas de skad du zer zhes bya ba rgyas par smras te /
vyavasthāhetuḥ prāptiḥ /
asatyāṃ hi prāptau laukikamānasānām iti /
loke bhavo laukikaṃ
rnam par gzhag pa'i rgyu yin te /
thob pa med na 'jig rten pa'i yid dang ldan pa zhes bya ba ni 'jig rten la yod pas na 'jig rten pa yin no /
mana eva mānasaṃ /
laukikaṃ mānasam eṣāṃ te ime laukikamānasāḥ
yid nyid yin te 'di dag la 'jig rten pa'i yid yod pas na 'jig rten pa'i yid dang ldan pa'o /
āryapṛthagjanāḥ /
āryāś ca pṛthagjanāś ca /
laukikamānasagrahaṇam āryaviśeṣaṇaṃ /
pṛthagjanā hi nityam eva laukikamānasāḥ
'phags pa dang so so'i skye bo zhes bya ba ni 'phags pa rnams dang so so'i skye bo rnams so /
'jig rten pa'i yid dang ldan pa smos pa ni 'phags pa khyad par du bya ba yin te /
so so'i skye bo rnams ni rtag tu 'jig rten pa'i yid dang ldan pa yin no /
āsaṃjñikāsaṃjñisamāpattyavasthāyāṃ vā pṛthagjanaviśeṣaṇam api saṃbhavati yang na 'du shes med pa dang 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa'i gnas skabs na so so'i skye bo khyad par du bya ba yang srid do /
teṣāṃ āryapṛthagjanānāṃ /
teṣām iti nirdhāraṇe ṣaṣṭhī
'phags pa dang so so'i skye bo de rnams la zhes bya ba drug pa ni dmigs kyis bsal ba 'am /
sambandhalakṣaṇā vā /
teṣāṃ na syād vyavasthānam iti paricchedaḥ /
yat kṛtaṃ vyavasthānaṃ /
sā prāptiḥ /
prahīṇāprahiṇakleśatāviśeṣād iti /
prahīṇakleśā āryāḥ /
aprahīṇakleśāḥ pṛthagjanāḥ
'brel ba'i mtshan nyid yin no /
de dag rnam par gzhag par mi 'gyur ba ni yongs su bcad pa ste /
gang gis rnam par gzhag pa byas pa de ni thob pa yin no /
nyon mongs pa spangs pa dang ma spangs pa dang ma spangs pa nyid kyi bye brag las zhes bya ba ni nyon mongs pa spangs pa dag ni 'phags pa yin no /
nyon mongs pa ma spangs pa dag ni so so'i skye bo yin no /
tadbhāvāḥ /
sa eva viśeṣaḥ /
iti prahīṇāprahīṇakleśataviśeṣaḥ
de'i ngo bo nyid do /
de nyid bye brag yin pas nyon mongs pa spangs pa dang ma spangs pa nyid kyi bye brag ste /
tasmād /
etad vyavasthānaṃ bhavitum arhati
de las 'di rnam par gzhag par 'gyur bar 'os so /
nanu ca pṛthagjanā api kecit prahīṇakleśā bhavanti /
katham avadhāryate /
āryā eva prahīṇakleśā iti
so so'i skye bo kha cig kyang nyon mongs pa spangs pa ma yin nam /
ji ltar na 'phags pa dag kho na nyon mongs pa spangs pa'o zhes nges par gzung zhe na /
atyaṃtasamudghātavacanād evam uktaṃ /
etac caiva katham iti /
eṣāṃ prahīṇaḥ kleśa eṣām aprahīṇa iti yad etad vyavasthānaṃ /
tat kathaṃ bhaviṣyati
gtan du yang dag par bcom pa'i phyir de skad du bshad pa yin no /
'di nyid du yang ji ltar 'gyur zhes bya ba 'di dag ni nyon mongs pa spangs pa'o /
'di dag ni nyon mongs pa ma spangs pa'o zhes bya ba'i rnam par gzhag pa gang yin pa der yang ji ltar 'gyur /
prāptau tu satyāṃ kleśaprāptyā etat sidhyati vyavasthānaṃ /
tadvigamāvigamāt kleśaprāptivigamāvigamāt chedācchedād (Abhidh-k-vy 147) ity arthaḥ
thob pa yod na ni nyon mongs pa'i thob pa las de dang bral ba dang ma bral ba'i sgo nas de rnam par gzhag pa 'di yang 'grub ste nyon mongs pa'i thob pa dang bral ba dang ma bral ba'i sgo nas so /
chad pa dang ma chad pa'i sgo nas zhes bya ba'i tha tshig ste /
yeṣāṃ tatprāptivigamāḥ /
te āryāḥ /
yeṣām avigamāḥ /
te pṛthagjanā iti
gang dag de'i thob pa dang bral ba de dag ni 'phags pa yin la gang dag ma bral ba de dag ni so so'i skye bo yin no /
nanu ca pṛthagjanānām api keṣāṃcit kleśaprāptir vigatā so so skye bo kha cig kyang nyon mongs pa thob pa dang bral ba ma yin nam zhe na /
vigatā /
na tu lokottareṇa mārgeṇa
bral ba ni yin mod kyi 'jig rten las 'das pa'i lam gyis ni ma yin no /
sa tarhi lokottaramārgakṛto viśeṣaḥ kathaṃ paricchidyate lokottareṇeyaṃ kleśaprāptir vigatā laukikeneyam iti /
sāsravānāsravavisaṃyogaprāptibhedāt /
āśryaviśeṣād etat sidhyatīti /
ātmabhāvaviśeṣād etad vyavasthānaṃ eṣāṃ prahīṇaḥ kleśa eṣām aprahīṇaḥ kleśa iti sidhyati /
tathā parāvṛtta iti /
tathānyathābhūtaḥ /
tatpraheyāṇāṃ darśanabhāvanāmārgapraheyāṇām /
agnidagdhavrīhivad iti /
yathāgnidagdho vrīhir abījībhūto bhavati /
evaṃ yathoktena nyāyenābījībhūtaḥ āśrayaḥ kleśānāṃ prahīṇakleśa ity ucgate
'o na nyon mongs pa'i thob pa dang bral ba 'di ni 'jig rten las 'das pa'i lam gyis yin gyi 'jig rten pas ni ma yin no zhes 'jig rten las 'das pa'i lam gyis byas pa'i khyad par de yang ji ltar yongs su chod par 'gyur zhe na /
bral ba'i thob pa zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i khyad par yod pa'i phyir ro /
'di ni rten gyi bye brag las 'grub par 'gyur te zhes bya ba ni lus kyi khyad par kho na las 'di dag ni nyon mongs pa spangs pa'o /
'di dag ni ma spangs pa'o zhes bya ba'i rnam par gzhag pa 'di 'grub par 'gyur ro /
de dag gi spang bar bya ba ni mthong ba dang bsgom pa'i lam gyis spang bar bya ba dag go /
de ltar gyur pa yin zhes bya ba ni de ltar gzhan du gyur ba yin no /
'bru mes tshig pa bzhin na zhes bya ba ni ji ltar 'bru mes tshig pa sa bon du gyur pa ma yin pa de bzhin du ji skad bshad pa'i tshul gyis rten nyon mongs pa rnams kyi sa bon du gyur pa ma yin na nyon mongs pa spangs pa'o zhes bya ba'o /
upahatabījabhāve vā /
āśraya ity adhikṛtaṃ /
tena laukikena mārgeṇa prahīṇa iti śakyate vaktuṃ
sa bon gyi dngos po nyams par byas na zhes bya ba ni rten la zhes bya ba'i skabs dang sbyar ro /
gang gis she na /
bījasyopaghātamātrabhāvāt /
viparyayād aprahīṇa iti
'jig rten pas te sa bon la gnod pa tsam yod pa'i phyir nyon mongs pa spangs pa'o zhes brjod par nus so /
anirdagdhabīja āśraye 'nupahatabījabhāve vā bzlog pa ni ma spangs pa yin zhes bya ba ni rten la sa bon ma bsregs pa'am /
yaś cāprahīṇa iti vistaraḥ /
yaś cāprahīṇo 'nantaroktena vidhinā darśanaprahātavyaḥ kāmāvacaro yāvad bhāvāgrikaḥ bhāvanāprahātavyo vā kāmāvacaro yāvad bhāvāgrikaḥ /
tena samanvāgataḥ /
yaś ca prahīṇas tathaiva yāvad bhāvāgrikaḥ /
tenasamanvāgata iti prajñapyate /
prajñaptidharmo 'yam iti darśayati /
kuśalā api dviprakārā iti vistaraḥ /
yathā kliṣṭā dviprakārā ity apiśabdārthaḥ /
samuccaye vā kuśalāś cety arthaḥ /
tadbījabhāvānupaghātād iti /
teṣām utpattilābhikānāṃ kuśalānāṃ bījaṃ tadbījaṃ /
tadbījasya bhāvas tadbījabhāvaḥ /
kasya /
āśrayasya /
tadbījabhāvasyānupaghātas tadbījabhāvānupaghātaḥ /
tasmāt /
tadbījabhāvānupaghātāt samanvāgataḥ /
kaiḥ /
ayatnabhāvibhiḥ kuśalaiḥ /
upaghātād asamanvāgata ucyate /
ko 'sāv ity āha /
samucchinnakuśalamūlaḥ /
tasya tv iti /
tasyāśrayasya tadbījabhāvasya upaghāto mithyādṛṣṭyā veditavyo nānyathā /
tenāha /
na tu khalu kuśalānāṃ dharmāṇāṃ bījabhāvasyātyantaṃ saṃtatau samudghāto yathā kleśānām āryamārgeṇātyantaṃ saṃtatau samudghāta ity abhiprāyaḥ
sa bon gyi dngos po nyams par ma byas na'o /
gang spangs pa de dag dang ni zhes bya ba ni rgyas par 'byung ba ni 'dod pa na spyod pa nas srid pa'i rtse mo ba'i bar gyi mthang bas spang bar bya ba'am /
'dod pa na spyod pa nas srid pa'i rtse mo ba'i bar gyi bsgoms pas spangs bar bya ba bshad ma thag pa'i tshul gyis ma spangs pa gang yin pa de dang ni ldan la de bzhin du srid pa'i rtse mo ba'i bar gyi spangs pa de dang ni mi ldan no zhes gdags te 'di ni btags pa'i chos yin zhes ston par byed pa yin no /
dge ba'i chos rnams kyang rnam pa gnyis te zhes bya ba las kyang zhes bya ba'i sgra'i don ni ji ltar nyon mongs pa can rnam pa gnyis yin pa ltar zhes bya ba'am bsdu ba yin te dge ba rnams kyang zhes bya ba'i tha tshig go /
de dag gi sa bon gyi dngos po nyams par ma byas pa'i phyir zhes bya ba ni skye bas thob pa de dag gi sa bon ni de dag gi sa bon no /
de dag gi sa bon gyi dngos po ni de dag gi sa bon gyi dngos po'o /
gang la zhe na /
rten la'o /
de dag gis bon nyams par ma byas pa ni de dag gi sa bon gyi dngos po nyams par ma byas pa ste /
de dag gi sa bon gyi dngos po nyams par ma byas pa de'i phyir de dang ldan no /
gang dag dang zhe na /
ma 'bad par skye ba'i dge ba dag dang ngo /
nyams par byas pa'i phyir mi ldan zhes bya ste zhes bya ba de gang zhig yin zhe na /
smras pa /
dge ba'i rtsa ba kun du chad pa yin no /
de dang yang zhes bya ba ni rten la de dag gis sa bon gyi dngos po bcom pa de yang log par lta bas yin par rig par bya'i gzhan du ni ma yin no /
de'i phyir rgyud la dge ba'i chos rnams kyi sa bon gyi dngos po gtan du bcom pa ni ma yin no zhes bya ba smos te /
ji ltar rgyud la 'phags pa'i lam gyis nyon mongs pa rnams gtan du yang dag par bcom pa ltar snyam du bsams pa yin no /
ye punar iti vistaraḥ /
ye prāyogikāḥ /
tair utpannaiḥ /
teṣām utpattis tadutpattiḥ
gang dag 'bad de skye ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sbyor ba las byung ba skyes pa gang dag yin pa de dag dang ste /
de dag skye ba ni de dag skye ba'o /
tadutpattau vaśitvaṃ sāmarthyaviśeṣaḥ de dag skye ba la dbang nyid ni nus pa'i khyad par te /
de thogs pa med pa'i phyir ro /
tasyāvighātāt /
kasya /
saṃtateḥ /
samanvāgama ucyate
gang la zhe na /
rgyud la ste ldan pa zhes bya'o /
gang dag dang zhe na /
kaiḥ /
tair yatnabhāvibhiḥ kuśulaiḥ /
yasmād evaṃ /
tasmād bījam eva śaktiviśeṣa evātra samanvāgamāvasthāyām anapoddhṛtaṃ kliṣṭānāṃ dharmāṇām āryamārgeṇānupahataṃ laukikena mārgeṇa /
ayatnabhāvināṃ ca kuśalānāṃ dharmāṇāṃ mithyādṛṣṭyā
'bad de skye ba'i dge ba rnams dang ngo /
gang gi phyir de lta yin pa de'i phyir 'dir nyon mongs pa can gyi chos rnams kyi sa bon kho na nus pa'i khyad par ldan pa'i gnas skabs na 'phags pa'i lam gyis rtsa nas ma bton pa dang 'jig rten pa'i lam gyis nyam par par ma byas pa dang ma 'bad par skye ba'i dge ba rnams log par lta bas nyams par ma byas pa dang dbang nyid kyi dus na rgyus par gyur pa ste /
paripuṣṭaṃ ca vaśitvakāle yatnabhāvināṃ kuśalānāṃ bījam iti prakṛtaṃ /
samanvāgamākhyāṃ labhate /
nānyad dravyaṃ /
yad vaibhāṣikaiḥ kalpitaṃ
'bad de skye ba'i dge ba'i sa bon zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
ldan pa zhes bya ba ni ming thob kyi gang bye brag tu sma ba rnams kyis brtags pa lta bu rdzas gzhan ni med do /
kiṃ punar idaṃ bījaṃ nāmeti /
(Abhidh-k-vy 148) dravyāśaṃkayā pṛcchati
sa bon zhes bya ba 'di chi zhig yin zhes bya ba ni rdza su yod du re nas 'dri ba yin no /
yan nāmarūpaṃ phalotpattau samarthaṃ /
yat paṃcaskandhātmakaṃ rūpaṃ phalotpattisamarthaṃ sākṣād anantaraṃ pāraṃparyeṇa dūrataḥ
'bras bu skyed par byed pa la nus pa'i ming dang gzungs gang yin pa'o zhes bya ba ni phung po lnga skyed par nus pa gang yin pa'o /
mngon sum ma ni bar du ma chod pa'o /
ko 'yaṃ pariṇāmo nāmeti /
sāṃkhyānāṃ pariṇāmāśaṃkayā pṛcchati /
saṃtater anyathātvam iti /
anyathotpādaḥ /
kā ceyaṃ saṃtatir iti /
kiṃ yathā sāṃkhyānām avasthitadravyasya dharmāntaranivṛttau dharmāṃtaraprādurbhāvaḥ tathāvasthāyinyāḥ saṃtater anyathātvam iti
brgyud pa ni thag ring ba'o /
'gyur ba zhes bya ba 'di ci zhig yin zhes bya ba 'di grangs can pa'i 'gyur ba lta bu yin par dogs nas 'dri ba yin no /
rgyud gzhan nyid du 'gyur ba'o zhes bya ba ni gzhan nyid du 'byung ba yin no /
rgyud ces bya ba 'di yang ci zhig yin zhes bya ba ni ji ltar grangs can pa dag gi ltar rdzas gnas pa la chos gzhan log na chos gzhan 'byung ba yin pa de bzhin du rgyud gnas pa zhig gzhan nyid du 'gyur ba zhig yin nam zhe na /
smras pa /
nety ucyate /
kiṃ tarhi /
hetuphalabhūtā /
hetuś ca phalaṃ ca hetuphalaṃ /
hetuphalam iti nairantaryeṇa pravṛttās traiyadhvikāḥ saṃskārāḥ saṃtatir iti vyavasthāpyante
ma yin no /
'o na ci zhe na /
'du byed dus gsum pa rgyu dang 'bras bur gyur pa ste rgyu dang 'bras bu ni rgyu dang 'bras bu'o /
rgyu dang 'bras bu zhes bya ba ni bar ma chad par 'byung ba ste /
'du byed dus gsum pa dag la rgyud ces rnam par gzhag go /
yatra tūktam iti vistaraḥ /
yatra tu sūtra uktaṃ
gang las gsungs zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mdo gang las gsungs pa yin no /
kim ity āha /
lobhena samanvāgataḥ abhavyaḥ ayogyaś catvāri smṛtyupasthānāni kāyasmṛtyupasthānādīni utpādayitum iti /
yadi bījaṃ prāptiḥ
ci zhe na /
smras pa /
chags pa dang ldan pa ni dran pa nye bar gzhag pa bzhi po dag ste lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa skyed pa'i skal ba dang mi ldan zhing rung ba ma yin no zhes bya ba yin te gal te thob pa sa bon yin nas sa bon ni rtag tu yod pas dran pa nye bar gzhag pa skye bar mi 'gyur ro zhe na /
bījaṃ nityam astīti smṛtyupasthānotpattir na syāt /
bhavadīyāyām api prāptau tadutpattir na syād iti tulyam etat /
tasmād ubhābhyām api vaktavyaṃ /
tatrādhivāsanaṃ lobhasyāvinodanaṃ vā samanvāgama iti /
adhivāsanam abhyanujñānam /
avinodanam avyupaśamanaṃ /
sarvathā prajñaptidharmo na dravyadharma iti /
sarvaprakāreṇa yady utpattihetur yadi vyavasthāhetur yady āśrayaviśeṣaḥ yady adhivāsanam avinodanaṃ vā sarvathā prajñaptidharmaḥ prajñaptyā saṃvṛtyā vyavahāreṇa dharmaḥ prajñaptidharmo na dravyadharmaḥ na dravyato dharmaḥ svabhāva ity arthaḥ /
atha vā dravyaṃ ca tad dharmaś ca sa dravyadharmo na rūpādivat vidyamānasvalakṣaṇo dharma ity arthaḥ /
tasya ca pratiṣedhaḥ tasya ca prajñaptidharmasya pratiṣedho 'samanvāgama iti
khyed kyi lta bur thob pa yin na yang de skyed par mi 'gyur bas 'di ni mtshungs so /
de lta bas na der ni ldan pa chags pa dang du len pa'am mi sel ba yin te zhes bya ba gnyi gar yang brjod par bya ste /
dang du len pa ni gnang ba'o /
mi sel ba ni rnam par zhig bar byed pa'o /
de 'gog pa btags pa'i chos de 'gog pa mi ldan pa'o /
rnam pa thams cad du btags pa'i chos yin gyi rdzas kyi chos ni ma yin no zhes bya ba ni gal te skye ba'i rgyu yin yang rung gal te rnam par gzhag pa'i rgyu yin yang rung gal te rten gyi bye brag yin yang rung /
gal te dang du len pa'am mi sel ba yin yang rung ste /
rnam pa thams cad du ste rnam pa kun du btags pa'i chos yin no /
btags pa dang kun rdzob dang tha snyad kyi chos ni btags pa'i chos so /
rdzas kyi chos ma yin pa ni rdzas su yod pa'i chos kyi ngo bo nyid ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
yang na de rdzas kyang yin la chos kyang yin pas de ni rdzas kyi chos to /
gzugs la sogs pa bzhin du yod pa'i rang gi mtshan nyid kyi chos ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
idam asyeti jñānacihnaṃ pratilabdhadharmāvipraṇāśakāraṇaṃ ca prāptir ity ācāryasaṃghabhadraḥ slob dpon 'dus bzang na re thob pa ni 'di la ni 'di yod do zhes bya bar shes pa'i rtags dang thob pa'i chos chud mi za ba'i rgyu yin no zhes zer te /
idam asyeti jñānacihnaṃ ity asiddham etat 'di la ni 'di yod do zhes bya bar shes pa'i rtags yin no zhes bya ba 'di ni ma grub ste /
āśrayaviśeṣeṇa tajjñānam iti brūmaḥ rten gyi khyad par yod na der shes so zhes smra'o /
yadi ca pratilabdhadharmavipraṇāśakāraṇaṃ prāptir iṣyate gal te yang thob pa'i chos chud mi za ba'i rgyu thob pa yin par 'dod na /
prāptaparityāgo naiva syāt /
bhavati ca /
tasmād akāraṇam etat
thob pa yongs su gtong bar yang mi 'gyur ba kho na zhig na /
yongs su gtong bar yang mi 'gyur te /
de lta bas na 'di ni gtan tshigs su mi rung ngo /
sa eva ca śaktiviśeṣalakṣaṇaṃ bījabhāvam ācāryena vyavasthāpitaṃ dūṣayati slob dpon gyi sa bon nus pa'i khyad par gyi mtshan nyid yin par rnam par gzhag pa de nyid su na 'byin par byed de /
kim ayaṃ śaktiviśeṣaś cittād arthāntaram ato 'narthāntaraṃ /
kiṃ cātaḥ /
arthāntaraṃ cet /
siddhaṃ prāptir astīti /
saṃjñāmātre tu vivādaḥ
nus pa'i khyad par 'di sems las don gzhan pa zhig yin nam /
'on te don gzhan ma yin pa zhig yin /
gal te don gzhan pa zhig yin no zhe na ni thob pa yod do zhes bya bar grub pa yin te /
ming tsam la rtsod par zad do /
anarthāntaraṃ cet /
nanv akuśalaṃ kuśalasya bījaṃ abhyupagataṃ bhavati /
akuśalasya ca kuśalaṃ
ji ltar don gzhan ma yin pa zhig yin no zhe na ni mi dge ba yang dge ba'i sa bon yin par khas blangs pa yin la dge ba yang mi dge ba'i sa bon yin par khas blangs pa yin te /
ko hi nāma auṣṇyasya tejaso 'narthāntaratve saty auṣṇyam eva dāhakam adhyavasyen na tejaḥ /
kuśalabījaṃ hy akuśale cetasy avyākṛte vā vartate
su zhig tsha ba dang me don tha dad pa ma yin pa las tsha ba kho na sreg par byed pa yin gyi me ni ma yin no zhes bya bar shes par 'gyur /
dge ba'i sa bon yang mi dge ba'am lung du ma bstan pa'i sems la yod la /
evam akuśalabījaṃ kuśale cetasy avyākṛte vā vartate de bzhin du mi dge ba'i sa bon yang dge ba'am lung du ma bstan pa'i sems la yod do /
tathaiva cāvyākṛtabījam api kuśale (Abhidh-k-vy 149) cākuśale ca vartate de bzhin du lung du ma bstan pa'i sa bon yang dge ba dang mi dge ba la yod la /
sāsravabījaṃ cānāsrave 'nāsravabījaṃ ca sāsrave cetasi vartata iti sāṃkaryadoṣaḥ prasajyata iti zag pa dang bcas pa'i sa bon yang zag pa med pa la yod /
zag pa med pa'i sa bon yang zag pa dang bcas pa la yod pas 'chol ba'i nyes par thal bar 'gyur ro zhes zer ro /
atra vayaṃ brūmaḥ 'di la bdag smra bar bya ste /
anarthāntarabhāve sāṃkaryadoṣa bhavet /
tat tu bījaṃ na cittād arthāntaraṃ vaktavyaṃ
don tha dad pa ma yin na 'chol ba'i nyes par 'gyur ro /
sa bon de ni sems las don gzhan pa ma yin la /
nāpy anarthāntaram /
upādāyaprajñaptirūpatvāt /
athāpy anarthāntarabhāvas tathāpy adośaḥ
don gzhan ma yin pa yang ma yin te /
brten nas btags pa'i ngo bo yin pa'i phyir ro /
ji ste don gzhan pa med do zhes byas na yang nyes pa med de /
kuśalena hi cittenotpannena svajātīye 'nyajātīye vā svasaṃtānacitte bījam ādhīyeta dge ba'i sems skyes pas ni rang gi rgyud kyi sems rang gi rigs dang mthun pa'am gzhan gyi rigs dang mthun pa la sa bon 'jog par byed do /
tataḥ kāraṇaviśeṣāt kāryaviśeṣa iti viśiṣṭaṃ /
tena tac cittam utpadyeta
rgyu'i khyad par de las 'bras bu'i khyad par 'gyur bas de las ni sems khyad par can de skye ste /
tad viśiṣṭaṃ cittaṃ kuśalabījakāryakriyāyāṃ samartham utpadyeta sems khyad par can de ni dge ba'i sa bon gyis dgos pa byed pa la nus pa de skye'o /
evam akuśalenāpi svajātīye 'nyajātīye vā svasaṃtānacitte bījam ādhīyeta de bzhin du mi dge bas kyang rang gi rgyud kyi sems rang gi rigs dang mthun pa'am /
gzhan gyi rigs dang mthun pa las sa bon 'jog par 'gyur la /
tac ca tena viśiṣṭaṃ cittam akuśalabījakāryakriyāyāṃ samartham utpadyeta de las ni sems khyad par can mi dge ba'i sa bon gyis dgos pa byed pa la nus pa de skye'o /
evam avyākṛtenāpi cittena svajātīye 'nyajātīye vā svasaṃtānacitte bījam ādhīyeta de bzhin du lung du ma bstan pas kyang rang gi rgyud kyi sems rang gi rigs dang mthun pa'am /
gzhan gyi rigs dang mthun pa la sa bon 'jog par 'gyur la /
tac cāpi tena viśiṣṭam avyākṛtabījakāryakriyāyāṃ samartham utpadyeta de las ni khyad par can lung du ma bstan pa'i sa bon gyis dgos pa byed pa la nus pa de skye'o /
zag pa dang bcas pas kyang zag pa med pa'i sems la sa bon 'jog par 'gyur la /
sāsraveṇāpy anāsrave citte bījam ādhīyeta /
anāsraveṇāpi sāsrava ity evam anyonyabījādhāyakam anyonyajanakaṃ ca cittaṃ cittāntarād utpadyamāmaṃ anyonyavāsyavasakatvena pravartate
zag pa med pas kyang zag pa dang bcas pa la 'jog par 'gyur te /
de ltar na phan tshun sa bon 'jog par byed pa dang phan tshun skyed par byed de /
sems gzhan las skye ba na phan tshun bsgo bar bya ba dang sgo bar byed pa nyid du 'jug go /
na ca kuśalenākuśale citte śaktiviśeṣa āhita iti tad akuśalaṃ kuśalatām āpadyate dge bas mi dge ba'i sems la nus pa'i khyad par bzhag ces te mi dge ba de dge ba nyid du 'gyur ba'am /
kuśalaṃ vā tad akuśalatāṃ /
śaktiviśeṣamātratvāt /
śaktir bījaṃ vāsanety eko 'yam arthaḥ
dge ba de mi dge ba nyid du 'gyur ba yang med de nus pa'i khyad par tsam du zad do /
nus pa dang sa bon dang bag chags zhes bya ba 'di ni don gcig go /
evam akuśalādivāsanāpi vaktavyā de bzhin du zag pa dang bcas pas zag pa med pa la nus pa'i khyad par bzhag la /
yāvat sāsraveṇānāsrave śaktiviśeṣādhāne 'pi zag pa med pas kyang zag pa dang bcas pa la nus pa'i khyad par bzhag ces te /
anāsraveṇāpi sāsrave śaktiviśeṣādhāne /
na tat sāsravaṃ anāsravaṃ saṃpadyate /
anāsravaṃ vā sāsravam iti
zag pa dang bcas pa de yang zag pa med par mi 'gyur la /
zag pa med pa yang zag pa dang bcas par mi 'gyur ro zhes bya ba'i bar mi dge ba la sogs pa'i bag chags la yang brjod par bya'o /
bhavatām api vaibhāṣikāṇām idaṃ ciṃtyate /
yadā sāsravacittasamanaṃtaraṃ anāsravaṃ anāsravacittasamanantaraṃ vā sāsravacittam utpadyate
bye brag tu smra ba khyed kyi la yang bsam par bya ste /
gang gi tshe zag pa dang bcas pa'i sems kyi mjug thogs su zag pa med pa 'am /
zag pa med pa'i sems kyi mjug thogs su zag pa dang bcas pa skye ba de'i tshe /
tadā kiṃ pūrvakaḥ sāsravakalāpo 'nāsravakalāpo vā śaktimān samanantarapratyayādibhāvenottarakalāpotpattāv utāśaktimān /
kiṃ cātaḥ /
yady aśaktimān samanantarapratyayādibhāvo 'py asya hīyeta /
atha śaktimān /
sā śaktiḥ kiṃ sāsrave cetasi sāsravā āhosvid anāsravā
ci zag pa dang bcas pa'i tshogs sam /
zag pa med pa'i tshogs snga ma tshogs phyi ma skye ba la mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen la sogs pa'i ngo bor nus pa dang ldan pa zhig yin nam /
'on te nus pa dang mi ldan pa zhig yin /
de las cir 'gyur /
gal te nus pa dang mi ldan na ni 'di'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen la sogs pa nyams par 'gyur ro /
'on te nus pa dang ldan no zhe na /
zag pa dang bcas pa'i sems la yod pa de zag pa dang bcas pa zhig gam /
'on te zag pa med pa zhig yin /
tac cittaṃ sāsravasyānāsravasya ca cittāntarasya samanantarapratyayādibhāvaṃ kuryāt zag pa dang bcas pa'i sems de yang zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i sems gzhan gyis mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen la sogs pa'i ngo bo byed pa na /
tat kiṃ yayaiva śaktyā sāsravasya samanantarapratyayādibhāvaṃ kuryāt tayaivānāsravasya ci nus pa gang kho nas zag pa dang bcas pa'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen la sogs pa'i ngo bo byed par 'gyur ba de kho nas zag pa med pa yin nam /
yadi tayaiva kathaṃ śaktikāryasāṃkaryaṃ na bhavet /
athānyayā śaktyā sāsravasyānyayānāsravasya samanantarapratyayādibhāvaṃ kuryāt /
katham anayor ekatra śaktyos tasmāc cittād ananyayor bhinnarūpatā bhinnakāryatā ca yujyate
gal te de kho nas yin na ni ji ltar nus pa 'tshol bar mi 'gyur /
'on te gzhan zhig gi zag pa med pa'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen la sogs pa byed par 'gyur na ni ji ltar na gcig la sems de las gzhan ma yin pa'i nus pa 'di gnyis kyi ngo bo tha dad pa nyid dang 'bras bu tha dad pa nyid du rung bar yang 'gyur na ni /
yujyate cet /
asmākam api cittād ananyāsāṃ śaktīnāṃ tatrāvasthānaṃ kāryabhedaś ca bhaviṣyati
kho bo cag gi ltar na yang sems las gzhan ma yin pa'i nus pa rnams de la gnas pa dang 'bras bu tha dad par yang 'gyur ro /
evam anāsravasyāpi cittasya sāsravānāsravacittasamanantarapratyayādibhāvena saṃbhavataḥ tathaiva śaktyor bhinnarūpatā kāryabhedaś ca vaktavyaḥ de bzhin du zag pa dang bcas pa'i sems zag pa med pa'i sems kyi mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen la sogs pa'i ngo bor 'gyur ba yang ci rigs par de dang 'dra ba kho nar nus pa de dag gi ngo bo tha dad pa dang 'bras bu tha dad par yang brjod par bya'o /
tena yad uktaṃ nanv akuśalaṃ kuśalasya bījam (Abhidh-k-vy 150) abhyupagataṃ bhavatītyādi tad ayuktaṃ des ni mi dge ba de yang dge ba'i sa bon yin par khas blangs pa yin no zhes bya ba la sogs pa smras pa gang yin pa de rigs pa ma yin te /
na hi kuśalāhitena śaktiviśeṣeṇa viśiṣṭaṃ samartham akuśalam akuśalabījakāryaṃ karoti dge bas nus pa'i khyad par bzhag pas khyad par can du byas pa'i mi dge ba'i sems nus pa can ni mi dge ba'i sa bon gyi bya ba mi byed do /
kiṃ tarhi /
kuśalabījakāryam eva karoti
'o na ci zhe na /
dge ba'i sa bon gyi bya ba kho na byed do /
svāhitena tu śaktiviśeṣeṇa tad akuśalaṃ svabījakāryaṃ karoti /
tat katham idam ucyate /
kuśalasyākuśalaṃ bījam iti
rang gi nus pa'i khyad par bskyed pas khyad par can du byas pa'i mi dge bas ni mi dge ba'i sa bon gyis bya ba byed na de ji ltar na dge ba'i sa bon mi dge ba yin no zhes bya ba 'di brjod /
brūyās tvam akuśalacitte tat kuśalabījam āhitaṃ kathaṃ akuśalaṃ na bhavatīti /
na bhavanto bījārthaṃ jānate
mi dge ba'i sems la dge ba'i sa bon de bzhag na ji ltar mi dge bar mi 'gyur zhes smra bar byed na ni khyed kyis sa bon gyi don mi shes te /
kuśalena cittena nirudhyamānena /
tathā śaktiviśiṣṭam akuśalaṃ cittaṃ janyeta yathā tac cittaṃ svotpattiyogyaṃ bhaviṣyati sākṣāt pāraṃparyeṇa veti śaktiviśeṣa eva bījaṃ
dge ba'i sems skye bas ni ji ltar na mngon sum mam brgyud pas sems de rang skyed par rung bar 'gyur ba de lta bu'i nus pa'i khyad par can gyi sems mi dge ba bskyed par 'gyur bas sa bon ni nus pa'i khyad par kho nar zad kyi sa bon zhes bya ba cung zad med de /
na bījaṃ nāma kiṃcid asti /
prajñaptisattvāt /
ata eva prāptyaprāptī prajñaptisatyāv ucyete /
dravyasatyāv eva tu vaibhāṣikā varṇayanti /
(II /
38, 39ab) atītānāṃ dharmāṇām atītāpi prāptir iti vistaraḥ /
atītānāṃ dharmāṇāṃ tadyathā kliṣṭānām atītā prāptir yā utpannaniruddhā sāgrajāpi saṃbhavati
btags pa'i yod pa yin pa'i phyir ro /
de nyid kyi phyir thob pa dang ma thob pa dag ni btags pa'i yod pa zhes bya'o /
bye brag tu smra ba rnams na re de dag rdzas su yod pa kho na yin no zhes brjod do /
chos 'das pa rnams kyi thob pa 'das pa yang yod /
ces bya ba la sogs pa rgyas par 'byung ba la 'das pa rnams kyi ni 'di lta ste /
nyon mongs pa can rnams kyi thob pa 'das pa ni gang skyes la 'gag pa ste /
de ni sngar skye ba yang yod /
lhan cig skye ba yang yod /
sahajāpi /
paścātkālajāpi /
teṣām evānāgatā prāptir anutpannā /
pratyutpannā yā paścātkālajā utpannaniruddhā
dus phyis skye ba yang yod do /
de dag nyid kyi thob pa ma 'ongs pa ni ma skyes pa yin te phyis skye ba'o /
de ltar byung ba ni skyes la ma 'gags pa'o /
anāgatānām api prāptir atītā yāgrajotpannaniruddhā ma 'ongs pa rnams kyi thob pa yang 'das pa ni gang sngar skye ba skyes la 'gags pa yin no /
anāgatā yānutpannā /
pratyutpannāgrajotpannāniruddhā /
tathā pratyutpannānām apy atītā prāptir yāgrajotpannaniruddhā
ma 'ongs pa ni ma skyes pa yin no /
da ltar byung ba ni gang sngar skye ba skyes la ma 'gags pa yin no /
de bzhin du da ltar byung ba rnams kyi thob pa yang 'das pa ni sngar skye ba skyes la 'gags pa yin no /
anāgatā yānutpannā /
pratyutpannā yā sahajā
ma 'ongs pa ni gang ma skyes pa yin no /
da ltar byung ba ni gang lhan cig skye ba yin no /
atītādijātisāmānyaṃ ca gṛhītvaivam uktam /
na tv ekasyātītasyāvaśyaṃ trividhā prāptir asti
'das pa la sogs pa'i rigs kyi spyi bzung nas de skad du bshad pa yin gyi 'das pa gcig la gdon mi za bar thob pa rnam pa gsum yod pa ni ma yin no /
na hi vipākajasyānāgatātītā vā prāptiḥ saṃbhavati /
avyākṛtāptiḥ sahajeti vacanāt
lung bstan min thob lhan cig skye /
zhes 'byung ba'i phyir rnam par smin pa 'das pa la ni thob pa 'das pa'am /
yadi tu pratidravyaṃ prāptivyavasthā kriyeta saṃbhavaṃ praty etad evaṃ bhavet ma 'ongs pa med do /
gal te rdzas re re'i thob pa rnam par 'jog par byed na ni srid pa'i phyir de lta bur yin par 'gyur te /
kliṣṭānām utpattipratilaṃbhikānāṃ ca kuśalānām atītādīnām atītādayaḥ prāptayo 'vaśyaṃ bhavanti nyon mongs pa can dang skyes nas thob pa'i dge ba 'das pa la sogs pa'i thob pa ni gdon mi za bar 'das pa la sogs pa yin no /
na hi pṛthagjanasyānutpannasya anāsravasya mārgasyātītā pratyutpannā ca prāptir asti /
sāpavādaś cāyam utsargo 'vagantavyaḥ
so so'i skye bo la 'phags pa'i lam zag pa med pa ma skyes pa'i thob pa 'das pa ni med do /
spyir bstan pa 'di ni /
lung bstan min thob lhan cig skye /
avyākṛtāptiḥ sahajeti vecanāt /
asaṃskṛtānāṃ tu prāpti utpannaniruddhātītā
zhes 'byung ba'i phyir dmigs kyis bsal ba dang bcas pa yin par khong du chud par bya'o /
'dus ma byas rnams kyis thob pa 'das pa ni skyes la 'gags pa yin la /
'nutpannānāgatā /
utpannāniruddhā pratyutpannā /
sugamatvāt tu na sūtritam etat
ma 'ongs pa ni ma skyes pa yin /
da ltar byung ba ni skyes la ma 'gags pa yin te /
'dir ni rtogs par sla bas mdor ma byas so /
kāmarūpārūpyāvacarāṇāṃ kāmarūpārūpyāvacarī yathākramam iti /
kāmadhātūpapannasya kāmāvacarāṇāṃ dharmāṇāṃ kāmāvacarī prāptiḥ
'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa rnams kyi thob par ni rim bzhin du 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa yin no zhes bya ba ni 'dod pa'i khams su skyes pa'i sems can gyi 'dod pa na spyod pa'i chos rnams kyi thob pa ni 'dod pa na spyod pa yin no /
tasyaiva rūpāvacarāṇāṃ rūpāvacarī /
tasyaivārūpyāvacarāṇām ārūpyāvacarī /
rūpadhātūpapannasya ca kāmāvacarāṇāṃ /
tadyathā nirmāṇacittānāṃ kāmāvacarī
de nyid kyi gzugs na spyod pa rnams kyi ni gzugs na spyod pa yin no /
de nyid kyi gzugs med pa rnams kyi ni gzugs med pa na spyod pa yin no /
gzugs kyi khams su skyes pa'i yang 'dod pa na spyod pa 'di lta ste /
sprul ba'i sems rnams kyi ni 'dod pa na spyod pa yin no /
rūpāvacarāṇāṃ rūpāvacarī (Abhidh-k-vy 151) /
ārūpyāvacarāṇām ārūpyāvacarī /
ārūpyadhātūpapannasya taddhātukānāṃ taddhātukaiva prāptiḥ
gzugs na spyod pa rnams kyi ni gzugs na spyod pa yin no /
gzugs med pa na spyod pa rnams kyi ni gzugs med pa na spyod pa yin no /
gzugs med pa'i khams su skyes pa'i ni de'i khams kyi thob pa de'i khams pa kho na yin no /
anāptānāṃ caturvidheti /
adhātvāptānāṃ saṃskṛtāsaṃskṛtānām anāsravāṇāṃ caturvidhā prāptiḥ /
kāmarūpārūpyāvacarī cānāsravā ca
ma gtogs rnams kyi rnam pa bzhi /
zhes bya ba ni khams su ma gtogs pa zag pa med pa 'dus byas dang 'dus ma byas rnams kyi thob pa ni mdor bsdu na rnam pa bzhi po 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa dang zag pa med pa ste ma gtogs pa thams cad kyi mdor bsdu na zhes bya ba'i tha tshig go /
samāsena sarvān anāptān abhisamasyety arthaḥ /
pratyekaṃ tu na caturvidhā /
tata āha /
tatrāpratisaṃkhyānirodhasyeti vistaraḥ /
kāmadhātūpapannasya kāmāvacarādīnāṃ yathāsaṃbhavam apratisaṃkhyānirodhasya prāptiḥ kāmāvacarī
re re zhing rnam pa bzhi ni ma yin no /
de'i phyir de la so sor brtags pa ma yin pa'i 'gog pa ni zhes bya ba la sogs pa rgyas par smos te /
'dod pa'i khams su skyes pa'i 'dod pa na spyod pa la sogs pa'i so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'i thob pa ni ci rigs par 'dod pa na spyod pa yin no /
rūpadhātūpapannasya rūpāvacarādīnāṃ apratisaṃkhyānirodhaprāptī rūpāvacarī gzugs kyi khams su skyes pa'i gzugs na spyod pa la sogs pa'i so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'i thob pa ni gzugs na spyod pa yin no /
ārūpyadhātūpapannasyārūpyāvacarādīnām apratisaṃkhyānirodhaprāptir ārūpyāvacarī gzugs med pa'i khams su skyes pa'i gzugs med pa na spyod pa la sogs pa'i so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'i thob pa ni gzugs med pa na spyod pa yin no /
sattvasaṃtānavaśenaiva hi tatprāptir vyavasthāpyate /
na tu teṣāṃ vaśena yeṣām apratisaṃkhyānirodhaḥ
de'i thob pa ni sems can gyi rgyud kho nas rnam par gzhag gi gang dag la so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa yod pa de dag gi dbang gis ni ma yin no /
yadi hy evaṃ syāt mārgasatyasyāpratisaṃkhyānirodhaprāptir anāsravā syāt gal te de lta yin par gyur na ni lam gyi so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa'i thob pa zag pa med par 'gyur ro /
pratisaṃkhyānirodhasya rūpārūpyāvacarī cānāsravā ceti /
na kāmāvacarī /
kāmadhātor apratipakṣatvāt /
rūpāvacareṇa tu mārgeṇa prāptasya rūpāvacarī prāptiḥ
so sor brtags pas 'gog pa'i ni gzugs dang gzugs med pa na spyod pa yang yin la zag pa med pa yang yin no zhes bya ba ni gnyen po ma yin pa'i phyir 'dod pa na spyod pa ni med de /
gzugs na spyod pa'i lam gyis thob pa ni gzugs na spyod pa yin no /
gzugs med pa na spyod pa'i lam gyis thob pa ni gzugs med pa na spyod pa yin no /
zag pa med pa'i lam gyis thob pa ni zag pa med pa yin no /
ārūpyāvacareṇārūpyāvacarī /
anāsraveṇa mārgeṇānāsravā /
āryasya tu rūpāvacareṇa mārgeṇa prāptasya rūpāvacarī cānāsravā cārūpyāvacareṇārūpyāvacarī cānāsravā ca /
laukikenāryavairāgye visaṃyogāptayo dvidheti vacanāt /
mārgasatyasyānāsravaiveti /
laukikīm asya prāptiṃ pratiṣedhayati /
seyaṃ samasya caturvidheti /
samāsena traidhātukī cānāsravā ceti uktam arthaṃ nigamayati
'phags pas gzugs na spyod pa'i lam gyis thob pa ni gzugs na spyod pa dang zag pa med pa yin la /
gzugs med pa'i lam gyis thob pa ni gzugs med pa na spyod pa dang zag pa med pa yin te /
'jig rten pa yid chags bral ba'i /
'phags la bral ba'i thob rnam gnyis /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
lam gyi bden pa ni zag pa med pa nyid ces bya ba ni 'di'i thob pa 'jig rten pa yin pa 'gog par byed pa yin no /
de ni mdor bsdus te rnam pa bzhi yin no zhes bya ba ni mdor bsdu na rnam pa bzhi 'byung ste /
khams gsum pa dang zag pa med pa'o zhes bshad pa'i don bstan pa khong du chud par byed pa yin no /
śaikṣāṇām iti /
śaikṣā dharmāḥ śaikṣasyānāsravā dharmā
slob pa'i chos rnams kyi zhes bya ba /
slob pa'i chos ni slob pa'i zag pa med pa'i chos rnams yin no /
aśaikṣā aśaikṣasyānāsravā /
mārgasatyabhāvā evaite draṣṭavyāḥ
mi slob pa ni mi slob pa'i zag pa med pa dag yin te 'di dag kyang lam gyis bden pa'i ngo bo nyid kho na yin par blta bar bya'o /
śaikṣāśaikṣebhyas tv anye naiva śaikṣā nāśaikṣāḥ /
asaṃskṛtā api yāvan naiva śaikṣā nāśaikṣā iṣyante /
teṣāṃ /
tridhā prāptiḥ śaikṣādibhedena
slob pa dang mi slob pa dag las gzhan pa rnams ni slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa ste /
'dus ma byas kyi bar ni slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin par 'dod do /
de dag gi thob pa ni slob pa la sogs pa'i bye brag gis rnam pa gsum ste /
śaikṣī aśaikṣī naiva śaikṣī nāśaikṣī ceti /
anāryeṇa prāptasyeti /
pṛthagjanena prāptasya /
tasyaiva śaikṣeṇeti /
tasyaiva pratisaṃkhyānirodhasya śaikṣeṇa mārgeṇa prāptasya śaikṣī
slob pa dang mi slob pa dang slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa'o /
'phags pa ma yin pas thob pa zhes bya ba ni so so'i skye bos thob pa'o /
de nyid slob pa'i lam gyis zhes bya ba ni so sor brtags pas 'gog pa de nyid 'phags pa'i lam gyis thob pa ni slob pa'o /
aśaikṣeṇāśaikṣī /
kṣayajñānasaṃprayuktena mārgeṇa prāptasya
mi slob pas thob pa ni mi slob pa'o zhes bya ba ni zad pa shes pa dang mtshungs par ldan pa'i lam gyis thob pa'i ste /
visaṃyogaprāptisaṃniśrayatvāt kṣayajñānasya /
yady api sā vajropamena śaikṣeṇa prāpyate tadāvāhakatvāt
zad pa shes pa ni bral ba'i thob pa'i rten yin pa'i phyir ro /
de 'dren par byed pa yin pa'i phyir de ni slob pa rdo rje lta bus 'thob mod kyi /
tatprāptatvavacane tu śaikṣyāḥ prāpteḥ aśaikṣī prāptir viśeṣitā syād iti na tena śaikṣeṇa (Abhidh-k-vy 152) aśaikṣīty uktaṃ des thob pa nyid du brjod pa ni slob pas thob pa las mi slob pa'i thob pa khyad par du ma byas par 'gyur bas slob pa des thob pa mi slob pa zhes ma bshad pa yin no /
tasyaivāryamārgaprāptasyānāsraveti /
tasyaiva pratisaṃkhyā nirodhasya āryamārgaprāptasya anāsravā
de nyid 'phags pa'i lam gyis thob pa ni zag pa med pa zhes bya ba ni so sor brtags pas 'gog pa de nyid 'phags pa'i lam gyis thob pa ni zag pa med pa'o /
mārgasatyasya cānāsravā prāptir ity adhikṛtaṃ lam gyis bden pa'i thob pa zag pa med pa yang zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
āryeṇa laukikamārgaprāptasya pratisaṃkhyānirodhasya prāptiḥ kiṃ sāsravā utāho 'nāsravā 'phags pas 'jig rten pa'i lam gyis thob pa'i so sor brtags pas 'gog pa'i thob pa ci zag pa dang bcas pa zhig yin nam /
'on te zag pa med pa zhig yin /
ubhayathety āha /
sā kasmān noktā /
sāvaśeṣaṃ bhāṣyaṃ /
paścād darśayiṣyate /
laukikenāryavairāgye visaṃyogāptayo dvidheti nocyate /
yā tv asaṃkīrṇā prāptiḥ saivehocyate iti veditavyaṃ /
(II /
39cd, 40ab) durbalatvād iti /
anabhisaṃskāravattvād durbalatvaṃ /
dve abhijñe iti /
divyacaksurabhijñāṃ divyaśrotrābhijñāṃ /
nirmāṇacittaṃ ca varjayitvā
smras pa gnyi ga yin no /
de ci'i phyir ma bshad ce na /
rnam par bshad pa rjes mchad pa yin te /
'og nas /
'jig rten pa yi chags bral ba'i /
'phags la bral ba'i thob rnam gnyis /
zhes 'di ston par 'gyur bas mi brjod kyi 'dir ni thob pa ma 'dres pa gang yin pa de kho na brjod par rig par bya'o /
stobs chung ba'i phyir zhes bya ba ni de mngon par 'du bya ba med par ldan pas stobs chung ba nyid yin no /
mngon par shes pa lung du ma bstan pa gnyis zhes bya ba ni lha'i mig gi mngon par shes pa dang lha'i rna ba'i mngon par shes pa'o /
sprul ba'i sems ma gtogs pa ci zhe na /
kiṃ /
avyākṛtāptiḥ sahajeti saṃbandhanīyaṃ
lung bstan min thob lhan cig skye /
zhes bya bar sbyar ro /
teṣāṃ hi balavattvād iti vistaraḥ /
teṣāṃ hi divyacakṣurabhijñādīnāṃ balavattvāt
de dag ni sbyor ba'i khyad par gyis 'grub pas stobs dang ldan pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lha'i mig la sogs pa de dag go /
kiṃ /
pūrvaṃpaścātsahajā prāptiḥ /
prayogaviśeṣaniṣpatter iti /
prayogaviśeṣeṇa niṣpattir divyacakṣurabhijñādīnāṃ
ci zhe na thob pa sngar dang phyis dang lhan cig skye ba yin no /
sbyor ba'i khyad par gyis 'grub pas zhes bya ba ni lha'i mig gi mngon par shes pa la sogs pa sbyor ba'i khyad par gyis 'grub pa yin no /
tasyāḥ /
prayogaviśeṣaniṣpatter balavattvaṃ /
balavattvāt pūrvaṃpaścātsahajā prāptir ity arthasambandhaḥ
sbyor ba'i khyad par gyis 'grub pa de'i phyir stobs dang ldan pa nyid yin no /
stobs dang ldan pa'i phyir thob pa sngar dang phyis dang lhan cig tu skye ba yang yin no zhes bya bar don sbyar ro /
śailpasthānikasyāpi kasyacit tadyathā viśvakarmaṇaḥ /
airyāpathikasya ca tadyathā sthavirasyāśvajitasya
bzo yi gnas pa kha cig dang /
zhes bya ba ni dper na las thams cad pa lta bu'o /
spyod lam pa dper na gnas brtan rta thul lta bu shin tu goms pa'i ste /
atyartham abhyastasya bhṛśam ātmasātkṛtasyecchanti vaibhāṣikāḥ /
kiṃ /
pūrvaṃpaścātsahajā prāptir iti
bye brag tu smra ba rnams ni shin tu dang du gyur bar 'dod do /
ci zhe na /
thob pa sngar dang phyis dang lhan cig skye bar zhes bya ba yin no /
nivṛtasya ca rūpasyeti bsgribs pa'i gzugs kyi 'ang zhes bya ba la /
caśabdaḥ samuccayārthaḥ /
prāptiḥ sahajeti samuccīyate /
tac ca kliṣṭaṃ rūpaṃ prathamadhyānabhūmikam eva vijñaptirūpaṃ veditavyaṃ
yang zhes bya ba'i sgra ni bsdu ba'i don yin te lhan cig skye ba yod do zhes sdud par byed pa yin no /
nyon mongs pa can gyi gzugs de yang bsam gtan dang po'i sa ba'i rnam par rig byed kyi gzugs kho na yin par rig par bya ste /
tato 'nyāsu bhūmiṣu tadutthāpakābhāvāt de las gzhan pa'i sa dag na ni kun nas slong ba med pa'i phyir ro /
adhimātreṇāpīti vistaraḥ /
adhimātreṇāpi cittena nivṛtā vijñaptir utthāpitā /
tad eva cādhimātraṃ vijñapticittaṃ avijñaptiṃ notthāpayati
chen pos kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems chen pos bsgribs pa'i rnam par rig byed slong ba'i rnam par rig byed kyi sems chen po de nyid kyis kyang rnam par rig byed ma yin pa slob par mi byed de de bas na stobs chung ba nyid du grub po /
ato daurbalyasiddhiḥ /
tasyā daurbalyasiddheḥ sahajaiva prāptiḥ /
prāptibheda iti /
vipākajādīnām anivṛtāvyākṛtānāṃ sahajā prāptiḥ
stobs chung ba nyid du grub pa de'i phyir thob pa lhan cig skye ba kho na yin no /
thob pa'i bye brag zhes bya ba ni rnam par smin pa las skyes pa la sogs pa ma bsgribs la lung du ma bstan pa rnams kyi thob pa ni lhan cig skye ba yin la /
abhijñādvayādīnāṃ tu pūrvaṃpaścātsahajā prāptir iti tadbhedaḥ /
kāmarūpasya nāgrajeti /
kāmāvacarasya kuśalākuśalasya vijñaptyavjñaptirūpasyāgrajāprāptiḥ sarvathā nāsti /
yadi kuśalasya yady akuśalasya nāsty eva sarvathety arthaḥ
mngon par shes pa gnyis la sogs pa'i thob pa ni sngar dang phyis dang lhan cig skye ba yang yin no zhes bya ba ni de dag gi bye brag yin no /
'dod pa na /
gzugs kyi sngar ni skye ba med /
ces bya ba ni 'dod pa na spyod pa'o /
dge ba dang mi dge ba'i rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs kyi thob pa ni rnam pa thams cad du sngar skye ba med de /
gal te dge ba'i yang rung /
gal te mi dge ba'i yang rung ste /
med pa kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
sahajā cāsti paścātkālajā ceti saṃbhavataḥ /
tadyathā prathamasya vijñaptyavijñaptikṣaṇasya ādau sahajā prāptir bhavati
lhan cig skye ba dang phyis skye ba ni yod do zhes bya ba ni ci rigs par sbyar ba ste /
'di lta ste /
rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa'i skad cig ma dang po'i thob pa ni thog mar lhan cig skye ba yin no /
dvitīyādiṣu kṣaṇeṣu tasyaivādyasya kṣaṇasya paścātkālajā bhavati /
evam anyeṣām api dvitīyādīnāṃ kṣaṇānāṃ sahajā paścātkālajā prāptir veditavyā
med pa kho na pa la sogs pa la ni skad cig ma de nyid kyi dus phis skye ba yang yin te /
de bzhin du skad cig ma gnyis pa la sogs pa gzhan dag gi thob pa yang lhan cig skye ba dang dus phyis skye ba yin par rig par bya'o /
kāmāvacarasyaiva rūpasyāgrajā (Abhidh-k-vy 153) prāptipratiṣedhād dhyānānāsravasaṃvararūpasyāgrajā prāptir asty evety utsṛṣṭā bhavati /
(II /
40cd, 41) aprāptir anivṛtāvyākṛtaiva sarvā
'dod pa na spyod pa'i gzugs kho na'i thob pa lngar skye ba bkag pas bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa'i gzugs kyi thob pa ni dus gsum du skye ba yod do zhes skabs phye ba yin no /
ci'i phyir ma thob pa rnam pa thams cad du ma bsgribs la lung du ma bstan pa kho na yin par rnam par gzhag ce na /
kasmād vyavasthāpyate /
yady aprāptiḥ kleśānāṃ kliṣṭā bhavet /
prahīṇakleśasya kleśavad eva na syāt
gal te nyon mongs pa rnams kyi ma thob pa nyon mongs pa can yin par 'gyur na ni nyon mongs pa spangs pa la nyon mongs pa kho na bzhin du med par 'gyur ro /
yadi kuśalā syāt samucchinnakuśalamūlasya na syāt gal te dge ba yin par gyur na ni dge ba'i rtsa ba kun du chad pa la yang med par 'gyur la /
anāsravāṇāṃ dharmāṇām aprāptir anāsravā syāt /
kiṃ syāt /
pṛthagjano na syān nityam āryadharmasamanvāgatatvāt
zag pa med pa'i chos rnams kyi ma thob pa yang zag pa med par gyur pas so so'i skye bo yin par mi 'gyur te /
rtag tu 'phags pa'i chos dang ldan pa'i phyir ro /
pāriśeṣyād anivṛtāvyākṛtaivāprāptir iti vyavasthāpyate de bas na shugs kyis ma thob pa ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa kho na yin no zhes bya bar gzhag go /
pratyutpannasya nāsty aprāptiḥ pratyutpanneti /
pratyutpannasya dharmasya prāptir vartate
da ltar byung ba'i ma thob pa da ltar byung ba ni med do zhes bya ba ni da ltar byung ba'i chos la ni thob pa yod do /
tasmād asyāprāptir nāsti pratyutpannā de lta bas na 'di la ma thob pa de ltar byung ba med de /
tasya prāptyaprāptyoḥ samavadhānāsaṃbhavāt de la thob pa dang ma thob pa phrad pa mi srid pa'i phyir ro /
atītānāgatayos tu traiyadhvikīti /
aprāptānāṃ prāptavihīnānāṃ ca prāyogikānāṃ guṇānām anāgatānāṃ ca cakṣurādīnām api ca yeṣāṃ prāptir nāsti atītāpy asty aprāptir anāgatāpi pratyutpannāpi /
srotonyāyena hi teṣām aprāptir utpadyate nirudhyate 'nāgatavasthāneti /
kāmādyāptāmalānāṃ ceti /
tridhety anukarṣaṇārthaś cakāraḥ
'das pa dang ma 'ongs pa dag gis ni dus gsum pa yin no zhes bya ba ni sbyor ba las byung ba'i yod tan ma thob pa dang thob nas rnam par nyams pa dang ma 'ongs pa rnams dang mig la sogs pa gang la thob pa med pa'i ma thob pa ni 'das pa yang yod la ma 'ongs pa yang yod /
da ltar byung ba yang yod do /
de dag gi ma thob pa ni rgyun gyi tshul du skye ba yang 'gyur /
'gag par yang 'gyur /
ma 'ongs pa na 'dug par yang 'gyur ro /
'dod sogs gtogs dang dri med kyi'ang /
zhes bya ba la /
yang zhes bya ba ni rnam pa gsum dang sbyar ba'i phyir ro /
kāmādiṣu dhātuṣu āptā aviyuktāḥ kāmādyāptāḥ 'dod pa'i khams la sogs pa gtogs shig ma bral ba ni 'dod sogs gtogs so /
kāmādyāptānām amalānāṃ cāprāptis trividhā 'dod pa la sogs par gtogs pa rnams dang dri ma med pa rnams kyi ma thob pa ni rnam pa gsum ste /
upapattyāśrayavaśena tadvyavasthāpanāt /
dharmasahāvyavasthāpinī hy aprāptiḥ /
na prāptivad dharmavaśena vyavasthāpyate
de ni skye ba'i rten gyi dbang gis rnam par gzhag pa'i phyir ro /
ma thob pa ni chos dang lhan cig gnas pa can ma yin pas thob pa bzhin du chos kyi dbang gis ni rnam par mi gzhag go /
tasmāt kāmadhātūpapannasya kāmarūpārūpyāvacarāṇāṃ anāsravāṇāṃ ca dharmāṇām aprāptiḥ kāmāvacarī de lta bas na 'dod pa'i khams su skyes pa'i 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa rnams dang zag pa med pa'i chos rnams kyi ma thob pa ni 'dod pa na spyod pa yin la /
gzugs kyi khams su skyes pa'i ni gzugs na spyod pa yin no /
rūpadhātūpapannasya rūpāvacarī /
ārūpyadhātūpapannasya ārūpyāvacarī /
tadyathā kāmadhātūpapannasya prāyogikānāṃ guṇānām upapattilābhikānām api kuśalasamucchedāvasthāyām aprāptir avītarāgatvāc ca rūpārūpyāvacarāṇām akliṣṭānām aprāptiḥ pṛthagjanatvāc cānāsravāṇām aprāptiḥ kāmāvacarī /
tathā rūpadhātūpapannasya kāmāvacarāṇāṃ bhūmisaṃcāratyaktānāṃ rūpārūpyāvacarāṇāṃ ca prāyogikānāṃ guṇānāṃ pṛthagjanatvāc cānāsravāṇām aprāptī rūpāvacarī
gzugs med pa'i khams su skyes pa'i ni gzugs med pa na spyod pa yin te /
'di lta ste 'dod pa'i khams su skyes pa'i sbyor ba las byung ba'i yon tan rnams dang dge ba'i rtsa ba kun du chad pa'i gnas skabs na skye bas thob pa rnams kyi ma thob pa dang 'dod chags dang bral ba ma yin pa'i phyir gzugs dang gzugs med pa na spyod pa nyon mongs pa can ma yin pa rnams kyi ma thob pa dang so so'i skye bo yin pa'i phyir zag pa med pa rnams kyi ma thob pa ni 'dod pa na spyod pa yin no /
de bzhin du gzugs kyi khams su skyes pa'i 'dod pa na spyod pa'i sa 'phos pas btang ba rnams dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa sbyor ba las byung ba'i yon tan rnams dang so so'i skye bo yin pa'i phyir 'phags pa'i chos rnams kyi ma thob pa de ni gzugs na spyod pa yin no /
tathaiva cārūpyadhātūpapannasya kāmarūpāvacarāṇāṃ bhūmisaṃcāratyaktānām ārūpyāvacarāṇāṃ ca prāyogikāṇāṃ guṇānāṃ pṛthagjanatvād eva cānāsravāṇām aprāptir ārūpyāvacarīty neyaṃ de bzhin du gzugs med pa'i khams su skyes pa'i 'dod pa dang gzugs nas spyod pa sa 'phos pas btang ba rnams dang gzugs med pa na spyod pa sbyor ba las byung ba'i yon tan rnams dang so so'i skye bo yin pa'i phyir 'phags pa'i chos rnams kyi ma thob pa ni gzugs med pa na spyod pa yin no zhes bya bar sbyar ro /
so so'i skye bo nyid gang zhe na /
pṛthagjanatvaṃ katamat /
āryadharmāṇām alābha ity anena śāstrapāṭhenānāsravatvābhāvam aprāpter darśayati
'phags pa'i chos rnams kyi ma rnyed pa'o zhes bya ba bstan bcos las 'byung ba 'dis ni ma thob pa la zag pa med pa nyid med par ston par byed pa yin no /
katameṣām āryadharmāṇām alābha iti /
āryadharmā duḥkhe dharmajñānakṣāntim ārabhya sarvo 'nāsravo mārga iti ata evaṃ pṛcchati
'phags pa'i chos gang dag gis ma rnyed pa yin zhes bya ba ni 'phags pa'i chos ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa nas bzung ste /
zag pa med pa'i lam thams cad yin pas de'i phyir de skad du 'dri'o /
sarveṣām aviśeṣavacanād iti /
sarveṣāṃ duḥkhe dharmajñānakṣāntyādīnāṃ śaikṣāśaikṣajñānānām alābhaḥ
thams cad kyi yin te /
khyad par med par 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa la sogs pa nas mi slob pa'i ye shes la thug pa'i bar rnams kyi ma rnyed pa yin te /
ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
aviśeṣtatvāt /
yady (Abhidh-k-vy 154) evam utpannāyām api duḥkhe dharmajñānakṣāntau pariśiṣṭānām āryadharmāṇām alābho 'syāstīti anāryaḥ syāt
khyad par du ma byas pa'i phyir ro /
gal te de lta na sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa skyes kyang 'phags pa'i lam lhag ma rnams kyi ma rnyed pa yod pas 'phags pa ma yin par 'gyur ro /
tasmād idam āha /
sa tu yo vinā lābheneti /
yo vinā lābhenālābhaḥ /
tat pṛthagjanatvam iti
de lta bas na rnyed pa med par gang yin pa ste zhes bya ba 'di smos te /
rnyed pa med par ma rnyed pa gang yin pa de ni so so'i skye bo nyid ces bya ba yin no /
anyathā hīti vistaraḥ /
yady āryadharmāṇāṃ lābhe 'pi sati anyeṣām api dharmāṇām alābhaḥ pṛthagjanatvam iṣyate buddho 'pi śrāvakapratyekabuddhasaṃtānikair āryadharmair asamanvāgamāt anāryaḥ syāt
de lta ma yin na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te 'phags pa'i chos rnyed kyang 'phags pa'i chos gzhan dag gi ma rnyed pa so so'i skye bo nyid yin par 'dod na /
sangs rgyas kyang nyan thos dang rang sangs rgyas kyi rgyud la yod pa'i 'phags pa'i chos dag dang mi ldan pa'i phyir 'phags pa ma yin par 'gyur te /
kevalālābhagrahaṇāt tv aprasaṃgaḥ /
evaśabdas tarhi paṭhitavya iti /
āryadharmāṇām alābha eveti
ma rnyed pa 'ba' zhig smos na ni 'di lta bur thal bar 'gyur ro /
'o na ni 'phags pa'i chos rnams kyi rnyed pa kho na'o zhes kho na zhes bya ba'i sgra gdon dgos so /
ekapadāny api hy avadhāraṇānīti /
kevalapadāny apīty arthaḥ /
abbhakṣo vāyubhakṣa iti /
abbhakṣa eva vāyubhakṣa eveti nocyate
tshig gcig pu dag kyang nges par 'dzin pa yin te zhes bya ba ni tshig gcig pu dag 'ba' zhig kyang zhes bya ba'i tha tshig go /
dper na chu 'thung ba'o /
rlung za ba'o zhes bya ba bzhin no zhes bya ba ni chu kho na 'thung ba'o /
evaśabdasya cārtho gamyate /
tadvad ihāpīti /
atha vā apa eva yo bhakṣayati so 'bbhakṣaḥ /
yo vāyum eva bhakṣayati sa vāyubhakṣa iti /
yathātra luptanirdiṣṭasya evakārasyāvadhāraṇārtho gamyate
rlung kho na za ba'o zhes ma brjod kyang kho na zhes bya ba'i sgra'i don yang rtogs par 'gyur ba ltar 'dir yang de dang 'dra'o /
rnam pa gcig tu ni ji ltar gang zhig chu kho na 'thung bar byed pa de ni chu 'thung ba yin la /
gang zhig rlung kho na za bar byed pa de ni rlung za yin no zhes 'dir kho na zhes bya ba mngon par bstan pa nyid kyi nges par 'dzin pa'i don go bar 'gyur ba de bzhin du /
tadvad ihāpy alābha eveti 'dir yang ma rnyed pa kho na'o zhes bya ba yin no /
duḥkhe dharmajñānakṣāntitatsahabhuvāṃ ity apara iti vistaraḥ gzhan dag na re sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang de dang lhan cig 'byung ba rnams kyi'o zhes zer ro zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
duḥkhe dharmajñānakṣāntes tatsahabhuvāṃ ca vedanādīnāṃ dharmāṇām alābhaḥ pṛthagjanatvam sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang de dang lhan cig 'byung ba tshor ba la sogs pa'i chos rnams kyi ma rnyed pa ni so so'i skye bo nyid yin no /
asmiṃ pakṣe utpannāyām api duḥkhe dharmajñānakṣāntau pariśiṣṭānām āryadharmāṇām alābho 'stīty anāryaḥ syād iti yo doṣa uktaḥ /
sa na saṃbhavati
phyogs 'di la ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa skyes kyang 'phags pa'i chos lhag ma rnams kyi ma thob pa yod pas 'phags pa ma yin par 'gyur ro zhes nyes pa smras pa gang yin pa der mi 'gyur ro /
yadā tarhi phalaprāptiḥ /
tadā duḥkhe dharmajñānakṣāntitatsahabhuvāṃ vihānir iti phalaprāptāv anāryaḥ syād iti doṣaparihārārtham āha
'o na gang gi tshe 'bras bu thob pa de'i tshe sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang de dang lhan cig 'byung ba rnams par nyams par 'gyur bas 'bras bu thob pa ni 'phags pa ma yin par 'gyur zhes bya ba'i nyes pa yang yongs su spang pa'i phyir smras pa /
na ca tattyāgāt /
na ca teṣāṃ kṣāṃtisahabhuvāṃ tyāgād anāryatvaprasaṃgaḥ /
tadalābhasyātyantaṃ hatatvāt
de dag btang bas bzod pa dang de dang lhan cig 'byung ba de dag btang bas 'phags pa ma yin pa nyid du thal bar yang mi 'gyur te /
de dag gi ma rnyed pa gtan du bcom pa'i phyir ma rnyed pa de shin tu rnam par nyams pa'i phyir ro /
'di ji ltar gtan du bcom pa yin zhe na /
tasyālābhasyātyantavihīnatvāt /
katham /
asāv atyantaṃ hatas tatsaṃtāne punar anutpatteḥ /
te tarhi trigotrā iti /
śrāvakapratyekabuddhabuddhagotrā iti /
katameṣām alābhaḥ /
sarveṣām iti /
śrāvakādigotrāṇām /
evaṃ tarhi sa eva doṣa iti /
buddho 'pi trigotrālābhād anāryaḥ syād ity arthaḥ
de'i rgyud la yang mi skye ba'i phyir ro /
'o na ni de dag kyang rigs gsum pa yin no zhes bya ba ni nyan thos dang rang sangs rgyas dang sangs rgyas kyi rigs yin na /
gang dag gi ma rnyed pa yin /
thams cad kyi'o zhes bya ba ni nyan thos la sogs pa'i rigs kyi yin no /
'o na ni nyes pa de nyid du 'gyur ro zhes bya ba ni sangs rgyas kyis kyang rigs gsum char ma rnyed pas 'phags pa ma yin par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
punaḥ sa eva parihāra iti /
sa tu yo vinālābheneti pūrvavat prapaṃco yāvat tadyathā abbhakṣo vāyubhakṣa iti
lan yang de nyid yin no zhes bya ba ni snga ma bzhin du de ni rnyed pa med pa gang yin pa ste zhes bya ba nas rgyas par dper na chu 'thung ba'o rlung za ba'o zhes bya ba'i bar yin no /
yatnas tarhi vyartha iti /
kṣāṃtipariśiṣṭāryadharmālābhasadbhāvād anāryaḥ syād ity asya doṣasya parihārāya kṣāntitatsahabhuvām alābhaḥ pṛthagjanatvam iti yo yatnas sa vyarthaḥ syāt
'o na ni 'bad pa don med pa yin no zhes bya ba ni bzod pa'i lhag ma 'phags pa'i chos gzhan gyi ma rnyed pa yod pas 'phags pa ma yin par 'gyur ro zhes bya ba 'di spang pa'i phyir bzod pa dang de dang lhan cig 'byung ba rnams kyi ma rnyed pa rnams ni so so'i skye bo nyid yin no zhes bya ba'i 'bad pa gang yin pa de ni don med par 'gyur te /
pūrvapakṣadoṣaparihāra evāyam āsthīyate 'di ni phyogs snga ma'i nyes pa spong ba kho na la 'bad pa byed par zad do /
anutpannāryadharmā saṃtatir iti /
anutpannā āryadharmā asyām ity anutpannāryadharmā saṃtatiḥ pṛthagjanatvaṃ
'phags pa'i chos rnams ma skyes pa'i rgyud ces bya ba ni 'di la 'phags pa'i chos rnams ma skyes pa yod pas na 'phags pa'i chos rnams ma skyes pa'i rgyud ni so so'i skye bo nyid yin te /
anutpannāryamārgā skandhasaṃtatir ity arthaḥ 'phags pa'i chos rnams ma skyes pa'i phung po'i rgyud ces bya ba'i tha tshig go /
arthād utpannāryadharmā saṃtatir āryatvam ity uktaṃ bhavati āśrayaparāvṛtteḥ shugs kyis na 'phags pa'i chos rnams skyes pa'i rgyud ni 'phags pa nyid yin no zhes bshad pa yin no /
gnas gyur ba'i phyir ro /
atheyam aprāptir iti /
sarvadharmāprāptiś codyate /
nāryadharmaprāptir eva /
yathā tāvad iti
yang ma thob pa 'di ji ltar zhes bya ba ni chos thams cad kyi ma thob pa gleng bar byed pa yin gyi 'phags pa'i chos ma thob pa 'ba' zhig ni ma yin no /
udāharaṇam etat /
tasya lābhāt tad vihīyata iti
re zhig 'di lta ste zhes bya ba 'di ni dper brjod pa yin no /
de ni rnyed pas rnam par nyams par 'gyur /
tasyāryamārgasya lābhāt tat pṛthagjanatvam alābhalakṣaṇaṃ vihīyate zhes bya ba ni ma rnyed pa'i mtshan nyid kyi so so'i skye bo nyid de ni 'phags pa'i lam de rnyed pas rnam par nyams par 'gyur ro /
(Abhidh-k-vy 155) /
kiṃdhātukaṃ tat pṛthagjanatvaṃ /
tridhātukam ity eke /
nanu copapattyāśrayavaśenālābho vyavasthāpyate /
pṛthagjanatvaṃ cālābhasvabhāvaṃ /
tasmād asya kāmāvacarasya sattvasya kāmāvacaram eva pṛthagjanatvam asti /
na rūpārūpyāvacaram /
atas traidhātukaṃ vihīyata iti ayujyamānam etat paśyāmaḥ /
atha punar anutpattidharmatāṃ tad āpannam iti kṛtvā traidhātukaṃ tad vihīyata iti upacārakalpanā
so so'i skye bo nyid de khams gang zhig yin zhe na /
kha cig na re khams gsum pa yin no zhes zer ro /
ma rnyed pa ni skye ba'i rten gyi dbang gis rnam par gzhag pa ma yin nam /
so so'i skye bo nyid kyang ma rnyed pa'i ngo bo nyid yin pas /
da lta bas na 'dod pa na spyod pa'i sems can la ni 'dod pa na spyod pa kho na'i so so'i skye bo nyid yin gyi gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i ni ma yin te /
de'i phyir khams gsum pa yin pa rnam par nyams par 'gyur bas 'di ni rung ba ma yin par blta'o /
'on te de mi skye ba'i chos can du gyur ba'i phyir de khams gsum pa rnam par nyams so zhes nye bar btags te rtogs pa yin na ni /
bhavatv eṣā /
naiṣā vāryate /
kāmāvacarasyaiva tv ekasya pṛthagjanatvasya prāptir asti /
tal laukikāgrabharmāvasthāyāṃ vihīyata iti vedayāmaḥ
de ni yin du zad de 'di ni mi 'gog go /
'dod pa na spyod pa'i so so'i skye bo gcig kho na'i thob pa yod la de ni 'jig rten pa'i chos kyi mchog gi gnas skabs na rnam par nyams par 'gyur ro zhes bya bar shes te /
tac ca kāmavairāgye navame vimuktimārge prahīyate de yang 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba rnam par grol ba'i lam dgu ba la spong bar 'gyur ro /
rūpārūpyadhātvor utpadyamānasya tv āryasya pratibhūmyavasthitānāṃ pṛthagjanatvānāṃ āryamārgaprāptisāmarthyān naiva prāptir utpadyate 'phags pa gzugs dang gzugs med pa'i khams dag tu skyes ba'i sa so na yod pa'i so so'i skye bo rnams kyi thob pa ni 'phags pa'i lam thob pa'i mthu kho nas skye bar mi 'gyur la /
pratibhūmi tu navame vimuktimārge teṣāṃ prahāṇaṃ bhavatīti avagaṃtavyaṃ de dag ni so sor rnam par grol ba'i lam dgu pa la spong par 'gyur ro zhes bya bar khong du chud par bya'o /
bhūmisaṃcārāc ceti /
yadā ca kāmadhātor vairāgyaṃ kṛtvā prathamaṃ dhyānaṃ saṃcarati /
tadā ca tat kāmāvacaraṃ pṛthagjanatvaṃ vihīyate
sa 'phos pa las zhes bya ba ni gang gi tshe 'dod pa'i khams las 'dod chags dang bral bar byas te bsam gtan dang por 'phos pa de'i tshe 'dod pa na spyod pa'i so sor skye bo nyid de rnam par nyams par 'gyur te /
na cāryo bhavati /
prathamadhyānabhūmikapṛthagjanatvaprādurbhāvāt /
evam ārūpyadhātusaṃcārād rūpāvacaraṃ pṛthagjanatvaṃ vihīyate
bsam gtan dang po'i sa ba'i so so'i skye bo nyid skye ba'i phyir 'phags pa ni ma yin no /
de bzhin du gzugs med pa'i khams su sa 'phos pas gzugs na spyod pa'i so so'i skye bo nyid rnam par nyams par 'gyur ro /
ūrdhvabhūmeś cādharāṃ bhūmiṃ saṃcarate ūrdhvabhūmikaṃ pṛthagjanatvaṃ vihīyata iti vaktavyam /
evam anyeṣām api yojyam iti /
yathāryamārgasya prāptyā pṛthagjanatvam aprāptir vihīyata iti yojitaṃ /
evam anyeṣām api śrutacintāmayādikānāṃ dharmāṇām aprāptir vihīyata iti yojyaṃ /
kathaṃ /
kāmāvacarāṇāṃ tāvac chrutacintāmayādikānāṃ dharmāṇāṃ prāptilābhād aprāptir vihīyate
sa gong ma nas sa 'og mar 'phos pas kyang sa gong ma ba'i so so'i skye bo rnam par nyams par 'gyur ro zhes bya bar brjod par 'gyur ro /
gzhan dag gi yang de bzhin du sbyar bar bya'o zhes bya ba ni ji ltar 'phags pa'i lam gyi thob pas ma thob pa so so'i skye bo nyid rnam par nyams par 'gyur ro zhes bya ba sbyar ba de bzhin du thob pa dang bsams pa las byung ba la sogs pa'i chos rnams kyi ma thob pa rnam par nyams par 'gyur ba yang sbyar bar bya ba yin no /
ji lta zhe na /
re zhig 'dod pa na spyod pa'i thos pa dang bsams pa las byung ba la sogs pa'i chos rnams kyi ma thob pa'i rnyed pa ni thob pas rnam par nyams par 'gyur la /
upapattilābhikānāṃ ca kuśalānāṃ prāptyā samucchinnakuśalasyāprāptir vihīyate /
bhūmisaṃcārāc ca /
yadā cāyaṃ kāmadhātoś cyutvā prathamaṃ dhyānam upapattyā saṃcarati /
tadā ca tadbhūmikānāṃ gatisaṃgṛhītānāṃ skaṃdhānām aprāptir vihīyate
skye bar thob pa'i dge ba rnams dge ba'i rtsa ba kun du chad pa'i ma thob pa yang thob pas rnam par nyams par 'gyur ro /
sa 'phos pa'i las ni gang gi tshe 'di 'dod pa'i khams nas shi 'phos te bsam gtan dang por skye bas 'pho ba de'i tshe de'i sa pa 'gro bas bsdus pa'i phung po rnams kyi ma thob pa rnam par nyams par 'gyur te 'gro ba dag ni nyon mongs pa can ma yin zhing lung du ma bstan pa kho na yin no zhes 'chad par 'gyur la /
akliṣṭāvyākṛtā eva hi gatayo vakṣyante /
avyākṛtāptiḥ sahajeti coktam /
evaṃ prathamadhyānabhūmikānāṃ prāyogikāṇāṃ guṇānāṃ prāpter aprāptir vihīyate
lung bstan nam 'thob lhan cig skye /
zhes kyang bshad zin to /
de bzhin du bsam gtan dang po'i sa ba'i sbyor ba las byung ba rnams kyi ma thob pa ni thob pas rnam par nyams par 'gyur ro /
bhūmisaṃcārāc ca /
ūrdhvabhūmikānāṃ gatisaṃgṛhītānāṃ skandhānāṃ tadbhūmisaṃcārād vihīyata iti /
idam ekeṣāṃ bhūmi saṃcāravyākhyānodāharaṇaṃ tatra aviviktaṃ paśyāmaḥ
sa 'phos pa las ni sa gong ma pa 'gro bas bsdus pa'i sa der 'phos pas rnam par nyams par 'gyur ro /
kha cig gi sa 'pho ba rnam par bshad pa dper brjod pa 'di ni bye brag tu ma phyed par blta ste /
ūrdhvabhūmikānāṃ gatisaṃgṛhītānāṃ skandhānām aprāptir na kevalaṃ bhūmisaṃcārād vibīyate sa gong mas bsdus pa'i phung po rnams kyi ma thob pa ni sa 'phos pas rnam par nyams par 'gyur ba 'ba' zhig tu ma zad do /
'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
tatprāptito 'pīti /
idaṃ tv asaṃkīrṇam udāharaṇaṃ paśyāmaḥ /
tadyathā dvitīyādidhyānabhūmikānāṃ prāyogikāṇāṃ guṇānāṃ tadalābhinaḥ kāmāvacarasya sattvasyāprāptir asti
de thob pas kyang yin no /
dper brjod pa 'di ni ma 'chol bar blta ste /
'di lta ste bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i sbyor ba las byung ba'i yon tan rnams kyi ma thob pa ni de dag ma thob pa 'dod pa na spyod pa'i sems can rnams la yod la /
sa yadi kāmavairāgyaṃ kṛtvā prathamadhyāna upapadyate (Abhidh-k-vy 156) de gal te 'dod pa rnams las 'dod chags dang bral bar byas nas bsam gtan dang por skye na /
sā teṣām aprāptir bhūmisaṃcārād vihīyate de dag gi ma thob pa de ni sa 'phos pas rnam par nyams par 'gyur ro /
prathamadhyānabhūmikā tu teṣām aprāptir udbhavatīti de dag gi bsam gtan dang po'i sa ba'i thob pa ni skye ba kho na ste /
evam anyeṣām api yojyaṃ /
nanu caivam anavasthāprasaṃgaḥ prāptīnām iti /
prāpter api prāptiḥ /
asyā apy anyā
de bzhin du gzhan dag gi yang sbyar bar bya'o /
de lta na thob pa rnams thug pa med par thal bar 'gyur ba ma yin nam zhes bya ba ni thob pa'i yang thob pa yod la de'i yang gzhan de'i yang gzhan yod pas thug pa med pa yin no /
tasyā apy anyā ity anavasthā /
parasparasamanvāgamād iti /
prāptiprāptiyogāt prāptyā samanvāgataḥ /
prāptiyogāt prāptiprāptyā samanvāgata ity arthaḥ
phan tshun ldan pa'i phyir zhes bya ba ni thob pa'i thob pa dang ldan pas thob pa dang ldan la /
thob pa dang ldan pas ni thob pa'i thob pa dang ldan no zhes bya ba'i tha tshig go /
prāptyutpādād iti vistaraḥ thob pa skyes pas zhes bya ba rgyas par 'byung ni /
prāptyutpādāt tena dharmeṇa cittena vā samanvāgato bhavati /
prāptiprāptyā ca samanvāgata iti vartate /
prāptiprāptyutpatteḥ prāptyaiva samanvāgato bhavatīti
thob pa skyes pas chos sam sems de dang yang ldan par 'gyur la /
thob pa'i thob pa dang yang ldan par 'gyur ro zhes bya bar sbyar ro /
thob pa'i thob pa skyes pas thob pa kho na dang ldan par 'gyur ro /
evaṃ prāptir ubhayatra vyāpriyate /
prāptiprāptis tv ekatreti ato nānavasthā
de ltar na thob pa ni gnyi ga la bya pa byed la thob pa'i thob pa ni gcig la yin te /
de'i phyir thug pa med pa ma yin no /
kuśalasya kliṣṭasya ceti /
anayor agrajapaścātkālajaprāptitvād grahaṇaṃ /
avyākṛtasya hi sahajaiva prāptir iti /
dvitīye kṣaṇa iti vistaraḥ /
dvitīye kṣaṇe tasya dharmasya tatprāpteḥ prāptiprāpteś ca prāptaya iti tisraḥ prāptayaḥ
dge ba yang rung nyon mongs pa can yang rung zhes bya ba ni 'di gnyis kyi thob pa sngar skye ba dang dus phyis skye ba yod pa'i phyir smos pa yin te /
lung du ma bstan pa'i thob pa ni lhan cig skye ba kho na yin no /
skad cig ma gnyis pa la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni skad cig ma gnyis pa la chos de dang de'i thob pa dang thob pa'i thob pa dag ces bya ba thob pa gsum skye ste /
prāptiyogād dhi taiḥ samanvāgato bhavati thob pa dag dang ldan pas de dag dang ldan par 'gyur ro /
tābhis tisṛbhiḥ prāptibhiḥ samanvāgamārthaṃ punas tisro 'nuprāptaya udbhavantīti ṣaḍ bhavanti prāptayaḥ yang thob pa gsum po de dag dang ldan par bya ba'i phyir thob pa'i thob pa gsum skye ste /
thob pa drug tu 'gyur ro /
prathamadvitīyakṣaṇotpannānāṃ dravyāṇām iti /
dharmeṇa sārdhaṃ navānāṃ dravyāṇāṃ nava prāptayaḥ sārdham anuprāptibhir aṣṭādaśa bhavanti
skad cig ma dang po dang gnyis pa las skyes pa'i rdzas rnams kyi zhes bya ba ni chos dang bcas pa dang rdzas dgu'i thob pa dgu po rjes kyi thob pa dang bcas pas bco brgyad du 'gyur ro /
evam uttarottaravṛddhiprasaṃgeneti vistaraḥ /
uttarottarasya kṣaṇasya vṛddhiḥ prāptibhiḥ
de ltar thob pa rnams gong nas gong du spel ba'i 'gres kyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni thob pa rnams kyi skad cig ma gong nas gong du spel ba'am /
uttarottare vā kṣaṇe vṛddhiḥ prāptīnāṃ /
tasyāḥ prasaṃgaḥ uttarottaravṛddhiprasaṃgaḥ /
tena /
uttarottaravṛddhiprasaṃgena /
etāḥ prāptayo visarpantya iti /
diṅmātraṃ darśayiṣyāmaḥ /
caturthe kṣaṇe prathamakṣaṇotpannais tribhir dharmaiḥ prāptyanuprāptimadbhir bhavitavyaṃ /
dvitīyakṣaṇotpannābhir api ṣaḍbhiḥ prāptyanuprāptibhiḥ punaḥ prāptyanuprāptimatībhir bhavitavyam
thob pa rnams skad cig ma gong nas gong du spel ba ste de'i 'gres ni gong nas gong du spel ba'i 'gres so /
gong nas gong du spel ba'i 'gres des thob pa 'di dag bskyed na'o /
phyogs tsam zhig bstan par bya ste /
skad cig ma bzhi pa la ni skad cig ma dang po la skyes pa'i chos dang thob pa dang rjes kyi thob pa dag dang bcas pa gsum yang yod la skad cig ma gnyis pa la skyes pa'i thob pa dang rjes kyi thob pa'i phyis kyi thob pa dang ldan pa drug kyang yod do /
evaṃ tṛtīyakṣaṇotpannābhir aṣṭādaśabhiḥ prāptyanuprāptibhiḥ punar api prāptyanuprāptimatībhir bhavitavyam iti prathamadvitīyatṛtīyakṣaṇotpannānāṃ saptaviṃśatiḥ prāptayaḥ sārdham anuprāptibhis tāvatībhir iti catuḥpaṃcāśat prāptayaś caturthe kṣaṇe bhavanti de bzhin du skad cig ma gsum pa la skyes pa'i thob pa dang rjes kyi thob pa phyis kyi thob pa dang ldan pa bco brgyad kyang yod pas skad cig ma bzhi pa la ni skad cig ma dang po dang gnyis pa dang gsum pa la skyes pa rnams kyi thob pa nyi shu rtsa bdun rjes kyi thob pa de snyed dang bcas na thob pa lnga bcu rtsa bzhi skye bar 'gyur ro /
paṃcame tu kṣaṇe prathamadvitīyatṛtīyakṣaṇotpannāḥ prāptyanuprāptayaḥ punaś catuḥpaṃcāśac caturthakṣaṇotpannaprāptyanuprāptayaś ca dviścatuḥpaṃcāśad bhavanti /
trīṇi catuḥpaṃcāśatkāni dvāṣaṣtyuttaraśataṃ prāptīnāṃ jāyate
skad cig ma lnga pa la ni skad cig ma dang po dang gnyis pa dang gsum pa la skyes pa rnams kyi thob pa dang rjes kyi thob pa lnga bcu rtsa bzhi dang skad cig ma bzhi pa la skyes pa rnams kyi thob pa dang rjes kyi thob pa lnga bcu rtsa bzhi pa phrag gnyis yod pas lnga bcu rtsa bzhi pa phrag gsum ste /
thob pa brgya drug cu rtsa gnyis skye bar 'gyur te /
evam uttarottaravṛddhiprasaṃgo vaktavyaḥ de ltar gong nas gong du spel ba'i bsgre bas brjod par bya'o /
atītānāgatānām ity atra pratyutpannāgrahaṇam anāvaśyakatvāt 'das pa dang ma 'ongs pa zhes bya ba 'dir da ltar byung ba ma smos pa ni gdon mi za ba ma yin rig pa'i phyir ro /
utpattilābhikānāṃ ceti /
atra prāyogikāgrahaṇam anāvaśyakatvād eva /
sasaṃprayogasahabhuvām iti /
savedanādisajātyādīnām /
anādyantasaṃsāraparyāpannānām anādāv anante ca saṃsāre saṃgṛhītānāṃ /
anantā aprameyā ekasya prāṇinaḥ
skyes nas thob pa zhes bya ba 'dir sbyor ba las byung ba ma smos pa yang gdon mi za ba ma yin pa nyid kyi phyir /
bam po bcu bzhi pa /
thog ma dang tha ma med pa'i 'khor bar gtogs pa zhes bya ba ni srog chags gcig la yang skad cig skad cig la yang thog med pa dang tha ma med pa'i 'khor bar gtogs pa rnams kyis thob pa mtha' yas shing tshad med pa dag skye bar 'gyur na mang po rnams lta smos kyang ci dgos zhes bya ba yin no /
kiṃ aṅga bahūnāṃ /
kṣaṇe kṣaṇe upajāyaṃte prāptaya iti /
anantadravyā eva /
anantaprāptidravyā ity arthaḥ /
(Abhidh-k-vy 157) atyutsavo batāyaṃ prāptīnām iti /
parihāsavacanam etat /
kevalaṃ na pratighātinyaḥ arūpiṇītvāt yato 'vakāśaṃ labhaṃte prāptayaḥ /
(II /
42a) sabhāgatā sattvasāmyam iti vistaraḥ /
samāno bhāgo bhajanam eṣām iti sabhāgāḥ /
tadbhāvaḥ sabhāgatā /
samāno vā bhāgo bhajanaṃ sabhāgaḥ /
sabhāga eva sabhāgatā /
yadyogāt sabhāgo bhavati /
tad dravyaṃ /
sattvānāṃ sāmyaṃ sāmānyaṃ sādṛśyam ity arthaḥ /
sattvagrahaṇam asattvanirāsārthaṃ /
sattvānāṃ sattvasaṃkhyātānāṃ ca dharmāṇāṃ sādṛśyaṃ sabhāgatā
rdzas mtha' yas pa nyid ni thob pa'i rdzas mtha' yas pa zhes bya ba'i tha tshig go /
kye ma 'di ni thob pa rnams kyi dga' sten chen po zhig ste zhes bya ba 'di ni bsting ba yin no /
stes te thob pa rnams gzugs can ma yin pa'i phyir ro /
thogs pa med pas 'di ltar go skabs rnyed do /
skal mnyam sems can 'dra ba'o /
zhes bya ba ni 'di dag la skal ba bsten pa mtshungs pa yod pas na skal ba mnyam pa'o /
de'i ngo bo ni skal ba mnyam pa nyid do /
yang na skal ba bsten pa mtshungs pas na skal ba mnyam pa'o /
de nyid skal ba mnyam pa nyid dang dang ldan pas skal ba mnyam par 'gyur ba de ni rdzas yin no /
sems can rnams kyi 'dra ba ni spyi ste mtshungs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
sems can smos pa ni sems can ma yin pa bsal ba'i phyir te /
sems can rnams dang sems can du bgrang ba'i chos rnams kyi 'dra ba ni skal ba mnyam pa nyid yin gyi /
asattvasaṃkhyātānāṃ śāliyavādīnāṃ neṣyate sems can du bgrang ba ma yin pa s'a lu dang nas la sogs pa dag gi ni yin par mi 'dod do /
nikāyasabhāga ity asyāḥ śāstre saṃjñeti /
jñānaprasthānādike śāstre nikāyasabhāga iti anayā saṃjñayā ayaṃ cittaviprayukto nirdiśyate
bstan bcos las ni 'di'i ming ris mthun pa zhes 'byung ngo zhes bya ba ni bstan bcos ye shes la 'jug pa la sogs pa las ni ris mthun pa zhes bya ba'i ming 'dis sems dang ldan pa ma yin pa gang yin pa bstan to /
iha tu ślokabandhānuguṇyāt sabhāgateti anayā saṃjñayety abhiprāyaḥ 'dir ni tshigs su bcad pa bsdebs pa dang mthun par skal ba mnyam pa nyid ces bya ba'i ming 'dis bstan to snyam du bsams pa yin no /
sā punar abhinnā bhinnā ceti /
yā sarvasattvavartinī /
sā pratisattvam anyānyāpy abhinnety ucyate sādṛśyāt
de yang tha dad pa ma yin pa dang tha dad pa ste zhes bya ba ni sems can thams cad la yod pa gang yin pa de ni sems can re re zhing gzhan dang gzhan yin yang 'dra ba'i phyir tha dad pa ma yin pa zhes bya'o /
na hi sā yathā vaiśeṣikāṇām ekā nityā ceti de ji ltar bye brag pa rnams kyi lta bu gcig pu dang rtag pa ni ma yin no /
bhinnā yā kvacid vartate kvacin na vartate /
tata āha /
bhinnā punar iti vistaraḥ
tha dad pa ni kha cig la ni yod la kha cig la ni med pa gang yin pa'o /
de nyid kyi phyir tha dad pa la ni zhas bya ba rgyas par smos te /
dhātavas trayaḥ kāmādayaḥ khams ni 'dod pa la sogs pa gsum mo /
gatayaḥ paṃca narakādayaḥ gro ba ni dmyal ba la sogs pa lnga'o /
yonayaś catasro 'ṇḍajādayaḥ skye gnas ni sgo nga la sogs pa bzhi'o /
jātayo brāhmaṇādayaḥ /
ādiśabdena upāsikābhikṣuṇīnaivaśaikṣanāśaikṣādayaḥ saṃgṛhyante
rigs ni bram ze la sogs pa'o /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni dge bsnyen ma dang dge slong ma dang sleb pa yang ma yin pa mi slob pa yang ma yin pa la sogs pa bsdus pas so /
skaṃdhāyatanadhātuta iti /
rūpaskandhasabhāgatā yāvad dharmadhātusabhāgatā
phung po dang skye mched dang khams kyi sgo nas so zhes bya ba ni phung po'i skal ba mnyam pa nyid nas chos kyi khams kyi skal ba mnyam pa nyid kyi bar yin no /
aviśiṣṭam iti /
sāmānyarūpaṃ /
prajñaptiś ceti /
abhidhānaṃ cety arthaḥ
khyad par med par zhes bya ba ni spyi'i ngo bo yin no /
'dogs par yang zhes bya ba ni brjod par yang zhes bya ba'i tha tshig go /
evaṃ skandhādibuddhiprajñaptayo 'pi yojyā iti /
yadi skandhasabhāgatādravyam aviśiṣṭaṃ na syād anyonyaviśeṣabhinneṣu skandheṣu skandhaḥ skandha ity abhedena buddhir na syāt prajñaptiś ceti /
evaṃ dhātvādibuddhiprajñaptayo 'pi yojyā ity eke paṭhanti
phung po la sogs pa blo dang 'dogs pa dag la yang de bzhin du sbyar bar bya'o zhes bya ba ba ni gal te phung po'i skal pa mnyam pa nyid kyi rdzas khyad par med pa zhig med na phan tshun khyad par tha dad pa'i phung po rnams la bye brag med par phung po phung po zhes bya ba'i blo 'jug pa dang 'dogs par yang mi 'gyur zhes bya ba yin no /
kha cig ni khams la sogs pa blo dang 'dogs pa dag la yang de bzhin du sbyar bar bya'o zhes 'don par byed de /
teṣām evaṃ vaktavyaṃ /
yadi sabhāgateti vistareṇa yāvad anyonyaviśeṣabhinneṣu dhātuṣu kāmāvacaraḥ kāmāvacara iti abhedena buddhir na syāt prajñaptiś ceti
de dag gi ltar na 'di skad du gal te skal ba mnyam pa nyid ces bya ba nas rgyas par phan tshun khyad par tha dad pa'i khams rnams la khyad par med par 'dod pa na spyod pa 'dod pa na spyod pa zhes bya ba'i blo dang 'dogs par yang mi 'gyur ro zhes brjod par bya'o /
catuḥkoṭika iti /
syāt cyavetopapadyeta na ca sattvasabhāgatāṃ vijahyān na ca pratilabheteti
'chi 'pho bar yar yang 'gyur zhing skye bar yang 'gyur la sems can gyi skal ba mnyam par nyid 'dor bar yang mi 'gyur 'thob par yang mi 'gyur ba yod dam zhes bya ba la /
sattvasabhāgatām iti /
sattvānāṃ sabhāgatā sattvasabhāgatā manuṣyatvādilakṣaṇā
sems can gyi skal ba mnyam pa nyid ces bya ba ni sems can rnams kyi skal ba mnyam pa nyid ni sems can gyi skal ba mnyam pa nyid de mi nyid la sogs pa'i mtshan nyid yin no /
sattvagrahaṇaṃ hi dharmaviśeṣaṇārthaṃ sems can smos pa ni chos las khyad par du bya ba'i phyir te /
sattvasabhāgatā hy atra catuḥkoṭike vivakṣitā na dharmasabhāgateti mu bzhi pa 'dir ni sems can gyi skal ba mnyam pa nyid brjod par 'dod pa yin gyi chos kyi skal ba mnyam pa nyid ni ma yin no /
na tu sattvas sattva ity ākārasabhāgatehābhipretā 'dir ni sems can sems can zhes bya ba'i rnam pa'i skal ba mnyam pa nyid kyang yin par mi 'dod de /
yadi hi sābhipretā syāt /
tṛtīyā koṭir na sidhyeta gatisaṃcāre 'pi tasyāḥ sattvasabhāgatāyās tādavasthyāt /
tatraivopapadyamāna iti /
tadyathā manuṣyagateś cyutvā manuṣyagatāv evopapadyamānaḥ /
manuṣyagateś cyavate maraṇād upapadyate ca tasyām eva pratisaṃdhibandhāt
gal te de yin par 'dod par gyur na sems can gyi skal ba mnyam pa nyid de ni 'gro ba 'phos kyang de'i so na 'dug pa'i phyir mu gsum pa grub par mi 'gyur ro /
mu bzhi zhes bya ba la /
de nyid du skye ba na'o zhes bya ba ni /
'di lta ste /
mi'i gro ba nas shi 'phos te /
mi'i 'gro ba kho nar skye ba na 'chi ba'i phyir 'chi 'pho bar yag 'gyur zhing de nyid du nying mtshams sbyor ba dang ldan pa'i phyir skye bar yang 'gyur la 'dis mi'i skal ba mnyam pa nyid 'dor ba yang mi 'gyur la /
na cāsau manuṣyasabhāgatāṃ vijahāti na ca pratilabhate tasyā manuṣyasabhāgatāyās tādavasthyāt /
(Abhidh-k-vy 158) dvitīyā niyāmam avakrāmann iti /
sa sattvasabhāgatāṃ pṛthagjanatvasvabhāvāṃ sabhāgatāṃ vijahāti āryatvasvabhāvāṃ sabhāgatām aparāṃ pratilabhate /
tṛtīyā gatisaṃcārād iti /
tadyathā manuṣyagateś cyutvā devagātāv upapadyamānaḥ /
cyavate tathaiva maraṇād upapadyate ca pratisaṃdhibandhāt
'thob par yang mi 'gyur te /
mi'i skal ba mnyam pa nyid de de'i so na 'dug pa'i phyir ro /
gnyis pa ni nges pa la 'jug pa na ste zhes bya ba ni des ni sems can gyi skal ba mnyam pa nyid de so so'i skye bo'i ngo bo nyid 'dod zhing 'phags pa'i ngo bo nyid gzhan 'thob bo /
gsum pa ni 'gro ba 'pho ba las so zhes bya ba ni 'di lta ste /
mi'i 'gro ba nas shi 'phos te lha'i 'gro bar skye ba na de bzhin du 'chi ba'i phyir 'chi 'pho bar yang 'gyur zhing /
de nyid du nying mtshams sbyor ba dang ldan pa'i phyir skye bar yang 'gyur la /
sattvasabhāgatāṃ manuṣyasabhāgatālakṣaṇāṃ vijahāti /
pratilabhate ca devasabhāgatālakṣaṇām aparām iti
sems can gyi skal ba mnyam pa nyid mi'i skal ba mnyam pa nyid kyi mtshan nyid 'dor bar yang 'gyur zhing lha'i skal ba mnyam pa nyid kyi mtshan nyid gzhan 'thob par yang 'gyur ro /
caturthy etān ākārān sthāpayitveti /
pūrvoktakoṭisvabhāvaprakārān varjayitvety arthaḥ
bzhi pa ni rnam par de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni gong du bshad pa'i mu'i ngo bo nyid kyi rnam par dag ma gtogs pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
'di lta ste /
tadyathā jīvan pṛthagjana āryo vā kiṃcid alabhamānaḥ so so'i skye bo'am 'phags pa gson pos cung zad kyang mi thob pa lta bu'o /
yadi pṛthagjanasabhāgatā nāma dravyam asti kiṃ punaḥ pṛthagjanatvena āryadharmalābhasvabhāvena kalpitena prayojanam iti vākyaśeṣaḥ gal te so so'i skye bo'i skal ba mnyam pa nyid ces bya ba'i rdza zhig yod na go so so'i skye bo nyid kyis ci zhig bya ste zhes bya ba ni mi dgos so zhes bya ba'i tshig lhag ma yin no /
pṛthagjanasabhāgatayaiva pṛthagjana iti paricchidyeta yathā manuṣyasabhāgatayaiva manuṣya iti so so'i skye bo'i skal ba mnyam pa nyid kho nas so so'i skye bo zhes bya bar yongs su chod par 'gyur ro /
dper na mi'i skal ba mnyam pa nyid kho nas mi zhes bya ba lta bu yin no /
na hi manuṣysabhāgatāyā anyan manuṣyatvaṃ kalpyate vaibhāṣikair alābhavad anyasvabhāvaṃ /
tatra ca sādhanaṃ /
na svasabhāgatāyā anyat pṛthagjanatvaṃ /
svasabhāgatāpratyayābhidheyatvāt /
manuṣyatvavat /
naiva ca lokaḥ sabhāgatāṃ paśyati arūpiṇītvād iti /
na lokaś cakṣuṣā sabhāgatāṃ paśyaty arūpiṇītvād arūpavatītvād arūpasvabhāvatvād vā /
yathā na paśyati evaṃ na śṛṇoti yāvan na spṛśatīti
bye brag tu smra ba dag ma rnyed pa bzhin du mi'i skal ba mnyam pa nyid las mi nyid ces bya ba ngo bo nyid gzhan zhig tu rtog par ni mi byed do /
de la sgrub pa ni so so'i skye bo nyid ni /
rang gi skal ba nyam pa nyid las gzhan pa ma yin te /
rang gi skal ba mnyam pa nyid kyi rkyen gyis brjod par bya ba yin pa'i phyir mi nyid lta bu'o /
'jig rten gyis ni skal ba mnyam pa nyid gzugs can ma yin pa'i phyir mi mthong ba nyid la zhes bya ba ni 'jig rten gyi mig gis ni skal ba mnyam pa nyid gzugs can ma yin pa'i phyir te gzugs med ba'i phyir ram /
gzugs kyi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir mi mthong ngo /
ji ltar mi mthong ba de bzhin du mi thos pa nas reg par mi 'gyur ba'i bar du de dang 'dra ste /
anena pratyakṣāsiddhatāṃ darśayati 'dis ni mngon sum gyis ma grub pa nyid du ston par byed do /
na caināṃ prajñayā paricchinattīti /
anenānumānenāpi na sidhyatīti darśayati
'di shes rab kyis kyang yongs su mi chod med kyi zhes bya ba 'dis ni rjes su dpag pas kyang mi 'grub bo zhes ston par byed do /
pratipadyate ca sattvānāṃ jātyabhedam iti /
satyā api tasyāḥ kathaṃ tatra vyāpāra iti /
jātyabhedapratipattau jātyabhedapratipattir asti /
sā tu na sabhāgatayā dravyāntarakalpitayā kṛtā pramāṇenānupalabhyamānatvena tasyā vyāpārasaṃbhavāt /
brūyās tvaṃ /
na nirnimittā sāmānyabuddhir bhavitum arhati /
tena yan nimittaṃ tasyāḥ sāmānyabuddheḥ
sems can rnams kyi rigs tha mi dad pa yang khong du chud do zhes bya ba ni de med par yang ngo /
de las ji lta bu zhig byed ces bya ba ni rigs tha mi dad pa rtogs pa yod pa de ni skal ba mnyam pa nyid rdza gzhan du brtags pas byas pa ma yin te tshad mas mi dmigs pa nyid kyis de'i las mi srid pa'i phyir ro /
khyod spyi'i blo ni rgyu mtshan med pa 'byung bar 'os pa ma yin te des na spyi'i blo de'i rgyu mtshan gang yin pa de ni skal ba mnyam pa nyid ces bya ba'i rdzas yin no zhe smra bar 'gyur na /
tat sabhāgatā nāma dravyam iti /
vayam api tāṃ sāmānyabuddhiṃ sanimittāṃm brūmaḥ /
sādṛśyakṛtā hi sā buddhiḥ /
tac ca sādṛśyaṃ na dravyāntaram iti brūmaḥ /
tenocyate /
api cāsattvasabhāgatāpi kiṃ neṣyata iti vistaraḥ /
na dravyāntarasabhāgatānimittā sattvaḥ sattva iti sāmānyabuddhiḥ
kho bo cag kyang spyi'i blo de rgyu mtshan dang bcas pa yin par ni smra ste /
blo de ni 'dra bas byas pa yin la 'dra ba de yag rdza gzhan ma yin no zhes smra'o /
de'i phyir gzhan yang sems can ma yin pa skal ba mnyam pa nyid kyang ci'i phyir mi 'dod ces bya ba rgyas par smos te /
sems can sems can snyam pa'i spyi'i blo ni skal ba mnyam pa nyid rdza gzhan gyi rgyu mtshan can ma yin te /
sāmānyākārapravṛttatvāt /
śāliyavamudgamāṣādisāmānyabuddhivat /
śāliyavasvajātisādṛśyakṛtā hy eṣā sāmānyabuddhiḥ
spyi'i rnam pa can du 'byung ba'i phyir s'a lu dang nas dang mon sran gre'u la sogs pa'i spyi'i blo lta bu'o /
'di dag gi spyi'i blo ni s'a lu dang nas la sogs pa'i rang gi rigs 'dra pas byas pa yin la /
na ca teṣāṃ svajātisādṛśyaṃ svato 'rthāntaraṃ bhavati de dag gi rang gi rigs 'dra ba yang rang las don gzhan ni ma yin no /
tāsāṃ ca sabhāgatānām iti vistaraḥ /
anyā sattvasabhāgatānyā dhātusabhāgatānyā gatisabhāgateti anyonyabhinnāḥ sabhāgatā iṣyante
skal ba mnyam pa phan tshun tha dad pa de dag kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems can gyi skal ba mnyam pa nyid kyang gzhan yin la /
khams kyi skal ba mnyam pa nyid kyang gzhan yin /
'gro ba'i skal ba mnyam pa nyid kyang gzhan yin no zhes skal ba mnyam pa nyid phan tshun tha dad par 'dod do /
tāsāṃ sabhāgateti prajñaptir iyaṃ sabhāgatā iyaṃ sabhāgatety abhedena kathaṃ bhavadbhiḥ kriyate /
vyavahāraḥ pratyayaś ca kathaṃ jāyate
khyed ni de dag la 'di yang skal ba mnyam pa nyid do /
'di yang skal ba mnyam pa nyid do zhes tha mi dad par skal ba mnyam pa nyid do zhes bya bar 'dogs pa 'di byed de /
yady atrāpi sabhāgatāntaraṃ pratijñāyeta yena sabhāgatāsāmānyabuddhir bhavet /
bhavet so 'yam apakṣaḥ prākpakṣavirodhāt
gal te de la yang gang gis na skal ba mnyam pa nyid kyi spyi'i blo 'byung bar 'gyur ba mnyam pa gzhan zhig yod par khas len na de'i phyogs snga ma dang 'gal ba'i phyir phyogs su mi rung ngo /
(Abhidh-k-vy 159) vaiśeṣikāś caivaṃ dyotitā iti /
jvalitāḥ samarthitā ity abhiprāyaḥ
de lta na ni bye brag pa rnams kyis gsal bar byas pa yin te zhes bya ba ni 'bar bar byas shing gzhung btsugs so snyam du bsams pa yin te /
te 'pi hi sāmānyapadārthavādino bhavanto 'pīti de dag kyang spyi'i dngos por smra ba yin la khyed kyang yin pas so /
ayaṃ tu teṣāṃ vaiśeṣikāṇāṃ viśeṣaḥ /
eko 'py anekasmiṃ vartate sraksūtravat /
bhūtakaṇṭheguṇavac ceti /
yadi dyotitāḥ sāmānyapadārthavāditvāt /
yadi na dyotitā ekānekanityānityatvādiviśeṣavāditvāt
gcig yin yang me tog gi phreng ba'i skud pa lta bu'am /
'byung po'i mgul du srad bu sbrengs pa ltar du ma la 'jug pa 'di ni bye brag pa de dag gi khyad par yin no /
spyi'i rdzas su smra ba'i phyir gal te gsal bar byas kyang rung /
gcig dang du ma dang rtag pa nyid dang mi rtag pa nyid la sogs pa khyad par du smra ba'i phyir gsal bar ma byas kyang rung ste /
na hi paralokāstitvādīni vaiśeṣikaiḥ kalpitānīti na vyavasthāpyante /
saced itthaṃtvam āgacchatīti /
prāṇātipātenāsevitena bhāvitena bahulīkṛtena narakeṣūpapdyate
bye brag pa rnams kyis 'jig rten pha rol yod pa nyid du brtags zhes te rnam par mi gzhag pa ni ma yin no /
brgya la ni mi rnams dang skal ba mnyam pa 'di lta bu nyid du 'ong na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni srog gcod pa kun du bsten pa dang goms par byas pa dang len mang du byas pas dmyal ba dag tu skye bar 'gyur ro /
saced itthaṃtvaṃ āgacchati manuṣyāṇāṃ sabhāgatāṃ prāpnoti prāṇātipātenālpāyur bhavatīti vistaraḥ brgya la mi rnams dang skal ba mnyam pa 'di lta bu nyid du 'od na yang srog bcad pas tshe thung bar 'gyur ro zhes bya ba rgyas par gsungs pa yin te /
idaṃprakāra itthaṃ /
tadbhāvaḥ itthaṃtvam iti /
śarīrendriyasaṃsthānaceṣṭāhārādisābhāgyakāraṇaṃ anyonyābhir abhisaṃbaṃdhanimittaṃ ca sabhāgateti ācāryasaṃghabhadraḥ /
tad etad etenaiva pratyuktaṃ
rnam pa 'di lta bu ni 'di lta bu'o /
de'i ngo bo ni 'di lta bu nyid do /
slob dpon 'dus bzang na re ni lus dang dbang po dang dbyibs dang spyod pa dang zas la sogs pa bsten pa mtshungs pa nyid kyi rgyu dang phan tshun mngon par dga' ba'i rgyu mtshan ni skal ba mnyam pa nyid yin no zhes zer te /
'di ni kho bo cag kyang de skad du smra mod kyi skal ba mnyam pa nyid de rdzas gzhan ni ma yin te; 'du byed de dag kho na de lta bu'i rgyu'i ngo bor 'gyur bar zad do zhes bya ba 'di kho nas gsal ba yin no /
vayam api hy evam icchāmaḥ /
na tu sā sabhāgatā dravyāṃtaraṃ /
ta eva hi saṃskārās tathākāraṇabhāvaṃ pratipadyaṃte iti /
(II /
42bcd) āsaṃjñikam asaṃjñiṣu nirodhaś cittacaittānām iti vistaraḥ /
asaṃjñinām idam āsaṃjñikaṃ /
asaṃjñiṣu vā bhavaṃ āsaṃjñikaṃ /
nirudhyaṃte 'nena cittacaittāḥ /
cittacaittān vā niruṇaddhīti nirodhaḥ /
yenānāgate 'dhvany avasthitāś cittacaittāḥ kālāṃtaraṃ tāvatkālaṃ saṃnirudhyaṃte
'du shes med pa la 'du shes /
med par sems dang sems byung rnams /
'gog pa'o zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di 'du shes med pa rnams kyi yin pas /
'du shes med pa pa'am 'du shes med pa dag na yod pas 'du shes med pa pa'o /
sems dang sems las byung ba rnams 'dis 'gog par 'gyur ba 'am /
sems dang sems las byung ba rnams 'gog pas na 'gog pa'o /
gang gis ma 'ongs pa'i dus na 'dug pa'i sems dang sems las byung ba rnams dus gzhan gyi bar du dus re zhig 'gog cing skyer mi ster ba zhes bya ba'i tha tshig ste /
notpattuṃ labhaṃte ity arthaḥ /
tad āsaṃjñikaṃ nāma dravyaṃ /
nadītoyasaṃnirodhavat /
setuvad ity arthaḥ
de ni 'du shes med pa pa zhes bya ba'i rdzas yin no /
rlung gis chu 'gog pa bzhin no /
zhes bya ba ni 'gag bzhin zhes bya ba'i tha tshig go /
dhyānāṃtarikāvad iti /
yathā brahmapurohitā nāma te devā yeṣāṃ kecin mahābrahmāṇaḥ pradeśe bhavaṃti dhyānāṃtarikāyāṃ /
tathā bṛhatphalā nāma te devā yeṣām asaṃjñisattvāḥ pradeśe bhavaṃti
bsam gtan khyad par can bzhin no zhes bya ba ni ji ltar bsam gtan khyad par can gang dag gi phyogs gcig na tshangs pa chen po kha cig 'khod pa'i lha de dag ni tshangs pa'i mdun na 'don zhes bya ba yin pa de bzhin du 'du shes med pa'i sems can dag kyang 'bras bu che ba zhes bya ba'i phyogs gcig na 'khod kyi de'i sa gzhan ni med do /
na bhūmyaṃtare bhavaṃti /
upapattikāle cyutikāle ca saṃjñina iti saṃbaṃdhanīyaṃ
skye ba'i dus dang 'chi 'pho ba'i dus na 'gyur te zhes bya ba ni 'du shes can du zhes bya bar sbyar te /
kliṣṭena manasā pratisaṃdhibaṃdhāt nyon mongs pa can gyi yid kyis nyid mtshams sbyor ba dang ldan pa'i phyir /
upekṣāyāṃ cyutodbhavāv iti ca niyamāt 'chi 'pho skye ba btang snyoms la /
zhes bya bar nges pa'i phyir ro /
pūrvasamāpattisaṃskāraparikṣayād iti /
pūrvasamāpattisaṃskāralakṣaṇasya vipākahetoḥ parikṣayāt
sngon gyi snyoms par 'jug pa'i 'du byed yongs su zad pa'i phyir zhes bya ba ni sngon gyi snyoms par 'jug pa'i 'du byed kyi mtshan nyid rnam par smin pa'i rgyu yongs su zad pa'i phyir te /
tataḥ samāptaphalatvād ity arthaḥ de'i 'bras bu yongs su rdzogs so zhes bya ba'i tha tshig go /
pūrvasamāpattisaṃskārāvedhaparikṣayād ity apare vyācakṣate gzhan dag na re sngon gyi snyoms par 'jug pa'i 'du byed kyi 'phen pa yongs su zad pa'i phyir ro zhes zer ro /
apūrvānupacayāc ceti /
cittābhāvāt karmānupacayād ity abhiprāyaḥ
sngon med pa ma bsags pa'i phyir zhes bya ba ni sems med pa las ma bsags pa'i phyir snyam du bsams pa yin no /
kṣiptā iva kṣīṇavegā iṣavaḥ pṛthivīm iti /
upapadyaṃte iti prakṛtaṃ
mda' 'phangs pa shugs zad pa dag sa la lhung ba bzhin du zhes bya ba ni skye bar 'gyur zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
pūrvam ayaṃ padir janyarthaḥ /
idānīm arthavaśād gatyarthaḥ /
saṃpadyaṃte gacchaṃtīty arthaḥ
tshig gong ma 'di ni bskyed par bya ba'i don yin la /
don gyi dbang gis na 'gro ba'i don yin par 'gyur te 'gro ba zhes bya ba'i tha tshig go /
pṛthivīṃ gacchaṃtīti vākyaśeṣa ity spare gzhan dag na res la 'gro zhes bya ba'i tshig lhag ma yin no zhes zer ro /
(II /
43) asaṃjñināṃ sattvānāṃ samāpattir asaṃjñā vā samāpattir iti asaṃjñisamāpattiḥ /
etāvat tathāśabdenānvākṛṣyata iti /
vipāka ity evamāder arthaviśeṣasyānabhiprīteḥ /
avyākṛtam eva hi āsaṃjñikaṃ /
kuśalaiva ceyaṃ samāpattir (Abhidh-k-vy 160) iti vakṣyate /
paṃcaskaṃdhako vipāka iti /
cyutyupapattikāle cittacaittāṇāṃ vipākatvasadbhāvāt /
tata eva tallābhīti /
yata eva parihīṇo 'pi punar utpādyāsaṃjñisattveṣūpapadyate tata eva tallābhī niyāmaṃ nāvakrāmati
sems can 'du shes med pa rnams kyi snyoms par 'jug pa'am /
snyoms par 'jug pa 'du shes med pa can yin pas 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa'o /
de bzhin zhes bya ba'i sgras ni de tsam zhig mthun par 'dren to zhes bya ba ni rnam smin zhes bya ba de lta bu la sogs pa'i don gyi khyad par mi 'dod pa'i phyir te 'du shes med pas ni lung du ma bstan pa kho na yin la /
snyoms par 'jug pa 'di ni dge ba kho na yin no zhes 'chad par 'gyur ro /
rnam par smin pa ni phung po lnga zhes bya ba ni 'chi 'pho ba dang skye ba'i dus na sems dang sems las byung ba rnams rnam par smin pa nyid yin pa'i phyir ro /
gang gi phyir de ltar de thob pa yongs su nyams kyang nges pa kho nar yang bskyed nas 'du shes med pa'i sems can rnams kyi nang du skye bar 'gyur ba de nyid kyi phyir de thob pa ni nges pa la mi 'jug ste /
niyāmāvakrāṃtyaiva hy āryo 'pāyagatyāsaṃjñikamahābrahmakauravopapattyaṣṭamabhavādīnām apratisaṃkhyānirodhaṃ pratilabhate 'phags pa ni nges pa la zhugs pa kho nas ngan song gi 'gro ba dang 'du shes med pa dang tshangs pa chen po dang sgra mi snyan du skye ba dang srid pa brgyad par skye ba la sogs pa'i so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa so sor 'thob po /
vinipātasthānam ivaināṃ paśyaṃtīti /
apāyasthānam ivaināṃ paśyaṃtīty arthaḥ
'di la rnam par ltung ba'i gnas lta bur gzigs pas zhes bya ba ni 'di ngan song gi gnas lta bur gzigs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
giritaṭādivinipātasthānam ivety apare gzhan dag na re re'i gyang sa la sogs pa rnam par ltung ba'i gnas lta bur ro zhes zer ro /
niḥsaraṇasaṃjñino hi tāṃ samāpadyaṃte so so'i skye bo nges par 'byung ba'i 'du shes can dag ni de la snyoms par 'jug ste /
pṛthagjanā mokṣasaṃjñina ity arthaḥ thar par 'du shes pa dag ces bya ba'i tha tshig go /
na caivam āryā viparītasaṃjñinaḥ pratilabhaṃte /
dhyānavad iti /
caturthadhyānalābhād atītānāgatam anādimati saṃsāre labdhapūrvaṃ caturthaṃ dhyānaṃ pratilabhaṃte yoginaḥ
'phags pa dag ni de ltar 'du shes phyin ci log pa can ma yin no /
bsam gtan bzhin du 'thob ma zhes bya ba ni rnal 'byor pa dag bsam gtan bzhi pa thob nas thog ma med pa can gyi 'khor ba nas bsam gtan bzhi pa sngon thob pa 'das pa dang ma 'ongs pa so sor 'thob par 'gyur te /
tasmāt kiṃ tadvad eva atītānāgatāṃ tāṃ pratilabhaṃta iti pṛcchati de lta bas na ci de dang 'dra ba kho nar 'das pa dang ma 'ongs pa dag kyang 'thob bam zhes 'dri bar byed do /
anye 'pi tāvan na pratilabhaṃta iti /
pṛthagjanā api tāvan nātītānāgatāṃ pratilabhaṃte yeṣāṃ tāvad iyaṃ ātmīyā samāpattiḥ
re zhig gzhan dag gis kyang mi 'thob bo zhes bya ba ni re zhig snyoms par 'jug pa 'di gang dag gis bdag nyid kyi yin pa so so'i skye bo dag gis kyang 'das pa mi 'thob na /
kiṃ punar āryā yeṣām iyam anātmīyeti /
ucitāpi satīti /
anādimati saṃsāre labdhapūrvāpi mahābhisaṃskārasādhyatvān mahāyatnābhiniṣpādyatvād ity arthaḥ /
acittakatvāc ca /
ekādhvikāpyate samānādhvikā labhyata ity arthaḥ /
yathā prātimokṣasaṃvara iti /
prātimokṣasaṃvaro 'ṣṭavidho 'pi yadā samādīyate /
tadā sa prāpyate
'di gang dag gi bdag nyid kyi ma yin pa 'phags pa dag gis lta smos kyang ci dgos zhes bya ba yin no /
'di ni 'dris pa yin yang zhes bya ba ni thog ma med pa can gyi 'khor ba na sngon thob pa yin yang ngo /
mngon par 'du bya ba chen pos bsgrub par bya ba yin pa'i phyir dang sems med pa pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'bad pa chen pos bsgrub par bya ba yin pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
dus gcig 'thob ces bya ba ni dus mnyam pa 'thob par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
prāptiś ca tasya tasminn eva kṣaṇe utpadyate /
labdhayā tu tayā samāpattyā dvitīyādiṣu kṣaṇeṣu prātimokṣasaṃvaravad eva samanvāgato bhavati /
yāvan na tyajati tāṃ samāpattiṃ /
tattyāgas tu parihāṇyā bhūmisaṃcārād vā /
acaittikatvān nānāgatā bhāvyate /
kuśalaṃ hi cittam anāgataṃ bhāvyate /
na tv iyaṃ acittaketi na tadvad anāgatā bhāvyate /
(II /
44, 45ab) nirodhākhyā tathaiveti /
samāpattir iti vartate /
evaśabdo 'vadhāraṇe /
yathāsaṃjñisamāpattinirdeśe athāśabdena nirodhaś cittacaittānām iti atidiśyate /
tathaivehāpi nirodhasamāpattinirdeśe sa evaṃprakāro 'tidiśyate iti
so sor thar pa'i sdom pa ji lta ba bzhin zhes bya ba ni rnam pa brgyad car yang gang gi tshe yang dag par nod pa de'i tshe de 'thob la de'i 'thob pa yang skad cig ma de nyid kyi tshe skye ba lta bu'o /
skad cig ma gnyis pa la sogs par ni ji srid snyoms par 'jug pa de mi gtong ba de srid du snyoms par 'jug pa thob pa de dang ldan pa yin no /
de gtong ba ni yongs su nyams pa 'am 'phos pa'i sgo nas yin no /
sems med pa pa yin pa'i phyir ma 'ongs pa ni mi 'thob ste dge ba'i sems ni ma 'ongs pa thob par 'gyur gyi sems med pa 'di ni ma yin pas de dang 'dra bar ma 'ongs pa 'thob par mi 'gyur ro /
'gog pa zhes pa'ang de bzhin nyid ces bya ba ni snyoms par 'jug pa zhes bya ba dang sbyar ro /
nyid ces bya ba'i sgra ni nges par gzung ba yin te /
ji ltar 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa bstan pa de bzhin zhes bya ba'i sgras /
sems dang sems pa las byung rnams /
'gog pa'o zhes bya ba mthun par bsgres pa de bzhin du 'gog pa'i snyoms par 'jug pa bstan pa 'di yang rnam pa de nyid mthun par bsgre'o zhes bya ba yin no /
śāṃtavihārasaṃjñāpūrvakeṇa manasikāreṇeti /
vihāraḥ kṛīdāvihāra iva vihāraḥ
zhi bar gnas pa'i 'du shes sngon du btang ba'i yid la byed pas zhes bya ba la /
gnas pa ni rtsed mos gnas pa dang 'dra bar gnas pa ste /
samādhiviśeṣaḥ /
śāṃto vihāraḥ śāṃtavihāraḥ
ting nge 'dzin gyi khyad par yin no /
gnas pa zhi ba ni zhi bar gnas pa'o /
śāṃtavihāre saṃjñā śāṃtavihārasaṃjñā /
sā pūrvā asyeti śāṃtavihārasaṃjñāpūrvakaḥ manasikāro manaskāra iti yo 'rthaḥ aluksamāsāt sa manasikāra iti bhavati /
saṃjñāveditasamudācārapariśrāṃtā hi tatra śāṃtavihārasaṃjñinas tathāvidhena manasikāreṇa enāṃ nirodhasamāpattiṃ samāpadyaṃte
zhi bar gnas par bya bar 'du shes pa ni zhi bar gnas par 'du shes pa'o /
'di la de sngon du 'gro ba yod pas na zhi bar gnas pa'i 'du shes sngon du 'gro ba'i yid la byed pa ste /
yid la sems pa zhes bya ba'i tha tshig go /
'du shes dang tshor ba kun du 'byung bas yongs su skyo ba rnams ni de la zhi bar gnas pa'i 'du shes su 'gyur te /
yid la byed pa de lta bus 'gog pa'i snyoms par 'jug pa 'di la snyoms par 'jug go /
tāṃ tv asaṃjñisamāpattiṃ niḥsaraṇasaṃjñāpūrvakeṇa mokṣasaṃjñāpūrvakeṇety (Abhidh-k-vy 161) arthaḥ 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa de la ni 'byung ba'i 'du shes sngon du btang bas te thar pa'i 'du shes sngon du btang bas zhes bya ba'i tha tshig go /
aparaparyāyavedanīyā ceti /
aparaparyāyas tṛtīyādijanma /
tatra vedanīyā
lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba zhes bya ba la /
lan grangs gzhan ni tshe rabs gsum pa la sogs pa yin te /
de la myong bar 'gyur ba yin no /
kathaṃ /
ya āryaḥ kāmadhātau nirodhasamāpattim utpādya bhavāgra utpadyeta /
tasya sā paripūrikopapadyavedanīyā
ji lta zhe na /
'phags pa gang zhig 'dod pa'i khams su 'gog pa'i snyoms par 'jug pa bskyed nas srid pa'i rtse mor skye bar 'gyur ba de'i de ni skyes nas myong bar 'gyur ba yongs su rdzogs par byed pa yin no /
yas tu tataḥ parihīṇo rūpadhātāv upapadya kālāṃtareṇa ca punar api bhavāgraṃ labdhvā nirodhasamāpattim utpādyānutpādya vā bhavāgra upapadyate gang zhig de las yongs su nyams nas gzugs kyi khams su skyes te dus gzhan zhig na yang srid pa'i rtse mo thob nas 'gog pa'i snyoms par 'jug pa bskyed dam ma bskyed kyang rung srid pa'i rtse mor skye bar 'gyur ba de ni lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba yin no /
tasya sāparaparyāyavedanīyā bhavati /
yas tv iha parinirvāyāt /
tasyāniyateti /
ucchedabhīrutvād iti /
sarvātmabhāvocchedabhīrutvāt /
vyathaṃte hy apunarbhavāt prapātād iva bāliśāḥ
gang zhig 'dir yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur ba de'i ni ma nges pa yin no /
chad pas 'jigs pa'i phyir zhes bya ba ni bdag gi ngo bo thams cad chad pas 'jigs pa'i phyir te /
yang srid med pas gnod 'gyur te /
g yang sas byis pa rnams bzhin no /
asaṃjñisamāpattau kasmād ucchedabhayaṃ na bhavati ci'i phyir 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa la chad pas 'jigs par mi 'gyur zhe na /
tatra rūpasadbhāvāt /
rūpe hy ātmasaṃjñām abhiniveśya tāṃ samāpadyaṃte
de la gzugs yod pa'i phyir te gzugs pa la bdag tu 'du shes pa la mngon par zhen nas de la snyoms par 'jug go /
nirodhasamāpattau tu ārūpyabhūmikatvād rūpam api nāstīti sarvātmabhāvabhāvaṃ paśyaṃto na tāṃ samāpattum utsahaṃte 'gog pa'i snyoms par 'jug pa la ni gzugs med pa'i sa pa yin pa'i phyir gzugs kyang med pas bdag gi ngo bo thams cad med par mthong nas de la snyoms par 'jug par spro ba med do /
nanu cārūpyeṣu nikāyasabhāgajīvitendriyādayaś cittaviprayuktā santi gzugs med pa dag na ris mthun pa dang srog gi dbang po la sogs pa sems dang ldan pa ma yin pa dag yod pa ma yin nam /
kasmāt tatrātmasaṃjñām abhiniveśya tāṃ na samāpadyaṃte ci'i phyir de la bdag gi 'du shes su mngon par zhen nas de la snyoms par mi 'jug ce na /
viprayuktānām adṛśyatvāt /
āryamārgabalena cotpādanāt /
kathaṃ punar gamyate āryamārgabalena tad utpādanam iti ata āha
ldan pa ma yin pa rnams ni bltar mi snang ba'i phyir ro /
'phags pa'i lam gyi stobs kyis bskyed pa'i yang phyir ro zhes bya ba yang de 'phags pa'i lam gyis skyed do zhes bya ba ji ltar shes she na /
dṛṣṭadharmanirvāṇasya tadadhimuktita iti de'i phyir mthong ba'i chos la mya ngan las 'das pa ni de la mos pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
dṛṣṭe janmani nirvāṇaṃ dṛṣṭadharmanirvāṇaṃ /
tasya /
tadadhimuktitaḥ /
tad iti adhimuktiḥ tadadhimuktiḥ /
tena vādhimuktis tadadhimuktiḥ /
tadadhimuktes tadadhimuktitaḥ /
dṛṣṭe janmani etan nirvāṇam iti āryas tām adhimucyate /
kecit punar evaṃ paṭhaṃti /
dṛṣṭanirvāṇasya tadadhimuktita iti /
evaṃ ca vyācakṣate
mthong ba'i tshe la mya ngan las 'das pa ni mthong ba'i chos mya ngan las 'das pa ste /
de na'o /
de la mos pa'i phyir ro zhes bya ba la /
de yin no snyam du smos pa ni de la mos pa'o /
yang na des smos pa ni de la mos pa'o /
de la mos pas na de la mos pa'i phyir te /
'phags pa rnams ni mthong ba'i tshe mya ngan las 'das pa ni 'di yin no zhes de la mos so /
dṛṣṭaṃ nirvāṇam aneneti dṛṣṭanirvāṇaḥ /
tasyāryasya tasyām adhimuktis tadadhimuktiḥ
yang kha cig ni 'di skad du mya ngan las 'das pa mthong ba de la mos pa'i phyir ro zhes 'don cing 'di skad du 'dis mya ngan las 'das pa mthong bas na mya ngan las 'das pa mthong ba'o /
tadadhimuktes tadadhimuktitaḥ /
etad uktaṃ bhavati /
dṛṣṭanirvāṇa āryas tām adhimucyate nānya iti /
nanu ca pṛthagjano 'pi laukikena mārgeṇa dṛṣṭanirvāṇaḥ
'phags pa de de la mos pa ni de la mos pa'o /
de la mos na de la mos pa'i phyir ro zhes 'chad de /
'di skad du 'phags pa chos mthong ba de la mos kyi gzhan ni ma yin no zhes bshad pa yin no /
so so'i skye bo yang 'jig rten pa'i lam gyis mya ngan las 'das pa mthong ba ma yin nam zhe na /
na pṛthagjano dṛṣṭanirvāṇaḥ /
prāptanirvāṇas tu bhavet
so so'i skye bos ni mya ngan las 'das pa mthong ba ma yin gyi mya ngan las 'das pa thob pa yin te /
taduttarāṃ hi bhūmiṃ pṛthagjanaḥ śāṃtataḥ paśyan vairāgyaṃ labhate na nirvāṇam iti acodyam etat so so'i skye bo ni de'i gong ma'i sa la zhi bar lta bas 'dod chags dang bral ba thob kyi mya ngan las 'das par ni ma yin pas 'di ni klan kar mi rung ngo /
prayogalabhyaiveyam iti /
iyam api samāpattir asaṃjñisamāpattivad eva mahābhisaṃskārasādhyeti /
tathaiva /
ekādhvikāpyate /
katham ity āha
'di ni sbyor bas thob par bya ba kho na yin zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa 'di yang 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa kho na bzhin du mngon par 'du bya ba chen pos bsgrub par bya ba yin pas de kho na bzhin du dus gcig 'thob bo /
ji lta zhe na /
na cātītā labhyata iti 'das pa yang mi 'thob la zhes bya ba smos te /
yadā parihīṇaḥ punas tām utpādayati /
tadā prayogeṇāpūrvaiva labhyate
gang gi tshe yongs su nyams nas yang de skyed par byed pa de'i tshe yang sbyor bas sngon med pa kho na zhig 'thob ste /
prātimokṣasaṃvaravad iti vistareṇa vyākhyeyā so sor thar pa'i sdom pa bzhin no zhes bya ba rgyas par rnam par bshad par bya'o /
cittabalena tadbhāvanād iti /
cittabalenānāgatabhāvanād ity arthaḥ
de ni sems kyi stobs kyis 'thob pa'i phyir ro zhes bya ba ni sems kyi stobs kyis ma 'ongs pa 'thob pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
bodhilabhyā muner iti /
prayogalabhyaiveyam ity utsargasyāyam apavādaḥ
thub pa'i byang chub kyis thob bya /
zhes bya ba 'di ni sbyor bas thob par bya ba kho na yin no zhes bya ba spyir bstan pa'i dmigs kyis bsal ba yin te /
śrāvakapratyekabuddhānāṃ sa vidhir iti kṛtvā /
(Abhidh-k-vy 162) /
kṣayānutpādajñāne bodhir iti vakṣyati
de ni nyan thos dang rang sangs rgyas rnams kyi tshul yin pa'i phyir ro /
zad dang mi skyes shes byang chub /
ces 'chad par 'gyur ba de'i phyir /
tenāha /
kṣayajñānasamakālam iti vistaraḥ
zad pa mkhyen pa dang dus mnyam du zhes bya ba rgyas par smos te /
sāsravāś ca kṣayajñāna iti buddhā bhagavaṃta etāṃ pratilabhaṃte sangs rgyas bcom ldan 'das rnams kyis ni zad pa mkhyen pa na zag pa dang bcas pa 'di dag kyang 'thob bo /
nāsti buddhānāṃ kiṃcit prāyogikaṃ nāmeti /
yothoktaṃ stotrakāreṇa /
na te prāyogikaṃ kiṃcit kuśalaṃ kuśalāntaga
sangs rgyas rnams kyi ni sbyor ba las byung ba cung zad kyang med ces bya ba ni bstod pa byed pas ji skad du /
dge ba'i mthar phyin khyod kyis ni /
sbyor ba las byung cung zad med /
icchāmātrāvabaddhā te yatrakāmāvasāyiteti khyod kyi gang du bzhed nges pa /
bzhed pa tsam la rag las lags /
zhes bshad pa lta bu yin no /
kathaṃ punar bhagavān ubhayatobhāgavimukta iti bcom ldan 'das gnyi ga'i cha las rnam par grol bar ji ltar 'grub ces bya ba la /
kleśāvaraṇaṃ samāpattyāvaraṇaṃ cobhayatobhāgaḥ gnyi ga'i cha ni nyon mongs pa'i sgrib pa dang snyoms par 'jug pa'i sgrib pa ste /
tato vimuktaḥ /
sidhyaty utpāditāyām iveti /
sidhyati ubhayatobhāgavimukto bhagavāṃ saṃmukhīkṛtapūrvāyām iva
de las rnam par grol ba'o /
'grub ste de bskyed zin pa bzhin du zhes bya ba'i gnyi ga'i cha las rnam par grol ba 'grub ste /
tasyāṃ vaśitvalābhāt /
tatsaṃmukhīkāraṇakāraṇasāmarthyayogataḥ /
prāg eva tām iti vistaraḥ /
dharmataiṣā yad bodhisattvaś caramabhaviko bhavāgralābhī bhūtvā caturthadhyānasaṃniśrayeṇa darśanamārgam utpādya tataś ca vyutthāya bhavāgraṃ samāpadyate /
tato nirodhasamāpattiṃ samāpadyate
bcom ldan 'das ni sngon mngon du byas pa bzhin du de la mnga' brnyes pa'i phyir de mngon du bya ba'i mthu dang ldan pa'i phyir ro /
'di ni dang po kho nar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni nub phyogs pa dag na re gang byang chub sems dpa' srid pa tham pa srid pa'i rtse mo thob par 'gyur nas bsam gtan bzhi pa la brten te mthong ba'i lam bskyed nas /
de las langs te srid pa'i rtse mo la snyoms par 'jug cing de nas 'gog pa'i snyoms par 'jug pa la snyoms par 'jug go /
tato vyutthāya punaś caturthadhyānasaṃniśrayeṇa bhāvāgrikabhāvanāprahātavyakleśaprahāṇaṃ kṛtvā kṣayajñānakālāt prabhṛti anuttarasamyaksaṃbuddho bhavatīty evaṃ śaikṣāvasthāyāṃ sa tām utpādayatīti pāścātyāḥ kaśmīramaṇḍalāt paścād bhavāḥ pāścātyāḥ /
netrīpadam iti śāstranāma sthaviropaguptasya /
yatredaṃ vākyaṃ /
nirodhasamāpattim utpādya kṣayajñānam utpādayatīti vaktavayṃ tathāgata iti
de las langs nas yang bsam gtan bzhi pa la brten te srid pa'i rtse mo pa'i bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa spangs par byas nas /
zad pa mkhyen pa phyin chad bla na med pa yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas yin no zhes bya ba 'di ni chos nyid yin te /
de lta bas na des slob pa'i gnas skabs na skyed par byed do zhes zer ro /
kha che'i yul gyi nub phyogs na 'khod pa rnams ni nub phyogs pa dag go /
lugs kyi tshig ces bya ba ni gnas brtan nye srungs kyi bstan bcos te /
gang las de bzhin gshegs pa ni 'gog pa'i snyoms par 'jug pa bskyed nas zad pa mkhyen pa bskyed par mdzad do zhes brjod par bya'o zhes bya ba'i tha tshig 'di 'byung ba yin no /
satyābhisamaye ṣoḍaśabhir iti /
duḥkhe dharmajñānakṣāṃtim ārabhya yāvan mārge 'nvayajñanam iti ṣoḍaśabhiś cittakṣaṇaiḥ
bden pa mngon par rtogs na bcu drug ces bya ba ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa nas bzung ste /
lam la rjes su shes pa zhes bya ba'i bar sems kyi skad cig ma bcu drug go /
bhavāgravairāgye cāṣṭādasabhir iti /
navaprakārāṇāṃ kleśānāṃ bhāvāgrikāṇāṃ bhāvanāheyānāṃ prahāṇāya navānaṃtaryamārgā nava ca vimuktimārgā ity aṣṭādaśabhiḥ
srid pa'i rtse mo la 'dod chags dang bral ba na bco brgyad ces bya ba ni srid pa'i rtse mo pa'i bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa'i rnam pa dgu spong bar byed pa bar chad med pa'i lam dgu dang rnam par grol ba'i lam dgu ste /
de ltar na bco brgyad do /
ta ete catustriṃśad bhavaṃti ṣoḍaśa caṣṭādaśa ceti /
adhobhūmikā na punaḥ praheyā bhavaṃtīti /
kāmāvacarādīnāṃ kleśānāṃ laukikena mārgeṇa pṛthagjanatvāvasthāyām eva prahīṇatvāt
bcu drug dang bco brgyad po de dag ni sum cu rtsa bzhir 'gyur ro /
sa 'og ma pa'i nyon mongs pa rnams ni yang spang bar bya ba ma yin no zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa la sogs pa'i nyon mongs pa rnams ni so so'i skye bo'i gnas skabs nyid na 'jig rten pa'i lam gyis spangs zin pa'i phyir ro /
yady eṣa niyamaḥ prahīṇakleśapratipakṣotpādanaṃ na kartavyam iti gal te nyon mongs pa spangs zin pa'i gnyen po bskyed par mi bya'o zhes bya ba 'di nges pa yin no /
atha kimarthaṃ prahīṇeṣu kāmāvacareṣu kleśeṣu tatpratipakṣaṃ dharmajñānapakṣam mārgam abhisamayakāla utpādayati 'o na ci'i phyir 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa rnams spangs zin pa las mngon par rtogs pa'i dus na nyes pa de dag gi gnyen po chos shas pa'i phyogs dang mthun pa'i lam skyed par byed ce na /
tannāṃtarīyakatvād anvayajñānapakṣasya mārgasya /
na hy asatyāṃ dharmajñānapakṣotpattāv anvayajñānapakṣasaṃmukhībhāvaḥ saṃbhavati /
etad dhy anvayajñānasyānvayajñānatvaṃ yad ataḥ paścād bhavatīti /
pāścātyā āhuḥ /
kiṃ punaḥ syād iti vistaraḥ
rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i lam ni de med na med pa yin pa'i phyir te /
chos shes pa'i phyogs dang mthun pa skye ba med par ni rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa mngon du 'gyur ba mi srid do /
shes pa'i rjes su shes pa nyid ni gang de'i rjes la 'byung ba 'di yin no /
nub phyogs pa dag dang cir 'gyur zhes bya ba rgyas par smras te /
ko doṣaḥ syād yadi visabhāgaṃ sāsravaṃ cittam aṃtarā saṃmukhīkuryāt (Abhidh-k-vy 163) /
vaibhāṣikā āhuḥ /
vyutthānāśayaḥ syād iti vistaraḥ
gal te bar skabs su mi 'dra ba zag pa dang bcas pa'i sems mngon du byas na'o /
bye brag tu smra ba rnams kyis bsam pa ldang ba can du 'gyur te zhes bya ba rgyas par smos te /
vyutthānabhiprāyaḥ bodhisattvaḥ syāt byang chub sems dpa' de bsam pa ldang ba can du 'gyur ro /
vyutthānakuśalaḥ syād ity apare /
kuśalamūlārtho hy āśayārthaḥ
gzhan dag na re dge ba'i rtsa ba las ldang bar 'gyur te /
bsam pa'i don ni dge ba'i rtsa ba'i don yin no zhes zer ro /
tad etad uktaṃ bhavati /
īdṛśāni kuśalamūlāni bodhisattvānāṃ yaiḥ saṃmukhībhūtais tāvan na vyuttiṣṭhaṃte yāvad ekāsana evānuttarā samyaksaṃbodhiḥ prāpteti
'di skad du byang chub sems dpa' rnams kyi dge ba'i rtsa ba ni gang dag mngon du gyur pas ji srid du skad cig kho na la bla na med pa yang dag par rdzogs pa'i byang chub thob kyi bar de srid du ldang bar mi 'gyur ba de lta bu yin no zhes bshad pa yin no /
bahirdeśakā āhuh /
satyam avyutthānāśayo na tu yathā bhavaṃto varṇayaṃtīti
nyi 'og pa dag gis bsam pa mi ldang ba can yin pa bden mod kyi khyed brjod pa lta bu ni ma yin no zhes bya ba smos so /
pūrvam eva tu varṇayaṃti /
kṣayajñānasamakālam iti yaḥ pakṣaḥ /
(II /
45cd) yady apy anayor bahuprakāro viśeṣa iti /
ekā /
dhyāne 'ṃtye
snga ma kho na yin no brjod do zhes bya ba ni zad pa med pa mkhyen pa dang dus mnyam du zhes bya ba'i phyogs gang yin pa'o /
gnyis kyi rnam pa'i bye brag mang po zhig yod mod kyi zhes bya ba ni gcig ni bsam gtan tha ma na yod pa yin la cig shos ni srid pa'i rtse mo las skyes pa yin no /
aparā /
bhavāgrajā /
ekāṃ niḥsaraṇasaṃjñayā samāpadyate 'parāṃ vihārakāmatayety evamādibahuprakāraviśeṣaḥ
gcig la ni nges par 'byung ba'i 'du shes kyis snyoms par 'jug la cig shos la ni gnas par 'dod pas so zhes bya ba de lta bu la sogs pa'i rnam pa'i bye brag mang po zhig yod pa'o /
sāmyaṃ tv anayoḥ /
kāmarūpāśraye bhūte iti
'di gnyis kyi mtshungs pa ni /
gnyi ga 'dod dang gzugs bsten can /
zhes bya ba yin no /
syād rūpabhava iti vistaraḥ /
yaḥ kvacid rūpabhavaḥ sarvo 'sau bhavaḥ paṃcavyavacāra iti catuḥkoṭikaḥ
gzugs kyi srid pa yin la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang la la gzugs kyi srid pa yin pa'i srid pa 'di thams cad rnam par 'drid pa can lnga'i srid pa yang yin nam zhes bya ba mu bzhi pa yin no /
syād rūpabhavo na cāsau bhavaḥ paṃcavyavacāraḥ /
rūpāvacarāṇāṃ saṃjñināṃ devānāṃ visabhāge citte sthitānām asaṃjñisamāpattiṃ nirodhasamāpattiṃ ca samāpannānām asaṃjñināṃ ca devānām āsaṃjñike pratilabdhe yo bhavaḥ
gzugs kyi srid pa yin la srid pa 'di rnam par 'drid pa can lnga ma yin pa yang yod de gzugs na spyod pa'i sems can lha 'du shes can sems mi 'dra ba la gnas pa rnams dang 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa dang 'gog pa'i snyoms par 'jug pa la snyoms par zhugs pa rnams dang lha 'du shes med pas thob pa rnams kyi srid pa gang yin pa lta bu'o /
syād bhavaḥ paṃcavyavacāro na cāsau rūpabhavaḥ /
kāmāvacarāṇāṃ sattvānāṃ sabhāge citte sthitānāṃ yo bhavaḥ
rnam par 'drid pa can lnga'i srid pa yin la 'di gzugs kyi srid pa ma yin pa yang yod de /
'dod pa na spyod pa'i sems can sems 'dra ba la gnas pa rnams kyi srid pa gang yin pa lta bu'o /
syād rūpabhavaḥ sa ca bhavaḥ paṃcavyavacāraḥ /
rūpāvacarāṇāṃ saṃjñināṃ devānāṃ sabhāge citte sthitānāṃ asaṃjñināṃ ca devānām āsaṃjñike 'pratilabdhe yo bhavaḥ
gzugs kyi srid pa yin la srid pa de yang rnam par 'drid pa can lnga yin pa yang yod do /
gzugs na spyod pa'i lha 'du shes can sems 'dra ba la gnas pa rnams dang 'du shes med pa'i lha rnams kyi 'du shes med pa pa ma thob pa'i srid pa gang yin pa lta bu'o /
syān naiva rūpabhavo na cāsau bhavaḥ paṃcavyavacāraḥ /
kāmāvacarāṇāṃ sattvānāṃ visabhāge citte sthitānām asaṃjñisamāpattiṃ nirodhasamāpattiṃ ca samāpannānāṃ yo bhavaḥ /
ārūpyabhavaś ca /
tatra prathamā koṭir udāharaṇaṃ
gzugs kyi srid pa yang ma yin la srid pa 'di rnam par 'drid pa can lnga yang ma yin pa yang yod de /
'dod pa na spyod pa'i sems can sems mi 'dra ba la gnas pa rnams la 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa dang 'gog pa'i snyoms par 'jug pa la snyoms par zhugs pa rnams kyi srid pa gang yin pa dang gzugs med pa'i srid pa gang yin pa lta bu'o /
'dir dper brjod pa ni mu dang po yin no /
rūpabhavo rūpāvacaraṃ skaṃdhapaṃcakaṃ /
paṃcavyavacāraḥ paṃcaskaṃdhaka ity arthaḥ /
vyavacāra iti kāśyapasya tathāgatasya skaṃdhasaṃjñā
gzugs kyi srid pa ni gzugs na spyod pa'i phung po yin no /
rnam par 'drid pa can lnga ni phung po lnga zhes bya ba'i tha tshig ste /
rnam par 'drid pa zhes bya ba'i de bzhin gshegs pa 'od srungs kyi rang gi phung po'i ming yin no /
viśeṣeṇāvacāro vyavacāraḥ /
anyathībhāvena visaṃvādanam ity arthaḥ /
so 'syāstīti vyavacāraḥ /
arśaādibhyo 'j ity akāro matvarthīyaḥ /
visaṃvādanīty arthaḥ /
phenapiṇḍopamaṃ rūpaṃ vedanā budbudopamety- (Abhidh-k-vy 164) /
ādinā visaṃvādanāt /
tatra yadi rūpadhātāv asaṃjñisamāpattir neṣyate asaṃjñisamāpattiṃ nirodhasamāpattiṃ samāpannānām iti nocyeta
khyad par du 'drid pas na rnam par 'drid pa ste /
gzhan du 'gyur bas rnam par slu ba zhes bya ba'i tha tshig go /
de 'di la yod pas na rnam par 'drid pa can no /
rnam par slu bar byed pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
gzugs ni dbu ba rdos pa 'dra /
tshor ba chu yi chu bur bzhin /
zhes bya ba la sogs pa lta bu yin pas rnam par slu ba'i phyir ro /
de la gal te gzugs kyi khams na 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa yod par mi bzhed na /
'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa dang 'gog pa'i snyoms par 'jug pa la sogs pa la snyoms par zhugs pa rnams zhes gsungs par mi 'gyur ro /
tena rūpāvacary asaṃjñisamāpattir iti gamyate des na 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa gzugs na spyod pa yin no zhes bya bar shes so /
tatra api tv ayaṃ viśeṣa iti /
tatra sādharmye 'pi viśeṣo bhavati /
paścād rūpadhātāv iti
de la yang khyad par ni 'di yod de zhes bya ba ni chos mtshungs pa de la yang khyad par yod pa yin no /
phyis ni gzugs kyi khams su yang /
ya āryā nirodhasamāpattim utpādya tataḥ parihīṇā dhyānaṃ ca labdhvā rūpadhātāv upapadyaṃte /
taiḥ parihīṇapūrvaiḥ /
pūrvābhyāsavaśād rūpadhātau nirodhasamāpattir utpādyeta
zhes bya ba ni 'phags pa gang dag gis 'gog pa'i snyoms par 'jug pa bskyed de de las yongs su nyams pa las bsam gtan thob nas gzugs kyi khams su skye ba sngar yongs su nyams pa de dag gis sngon goms pa'i dbang gis gzugs kyi khams su 'gog pa'i snyoms par 'jug pa bskyed par 'gyur ro /
asaṃjñisamāpattis tu kāmarūpadhātau prathamato 'pi pṛthagjanair utpādyata ity ayaṃ viśeṣaḥ 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa ni so so'i skye bo dag gis dang po nas kyang gzugs kyi khams su skye bar 'gyur bas khyad par ni 'di yod do /
kim apy asti parihāṇir iti /
nirvāṇasadṛsīyam samāpattiḥ /
katham ataḥ parihāṇir ity asaṃbhāvayan pṛcchati
ci 'di las kyang yongs su nyams pa yod dam zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa 'di ni mya ngan las 'das pa dang 'dra ba yin na ji ltar yongs su nyams par 'gyur snyam nas yid mi ches te 'dri ba yin no /
udāyisūtram iti /
āryaśāriputrabhāṣitam etat sūtraṃ /
udāyī tu tatra vibaṃdhaka ity udāyisūtram ity ucyate /
katham iti /
śrāvastyāṃ nidānaṃ /
tatrāyuṣmāṃ chāriputro bhikṣūn āmaṃtrayate sma
'char byed kyi mdo zhes bya ba ni mdo 'di 'phags pa sh'a ri'i bus bshad pa yin te /
de la 'char byed rgol bar byed pa yin pas 'char byed kyi mdo zhes bya'o /
ji lta zhe na /
gleng gzhi ni mnyan yod na'o /
de nas tshe dang ldan pa sh'a ri'i bus dge slong rnams la smras pa /
ihāyuṣmaṃto bhikṣuḥ śīlasaṃpannaś ca bhavati samādhisampannaś ca prajñāsaṃpannaś ca tshe dang ldan pa dag 'di na dge slong tshul khrims phun sum tshogs pa yang yin /
ting nge 'dzin phun sum tshogs pa yang yin /
so 'bhīkṣṇaṃ saṃjñāveditanirodhaṃ samāpadyate ca vyuttiṣṭhate ca /
asti caitat sthānam iti yathābhūtaṃ prajānāti
shes rab phun sum tshogs pa yang yin pa de ni yang dang yang du 'du shes dang tshor ba dang 'gog pa la snyoms par 'jug pa dang ldan pa'i gnas de yod do zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu shes so /
sa na haiva dṛṣṭa eva dharme pratipady evājñām ārāgayati /
nāpi maraṇakālasamaye /
bhedāc ca kāyasyātikramya devān kavaḍīkārabhakṣān anyatamasmin divye manomaye kāya upapadyate
de ni mthong ba'i chos kho na la dang po nyid du kun shes pa'i chos thob par yang mi byed cing 'chi ba'i dus kyi tshe yang ma yin la /
lus zhig nas kyang kham gyi zas za ba'i lha las 'das te yid las byung ba'i lha'i lus gang yang rung ba zhig tu skye bar 'gyur ro /
sa tatropapanno 'bhīkṣṇaṃ saṃjñāveditanirodhaṃ samāpadyate ca vyuttiṣṭhate ca /
asti caitat sthānam iti yathābhūtaṃ prajānāti
de der skyes nas yang dang yang du 'du shes dang tshor ba 'gog pa la snyoms par 'jug pa dang ldang ba'i gnas de yod do zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu shes so /
tena khalu punaḥ samayenāyuṣmān udāyī tasyām eva parṣadi saṃniṣaṇṇo 'bhut saṃnipatitaḥ /
athāyuṣmān udāyī āyuṣmaṃtaṃ śāriputram idam avocat
de nas yang de'i tshe tshe dang ldan pa 'char byed 'khor de nyid du 'dus par gyur te 'dug go /
de nas tshe dang ldan pa 'char byed kyis tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu la 'di skad ces smras so /
asthānam etad āyuṣmaṃ chāriputrānavakāśo yad bhikṣur anyatamasmiṃ divye manomaye kāye upapanno 'bhīkṣṇaṃ saṃjñāveditanirodhaṃ samāpadyate ca vyuttiṣtḥate cāsti caitat sthānam iti yathābhūtaṃ prajānāti tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu gang dge slong yid las byung ba'i lha'i lus gang yang rung ba zhig tu skyes nas yang dang yang du 'du shes dang tshor ba 'gog pa la snyoms par 'jug pa dang ldan pa'i gnas de yod do zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu shes so zhes bya ba 'di ni gnas ma yin zhing go skabs med do /
dvir api trir api āyuṣmāṃ udāyī āyuṣmaṃtaṃ śāriputram idam avocat /
asthānam etad āyuṣman /
iti pūrvavat /
athāyuṣmataḥ śāriputrasyaitad abhavat
tshe dang ldan pa 'char byed kyis tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu la lan gnyis lan gsum du 'di skad du /
tshe dang ldan pa 'di ni gnas ma yin te zhes bya ba snga ma bzhin du smras pa dang de nas tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu 'di snyam du sems par gyur te /
yāvat trir api me ayaṃ bhikṣur bhāṣitaṃ prativahati pratikrośati /
na ca me kaścit sabrahmacārī bhāṣitam abhyanumodate
bdag gis bshad pa la dge slong 'di lan gsum gyi bar du phyir spong bar byed phyir khro bar byed la tshangs pa mtshungs par spyod pa 'ga' yang bdag gis bshad pa la rjes su yi rang bar mi byed pas /
yan nv ahaṃ yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāmeyaṃ /
athāyuṣmāṃ chāriputro yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāṃtaḥ /
upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vaṃditvaikāṃte niṣaṇṇaḥ
ma la bdag bcom ldan 'das ga la ba der 'gro gor ma chag snyam mo /
de nas tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu bcom ldan 'das ga la ba der song ste /
song nas bcom ldan 'das kyi zhabs la mgo bos phyag 'tshal te phyogs gcig tu 'dug go /
ekāṃte niṣaṇṇaś cāyuśmāṃ chāriputro bhikṣūn āmaṃtrayate sma phyogs gcig tu 'dug nas tshe dang ldan pa sh'a ri'i bus dge slong rnams la smras pa /
ihāyuṣmaṃto bhikṣuḥ śīlasaṃpannaś ca bhavati tshe dang ldan pa dag 'di la dge slong tshul khrims dang ldan pa yang yin zhes bya ba snga ma bzhin no /
pūrvavat /
tena khalu samayenāyuṣmān udāyī pūrvavat
de nas yang de'i tshe tshe dang ldan pa 'char byed ces bya ba snga ma bzhin no /
evaṃ dvir api trir apy āyuṣmān udāyī āyuṣmaṃtaṃ śāriputram idam avocat /
pūrvavat (Abhidh-k-vy 165)
tshe dang ldan pa 'char byed kyis tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu la lan gnyis lan gsum gyi bar du 'di skad ces smras so zhes bya ba snga ma bzhin no /
athāyuṣmataḥ śāriputrasyaitad abhavat /
śāstur api me purastād ayaṃ bhikṣur yāvat trir api bhāṣitaṃ prativahati pratikrośati
de nas tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu 'di snyam du sems par gyur te /
ston pa'i spyan snga na yang dge slong 'di bdag gis bshad pa la lan gsum gyi bar du spong bar byed phyir khro bar byed la /
na ca me kaścit sabrahmacārī bhāṣitam abhyanumodate tshangs pa mtshungs par spyod pa 'ga' yang bdag gis bshad pa la rjes su yi rang bar mi byed pas /
yan nv ahaṃ tūṣnīṃ syāṃ /
athāyuṣmāṃ chāriputras tūṣṇīm abhūt
ma la bdag cang mi smra bar 'jug par bya gor ma chag snyam mo /
de nas tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu cang mi smra bar gyur to /
tatra bhagavān āyuṣmaṃtam udāyinam āmaṃtrayate sma /
kaṃ punas tvam udāyinn anyatamaṃ divyaṃ manomayaṃ kāyaṃ saṃjānīṣe
de nas bcom ldan 'das kyis tshe dang ldan pa 'char byed la bka' stsal pa /
'char byed khyod kyis yid las byung ba'i lha'i lus gang yang rung ba gang zhig yin par shes /
gsol pa /
nanu yāvad evārūpiṇaṃ saṃjñāmayaṃ /
evaṃ bhadanta /
tvaṃ tāvan mohapuruṣāndha eva sann acakṣuś cakṣuṣmatā śāriputreṇa bhikṣuṇā sārdham abhidharme 'bhivinaye saṃlapitavyaṃ manyasa iti
btsun pa gzugs can ma lags pa 'du shes las byung ba ji snyed pa ma lags sam /
bka' stsal pa /
skyes bu rmongs pa re zhig de lta na go /
long ba mig med pa khyod kho na mig dang ldan pa dge slong sh'a ri'i bu dang lhan cig chos mngon pa 'am 'dul ba'i gtam bya bar sems sam /
tatra bhagavān āyuṣmaṃtam udāyinaṃ saṃmukham avasādya āyuṣmaṃtaṃ ānandam āmaṃtrayate sma /
tvam apy ānanda sthaviraṃ bhikṣuṃ viheṭhyamānam adhyupekṣase
de nas bcom ldan 'das kyis tshe dang ldan pa 'char byed mngon sum du spyos nas tshe dang ldan pa kun dga' bo la bka' stsal pa /
kun dga' bo khyod kyang dge slong gnas brtan la rnam par 'tshe ba yal bar 'jog gam /
kāruṇyam api te mohapuruṣa notpannaṃ sthavire bhikṣau viheṭhyamāna iti khyod skyes bu rmongs pas dge slong gnas brtan gtses na snying rje yang ma skyes sam /
tatra bhagavān āyuṣmaṃtam udāyinam āyuṣmaṃtaṃ cānandaṃ saṃmukham avasādya bhikṣūn āmaṃtrayate sma de nas bcom ldan 'das kyis tshe dang ldan pa 'char byed dang tshe dang ldan pa kun dga' bo mngon sum du spyos nas /
dge slong rnams la bka' stsal pa /
iha bhikṣavo bhikṣuḥ śīlasaṃpannaś bhavati dge slong dag 'di la dge slong tshul khrims phun sum tshogs pa yang yin /
samādhisaṃpannaś ca vistareṇa yāvad asti caitat sthānam iti yathābhūtaṃ prajānātīty uktvā bhagavān utthāyāsanād vihāraṃ prāvikṣat pratisaṃlayanāyeti ting nge 'dzin phun sum tshogs pa yang yin zhes bya ba rgyas par gnas 'di yod do zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu shes so zhes bya ba'i bar bka' stsal nas /
bcom ldan 'das bzhengs te nang du yang dag 'jog par gtsug lag khang du gshegs so zhes bya ba yin no /
atrāyuṣmān udāyī ārūpyāvacaro 'yaṃ manomayaḥ kāya ukta iti manasikṛtvā pratibaṃdham akārṣīt 'dir ni tshe dang ldan pa 'char byed ni yid las byung ba'i lus gang yang rung ba 'di ni gzugs med pa na spyod pa yin par bshad do snyam du yid la byas nas brgal ba byas pa yin te /
tatra hi rūpaṃ nāsti /
mana eva tu sasaṃprayogam asti
de na ni gzugs ni med kyi yid kho na mtshungs par ldan pa dang bcas pa yod do /
tasmān manomayaḥ kāyaḥ /
tatra ceyaṃ samāpattir na samāpadyate iti tasyābhiprāyaḥ
de lta bas na de'i bsam pa ni de na yod pa'i lus ni yid las byung ba yin la /
de yang snyoms par 'jug pa 'di la snyoms par mi 'jug go snyam pa yin no /
āryaśāriputrasya tu rūpāvacaro divyo manomayakāyo 'bhipretaḥ śuklaśoṇitam anupāyya prādurbhāvāt /
ata eva cāsāv āyuṣmān udāyī bhagavatā pṛṣṭaḥ /
kaṃ punas tvaṃ udāyinn anyatamaṃ divyaṃ manomayaṃ kāyaṃ saṃjānīṣe /
nanu yāvad evārūpiṇaṃ saṃjñāmayam iti /
tenāpy evaṃ bhadaṃteti pratipannaṃ /
bhagavān api rūpāvacaram eva divyaṃ manomayaṃ kāyam abhipretyāryaśāriputrasya mataṃ samarthayan tam āyuṣmaṃtam udāyinam avasādayati sma
'phags pa sh'a ri'i bus ni yid las byung ba'i lha'i lus gzugs na spyod pa yin par bsams pa yin te /
khu chu dang khrag las ma brtan par 'byung ba'i phyir ro /
de nyid kyi phyir bcom ldan 'das kyis tshe dang ldan pa 'char byed 'di la 'char byed khyod kyis yid las byung ba'i lha'i lus gang yang rung ba gang zhig yin par shes zhes smras so /
des kyang btsun pa gzugs can ma lags pa 'du shes las byung ba ji snyed pa ma lags sam zhes de lta bur khas blangs pa dang bcom ldan 'das kyis yid las byung ba'i lha'i lus gzugs na spyod pa kho na yin par dgongs nas /
'phags pa sh'a ri'i bu'i gzhung lugs gzhung gzugs pa'i phyir tshe dang ldan pa 'char byed la /
tvaṃ tāvan mohapuruṣāndha eva sann acakṣuś cakṣuṣmatā śāriputreṇa bhikśuṇā sārdham abhidharme 'bhivinaye saṃlapitavyaṃ manyasa iti skyes bu rmongs pa re zhig de lta na go /
long ba mig med pa khyod kho na mig dang ldan pa dge slong sh'a ri'i bu dang lhan cig chos mngon pa'am 'dul ba'i gtam bya bar sems sam zhes spyos so /
asti caitat sthānam iti yad etan nirodhasamāpatteḥ samāpadanaṃ vyutthānam cety etat sthānaṃ yathābhūtaṃ prajānāti gnas de yod do zhes bya ba ni 'gog pa'i snyoms par 'jug pa la snyoms par 'jug pa dang ldan pa gang yin pa'i gnas te /
yang dag pa ji lta ba bzhi na rab tu shes so /
pratipady eveti pūrvam evety arthaḥ /
ājñām ārāgayatīty arhattvaṃ prapnotīty arthaḥ
dang po nyid du zhes bya ba ni dang po kho nar zhes bya ba'i tha tshig go /
kun shes pa 'thob par zhes bya ba ni dgra bcom pa 'thob par zhes bya ba'i don to /
iyaṃ ca samāpattir bhāvāgrikīti vistaraḥ /
nirodhasamāpattir bhāvāgrikī /
yaś ca tallābhī
snyoms par 'jug pa 'di ni srid pa'i rtse mo pa yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'gog pa'i snyoms par 'jug pa ni srid pa'i rtse mo pa yin te /
tasva bhavāgra evopapattiḥ syān na rūpadhātau /
uktaṃ ca sūtre
gang gis de 'thob pa de ni srid pa'i rtse mo kho nar skye bar 'gyur gyis gzugs kyi khams su ni ma yin no /
sa tatra rūpadhātāv upapanno 'bhīkṣṇaṃ saṃjñāveditanirodhaṃ samāpadyate ca vyuttiṣṭhate ceti bcom ldan 'das kyis kyang mdo las de gzugs kyi khams su skyes te yang dang yang du 'du shes dang tshor ba 'gog pa la snyoms par 'jug pa dang ldang bar gsungs te /
tasmād asty ataḥ parihāṇir iti gamyate de lta bas na 'di las yongs su nyams pa yod do zhes bya bar shes so /
yujyata evaitad vaibhāṣikāṇāṃ (Abhidh-k-vy 166) /
sautrāṃtikānāṃ tu katham etat /
ārya eva hi nirodhasamāpattilābhī na cāryamārgād asti parihāṇir iti sautrāṃtikasiddhāṃtaḥ
bye brag tu smra ba rnams kyi ltar na ni 'di rung na /
mdo sde pa rnams ltar na go ji ltar rung /
'gog pa 'thob pa ni 'phags pa kho na yin la /
mdo sde pa rnams kyi grub pa'i mtha' ni 'phags pa'i lam las yongs su nyams pa med do zhes bya ba yin no /
tasyāryasya katham uparibhūmikād āryamārgāt parihāṇir iti iṣyate 'phags pa de ji ltar 'phags pa'i lam gong ma las yongs su nyams par 'dod ce na /
teṣām apy etat sūtraṃ na virudhyate de dag gi ltar na yang mdo 'di mi 'gal lo /
kathaṃ /
yo hi kaścid bhavāgralābhī niyāmam avakrāmati /
so 'nāgāmī san nirodhasamāpattim utpādayet
ji lta zhe na /
'ga' zhig srid pa'i rtse mo thob nas nges pa la 'jug pa gang yin pa de ni phyir mi 'ong ba yin pa las 'gog pa'i snyoms par 'jug pa skyed par yang byad cing /
sa bhavāgrān nirodhasamāpatteś ca parihīyeta de srid pa'i rtse mo'i 'gog pa'i snyoms par 'jug pa las yongs su nyams par yang 'gyur gyi /
na tu mārgāt /
ūrdhvabhūmikasyāryamārgasya kadācid anutpāditatvāt
lam las ni ma yin te /
sa gong ma pa'i 'phags pa'i lam nam yang ma bskyed pa'i phyir ro /
sa parihīṇo bhūtvā dhyānam utpādya rūpadhātāv upapadyet de yongs su nyams par gyur nas bsam gtan bskyed de gzugs kyi khams su skye bar 'gyur ro /
tasmād asty ataḥ parihāṇir na cāryamārgāt parihāṇir iti na svasiddhāntavirodhaḥ de lta bas na 'di las yongs su nyams pa yod kyi 'phags pa'i lam las yongs su nyams pa ni ma yin pas rang gis grub pa'i mtha' dang 'gal ba med do /
navānupūrvasamāpattaya iti /
catvāri dhyānāni catvāra ārūpyā nirodhasamāpattiś ca
mthar gyis gnas pa'i snyoms par 'jug pa dgu zhes bya ba ni bsam gtan bzhi dang gzugs med pa bzhi dang 'gog pa'i snyoms par 'jug pa'o /
prāthamakalpikaṃ pratīti /
āditaḥ samāpattividhāyakaṃ pratīty arthaḥ
'di ni rtsom pa dang po la nges pa yin te zhes bya ba ni dang por snyoms par 'jug pa skyed par byed pa la zhes bya ba'i tha tshig go /
niyatobhayathāvedanīyatvād iti /
niyatavedanīyāsaṃjñisamāpattir upapadyavedanīyatvāt /
ubhayathāvedanīyā nirodhasamāpattir niyatāniyatavedanīyety arthaḥ /
niyatavedanīyā anāgāminaḥ /
aniyatavedanīyārhata ihaiva parinirvāṇāt /
prathamotpādanato 'pīti /
asaṃjñisamāpattiṃ kaścit prathamaṃ manuṣyeṣūtpādayati
myong bar 'gyur bar nges pa dang gnyi ga yin pa'i phyir ro zhes bya ba la /
myong bar 'gyur bar nges pa ni 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa ste /
skyes nas myong bar 'gyur pa'i phyir ro /
gnyi gang myong bar 'gyur ba ni 'gog pa'i snyoms par 'jug pa'o /
myong bar 'gyur bar nges pa dang ma nges pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
myong bar 'gyur bar nges pa ni phyir mi 'ong ba'i 'o /
kaścid rūpadhātau /
nirodhasamāpattiṃ tu manuṣyeṣv evotpādayati /
parihīṇas tu rūpadhātau /
atha kasmān manuṣyeṣv evainām utpādayati /
saṃjñāvedanādvāreṇa vitarkavicārādicaittapracāraparikhinno 'nāgāmī tāṃ tena vihāreṇa sukhaṃ vihareyam iti nirodhasamāpattim utpādayati /
rūpadhātūpapannas tv anāgāmī rūpadhātoḥ śāṃtatvān na tathā tatratyacaitasikapravṛttyā pīḍyata iti na prathamatas tatrotpādayati /
parihīṇas tu pūrvābhyāsatas tām utpādayati /
ārūpyadhātūpapanno 'py ata eva śāṃtatvān naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanopapanno notpādayati
myong bar 'gyur bar ma nges pa ni dgra bcom pa'i ste /
'di nyid du yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir ro /
dang por bskyed pa las kyang zhes bya ba ni 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa ni la la dang por mi dag gi nang du skyed par byed la /
la la ni gzugs kyi khams su'o /
'gog pa'i snyoms par 'jug pa ni mi dag gi nang kho nar skyed par byed la yongs su nyams na ni gzugs kyi khams su'o /
yang ci'i phyir 'di mi dag gi nang kho nar skyed par byed la /
phyir mi 'ong ba 'du shes dang tshor ba'i sgo nas rtog pa dang dpyod pa la sogs pa sems las byung ba rab tu rgyu bas yongs su skyob pa dang zhi bar gnas pas bde bar gnas par bya'o snyam nas 'gog pa'i snyoms par 'jug pa skyed par byed do /
phyir mi 'ong ba gzugs kyi khams su skyes pa ni gzugs kyi khams zhi ba yin pa'i phyir de na yod pa'i sems dang sems las byung ba 'byung bas de ltar gnod par mi byed pas dang por der skyed par mi byed do /
yongs su nyams na ni sngon goms pas de skyed par byed do /
gzugs med pa'i khams su skyes pa 'du shes med 'du shes med min du nye bar 'gro bar skyes pa yang zhi ba de nyid kyi phyir skyed par mi byed do /
nirupadhiśeṣanirvāṇaprasaṃgād vā /
tatra hi rūpaṃ nāsti cittacaittā yadi nirudhyeran parinirvāṇam evāsya syāt /
cittaviprayuktānāṃ kevalānām avasthānāsāmarthyāt
rnam pa gcig tu phung po'i lhag ma med pa'i mya ngan las 'das par thal bar 'gyur ba'i phyir te de na gzugs ni med do /
gal te sems dang sems las byung ba yang 'gags par gyur na sems dang ldan pa ma yin pa rnams 'ba' zhig gnas pa'i mthu med pa'i phyir 'di yongs su mya ngan las 'da' ba kho nar 'gyur ro /
niyatavedanīyasya karmaṇo 'parisamāptaphalasya vighnabhāvenāvasthānān na parinirvāṇasaṃbhavaḥ myong bar 'gyur bar nges pa'i las 'bras bu yongs su rdzogs pa bgegs kyi ngo bor gnas pa'i phyir yongs su mya ngan las 'da' ba ni mi srid do /
asaṃjñisamāpattiṃ tu mokṣasaṃjñayā niḥsaraṇasaṃjñāpūrvakeṇa manasikāreṇa samāpadyata iti rūpadhātāv api prathamataḥ samāpadyate 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa ni thar pa'i 'du shes nges par 'byung ba'i 'du shes sngon du 'gro ba'i yid la byed pas snyoms par 'jug pas gzugs kyi khams su yang dang por snyoms par 'jug go /
kasmāt punar ete iti vistaraḥ /
sarvacittacaittanirodhasvabhāvatvāt ubhe apy ete samāpattī cittacaittanirodhe iti vaktavye ity abhiprāyaḥ
yang ci'i phyir 'di dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni snyoms par 'jug pa 'di gnyi ga yang sems dang sems las byung ba ni thams cad 'gag pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir sems dang sems las byung ba 'gog pa zhes brjod dgos so snyam du bsams pa yin no /
tatprātikūlyena tatsamāpattiprayogād iti /
saṃjñāvedanāprātikūlyena tayoḥ samāpattyoḥ prayogāt
de dag dang mi mthun pas de dag la snyoms par 'jug par sbyor ba'i phyir zhes bya ba ni 'du shes dang tshor ba dang mi mthun pas snyoms par 'jug pa de dag la sbyor ba'i phyir ro /
saṃjñāprātikūlyenāsaṃjñisamāpattiprayogaḥ saṃjñā rogaḥ saṃjñā śalyaḥ saṃjñā gaṇḍaḥ etac chāṃtaṃ etat praṇītam iti vistaraḥ 'du shes dang mi mthun pas ni 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa la sbyor pa yin te /
'du shes ni zug rngu'o /
'du shes ni nad do /
'du shes ni 'bras so /
saṃjñāveditaprātikūlyena nirodhasamāpattiprayogaḥ /
paracittajñānavacanavad (Abhidh-k-vy 167) iti /
yathā paracittajñānavacanaṃ na ca paracittajñānena caittā na jñāyaṃte kadācit /
atha ca parasya cittaṃ jñāsyāmīty evaṃ prathamataḥ prayogāt paracittajñānam ity ucyate /
na paracittacaittajñānam iti /
tadvad ihāpy anayoḥ samāpattyos tathā vacanaṃ /
tatrācittakāny eva nirodhasaṃjñisamāpattyāsaṃjñikānīti vaibhāṣikādayaḥ /
aparisphuṭamanovijñānasacittakānīti sthaviravasumitrādayaḥ /
ālayavijñānasacittakānīti yogācārā iti siddhāṃtabhedaḥ /
tasmād idam upanyasyate /
katham idānīṃ bahukālaniruddhād iti vistaraḥ /
bahukālaniruddhagrahaṇaṃ samanaṃtaraniruddhanirāsārthaṃ /
samanaṃtaraniruddhādīdānīṃ kathaṃ bhavati /
yadi samanaṃtaraniruddham astīty abhyupagataṃ bahukālaniruddham apy astīti kiṃ nābhyupagamyate iti vaibhāṣikāḥ
'di ni zhi ba'o /
'di ni gya nom pa'o snyam nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
'du shes dang tshor ba dang mi mthun pas ni 'gog pa'i snyoms par 'jug pa la sbyor ro /
gzhan gyi sems shes pa zhes bya ba bzhin no zhes bya ba ni dper na gzhan gyi sems shes pa zhes bya ba nam yang gzhan gyi sems shes pas sems las byung ba mi shes pa ma yin mod kyi 'on kyang dang por gzhan gyi sems shes par bya'o snyam du sbyor ba'i phyir gzhan gyi sems shes pa zhes bya ba'i sems dang sems las byung ba shes pa zhes ni mi bya ba de bzhin du 'dir yang snyoms par 'jug pa 'di gnyis la de skad ces bya'o /
de la bye brag tu smra ba la sogs pa ni 'gog pa dang 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa dang 'du shes med pa pa sems med pa pa kho na dag yin no zhes zer la /
gnas brtan dbyig bshes la sogs pa ni yid kyi rnam par shes pa yongs su mi gsal ba kho nas sems dang bcas pa dag yin no zhes zer /
rnal 'byor spyod pa pa dag ni kun gzhi rnam par shes pas sems dang bcas pa dag yin no zhes zer te grub pa'i mtha' tha dad pas de lta bas na /
da ni ji ltar 'gags nas yun ring du lon pa'i sems las zhes bya ba rgyas par 'byung ba 'di nye bar 'god par byed de /
'gags nas yun ring du lon pa smos pa ni 'gags ma thag pa bsal ba'i phyir ro /
bye brag tu smra ba rnams na re de ni 'gags ma thag pa la sogs pa yang ji lta bu zhig yin /
gal te 'gags ma thag pa yod do /
zhes bya bar khas blangs na ni 'gags nas yun ring du lon pa yang ci ste yod do zhes bya bar khas mi blang zhes zer ro /
na samanaṃtaraniruddhasyāstitvaṃ brūmaḥ api tu vartamānaṃ cittam ātmano 'nyacittahetubhāvaṃ vyavasthāpya nirudhyate 'nyac cotpadyate tulādaṇḍanāmonnāmavat 'gags ma thag pa yod pa nyid du ni mi smra'o /
'on kyang srang mda'i mthon dman bzhin du da ltar gyi sems ni bdag nyid kyi sems gzhan gyi rgyu'i dngos po rnam par bzhag nas 'gags la gzhan ni skye'o /
tac ca niruddham aparaṃ ca cittam utpannaṃ bhavatīty anaṃtaraniruddhāc cittāc cittāntaram utpadyate ity ucyate de ni 'gags la sems gzhan ni skye bar 'gyur bas 'gags ma thag pa'i sems las sems gzhan skye'o zhes bya ste /
da lta dang nye bar yang da ltar dang 'dra ba'i phyir ro /
vartamānasāmīpye vartamānavad iti kṛtvā /
apare punar āhur iti sautrāṃtikāḥ /
kathaṃ tāvad ārūpyopapannānām iti vistaraḥ /
tāvacchabdaḥ kramārthaḥ /
idam eva tāvad dṛṣṭāṃtārthaṃ vaktavyam ity arthaḥ /
rūpasya hi samanaṃtarapratyayo neṣyate /
tat katham utpadyate
gzhan dag na re ni zhes bya ba ni mdo sde pa rnams te re zhig gzugs med par skyes pa rnams kyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
re zhig ces bya ba'i sgra ni rim gyis don te /
re zhig dpe'i don 'di kho na brjod par bya ste zhes bya ba'i tha tshig go /
gzugs la ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen yod par mi 'dod na /
de ji ltar skye zhe na /
tasmāc cittād eva taj jāyate na rūpād iti brūmaḥ de ni sems de kho na las skye'i gzugs las ni ma yin no zhes smra'o /
anyonyabījakaṃ hy etad ubhayam iti /
citte 'pi sendriyasya kāyasya bījam asti kāye ca sendriye cittasyeti
'di gnyis ni phan tshun sa bon can yin no zhes bya ba ni sems la yang dbang po dang bcas pa'i lus kyi sa bon yod la dbang po dang bcas pa'i lus la yang sems kyi sa bon yod do zhes bya ba yin no /
paripṛcchāyām iti /
paripṛcchānāmaśāstraṃ kṛtiḥ sthaviravasumitrasya
yongs su dri ba las zhes bya ba ni yongs su dri ba zhes bya ba'i bstan bcos gnas brtan dbyig bshes kyis byas ba yin no /
sa tasyām āha /
paṃcavastukādīny api hi tasaya saṃti śāstrāṇi /
tasmād viśinaṣṭi /
tasyaiva doṣa iti
des de las bshad pa yin te /
de'i bstan bcos bzhi lnga pa la sogs pa yang yod pas de'i phyir khyad par du byed pa yin no /
de la skyon du 'gyur zhes bya ba skyon gang yin zhe na /
katamaḥ sa doṣaḥ /
katham idānīṃ bahukālaniruddhāc cittād iti ya uktaḥ
da ni ji ltar 'gags nas yun ring du lon pa'i sems las zhes bshad pa gang yin pa'o /
trayāṇāṃ saṃnipāta iti /
iṃdriyaviṣayavijñānānāṃ /
saṃjñāvedanayor apy atra nirodho na syād iti /
bhadaṃtavasumitrasyaitan mataṃ /
sacittakatve 'pi tasyā nirodhasamāpatteḥ saṃjñāvedanayos tatra nirodha iti /
tasmād bhadaṃtaghoṣaka evaṃ prasaṃgaṃ karoti /
avidyāsaṃsparśajam iti /
avidyāsaṃhitaḥ sparśo 'vidyāsaṃsparśaḥ
gsum 'dus pa zhes bya ba ni dbang po dang yul dang rnam par shes pa rnams so /
'di la 'du shes dang tshor ba dag kyang 'gag par mi 'gyur ro zhes bya ba ni btsun pa dbyig bshes kyi gzhung lugs 'gog pa'i snyoms par 'jug pa de sems dang bcas pa nyid yin yang 'di la 'du shes dang tshor ba dag 'gog go zhes bya ba yin te /
de'i phyir de ltar thal bar byed pa yin no /
ma rig pa'i 'dus te reg pa las skyes pa zhes bya ba ni ma rig pa dang lhan cig pa'i 'dus te reg pa ni ma rig pa'i 'dus te reg pa'o /
tasmāj jātam avidyāsaṃsparśajaṃ de las skyes pa ni ma rig pa'i 'dus te reg pa las skyes pa'o /
na tu vedanotpattāv iti /
na tu vedanotpattau sparśo viśeṣita īdṛśaḥ sparśo vedanāpratyaya iti /
sa eva bhadaṃtaghoṣaka upasaṃharati /
tasmād acittiketi /
katham acittikāyāḥ samāpattitvam iti
tshor ba skye ba la ni ma byas zhes bya ba ni reg pa 'di lta bu ni tshor ba'i rkyen yin no zhes bya bar ro /
btsun pa dbyangs sgrogs de nyid kyis mjug brtul ba'i phyir de lta bas na sems med pa pa yin no zhes zer zhes bya ba smos so /
dhyānādisamāpattitvam arhati /
samādhinā hi cittacaittāḥ samā āpādyaṃte ekagrīkriyaṃta ity evaṃ matvā pṛcchati (Abhidh-k-vy 168)
ji ltar na sems med pa snyoms par 'jug pa nyid yin zhes bya ba ni 'di snyam du bsam gtan la sogs pa ni snyams [*snyoms?] par 'jug pas sems dang sems las byung ba rnams mnyam par byed rtse gcig par byed pas snyoms par 'jug pa nyid yin par 'os kyi snyam du bsams nas 'dri bar byed pa yin no /
mahābhūtasamatāpādanād iti /
mahābhūtāni samāny āpadyaṃte 'nayeti samāpattiḥ
'byung ba chen po mnyam pa nyid du bsgrub pa'i phyir zhes bya ba ni 'dis 'byung ba chen po rnams mnyam par byed pas na snyoms par 'jug pa yin no /
evam asyāṃ niodhasamāpattau dhyānādiṣu ca samāpattitvaṃ de ltar na 'gog pa'i snyoms par 'jug pa 'di dang bsam gtan la sogs pa la snyoms par 'jug pa nyid yod do /
kā punar iha mahābhūtānāṃ samatā /
cittotpattiprātikūlyasamavasthānaṃ /
samāgacchaṃtīti samāpadyaṃte /
samāgacchaṃti tām iti samāpattiḥ karmasādhanaṃ /
dhyānādīny api samāgacchaṃti yoginaḥ
'di la 'byung ba chen po rnams kyi mnyam pa nyid gang yin zhe na /
sems skye ba dang 'gal bar yang dag par gnas pa'o /
bam po bco lnga pa /
'thob par 'gyur bas na zhes bya ba ni de la snyoms par 'jug cing 'thob par 'gyur bas na snyoms par 'jug pa ste las su sgrub pa yin no /
rnal 'byor pa dag bsam gtan la sogs pa yang 'thob par 'gyur te /
tasmād dhyānādīnām api samāpattitvaṃ bhavati de lta bas na bsam gtan la sogs pa yang snyoms par 'jug pa nyid yin no /
dravyata iti svalakṣaṇataḥ /
cittotpattipratibaṃdhanāt /
yasmāc cittotpattiṃ pratibadhnītaḥ /
na /
samāpatticittenaiveti /
naitad evaṃ
rdzas su zhes bya ba ni rang gi mtshan nyid du'o /
sems skye ba la bgegs byed pa'i phyir zhes bya ba ni 'di ltar sems skye ba'i bgegs byed pa yin no /
ma yin te snyoms par 'jug pa'i sems kho na zhes bya ba de ni de lta ma yin no /
kasmāt /
samāpatticittenaiva tatpratibaṃdhanāt /
cittotpattipratibaṃdhanād ity arthaḥ
ci'i phyir zhe na /
snyoms par 'jug pa'i sems kho na de la bgegs byed pa'i phyir te sems skye ba la bgegs byed pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
katham iti tat pratipādayati /
samāpatticittam eva hīti vistaraḥ
ji lta zhe na /
de bstan pa'i phyir snyoms par 'jug pa'i sems kho na zhes bya ba rgyas par smos te /
tat samāpatticittam eva nānyad dravyaṃ de nyid snyoms par 'jug pa'i sems kho na yin gyi rdzas gzhan ni med do /
cittāṃtaraviruddhaṃ anāgatacittaviruddham utpadyate /
yena cittena kālāṃtaraṃ nātyaṃtaṃ apravṛttimātraṃ bhavati /
mātraśabdo dravyāṃtaravyāvartanārthaḥ /
tadviruddhāśrayāpādanāt /
cittaviruddhasyāśrayasya saṃtānasyāpādanāt kāraṇāt /
yad etad apravṛttimātraṃ /
sāsau samāpattir iti prajñapyate /
prajñaptidharmo 'yaṃ na dravyadharma ity arthaḥ /
yadi na dravyadharmaḥ katham asau saṃskṛtam iti prajñapyate ity ata āha /
tac cāpravṛttimātraṃ /
na pūrvam abhūt nottarakālaṃ vyutthitasya yogino bhavatīti
de dang 'gal ba'i rten bskyed pa'i phyir zhes bya ba ni sems dang 'gal ba'i rten te rgyud bskyed pa'i phyir ro /
sems gang gis na gtan du ma yin pa dus gzhan gyi bar du mi 'jug par 'gyur ba ste /
tsam zhes bya ba'i sgra ni rdzas gzhan bzlog pa'i phyir ro /
sems gzhan dang 'gal ba ste /
ma 'ongs pa'i sems dang 'gal ba skye'o /
mi 'jug pa tsam gang yin pa de la snyoms par 'jug pa zhes gdags te 'di ni btags pa'i chos yin gyi rdzas kyi chos ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
gal te rdzas kyi chos ma yin na 'di ji ltar 'dus byas zhes gdags she na /
smras pa /
mi 'jug pa tsam de yang sngon ma byung ba dang dus phyis langs pa'i rnal 'byor pa la med pa yin pas 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa 'am /
saṃskṛtāsau samāpattir asaṃjñisamāpattir nirodhasamāpattir vā prajñapyate saṃvyavahārato na tu dravyataḥ 'gog pa'i snyoms par 'jug par yang rung snyoms par 'jug pa 'di ni tha snyad du 'dus byas su gdags kyi rdzas su ni ma yin no /
atha veti vistaraḥ /
āśrayasyaiva tathāsamāpādanaṃ tathāvyavasthānam /
avasthāviśeṣaḥ /
samāpattijanitāyā asyāḥ samāpattir ity arthaḥ
rten nyid de ltar mnyam par sgrub pa zhes bya ba ni de lta bur rnam par 'jog pa ste /
gnas skabs kyi khyad par yin te /
kho bo cag ni snyoms par 'jug pas bskyed pa 'di la snyoms par 'jug pa zhes 'dogs so zhes bya ba'i tha tshig go /
sa cāvasthāviśeṣaḥ pūrvaṃ nāsīt pāścāc ca na bhavati vyutthitasyeti saṃskṛtatvaṃ na virudhyate gnas skabs de yang snga ma bzhin du byung bar ma gyur pa dang phyis langs pa la med pas 'dus byas nyid du 'gal ba med do /
atha vā samāpadanam iti pāṭhaḥ /
saṃskṛtāvasthāviśeṣatvād asyāḥ samāpatteḥ saṃskṛtatvaṃ sidhyatīty arthaḥ
yang na snyoms par 'jug pa zhes 'byung ste /
snyoms par 'jug pa de 'dus byas kyi gnas skabs kyi khyad par yin pa'i phyir 'dus byas nyid du 'grub bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
evam āsaṃjñikam iti vistaraḥ /
cittam evāsau yogī tatrāsaṃjñiṣu cittapravṛttiviruddhaṃ labhate
'du shes med pa pa yang de bzhin du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
rnal 'byor pa 'dis 'du shes med pa pa der sems kho na sems 'jug pa pa dang 'gal ba pa 'thob po /
tac cāpravṛttimātraṃ cittacaittānām iti vākyaśeṣaḥ mi 'jug pa tsam de yang sems dang sems las byung ba rnams zhes bya ba tshig lhag ma yin te /
āsaṃjnikam iti prajñapyate na tu dravyato 'stīty abhiprāyaḥ 'du shes med pa pa zhes bya bar gdags kyi rdzas su ni med do zhes bya bar bsams pa yin no /
(II /
46ab) ya ūṣmaṇa iti vistaraḥ /
ūṣmaṇo vijñānasya ca jīvitapratibaddhā pravṛttiḥ
de lta bas na drod dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni drod dang rnam par shes pa 'jug pa ne srog la rag las pa yin no /
tasmāj jīvitam ūṣmaṇo vijñānasya cādhāra ucyate sthitihetus tayor eva de lta bas na srog ni drod dang rnam par shes pa'i rten yin no zhes bya ba ste /
gnas pa'i rgyu yang de dag kho na yin no /
nityānivṛttiprasaṃga iti /
nityam eṣāṃ srotaḥ prasajyeta
rtag tu ldog pa med par thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni 'di dag rtag tu rgyun chags par thal bar 'gyur ba'o /
nikāyasabhāgasya sthitikālāvedha iti ris mthun pa gnas pa'i dus kyi 'phen pa yin zhes bya ba la /
nikāyasabhāgo vyākhyātaḥ /
ta eva tathābhūtās saṃskārā rūpādiskaṃdhasvabhāvā iti /
teṣāṃ sthitiḥ prabaṃdhaḥ
ris mthun pa ni gzugs la sogs pa phung po lnga'i ngo bo nyid kyi 'du byed de lta bu de dag kho na yin no zhes bshad zin to /
de dag gnas pa ni rgyun to /
tasyāḥ kālo yāvat tena sthātavyaṃ /
ta eva tāvaṃtaḥ saṃskārakṣaṇāḥ
de'i dus ni des ji srid du gnas par 'gyur ba'i 'du byed kyi mtshan nyid de snyed pa de dag kho na yin no /
tasyāvedhaḥ (Abhidh-k-vy 169) pratisaṃdhikṣaṇe pūrvajanmakarmaṇo hetubhāvavyavasthānaṃ de 'phangs pa ni tshe rabs snga ma'i las kyis nyid mtshams sbyor ba'i skad cig ma la rgyur rnam par gzhag pa yin no /
kaḥ punar asau hetuḥ /
sāmarthyaviśeṣaḥ /
sa hi skandhaprabandhalakṣaṇāyāḥ sthiteḥ kṣaṇaparaṃparayā kāraṇaṃ bhavati
rgyu de yang gang zhe na /
nus pa'i khyad par yin te /
de ni brgyud pa'i phung po'i rgyun gyi mtshan nyid kyi gnas pa'i rgyur 'gyur ro /
ata eva sthitikālāvedha ucyate de nyid kyi phyir gnas pa'i dus 'phangs pa zhes bya ste /
tāvatkālaṃ pravāhākṣepalakṣaṇatvāt /
tāvat so 'vatiṣṭhata iti
dus re zhig rgyun chags pa la ltos pa'i mtshan nyid yin pa'i phyir ro /
de gnas pa zhes bya ba la /
sa nikāyasabhāgaḥ /
sasyānāṃ pākakālāvedhavat /
yathā sasyānāṃ pākakālāvedhaḥ sāmarthyaviśeṣasvabhāvo bījenāṃkura evādhīyate yaḥ kṣaṇaparaṃparayā ā pākakālāt sasyasaṃtānahetur bhavati
de zhes bya ba ni ris mthun pa'o /
'bru rnams kyi smin pa'i dus 'phen pa lta bu ni ji ltar 'bru rnams kyi smin pa'i dus kyi 'phen pa nus pa'i khyad par gyi ngo bo nyid skad cig ma brgyud pas ji srid ma smin gyi bar du 'bru'i rgyun gyi rgyur 'gyur ba gang yin pa sa bon gyi myu gu la 'jog pa ltar 'di yang de dang 'dra'o /
tadvad etat /
kṣipteṣusthitikālāvedhavac ca /
yathā kṣiptasyeṣoḥ śarasya sthitir ākāśadeśāṃtarotpattiḥ saṃtānānuvṛttiḥ /
tasyāḥ kālo maryādā yataḥ pareṇa sā na bhavati
mda' 'phangs pa dag gi gnas pa'i dus kyi 'phen pa bzhin zhes bya ba la /
mda' 'phangs pa'i gnas pa ni nam mkha'i yul gzhan du 'byung ba ste /
rgyun gyis 'jug pa'o /
de'i dus ni mtshams te gang phan chad du mi 'byung ba'o /
tasyāvedho hetuvyavasthānaṃ /
kaḥ punar asau hetuḥ
de'i 'phen pa ni rgyu rnam par gzhag pa'o /
rgyu de yang gang zhig yin zhe na /
prayatnabhūtātiśayanirvṛttavāyudhātujanitasāmarthyaviśeṣaḥ /
tadyathā kṣipteṣusthitikālāvedho na dravyāṃtaraṃ tadvad ayam āyurlakṣaṇam āvedho draṣṭavyaḥ /
yas tu manyata iti vaiśeṣikaḥ
'bad pa khyad par can du gyur pa las grub pa'i rlung gi khams kyis bskyed pa'i nus pa'i khyad par yin te /
ji ltar mda' 'phangs pa dag gi gnas pa'i dus kyi 'phen pa rdzas gzhan med pa ltar tshe'i mtshan nyid kyi 'phen pa 'di yang de dang 'dra bar blta bar bya'o /
saṃskāro nāma guṇaviśeṣa iti gang zhig sems pa zhes bya ba ni bye brag pa yin no /
pṛthivyādīnāṃ vaiśeṣiko guṇaḥ saṃskāro nāma karmajaḥ karmahetuś ca vegadvitīyanāmā iṣau jāyate /
yadvaśād yasya guṇasya vaśād gamanam iṣor ā patanād bhavatīti
'du byed ces bya ba yon tan gyi khyad par zhes bya ba ni sa la sogs pa yon tan khyad par can 'du byed ces bya ba las /
las skyes pa dang las kyi rgyu can yin pa ming gnyis pa shugs zhes bya ba mda' la skye ste de'i dbang gis yon tan 'di'i dbang gis ma ltung gi bar du 'gro bar 'gyur ro zhes bya ba yin no /
taṃ praty adṛṣṭānta eṣaḥ /
yathā hi saṃskāro nāma bhāvāṃtaram asti /
evam āyur syād iti /
tena tan mataṃ dūṣayaty ācāryaḥ /
tasyeti vistaraḥ /
tasya vaiśeṣikasya tadekatvāt saṃskāraikatvāt /
pratibaṃdhābhāvāc ca pratibaṃdhasya kāṣṭhapratyāghātādilakṣaṇasyābhāvāc ca /
kiṃ /
deśāṃtaraiḥ śīghrataratamaprāptikālabhedānupapattiḥ /
śīghrā śīghratarā śīghratamā prāptiḥ śīghrataratamaprāptiḥ /
kaiḥ /
saha deśāṃtarair ākāśadeśādibhiḥ /
tasyāḥ kālaḥ /
tasya bhedaḥ
de'i phyir de la 'di dper mi rung ste /
ji ltar 'du byed ces bya ba rdzas gzhan yod pa de bzhin du tshe yang yod par 'gyur ro zhe na /
de'i phyir slob dpon gyis de'i gzhung lugs sun dbyung ba de'i ni zhes bya ba rgyas par smos te /
de'i zhes bya ba ni bye brag pa'i'o /
de ni gcig pu yin pa'i phyir zhes bya ba ni 'du byed de gcig pu yin pa'i phyir ro /
gags [*gegs?] byed pa med pa'i phyir zhes bya ba ni shing la rtugs pa la sogs pa'i mtshan nyid kyi gags [*gegs?] byed pa med pa'i phyir ro /
ci zhe na /
yul gzhan dag tu mgyogs pa dang ches dang shin tu ches dang mgyogs par phyin pa'i dus kyi bye brag kyang mi 'thad de /
mgyogs pa dang ches mgyogs pa dang shin tu ches mgyogs pa'o /
gang dag tu zhe na /
yul gzhan dag dang bcas par te nam mkha'i yul la sogs par ro /
tasyānupapatti /
śīghrā śīghratarā śīghratamā deśāṃtaraiḥ saha prāptir nopapadyate /
pūrvoktād asmāt kāraṇadvayāt saṃskārasyāviśiṣṭatvāt patanānupapattiś ca
de'i dus de'i bye brag de mi 'thad de gong du bshad pa'i gtan tshigs de gnyis kyis ni yul gzhan dag dang bcas par mgyogs pa dang ches mgyogs pa dang shin tu ches mgyogs par mi 'thad do /
'du byed pa la khyad par med pa'i phyir ltung bar yang mi 'thad do /
patanaṃ ca iṣor nopapadyate sati saṃskāre 'du byed yod na mda' ltung bar yang mi 'thad de /
na hy etad iṣṭam sati kāraṇe kāryaṃ na bhavatīti /
vāyunā tatpratibaṃdha iti cet syān mataṃ vāyur atra pratibaṃdhaḥ /
pratibaṃdhaviśeṣāc chīghrataratamaprāptikālabhedaḥ patanaṃ copapadyata iti sparśavaddravyasaṃyogād abhāvaḥ karmaṇa iti vacanāt
rgyu yod bzhin du 'bras bu mi 'byung ngo zhes bya ba 'di ni mi 'dod do /
gal te rlung gis de la gags [*gegs?] byas so zhe na zhes bya ba ni gal te de la rlung gis gags [*gegs?] byas pa'i phyir rlung gags [*gegs?] byed pa'i khyad par las mgyogs pa dang ches dang shin tu ches mgyogs par phyin par yang 'thad la ltung bar yang 'thad de /
reg pa dang ldan pa'i rdzas phrad pa las las med do zhes 'byung ba'i phyir ro zhes bya bar 'dod na /
atrocyate arvākpatanaprasaṃgo jyāvibhāgānaṃtaram evārvāg avarata eva vāyusaṃyogāt sa iṣu patet 'dir tshu rol du ltung bar thal bar 'gyur ro zhes bya ba smos te /
mda' 'phangs na rlung dang ldan pas gzhu rgyud dang bral ma thag kho nar drung nyid du ltung bar 'gyur ro /
atha pratibadhyamāno 'pi vāyunā nārvāk patet na vā kadācit patet na paścād api pated ity arthaḥ 'on te rlung gis gags [*gegs?] byas kyang dung du mi ltung na ni gzhar yang mi ltung bar 'gyur te phyis kyang ltung bar mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
kiṃkāraṇaṃ /
vāyor aviśeṣāt /
yathā hi samīpe vāyur evaṃ dūre 'pīti
ci'i phyir zhe na /
rlung la khyad par med pa'i phyir te nye ba la ji lta bar ring ba la yang de dang 'dra'o /
caturthī viṣamāparihāreṇeti /
atyaśanāder viṣamasyāparihāreṇa /
kṣīṇa āyuṣi puṇyakṣayasya maraṇe nāsti sāmarthyaṃ /
tena tṛtīyā koṭir na prāpnoti /
tasmād ubhayakṣaye sati maraṇam ubhayakṣayād iti /
ubhayakṣaye satīti yo 'rthaḥ /
(Abhidh-k-vy 170) so 'rtha ubhayakṣayād ity ayam artha ukto veditavyaḥ /
āyurakṣayād api maraṇaṃ bhavatīti kathaṃ gamyate
ya nga ba yongs su ma spangs pas so zhes bya ba ni bag med par za ba la sogs pa'i ya nga ba ma spangs pas so /
tshe zad na bsod nams zad pa 'chi ba la nus pa med de de'i phyir mu gsum par mi 'gyur ro /
de lta bas na gnyi ga zad na gnyi ga zad pa las 'chi ba zhes bya ba ni gnyi ga zad na zhes bya ba'i don gang yin pa de ni gnyi ga zad pas zhes bya ba'i don 'di yin par bshad par rig par bya'o /
tshe ma zad par yang 'chi bar 'gyur ro zhes bya ba ji ltar shes she na /
'bru la sogs pa dang chos mthun pa'i phyir te /
sasyādisādharmyāt /
sasyādīnāṃ hi bījāvedhaparikṣaye sati satsu pratyayāṃtareṣu kṣetrodakādiṣu dṛṣṭā saṃtānanivṛttir aprāpyaiva phalakālaṃ phalapākakālaṃ vā
'bru la sogs pa ni sa bon gyi 'phen pa yongs su zad phan chad zhing dang chu la sogs pa rkyen gzhan yod kyang 'bras bu smin pa'am /
'bras bu smin pa'i dus su ma phyin pa kho nar rgyun ldog pa yang mthong ste /
bījasya nātisāratvāt /
saty api ca sārabījākṣepe salilādisthitivṛddhipratyābhāvād dṛṣṭā saṃtānanivṛttiḥ /
sārabījākṣepasthitivṛddhipratyayābhāve 'pi dṛṣṭā
sa bon shin tu grung ba ma yin pa'i phyir ro /
sa bon grung po'i 'phen pa yod kyang chu la sogs pa gnas pa dang 'phel ba la sogs pa'i rkyen med pa'i phyir rgyun ldog pa yang mthong ngo /
sa bon gyi 'phen pa dang gnas pa dang 'phel ba'i rkyen med na yang mthong ste /
yadā bījākṣepaś ca parisamāpto bhavati salilasya cābhāvaḥ /
saty api ca sārabījākṣepe salilādisthitivṛddhipratyaye ca jaṃgamādyupakramakṛtā dṛṣṭā sasyādīnāṃ saṃtānanivṛttir iti /
yasyāśrayopaghātād upaghātas tatsaṃtatyadhīnatvād iti /
bahirdeśikamatam etat /
āśrayasaṃtatipratibaddhaṃ tad āyur iti saṃtatyupanibaddham ity ucyate /
kāśmīramate 'pi sa evārthaḥ /
śabdamātraṃ tu bhidyate /
sāṃtarāyaṃ niraṃtarāyam iti /
atha vā saṃtatyupanibaddham iti svasaṃtatyupanibaddhaṃ saṃtānavarty eva tat kevalaṃ na tu sakṛd utpannaṃ tiṣṭhatīti sāṃtarāyam ity ucyate /
anenāgamena asty akālamṛtyur iti darśayann āha
gang gi tshe sa bon gyi 'phen pa yang yongs su rdzogs pa yin la chu yang med pa na'o /
sa bon grung po'i 'phen pa yang yod la chu la sogs pa gnas pa dang 'phel ba'i rkyen yang yod kyang 'gro ba la sogs pa'i gnod pas 'bru la sogs pa'i rgyun ldog pa yang mthong ba lta bu'o /
gang la lus la gnod pas gnod par 'gyur ba de ni rgyud la rag lus pa'i phyir zhes bya ba 'di ni nyi 'og pa'i gzhung lugs yin te /
tshe de ni lus kyi rgyud la rag lus pa yin pas rgyud la rag lus pa zhes bya'o /
kha che ba'i gzhung lugs ltar na yang don ni de kho nar zad de glo bur dang bcas pa dang glo bur med pa zhes bya ba sgra tsam zhig tha dad par zad do /
yang na rgyud la rag lus pa de ni rgyud kho na la yod pa 'ba' zhig yin gyi lan cig skyes nas gnas pa ma yin pas glo bur dang bcas pa zhes bya ste /
lung 'dis ni dus ma yin par 'chi ba yod do zhes ston par byed pa yin no /
sūtre 'py uktaṃ catvāra ātmabhāvapratilaṃbhā iti vistaraḥ mdo las kyang dus ma yin par 'chi ba yod par 'byung ngo zhes bstan pa'i phyir mdo las lus thob pa ni bzhi ste zhes bya ba rgyas par smos ta /
ātmasaṃcetanā ātmanā māraṇaṃ /
parasaṃcetanā pareṇa māraṇaṃ /
buddhānāṃ ceti vaktavyaṃ /
kim /
ātmasaṃcetanaiva kramate
bdag nyid 'chi ba ni bdag nyid kyis 'chi ba'o /
gzhan gyis gsod pa ni pha rol pos gsod pa'o /
sangs rgyas rnams kyi yang yin par brjod par bya ba ci zhe na /
bdag nyid 'grongs ba de bdag nyid 'grongs pa'i phyir ro /
svayaṃmṛtyutvāt /
anupakramaṇadharmāṇo hi buddhā bhagavaṃto āyurutsargavaśitvalābhinaś ca
sangs rgyas bcom ldan 'das rnams ni mi brdzi ba'i chos can dang sku tshe gtong ba la mnga' brnyes pa yang yin no /
prāyeṇeti grahaṇaṃ caturthakoṭyabhihitanārakāṃtarābhavikādiparivarjanārthaṃ phal cher zhes bya ba smos pa ni mu bzhi par bstan pa dmyal ba dang srid pa bar ma pa la sogs pa yongs su spangs pa'i phyir ro /
rājarṣayaś cakravartipūrvā pravrajitāḥ /
jinadūto yo buddhena bhagavatā dūtaḥ kaścit saṃpreṣitaḥ tadyathā śukaḥ kaścid bhagavatā āmrapālyāḥ preṣito licchavibhiś ca yogyāṃ kurvāṇair dṛṣṭaḥ śarajālenāpūryamāṇo 'pi mārayituṃ na śakyate
rgyal po'i drang srong ni sngon 'khor los sgyur ba'i rgyal po byed byed pa las rab tu byung ba'o /
rgyal ba'i pho nya ni sangs rgyas bcom ldan 'das kyis 'ga' zhig pho nyar btang ba gang yin pa ste /
dper na bcom ldan 'das kyis ne tso gcig cig aa mra skyong ma'i thog tu btang ba litstsha b'i rnams kyis phrin zer ba yin par mthong nas mda' rub kyis brubs kyang gsad par ma nus pa lta bu ste /
yāvad dhi sa dūtakṛtyaṃ na karoti tāvan nātmasaṃcetanā kramate na parasaṃcetanā ji srid du pho nya'i bya ba de ma byas pa de srid du bdag nyid 'chi bar yang mi 'gyur la gzhan gyis gsod par yang mi 'gyur ro /
jinādiṣṭa iyaṃtaṃ kālam anena jīvitavyam iti ya ādiṣṭo bhagavatā rgyal bas bstan pa ni bcom ldan 'das kyis 'dis 'di srid cig thub par 'gyur ro zhes bka' stsal pa gang yin pa'o /
dharmilādayaḥ pūrvayogavidbhya āgamitavyāḥ chos len zhes bya ba la sogs pa ni sngon gyi gtam rgyud dag las khong du chud par bya'o /
ādiśabdena cānye 'pi tata eva cāgamayitavyāḥ /
teṣāṃ nātmasaṃcetanā kramate na parasaṃcetanā /
caramabhavikānāṃ ca ye tasminn eva jannani arhattvaṃ prāpnuvaṃti
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni gzhan dag kyang rtogs par bya ste /
de dag ni bdag nyid kyang 'chi bar mi 'gyur la gzhan gyis kyang gsod par mi 'gyur ro /
srid pa tha ma pa'i byang chub sems dpa' rnams ni gang dag tshe de kho na la dgra bcom pa nyid 'thob pa yin no /
bodhisattvamātus tatgarbhāyā bodhisattvagarbhāyāḥ byang chub sems dpa' yum de'i lhums na gnas pa ni byang chub sems dpa' lhums na bzhugs pa'o /
cakravartimātuḥ cakravartigarbhāyā nātmasaṃcetanā na parasaṃcetanā 'khor los sgyur ba'i ma 'khor los sgyur ba mngal na gnas pa ste /
de dag ni bdag nyid kyang mi 'chi la gzhan gyis kyang gsod par mi 'gyur ro /
yadi tarhi sarveṣāṃ rūpārūpyāvacarāṇāṃ nātmasaṃcetanā na parasaṃcetanā atha kasmāt sūtre uktam iti vistaraḥ gal te gzugs dang gzugs med pa na spyod pa thams cad bdag nyid kyang mi 'chi la gzhan gyis kyang gsod par mi 'gyur na /
'o na yang ci'i phyir mdo las gsungs zhes bya ba rgyas par smos te /
de na ni gnyi ga med do zhes bya ba ni 'du shes med 'du shes med min gyi skye mched de na'o /
tatra cobhayaṃ nāstīti /
tatra naivasaṃjñānāsaṃjñāyatane svabhūmika āryamārgo nāsti yāvad eva saṃjñāsamāpattis tāvad ājñāprativedha iti vacanāt /
nāpy uparibhūmisāmaṃtaka ūrdhvabhūmyabhāvāt /
parabhūmika āryamārga ity ākiṃcanyāyatanabhūmikaḥ /
(Abhidh-k-vy 171) /
āryākiṃcanyasāmmukhyād bhavāgre tv āsravakṣaya iti vacanāt /
paryaṃtagrahaṇāt tarhīti /
tarhīty arthāṃtaravivakṣāyāṃ nipātaḥ /
tadādisaṃpratyaya iti /
tasya paryaṃtasya naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasyādiś catvāri dhyānāni trayaś ca śeṣā ārūpyāḥ /
na tu kāmadhātus tadādir asamāhitatvena visādṛśyāt /
samāpattito vā dhyānārūpyā eva tadādiḥ /
navānupūrvasamāpattaya iti vacanāt /
tatra saṃpratyayas tadādisaṃpratyayaḥ /
asti kvacid anyatrāpy evaṃ dṛṣṭam iti astīty āha /
kvacid ādinā paryaṃta ityādi /
tadyathā devā brahmakāyikā iti /
devā brahmakāyikāḥ tatparyaṃtagrahaṇāc ca brahmapurohitā mahābrahmāṇaś ca prathamā sukhopapattiḥ
rang gi sa pa'i 'phags pa'i lam ni med de /
ji srid du 'du shes la snyoms par 'jug pa de srid du de kun shes pa 'thob bo zhes 'byung ba'i phyir ro /
sa gong ma pa'i nyer bsdogs kyang med de gong nas med pa'i phyir ro /
gzhan gyi sa pa'i 'phags pa'i lam zhes bya ba ni ci yang med pa'i skye mched kyi sa pa'i 'phags pa'i lam ste /
srid rtser 'phags pa ci yang med /
mngon sum byas pas zag pa zad /
ces bya ba'i phyir ro /
'o na ni mtha' smos pas zhes bya ba la /
'o na zhes bya ba ni don gzhan brjod par 'dod pa'i tshig gi phrad yin no /
de la sogs pa go'o zhes bya ba ni mtha' ma 'du shes med 'du shes med min de la sogs pa ste bsam gtan bzhi pa dang gzugs med pa lhag ma gsum mo /
'dod pa'i khams ni de la sogs pa ma yin te /
mnyam par gzhag pa ma yin pa nyid kyis mi 'dra ba'i phyir ro /
yang na snyoms par 'jug pa'i sgo nas de la sogs pa gzugs dang gzugs med pa dag kho na yin te mthar gyis gnas pa'i snyoms par 'jug pa dgu zhes 'byung ba'i phyir ro /
de rtogs pa ni de la sogs pa go ba'o /
gzhan la lar yang 'di lta bu mthong ba yod dam zhe na /
smras pa /
yod de /
la lar ni mtha' yang dang pos go zhes bya ba rgyas par smos so /
'di lta ste tshangs ris kyi lha dag lta bu zhes bya ba ni tshangs ris kyi lha dag dang de'i mtha' bsdus pas tshangs pa'i mdun na 'don dang tshangs chen dag kyang bde ba skye ba dang po yin no /
tadyathā devā ābhāsvarā iti /
ābhāsvarās tadādigrahānāc ca parīttābhā apramāṇābhāś ca dvitīyā sukhopapattir iti
'di lta ste 'od gsal ba'i lha rnams lta bu zhes bya ba ni 'od gsal ba dag dang de la sogs pa bsdus pas 'od chung dang tshad med 'od rnams kyang bde ba skye ba gnyis pa yin no /
tisra eva hi sukhopapattaya iṣyaṃte /
sukhopapattayas tisro nava tridhyānabhūmaya iti vacanāt /
eṣa hi dṛṣṭāṃtadharma iti /
etad dṛṣtāṃtacaritaṃ yad ekam api tatprakāraṃ nirdiśate na sarvaṃ śeṣasaṃpratyayaś ca bhavati /
tadyathā anityaḥ śabdaḥ
bde ba skye ba ni gsum kho nar 'dod de /
bde ba skye ba gsum po ni /
bsam gtan gsum la sa dgu yin /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
dpe'i chos ni 'di yin zhes bya ba ni gang de'i rnam pa gcig ston par byed kyi thams cad ma yin yang lhag ma rnams rtogs par 'gyur ba ni dpe'i tshul yin te /
dper na sgra ni mi rtag pa ste /
kṛtakatvāt yathā ghaṭa iti paṭādīny api gṛhyaṃte /
tadyathāśabdasya dṛṣṭāṃtavācakatvāt /
anupasaṃhāra eṣa iti
byas pa'i phyir /
'di lta ste bum pa lta bu'o zhes byas nas 'di lta ste zhes bya ba'i sgra ni dper brjod pa yin pa'i phyir ras yug la sogs pa yang bsdus pa lta bu'o /
adṛṣṭāṃta ity arthaḥ /
manuṣyās tadekatyāś ca devā iti /
tadeke devāḥ ṣaṭ kāmāvacarā devāḥ prathamābhinirvṛttavarjyāś ca prathamadhyānopapannā devā ity etāvaṃta eva nānātvakāyā nānātvasaṃjñinaḥ sattvā naitadvyatiriktāḥ saṃtīti nāyaṃ tadyathāśabdo dṛṣṭāṃtavācakaḥ /
tasmād upadarśanārtha evāyaṃ draṣṭavyaḥ
'di ni nye bar sbyar du mi rung ngo zhes bya ba ni dper mi rung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
mi rnams dang lha kha cig go zhes bya ba la /
lha kha cig ni 'dod pa na spyod pa drug dang bsam gtan dang por skyes pa'i lha dang por byung ba ma gtogs pa rnams te lus tha dad pa dang 'du shes tha dad pa'i sems can ni 'di dag kho na tsam du zad kyi 'di dag la ma gtogs pa med pas 'di lta ste zhes bya ba'i sgra 'di ni dper brjod pa ma yin no /
de lta bas na 'di ni nye bar bstan pa'i don kho nar blta bar bya'o /
upadarśanārthatve ca sati tad eva sthitam etat /
paryaṃtagrahaṇāt tadādisaṃpratyaya iti /
(II /
46cd) viparyayād asaṃskṛta iti /
yatraitāni na bhavaṃti
nye bar bstan pa nyid yin dang de kho na dang 'dra bar mtha' smos pas de la sogs pa go'o zhes bya ba 'di gnas pa yin no /
bzlog pa ni 'dus ma byas so zhes bya ba ni gang la 'di dag med pa de ni 'dus ma byas yin no zhes bya ba yin no /
so 'saṃskṛta iti /
nanu ca sthitir asaṃskṛtalakṣaṇam asti /
nāsaṃskṛtasya sthitir dravyāṃtararūpāsti
'dus ma byas kyi mtshan nyid gnas pa yang yod pa ma yin nam zhe na /
'dus ma byas kyi gnas pa rdzas gzhan gyi ngo bo ni med do /
dravyāṃtararūpāṇi ceha saṃskṛtalakṣaṇānīṣyaṃta ity acodyam etat /
nanu ca trīṇīmānīti vistaraḥ
'dir ni 'dus byas kyi mtshan nyid rdzas gzhan gyi ngo bo dag yin par 'dod pas 'di ni klan kar mi rung ngo /
mdo las gsum po 'di dag ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ji lta bu zhe na /
kathaṃ /
sūtre trīṇīmāni bhikṣavaḥ saṃskṛtasya saṃskṛtalakṣaṇāni
mdo las dge slong dag gsum po 'di dag ni 'dus byas kyi mtshan nyid yin no /
katamāni trīṇi /
saṃskṛtasya bhikṣava utpādo 'pi prajñāyate /
vyayo 'pi prajñāyate
gsum gang zhe na /
dge slong dag 'dus byas la skye ba yang mngon no /
'jig pa yang mngon no /
sthityanyathātvam apīti /
caturtham apy atra vaktavyaṃ syād iti vaibhāṣikāḥ /
kiṃ cātra noktam iti codakaḥ
gnas pa gzhan du 'gyur ba yang mngon no zhes gsungs pa yin no /
der bzhi pa yang brjod par bya dgos zhes zer ba ni bye brag tu sma ba rnams yin no /
sthitir iti vaibhāṣikāḥ /
yat tarhīdaṃ sthityanyathātvam apīti sthitiśabdo 'tra śrūyate /
katham idam ucyate sthitir nokteti codakābhiprāyaḥ /
jarāyā eṣa paryāya iti
'o na ni gnas pa gzhan du 'gyur ba zhes bya ba gang yin pa zhes bya ba la /
rgol ba po'i bsam pa ni 'di la gnas pa zhes bya ba'i sgra grag na ni ji ltar gnas pa ma gsungs so zhes bya ba 'di brjod snyam pa yin no /
jareyam uktā sthiter anyathātvaṃ sthityanyathātvam iti /
tadyathā jāter utpāda iti paryāyaḥ
'di ni rga ba'i rnam grangs yin zhes bya ba ni gnas pa las gzhan du 'gyur ba ni gnas pa gzhan du 'gyur ba'o zhes rga ba 'di bstan pa yin te /
anityatāyāś ca vyayaḥ /
tathā jarāyāḥ (Abhidh-k-vy 172) sthityanyathātvaṃ paryāya iti /
kasmāt punar lakṣaṇacatuṣṭe sati bhagavatā trīṇy evoktānīti
dper skye ba'i rnam grangs 'byung ba zhes bya ba dang mi rtag pa nyid kyis 'jig pa zhes bya ba de bzhin du gnas pa gzhan du 'gyur ba ni rga ba'i rnam grangs yin no /
yang ci'i phyir mtshan nyid bzhi yod bzhin du bcom ldan 'das kyis gsum kho na zhig gsungs she na /
ata āha /
ye hi dharmā iti vistaraḥ /
udvejanārthaṃ vineyānāṃ jātijarānityatā iti dharmāṇāṃ lakṣaṇāny uktāni /
ābhiprāyiko hi sūtranirdeśo na lākṣaṇiko yathābhidharmaḥ
de'i phyir chos gang dag ces bya ba rgyas par smos so /
'dul ba rnams skyo bar bya ba'i phyir skye ba dang rga ba dang mi rtag pa nyid de dag kho na chos rnams kyi mtshan nyid du gsungs te mdo las bstan pa ni dgongs pa can yin la chos mngon pa las bstan pa ni mtshan nyid pa yin no /
jarānityate punaḥ pratyutpannād atītam iti /
saṃcārayati ity adhikāro 'nuvartate
rga ba dang mi rtag pa nyid kyis ni da ltar byung ba nas 'das par te zhes bya ba ni sbed do zhes bya bar skabs dang sbyar te /
jarānityate pratyutpannād adhvano 'tītam adhvānaṃ saṃcārayataḥ rga ba dang mi rtag pa nyid dag gis na da ltar byung ba'i dus nas 'das par sbed do /
kasmāt /
durbalīkṛtya vighātāt /
jarā durbalīkaroti /
anityatā nihaṃtīti kṛtvā /
nanu cānityataiva dharmaṃ pratyutpannād adhvano 'tītam adhvānaṃ saṃcārayati
ci'i phyir zhe na nyam chung ngur byas te 'joms par byed pa'i phyir te /
dga' bas ni nyam chung ngu byed la mi rtag pa nyid kyis ni 'joms pa'i phyir ro /
mi rtag pa nyid kho nas chos da ltar byung ba'i dus nas 'das pa'i dus su sbed par byed kyi rga bas ni ma yin te /
na jarā /
jarā hi kevalaṃ dharmaṃ durbalīkaroti
rga bas ni chos nyam chung ngur byed pa 'ba' zhig tu zad pa ma yin nam /
kasmād evam ucyate /
jarānityate pratyutpannād atītaṃ saṃcārayata iti
ci'i phyir 'di skad du rga ba dang mi rtag pa nyid dag gis ni da ltar byung ba nas 'das par sbed par byed do zhes bshad ce na /
āha /
durbalīkaraṇaṃ api tadadhvasaṃcārāyaiva vartate /
na hy adurbalīkṛtasyādhvasaṃcāro 'stīti jarāpi tatsaṃcāre vyavasthāpyate /
asaṃskṛtasyāpi ca svalakṣaṇasthitibhāvād iti /
svalakṣaṇe sthitiḥ /
sthityā bhāvaḥ /
tasmāt sthitibhāvāt /
asau sthitiḥ saṃskṛtalakṣaṇaṃ na vyavasthāpitā
de'i phyir smras pa /
nyam chung ngur byed pa yang de dus su sbed par byed pa kho nar 'gyur te /
nyam chung ngur ma byas pa la dus su 'pho ba med pas dga' ba yang de dus su sbed par rnam par gzhag go /
'dus ma byas kyang rang gi mtshan nyid la gnas pa yod pa'i phyir zhas bya ba ni rang gi mtshan nyid la gnas pa'i gnas pa yod do /
gnas pa yod pa de'i phyir gnas pa ni 'dus byas kyi mtshan nyid du rnam par ma gzhag ste /
sthitir hy asaṃskṛtāvasthāviśeṣalakṣaṇayā sthityā sadṛśīti tasyāsaṃskṛtasya saṃskṛtatvaprasaṃgaparijihīrṣayā na lakṣaṇam uktam ity abhiprāyo bhagavato dharmasvāminaḥ gnas pa ni 'dus ma byas kyi gnas skabs kyi khyad par gyi mtshan nyid kyi gnas pa dang 'dra bas chos kyi rjes bcom ldan 'das kyi dgongs pa ni 'dus ma byas de 'dus byas nyid du thal bar 'gyur ba spang bar bzhed nas mtshan nyid du ma bshad do snyam pa yin no /
anye punaḥ kalpayaṃtīti /
sūtre 'pi sthitir ukteti kathayaṃti
gzhan dag rtog par byed pa ni zhes bya ba ni mdo las kyang gnas pa bshad do zhes bya bar brjod pa yin te /
sthitiṃ jarāṃ cābhisamasya sthitiś ca sthityanyathātvaṃ ca sthityanyathātvam iti abhisamasya ekaṃ lakṣaṇam uktaṃ sūtre mdo las /
rga ba dang gnas pa bsdus te gnas pa dang gzhan du 'gyur ba ni gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid do zhes bsdus te bshad kyi bye brag tu ni ma yin no /
na vibhāgaśaḥ /
kasmāt /
trīṇīmāni saṃskṛtalakṣaṇānīti vacanavirodhaprasaṃgāt /
kim atra prayojanam ity ata āha /
eṣā hy eṣu saṃgāspadam iti vistaraḥ /
eṣā hi sthitir eṣu jātyādiṣu saṃgāspadaṃ saṃgasthānaṃ dharmo 'nayā tiṣṭhatīty abhiprāyaḥ śriyam ivaināṃ sthitiṃ kālakarṇīsahitāṃ alakṣṃīsahitāṃ darśayāmāsa bhagavān tasyāṃ sthityām asaṃgārthaṃ /
nāsyām āsaṃgaḥ kartavyo yasmād iyam anitatayānubaddhā lakṣmīr ivālakṣmyeti tad ekīyaṃ vyākhyānaṃ /
apare tu vyācakṣate /
nāsyām āsaṃktavyaṃ yasmād iyaṃ jarayānubaddhā lakṣmīr ivālakṣmyeti
ci'i phyir zhe na /
gsum po 'di dag ni 'dus byas kyi mtshan nyid yin no zhes 'byung ba 'gal bar thal bar 'gyur ba'i phyir ro /
'di dag ni nang na 'di ni chags pa'i gzhi yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
'di dag ni nang na zhes bya ba ni skye ba la sogs pa'i nang na'o /
'di zhes bya ba ni gnas pa'o /
chags pa'i gzhi ni chags pa'i gnas te 'dis chos gnas par 'gyur ro snyam pa yin no /
de'i phyir bcom ldan 'das kyis gnas pa de la ma chags par bya ba'i don du gnas pa dpal dang 'dra ba 'di bkra mi shis pa rnam nag ma dang lhan cig tu bstan te /
kha cig ni 'di skad du 'di la chags par mi bya ste /
'di ltar 'di ni bkra shis ma dang bkra mi shis ma bzhin du mi rtag pa nyid dang rjes su 'brel pa yin no zhes bya bar 'chad do /
gzhan dag ni 'di la chags par mi bya ste /
'di ltar 'di bkra shis ma dang bkra mi shis ma bzhin du rga ba dang rjes su 'brel ba yin te /
jarayā hy anyathātvalakṣaṇayā asyā ekīkaraṇaṃ nānityatayeti gzhan du 'gyur ba'i mtshan nyid kyi rga ba dang gcig tu bya ba yin gyi mi rtag pa nyid dang ni ma yin no zhes zer ro /
ataś catvāry eva saṃskṛtalakṣaṇānīti /
ubhayor api pakṣayor ayam upasaṃhāraḥ
de'i phyir 'dus byas kyi mtshan nyid ni bzhi kho na'o zhes bya ba ni phyogs gnyi ga'i mjug sdud pa yin no /
(II /
47ab) anyair jātyādibhir bhavitavyam iti /
jātisāmarthyāt kaścit saṃskṛto dharmo jāyate
skye ba la sogs pa gzhan yang yod par 'gyur ro zhes bya ba ni skye ba'i mthus 'dus byas kyi chos 'ga' zhig skye bar 'gyur na skye ba yang 'dus byas yin pas /
jātir api saṃskṛtā /
tasmāt tasyā api anyayā jātyā bhavitavyaṃ svātmani vṛttivirodhāt /
sarvaṃ saṃskṛtalakṣaṇair iti ca siddhaṃtāt /
evaṃ jarādayo 'pi yojyāḥ /
jātijātyādayas teṣām (Abhidh-k-vy 173) iti /
jātijātyādayaś ca teṣām iti caśabdo luptanirdiṣṭo draṣṭavyaḥ /
nanu caikaikasyeti vistaraḥ /
ekaikasya lakṣaṇasya caturlakṣaṇī caturṇāṃ lakṣaṇānāṃ samāhāraḥ caturlakṣaṇī prāpnoti /
aparyavasānadoṣaś ca aniṣṭhādoṣaś ca /
teṣām anulakṣaṇānāṃ punar anyajātyādiprasaṃgāt /
jāter jāter jātijāter yāvad antiyatāyā anityatāyā anityatānityatāyāś ca prasaṃgāt /
te 'ṣṭadharmaikavṛttayaḥ /
te iti puṃliṃganirdeśo dharmābhisaṃbaṃdhāt /
te jātyādijātijātyādisvabhāvā dharmā yathākramam aṣṭadharmaikavṛttayaḥ
de lta bas na de la yang skye ba gzhan yod par 'gyur te /
bdag nyid la byed pa 'gal ba'i phyir dang grub pa'i mtha' las /
thams cad 'dus byas mtshan nyid dang zhes 'byung ba'i phyir ro /
de bzhin du rga ba la sogs pa la yang sbyar bar bya'o /
de dag ni skye ba'i skye la sogs zhes bya ba ni de dag skye ba'i skye la sogs pa yang zhes bya bar 'dir yang zhes bya ba'i sgra mi mngon par bstan par blta bar bya'o /
re re la yang mtshan nyid bzhi pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mtshan nyid re re la mtshan nyid bzhi pa ste /
mtshan nyid bzhi po tshan gcig tu byas pa'i mtshan nyid bzhi par 'gyur ro /
mtha' thug pa med pa'i skyon du yang zhes bya ba ni mu thug pa med pa'i skyon du yang ste skye ba la yang mi rtag pa nyid kyi bar yod pa dang mi rtag pa nyid kyi bar la yang yod par thal bar 'gyur ba'i phyir dang mthun pa'i mtshan nyid de dag la yang skye ba gzhan la sogs pa yod par thal bar 'gyur ba'i phyir ro /
de chos brgyad dang gcig la 'jug ces bya ba ni skye ba la sogs pa dang skye ba'i skye ba la sogs pa'i ngo bo nyid kyi chos de dag ni rim bzhin du chos brgyad dang gcig la 'jug ste skye ba la sogs pa ni chos brgyad la 'jug go /
jātyādīnām aṣṭāsu dharmeṣu vṛttiḥ skye ba'i skye ba la sogs pa ni chos gcig la'o /
jātijātyādīnāṃ caikadharme /
ātmanavamā hīti lakṣaṇānulakṣaṇāpekṣa evam uktaṃ
bdag nyid rtogs par dgu zhes bya ba ni mtshan nyid dang mthun pa'i mtshan nyid dag la ltos nas de skad bshad kyi /
na hi yathāsaṃbhavaṃ tatra prāptyādayo bhūtāni bhautikāni vā notpadyaṃte de la ci rigs par thob pa la sogs pa dang 'byung ba dag dang 'byung ba las gyur ba dag mi 'byung ba ni ma yin te /
'dod na dbang po med pa dang /
kāme 'ṣṭadravyako 'śabdaḥ sgra med phra rab rdul rdzas brgyad /
sarvaṃ saṃskṛtalakṣaṇaiḥ prāptyā veti caivamādivacanāt /
jātir ātmānaṃ virahayyeti vistaraḥ
ces bya ba dang /
thams cad 'dus byas mtshan nyid dang mtshan nyid thob pa'am zhes bya ba la sogs pa 'byung ba'i phyir ro /
svātmani vṛttivirodha ity ataḥ ātmānam virahayya muktvāṣṭau dharmān janayati skye bas ni bdag nyid ma gtogs par zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rang gi bdag nyid la byed pa 'gal bas de'i phyir bdag nyid ma gtogs par chos brgyad skyed par byed do /
katamān aṣṭau /
taṃ dharmaṃ rūpaṃ cittaṃ vā sthitiṃ jarām anityatāṃ jātijātiṃ sthitisthitiṃ jarājarām anityatānityatāṃ ca janayati
brgyad gang zhe na gzugs sam sems kyi chos de dang gnas pa dang rga ba dang mi rtag pa nyid dang skye ba'i skye ba dang gnas pa'i gnas pa dang rga ba'i rga ba dang mi rtag pa nyid kyis mi rtag pa nyid skyed par byed do /
jātijātis tu tām eva jātiṃ janayati /
evaṃ jarānityate api yathāyogaṃ yojye iti /
jarā ātmānaṃ virahayya aṣṭau dharmān jarayati
skye ba'i skye bas ni de kho na skyed par byed do /
de bzhin du rga ba dang mi rtag pa nyid dag la yang sbyar bar bya'o zhes bya ba ni rga bas ni bdag nyid ma gtogs pa chos brgyad skyed par byed do /
jarājarā punas tām eva jarāṃ /
anityatā ātmānaṃ virahayya aṣṭau dharmān vināśayati /
anityatānityatā punas tām evānityatām iti /
tad etad ākāśaṃ pāṭyata iti /
vibhidyata ity abhiprāyaḥ /
sapratighadravyābhāvamātram ākāśaṃ /
nākāśaṃ nāma kiṃcid asti /
tad vibhaktuṃ yathā na śakyate na yujyate vā /
evam ime jātyādayaḥ asaṃto dharmā vibhaktuṃ na śakyaṃte na yujyaṃte vā /
tata āha /
na hy eta iti vistaraḥ /
na hy ete dravyataḥ svalakṣaṇataḥ saṃvidyaṃte yathā vibhajyaṃte /
jātir ātmānaṃ virahayyāṣṭau dharmān janayatīty evaṃ vistareṇa vibhajyaṃte yathā rūpādīnāṃ dharmāṇām iti /
atrādiśabdena śabdādivedanādicakṣurādīnāṃ grahaṇaṃ
rga ba'i rga bas ni rga ba de kho na skyed par byed do /
mi rtag pa nyid kyis ni bdag nyid ma gtogs pa chos brgyad skyed par byed do /
mi rtag pa nyid kyis ni mi rtag pa nyid de kho na skyed par byed do; ;'di ni nam mkha' 'dral bar skyed pa yin te zhes bya ba ni rnam par 'dral bar byed pa'o snyam du bsams pa yin no /
nam mkha' ni thogs pa dang bcas pa'i rdzas med pa tsam du zad kyi /
nam mkha' zhes bya ba ni cung zad kyang med de /
de ji ltar dral bar mi nus pa'am /
ji ltar mi rung ba de bzhin du skye ba la sogs pa yod pa ma yin pa'i chos 'di dag kyang rnam pa dbye bar mi nus pa'am mi rung ba yin no /
de'i phyir skye ba la sogs pa 'di dag ni yod pa ma yin no zhes bya ba rgyas par smos te /
'di dag ni ji ltar rnam par 'byed pa ltar te skye bas ni bdag nyid ma gtogs pa chos brgyad skyed par byed do zhes bya ba de lta bu rgyas par rnam par 'byed par byed pa ltar rdzas su yod cing rang gi mtshan nyid du yod pa ma yin no /
ji ltar gzugs la sogs pa'i chos rnams zhes bya ba 'dir /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni sgra la sogs pa dang tshor ba la sogs pa dang mig la sogs pa bsdu'o /
tatra rūpaśabdādi tāvat pratyakṣeṇa cakṣurvijñānādilakṣaṇena pramāṇenopalabhyate de la re zhig gzugs dang sgra la sogs pa ni mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i mtshan nyid kyi mngon sum gyi tshad mas dmigs so /
vedanādy api pratyakṣeṇaivopalabhyate svasaṃvedyatvāt tshor ba la sogs pa yang rang rig par bya ba yin pa'i phyir mngon sum gyis dmigs so /
cakṣurādi tu cakṣurvijñānādinānumānenānumīyate /
cakṣurvijñānādisaṃniśrayo rūpaprasādaś cakṣurādīni tadbhāvabhāvayos tdbhāvābhāvāt
mig la sogs pa ni de dag yod dam med na de dag yod dam med pa'i phyir mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i rten gzugs dang ba ni mig la sogs pa yin no zhes bya bar mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i rjes su dpag pas rjes su dpog par byed do /
āgamo 'pi cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭveti vistaraḥ /
evaṃ śrotreṇa śabdāṃ cchrutveti vistareṇa evaṃ gandhādiṣv api yojyaṃ
lung yang mig gis gzugs rnams mthong nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba dang de bzhin du rna bas sgra rnams thos nas zhes bya ba rgyas par 'byung ste /
dri la sogs pa la yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
tathā yatkiṃcid rūpam atītanāgatapratyutpannam (Abhidh-k-vy 174) iti vistaraḥ de bzhin du gzugs gang yin pa ci yang rung ste 'das pa'am /
ma 'ongs pa'am da ltar byung ba'am zhes bya ba rgyas par 'byung ste /
evaṃ vedanādiṣv api yojyaṃ tshor ba la sogs pa la yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
pārasāṃtānikānāṃ tv arūpiṇāṃ vedanādīnām astitvānumānam ātmīyavac charīravikāraṃ dṛṣṭvā tatsaṃpratipatteḥ gzhan gyi rgyud la yod pa'i tshor ba la sogs pa gzugs can ma yin pa rnams yod pa nyid du rjes su dpag pa ni bdag nyid kyi bzhin du lus kyi gyo ba mthong nas de dag rtogs pa'i phyir ro /
āgamo 'pi cakṣuḥ pratītya rūpāṇi cotpadyate cakṣurvijñānaṃ sahajātā vedānā saṃjñā cetaneti vistaraḥ /
jātyādayas tu na cakṣurindriyādipratyakṣā bhavaṃti /
na caiṣām astitve samartham anumānam asti /
na cāpy āgamo dravyato 'stitve /
yat tarhi sūtra uktam iti vistaraḥ /
nanu cāyam āgamo 'sti saṃskṛtasyotpādo 'pi prajñāyate iti vistaraḥ /
arthaś ca pratisaraṇam uktaṃ bhagavateti /
catvārīmāni bhikṣavaḥ pratisaraṇāni /
katamāni catvāri /
dharmaḥ pratisaraṇaṃ na pudgalaḥ /
arthaḥ pratisaraṇaṃ na vyaṃjanaṃ /
nītārthasūtraṃ pratisaraṇaṃ /
na neyārthaṃ /
jñānaṃ pratisaraṇaṃ na vijñānam iti /
tathārthapratisaraṇo bhavati /
na vyaṃjanapratisaraṇa iti /
kaḥ punaḥ asyārtha iti /
asyopanyastasya saṃskṛtalakṣaṇasūtrasya /
tam artham āha /
avidyāṃdhā hi bālā iti vistaraḥ /
saṃskāraprabandham ātmata ātmīyataś cādhimuktāḥ kṛtarucayo 'bhiṣvajaṃte ity arthaḥ
lung yang mig dang gzugs rnams la brten nas mig gi rnam par shes pa dang de dang lhan cig skye ba 'du shes dang tshor ba dang sems pa dag skye'o zhes bya ba rgyas par 'byung ngo /
skye ba la sogs pa ni gzugs la sogs pa bzhin du mngon sum du yang mi 'gyur la 'di dag yod pa nyid du nus pa'i rjes su dpag pa yang med do /
rdzas su yod pa nyid kyi lung yang med do /
'o na gang mdo las gsungs so zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dus byas skye bar yang snang ngo zhes bya ba rgyas par 'byung ba'i lung 'di yod pa ma yin nam zhes bya ba yin no /
bcom ldan 'das kyis ni don la rton par gsungs so zhes bya ba ni dge slong dag rton pa ni bzhi po 'di dag yin no /
bzhi gang zhe na /
chos la rton gyi gang zag la mi rton pa dang don la rton gyi tshig 'bru la ma yin pa dang nges pa'i don gyi mdo la rton gyi drang ba'i don la ma yin pa dang ye shes la rton gyi rnam par shes pa la ma yin pa'o zhes bya ba dang de bzhin du don la rton pa yin gyi tshig 'bru la ni ma yin no zhes bya ba 'byung ba yin no /
'di'i don gang zhe na zhes bya ba ni 'dus byas kyi mtshan nyid kyi mdo nye bar bkod pa 'di'o /
don de bstan pa'i phyir ma rig pas ldongs pa'i byis pa rnams zhes bya ba rgyas par smos te /
'du byed kyi rgyun la bdag dang bdag gir mos pa ni dga' bar gyur pa'o /
saṃskṛtatvaṃ pratītyasamutpannatvam iti paryāyāv etau /
sametya saṃbhūya pratyayaiḥ kṛtaṃ saṃskṛtaṃ /
taṃ taṃ pratyayaṃ pratītya samutpannaṃ pratītyasamutpannam iti /
na tu kṣaṇasyeti /
pravāhasyaiva saṃskṛtatvaṃ dyotayitukāma idam āha /
na tu kṣaṇasya saṃskṛtatvaṃ /
na hi kṣaṇasyotpādādaya utpādavyayasthityanyathātvalakṣaṇā dharmāḥ prajñāyaṃte kṣaṇasya duravadhāratvāt /
brūyās tvam aprajñāyamānā apy ete lakṣaṇaṃ bhavitum arhaṃtīty ata āha /
na cāprajñāyamānā ete lakṣaṇaṃ bhavitum arhaṃtīti /
prajñāyamānam eva hi lakṣaṇaṃ bhavati /
tadyathā jalasya balāketi
mngon par zhen pa ni chags par byed ces bya ba'i tha tshig go /
'dus byas nyid dang rten cing 'brel bar 'byung ba nyid ces bya ba ni rnam grangs yin te rkyen rnams 'dus shing phrad nas byas pa ni 'dus byas so /
rkyen de dang phrad nas 'byung ba ni rten cing 'brel bar 'byung ba'o /
skad cig ma la ni ma yin no zhes bya ba ni 'di ni rgyun kho na la 'dus byas nyid brjod par bzhed nas gsungs pa yin gyi skad cig ma la ni ma yin te skad cig ma ni rtogs par dka' ba'i phyir skad cig ma la skye ba dang 'jig pa dang gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid kyi chos dag mi mngon no /
ji ste khyod de dag mi mngon yang mtshan nyid yin par 'os so snyam du sems na /
de'i phyir /
mi mngon pa de dag ni mtshan nyid yin par 'os pa ma yin te zhes bya ba smos so /
mngon pa kho na mtshan nyid yin te /
dper na chu'i chu skyar lta bu'o /
ata evātreti /
ata evātra sūtre prajñāyata iti padagrahaṇam /
anyathā hi saṃskṛtasyotpādo 'pi vyayo 'pi sthityanyathātvam apīty evāvakṣyat /
saṃskṛtatve lakṣaṇānīti /
saṃskṛtam iti lakṣaṇānīty arthapratigrahārthaṃ punaḥ saṃskṛtagrahaṇaṃ
de nyid kyi phyir mdo de las zhes bya ba ni de nyid kyi phyir mdo las mngon no zhes bya ba smos pa mdzad kyi de lta ma yin na 'dus byas skye ba yang 'jig pa yang gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid kyang zhes bya ba kho na zhig bka' stsal bar 'gyur ro /
'dus byas kyi mtshan nyid dag ces bya ba ni 'dus byas zhes bya ba'i mtshan nyid dag yin no zhes bya ba'i don du yongs su gzung ba'i phyir yang 'dus byas zhes bya ba smos so /
jalabalākāvad iti /
vaidharmadṛṣṭāṃto 'yaṃ yathā balākā jalāstitve lakṣaṇaṃ na punar jalasya jalatve lakṣaṇaṃ /
maivaṃ vijñāyi
chu dang chu skyar ltar zhes bya ba 'di ni chos mi mthun pa'i dpe yin te ji ltar chu skyar chu yod pa nyid kyi mtshan nyid yin gyi /
chu'i chu nyid kyi mtshan nyid ni ma yin pa de ltar shes na mi rung ngo /
kiṃ /
saṃskṛtasya vastunaḥ astitve 'mūni lakṣaṇāni /
sādhvasādhutve vā kanyālakṣaṇavad iti /
yathā kanyāyāḥ śubhāśubhāni lakṣaṇāni yathākramaṃ sādhvasādhutve lakṣaṇānīti
ci zhe na /
'dus byas kyi dngos po yod pa nyid dag yin no zhes bya bar ro /
dge ba dang mi dge ba nyid kyi bu mo'i mtshan bzhin zhes bya ba ni ji ltar bu mo'i mtshan bzang ba dang mi bzang ba dag go rims bzhin du dge ba dang mi dge ba nyid kyi mtshan nyid dag yin pa lta bur te /
yadi hy amūni tathā saṃskṛtasya vastuno 'stitve sādhvasādhutve vā lakṣaṇānīṣyeran trīṇīmāni saṃskṛtalakṣaṇānīty ucyeta gal te 'di dag kyang de dang 'dra bar 'dus byas kyi dngos po yod pa nyid dam /
dge ba nyid dang mi dge ba nyid kyi mtshan nyid yin par bzhed par gyur na ni gsum po 'di dag ni 'dus byas kyi mtshan nyid yin no zhes bka' stsal bar 'gyur gyi /
saṃskṛtasya saṃskṛtalakṣaṇānīti na kriyeta /
kṛtam ca /
tena jñāyate saṃskṛtatve lakṣaṇānīti /
kathaṃ punar avidyamānā jātyādayaḥ pravāhe vyavasthāpyaṃte prajñāyaṃte vā /
na brūmo jātyādayo na saṃvidyaṃta iti
'dus byas kyi mtshan nyid yin no zhes bya bar ni bka' stsal par mi 'gyur ba zhig na yang bka' stsal yang stsal to /
des na 'dus byas nyid mtshan nyid dag yin no zhes bya bar shes so /
yang ji ltar na skye ba la sogs pa yod pa ma yin pa rgyun dag la rnam par bzhag pa'am mngon pa yin zhe na /
yathā tu dravyarūpeṇa vibhajyaṃte /
tathā na saṃvidyaṃta iti brūmaḥ /
yathā tarhi bhavatāṃ (Abhidh-k-vy 175) saṃvidyaṃte /
tathā kathyatāṃ /
ata āha /
pravāhasyādir utpāda iti vistaraḥ /
nivṛttir vyaya iti /
pravāhasyoparatir vyayaḥ /
sa eva pravāho 'nuvartamāna iti /
sadṛśakṣaṇānuvṛtter anuvartamānaḥ pravāhaḥ /
sthitir iti ucyate /
tasyāḥ pūrvāparaviśeṣa iti /
pūrvasmād aparasya kṣaṇasya viśeṣaḥ /
pūrvāparayoḥ kṣaṇayor vā viśeṣaḥ pūrvāparaviśeṣaḥ /
evaṃ ca kṛtvoktam iti
skye ba la sogs pa med ces ni mi smra'i /
ji ltar rdzas kyi ngo bor rnam par phye ba de ltar ni yod pa ma yin no zhes smra'o /
'o na khyed kyi ltar ni ji ltar yod pa de bzhin du smros shig ce na /
de'i phyir rgyun gyi dang po ni skye ba yin no zhes bya ba rgyas par smos te /
ldog pa ni 'jig pa yin no zhes bya ba ni rgyun zhig pa ni 'jig pa yin pa'o /
rgyun de nyid rjes su 'jug pa zhes bya ba skad cig ma 'dra ba rjes su 'jug pa'i phyir rgyun rjes su 'jug pa ni gnas pa zhes bya'o /
de'i snga phyi'i bye brag ces bya ba ni snga ma las skad cig ma phyi ma bye brag yod pa'am skad cig snga ma dang phyi ma dang gi bye brag ni snga phyi'i bye brag go /
pravāharūpān evotpādādīn kṛtvānityopasthitasmṛtitām āyuṣmataḥ suṃdaranandasyārabhyoktaṃ de lta yin pas na zhes bya ba ni skye ba la sogs pa rgyun gyi ngo bo kho na yin pas na tshe dang ldan pa mdzes dga'i dran pa nye bar gnas pa las brtsams te gsungs pa yin te /
pravāhagatā hi vedanās tasya viditā ivotpadyaṃte viditā iva tiṣṭhaṃte viditā iva parikṣayaṃ paryādānaṃ gacchaṃti na kṣaṇagatāḥ /
kṣaṇasya duravadhāratvād iti
de'i tshor ba rgyun dang ldan pa rig bzhin du skye zhing rig bzhin du gnas pa dang rig bzhin du yongs su zad pa dang yongs su gtugs par 'gyur ro /
rtogs par dka' ba'i phyir skad cig ma dang ldan pa ni ma yin te /
viditasya ca kṣaṇasyāvasthānāsaṃbhavāt /
etam evārthaṃ ślokadvayena saṃgṛhṇann āha
skad cig ma ni rig kyang gnas pa mi srid pa'i phyir ro /
don 'di nyid tshigs su bcad pa gnyis kyis bsdu ba'i phyir /
jātir ādiḥ pravāhasyety ādi sarvam uktaṃ rgyun gyi dang po skye ba yin /
zhes bya ba la sogs pa thams cad smos so /
sthitis tu sa iti /
sa eva pravāhaḥ sthitiḥ /
tasyaiveti /
tasyaiva pravāhasya /
taduccheda iti /
prabandhocchedaḥ /
kṣaṇikasya hi dharmasyeti ślokaḥ /
kṣaṇiko hi dharmaḥ /
sthitim aṃtareṇa vinaśyed ity arthaḥ /
sthitir astīti manyase cet
gnas pa de zhes bya ba ni rgyun de nyid gnas pa yin no /
de nyid ces bya ba ni rgyun de nyid kyi'o /
de chad ces bya ba ni rgyun chad pa'o /
skad cig ma'i chos la ni zhes bya ba ni tshigs su bcad pa yin te /
gal te skad cig ma'i chos ni gnas pa zhig med na 'jig par 'gyur bas gnas pa yod do zhes bya bar sems na chos de yang gnas pa yod bzhin du yang 'jig par 'gyur ba kho na ste /
sa ca dharmo vyety eva satyām api sthitau /
vinaśyaty eva kṣaṇikatvāt /
vināśahetvabhāvāt /
tasmād vṛthā tatparikalpanā niṣprayojanā sthitiparikalpanenety arthaḥ /
dvitīyādikṣaṇāvasthānena hi sthitiparikalpanā na vṛthā bhavet
skad cig ma yin pa'i phyir dang 'jig pa la rgyu med pa'i phyir 'jig par 'gyur ba kho na'o /
de lta bas na der rtog pa don med de /
gnas par rtog pa dgos pa med do zhes bya ba'i tha tshig go /
skad cig gnyis pa la sogs pa'i gnas pa la gnas par rtog pa ni don med pa ma yin no /
tasmāt pravāha eva sthitiḥ /
yasmāt kṣaṇikasya hi dharmasya sthitiparikalpanā vyartheti
de'i phyir gnas pa ni rgyun kho na yin no zhes bya ba ni gang gi phyir chos skad cig ma la gnas par rtog pa'i don med pas so /
evaṃ ca kṛtvāyam apīti /
pravāha eva sthitir iti kṛtvety arthaḥ
de ltar bshad na 'di yang zhes bya ba ni gnas pa ni rgyun kho na yin par bshad na zhes bya ba'i tha tshig go /
na hi kṣaṇasyotpannasyāvināśo 'stīti /
atra kasyacid evam abhiprāyo bhavet
skyes pa skad cig ma la ni mi 'jig pa med pa'i phyir ro zhes bya ba 'di la kha cig 'di snyam du gnas pa yod pa'i phyir chos skyes pa skad cig ma gcig cig mi 'jig pa yin no /
sthitisadbhāvād ekaṃ kṣaṇam avināśo dharmasyotpannasya /
yadi hi sthitir na syāt /
so 'py ekaḥ kṣaṇo na syād iti /
na /
hetupratyayapūrvakatvāt tadastitvasya /
asmin satīdaṃ bhavatīti vacanāt /
sthitir upagṛhṇātīti cet
gal te gnas pa med na ni skad cig ma gcig po de yang yod par mi 'gyur ro snyam du sems na ma yin te /
de yod pa nyid ni 'di yod na 'di 'byung zhes 'byung ba'i phyir rgyu dang rkyen dang sngon du 'gro ba can yin pa'i phyir ro /
gal te gnas pas nye bar 'dzin to snyam ste /
syān mataṃ hetupratyayebhya utpadyamānaṃ dharmaṃ sthitir upagṛhṇātīti ji ste rgyu dang rkyen dag las skye ba'i chos gnas pas nye bar 'dzin to zhes bya bar 'dod na /
yadi sthitir nopagṛhṇīyāt kiṃ syāt gal te gnas pas nye bar ma bzung na ci zhig tu 'gyur /
ātmasattā dharmasya na bhavet bdag nyid yod par mi 'gyur ro /
(Abhidh-k-vy 176) janikā tarhi sthitiḥ prāpnoti na sthāpikā /
saṃtānam avasthāpayatīti cet /
hetupratyayeṣu sthityākhyā prasajyate /
hetupratyayānāṃ saṃtānahetutvāt /
nikāyasabhāgacittaṃ yujyata iti /
ekasmiṃ nikāyasabhāge 'nekam api cittaṃ ekam ity ucyate /
ekanikāyasabhāgasaṃbhūtatvād ity abhiprāyaḥ
'o na ni gnas pas skyed par byed pa yin par 'gyur gyi gnas par byed pa ni ma yin no /
gal te gnas pas rgyun yod pa gnas par byed do /
zhe na /
rgyu dang rkyen dag la gnas pa zhes bya bar thal bar 'gyur te /
rgyu dang rkyen rnams ni rgyun gyi rgyu yin pa'i phyir ro /
ris mthun pa'i sems la rung bar 'gyur ro zhes bya ba ni ris mthun pa gcig la sems du ma yang ris mthun pa gcig las byung ba'i phyir gcig ces bya'o snyam du bsams pa yin te /
tac cittaṃ yujyata ekasmiṃś citta iti vaktum /
anyathā hi katham ekasyaiva cittakṣaṇasya jātiś ca maraṇaṃ cānyathātvaṃ ca syāt
sems de la sems gcig la zhes bya bar brjod du rung gi /
de lta ma yin na sems kyi skad cig ma gcig la ji ltar skye ba dang 'chi ba dang gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid du 'gyur /
uttarottarakṣaṇānubandhaḥ sthitir iti /
pūrvasya kṣaṇasya uttaraḥ kṣaṇaḥ pratinidhibhūtaḥ sādṛśyāt
phyi ma phyi ma'i skad cig ma rjes su 'brel pa ni gnas pa'o zhes bya ba ni mtshungs pa'i phyir skad cig ma phyi ma ni skad cig ma snga ma dang 'dra ba yin te /
ataḥ sa pūrvaḥ kṣaṇo 'dyāpi avatiṣṭhata iveti kṛtvottaraḥ kṣaṇaḥ sthitir ucyate de'i phyir skad cig ma snga ma de da dung gnas pa dang 'dra bas na skad cig ma phyi ma la gnas pa zhes bya'o /
yadā tarhi sadṛśā utpadyante iti /
yadā sadṛśā utpadyante
'o na gang gi tshe 'dra bar yang skye'o zhes bya ba ni 'o na gang gi tshe 'dra bar skye ba de'i tshe ni mi 'dra ba nyid med do /
tadā visadṛśatvaṃ nāsti /
visadṛśatvaṃ ca sthityanyathātvam uktam /
ataḥ sadṛśotpattau sthityanyathātvaṃ nāstīti avyāpilakṣaṇaṃ syād ity abhiprāyaḥ
gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid ni mi 'dra ba nyid yin par bshad de /
de bas na 'dra bar skye ba la gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid med pas mtshan nyid ma khyab pa can du 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
kṣiptākṣiptabalidurbalakṣiptasyeti vistaraḥ /
kṣiptaṃ ca tad akṣiptaṃ ca kṣiptākṣiptaṃ /
balidurbalābhyāṃ kṣiptaṃ balidurbalakṣiptaṃ /
kṣiptākṣiptaṃ ca tad balidurbalakṣiptaṃ ca kṣiptākṣiptabalidurbalakṣiptaṃ /
kiṃ tat /
vajrādi /
ādigrahaṇena lohapāsāṇāder grahaṇaṃ
'phangs pa dang ma 'phangs pa dang stobs chen po dang stobs chung ngus 'phangs pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de ni 'phangs pa dang ma 'phangs pa yin pas 'phangs pa dang ma 'phangs pa'o /
stobs chen po dang stobs chung ngu dag gis 'phangs pa ni stobs chen po dang stobs chung ngus 'phangs pa'o /
de ni 'phangs pa dang ma 'phangs pa yang yin la stobs chen po dang stobs chung ngus 'phangs pa yang yin pas 'phangs pa dang ma 'phangs pa dang stobs chen po dang stobs chung ngus 'phangs pa'o /
de ci zhe na /
rdo rje la sogs pa ste /
sogs pa smos pas ni lcags dang rdo la sogs pa bsdu'o /
apare punar evaṃ vigrahaṃ kurvanti gzhan dag ni 'di ltar tshig rnam par sbyor bar byed de /
kṣiptaś cākṣiptaś ca kṣiptākṣiptau /
balidurbalābhyāṃ kṣiptau balidurbalakṣiptau /
kṣiptasyaivāyaṃ dvidhābhedaḥ /
kṣiptākśiptau ca balidurbalakṣiptau ca kṣiptākṣiptabalidurbalakṣiptaṃ /
vajrādir asya vajrādiḥ /
asmin vijrahe vajrādi viśeṣaṇaṃ /
kṣiptākṣiptabalidurbalakṣiptaṃ viśeṣyaṃ /
tasya vajrāder evaṃvidhasya yathāsaṃbhavaṃ cirāśutarapātaḥ /
kṣiptasya ciraṃpātaḥ /
akṣiptasya cirataraḥ pātaḥ /
durbalakṣiptasyāśupātaḥ /
balikṣiptasyāśutaraḥ pātaḥ /
tasya kālaḥ /
kālasya bhedaḥ /
cirāśutarapātakālabhedāt /
tadbhūtānāṃ vajrādimahābhūtānāṃ /
pariṇāmaviśeṣaḥ kṣiptasyānyathāpariṇāmo yena ciraṃpātaḥ
'phangs pa dang ma 'phangs pa ni 'phangs pa dang ma 'phangs pa dag yin no /
stobs chen po dang stobs chung ngu dag gis 'phangs pa dag ni stobs chen po dang stobs chung ngus 'phangs pa dag ste /
rnam pa 'di gnyis ni 'phangs pa'i bye brag yin no /
'di la rdo rje la 'phangs pa dang ma 'phangs pa dang stobs chen po dang stobs chung ngus 'phangs pa dang yod pas na rdo rje la sogs pa 'phangs pa dang ma 'phangs pa dang stobs chen po dang stobs chung ngus 'phangs pa'o /
tshig rnam par sbyar ba 'di la rdo rje la sogs pa khyad par yin la 'phangs pa dang ma 'phangs pa dang stobs chen po chen po dang stobs chung ngus 'phangs pa ni khyad par gyi gzhi yin no /
de lta bu'i rdo rje la sogs pa de ci rigs par bul ba dang myur ba dang ches bul pa dang ches myur bar ltung ba ste 'phangs pa ni bul bar ltung ngo /
ma 'phangs pa ni ches bu la bar ltung ngo /
stobs chung ngus 'phangs pa ni myur bar ltung ngo /
stobs chen pos 'phangs pa ni ches myur bar ltung ngo /
de'i dus te de'i bye brag go /
bul ba dang myur ba dang ches bul ba dang myur bar ltung ba'i dus kyi bye brag las de'i 'byung ba rnams kyi ste rdo rje la sogs pa'i 'byung ba rnams kyi yongs su gyur pa'i bye brag ste 'phangs pa'i yongs su gyur pa yang gang gis na bul bar ltung ba ste /
evaṃ yāvad balikṣiptasyānyathāpariṇāmo yenāśutaraḥ pātaḥ /
tasya pariṇāmaviśeṣasya siddhiḥ /
tasyāḥ pariṇāmaviśeṣasiddheḥ na te nirviśeṣā bhavantīty adhikṛtaṃ /
antimasya tarhīti vistaraḥ /
śabdasyārciṣaś ca dīpāder yo 'ntyaḥ kṣaṇaḥ saṃtānoparatikāle /
nirupadhiśeṣanirvāṇakāle vārhataḥ /
tasya ṣaḍāyatanasya uttarakṣaṇābhāvāt sthitir nāsti
gzhan du yin la de bzhin du stobs chen pos 'phangs pa'i yongs su gyur pa yang gang gis na ches myur bar ltung ba'i bar du gzhan du yin no /
yongs su gyur pa'i bye brag de 'grub ste yongs su gyur pa'i bye brag 'grub pa de'i phyir de dag khyad par med pa ma yin no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
'o na ni sgra dang me lce'i skad cig ma tha ma zhes bya bar rgyas par 'byung ba ni sgra dang mar me la sogs pa'i rgyun 'jig pa'i dus kyi skad cig ma tha ma gang yin pa dang dgra bcom pa phung po lhag ma med pa'i mya ngan las 'da' ba'i tshe skye mched la skad cig ma phyi ma med pa'i phyir gnas pa med do /
sthiter abhāvāt sthityanyathātvaṃ nāstīti avyāpinī lakṣaṇavyavasthā prāpnoti /
yeyam uktā tasyā visadṛśatvam sthityanyathātvam iti
gnas pa med pa'i phyir gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid med pas de'i mi 'dra ba nyid ni gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid do zhes bshad pa gang yin pa'i mtshan nyid rnam par bzhag pa ma khyab pa can du 'gyur ro zhe na /
yasyāsti sthitiḥ /
tasyāvaśyam anyathātvaṃ bhavati /
yasya nāsti sthitiḥ
gang la gnas pa yod pa de la ni gdon mi za bar gzhan du 'gyur ba nyid kyang yod la gang la gnas pa med pa de la ni gzhan du 'gyur ba nyid kyang med do zhes bshad pa yin te /
tasya nāsti sthityanyathātvam ity uktaṃ bhavati /
saṃbhavaṃ hi praty evam uktaṃ sūtre trīṇīmāni saṃskṛtalakṣaṇānīti /
tasmād aṃtyaśabdārciḥkṣaṇaprabhṛtīnām utpādavyayāv eva dve lakṣane iti abhiprīyete
mdo las ni srid pa'i phyir 'di skad du gsum po 'di dag ni 'dus byas kyi mtshan nyid do zhes bshad par zad do /
de lta bas na sgra dang me lce'i skad cig ma tha ma la sogs pa la ni mtshan nyid skye ba dang 'jig pa gnyis kho nar yod par 'dod la /
tadanyeṣāṃ tu sthityanyathātvam apīti /
apara āha /
(Abhidh-k-vy 177) aṃtyānām api śabdārciḥkṣaṇaprabhṛtīnāṃ sthitir asti yat svāvasthānaṃ /
tasyāś cānyathātvaṃ pūrvakṣaṇāpekṣam iti /
teṣām api trīṇi saṃskṛtalakṣaṇāni vyavasthāpyaṃta iti /
katham idānīṃ sa eva dharṃo lakṣyaḥ /
tasyaiva ca lakṣaṇam iti /
lakṣyalakṣaṇayor jalabalākāvat anyatvaṃ paśyaṃtaś codayaṃti /
tad vyabhicārayaṃtaḥ sautrāṃtikā āhuḥ /
kathaṃ tāvan mahāpuruṣalakṣaṇānītyādi
de las gzhan pa dag la ni gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid kyang yod do /
gzhan dag na re ni sgra dang me lce'i skad cig ma tha ma la sogs pa la yang rang gnas pa gang yin pa'i gnas pa yod la /
de'i gzhan du 'gyur ba nyid ni skad cig ma snga ma la ltos pa yin pas de dag la yang mtshan nyid gsum rnam par gzhag go zhes zer ro /
de ni ji ltar mtshan nyid kyi gzhi'i chos de nyid kyi mtshan nyid du zhes bya ba ni mtshan nyid kyi gzhi dang mtshan nyid dag ni chu dang chu skyar bzhin du gzhan nyid yin par mthong nas rgol bar byed pa yin no /
mdo sde pa rnams kyis de 'khrul bar bstan pa'i phyir /
re zhig ji ltar na skyes bu chen po'i mtshan rnams zhes bya ba la sogs pa smos te /
mahāpuruṣalakṣaṇāni mahāpuruṣasaṃgṛhītatvān nāto 'nyāni skyes bu chen po'i mtshan rnams ni skyes bu chen pos bsdus pa'i phyir te de las gzhan pa ma yin no /
brūyān na mahāpuruṣalakṣaṇamātraṃ mahāpuruṣaḥ /
dharmamātraṃ tv abhūtvā bhavati bhūtvā ca na bhavatīti adṛṣṭāṃta eṣaḥ
skyes bu chen po ni skyes bu chen po'i mtshan tsam ma yin gyi /
chos tsam ni ma byung ba las 'byung ba byung nas kyang med par 'gyur bar 'di ni dper mi rung ngo zhes smra na 'di la bdag smra bar bya'o /
atra brūmaḥ /
samam evaitat /
yathā hi mahāpuruṣalakṣaṇāni mahāpuruṣākhyāni mahāpuruṣalakṣaṇākhyāni ca bhavaṃti /
evaṃ saṃskṛto dharmaḥ saṃskṛtaṃ coyate saṃskṛtalakṣaṇaṃ ca /
utpādādilakṣaṇena hy avasthāviśeṣeṇa sa dharmo lakṣyate
'di ni mtshungs pa nyid de /
ji ltar skyes bu chen po'i mtshan rnams la skyes bu chen po zhes kyang bya skyes bu chen po'i mtshan zhes kyang bya ba de bzhin du 'dus byas kyi chos la yang 'dus byas zhes kyang bya la 'dus byas kyi mtshan nyid ces kyang bya ste /
chos de ni skye ba la sogs pa'i mtshan nyid gnas skabs kyi khyad par gyis mtshon par byed do /
yadā ca pravāhalakṣaṇavyavasthā kriyate /
tadā samudāyibhiḥ samudāyo laṣyate
gang gi tshe rgyun la mtshan nyid rnam par 'jog par byed pa de'i tshe ni spyis spyi mtshon par byed de /
yathā mahāpuruṣasaṃjñaḥ samudāyo mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samudāyibhir iti dper na skyes bu chen po zhes bya ba spyi skyes bu chen po'i mtshan spyis mtshon par byed pa bzhin no /
etena sāsnādīni lakṣaṇāni vyākhyātāni /
kūṭhinyādīni ceti vistaraḥ
'dis ni lkog shal la sogs pa'i mtshan nyid dag kyang rnam par bshang pa yin no /
ubhayasiddho 'yaṃ dṛṣṭāṃtaḥ pravacanasiddhatvāt /
kaṭhinalakṣaṇo hi pṛthivīdhātur ucyate /
na ca pṛthivīdhātor anyat kāṭhinyam /
evaṃ sarvatra yojyaṃ /
sa eva hi pṛthivīdhātuḥ kaṭhinalakṣyamāṇaḥ kaṭhinalakṣaṇa ucyate /
etad eva saṃskṛtam abhūtvābhavadbhūtvācābhavallakṣyamāṇaṃ saṃskṛtalakṣaṇam ucyate /
lakṣyata iti lakṣaṇam iti kṛtvā /
na ca tat tasmād anyat /
yathā cordhvagamaneneti vistaraḥ /
ksaṇikavādino vaibhāṣikasya dhūmasyordhvagamanaṃ nānyad asti
sra ba nyid la sogs pa dag kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dpe 'di ni 'di'i gsung rab las grags pa yin pa'i phyir gnyi ga la grub pa yin te /
sa'i khams ni sra ba'i mtshan nyid can yin no zhes bya ba mod kyi sra ba nyid sa'i khams las gzhan pa ni ma yin no /
de bzhin du thams cad la'ang sbyar bar bya'o /
sa'i khams de sra ba'i mtshon par byed pa na sra ba'i mtshan nyid ces bya ba de bzhin du 'dus byas de nyid ma byung ba las 'byung ba'i byung nas kyang med pas mtshon par byed pa na mtshon par byed pas mtshan nyid ces bya ba yin pa'i phyir 'dus byas kyi mtshan nyid ces bya mod kyi de las gzhan pa ni ma yin no /
ji ltar gyen du 'gro ba las zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bye brag tu smra ba skad cig mar smra ba'i ltar na du ba'i gyen du 'gro ba gzhan yod pa ma yin te /
sa evordhvadeśāṃtareṣu niraṃtaram utpadyamāna ūrdhvagamanākhyāṃ labhate de nyid gyen du yul gzhan dag tu 'byung ba na gyen du 'gro ba zhes bya ba'i ming 'thob bo /
tad ūrdhvagamanaṃ tato bhinnam iva lakṣyate /
na ca dhūmasya ūrdhvagamanatvam anyad iṣyate
gyen du 'gro ba de ni de dang tha dad pa ltar snang yang du ba'i gyen du 'gro ba nyid ni gzhan yin par yang mi 'dod do /
na ca tat tasmād anyat /
na ca tad ūrdhvagamanaṃ tasmād dhūmāt anyat /
sa evātra nyāya iti /
evam utpādo vināśo 'nyathātvaṃ ca tato bhinnam iva lakṣyate /
na ca saṃskṛtasya saṃskṛtam anyad bhavatīti /
na ca saṃskṛtānāṃ rūpādīnāṃ tāvat saṃskṛtatvaṃ lakṣyate gṛhṇatāpi svabhāvaṃ gṛhṇatāpi rūpādīnāṃ svabhāvaṃ /
yāvat prāgabhāvo na jñāyate /
yāvat teṣāṃ rūpādīnāṃ prāgutpattyabhāvo na jñāyate /
paścāc ca /
kim /
abhāvaḥ /
prāgabhāvaś ca pradhvansābhāvaś ca yāvan na jñāyate /
saṃtateś ca viśeṣo yāvan na jñāyate iti vartate /
tasmān na tenaiva tal lakṣitaṃ bhavati /
na tenaiva saṃskṛtatvena saṃskṛtatvaṃ lakṣyate
de ni du ba'i de las kyang mi gzhan pa ltar zhes bya ba ni gyen du 'gro ba de ni du ba las gzhan pa yang ma yin pa ltar ro /
'dir yang tshul de nyid yin no zhes bya ba ni de bzhin de skye ba dang 'jig pa dang gzhan du 'gyur ba nyid de tha dad par snang mod kyi 'dus byas gzhan yang ma yin no /
'dus byas gzugs la sogs pa ji srid du rang gi ngo bo gzung yang ji srid du med pa dang phyis med pa mi shes pa ste gzugs la sogs pa de dag gi skye ba snga ma med pa mi shes pa'o /
phyis ci zhe na /
med par te ji srid du med pa dang zhig nas med pa mi shes pa'o /
rgyun gyi bye brag ji srid du mi shes pa zhes bya bar sbyar ro /
de lta bas na de nyid kyis de mtshon pa yang ma yin zhes bya ba ni 'dus byas de nyid kyis 'dus byas de nyid mtshon par byed pa yang ma yin no /
'o na ci zhe na /
snga na med pa la sogs pas 'dus byas nyid mtshon par byed do /
kiṃ tarhi /
prāgabhāvādibhis tat saṃskṛtatvaṃ lakṣyate /
yadi hi rūpādīnāṃ svabhāvaṃ gṛhṇan saṃskṛtam iti gṛhṇīyāt prāgabhāvaṃ paścādabhāvaṃ ca saṃtateś ca viśeṣaṃ ajñātvā tenaiva tal lakṣitaṃ syāt
gal te gzugs la sogs pa'i rang gi ngo bo bzung ba na 'dus byas so zhes bya bar 'dzin par gyur na ni snga na med pa dang phyis med pa dang rgyun gyi bye brag ma shes pa kho nar de shes par 'gyur ba zhig na de ltar yang mi shes te /
na tv evaṃ jānīta iti na tenaiva tal lakṣitaṃ bhavati /
na ca tebhyo 'pi rūpādibhyo dravyāṃtarāṇy eva jātyādīni vidyaṃte /
(Abhidh-k-vy 178) /
jātir ādiḥ pravāhasyeti vistareṇa vacanāt
de lta bas na de nyid kyis de mtshon pa yang ma yin no /
gzugs la sogs pa de dag las skye ba la sogs pa rdzas gzhan nyid du yod pa yang ma yin te /
rgyun gyi dang po skye ba yin /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba'i phyir ro /
eṣāṃ sahabhūtatvāt jātyādīnāṃ samānakālotpādatvāt /
na /
kāritrakālabhedād iti /
naitad evaṃ /
kasmāt /
kāritrakālabhedāt /
puruṣakārakālabhedād ity arthaḥ /
tat pratipādayann āha /
anāgatā hi jātiḥ kāritraṃ karotīti vistaraḥ /
kim anāgataṃ dravyato 'sti nāstīti /
anāgatam eva tāvad dravyato nāstīti pratipādayiṣyate /
kuto 'nāgatā jātiḥ kāritraṃ karotīty abhiprāyaḥ
de dag ni lhan cig 'byung ba'i phyir zhes bya ba ni skye ba la sogs pa dus mnyam du skye ba'i phyir ro /
bya ba'i dus tha dad pa'i phyir ro zhes bya ba ni de lta ma yin no /
ci'i phyi'i zhe na /
bya ba'i dus tha dad pa'i phyir te rtsal gyi dus tha dad pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
de bstan pa'i phyir skye ba ma 'ongs pa ni bya ba byed de zhes bya ba la sogs pa smos so /
ci ma 'ongs pa rdzas su yod dam med ces bya ba re zhig ma 'ongs pa nyid med do zhes bya bar sgrub par 'gyur na skye ba ma 'ongs pa bya ba byed do zhes bya ba lta ga la yod snyam du bsams pa yin no /
saty api tu tasminn iti /
saty api tu dravyato 'nāgate jātir anāgatāvasthāyāṃ kāritraṃ kurvatī katham anāgatā sidhyati /
aprāptakāritraṃ hi anāgatam iti siddhāṃtaḥ /
sa virudhyeta /
tasmāt tad vaktavyaṃ /
kathaṃ vartamānā sidhyatīti /
uparatakāritro 'tīta iṣyate /
jātiś cānāgataiva /
uparatakāritre hi vartamānāvasthāyām evātītā prāpnotīti na vartamānā bhaved iti vartamānalaṣaṇaṃ vaktavyam iti /
aparisamāptakāritro vartamāna iti cet /
atīto 'py vartamānaḥ syāt /
atītasyāpi hi phaladānakāritram iṣyate
de yod du chug na yang zhes bya ba ni rdzas su yod du chug na yang skye ba ma 'ongs pa de pa 'ongs pa'i gnas skabs na bya ba byed na go /
ji ltar ma 'ongs par 'grub par 'gyur te ma 'ongs pa ni bya ba mi byed pa yin no zhes bya ba'i 'grub pa'i mtha' de dang 'gal bar 'gyur ro /
de lta bas na de ni brjod par mi bya'o /
ji ltar na da ltar 'grub par 'gyur zhes bya ba ni bya ba zhig pa ni 'das pa yin par 'dod la skye ba yang ma 'ongs pa nyid na bya ba zhig pas da lta'i gnas skabs na 'das pa kho nar 'gyur gyi da ltar yin par ni mi 'gyur ro /
de lta bas na da lta'i mtshan nyid kyang brjod par bya dgos te gal te bya ba yongs su rdzogs pa ni da lta yin no zhe na /
'das pa yang da lta yin par 'gyur te 'das pa la 'bras bu 'byin pa'i bya ba yod par 'dod de /
yadaivaṃ hy enaṃ sthitir iti vistaraḥ /
sthitijarāvināśavṛttayo hy anyonyavipratiṣiddhāḥ
'di gang gi tsheg na gnas par byed pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gnas pa dang rga ba dang 'jig pa'i bya ba dag ni phan tshun 'gal ba yin te /
na hi sa eva dharmas tiṣṭhati ca jīryati ca vinaśyati ceti yukto vyavasthāpayituṃ /
tasya kṣaṇikatvaṃ bādhyata iti /
prathamaṃ sthitiḥ sthāpayati
chos de gnas pa yang yin la 'jig pa yang yin no zhes bya bar rnam par gzhag par rigs pa ni ma yin no /
skad cig ma nyid la gnod par 'gyur ro zhes bya ba ni dang po ni gnas pas gnas par byed la /
tato jarā jarayati /
tato 'nityatā vināśayati /
kṣaṇatrayāvasthānāt /
kṣaṇikatvaṃ bādhyata iti /
eṣa eva hi naḥ kṣaṇa iti
de'i 'og tu ni rga bas rgas par byed /
de'i 'og tu ni mi rtag pa nyid kyis 'jig par byed pas skad cig ma gsum du gnas pa'i phyir skad cig ma nyid la gnod par 'gyur ro /
kāryaparisamāptilakṣaṇo na tūtpattyanaṃtaravināśalakṣaṇa ity arthaḥ /
evam apīti vistaraḥ /
sahotpannānāṃ krameṇa kāritraṃ na yujyate /
kuta etat /
sthitis tāvat sthāpayati /
na tu tasmin kāle jarā jarayati nāpy anityatā vināśayatīti /
punaḥ kenābalīyastvaṃ paścāt kenābalīyastvaṃ yad enāṃ yasmād enāṃ sthitiṃ saha dharmeṇa yasyāsau sthitiḥ /
tena dharmeṇa sahānityatā nihaṃti /
kṛtakṛtyā punaḥ kartuṃ notsahate jātivad iti /
yathā jātiḥ kṛtakṛtyā janyaṃ janayitvā parikṣīṇaśaktir na punar janayati /
tathā sthitir api tadvad eva na punaḥ sthāpayatīti /
na hi śakyam iti vistaraḥ /
na vartamānatām ānītaṃ janyaṃ punar ānetuṃ śakyate 'navasthāprasaṃgāt /
śakyaṃ tu khalu sthityā sthāpyam atyaṃtaṃ sthāpayituṃ /
sthiter vināśapratibandhalakṣaṇatvāt /
te eva jarānityate iti /
te eva jarānityate pratibandhaḥ /
yena sthitiḥ sthāpyam atyaṃtaṃ sthāpayituṃ na śaknoti /
jarā hi sthitiṃ durbalīkaroti durbalām anityatā nihaṃtīti /
ācārya āha /
yadīti sarvaṃ /
yadi hi te jarānityate balīyasyau syātāṃ pūrvam eva syātāṃ sthitikāritrakāle /
yataḥ sā sthitir na labhate kāritraṃ kartuṃ /
nivṛttakāritrāyām iti vistaraḥ /
yadā nivṛttakāritrā sthitiḥ /
tadā te 'pi jarānityate na tiṣṭhataḥ /
sa cāpi dharmaḥ /
sthitikāritrād dhi teṣāṃ sthitiḥ kalpate /
(Abhidh-k-vy 179) tasmāt te 'pi na tiṣṭhataḥ /
katham atiṣṭhantyau jarānityate kutra vā dharmiṇy atiṣṭhati kāritraṃ kartum utsahiṣyete
kho bo cag gi skad cig ma ni 'di kho na yin no zhes bya ba ni nus pa yongs su rdzogs pa'i mtshan nyid yin gyi skyes ma thag tu 'jig pa'i mtshan nyid ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de lta na yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lhan cig 'byung ba rnams rim gyis byed par mi rung na re zhig gnas pas gnas par byed kyi de'i tshe rga bas kyang rgas par mi byed la mi rtag pa nyid kyis kyang 'jig par mi byed do zhes bya ba 'di ga las /
phyis ci'i phyir stobs dang mi ldan pa nyid du 'gyur zhes bya ba ni phyis gang gis na stobs dang mi ldan pa nyid du gyur na gang gi phyir na gnas pa 'di chos dang lhan cig gang la gnas pa yod pa'i chos de dang lhan cig mi rtag pa nyid kyis 'joms par byed /
bya ba byas pas yang mi nus te skye ba bzhin no zhes bya ba ni ji ltar skye bas bya ba byas zin to /
bskyed par bya ba bskyed nas nus pa thad na yang skyed par mi byed pa de bzhin du gnas pas kyang gnas par mi byed do /
skye bas bskyed par bya ba da lta nyid du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni thug pa med par thal bar 'gyur ba'i phyir skyed par bya ba da lta nyid du khyer te 'ongs pa ni yang bskyed par mi nus kyi /
gnas pa ni gnas par bya ba ye gnas par bya bar nus te gnas pa ni 'jig pa'i bgegs byed pa'i mtshan nyid yin pa'i phyir ro /
rga ba dang mi rtag pa nyid de dag kho na yin no zhes bya ba ni rga ba dang mi rtag pa nyid de dag kho na bgegs byed pa yin no /
de na gnas par bya ba ye gnas par bya bar mi nus te rga bas ni gnas pa nyam chung ngur byed la mi rtag pa nyid kyis ni nyam dmas pa 'joms par byed do /
slob dpon gyis smras pa /
gal te rga ba dang mi rtag pa nyid de dag stobs dang ldan pa zhig yin na ni sngon po kho na ste /
gnas par bya ba byed pa'i tshe de dag gis gnas pa de bya ba byed du mi ster ba yin par 'gyur ro /
gnas pa'i bya ba log na yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi tshe gnas pa'i bya ba log pa de'i tshe rga ba dang mi rtag pa nyid de dag kyang mi gnas la chos de yang mi gnas te gnas pa'i bya bas de rnams gnas par brtags pa yin no /
de lta bas na de rnams kyang med na rga ba dang mi rtag pa nyid mi gnas pa dag gis ji ltar ram chos mi gnas pa gang la bya ba byed par nus par 'gyur /
kiṃ vā punas tābhyāṃ jarānityatābhyāṃ kartavyaṃ /
sthitisāmarthyād dhi sa dharma utpannamātro na vinaṣṭo 'bhūt
yang na rga ba dang mi rtag pa nyid de dag gis ci zhig bya ste gnas pa'i mthus chos skyes pa tsam des zhig par 'gyur ba yin la de gnas par bya ba zhig pa des yal bar btang ste /
sa tayā uparatakāritrayā sthityāpy upekṣyamāṇo 'sthāpyamāno dhruvaṃ na sthāsyatīti /
ayam evāsya vināśo yad idam anavasthānaṃ /
kiṃ punar jarānityatābhyāṃ kāryam ity abhiprāyaḥ /
na ca tasmād eva tasyānyaprakāratā yujyata iti /
yadi sa eva nāsāv anyathā /
athānyathā na sa eva /
yayor hi anyathātvaṃ /
tayor anyatvaṃ dṛṣṭaṃ tadyathā devadattayajñadattayoḥ /
yo 'py āha nikāyāṃtarīya iti āryasaṃmatīyaḥ
gnas par mi byed na ni gdon mi za bar mi gnas pas mi gnas pa yin pa 'di nyid 'di'i 'jig pa yin na rga ba dang mi rtag pa nyid dag gis ci zhig bya snyam du bsams pa yin no /
de nyid las de'i rnam pa gzhan nyid du ni rung ba ma yin no zhes bya ba ni gal te de nyid yin na ni 'di gzhan ma yin no /
gzhan yin na ni 'o na de nyid ma yin no /
gang dag gzhan nyid yin pa de dag ni gzhan yin par mthong ste /
dper na lha sbyin dang mchod sbyin dag lta bu'o /
gang yang sde pa gzhan na re zhes bya ba ni 'phags pa mang pos bkur ba'i sde pa ste /
sa ghaṭāder mudgarādikṛto vināśa iti manyate kālāṃtarāvasthāyi hi tasya rūpaṃ de ni bum pa la sogs pa ni 'jig pa ni thob pa la sogs pas byas pa yin par sems so /
de ltar na gzugs ni dus gzhan gyi bar du gnas pa yin la /
cittacaittānāṃ tu kṣaṇikatvaṃ /
ata ucyate /
cittacaittānāṃ ca kṣaṇikatvābhyupagamāt tadanityatāyāś cittacaittānityatāyā vināśakāraṇānapekṣatvāt svayaṃ vinaśvaratvāt sthityanityate kāritraṃ yugapat kuryātāṃ /
ata ekasya cittasya caittasya vā yugapatsthitivinaṣṭatā anyonyaviruddho 'pi saṃprasajyate /
evam etat sūtraṃ sunītam iti /
yad etat trīṇīmāni bhikṣavaḥ saṃskṛtasya saṃskṛtalakṣaṇānīti /
(II /
47cd) sati sāmagrye bhāvāt /
asati cābhāvād iti /
sati hetupratyayānāṃ sāmagrye bhāvāt janyasya /
asati cābhāvāt /
na jāteḥ
sems dang sems las byung ba rnams ni skad cig ma nyid yin no /
bam po bcu drug pa /
de'i phyir bshad pa /
sems dang sems las byung ba rnams skad cig ma nyid du khas blangs pas de dag ni mi rtag pa nyid sems dang sems las byung ba'i mi rtag pa nyid 'jig pa'i rgyu la mi ltos pa'i phyir rang gi ngang gis 'jig pa'i phyir gnas pa dang mi rtag pa nyid dag cig car bya ba byed par 'gyur ro /
de'i phyir sems sam sems las byung ba gcig la cig car du gnas pa dang 'jig pa nyid phan tshun 'gal ba nyid du yang thal bar 'gyur ro /
de lta na mdo de legs par drangs pa yin no zhes bya ba ni dge slong dag gsum po 'di dag ni 'dus byas kyi mtshan nyid do zhes 'byung ba gang yin pa'o /
tshogs pa yod na ni 'byung la med na ni mi 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba ni rgyu dang rkyen rnams tshogs pa yod na ni bskyed par bya ba 'byung la med na ni mi 'byung ba'i phyir ro /
skye ba ni ma yin no /
kiṃ /
sāmarthyaṃ paśyāma ity adhikṛtaṃ
ci zhe na /
mthu ma yin par blta bar bya zhes bya bar skabs dang sbyar te /
na hi hetupratyayasāmagrye 'pi taj janyaṃ kadācid bhavati kadācin na bhavati /
atra bhadaṃtānaṃtavarmā āha /
yathā cakṣur na vinā ālokādibhiś cakṣurvijñānaṃ janayati
rgyu dang rkyen tshogs kyang bskyed par bya ba de res 'ga' yod la res 'ga' med pa ni ma yin no /
'di la btsun ba go cha mtha' yas na re dper na mig snang ba la sogs pa med par mig gi rnam par shes pa skyed par mi byed mod kyi /
na cātas tadutpattau na kāraṇaṃ /
evaṃ jātir na vinā hetupratyayair dharmaṃ janayati
de'i phyir de skye ba'i rgyu ma yin pa yang ma yin pa de bzhin du skye ba yang rgyu dang rkyen dag med par chos skyed par mi byed mod kyi de'i phyir de skye ba'i rgyu ma yin pa yang ma yin no zhes zer te /
na cātas tadutpattau na kāraṇam iti /
atrocyate /
asamānam etat /
cakṣur hi dṛṣtasāmarthyam satsv ālokādiṣu andhānandhayoś cakṣurvijñānasyānutpattyutpattidarśanāt /
na tv evaṃ jātir iti /
sūkṣmā api hi dharmaprakṛtaya iti /
tadyathā sparśādīnāṃ caitasikānāṃ prakṛtayaḥ svabhāvā duḥparicchedyatvāt sūkṣmāh /
asty etad evaṃ
'di la smras pa 'di ni mi smra'o /
snang ba la sogs pa yod du zin kyang long ba dang long ba ma yin pa dag gi mig gi rnam par shes pa skye ba dang mi skye ba snang ba'i phyir mig gi nus pa ni mthong gi skye ba ni de lta ma yin no /
chos kyi rang bzhin phra mo dag ces bya ba ni dper na sems las byung ba reg pa la sogs pa yongs su bcad par dka' ba'i phyir rang bzhin ngo bo nyid phra ba dag yin pa bzhin no /
adṛśyamāno 'pi kaścid dharmaḥ kāritreṇa nirdhāryate /
na tv evaṃ jātiḥ kāritreṇa nirdhāryate
de lta bu ni yod bden na chos kha cig ni mi snang yang byed pa'i sgo nas nges par 'dzin par 'gyur gyi skye ba ni de ltar byed pa'i sgo nas nges par zin par mi 'gyur ro /
sparśasya hi kāritraṃ bhagavataivanirdhāritaṃ /
yaḥ kaścid vedanāskaṃdhaḥ saṃjñāskaṃdhaḥ saṃskāraskaṃdhaḥ /
sarvas sa sparśaṃ pratītyeti vistaraḥ
reg pa ni bcom ldan 'das nyid kyis nges par bzung ste /
gang cung zad tshor ba'i phung po dang 'du shes kyi phung po dang 'du byed kyi phung po gang yin pa de thams cad ni reg pa la brten nas zhes bya ba rgyas par gsungs pa yin no /
jātam ity eva tu na syāt asatyāṃ jātāv iti /
svalakṣaṇāpekṣā rūpe rūpabuddhiḥ /
na tu jātam iti svalakṣaṇāpekṣā jātabuddhiḥ /
vedanādiṣv api bhāvāt /
tasmād arthāṃtarabhūtajātidravyāpekṣeyaṃ jātabuddhir iti nirdhāryate
skye ba zhig med na skyes zhes bya ba dang zhes bya ba ni gzugs la gzugs kyi blo ni rang gi mtshan nyid la ltos pa yin gyi skye ba'o snyam pa'i skye ba'i blo ni rang gi mtshan nyid la ltos pa ma yin te /
tshor ba la sogs pa la yang yod pa'i phyir ro /
de lta bas na skye ba'i blo ni skye ba'i rdzas don gzhan du gyur pa zhig la ltos pa yin par nges par bzung ngo /
gzugs kyi skye ba zhes bya ba drug pa'i tshig tu yang mi 'gyur zhes bya ba ni drug par ston pa ni gzhi mi mthun par sbyar ba yin gyi /
ṣaṣṭhīvacanaṃ ca na syāt rūpasyotpāda iti /
vaiyadhikaraṇye hi ṣaṣṭhīnirdeśo na sāmānādhikaraṇye /
tenāha /
yathā rūpasya rūpam iti /
vaidharmadṛṣṭāṃta eṣaḥ /
yathā rūpaṃ rūpād ananyad iti kṛtvā ṣaṣṭhīnirdeśo na bhavati (Abhidh-k-vy 180) rūpasya rūpam iti /
tathā rūpasyotpāda iti na syāt /
tasmāj jātinimitto 'yaṃ ṣaṣṭhīnirdeśa iti gamyate /
evaṃ yāvad anityatā yathāyogaṃ vaktavyeti /
sthitam eva tu na syāt asatyāṃ sthitau /
ṣaṣṭhīvacanaṃ ca rūpasya sthitir iti yathā rūpasya rūpam iti /
jīrṇam ity eva tu na syāt asatyāṃ jarāyāṃ /
ṣaṣṭhīvacanaṃ ca rūpasya jareti yathā rūpasya rūpam iti /
tathā vinaṣṭam ity eva tu na syāt asatyām anityatāyāṃ /
ṣaṣṭhīvacanaṃ ca rūpasya vināśa iti yathā rūpasya rūpam iti /
tena tarhīti vistaraḥ /
yadi jātamityevamādibuddhisiddhyarthaṃ ṣaṣṭhīvidhānārthaṃ ca jātyādayaḥ kalpyaṃte anātmatvam apy eṣṭvyaṃ /
na hi nirnimittā anātmabuddhir bhavitum arhati
gzhi mthun par sbyar ba ni ma yin no /
de'i phyir dper na gzugs kyi gzugs zhes mi bya ba bzhin no zhes bya ba smos so /
'di ni chos mi mthun pa'i dpe yin te /
ji ltar gzugs ni gzugs las gzhan ma yin pa'i phyir gzugs kyi gzugs zhes drug pa ston par mi 'gyur ba de bzhin du gzugs kyi skye ba zhes bya bar yang mi 'gyur ba zhig na'o /
de lta bas na drug pa bstan pa 'di ni skye ba'i rgyu mtshan can yin par shes so /
de bzhin du mi rtag pa nyid kyi bar du ci rigs par brjod par bya'o zhes bya ba ni gnas pa zhig med na gnas pa nyid dang gzugs kyi gnas pa zhes bya ba drug pa'i tshig tu yang mi 'gyur te /
dper na gzugs kyi gzugs zhes bya ba bzhin no /
rga ba zhig med na rgas pa nyid dang gzugs kyi rga ba zhes bya ba drug pa'i tshig tu yang mi 'gyur te /
dper na gzugs kyi gzugs zhes bya ba bzhin no /
de bzhin du mi rtag pa nyid cig med na 'jig pa nyid dang gzugs kyi 'jig pa zhes bya ba drug pa'i tshig tu yang mi 'gyur te /
dper na gzugs kyi gzugs zhes bya ba bzhin no zhes bya ba yin no /
'o na ni des na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te skyes pa zhes bya ba de lta bu la sogs pa'i blo grub par bya ba'i phyir skye ba la sogs par brtag na /
bdag med pa nyid cig kyang 'dod par bya dgos te /
bdag med pa'i blo rgyu med pa yin par 'os pa ni ma yin no /
athānātmatvaṃ prajñaptisad iṣyate /
tannimittānātmabuddhiḥ /
jātyādy api prajñaptisad eṣṭavyaṃ /
tannimittā ca jātyādibuddhir iti /
sādhanaṃ cātra /
prajñaptisat jātyādi /
dravyasad apekṣya gṛhyamāṇatvād /
anātmatvavad iti /
sattādayo 'pīti /
ādiśabdena dravyatvarūpaghaṭatvādi gṛhyate /
ekaṃ rūpaṃ dve rūpe mahad aṇu pṛthak saṃyuktaṃ vibhaktaṃ param aparaṃ sadrūpam iti
'on te bdag med pa nyid ni btags par yod la /
bdag med pa'i blo yang de'i rgyu mtshan can yin par 'dod na ni /
skye ba la sogs pa yang btags pa'i yod pa yin la skye ba la sogs pa'i blo yang de'i rgyu mtshan can yin par 'dod par bya dgos so /
'di la sgrub pa ni skye ba la sogs pa ni btags pa'i yod pa ma yin na ste /
rjes su yod pa la ltos te gzung bar bya ba yin pa'i phyir bdag med pa nyid bzhin no zhes bya ba yin no /
gzugs gcig dang gzugs gnyis dang chen po dang chung ngu dang tha dad pa dang ldan pa dang rnam par phye ba dang gzhan dang gzhan ma yin pa dang gzugs yod pa zhes bya ba dang de bzhin du 'di ni rdzas so /
tathā dravyam etad rūpam idaṃ ghaṭo 'yam ity evamādibuddhisiddhārthaṃ saṃkhyādayo 'pi vaiśeṣikaparikalpitā abhyupagaṃtavyāḥ /
ṣaṣthīvidhānārthaṃ ca rūpasya saṃyoga iti
'di ni gzugs so /
'di ni bum pa'o zhes bya ba de lta bu la sogs pa'i blo 'grub par bya ba'i phyir dang drug par bya ba'i phyir bye brag pas kun brtags pa grangs la sogs pa dang gzugs kyi ldan pa yang khas blangs dgos so /
saṃyogagrahaṇam udāharaṇamātraṃ /
rūpasya vibhāgaḥ paratvāparatvam ityevamādy api yojyaṃ /
eṣā ca ṣaṣṭhī kathaṃ kalpyate rūpasya svabhāva iti /
na hi vaibhāṣikāṇāṃ rūpād anyo rūpasya svabhāva iṣṭaḥ /
jātam iti /
jātam eva na vinaṣṭam ity abhūtvābhāvajñāpanārthaṃ kriyate prajñaptiḥ /
bahuvikalpa iti /
bahubhedo rūpavedanādibhedāt /
tasya viśeṣaṇārthaṃ rūpasyotpāda iti na vedanādīnām utpāda iti viśeṣaṇārthaṃ ṣaṣṭhīṃ kurvaṃti /
mānyaḥ pratyāyi rūpasaṃjñaka evotpādo na vedanādisaṃjñaka iti
yod pa la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras rdzas nyid dang gzugs nyid dang bum pa nyid la sogs pa bsdu'o /
ldan pa smos pa ni dper brjod pa tsam du zad de gzugs kyi tha dad pa dang gzhan nyid dang gzhan ma yin pa nyid ces bya ba de lta bu la sogs pa la yang sbyar bar bya'o /
gzugs kyi rang bzhin zhes bya ba'i drug pa 'di yang ji ltar brtag ces bya ba ni bye brag tu smra ba khyed gzugs las gzugs kyi rang bzhin gzhan yin par mi 'dod pas so /
skye ba zhes bya ba ni ma byung ba las byung ba kho na shes par bya ba'i don du skye ba kho na gdags pa mdzad pa yin gyi zhig pa zhes bya ba ni ma yin no /
rnam pa mang du yod pa zhes bya ba ni bye brag mang du yod pa ste /
gzugs dang tshor ba la sogs pa tha dad pa'i phyir ro /
de bye brag tu bya ba'i phyir te gzugs kyi skye ba yin gyi tshor ba la sogs pa'i skye ba ni ma yin no zhes bye brag tu bya ba'i phyir drug par mdzad do /
gzhan du ni shes par mi 'gyur bar bya ba ni gzugs zhes bya ba kho na skye ba'i tshor ba zhes bya ba la sogs pa ni ma yin pa'o /
dṛṣṭāṃtaṃ kathayaṃti /
candanasya gandhādayaḥ śilāputrakasya śarīram iti
des tsan dan gyi dri la sogs pa dang mchi gu'i lus zhes bya ba bzhin no zhes bya ba smos te /
anarthāṃtarabhāve 'pi ṣaṣṭhīnirdeśaḥ kriyate /
gandhādisamūhamātraṃ hi candanam iti bauddhasiddhāntaḥ
don gzhan ma yin yang drug par ston par byed do /
sangs rgyas pa'i grub pa'i mtha' ni tsan dan gyi dri la sogs pa 'dus pa tsam yin no zhes bya ba yin no /
vaiśeṣikasiddhāntāpekṣayā tu asiddhaś candana ity aparo dṛṣṭānta upanyasyate /
śilāputrakasya śarīram iti /
śilāputrakaśarīrayor vaiśeṣikāṇām api siddhānte nārthāntarabhāvo bhavati ca ṣaṣṭhīnirdeśaḥ /
arthāntaraparikalpakṛto hi tathā nirdeśaḥ /
evaṃ sthityādayo 'pi yathāyogaṃ veditavyā iti /
tasmāt prajñaptimātram evedaṃ pravāhāvasthānajñāpanārthaṃ kriyate sthitam iti
bye brag pa'i grub pa'i mtha' la ltos na dpe tsan dan ma grub pas dpe gzhan mchi gu'i lus zhes bya ba nye bar 'god de /
mchi gu dang lus gnyis ni bye brag pa rnams kyi grub pa'i mthas kyang don gzhan ma yin mod kyi /
drug par ston par yang 'gyur te de ltar ston pa de ni don gzhan du kun brtags pas byas pa yin no /
de bzhin du gnas pa la sogs pa la yang ci rigs par rig par bya'o zhes bya ba ni de lta bas na gnas pa zhes bya ba 'di ni rgyun gyis gnas pa shes par bya ba'i don du btags pa tsam kho na mdzad pa yin no /
sā ca pravāhāvasthānalakṣaṇā sthitir bahuvikalpā /
tasyā viśeṣaṇārthaṃ rūpasya sthitir iti ṣaṣṭhīṃ kurvanti
rgyun gyis gnas pa'i mtshan nyid kyi gnas pa de yang rnam pa mang du yod pas de bye brag tu bya ba'i phyir gzugs kyi gnas pa zhes drug par mdzad de /
yathā rūpasaṃjñakaiva sthitiḥ pratīyeta mānyā pratyāyīti /
tathā prajñaptimātram evaitat pūrvaparaviśeṣajñāpanārthaṃ (Abhidh-k-vy 181) kriyate jīrṇam iti
ci nas kyang gzugs zhes bya ba kho na gnas par shes par bya'i gzhan du ni shes par mi 'gyur bar bya ba yin te zhes bya pa dang rgas pa zhes bya ba 'di ni snga phyi'i khyad par shes par bya ba'i don gdags pa tsam mdzad pa yin no /
sā ca pūrvāparaviśeṣalakṣaṇā jarā bahuvikalpā /
tasyā viśeṣaṇārthaṃ rūpasya jareti ṣaṣṭhīṃ kurvanti
snga phyi'i khyad par kyi [*gyi] mtshan nyid kyi rga ba de yang rnam pa mang du yod pas de bye brag tu bya ba'i phyir gzugs kyi rang bzhin zhes drug par mdzad de ci nas kyang gzugs zhes bya ba kho na rga bar shes par bya'i /
yathā rūpasaṃjñakaiva jarā pratīyeta mānyā pratyāyīti /
tathā prajñaptimātram evaitat pravāhanivṛttijñapanārthaṃ kriyate vinaṣṭam iti
gzhan du ni shes par mi 'gyur bar bya ba yin te zhes bya ba dang de bzhin du zhig pa zhes bya ba 'di ni rgyun ldog pa shes par bya ba'i don du btags pa tsam mdzad pa yin no /
sa ca pravāhanivṛttilakṣaṇo vināśo bahuvikalpaḥ /
tasya viśeṣaṇārthaṃ rūpasya vināśa iti ṣaṣṭhīṃ kurvanti
rgyun log pa'i mtshan nyid kyi 'jig pa de yang rnam pa mang du yod pas de bye brag tu bya ba'i phyir gzugs kyi 'jig pa zhes drug par mdzad de ci nas kyang gzugs zhes bya ba kho na 'jig par shes par bya'i /
yathā rūpasaṃjñaka eva vināśaḥ pratīyeta mānyaḥ pratyāyīti /
sarvatra ca dṛṣṭāntadvayaṃ vaktavyaṃ /
tadyathā candanasya gandhādayaḥ śilāputrakasya śarīram iti
gzhan du ni shes par mi 'gyur bar bya ba yin te zhes bya ba yin te /
thams cad du yang dper ni tsan dan gyi dri la sogs pa dang mchi gu'i lus zhes bya ba bzhin no zhes bya ba dpe gnyis kyang brjod par bya'o /
yathā ca dharmatayeti yang ji ltar chos nyid kyis zhes bya ba la /
dharmatā dharmaprakrtiḥ dharmasvabhāvo dharmaśailīty arthaḥ chos nyid ni chos kyi rang bzhin te chos kyi ngo bo nyid dang chos kyi ngang tshul can zhes bya ba'i tha tshig go /
dharmatā dharmaprakṛtir iti kuta etat chos nyid chos kyi rang bzhin yin no zhes bya ba 'di ga las she na /
cakṣuḥ samṛddhe śūnyaṃ nityena dhruveṇa śāśvatena avipariṇāmadharmeṇa ātmanātmīyena ca mig ni chos nyid kyis rtag pa dang brtan pa dang ther zug dang mi 'gyur ba'i chos can dang bdag dang bdag gis stong ngo /
tat kasya hetoḥ /
prakṛtir asyaiṣeti /
yathā ca dharmatayā na sarvaṃ jātimad iṣyate ākāśādi /
tathā dharmatayā na sarvaṃ jāyata ity eṣṭavyam
de ci'i phyir zhe na /
'di ni 'di'i rang bzhin yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ngo /
ji ltar chos nyid kyi nam mkha' la sogs pa thams cad skye ba dang ldan par mi 'dod pa de ltar thams cad mi skye'o zhes bya ba kho nar 'dod par bya ste /
na hy atra kiṃcit kārāṇam asti /
yat saṃskṛtam eva jātimad bhavati nāsaṃskṛtam iti anyatra dharmatāyāḥ /
evam asatyām api jātau saṃskṛtam evotpadyate /
nāsaṃskṛtam iti /
yathā ca tulyajātimatāṃ keṣāṃcid rūpavedanādīnāṃ tadanye pratyayās tebhyo rūpotpattipratyayebhyo 'nye vedanādyutpattipratyayās tadanye /
te tadanye pratyayās tadanyasyotpādane na samarthā bhavanti /
tebhyo vedanādibhyo 'nyat tadanyat /
kiṃ tad
'dus byas kho na skye ba dang ldan pa yin gyi 'dus ma byas ni ma yin no zhes bya ba gang yin pa 'di la ni chos nyid ma gtogs pa gtan tshig cung zad kyang med do /
de ltar na skye ba med kyang 'dus byas kho na skye bar 'gyur gyi 'dus ma byas ni ma yin no /
yang ji ltar skye ba dang ldan par mtshungs pa las zhes bya ba gang dag ce na /
gzugs dang tshor ba la sogs pa'o /
de dag las gzhan pa'i rkyen rnams zhes bya ba ni tshor ba la sogs pa skyed pa'i rkyen rnams ni gzugs skye ba'i rkyen de dag las gzhan pa yin te de dag las gzhan pa'i rkyen de rnams kyis ni de dag las gzhan pa bskyed par nus pa ma yin no /
tshor ba la sogs pa de dag las gzhan pa ni /
de dag las gzhan pa'o /
de ci zhe na /
rūpaṃ /
tasya /
tadanyasya te vedanādipratyayā utpādane yathā na samarthā bhavanti /
evam asaṃskṛtasyākāśāder utpādane sarve 'pi rūpavedanādipratyayā na samarthāḥ syur iti
gzugs te ji ltar de dag las gzhan pa de tshor ba la sogs pa'i rkyen rnams kyis bskyed par nus pa ma yin pa de bzhin du gzugs dang tshor ba la sogs pa'i rkyen thams cad kyis kyang nam mkha' la sogs pa 'dus ma byas bskyed par mi nus par 'gyur ro /
pūrvaṃ svabhāvaniyamenoktam idānīṃ śaktiniyameneti snga ma ni rang gi ngo bo nges pa'i sgo nas bshad pa yin no /
'di ni nus pa nges pa'i sgo nas bshad pa yin no /
na hi dūṣakāḥ santīti vistaraḥ /
yathā na mṛgāḥ santīti yavā nopyaṃte upyanta evety arthaḥ
sun 'byin par byed pa dag yod ces te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dper na ri dags dag yod ces te nas mi rmo ba ma yin gyi rmo ba kho na'o zhes bya ba'i tha tshig ste /
dvau pratiṣeḍhau prakṛtam arthaṃ gamayataḥ dgag pa gnyis kyi don rnams ma go bar 'gyur ba lta bu dang dper na sbrang bu dag yod ces te /
yathā na makṣikāḥ patantīti modakā na bhakṣyante /
kiṃ tarhi /
bhakṣyanta eva /
tathā na dūṣakās santīti āgamo 'bhidharmaśāstrāṇy apāsyante /
tasmād doṣeṣu pratividhātavyaṃ /
doṣeṣu paravyavasthāpiteṣu parihāraḥ kartavyaḥ /
siddhāntaś cānusartavyo na parityājya ity abhiprāyaḥ /
(II /
48ab) nāmakāyādayaḥ saṃjñāvākyākṣarasamuktaya iti /
saṃjñāsamuktayo nāmakāyāḥ /
vākyasamuktayaḥ padakāyāḥ /
akṣarasamuktayo vyaṃjanakāyāḥ /
saṃjñākaraṇam iti lokabhāṣeyaṃ /
saṃjñākaraṇaṃ nāmadheyam iti paryāyaḥ
la du mi bza' ba ma yin no /
'o na ci zhe na /
bza' ba kho na yin pa de bzhin du sun 'byin pa dag yod ces te /
lung chos mngon pa'i bstan bcos dag dor du ni mi rung ngo /
de lta bas na skyon rnams la yang lan gdab par bya ste /
pha rol pos rnam par gzhag pa'i skyon rnams la yang lan gdab par bya la grub pa'i mtha'i rjes su 'brang bar yang bya ste /
yongs su mi dor bar bya'o snyam du bsams pa yin no /
ming gi tshogs la sogs pa ni /
ming dang ngag dang yi ge'i tshogs /
zhes bya ba ni ming gi tshogs ni ming gi tshogs so /
ngag gi tshogs ni tshig gi tshogs so /
yi ge'i tshogs ni yi ge'i tshogs so /
ming byed pa zhes bya ba 'di ni 'jig rten gyi skad yin no /
ming byed pa dang ming 'dogs pha zhes bya ba ni rnam grangs yin te 'di ltar 'jig rten na smra ba po 'di'i ming lha sbyin zhes bya bar 'dogs so zhes zer ro /
tathā hi loke vaktāro bhavanti /
devadatta ity asya saṃjñākaraṇam iti /
saṃjñāyāḥ karaṇaṃ saṃjñākaraṇaṃ /
yena saṃjñā caitasiko dharmaḥ kriyate janyate /
saṃjñaiva vā karaṇaṃ saṃjñākaraṇaṃ /
saṃjñāgrahaṇaṃ cānyakaraṇanivṛttyarthaṃ /
karaṇagrahaṇaṃ caitasikaviśeṣaṇārthaṃ (Abhidh-k-vy 182) /
yadi hi saṃjñā nāmety ucyeta caitasiko 'pi saṃbhāvyeta /
tat punaḥ saṃjñākaraṇaṃ nāma rūpaṃ śabdo raso gandho vety evamādi /
vākyaṃ padam iti /
padyate gamyate 'neneti /
padaṃ tu suptiṅantaṃ padaṃ gṛhyate /
tenāha /
yāvatārthaparisamāptis tadyathā /
anityā bata saṃskārā iti evamādīti /
ādiśabdena /
utpādavyayadharmiṇaḥ /
utpadya hi nirudhyante /
teṣāṃ vyupaśamaḥ sukham ity evamādi /
asyā gāthāyā evam arthaṃ vyācakṣate /
anityā bata saṃskārā iti pratijñā
ming gi byed pa ni ming byed pa ste gang gis na sems las byung ba'i chos 'du shes byed cing skyed pa'o /
yang na ming nyid byed pas na ming byed pa ste ming smos pa ni gzhan byed pa bzlog pa'i phyir ro /
byed pa smos pa ni sems las byung ba las khyad par du bya ba'i phyir te gal te ming ni ming ste zhes brjod na ni sems las byung ba yin par yang sems las byung bar 'gyur ro /
ming byed pa ni ming ste gzugs dang sgra dang zhes bya ba la sogs pa lta bu'o /
ngag ni tshig ste zhes bya ba ni 'dis go bar 'gyur zhing rtogs par gyur pas na tshig go /
de'i phyir ji tsam gyis 'don pa yongs su rdzogs pa ste zhes bya bar smos so /
kye ma 'du byed rnams mi rtag /
ces bya ba de lta bu la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni /
skye zhing 'jig pa'i chos can yin /
skyes nas 'gag par 'gyur ba ste /
de dag nye bar zhi ba bde /
zhes bya ba de lta bu la sogs pa bsdu'o /
tshigs su bcad pa 'di'i don ni 'di skad du /
kye ma 'du byed rnams mi rtag /
ces bya ba ni dam bca' ba yin no /
utpādavyayadhārmiṇa iti hetuḥ /
yasmād utpādavyayadharmavantas tasmād anityā iti paricchidyante
skye zhing 'jig pa'i chos can yin /
zhes bya ba ni gtan tshigs yin te gang gi phyir skye ba dang 'jig pa'i chos dang ldan pa de'i phyir rtag pa dag go zhes bya bar yongs su chod par 'gyur ro /
utpadya hi nirudhyanta iti dṛṣṭāntaḥ skyes nas 'gag par 'gyur ba ste /
zhes bya ba ni dpe ste /
ya utpadyante nirudhyante ca te anityāḥ gang dag skye ba de dag ni 'gag par 'gyur te /
tadyathā ghaṭādayaḥ /
tathā ca saṃskārā iti
dper na bum pa la sogs pa lta bu'o /
'dus byas rnams kyang de dang 'dra'o zhes 'chad do /
apare punar vyācakṣate /
asiddhahetusādhanārtham etad iti /
katham etad gamyate /
utpādavyayadharmiṇas ta iti yasmād ete utpadya nirudhyamānā dṛṣtā iti /
apare varṇayanti /
anityā bata saṃskārā utpādavyayadharmiṇa iti paryāyadvayam etad ucyate /
kasmād ity āha
gzhan dag na re 'di ni de dag /
skye zhing 'jig pa'i chos can yin /
zhes bya ba 'di ji ltar shes she na /
'di ltar skyes nas 'gag par 'gyur ba mthong ba'i phyir ro zhes gtan tshigs ma grub pa sgrub par byed pa yin no zhes zer ro /
gzhan dag na re /
kye ma 'du byed rnams mi rtag /
skye zhing 'jig pa'i chos can yin /
zhes bya ba 'di gnyis ni rnam grangs su brjod pa yin no /
ci'i phyir zhe na /
smras pa /
yasmād /
utpadya nirudhyanta iti hetuvacanaṃ /
teṣāṃ vyupaśamaḥ sukhaṃ ye hy anityās te duḥkhā atas
'di ltar /
skyes nas 'gag par 'gyur ba ste /
zhes bya ba ni gtan tshigs smos pa yin no zhes zer ro /
de dag nye bar zhi ba bde /
teṣāṃ vyupaśamaḥ sukham iti vineyajanaṃ niyojayati /
yena kriyāguṇakālasaṃbandhaviśeṣā gamyante /
sāvyayakārakaviśeṣaṇaṃ vākyam iti vākyavido vadanti /
tadyathā pacati paṭhati gacchatīti kṛṣṇo gauro rakta iti pacati pakṣyati apākṣīd iti kriyāguṇakālānāṃ saṃbandhaviśeṣā gamyante
zhes bya ba ni gang dag mi rtag pa de dag ni sdug bsngal ba yin te /
de'i phyir /
de dag nye bar zhi ba bde /
zhes gdul ba'i skye bo sbyor bar mdzad pa yin no /
gang gis na bya ba dang yon tan dang dus kyi 'brel pa'i khyad par rtogs par 'gyur ba'o zhes bya ba ni dper na 'chad do 'don to 'gro'o zhes bya ba lta bu dang nag po'i dkar sham po'o dmar po'o zhes bya ba lta bu dang 'tshed ngo 'tshed par 'gyur ro btsos so zhes bya ba lta bur bya ba dang yon tan dang dus rnams kyi 'brel ba'i khyad par rtogs par 'gyur ba de ni tshig yin te /
tat padaṃ /
tathā hi sāmānyavartamānānāṃ padānāṃ yad viśeṣe 'vasthānaṃ sa vākyārtha ity āhuḥ
'di ltar tshig spyi la 'dug pa rnams /
khyad par la 'jog pa gang yin pa de ni ngag gi don yin no zhes zer ro /
tad evaṃ svalakṣaṇābhidyotakaṃ nāma kriyādisaṃbandhaviśeṣābhidyotakaṃ padam ity uktaṃ bhavati de ltar na ming ni rang gi mtshan nyid rjod par byed pa yin la /
tshig ni bya ba la sogs pa'i 'brel pa'i khyad par rjod par byed pa yin no zhes bshad pa yin no /
vyaṃjanam akṣaram iti varṇa ity arthaḥ yi ge ni yi ge ste zhes bya ba ni yi ge yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
na tu hal eva acām api vyaṃjanakatveneṣṭatvāt /
(Abhidh-k-vy 183) /
nanu cākṣarāṇy api lipyavayavānāṃ nāmānīti /
lipayo manuṣyādibhiḥ pattrādiṣu ye likhitāḥ /
teṣām akṣarāṇi nāmāni /
rūpanāmagrahaṇe rūpapratītivad vyaṃjanagrahaṇe lipipratītiḥ /
ato vyaṃjanam api lipyavayavānāṃ nāma bhavatīti lakṣaṇasāṃkaryaṃ
yi ge rnams kyang yig 'bru'i yan lag dag gi ming ma yin nam zhes bya ba ni yig 'bru ni mi la sogs pas glegs bu la sogs pa la bris pa yin no /
de dag gi ming ni yi ge rnams yin te /
gzugs kyi ming smos na /
gzugs rtogs pa bzhin du yi ge smos na yi ge 'bru rtogs par 'gyur ro /
de'i phyir yi ge rnams kyang yig 'bru'i yan lag dag gi ming yin par 'gyur bas mtshan nyid 'chol pa yin no /
tataś ca yad abhipretaṃ nāmno vyatiriktam anyad eva vyaṃjanam akṣaram iti /
tan nopapadyate /
na vai lipyavayavānām iti vistaraḥ /
viparītam etad iti vyācaṣṭe
des na yi ge ni yi ge ste zhes ming la ma gtogs pa gzhan nyid du 'dod pa gang yin pa ste mi 'thad do /
yig 'bru'i yan lag rnams go bar bya ba'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di ni log par smras pa yin no zhes bya ba yin te /
yat tu vyaṃjanagrahaṇe lipipratītir iti /
tat pratyāyyapratyāyakabhāvena saṃketitatvāt /
na tu tannāmabhāvāt /
samuktir iti uca samavāya ity etasya dhātoḥ ktini samuktir iti etad rūpaṃ bhavati /
yo 'rthaḥ samavāya iti /
so 'rthaḥ samuktir iti /
samavāya ity arthaḥ /
nanu ca te iti sautrāntikavacanaṃ /
naite vāksvabhāvā iti vistareṇa vaibhāṣikavacanaṃ /
na ca ghoṣamātreṇeti /
nānakṣarātmakena ghoṣeṇārtho 'vagamyate
yi ge smos na yig 'bru rtogs par 'gyur ro zhes bya ba gang yin pa de ni rtogs par bya ba dang rtogs par byed pa'i dngos por sgro btags pa yin pa'i phyir yin gyi de dag gi ming yin pa'i phyir ma yin no /
mang po'i don gang yin pa'o zhes bya ba de ni tshogs zhes bya ba'i don yin te spyi yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de dag kyang ngag gi rang bzhin yin pa'i phyir zhes bya ba ni mdo sde pa'i tshig yin no /
de ngag ni ngag gi rang bzhin ma yin te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bye brag tu smra ba'i tshig go /
sgra tsam gyis ni don dag go bar mi 'gyur ro zhes bya ba ni yi ge'i bdag nyid ma yin pa'i sgras ni don ngag go bar mi 'gyur ro /
kiṃ tarhi /
vāṅ nāmni pravartate /
tan nāmātmarūpatām iva vāca āpādayad arthatvaṃ dyotayati
'o na ci zhe na /
ngag gi ming la 'jug pa la ming des ni dag bdag gi ngo bo bzhin du byed pa na don rjod par byed do rtogs par byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
tāṃ vācam upādāya padārthaṃ dyotayati /
pratyāyayatīty arthaḥ /
sautrāntika āha /
na vai ghoṣamātraṃ vāg iti vistaraḥ /
na vayaṃ ghoṣamātraṃ vāg iti varṇayāmaḥ
mdo sde pas sgra tsam kho na ngag ma yin gyi zhes bya ba rgyas par smos te /
kho bo cag kyang ngag sgra tsam yin no zhes ni mi brjod kyi yi ge'i bdag nyid kyi sgra la la don dag la mtshams bcad cing tshig gis gzung ba gang yin pa de kho na ngag yin no /
kaścid eva tu ghoṣo varṇātmakaḥ /
saiva vāk /
yo 'rtheṣu kṛtāvadhiḥ kṛtamaryādaḥ /
etena saṃketāpekṣaḥ śabdo 'rthaṃ pratyāyayati /
na yaḥ kaścic chabda iti darśayati /
kṛtasaṃketaḥ śabdo 'rthaṃ pratyāyayatīti /
tac caitacchabdamātrāt pratītapadārthakāt sidhyatīti /
tac caitadarthadyotanaṃ nāmarahitāc chabdāj jātyādyabhidheyapadārthakāt sidhyatīty ayam asyārtha iti /
yady utpādayatīti vistaraḥ /
vāci satyāṃ sa cittaviprayukta utpadyata itīṣyate tenāśaṃkyate yady utpādayatīti /
evaṃ cet sarvaṃ ghoṣamātraṃ vṛṣabhādigarjitam api nāmotpādayiṣyati /
ghoṣasvabhāvā vāg iti kṛtvā /
brūyās tvaṃ viśiṣṭa eva ghoṣo yo varṇātmakaḥ saṃbhāvitaḥ /
sa eva nāmotpādayatīti /
atrocyate /
yādṛśo vā ghoṣaviśeṣa iṣyate nāmna utpādakaḥ /
sa evārthasya dyotako bhaviṣyati /
na tu sa cittaviprayukta ity abhiprāyaḥ
'dis ni brda la ltos pa'i sgras ni don go bar byed kyi sgra'o cog gis ni ma yin no zhes bya bar ston par byed pa yin no /
brdar btags pa'i sgras don go bar 'gyur pa'i phyir de ni don go bar byed pa'i sgra tsam kho nas 'grub par 'gyur bas de ni don de rjod par byed pa yin no /
'di'i don ni ming med pa'i sgra brjod par bya ba'i don can gyis kyang 'grub bo zhes bya ba 'di yin no /
gal te skyed par byed na ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ngag yod na sems dang ldan pa ma yin pa de skyed par byed do zhes bya bar 'dod na /
des na gal te skyed par byed na ni zhes bya ba'i rtogs pa 'di slong bar byed de /
gal te de lta yin na ni khyu mchog la sogs pa la yod pa yang rung sgra tsam thams cad kyis ming bskyed par 'gyur te ngag ni sgra'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
'on te khyod sgra khyad par can yi ge'i bdag nyid du 'dod pa gang yin pa de kho nas ming skyed par byed do zhes smra na /
'on te sgra'i khyad par de lta bu zhig ming skyed par byed pa yin par 'dod na ni de nyid don rjod par byed pa yin par 'gyur gyi sems dang mi ldan pa de ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
atha prakāśayatīti vistaraḥ /
ghoṣeṇotpadyamānena sa cittaviprayukta utpadyate /
sa taṃ prakāśayaty arthadyotanāyeti yadīṣyate /
atrocyate /
sarvaṃ ghoṣamātraṃ nāma prakāśayiṣyatīti pūrvavad vācyaṃ /
na khalv api śabdānāṃ sāmagryam astīti /
yad anekākṣaraṃ nāma
'on te gsal bar byed pa yin no zhe na ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te sgra skye bas don brjod par bya ba'i phyir sems dang ldan pa ma yin pa de skyed par byed cing des de gsal bar byed do zhes bya bar 'dod na 'dir sgra tsam thams cad kyis gsal bar byed par 'gyur ro zhes bya ba snga ma bzhin du brjod par bya'o /
yang sgra rnams la tshogs pa med la zhes bya ba ni yi ge du ma'i ming gang yin pa de skye bar rtog pa ni sgra du ma la ltos pa yin pas de'i phyir 'di ltar dpyod par byed de /
'di sgra rnams ni brjod nas 'jig pa yin no /
de lta bas na 'di dag la cig car gnas pa med do /
tadutpattiparikalpo 'nekaśabdāpekṣaḥ /
tenaivaṃ vicāryate /
ihoccaritapradhvansinaḥ śabdāḥ /
tasmād eṣāṃ yugapadavasthānaṃ nāsti /
ekasya ca dravyasato dharmasya bhāgaśaḥ khaṇḍaśa utpādo na yukto yathā ghaṭapaṭādeḥ prajñaptisataḥ kalpyata iti katham utpādayantī vāṅ nāmotpādayet /
yadā tad utpādayati /
tadā (Abhidh-k-vy 184) kathaṃ sā tad utpādayatīti vākyārthaḥ /
vartamānā hi vāṅ nāmotpādayanty utpādayet /
na ca sarve vācchabdakṣanā yugapadvartamānā bhavanti /
yadā hi rūpam iti raśabdo vartamāno bhavati /
tadā ūkārapakārākārā anāgatā bhavanti /
yadā ūkāro vartamāno bhavati /
tadā raśabdo 'tītaḥ /
pakārākārāv anāgatāu /
evaṃ pakārākārāv api kramaśo yadā vartamānau bhavataḥ /
tadetare na vartamānā iti
rdzas su yod pa'i chos gcig la ji ltar bum pa la sogs pa btags pa'i yod pa la btags pa lta bur cha shas kyis dum bur skye ba yang rigs pa ma yin na skyed par byed pa na ji ltar gang gis ming skyed par byed de /
tshig gi don ni gang gi tshe skyed par byed pa de'i tshe ji ltar skyed par byed ces bya ba yin no /
da lta'i ngag gis ming skyed par byed na sgra'i mtshan nyid kyi ngag thams cad cig car du da ltar yin par ni med de /
gzugs zhes bya ba la gang gi tsher zhes bya ba'i sgra da lta yin pa de'i tshe a'u zhes bya ba dang pa zhes bya ba dang aa zhes bya ba dag ma 'ongs pa yin no /
gang gi tshe a'u zhes bya ba da ltar yin pa de'i tshe ra zhes bya ba'i sgra ni 'das pa yin la /
pa zhes bya ba dang aa zhes bya ba dag ni ma 'ongs pa yin no /
de bzhin du pa zhes bya ba dang ra zhes bya ba dag kyang gang gi tshe rim gyis da ltar yin pa de'i tshe de las gzhan pa dag 'das pa'am /
evam sā vāṅ nāma naivotpādayet ma 'ongs pa yin na ji ltar ngag des ming skyed par byed /
brūyās tvaṃ vartamāno raśabdas tasya rūpanāmnaḥ pūrvaṃ bhāgam utpādyati khyod da ltar gyi ra zhes bya bas ni gzugs kyi ming de'i tshe snga ma skyed par byed do /
ūśabdo 'pi vartamāno dvitīyaṃ bhāgam evaṃ yāvad akāraśabdas tasya caturthabhāgam utpādayatīti /
tad ayuktam /
ekasya dharmasya bhāgaśa utpādasaṃbhavād iti /
uktam etat /
kathaṃ tāvad atītāpekṣaḥ paścimo vijñaptikṣaṇa utpādayaty avijñaptim iti /
prātimokṣasaṃvarasamādāne kāyavāgvijñaptayaḥ pravartante /
tāsāṃ nāsti sāmagryaṃ /
atha cātītakāyavāgvijñaptikṣaṇāpekṣaḥ paścimo vijñaptikṣaṇaḥ prātimokṣasaṃvarasaṃgṛhītām avijñaptim utpādayati /
evam atītaśabdakṣaṇāpekṣaḥ paścimo vācchabdakṣaṇo nāmotpādayatīti /
evaṃ tarhīti vistaraḥ /
paścimaśabda eva nāmna utpādāt yo 'pi tam evaikaṃ śṛṇoti yo 'pi paścimam evaikaṃ śabdaṃ śṛṇoti rūpam iti
da ltar gyi a'u zhes bya ba'i sgras kyang cha gnyis pa skyed par byed do /
de bzhin du aa zhes bya ba'i sgras kyang de'i cha bzhi pa'i bar skyed par byed do zhes smra na /
chos gcig la cha shas kyi skye ba mi srid pa'i phyir de ni rigs pa ma yin te /
de ni bshad zin to /
re zhig ji ltar na 'das pa la ltos pa'i rnam par rig byed kyi skad cig ma tha mas rnam par rig byed ma yin pa skyed par byed ces bya ba ni so sor thar pa'i sdom pa yang dag par len pa na lus kyi rnam par rig byed dang ngag gi rnam par rig byed de dag tshogs pa med mod kyi 'on kyang lus dang ngag gi rnam par rig byed kyi skad cig ma 'das pa la ltos pa'i rnam par rig byed kyi skad cig ma thams so sor thar pas bsdus pa'i rnam par rig byed ma yin pa skyed par byed do /
de bzhin du sgra'i skad cig ma 'das pa la ltos pa'i sgra'i skad cig ma thams cad kyang lus dang ming skyed par byed do zhe'o /
de lta na 'o na ni sgra tha ma kho nas zhes bya ba rgyas par smos te /
so 'py arthaṃ pratipadyeta /
so 'pi rūpanāmārthaṃ gṛhṇīyāt /
tannāmotpatteḥ /
na caivaṃ pratipadyate /
tasmād ayuktam etat /
athāpy evaṃ kalpyetīti vistaraḥ /
kṣaṇapratibhāsā varṇavāg vyaṃjanam api tatpratibhāsam iti pakṣāntaram upanyasyate
sgra tha mas mi skyed pa'i phyir gang gis de gcig kho na thos pa ste /
gang gis sgra tha ma gcig kho na thos pa des kyang don go bar 'gyur te de'i ming skyes pa'i phyir des kyang gzugs kyi ming gis don 'dzin par 'gyur ba zhig na de ltar go ba ni ma yin no /
de lta bas na 'di ni rigs pa ma yin no /
'on te 'di snyam du rtog par byed na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ngag kyang yi ge'i skad cig mar snang ba yin la yi ge yang der snang ba yin pas /
vāg vyaṃjanaṃ janayati /
vyaṃjanaṃ tu nāma janayatīti
ngag gis ni yi ge skyed par byed la yi ges ni ming skyed par byed do zhes bya ba phyogs gzhan nye bar 'god par byed pa yin no /
atrāpi sa eva prasaṃgo vyaṃjanānāṃ sāmagryābhāvāt /
kathaṃ /
na khalu vyaṃjanānāṃ sāmagryam asti /
na caikasya dharmasya bhāgaśa utpādo yukta iti katham utpādayad vyaṃjanaṃ nāmotpādayet
'di la yang skyon de nyid yod de yi ge rnams la tshogs pa med pa'i phyir ro /
ji lta zhe na /
yang yi ge rnams ni tshogs pa med la chos gcig la cha shas kyis skye ba yang rigs pa ma yin na skyed par byed pa na ji ltar yi ges ming skyed par byed /
kathaṃ tāvad atītāpekṣaḥ paścimo vijñaptikṣaṇa utpādayaty avijñaptim re zhig ji ltar na 'das pa la ltos pa'i rnam par rig byed kyi skad cig ma tha mas rnam par rig byed ma yin pa skyed par byed /
evaṃ tarhi paścima eva vyaṃjane nāmna utpādāt yo 'pi tam evaikaṃ paścimaṃ vyaṃjanotpādakaṃ śabdaṃ śṛṇoti /
yo vā tad evaikaṃ paścimaṃ vyaṃjanaṃ śṛṇoti /
so 'py arthaṃ pratipadyeta /
eṣa eva tu prasaṃgo nāmnaḥ prakāśatve vāca iti /
na khalv api śabdānāṃ sāmagryam asti /
na caikasya dharmasya bhāgaśaḥ prakāśo yukta iti kathaṃ prakāśayantī vāk nāma prakāsayet /
kathaṃ tāvad atītāpekṣaḥ paścimo vijñaptikṣaṇaḥ prakāśayaty avijñaptiṃ /
evaṃ tarhi paścima eva śabde nāmnaḥ prakāśād yo 'pi tam evaikaṃ śabdaṃ śṛṇoti /
so 'py arthaṃ pratipadyeta /
athāpy evaṃ kalpyeta /
vāg vyaṃjanaṃ prakāśayati /
vyaṃjanaṃ tu nāmeti /
atrāpi sa eva prasaṃgo vyaṃjanānāṃ sāmagryabhāvāt /
yasya tarhi śabdamātraṃ nāmānekākṣaraṃ ca nāma bhavati na ca śabdānāṃ (Abhidh-k-vy 185) sāmagryam asti /
tasya kathaṃ nāmārthaṃ pratyāyayati /
sarvākṣarasmṛtyanantaratvāt arthapratipatteḥ /
ata eva ca nāntarīyakanyāyena prathamākṣaraśravaṇakāla eva śeṣākṣarānusmṛtibalena kaścid arthaṃ pratipadyata eveti /
vyaṃjanasyāpi vāṅ naivotpādikā na prakāśikā yujyata iti /
pūrvaṃ śabdasyotpādyaṃ śabdasya vyaṃgyaṃ vā vyaṃjanam abhyupagamya doṣa udgrāhitaḥ /
idānīṃ śabdavyatiriktānupalabdheḥ utpādyavyaṃgyatvam api tasya nāstīti tad eva unmūlayati /
na tu śabdānāṃ sāmagryabhāvād iti /
dośo vaktavyaḥ /
na hy anekaśabdāpekṣā vyaṃjanapratipattiḥ /
api ca ghoṣasvabhāvatvād vācaḥ sarvaṃ ghoṣamātraṃ vyaṃjanam utpādayiṣyati prakāśayiṣyati vā /
yādṛśo vā ghoṣaviśeṣa iṣyate vyaṃjanasyotpādakaḥ prakāśako vā
de lta na 'o na ni yi ge tha ma kho nas ming skyed par byed pa'i phyir gang gis yi ge skyed par byed pa'i sgra tha ma de gcig kho na thos pa'am gang gis yi ge de gcig kho na thos pa des kyang go bar 'gyur ro /
ngag ming gsal bar byed pa yin na skyon de nyid yod do zhes bya ba ni sgra rnams ni tshogs pa med la chos gcig la cha shas kyis gsal bar yang rigs pa ma yin na gsal bar byed pa na ji ltar ngag gis ming gsal bar byed /
re zhig ji ltar na 'das pa la ltos pa'i rnam par rig byed kyi skad cig ma tha mas rnam par rig byed ma yin pa skyed par byed /
de ltar na 'o na ni sgra tha ma kho nas ming gsal bar byed pa'i phyir gang gis de gcig kho na thos pa des kyang don go bar 'gyur ro /
'on te 'di snyam du ngag gis na yi ge gsal bar byed la yi ges ni ming gsal bar byed do snyam du rtog par byed na de la yang skyon de nyid yod de yi ge rnams tshogs pa med pa'i phyir ro /
'o na gang gi ltar na ming ni sgra tsam yin zhing ming yi ge du ma yang yin la /
yi ge rnams tshogs pa yang med pa de'i ltar ji ltar ming gi don rjod par byed ce na /
don ni yi ge thams cad dran pa'i rjes la go ba'i phyir ro /
de nyid kyi phyir med na med pa'i phyir kha cig gis ni yi ge dang po thos pa'i tshe nyid na yi ge lhag ma rnams dran pa'i stobs kyis don go bar 'gyur ba kho na'o /
ngag ni yi ge skyed par byed pa yin par yang mi rung la gsal bar byed pa yin par yang mi rung ngo zhes bya ba ni gong du ni yi ge sgras bskyed par bya ba dang sgras gsal bar bya ba yin pa ltar khas blangs nas nyes par brjod pa yin no /
da ni sgra la ma gtogs pa mi dmigs pa'i phyir de la bskyed par bya ba dang gsal bar bya ba nyid kyang med do zhes de nyid du drungs nas 'byin par byed pa yin gyi sgra rnams ni tshogs pa med pa'i phyir zhes bya ba'i skyon brjod par bya ba ni ma yin te /
sgra du ma la ltos nas yi ge go ba ni ma yin no /
'on kyang ngag ni yi ge'i ngo bo nyid yin pa'i phyir sgra tsam thams cad kyis kyang yi ge skyed par 'gyur ro /
'on te sgra'i khyad par de lta bu zhig yi ge skyed par byed pa 'am gsal bar byed pa yin no zhe na /
sa eva vyaṃjanārthaṃ kariṣyatīti /
athāpy arthasahajaṃ nāma jātyādivad iṣyeteti vistaraḥ /
atha sahaje nāmni kalpyamāne vācotpādyaṃ prakāśyaṃ vā nāmety evamādighoṣaprasaṃgo na bhaviṣyatīti matvā pakṣāntaram idaṃ vikalpyate /
yathā jātyādīni lakṣaṇāni arthasahajāny eveṣyante nātītānāgatasyārthasya vartamānāni bhavanti /
evam eva yadi nāmeṣyate /
atītānāgatasyārthasya vartamānaṃ nāma na syāt
de nyid kyis yi ge'i don byed par 'gyur ro /
'on te ming don dang lhan cig skyes pa yin te skye ba la sogs pa bzhin no zhes bya bar 'dod na ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ming don dang lhan cig skye bar brtags na ming ni ngag gis bskyed par bya ba'am /
gsal bar bya ba zhes bya ba de lta bu la sogs pa'i nyes par thal bar mi 'gyur ro snyam du bsams nas phyogs gzhan 'di rnam par rtog par byed pa yin no /
ji ltar skye ba la sogs pa mtshan nyid rnams don dang lhan cig skye ba kho nar 'dod pas don 'das pa dang ma 'ongs pa'i da ltar ngag yin par mi 'gyur ba ltar gal te ming yang de dang 'dra bar 'dod na ni don 'das pa dang ma 'ongs pa'i ming da ltar yin par mi 'gyur te des na don 'das pa dang ma 'ongs pa tha snyad gdags par mi nus so /
'das pa dang ma 'ongs pa'i ming gis don brjod par ni 'os pa ma yin te /
tataś cātītānāgatārthavyavahāro na śakyeta kartuṃ /
na hy atītānāgataṃ nāmārthaṃ dyotayitum arhati /
yathātītānāgatā vāṅ nāma notpādayituṃ vyaṃjayituṃ cārhati /
nāmabahutve ca na sahajaṃ nāma paricchidyeta /
asaṃskṛtānāṃ cānutpattimattvāt sahajanāma na syād iti aniṣṭir eveyaṃ na kartavyaiveyam iṣṭir ity abhiprāyaḥ /
nāmasaṃniśritā gātheti /
gāthā vākyaṃ /
sā nānāni saṃniśritā nāmasūtpanneṣu bhāvāt /
tasmāt santi nāmāni vākyaṃ ceti vacanāvakāśo 'stīty āha /
tatrārtheṣu kṛtāvadhiḥ śabdo nāmeti vistaraḥ
dper na 'das pa dang ma 'ongs pa'i ngag gis ming skyed pa 'am gsal bar byed par 'os pa ma yin pa bzhin no /
ming mang po zhig yod pa nyid yin na lhan cig skyes pa'i ming yongs su chod par yang mi 'gyur ro /
'dus ma byas rnams mi skye ba dang ldan pa'i phyir ming lhan cig skye bar mi 'gyur bas 'di ni ming 'dod pa nyid do /
'di ni 'dod par mi bya ba kho na'o snyam du bsams pa yin no /
tshigs bcad mid la brten pa ste /
zhes bya ba ni tshigs su bcad pa ni ngag yin la de ni ming la brten pa yin te ming dag byung na de yod pa'i phyir ro /
de lta bas na ming rnams dang tshig yod do zhes smra ba'i skabs yod pas /
der yang don rnams la mtshams bcad pa'i sgra ni ming yin la zhes bya ba rgyas par smos te /
arthakṛtāvadhiśabdasvabhāvānāṃ nāmnāṃ racanāviśeṣo gāthā don la mtshams bcad pa'i sgra'i ngo bo nyid kyi ming rnams bkod pa'i khyad par yang tshigs su bcad pa yin te /
vinyāsaviśeṣa ity arthaḥ bsdebs pa'i khyad par can zhes bya ba'i tha tshig go /
paṃktivad iti /
yathā paṃktiḥ pipīlīkādīnāṃ racanāviśeṣo na tato dravyāntaram upapadyate
phreng ba lta bu zhes bya ba ni dper na grog ma la sogs pa sbrengs pa'i khyad par gyi phreng ba de las rdzas gzhan 'byung ba ma yin pa de dang 'dra'o /
tadvat /
ekakālavartināṃ pakṣipipīlikādīnāṃ racanāviśeṣaḥ paṃktir ity ucyate /
kramavartināṃ tu śabdānāṃ na racanāviśeṣaḥ tena vaiṣamyam iti vacanāvakāśam abhisamīkṣya dvitīyo dṛṣṭānta upanyasyate /
cittānupūrvyavac cetī /
yathānukramavartibhyaś cittebhyo nānyad ānupūrvyam asti /
tadvat /
apārthikā tatprakḷptir iti /
nisprayojanā nāmapadayor arthāntaraparikalpanety arthaḥ /
na hi sarve dharmās tarkagamyā iti /
kecid eva tarkagamyā na sarve /
ye hi tathāgatajñānagocarapatitā eva /
na te tarkagamyā ity abhiprāyaḥ
phreng ba ni grog ma la sogs pa dus gcig na yod pa rnams sbrengs pa'i khyad par la bya la bkod pa'i khyad par ni sgra rim gyis 'byung ba rnams yin te /
des na mi mtshungs so zhes smra ba'i skabs la brtags nas /
dpe gnyis pa sems kyi rim pa bzhin no zhes bya ba nye bar bkod de ji ltar sems rim gyis 'byung ba dag las rim pa gzhan yod pa ma yin pa de dang 'dra'o /
rtog pa don med pa yin no zhes bya ba ni ming dang tshig don gzhan du rtog pa dgos pa med do zhes bya ba'i tha tshig go /
chos thams cad rtog ge'i spyod yul ma yin pas zhes bya ba ni kha cig kho na rtog ge'i spyod yul yin gyi thams cad ni ma yin te /
gang dag de bzhin gshegs pa'i ye shes kyi spyod yul du gtogs pa kho na yin pa de dag rtog ge'i spyod yul ma yin no snyam du bsams pa yin no /
(II /
48cd) cittaviprayuktaprabhedavivakṣayā idam upanyasyate /
atha kiṃ pratisaṃyuktā iti vistaraḥ
sems dang mi ldan pa'i khyad par brjod par 'dod nas /
yang ci ming gi tshogs pa la sogs pa 'di dag ldan pa 'am zhes bya ba rgyas par smos te /
kasmin dhātau pratisaṃyuktāḥ kiṃ pratisaṃyuktāḥ ci gang dang ldan pa ni khams gang dang ldan pa'o /
sems can du ston pa dang /
(Abhidh-k-vy 186) sattvākhyā asattvākhyā iti kiṃ iti /
kāmarūpāptasattvākhyā niṣyandāvyākṛtā iti /
kāmarūpāptā eva sattvākhyā eva niṣyandā evāvyākṛtā eva cety avadhāraṇaṃ
sems can du ston pa ma yin pa zhes bya ba ni ci zhes bya ba yin no /
'dod dang gzugs gtogs sems can ston /
rgyu mthun lung bstan min zhes bya ba ni 'dod pa dang gzugs su gtogs pa kho na'o /
sems can du ston pa kho na'o /
te tv anabhilāpyā iti /
te tv ārūpyāptā nāmakāyādayo 'kathyā vācas tatrābhāvāt /
kathaṃ te santīti gamyaṃte
rgyu mthun pa kho na'o zhes bya bar gzung ba yin no /
de dag ni brjod par bya ba ma yin no zhes bya ba ni gzugs med par gtogs pa'i ming gi tshogs la sogs pa de dag ni brjod par bya ba ma yin pa yin te /
yadā te nābhilapyante /
tasmāt kāmarūpāptā eva nārūpyāptā iti vaibhāṣikāḥ /
sattvākhyā eva ca sattvaprayatnābhinirvṛttavarṇādisvabhāvatvāt /
yaś ca dyotayati /
sa taiḥ samanvāgata iti /
kutaḥ /
punar iyam āśaṃkā /
anyonyasya taiḥ samanvāgamaḥ syād iti /
asyedaṃ nāmeti vyapadeśāt /
yathā cakṣurindriyeṇa draṣṭaiva samanvāgato na dṛśyaḥ sattvaḥ /
tathā dyotayitaiva taiḥ samanvāgato na dyotyaḥ /
naiṣyandikāḥ sabhāgahetujanitatvāt /
na vipākajā icchātaḥ pravṛtteḥ /
naupacayikā arūpiṇāṃ cayābhāvād iti /
anivṛtāvyākṛtāś ca /
na kuśalā nākuśalāḥ /
kasmāt /
samucchinnakuśalamūlakāmavītarāgāṇām api tatsamanvāgamaprasaṃgāt /
itarathā hi yadā samucchinnakuśalamūlaḥ kuśalān dharmān dyotayati /
tadāsya kuśaladharmasamanvāgamaḥ syāt /
evaṃ kāmavītarāgasyāpy akuśaladharmadyotane yojyaṃ /
tasmād anivṛtāvyākṛtā eva /
anivṛtāvyākṛtānāṃ kuśalākuśalair avirodhāt /
(II /
49) tathā sabhāgateti /
tathāśabdena sattvākhyanaiṣyandikāvyākṛtatvam eva sabhāgatāyā atidiśyate /
tridhātvāptāyā apavādarūpeṇa vakṣyamāṇatvāt /
sā tv iti /
tuśabdo viśeṣaṇārthaḥ /
nāmakāyādibhyo hi sabhāgatā viśiṣyate /
katham ity āha /
vipākāpīti /
vipākajāpīty arthaḥ /
na kevalam iyaṃ naiṣyandikī /
kiṃ tarhi /
vipākajāpīti /
na tv aupacayikī tathaiva cayābhāvāt /
āptayo dvidheti dvidhāśabdena naiṣyaṃdikavipākajatvaprabhedāv eva prāptīnām ucyete /
prabhedāntarasyoktatvāt /
lakṣaṇānām api jātyādīnāṃ tāv eva prabhedāv evam eva vaktavyau /
asamanvāgamo 'prāptiḥ /
sānivṛtāvyākṛtāpi na vipākajā /
na hi vipākasyāpy asamanvāgamo vipāko bhavitum arhati /
tathā hy akuśalasya kuśalasāsravasya ca vipāka iṣyate /
na cānayor aprāptir vipāko bhavitum arhati /
yo hi buddhipūrvakaś cetanātmakas tatsaṃprayuktasamuttho vā dharmaḥ /
sa vipākahetuḥ /
na cāsamanvāgama (Abhidh-k-vy 187) evaṃ buddhipūrvakakarṃakṛta iti ato na vipākajaḥ /
śeṣam eṣāṃ vaktavyam uktam iti /
eṣāṃ prāptilakṣaṇasamāpattyasamanvāgamānāṃ vaktavyaṃ vyākhyātavyam uktaṃ vyākhyātam ity arthaḥ /
kiṃ punas tac cheṣam iti /
dhātvāptatā sattvāsattvākhyatā kuśalākuśalavyākṛtatā ca /
kathaṃ punas tad uktaṃ /
prāptes tāvad dhātvāptatoktā /
svadhātukā tadāptānām iti vacanāt /
sattvākhyatoktā samanvāgamavacanāt /
na hy asattvasaṃkhyātena saṃskṛtena santi samanvāgamāḥ /
prāptyaprāptī svasaṃtānapatitānām iti vacanāt /
kathaṃ kuśalākuśalāvyākṛtatoktā /
śubhādīnāṃ śubhādiketi vacanāt /
lakṣaṇānām api traidhātukapratisaṃyuktatoktā /
sarvaṃ saṃskṛtalakṣaṇair iti vacanāt /
sattvāsattvākhyatāpy ata evoktā /
sarvasaṃskṛtasahabhūtvāt /
ata eva ca kuśalākuśalāvyākṛtatāpy uktā /
caittā dvau saṃvarau teṣāṃ cetaso lakṣaṇāni ca /
cittānuvartinaḥ kālaphalādiśubhatādibhir iti vacanāt /
asaṃjñisamāpatte rūpadhātvāptatoktā /
dhyāne 'ntya iti vacanāt /
kuśalatāpi /
śubheti vacanāt /
sattvākhyatāpy ata /
evopapadyavedyaiveti vacanāt /
nirodhasamāpatter apy ārūpyadhātvāptatoktā /
bhavāgrajeti vacanāt /
kuśalatāpi /
śubheti vacanāt /
sattvākhyatāpi ata eva /
kuśalasaṃskṛtatvāt /
asamanvāgamasya tridhātvāptatoktā /
kāmādyāptāmalānāṃ ceti vacanāt /
sattvākhyatā samanvāgamavacanāt /
avyākṛtatāpy uktā /
akliṣṭāvyākṛtāprāptir (Abhidh-k-vy 188) iti vacanāt /
śeṣayoś cāsaṃjñikajīvitayoḥ /
kiṃ /
vaktavyam uktam iti vartate /
āsaṃjñikasya rūpāptasattvākhyavipākāvyākṛtatoktā /
vipākas te bṛhatphalā iti vacanāt /
jīvitasya tridhātvāptatoktā /
āyur jīvitam iti vacanāt /
āyuṣaś ca traidhātukatvāt /
sattvākhyatāpy uktā /
vipāko jīvitam iti sūtrāt /
vipāko hi sattvākhya eva /
vipāko 'vyākṛto dharmaḥ sattvākhyo vyākṛtodbhava iti vacanāt /
ata evāsyānivṛtāvyākṛtatāpy ukteti /
ācāryeṇa tu yad darśanaṃ vaktavyam uktaṃ /
tad vivṛtaṃ /
kathaṃ prāptādīnāṃ sattvākhyatoktā /
samanvāgamavacanād ityādi /
(II /
50) ka ime hetavaḥ ke ca pratyayā iti /
hetūnāṃ pratyayānāṃ ca kaḥ prativiśeṣaḥ /
na kaścid ity āha /
tathā hy uktaṃ bhagavatā /
dvau hetū dvau pratyayau samyagdṛṣṭer utpādāya /
katamau dvau /
parataś ca ghoṣo 'dhyātmaṃ ca yoniśomanaskāra iti /
hetuḥ pratyayo nidānaṃ kāraṇaṃ nimittaṃ liṃgaṃ upaniṣad iti paryāyāḥ /
upaniṣacchabdas tu kadācid upāṃśau kadācit prāmukhya iti /
tadyathāpi sūryopaniṣado devā iti /
upāṃśuprayoga upaniṣatprayoga iti /
yadi prativiśeṣo nāsti kim arthaṃ hetūnāṃ pratyayānāṃ ca pṛthagnirdeśaḥ /
anyenārthaviśeṣeṇa hetunirdeśo 'nyena pratyayanirdeśaḥ /
hetunirdeśe hi avighnabhāvasahabhūtvasadṛśatvādir arthaviśeṣa uktaḥ /
pratyayanirdeśe tu hetusamanantaratvādibhir aparo 'rthaviśeṣa ukta iti /
atha katamasmin sūtre ṣaḍ ḍhetava uktāḥ /
sarvo hy abhidharmaḥ sūtrārthaḥ sūtranikaṣaḥ sūtravyākhyānam iti /
aṃtarhitaṃ tat sūtram iti vaibhāṣikāḥ /
tathā hi ekottarikāgama ā śatād dharmanirdeśa āsīt /
idānīṃ tv ā daśakād dṛśyaṃta iti kathayanti /
api tu saṃti pratiniyatahetuvācakāni sūtrāṇi /
tāny udāhariṣyāmaḥ /
cakṣuḥ pratītya rūpāṇi cotpadyate cakṣurvijñānam iti kāraṇahetuḥ /
jananāvighnabhāvena hy eṣa vyavasthāpyate /
imāni trīṇi mārgāṃgāni samyagdṛṣṭim anuparivartante /
taiḥ saha jātā vedanā saṃjñā cetanā ceti sahabhūhetuḥ /
anyonyānuparivartanaikakṛtyārthena hy eṣa vyavasthāpyate /
samanvāgato 'yaṃ pudgalaḥ kuśalair api dharmair akuśalair api yāvad asti cāsyāṇusahagataṃ kuśalamūlam asamucchinnaṃ yato 'sya kuśalamūlād anyat kuśalamūlam utpatsyate (Abhidh-k-vy 189) /
evam ayaṃ pudgala āyatyāṃ viśuddhidharmā bhaviṣyatīti sabhāgahetuḥ /
eṣa hy atītapratyutpannānāṃ dharmāṇāṃ svaphalanirvartanārthena vyavasthāpyate /
iyam ucyate darśanamūlikā śraddhāvetyajñānasaṃprayuktā /
yad vijānāti /
tat prajānātīti saṃprayuktakahetuḥ /
ekālaṃbanakṛtyārthena hy eṣa vyavasthāpyate /
mithyādṛṣṭeḥ puruṣapudgalasya yac ca kāyakarma taddṛṣṭer yac ca vākkarma yā cetanā yaḥ praṇidhiḥ ye ca saṃskārās tadanvayāḥ /
sarve 'py ete dharmā aniṣṭatvāya saṃvartante 'kāntatvāyāpriyatvāyāmanaāpatvāya /
tat kasya hetoḥ /
dṛṣṭir hy asya pāpikā yad uta mithyādṛṣṭir iti sarvatragahetuḥ /
eṣa hi sabhāgavisabhāgakliṣṭadharmaprabaṃdhajanakārthena vyavasthāpyate /
iha kṛtasya karmaṇaḥ kuśalasya sāsravasya bhāvanāmayasya tatrotpannā vipākaṃ pratisaṃvedayante /
saṃcetanīyasya karmaṇaḥ kṛtasyopacitasya vipāka iti vipākahetuḥ /
eṣa hi visadṛśaphalākṣepakatvena vyavasthāpyate /
ity ata ete ṣaḍ ḍhetavaḥ sūtrata eva prasiddhā iti /
ṣaḍvidho hetur iṣyate vaibhāṣikair ity abhiprāyaḥ /
(II /
51a) svato 'nya iti ātmano 'nya ity arthaḥ /
svātmani vṛttivirodhāt svātmā na hetuḥ /
sarvadharmāḥ saṃskṛtāsaṃskṛtāḥ kāraṇahetur iti /
kāraṇam eva hetuḥ kāraṇahetuḥ /
yo hetur viśeṣasaṃjñayā nocyate sāmānyaṃ hetubhāvaṃ parigṛhyocyate /
sa kāraṇahetuḥ /
anyeṣu hi viśeṣasaṃjñānirukteṣu hetuṣu yo na viśeṣitaḥ kāraṇaṃ ca /
tasya tad viśeṣaṇaṃ bhavati /
yathā rūpāyatanam uktam iti /
utpādaṃ praty avighnabhāvāvasthānād iti /
yasmād utpādaṃ praty utpattimatāṃ svato 'nye dharmā avighnabhāvenāvatiṣṭhante
de na tshig med pa'i phyir ro /
bye brag tu smra ba rnams na re gang gi tshe de dag mi brjod na de dag yod do zhes bya bar yang ji ltar shes /
de lta bas na 'dod pa dang gzugs su gtogs pa kho na yin gyi gzugs med par gtogs pa ni ma yin no zhes zer ro /
sems can du ston pa kho na yin te sems can gyi rtsol ba las byung ba'i yi ge la sogs pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
gang zhig rjod par byed pa de de dag dang ldan zhes bya ba 'di ci zhig tu the tshom za bar gyur zhe na /
'di'i ming ni 'di'o zhes tha snyad 'dogs pa'i phyir brjod par bya ba dang ldan par 'gyur ro snyam mo /
dper na mig gi dbang po dang ni lta bar byed pa kho na dang ldan gyi blta bar bya ba'i sems can dang ni ma yin pa de bzhin du brjod par byed pa kho na dang ldan gyi brjod par bya ba dang ni ma yin no /
skal ba mnyam pa'i rgyus bskyed pa'i phyir rgyu mthun pa las byung ba kho na yin gyi 'dod dgu na 'byung ba'i phyir rnam par smin pa las skyes pa yang ma yin la gzugs can ma yin pa rnams la bsags pa med pa'i phyir rgyas pa las byung ba yang ma yin no /
ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag yin gyi dge ba dang mi dge ba dag ni ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
dge ba'i rtsa ba kun du chad pa dang 'dod chags dang bral ba rnams kyang de dag dang mi ldan par thal bar 'gyur te /
de lta ma yin no /
gang gi tshe dge ba'i rtsa ba kun du chad pa zhig dge ba'i chos rnams rjod par byed pa de'i tshe 'di dge ba'i chos dang ldan par 'gyur la /
de bzhin du 'dod chags dang bral ba mi dge ba'i chos rjod par byed pa la yang sbyar bar bya'o /
de lta bas na ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag kho na yin te ma bsgribs la lung du ma bstan pa rnams ni dge ba dang mi dge ba dag dang mi 'gal ba'i phyir ro /
de bzhin skal ba mnyam zhes bya ba la de bzhin zhes bya ba'i sgras ni skal ba mnyam pa sems can du ston pa dang rgyu mthun pa las byung ba dang lung du ma bstan pa nyid yin pa kho na mthun par sgre bar byed pa yin te de'i khams su gtogs pa ni dmigs kyis sel ba'i tshul gyis 'chad par 'gyur ba'i phyir ro /
de ni zhes bya ba la /
ni zhes bya ba'i sgra ni khyad par du bya ba'i don yin te ming gi tshogs la sogs pa las skal ba mnyam pa khyad par du byed pa yin no /
ji ltar zhe na /
rnam par smin pa'ang yin zhes bya ba smos te /
rnam par smin pa las skyes pa yang yin zhes bya ba'i tha tshig go /
'di ni rgyu mthun pa las byung ba yin pa 'ba' zhig tu ma zad do /
'o na ci zhe na /
rnam par smin pa las skyes pa yang yin no zhes bya ba yin no /
rgyas pa las byung ba ni ma yin te de bzhin du bsags pa med pa'i phyir ro /
thob rnam gnyis zhes bya ba la rnam gnyis zhes bya ba'i sgras ni thob pa rnams kyi rab tu dbye ba rgyu mthun pa las byung ba dang rnam par smin pa las skyes pa nyid kho na brjod pa yin te /
rab tu dbye ba gzhan ni bshad zin pa'i phyir ro /
skye ba la sogs pa mtshan nyid rnams kyi rab tu dbye ba yang de bzhin du de gnyis kho na brjod par bya ba yin no /
mi ldan pa ni ma thob pa yin te de ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa yin yang rnam par smin pa las skyes pa ni ma yin te /
rnam par smin pa'i mi ldan pa yang rnam par smin pa yin par 'os pa ma yin no /
rnam par smin pa ni 'di lta ste mi dge ba dang dge ba zag pa dang bcas pa'i yin par 'dod na /
'di gnyis kyis ma thob pa ni rnam par smin pa yin par 'os pa ma yin te /
blo sngon du btang ba sems pa'i bdag nyid dang de dang mtshungs par ldan pa'i chos gang yin pa de rnam par smin pa'i rgyu yin na mi ldan pa ni de ltar blo sngon du btang ba'i las kyis byas pa ma yin pas de'i phyir rnam par smin pa las skyes pa ma yin no /
'di dag gi brjod par bya ba lhag ma bshad zin ces bya ba ni thob pa dang mtshan nyid dang snyoms par 'jug pa dang mi ldan pa 'di dag gi brjod par bya ba ste rnam par bshad par bya ba bshad zin te rnam par bshad zin to zhes bya ba'i tha tshig go /
lhag ma de yang gang zhe na /
khams su gtogs pa nyid dang sems can dang sems can du ston pa ma yin pa nyid dang dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa nyid do /
de ji ltar bshad zin ce na /
re zhig thob pa'i khams su gtogs pa nyid ni /
der gtogs rnams kyi rang khams pa /
zhes 'byung ba'i phyir bshad zin to /
sems can du ston pa nyid ni ldan pa zhes 'byung ba'i phyir bshad zin te /
thob dang ma thob rang rgyud du /
gtogs pa rnams kyi zhes 'byung ba'i phyir sems can du ba grang ba ma yin pa'i 'dus byas dang ni ldan pa med de /
ji ltar dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa nyid bshad zin ce na /
dge la sogs kyi dge la sogs /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
mtshan nyid rnams kyi yang khams gsum pa dang ldan pa nyid yin par /
thams cad 'dus byas mtshan nyid dang /
zhes 'byung ba'i phyir bshad zin to /
sems can du ston pa nyid kyang de nyid kyi phyir bshad zin te /
'dus byas thams cad dang lhan cig skye ba'i phyir ro /
de nyid kyi phyir dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa nyid kyang bshad zin te /
sems las byung dang sdom gnyis dang /
sems dang de dag gi mtshan nyid /
sems kyi rjes 'brang dus dang ni /
'bras sogs dge la sogs pas so /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa ni gzugs kyi khams su gtogs pa nyid yin par /
bsam gtan tha mar zhes 'byung ba'i phyir bshad zin to /
sems can ston pa nyid kyang de nyid kyi phyir bshad zin te /
skyes nas myong 'gyur nyid ces 'byung ba'i phyir ro /
'gog pa'i snyoms par 'jug pa'i yang gzugs med pa'i khams su gtogs pa nyid yin par /
srid rtse skyes zhes 'byung ba'i phyir bshad zin to /
dge ba nyid kyang dge ba zhes 'byung ba'i phyir bshad zin to /
sems can du ston pa nyid kyang de nyid kyi phyir bshad zin te /
dge ba 'dus byas yin pa'i phyir ro /
mi ldan pa ni khams gsum du gtogs pa nyid yin par /
'dod sogs gtogs dang dri med kyi'ang /
zhes 'byung ba'i phyir bshad zin to /
sems can du ston pa nyid ni ldan pa zhes 'byung ba'i phyir bshad zin to /
lung du ma bstan pa nyid kyang ma bsgribs lung ma bstan zhes 'byung ba'i phyir bshad zin to /
lhag ma 'du shes med pa pa dang srog gi dbang po dag ci zhe na /
brjod par bya ba bshad zin to zhes sbyar bar bya ste /
'du shes med pa pa'i gzugs su gtogs pa dang sems can du ston pa dang rnam par smin pa dang lung du ma bstan pa nyid yin par bshad zin to /
rnam smin de 'bras che zhes 'byung ba'i phyir ro /
srog gi dbang po'i ni /
khams gsum du gtogs pa nyid yin par /
srog ni tshe yin zhes 'byung ba'i phyir bshad zin te /
tshe ni khams gsum pa yin pa'i phyir ro /
sems can du ston pa nyid kyang mdo las /
srog ni rnam smin zhes 'byung ba'i phyir bshad zin te /
rnam smin lung du ma bstan chos /
sems can zhes bya lung bstan byung /
zhes 'byung ba'i phyir rnam par smin pa ni sems can du ston pa kho na yin no /
de nyid kyi phyir 'di'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa nyid kyang bshad zin pa yin no /
slob dpon gyis ni brjod par bya ba bshad zin pa go dka' ba gang yin pa de ji ltar thob pa rnams kyi sems can du ston pa nyid bshad zin ce na /
ldan pa zhes bshad zin pa'i phyir ro zhes bya ba la sogs pas rnams par phye ba yin no /
rgyu rnams ni gang rkyen rnams ni gang zhes bya ba rgyu rnams dang rkyen rnams la khyad par ci zhig yod ce na /
smras pa /
cung zad kyang med de /
'di ltar bcom ldan 'das kyis rgyu gnyis dang rkyen gnyis ni yang dag pa'i lta ba skyed par byed pa yin no /
gnyis gang zhe na /
gzhan gyi sgra dang nang gi tshul bzhin yid la byed pa'o zhes gsungs so /
rgyu dang rkyen dang gzhi dang byed rgyu dang rgyu mtshan dang rtags rgyu dang 'bras gnas zhes bya ba ni rnam grangs dag yin no /
'bras gnas zhes bya ba'i sgra ni /
res 'ga' ni shu bu la yod la /
res 'ga' ni sogs pa nyid la yang yod de /
dper na nyi ma la sogs pa'i lha zhes bya ba dang shu bu'i sbyor ba ni 'bras gnas kyi sbyor ba yin no zhes bya ba lta bu'o /
gal te so sor khyad par med na ci'i phyir rgyu rnams dang rkyen rnams so sor bstan zhe na /
rgyu yang don gyi khyad par gzhan du bstan la rkyen yang gzhan du bstan pa yin te /
rgyu bstan pa la ni bgegs mi byed pa'i ngo bo dang lhan cig 'byung ba nyid dang 'dra ba nyid la sogs pa'i don gyi khyad par du bshad pa yin la /
rkyen bstan pa la ni mtshungs pa de ma thag pa nyid la sogs pa don gyi khyad par gzhan du bshad pa yin no /
yang chos mngon pa thams cad ni mdo'i don dang mdo gtan la 'bebs pa dang mdo rnam par 'chad pa yin na rgyu drug po mdog las bshad ce na /
bye brag tu smra ba rnams na re mdo de ni nub ste /
'di ltar gcig las 'phros pa'i lung chos rgya'i bar du bstan par gyur pa las da lta bcu'i bar ston par snang ngo zhes brjod do /
'on kyang so sor nges pa'i rgyu ston par byed pa'i mdo dag dmigs pas de dag dper brjod par bya ste /
mig dang gzugs rnams la brten nas mig gi rnam par shes pa skye'o zhes bya ba ni byed rgyu'i rgyu yin te 'di'i ni skye ba la bgegs mi byed pa'i ngo bor gzhag go /
lam gyi yan lag gsum po 'di dag ni yang dag pa'i lta ba'i rjes su 'brang ba yin te /
lhan cig skye ba'i tshor ba dang 'du shes dang sems pa'o zhes bya ba ni lhan cig 'byung ba'i rgyu yin te 'di ni phan tshun rjes su 'brang ba dang bya ba gcig pa'i don gyi rnam par gzhag go /
skyes bu gang zag 'di ni chos dge ba rnams dang yang ldan la mi dge ba rnams dang yang ldan zhes bya ba nas 'di la dge ba'i rtsa ba kun du ma chad pa gang las 'di'i dge ba'i rtsa ba las dge ba'i rtsa ba gzhan skye bar 'gyur ba chung ngu dang lhan cig gyur pa yod na /
de lta na skyes bu gang zag 'di phyis rnam par dag pa'i chos can du 'gyur ro zhes 'byung ba ni skal ba mnyam pa'i rgyu yin te /
'dir ni 'das pa dang da ltar byung ba'i chos rnams kyi 'bras bu 'dra ba 'grub pa'i don gyis rnam par gzhag go /
rtogs nas shes pa dang mtshungs par ldan pa 'di ni mthong ba'i gzhi can gyi dang po'o /
gang rnam par shes pa de ni rab tu shes so zhes bya ba ni mtshungs par ldan pa'i rgyu yin te /
'di ni dmigs pa gcig dang bya ba gcig pa'i don gyis rnam par gzhag go /
skyes bu gang zag log par lta ba can gyi lus kyi las gang yin pa dang de'i lta ba can gyi ngag gi las gang yin pa dang sems pa gang yin pa dang smon pa gang yin pa de dag dang rjes su mthun pa'i 'du byed gang yin pa'i chos de dag thams cad kyang mi 'dod par 'gyur ba dang mi sdug par 'gyur ba dang mi dga' ba nyid du 'gyur ba dang yid du mi 'ong ba nyid du 'gyur bar byed pa yin no /
de ci'i phyir zhe na /
'di'i lta ba 'di lta ste log par lta ba ni sdig pa can yin no zhes 'byung ba ni kun du 'gro ba'i rgyu yin te /
'di ni skal ba mnyam pa dang skal ba mi mnyam pa'i nyon mongs pa can gyi chos kyi rgyun skyed par byed pa'i don gyis rnam par gzhag go /
'di ni las mi dge ba dang dge ba zag pa dang bcas pa dang bsgoms pa las byung ba'i rnam par smin pa der skyes pa rnams kyis so sor yang dag par myong bar 'gyur ro /
ched du bsams pa'i las byas shing bsags pa'i rnam par smin pa zhes 'byung ba ni rnam par smin pa'i rgyu yin te /
'di ni 'bras bu mi 'dra ba 'phen par byed pa nyid kyis rnam par gzhag go /
de'i phyir rgyu drug po 'di dag ni mdo kho na las grags pa yin pas bye brag tu smra ba rnams /
rgyu ni rnam pa drug tu 'dod /
ces bya bar bsams pa yin no /
rang las gzhan pa byed pa'i rgyu /
zhes bya ba ni bdag nyid las gzhan pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
rang gi mtshan nyid la byed pa 'gal ba'i phyir rang gi bdag nyid ni rgyu ma yin no /
'dus byas kyi chos thams cad ni byed pa'i rgyu yin zhes bya ba ni byed pa nyid rgyu yin pas na byed pa'i rgyu ste rgyu gang zhig khyad par gyi ming gis ma brjod la rgyu'i ngo bo spyi bzung nas brjod pa de ni byed pa'i rgyu yin no /
gang zhig khyad par gyi ming dag gis bshad pa'i rgyu gzhan dag tu ni khyad par du ma byas la rgyu ni yin pa de nyid de'i khyad par yin te /
dper na gzugs kyi skye mched du bshad pa lta bu yin no /
skye ba la bgegs mi byed pa'i ngo bor gnas pa'i phyir ro zhes bya ba ni gang gi phyir skye ba dang ldan pa rnams skye ba la rang las gzhan pa'i chos rnams bgegs mi byed pa'i ngo bor gnas pa de'i phyir byed pa'i rgyu zhes bya ba yin no /
zag pa gang dag mi shes pa de la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te shes na zag pa skyes pa de dag skye bar mi 'gyur ba zhig na zhes bya ba la sogs pa yin no /
mthong ba dang bsgom pa'i lam ma skyes pa'i gang zag mi shes pa la ni mthong ba dang bsgom pa'i lam gyis gzhom par bya ba'i zag pa 'dod chags la sogs pa gang dag yin pa de dag skyes la /
mthong ba dang bsgom pa'i lam skyes pa'i gang zag shes pa la ni de dag gis gzhom par bya ba 'dod chags la sogs pa mi skye'o /
des na cir 'gyur zhe na /
smras pa /
de dag skye ba la yang mthong ba dang bsgom pa'i lam gyis bsdus pa'i shes pa bgegs byed do /
skar ma rnams mthong ba la yang nyi ma'i 'od mthong ba skye ba la bgegs byed do zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
de lta yin na ji ltar rang gi ngo bo la gtogs pa chos thams cad 'dus byas kyi byed pa'i rgyu yin te /
'di ltar zag pa skye ba la yang shes pa byed pa'i rgyu la yin la skar ma mthong ba skye ba la yang nyi ma'i 'od byed pa'i rgyu yin no /
'di skad du zag pa skye ba la yang rang gi ngo bo dang shes pa ma gtogs pa chos thams cad 'dus byas kyi byed pa'i rgyu yin la /
skar ma mthong ba skye ba la yang rang gi ngo bo dang nyi ma'i 'od ma gtogs pa chos thams cad byed pa'i rgyu yin no zhes brjod dgos par 'gyur ro /
skye ba la bgegs mi byed pa'i ngo bor gnas pa'i phyir zhes bya ba ni rkyen rnams tshogs na mjug thogs su 'byung ba'i chos la skye ba zhes bya ste /
skye ba de skye ba la chos thams cad bgegs mi byed pa'i ngo bor gnas pa kho na yin gyi thams cad kyi ni ma yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
shes pa yod na ni zag pa de dag skye bar yang mi 'gyur te /
thob pa la sogs pa med pas rkyen tshogs pa med pa'i phyir ro /
skar ma mthong ba yang rkyen tshogs pa med pa kho nas mi skye ba yin no zhes bya bar sbyor ro /
de'i phyir rang gi ngo bo ma gtogs pa chos thams cad ni 'dus byas kyi byed pa'i rgyu yin no zhes bya ba ni so na 'dug pa yin no /
dper na spyod par byed pa mi 'tshe ba'i dbang du byas nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mi rnams grong gi bdag po mi 'tshe ba la bsams nas bdag cag ni rje bos bde bar byas so zhes smra ba lta bu yin no /
ci'i phyir de dag de skad ces zer bar 'gyur zhe na /
'di ltar de ni 'tshe bar byed nus pa las 'tshe bar mi byed pas /
dper na chos thams cad skye ba la mya ngan las 'das pa dang mi skye ba'i chos can rnams zhes bya ba ci zhe na /
ji ltar na rgyu'i dngos po yin zhes bya bar sbyar ro /
dmyal ba la sogs pa dag lta bu zhes bya ba ni dmyal ba dang dud 'gro'i skye gnas la sogs pa gzugs med pa'i phung po skye ba la ji ltar rgyu'i dngos po yin /
dmyal ba la sogs pa smos pa ni res 'ga' lung 'bogs pa la sogs pas rgyur 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
de dag med du zin kyang zhes bya ba ni mya ngan las 'das pa la sogs pa de dag med du zin kyang /
ji ltar yod cing med pa ma yin pa de kho na bzhin du bgegs byed mi nus par 'gyur ro /
de'i phyir mya ngan las 'das pa la sogs pa 'di dag yod dam med kyang rung /
bgegs mi byed pa nyid la khyad par med pa nyid de dag med par mtshungs so zhes bya ba'i tha tshig go /
spyod par byed par mi nus pa bzhin du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni spyod par byed pa 'tshe bar byed mi nus bzhin du yang grong mi rnams bdag cag ni rdze bos bde ba byas so zhes de skad nga smra bar 'gyur te /
tasmāt kāraṇahetur ity ucyate /
nanu ca ye 'syājānata iti vistaraḥ /
jñānaṃ cen nodayanty ete /
udapatsyanta āsravās ta iti vistaro lṛṅy arthaḥ /
tenāha /
asyājānataḥ anutpannadarśanabhāvanāmārgapudgalasya ye darśanabhāvanāmārgavadhyā rāgādaya āsravā udapatsyaṃta /
jānata utpannadarśanadarśanabhāvanāmārgasya pudgalasyāsya tadvadhyās te rāgādayo notpadyante /
tataḥ kim ity āha /
jñānam eṣāṃ vighnam utpattau karoti darśanabhāvanāmārgasaṃgṛhītaṃ /
sūryaprabhā ca jyotiṣāṃ darśanasya vighnam utpattau karotīty adhikṛtaṃ /
evaṃ sati kathaṃ svabhāvavarjyāḥ sarvadharmāḥ saṃskṛtasya kāraṇahetur bhavaṃti /
yasmād āsravotpattau na jñānaṃ kāraṇahetuḥ /
jyotirdarśanotpattau ca sūryaprabhā /
evaṃ hi vaktavyaṃ syāt /
āsravotpattau svabhāvajñānavarjyāḥ sarvadharmāḥ kāraṇahetuḥ /
(Abhidh-k-vy 190) jyotirdarśanotpattau ca svabhāvasūryaprabhāvarjyāḥ sarvadharmāḥ kāraṇahetur iti /
utpadyamānasyāvighnabhāvāvasthānād iti /
samagreṣu hetupratyayeṣu anantarabhāvī dharma utpadyamāna ucyate /
tasyotpadyamānasyotpādaṃ prati sarvadharmā evāvighnabhāvenāvatiṣṭhaṃte /
na sarvasyety avagaṃtavyaṃ /
jñāne punaḥ sati ta āsravā notpadyamānā bhavaṃti /
prāptyādyabhāvena pratyayasāmagryabhāvāt /
jyotirdarśanam api pratyayavaikalyād eva notpadyamānam iti yojyaṃ /
atas tadavastham idaṃ svabhāvavarjyāḥ sarvadharmāḥ saṃskṛtasya kāraṇahetur bhavaṃtīti /
tadyathānupadrotāraṃ bhojakam iti vistaraḥ /
anupadravakaraṃ grāmapatim abhisaṃdhāya manuṣyā brūyuḥ /
svāminā smaḥ sukhitā iti /
kasmāt ta evaṃ vaktāro bhavanti /
yasmād asāv upadravakaraṇe samartha upadravaṃ na karoti /
tadyathā nirvāṇasyānutpattidharmāṇāṃ ca /
kiṃ /
kathaṃ hetubhāvaḥ sarvotpattau /
nārakādīnāṃ ca nārakatiryagyonyādikānām ārūpyaskaṃdhotpattau kathaṃ hetubhāvaḥ /
nārakādigrahaṇaṃ manuṣyādīnāṃ kadācid bhavet upadeśādinety abhiprāyaḥ /
asaṃto 'pi hi eva iti /
asaṃto 'pi hy ete nirvāṇādayas tathaiva /
yathā saṃto vidyamānā vighnaṃ kartum asamarthāḥ syuḥ /
ato 'satāṃ satāṃ caiṣām nirvāṇādīnāṃ vighnakaraṇe nirviśiṣṭatvaṃ /
asattulyās ta ity arthaḥ /
asamarthe 'pīti vistaraḥ /
upadravaṃ kartum asamarthe 'pi bhojake grāmīṇās tathā vaktāro bhavanti /
svāminā smaḥ sukhitā iti /
sa evātra dṛṣṭānto yaḥ prāktanaḥ /
ato 'nenaiva dṛṣṭāṃtena vighnayitum asamarthānām api nirvāṇādīnām avighnabhāvāvasthānāt kāraṇahetubhāvaḥ siddhaḥ /
kasmāt punar asattulyānāṃ nirvāṇādīnāṃ kāraṇahetutvam iṣyate /
na punar asatāṃ śaśaviṣāṇādīnāṃ /
asaddṛṣṭāṃtābhāvāt /
na hy asantaṃ bhojakam adhikṛtya grāmīṇā bhavaṃti vaktāraḥ /
svāminā smaḥ sukhitā iti /
na vā śaśaviṣāṇena smaḥ sukhitā iti /
acodyam etat /
sāmānyena eva nirdeśaḥ iti /
yaś ca pradhānaḥ kāraṇahetur yaś cāpradhānaḥ sarvam adhikṛtyoktaṃ /
svato 'nye kāraṇahetur iti /
yo hi pradhāno janakaḥ /
sa kāraṇahetuḥ /
sa sutarām avighnabhāvenāvatiṣṭhate na kevalam itaraḥ /
āhāraḥ śarīrasyotpādane 'pi samartha ity adhikṛtaṃ /
āhārasamudayāt kāyasamudaya iti vacanāt /
rasādipariṇāmayogāt /
bījādayo '; ṃkurādīnām iti /
bījāṃkuranālagaṇḍaprasavādīnāṃ utpādane samarthā ity evaṃ /
yas tv evaṃ codayatīti vistaraḥ /
kāraṇe sati kāryeṇa bhavitavyam iti matvā codayati /
kasmān na sarvasyotpādo yugapad bhavati /
yathā ca prāṇātipātakārakaḥ prāṇātipātabhāg bhavati /
tathā sarve 'pi kasmān na tadbhājo bhavaṃtīti /
(Abhidh-k-vy 191) na kārakabhāveneti /
na mukhyavṛttyāsya kāraṇatvam iti darśayati /
tena sarvasya tāvad yugapad utpādo na prāpnoti /
pratyayasāmagryabhāvenānutpādyamānatvāt /
prāṇātipātayogaś ca na bhavaty akārakatvāt /
yas tu kārakaḥ /
sa prāṇātipātabhāg eva bhavati /
manovijñānam utpadyate kuśalākuśalam iti /
kuśalaṃ manovijñanam iti nirvāṇālaṃbanatvāt /
nirvāṇālaṃbanāt kuśalād akuśalād vā manovijñānam utpadyate /
tataś cakṣurvijñānam iti /
evaṃ paraṃparayā tasyāpi nirvāṇasya pratyayībhāvād asti sāmarthyaṃ /
kva /
cakṣurvijñāna ity adhikṛtaṃ /
evam anyasyāpi pratipattavyam iti /
nārakādīnām apy ārūpyaskaṃdhotpattau sāmarthyaṃ /
katham /
amī bata nārakapretādayaḥ paramaduḥkhitā iti nārakādyālaṃbanaṃ manovijñānaṃ kuśalam utpadyate /
yataḥ krameṇa śīle vyavasthitasya bhāvanāyāṃ prayogāt ārūpyasamāpattir upapattiś copayadyata /
iti /
(II /
51b-d) sahabhūr ye mithaḥphalā iti /
hetur iti vartate /
sahabhūr hetus te dharmā bhavaṃti /
ye dharmā mithaḥphalā ye parasparaphalā ity arthaḥ /
sahabhūhetuḥ sahabhuva iti noktaṃ /
kasmāt /
saṃti hi dharmāḥ kecit sahabhuvo na tu sahabhūhetuḥ /
tadyathā nīlādyupādāyarūpaṃ bhūtaiḥ sahabhūr bhavati /
na cānyonyaṃ sahabhūhetuḥ /
ato /
mithaḥphalā ity arthaparigrahaḥ /
idaṃ ca sāvaśeṣaṃ lakṣaṇaṃ
'dir dpe ni gong du bshad pa gang yin pa de nyid yin no /
de'i phyir dpe 'di kho nas mya ngan las 'das pa la sogs pa bgegs byed par mi nus pa rnams kyang bgegs mi byed pa'i ngo bor gnas pa'i phyir byed pa'i rgyu'i dngos por grub pa yin no /
yang med par mtshungs pa las ci'i phyir mya ngan las 'das pa la sogs pa ni byed pa'i rgyu nyid yin par 'dod la med pa ri bong gi rva la sogs pa ma yin zhe na /
med pa'i dpe med pa'i phyir te /
spyod par byed pa med pa'i dbang du byas nas grong mi rnams bdag cag ni rje bos bde bar byas so zhes smras pa'am /
bdag cag ni ri bong gi rvas bde bar byas so zhes smra bar 'gyur ba ni med pas 'di ni klan kar mi rung ngo /
'di ni spyir bstan pa yin zhes bya ba ni byed rgyu'i gtso bo gang yin pa dang gtso bo ma yin pa thams cad kyi dbang du byas nas /
rang las gzhan pa byed rgyu'i rgyu /
zhes bshad pa yin gyi gtso bo skyed par byed pa'i byed rgyu'i rgyu gang yin pa de ni shin tu yang bgegs mi byed pa'i ngo bor gnas pa yin gyi cig shos 'ba' zhig yin pa ma yin no /
lus las zas zhes bya ba ni bskyed par bya ba la nus zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
zas kun 'byung pas lus kun du 'byung ba'i phyir ro zhes 'byung ba'i phyir te ro la sogs pa 'gyur ba dang ldan pa'i phyir ro /
myu gu la sogs pa la sa bon la sogs pa bzhin zhes bya ba ni sa bon dang myu gu dang 'dab ma dang sdong bu la sogs pa ni myu gu dang 'dab ma dang sdong bu dang yal ga la sogs pa bskyed par bya ba la nus pa kho na'o /
gang zhig 'di skad du rgol bar byed pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni byed rgyu'i yod na 'bras bu 'byung bar 'gyur ro snyam du bsams nas /
ci'i phyir thams cad cig car skye bar mi 'gyur ji ltar srog gcod par byed pa srog gcod pa la brten pa de bzhin du thams cad kyang de la brten par ci'i phyir mi 'gyur zhes rgol bar byed pa yin no /
byed pa po'i ngo bos ma yin no zhes bya ba ni 'di'i dngos su byed pas byed rgyu nyid yin pa ni ma yin no zhes ston par byed pa yin no /
re zhig thams cad cig car skye bar yang mi 'gyur te rkyen tshogs pa med pas mi skye ba'i phyir ro /
bam po bcu bdun pa /
byed pa po ma yin pa'i phyir srog gcod pa dang ldan pa yang ma yin te byed pa po gang yin pa de ni srog gcod pa dang ldan pa kho na yin no /
yid kyi rnam par shes pa dge ba dang mi dge ba skye la zhes bya ba ni mya ngan las 'das pa la dmigs pa'i yid kyi rnam par shes pa dge ba dang mi dge ba'i yid kyi rnam par shes pa skye la de las kyang mig gi rnam par shes pa skye ste /
brgyud pa'i sgo nas mya ngan las 'das pa de yang mig gi rnam par shes pa'i rkyen du gyur pa'i phyir nus pa yod do zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
de bzhin du gzhan la yang rtogs par bya ste zhes bya ba ni dmyal ba la sogs pa yang gzugs med pa'i phung po skye ba la nus pa yod do /
ji lta zhe na /
kye ma dmyal ba pa dang yi dags la sogs pa 'di dag ni shin tu sdug bsngal lo zhes dmyal ba la sogs pa la dmigs pa'i yid kyi rnam par shes pa dge ba skye'o /
de nas rim gyis tshul khrims la rnam par gnas pa bsgom pa la sbyor ba'i sgo nas gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa dang skye ba 'thad par 'gyur ro /
lhan cig 'byung gang phan tshun 'bras /
zhes bya ba ni rgyu zhes bya bar sbyar te lhan cig 'byung ba'i rgyu ni chos gang dag phan tshun 'bras bu yin pa'i chos de dag yin te /
gang dag gcig la gcig 'bras bu yin par bya zhes bya ba'i tha tshig go /
lhan cig 'byung ba'i rgyu ni lhan cig 'byung ba dag yin no zhes ni ma bshad do /
ci'i phyir zhe na /
chos kha cig lhan cig 'byung ba yod kyang lhan cig 'byung ba'i rgyu ma yin te /
dper na sngon po la sogs pa rgyur byas pa'i gzugs 'byung ba dag dang lhan cig 'byung mod kyi /
phan tshun lhan cig 'byung ba'i rgyu ni ma yin pa lta bu'o /
de'i phyir phan tshun 'bras zhes bya ba'i don smos pa yin no /
mtshan nyid 'di yang lhag ma dang bcas pa yin te /
de'i phyir 'og nas phan tshun 'bras bu nyid med bzhin du chos ni mthun pa'i mtshan nyid rnams kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu yin la de dag ni de'i ma yin pas kha bskang bar bya'o zhes 'chad par 'gyur ro /
kha bskang bar bya ba yang bstan bcos chen po nyid yin par rab tu bstan pa'i phyir te /
brda phrad pa la sogs pa'i bstan bcos chen po dag kha skong ba dang bcas par snang ngo /
'byung ba bzhin zhes bya ba'i rkyen ni dper na zhes bya ba'i don yin no /
de ltar na 'dus byas thams cad ni ci rigs par lhan cig 'byung ba'i rgyu nyid yin no zhes bya ba ni gang gi phyir 'dus byas kyi mtshan nyid rnams kyang mtshan gzhi'i lhan cig 'byung ba'i rgyu yin la de yang de dag gi yin pa de'i phyir ci rigs par 'dus byas thams cad ni lhan cig 'byung ba'i rgyu yin te /
'dus byas kyang mtshan nyid dang ldan pa'i phyir la mtshan gzhi dang mtshan nyid dag kyang lhan cig 'byung ba'i rgyu yin pa'i phyir ro /
mtshan nyid gzhan dag dang lhan cig 'byung ba'i rgyu yin pa'i phyir thams cad ni thams cad kyi ma yin pas ci rigs par zhes bya bar smos so /
de dag dang sems kyi skye ba la sogs pa gang dag yin pa zhes bya ba ni sems dang mtshungs par ldan pa sems pa la sogs pa dang bsam gtan gyi sdom pa dang gang zag pa med pa'i sdom pa de dag gi chos skye ba la sogs pa gang yin pa dang sems kyi skye ba la sogs pa gang dag yin pa'i chos de dag ni sems kyi rjes su 'jug pa zhes bya'o /
dus dang ni /
'bras sogs dge la sogs pas so /
zhes bya ba ni dus dang 'bras bu la sogs pa dang dge ba la sogs pas yin pas dus dang ni /
'bras sogs dge la sogs pas so /
re zhig dus las ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di dag ni sems dang lhan cig skye ba gcig pa dang gnas pa gcig pa dang 'gag pa gcig pa yin no /
de'i ngo bor te skye ba dang gnas pa dang 'gag pa gcig pa nyid de dang ngo /
dus gcig tu gtogs pas na /
dus gcig tu gtogs pa'o /
de'i ngo bo ste bzhi pa dus gcig tu gtogs pa nyid des na dus kyi sgo nas sems kyi rjes su 'jug pa yin no /
'bras bu gcig pa nyid dang rnam par smin pa gcig pa nyid dang rgyu mthun pa gcig pa nyid kyis sems kyi rjes su 'jug pa yin no /
'dir 'bras bu ni skyes bu byed pa'i 'bras bu dang 'bral ba'i 'bras bu yin te /
rnam par smin pa dang rgyu mthun pa'i 'bras bu ni logs shig tu smos zin pa'i phyir ro /
bdag po'i 'bras bu ni thams cad dang thun mong yin pas ma smos so /
'bras bu gcig pa nyid dang zhes bya ba la sogs pa'i gcig ces bya ba'i sgra 'di ni grangs sam thun mong ba yin no /
gcig ces bya ba'i sgra snga ma ni lhan cig pa'i don yin te /
sems dang lhan cig skye ba dang gnas pa dang 'gag pa nyid ces bya ba'i tha tshig go /
'di la grangs kyi don ni mi srid de /
sems kyi skye ba gang yin pa de nyid rjes su 'jug pa rnams kyi yin pa'am de dag gi gang yin pa de nyid sems kyi yin pa ni med do /
de ltar na rgyu bcus zhes bya ba ni dus kyi sgo nas bzhi ste /
skye ba gcig pa nyid dang gnas pa gcig pa nyid dang 'gag pa gcig pa dang dus gcig tu gtogs pa nyid kyis so /
skye ba dang gnas pa dang 'gag pa gcig pa nyid kyis zhes bya ba 'di kho nas dus gcig tu gtogs pa 'di bshad pa ma yin nam zhe na /
thams cad ni bshad pa ma yin te /
ato vakṣyati /
vināpi cānyonyaphalatvena dharmo 'nulakṣaṇānāṃ sababhūhetuḥ /
na tāni tasyety upasaṃkhyātavyam iti /
upasaṃkhyānakaraṇaṃ ca mahāśāstratāpradarśanārthaṃ /
sopasaṃkhyānaṃ hi vyākaraṇādi mahāśāstram dṛśyate /
bhūtavad iti /
tadyathārthe vatipratyayaḥ /
evaṃ ca kṛtvā sarvam eva saṃskṛtaṃ sahabhūhetur yathāyogam iti /
yasmāt saṃskṛtalakṣaṇāni lakṣyasya sahabhūhetuḥ /
so 'pi teṣām /
ato yathāyogaṃ yathāsaṃbhavaṃ sarvaṃ saṃskṛtaṃ sahabhūhetuḥ saṃskṛtasya lakṣaṇavattvāt /
lakṣyalakṣayoś ca sahabhūhetutvāt /
na tu sarvaṃ sarvasya /
anyalakṣaṇair asahabhūhetutvād iti yathāyogagrahaṇaṃ /
(II /
52a-c) teṣāṃ ca ye jātyādayaś cittasya ceti /
teṣāṃ ca cittasaṃprayuktānāṃ cetanādīnāṃ dhyānasaṃvarasyānāsravasaṃvarasya ye jātyādayaś catvāro dharmāś cittānuparivartina ucyante /
(Abhidh-k-vy 192) /
(II /
52d) kālaphalādiśubhatādibhir iti /
kālena ca phalādibhiś ca śubhatādibhiś ceti /
kālaphalādisubhatādibhiḥ /
kālatas tāvad iti vistaraḥ /
cittena sahaite ekotpādā ekasthitaya ekanirodhāś ca /
tadbhāvaḥ /
tayaikotpādasthitinirodhatayeti /
ekam adhvānaṃ patitā ekādhvapatitāḥ /
tadbhāvaḥ /
tenaikādhvapatitatvena caturtheneti /
kālataś cittam anuparivartante /
ekaphalatayaikavipākatayaikaniṣyaṃdatayā ca cittam anuparivartante /
phalam iha puruṣakāraphalaṃ visaṃyogaphalaṃ ca /
vipākaphalaniṣyaṃdayoḥ pṛthaggṛhītatvāt /
adhipatiphalaṃ tu sarvasādhāraṇatvāt /
na gaṇyate /
ayaṃ caikaśabdaḥ saṃkhyāne sādhāraṇe vā ekaphalatayetyādi /
pūrvakas tv ekaśabdaḥ sahārthe cittena sahotpādasthitinirodhatayety arthaḥ /
na hy atra saṃkhyānārthaḥ saṃbhavati /
na hi yaś cittasyotpādaḥ /
sa eva cittānuparivartināṃ /
yo vā teṣāṃ /
sa cittasyeti /
evaṃ daśabhiḥ kāraṇair iti /
kālataś caturbhir ekotpādatayaikasthititayaikanirodhatayaikādhvapatitatvena ceti /
nanu caikotpādasthitinirodhatayeti etenaiva ekādhvapatitam uktaṃ /
na sarvam uktaṃ /
anutpattikadharmiṇi hi citte te cittānuparivartina ekādhvapatitā bhavaṃti /
naikotpādanirodhā iti /
tasmād ekādhvapatitatvaṃ caturthaṃ kāraṇaṃ ucyate /
ekaphalavipākaniṣyaṃdatayeti tribhiḥ /
kuśalākuśalāvyākṛtatayā ceti punas tribhir iti daśabhiḥ /
paryāyavṛttiṃ jātiṃ vā praty evam uktaṃ daśabhir iti /
na hy ekatra citte daśa kāraṇāni bhavaṃti /
na hi kuśale cetasi akuśalāvyākṛte kāraṇe bhavataḥ
mi skye ba'i chos can gyi sems la sems kyi rjes su 'jug pa rnams dus gcig tu gtogs pa yin mod kyi de dag skye ba dang gnas pa dang 'gag pa gcig pa ni ma yin no /
de lta bas na rgyu bzhi pa dus gcig tu gtogs pa nyid brjod pa yin no /
'bras bu dang rnam par smin pa dang rgyu mthun pa gcig pa nyid kyis zhes bya ba gsum dang dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa nyid kyis zhes bya ba yang gsum ste bcus so /
rnam grangs kyi tshul lam rigs kyi dbang du byas nas 'di skad du bcus zhes bshad kyi sems gcig la rgyu bcu yod pa ni ma yin no /
dge ba'i sems la rgyu mi dge ba'am lung du ma bstan pa dag yod pa'ang ma yin la /
mi dge ba dang lung du ma bstan pa'i sems dang mi skye ba'i chos can la yang ma yin no /
lung du ma bstan pa'i sems mi skye ba'i chos can la ni dus gcig tu gtogs pa nyid dang 'bras bu dang rgyu mthun pa gcig nyid dag dang lung du ma bstan pa nyid dang bzhis so /
skye ba'i chos can la ni bzhi po de dag nyid dang skye ba dang gnas pa dang 'gag pa gcig pa nyid dag dang bdun gyis so /
zag pa med pa la yang de dang 'dra ste /
lung du ma bstan pa nyid 'ba' zhig phyung la dge ba nyid kyis bstan par zad do /
mi dge ba dang dge ba zag pa dang bcas pa mi skye ba'i chos can la ni gzhi ji lta ba bzhin du mi dge ba nyid la sogs pa dang dus gcig tu gtogs pa nyid dang 'bras bu dang rnam par smin pa dang rgyu mthun pa gcig pa nyid dag dang lngas so /
de dag skye ba'i chos can la ni lnga po de dag nyid dang skye ba dang gnas pa dang 'gag pa gcig pa nyid dang brgyad kyis so /
sems nang na nyung ba ni zhes bya ba ni thams cad pas 'khor nyung ba'i sems gang yin pa de ni nang na nyung ba zhes bya'o /
de yang gang zhe na /
bsam gtan gnyis pa yan chad kyi sems ma bsgribs la lung du ma bstan pa yin te /
de la ni rtog pa dang dpyod pa dag kyang med la dge ba'i sa mang po la sogs pa yang med kyi /
sa mang po pa bcu kho na yod par zad do /
de dag gi mtshan nyid ces bya ba ni sa mang po pa'i mtshan nyid rnams te /
de dag gi mthun pa'i mtshan nyid rnams ni thag ring ba'i phyir ro /
rang gi mthun pa'i mtshan nyid rnams kyi ni yin te nye ba'i phyir ro /
de'i phyir rang gi mtshan nyid dang mthun pa'i mtshan nyid brgyad kyi yin no zhes bya ba smos so /
rang gi mthun pa'i mtshan nyid ma gtogs pa rnams so zhes bya ba ni mthun pa'i mtshan nyid rnams ni mtshan nyid dag la byed pa yin te /
sems ni khyad par du 'phags pa yin la de dag ni dman pa yin pas so /
sems ni mtshan nyid dang mthun pa'i mtshan nyid rnams kyi rgyal po lta bu yin te de'i phyir mthun pa'i mtshan nyid rnams kyi sems kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu yin gyi de dag ni sems kyi ma yin no /
mtshan nyid rnams ni sems la byed pa yod pas de dag ni sems kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu yin no /
gzhan dag na re bcu bzhi pa yin te zhes bya ba la gzhan dag gi bsam pa ni dper na mthun pa'i mtshan nyid rnams chos la byed pa med do /
na cākuśalāvyākṛte citte anutpattidharmiṇi /
avyākṛte citte anutpattidharmiṇi ekādhvapatitatvena ekaphalaniṣyaṃdatābhyāṃ avyākṛtatvena ceti caturbhiḥ /
utpattidharmiṇi tv ebhir eva caturbhir ekotpādasthitinirodhatābhiś ceti saptabhiḥ /
anāsrave 'py evaṃ /
avyākṛtatāṃ tu kevalam apanīya kuśalatā prakṣeptavyā /
akuśale tu kuśalasāsrave cānutpattikadharmiṇi akuśalatayā kuśalatayā ca yathāvastu ekādhvapatitatvena ekaphalavipākaniṣyandatābhis ceti paṃcabhiḥ /
utpattidharmiṇi tu tasminn ebhir eva paṃcabhir ekotpādasthitinirodhatābhiś cety aṣṭābhiḥ /
sarvālpaṃ cittam iti /
sarvebhyo yad alpaparivāraṃ cittaṃ /
tat sarvālpam ity ucyate /
tat punaḥ katamat /
dvitīyadhyānāt prabhṛti ūrdhvam anivṛtāvyākṛtaṃ cittaṃ /
tatra vitarkavicārau na staḥ /
na cāpi kuśalādimahābhūmikāḥ /
kevalamahābhūmikā eva daśa bhavanti /
tallakṣaṇānām iti /
daśamahābhūmikalakṣaṇānāṃ /
na tadanulakṣaṇānāṃ viprakṛṣṭatvāt /
svānulakṣaṇānāṃ tu bhavati (Abhidh-k-vy 193) saṃnikṛṣṭatvāt /
ata āha /
aṣṭānāṃ ca svalakṣaṇānulakṣaṇānām iti /
svāny anulakṣaṇāni sthāpayitveti /
lakṣaṇeṣu anulakṣaṇānāṃ vyāpāraḥ /
na viśiṣte ca citte /
nyūnāni tāni /
rājāyate hi cittaṃ lakṣaṇānulakṣaṇānām /
atas cittam anulakṣaṇānāṃ sahabhūhetuḥ /
na tu tāni cittasya /
lakṣaṇānāṃ tu citte 'sti vyāpāra iti tāni cittasya sahabhūhetur bhavanti /
caturdaśety apara iti /
yathānulakṣaṇānāṃ nāsti dharme vyāpāraḥ /
kiṃ tarhi /
dharmasya lakṣaṇeṣu /
ato na teṣāṃ hetubhāvo dharma iṣyate /
tathā saṃprayukteṣv eva tallakṣaṇānāṃ vyāpāraḥ /
na citta iti na tāni cittasya sahabhūhetuḥ /
cittaṃ tu teṣāṃ rājakalpam iti sahabhūhetur bhavatīty apareṣām abhiprāyaḥ /
prakaraṇagrantho hy evaṃ virudhyeta daśānāṃ mahābhūmikānāṃ yāni catvāriṃśal lakṣaṇāni /
tāni yadi cittasya sahabhūhetur neṣyeran /
yasmāt prakaraṇeṣūktaṃ /
catvāry āryasatyāni duḥkhasatyaṃ yāvan mārgasatyaṃ /
eṣāṃ kati satkāyadṛṣṭihetukāni na satkāyadṛṣṭer hetuḥ /
kati satkāyadṛṣṭer hetur na saktkāyadṛṣṭihetukāni /
kati satkāyadṛṣṭihetukāni satkāyadṛṣṭeś ca hetuḥ /
kati naiva satkāyadṛṣṭihetukāni na satkāyadṛṣṭer hetuḥ iti praśne kṛte visarjanaṃ karoti /
dve naiva satkāyadṛṣṭihetuke na satkāyadṛṣṭer hetuḥ /
nirodhasatyaṃ mārgasatyaṃ ca /
dvayor bhedaḥ /
duḥkhasamudayasatyayor vibhaṃgaḥ /
katham iti /
duḥkhasatyaṃ syāt satkāyadṛṣṭihetukaṃ na satkāyadṛṣṭer hetuḥ /
syāt satkāyadṛṣṭihetukaṃ satkāyadṛṣṭeś ca hetuḥ /
syān naiva satkāyadṛṣṭihetukaṃ na satkāyaḍṛṣṭer hetur iti trikoṭikaṃ /
dvitīyā koṭir nāsti /
tatra satkāyadṛṣṭihetukaṃ na satkāyadṛṣṭer hetuḥ /
atītapratyutpannān duḥkhadarśanaprahātavyān anuśayāṃs tatsaṃprayuktaṃ ca duḥkhasatyaṃ sthāpayitvā /
atītapratyutpannān samudayadarśanaprahātavyān sarvatragān anuśayān tatsaṃprayuktaṃ ca duḥkhasatyaṃ sthāpayitvā /
anāgataṃ ca satkāyadṛṣṭisaṃprayuktaṃ duḥkhasatyaṃ sthāpayitvā /
satkāyadṛṣṭes tatsaṃprayuktānāṃ ca dharmāṇāṃ jātiṃ jarāṃ sthitim anityatāṃ ca sthāpayitvā yat tad anyat kliṣṭaṃ duḥkhasatyaṃ /
satkāyadṛṣṭihetukaṃ satkāyadṛṣṭeś ca hetur yad etat sthāpitam iti /
naiva satkāyahetukaṃ na satkāyadṛṣṭer hetur akliṣṭaṃ duḥkhasatyaṃ /
yathā duḥkhasatyaṃ evaṃ samudayasatyam iti prakaraṇagranthaḥ /
tasyārthaṃ vivṛṇmahe /
ye 'tītapratyutpannā duḥkhadarśanaprahātavyā daśānuśayāḥ satkāyadṛṣṭyādayaḥ /
te sthāpitāḥ /
tair daśabhir anuśayaiḥ saṃprayuktaṃ duḥkhasatyaṃ vedanādikaṃ sthāpitaṃ /
kim atrāsthāpitaṃ /
eta evānāgatā daśānuśayās tatsaṃprayuktaṃ ca vedanādikaṃ duḥkhasatyaṃ varjayitvānāgatasatkāyadṛṣṭisaṃprayuktaṃ duḥkhasatyaṃ /
tad dhi (Abhidh-k-vy 194) sthāpayiṣyate /
anāgataṃ ca satkāyadṛṣṭisaṃprayuktaṃ duḥkhasatyaṃ sthāpayitveti vacanāt /
tatprāptijātyādayaś cāsthāpitā varjayitvā satkāyadṛṣṭes tatsaṃprayuktānāṃ ca dharmāṇāṃ jātyādīn /
te hi sthāpayiṣyante /
satkāyadṛṣṭes tatsaṃprayuktānāṃ ca dharmāṇāṃ jātiṃ jarāṃ sthitim anityatāṃ ca sthāpayitveti vacanāt /
tad evaṃ tāvad anāgato 'nuśayas tatsaṃprayuktaṃ ca sthāpitād anyat /
tad anyat kliṣṭam ity ucyate satkāyadṛṣṭihetukam /
satkāyadṛṣṭihetur asyeti satkāyadṛṣṭihetukaṃ /
sabhāgahetunā sarvatragahetunā cātītapratyutpannasatkāyadṛṣṭihetukatvāt /
na tu satkāyadṛṣṭer hetuḥ na hy anāgato dharmaḥ sabhāgahetuḥ sarvatragahetur vā vyavasthāpyate /
na ca sahabhūhetuḥ saṃprayuktakahetur vātra saṃbhavati /
na hi satkāyadṛṣṭiḥ satkāyadṛṣṭyā saha bhavati saṃprayujyate vā /
ekasmiṃ kalāpe dvitīyasatkāyadṛṣṭyabhāvāt /
na cāpy antagrāhadṛṣṭyādibhiḥ saha bhavati saṃprayujyate vā /
pṛthakkalāpatvāt /
viprayuktās teṣām atītapratyutpannānāṃ duḥkhadarśanaheyānāṃ prāptayo jātyādayaś cāsthāpitāḥ /
te sthāpitakād anye kliṣṭāś ca /
te 'pi sarvatragahetunā pūrvotpannasatkāyadṛṣṭihetukā /
na tu te satkāyadṛṣṭer hetuḥ /
kasmāt /
prāptayas tāvad vṛkṣaprapāṭikāvat svasarvatragebhyo bahir avasthitatvān na sarvatragā vyavasthāpyante /
sarvatragatvābhāvāc ca na satkāyadṛṣṭeḥ sarvatragahetuḥ /
sarvatragajātyādayo 'py yady api sarvatragā iṣṭāḥ /
prāptivarjyāḥ sahabhuvo ye 'py ebhis te 'pi sarvagā iti siddhāntavacanāt /
na tu te cittacaittavat paścimānāṃ cittacaittānāṃ sarvatragahetuḥ /
svalakṣyavyāpāraparatvena aprādhānye sati cittacaittāntareṣu sarvatragapuruṣakārābhāvāt /
sarvatragavyavasthānaṃ tu teṣāṃ jātyādīnāṃ svasaṃtānasarvatragahetutvāt /
tasmān na te satkāyadṛṣṭer hetur iti śāstrārtho lakṣyate /
sabhāgahetus tarhi kasmān na bhavati /
sabhāgahetuvyavasthā hi puruṣakārāpekṣayāpi /
yasya hi dharmasya janane yaḥ puruṣakāravān dharmaḥ /
sa tasya sabhāgahetuḥ /
idam eva ca jñāpakaṃ yatheṣṭaṃ sabhāgahetuvyavastheti /
vibhāṣāyām apy evam uktaṃ /
cakṣuś ca cakṣuṣaḥ sabhāgahetur devadattacakṣuṣo devadattacakṣuḥ sabhāgahetuḥ /
dakṣiṇaṃ dakṣiṇasya vāmaṃ vāmasya yāvac cakṣurdravyaṃ cakṣurdravyāntarasya /
bāhyeṣv api yavo yavasya śāliḥ śāler iti /
yadi hi sarvacakṣuḥ sarvasya cakṣuṣaḥ sabhāgahetur iṣyetāvyākṛtatvaṃ tulyam iti kṛtvā naivaṃ viśeṣaṇam ucyeta /
tasmān na te satkāyadṛṣṭeḥ sabhāgahetur ity avagantavyaṃ /
apare tv āhuḥ /
sāvaśeṣam etad bhāṣyaṃ /
tasmāt sajātyādikās te 'nuśayās tatsaṃprayuktāś ca dharmāḥ (Abhidh-k-vy 195) sthāpitā veditavyā /
ye hi dharmasya tatsaṃprayuktānāṃ ca jātyādayaḥ sahabhūhetur bhavanti /
taiḥ sārdhaṃ te dharmāḥ pūrvotpannāḥ sarvatragahetuḥ sabhāgahetur vā bhavanto bhavanti /
prāptivarjyāḥ sahabhuvo ye 'py ebhis ta 'pi sarvagā iti siddhāntāt /
ata evoktaṃ /
satkāyasaṃprayuktānāṃ ca dharmāṇāṃ jātiṃ jarāṃ sthitim anityatāṃ ca sthāpayitveti /
tasmāj jātyādayo 'pi kecit sthāpitāḥ /
ato 'nyad asthāpitam ity avagantavyaṃ /
yuktir iha draṣṭavyā /
yato yuktiḥ /
tato 'vagantavyaṃ /
samudayadarśanaprahātavyā api ye sarvatragā atītapratyutpannās tatsaṃprayuktaṃ ca duḥkhasatyaṃ vedanādikaṃ /
tat sthāpitaṃ /
kim anyat samudayadarśanaprahātavyam asthāpitaṃ /
ye sarvatragā anāgatās tatsaṃprayuktaṃ ca duḥkhasatyaṃ vedanādikaṃ /
tad asthāpitaṃ /
ye 'py asarvatragā rāgādayas traiyadhvikā api /
yāś ca teṣāṃ sarveṣāṃ prāptayaḥ /
na te sthāpitāḥ /
jātyādayas tv ekasmiṃ pakṣe naiva sthāpitāḥ /
pakṣāntare tu kecit sthāpitāḥ /
kecin na sthāpitāḥ /
tad etat sarvam asthāpitaṃ samudayadarśanaprahātavyaṃ sarvatragahetunā satkāyadṛṣṭihetukaṃ bhavati /
pūrvotpannasatkāyadṛṣṭihetukatvāt /
na tu satkāyadṛṣṭer hetuḥ /
sarvatragāṇāṃ tatsahabhuvāṃ cānāgatatvenāsarvatragahetutvāt /
asarvatragāṇāṃ ca rāgādīnāṃ tatsahabhuvāṃ ca vedanādīnāṃ jātyādīnāṃ caikasmin pakṣe sarvaprāptīnāṃ cāsarvatragatvāt /
nirodhamārgadarśanaprahātavyā bhāvanāprahātavyāś ca kliṣṭā anuśayatatsaṃprayuktatatsamutthajātyādisvabhāvā asthāpitāḥ /
te sarvatragahetunā satkāyadṛṣṭihetukāḥ /
na tu te satkāyadṛṣṭer hetuḥ /
sarvatragahetutvāsaṃbhavād itarahetvayogāc ca /
satkāyadṛṣṭihetukaṃ satkāyadṛṣṭeś ca hetur yad etat sthāpitam iti /
ye 'tītapratyutpannā duḥkhadarśanaprahātavyā daśānuśayās tatsaṃprayuktaṃ ca duḥkhasatyaṃ yac ca pakṣāntare jātyādikaṃ /
tat sabhāgahetunā sarvatragahetunā ca pūrvasatkāyadṛṣṭihetukaṃ /
ye ca satkāyadṛṣṭijātyādayas tatsaṃprayuktajātyādayaś ca /
te sahabhūhetunā pūrvoktābhyāṃ ca hetubhyāṃ taddhetukāḥ
'o na ci zhe na /
chos kyi mtshan nyid dag la yin te /
de'i phyir de dag chos kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu yin par mi 'dod pa de bzhin du de dag gi mtshan nyid rnams kyang mtshungs par ldan pa dag kho na la byed pa yin gyi sems la ni ma yin pas de dag sems kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu ma yin gyi sems ni de dag gi rgyal po lta bu yin pas lhan cig 'byung ba'i rgyu yin no snyam pa yin no /
gal te sa mang po pa bcu'i mtshan nyid bzhi bcu pa gang dag yin pa de dag sems kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu yin par mi 'dod na de lta na rab tu byed pa'i gzhung dang 'gal bar 'gyur te /
'di ltar rab tu byed pa las ni /
'phags pa'i bden pa bzhi po sdug bsngal gyi bden pa nas lam gyi bden pa'i bar 'di dag las 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu ma yin pa ni du /
'jig tshogs la lta ba'i rgyu yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can ma yin pa ni du /
'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu gang yin pa ni du /
'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang ma yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang ma yin pa ni du zhes dri ba byas pa dang lan btab pa /
'gog pa'i bden pa dang lam gyi bden pa gnyis ni 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang ma yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang ma yin no /
gnyis la ni bye brag yod de /
sdug bsngal ba dang kun 'byung ba'i bden pa dag la ni rnam par dbye ba yod do /
ji lta zhe na /
sdug bsngal gyi bden pa la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu ma yin pa yang yod /
'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang yin pa yang yod /
'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang ma yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang ma yin pa yang yod pas mu gsum pa yin te /
mu gnyis pa ni med do /
de la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu ma yin pa ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba'i phra rgyas pa dang da ltar byung ba rnams dang de dag mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa ma gtogs pa dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i phra rgyas kun du 'gro ba 'das pa dang da ltar byung ba rnams dang de dag dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa ma gtogs pa dang 'jig tshogs la lta ba dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa ma 'ongs pa ma gtogs pa dang 'jig tshogs la lta ba dang de dang mtshungs par ldan pa'i chos rnams kyi skye ba dang rga ba dang gnas pa dang mi rtag pa nyid dam ma gtogs pa de dag las gzhan pa'i sdug bsngal gyi bden pa nyon mongs pa can gang yin pa'o /
'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang yin pa ni ma gtogs pa gang yin pa'o /
'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang ma yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang ma yin pa ni sdug bsngal gyi bden pa nyon mongs pa can ma yin pa'o /
sdug bsngal gyi bden pa ji lta bar kun 'byung ba'i bden pa yang de dang 'dra'o zhes bshad de /
rab tu byed pa'i gzhung yin no /
de'i don rnam par dbye ba'i phyir smras pa /
sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba'i phra rgyas 'jig tshogs la lta ba la sogs pa bcu po 'das pa dang da ltar byung ba gang dag yin pa de dag kyang ma gtogs pa yin la /
phra rgyas bcu po de dag dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa tshor ba la sogs pa yang ma gtogs pa yin no /
'dir ma gtogs pa ma yin pa gang zhig yin zhe na /
phra rgyas par de dag nyid ma 'ongs pa dang de dag dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa tshor ba la sogs pa'o /
'jig tshogs la lta ba dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa ma 'ongs pa ma 'ongs pa yin te /
de ni 'jig tshogs la lta ba dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa ma 'ongs pa ma gtogs pa dang zhes 'byung ba'i phyir ma gtogs par 'jog par 'gyur ro /
de dag gi thob pa dang skye ba la sogs pa ma gtogs pa ma yin pas mi brtsal lo /
'jig tshogs la lta ba dang de dang mtshungs par ldan pa'i chos rnams kyi skye ba la sogs pa ni ma gtogs pa yin te /
de dag ni 'jig tshogs la lta ba dang de dang mtshungs par ldan pa'i chos rnams kyi skye ba dang rga ba dang gnas pa dang mi rtag pa nyid dag ma gtogs pa zhes 'byung ba'i phyir ma gtogs par 'jog par 'gyur ro /
de lta bas na re zhig phra rgyas ma 'ongs pa dang de dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa ma gtogs pa las gzhan pa ni /
de dag las gzhan pa'i sdug bsngal gyi bden pa nyon mongs pa can zhes bya ba ste /
de ni 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin no /
'di la rgyu 'jig tshogs la lta ba yod pas na 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin te /
skal pa mnyam pa'i rgyu dang kun du 'gro ba'i rgyus 'das pa dang da ltar byung ba'i 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin pa'i phyir ro /
'jig tshogs la lta ba'i rgyu ni ma yin te /
chos ma 'ongs pa skal ba mnyam pa'i rgyu'am kun du 'gro ba'i rgyur rnam par gzhag pa ni med do /
'di la lhan cig 'byung ba'i phyir rgyu'am mtshungs par ldan pa'i rgyu yang mi srid de /
tshogs pa gcig la 'jig tshogs la lta ba gnyis med pa'i phyir ro /
'jig tshogs la lta ba dang 'jig tshogs la lta ba lhan cig 'byung ba'am mtshungs par ldan pa ni med do /
mthar 'dzin par lta ba la sogs pa dang lhan cig 'byung ba'am mtshungs par ldan pa yang ma yin te /
tshogs pa tha dad pa'i phyir ro /
'di dag gi ldan pa ma yin pa thob pa dag dang skye ba la sogs pa yang ma gtogs pa ma yin pa yin no /
de dag ni ma gtogs pa las gzhan pa yang yin la nyon mongs pa can yang yin te /
de dag kyang kun du 'gro ba'i rgyus sngar skyes pa'i 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin gyi 'jig tshogs la lta ba'i rgyu ni ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
re zhig thob pa rnams ni shing ljon pa'i phyi shun dang 'dra bar de kun du 'gro ba dag gi phyir rol na 'dug pa yin pa'i phyir kun du 'gro ba yin par rnam par mi gzhag go /
kun du 'gro ba med pa'i phyir 'jig tshogs la lta ba'i kun du 'gro ba'i rgyu ni ma yin no /
kun du 'gro ba skye ba la sogs pa ni grub pa'i mtha' las /
de dag dang ni lhan cig gang /
'byung de 'ang kun 'gro thob ma gtogs /
zhes 'byung ba'i phyir kun du 'gro ba yin bar ni 'dod mod kyi /
de dag sems dang sems las byung ba bzhin du sems dang sems las byung ba ma 'ongs pa rnams kyi kun du 'gro ba'i rgyu ni ma yin te /
rang gi mtshan gzhi la byed pa lhur len pa nyid kyis gtso bo ma yin pas sems dang sems las byung ba gzhan la kun du 'gro ba'i skyes bu'i byed pa med pa'i phyir ro /
skye ba la sogs pa de dag kun du 'gro bar rnam par gzhag pa ni rang gi rgyud kyi kun du 'gro ba'i rgyu yin pa'i phyir ro /
de lta bas na bstan bcos kyi don ni de dag 'jig tshogs la lta ba'i rgyu ma yin no zhes bya bar snang ngo /
'o na skal ba mnyam pa'i rgyu go ci ste ma yin zhe na /
skal ba mnyam pa'i rgyur rnam par gzhag pa yang skyes bu byed pa la ltos pa yin te /
chos gang zhig skyed pa la skyes bu byed pa dang ldan pa de ni de'i skal ba mnyam pa'i rgyu yin te /
skal ba mnyam pa'i rgyu ji ltar 'dod par rnam par 'jog pa'i khungs ni 'di kho na yin no /
bye brag tu bshad pa las kyang 'di skad du /
mig ni mig gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
lha sbyin gyi mig ni lha sbyin gyi mig gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin te /
g yas pa ni gyas pa'i yin la /
g yon pa ni gyon pa'i yin pa nas mig gi rdzas ni mig gi rdzas gzhan gyi bar du yin la /
phyi rol gyi dag la yang nas ni nas kyi yin la s'a l'a ni s'a lu'i bar du yin no zhes bshad de /
gal te lung du ma bstan pa nyid du mtshungs pa'i phyir mig thams cad mig thams cad bkyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin par 'dod na ni nge skad du khyad par du bshad par yang mi 'gyur ro /
de lta bas na de dag ni 'jig tshogs pa lta ba'i rgyu ma yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
gzhan dag na re rnam par bshad pa 'di ni lhag ma dang bcas pa yin no /
de lta bas na ma gtogs pa ni phra rgyas de dag skye ba la sogs pa dang bcas pa dang de dag dang mtshungs par ldan pa'i chos rnams yin par rig par bya ste /
grub pa'i mtha' las /
de dag dang ni lhan cig gang /
'byung de'ang kun 'gro thob ma gtogs /
zhes 'byung ba'i phyir chos sngar skyes ba de dag kun du 'gro ba'i rgyu'am skal ba mnyam pa'i rgyur 'gyur ba na chos dang de dag dang mtshungs par ldan pa rnams kyi skye ba la sogs pa lhan cig 'byung ba'i rgyur 'gyur ba gang dag yin pa de dag dang bcas te 'gyur ro /
de nyid kyi phyir 'jig chogs la lta ba dang de dang mtshungs par ldan pa'i chos rnams kyi skye ba dang rga ba dang gnas pa dang mi rtag pa nyid dag ma gtogs pa zhes 'byung ngo /
de lta bas na skye ba la sogs pa yang kha cig ni ma gtogs pa yin la /
de las gzhan pa ni ma gtogs pa ma yin pa yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
rigs pa ni 'dir gang gi phyir rigs pa yin pa de'i phyir yin pa'i khong du chud par bya bar blta ba yin no /
kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba dag kyang kun du 'gro ba 'das pa dang da ltar byung ba gang dag yin pa dang de dag dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa tshor ba la sogs pa ni ma gtogs pa yin no /
kun 'byung ba mthong pas spang bar bya ba ma gtogs pa ma yin pa gzhan gang zhig yin zhe na /
kun du 'gro ba ma 'ongs pa gang dag yin pa dang de dag dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa tshor ba la sogs pa ste /
de ni ma gtogs pa ma yin pa yin no /
'dod chags la sogs pa kun du 'gro ba ma yin pa dus gsum pa yang rung ste /
gang dag yin pa dang de dag thams cad kyi thob pa gang dag yin pa de dag kyang ma gtogs pa ma yin pa yin no /
skye ba la sogs pa ni phyogs gcig gi ltar na ni ma gtogs pa ma yin pa nyid do /
phyogs cig shos kyi ltar na ni kha cig ni ma gtogs pa yin no /
kha cig ni ma gtogs pa ma yin no /
kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba ma gtogs pa ma yin pa 'di thams cad ni kun du 'gro ba'i rgyus 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin te /
sngar skyes pa'i 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin pa'i phyir ro /
'jig tshogs la lta ba'i rgyu ni ma yin te /
kun du 'gro ba rnams dang de dag dang lhan cig 'byung ba rnams ni ma 'ongs pa yin pa nyid kyis kun du 'gro ba'i rgyu ma yin pa'i phyir ro /
kun du 'gro ba ma yin pa 'dod chags la sogs pa ni de dag dang lhan cig 'byung ba tshor ba la sogs pa dang phyogs gcig gi ltar gyi skye ba la sogs pa dang thob pa thams cad ni kun du 'gro ba ma yin pa'i phyir ro /
'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba dang bsgom pas spang bar bya ba nyon mongs pa can phra rgyas dang de dang mtshungs par ldan pa dang des kun nas bslang ba skye ba la sogs pa'i ngo bo nyid dag kyang ma gtogs pa ma yin pa yin te /
de dag ni kun du 'gro ba'i rgyus 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin no /
de dag 'jig tshogs la lta ba'i rgyu ni ma yin te /
de kun du 'gro ba'i rgyu nyid yin par mi srid pa'i phyir dang rgyu gzhan yin par mi rung ba'i phyir ro /
'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu gang yin pa ni ma gtogs pa gang yin pa'o zhes bya ba ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba'i rgyu phra rgyas 'das pa dang da ltar byung ba bcu po gang yin pa de dag dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa dang phyogs cig shos kyi ltar gyi skye ba la sogs pa gang yin pa de dag ni skal ba mnyam pa'i rgyu dang kun du 'gro ba'i rgyus sngar skyes pa'i 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin no /
'jig tshogs la lta ba'i skye ba la sogs pa dang de dang mtshungs par ldan pa'i skye ba la sogs pa gang dag yin pa de dag ni lhan cig 'byung ba'i rgyu dang sngar bshad pa'i rgyu dag gis de'i rgyu can yin no /
ye punaḥ satkāyadṛṣṭisaṃprayuktāḥ /
te saṃprayuktahetunā ca pūrvoktaiś ca hetubhis taddhetukāḥ
'jig tshogs la lta ba dang mtshungs par ldan pa gang dag yin pa de dag ni mtshungs par ldan pa'i rgyu dang sngar bshad pa'i rgyu rnams kyis de'i rgyu can yin no /
satkāyadṛṣṭeś ca tathaiva hetuḥ /
ye 'py atītapratyutpannāḥ samudayadarśanaprahātavyāḥ sarvatragās tatsahabhuvaś ca vedanādayo jātyādayaś ca pakṣāntare /
te sarvatragahetunaiva satkāyadṛṣṭihetukāḥ /
satkāyadṛṣṭeś ca hetuḥ /
pūrvotpannā hi satkāyadṛṣṭis teṣāṃ hetuḥ /
te ca pūrvotpannāḥ satkāyadṛṣṭer iti /
asaṃkliṣṭaṃ tu duḥkhasatyaṃ kuśalam anivṛtāvyākṛtaṃ ca na satkāyadṛṣṭihetukaṃ na ca satkāyadṛṣṭer hetuḥ /
paṃcavidhahetutvasambhavāt /
janako (Abhidh-k-vy 196) hy atra hetur adhikriyate /
na kāraṇahetuḥ /
sādhāraṇatvāt /
vipākahetoś cehāyogaḥ /
satkāyadṛṣṭer nivṛtāvyākṛtatvenāvipākatvāt /
tatra yad etad uktaṃ satkāyadṛṣṭes tatsaṃprayuktānāṃ ca dharmāṇāṃ jātiṃ jarāṃ sthitim anityatāṃ ca sthāpayitveti tad virudhyeta /
yadi hi satkāyadṛṣtisaṃprayuktadharmajātyādayo na sahabhūhetur bhaveyuḥ /
na te sthāpyeran /
ye hi sthāpitāḥ /
te satkāyadṛṣṭihetukāḥ /
satkāyadṛṣṭeś ca hetur iti /
ye tarhi tatsaṃprayuktānām ity etan na paṭhanti /
teṣāṃ kathaṃ prakaraṇagrantho virudhyetety adhyāhāryaṃ /
te hi satkāyadṛṣṭer jātiṃ jarāṃ sthitim anityatāṃ ca sthāpayitvety evaṃ paṭhanti /
tatsaṃprayukteṣv eva tallakṣaṇāni vyāpriyante /
na satkāyadṛṣṭau /
atas tāni tasyā na sahabhūhetur iti teṣām evaṃvādinām abhiprāyaḥ /
tair apy etat paṭhitavyam iti /
evam apāṭhe doṣa ity atas tair etat paraṃ paṭhitavyaṃ /
tatsaṃprayuktānāṃ ceti /
tatsaṃprayuktā hi satkāyadṛṣṭer ātmakalpā ekālambanakṛtyādyarthatvāt /
tasmād yathā teṣu tatsaṃprayukteṣv etāni lakṣaṇāni sahabhūhetuḥ /
tathā satkāyadṛṣṭāv apīti vaibhāṣikābhiprāyaḥ /
arthato vaivaṃ boddhavyam iti /
satkāyadṛṣṭigrahaṇena satkāyadṛṣṭisaṃprayuktānām api grahaṇam adhikārānuvṛtter vā tair evaṃ boddhavyaṃ
de dag kyang de bzhin du 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yin no /
kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba kun du 'gro ba 'das pa dang da ltar byung ba de dag dang mtshungs par ldan pa tshor ba la sogs pa dang phyogs cig shos kyi ltar gyi skye ba la sogs pa gang dag yin pa de dag ni kun du 'gro ba'i rgyu kho nas 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang yin te de dag gi rgyu yang 'jig tshogs la lta ba sngar skyes pa yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang de dag sngar skyes pa yin no /
sdug bsngal gyi bden pa nyon mongs pa can ma yin pa de dge ba dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa ni 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang ma yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang ma yin te /
rgyu rnam pa lnga char mi srid pa'i phyir ro /
'dir ni skyed par byed pa'i rgyu'i dbang du bya ba yin gyi thun mong yin pa'i phyir byed rgyu'i rgyu ni ma yin no /
rnam par smin pa'i rgyu yang rung ba ma yin te /
'jig tshogs la lta ba ni bsgribs la lung du ma bstan pa nyid kyis rnam par smin pa med pa'i phyir ro /
de la 'jig tshogs la lta ba dang de dang mtshungs par ldan pa'i chos rnams kyi skye ba dang rga ba dang gnas pa dang mi rtag pa nyid dag ma gtogs pa zhes bshad pa gang yin pa de dang 'gal bar 'gyur te /
gal te 'jig tshogs la lta ba dang mtshungs par ldan pa'i skye ba la sogs pa lhan cig 'byung ba'i rgyu yin par mi 'gyur na ni de dag ma gtogs par 'jog par yang mi 'gyur ro /
gang dag ma gtogs pa de dag ni 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang yin la /
'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang yin no /
'o na ni gang dag de dang mtshungs par ldan pa'i chos rnams kyi zhes de skad du mi 'don pa de dag gi ltar na rab tu byed pa'i gzhung ji ltar 'gal bar 'gyur zhes khong nas drang bar bya'o /
de dag ni 'jig tshogs la lta ba'i skye ba dang rga ba dang gnas pa dang mi rtag pa nyid dag ma gtogs pa zhes de skad du 'don te /
de skad du smra ba de dag gi bsam pa ni de dag gi mtshan nyid rnams ni de dang mtshungs par ldan pa dag kho na la byed kyi /
'jig tshogs la lta ba la ni ma yin te /
de'i phyir de dag na de'i lhan cig 'byung ba'i rgyu ma yin no snyam pa 'di yin no /
de dag gis kyang de skad du gdon par bya zhes bya ba ni de skad du ma bton na nyes te /
de'i phyir de dang mtshungs par ldan pa rnams kyi zhes bya ba 'di gdon dgos te /
'jig tshogs la lta ba ni de dang mtshungs par ldan pa rnams kyi bdag nyid lta bur don dmigs pa dang bya ba gcig pa'i phyir ro /
de lta bas na bye brag tu smra ba rnams kyi bsam pa ni ji ltar mtshan nyid de dag de dang mtshungs par ldan pa de rnams kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu yin pa de bzhin du 'jig tshogs la lta ba'i yang yin no snyam pa yin no /
yang na don gyis de ltar go bar bya'o zhes bya ba ni kha che ba rnams na re 'jig tshogs la lta ba smos pas 'jig tshogs la lta ba dang mtshungs par ldan pa rnams kyang smos pa'am skabs kyi tshul gyis na de dag gis de dang mtshungs par ldan pa rnams kyi zhes bya ba de ltar go bar bya'o zhes zer gyi /
tatsaṃprayuktānāṃ ceti /
kāśmīrā na bahirdeśakā iti darśayati /
sahabhv api tad iti /
caittādi /
cittasya hi caittās tāni ca lakṣaṇāni sahabhūhetuḥ sahabhūni ca tāni bhavanti /
dharmasyānulakṣaṇānīti vistaraḥ /
dharmasya jātijātyādīni sahabhūni
nyi 'og pa dag ni ma yin no zhes ston par byed pa yin no /
de ni lhan cig 'byung ba yang yin no zhes bya ba ni sems pa la sogs pa yin te /
sems pa la sogs pa dang mtshan nyid rnams ni sems kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu yang yin la de dag ni lhan cig 'byung ba yang yin no /
chos kyi mthun pa'i mtshan nyid rnams zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni chos kyi skye ba'i skye ba la sogs pa ni lhan cig 'byung ba yin gyi /
na sahabhūhetunā hetur viprakṛṣṭatvāt /
jātyādiṣu hi teṣāṃ vyāpāro na dharme
bskal pa'i phyir lhan cig 'byung pa'i rgyus rgyu ni ma yin te /
de dag ni skye ba la sogs pa la byed kyi chos la ni ma yin no /
tāni cānyonyaṃ tāni cānulakṣaṇāni anyonyaṃ sahabhūni jātyādiṣu vyāpārāt de dag phan tshun dang zhes bya ba ni mthun pa'i mtshan nyid de dag skye ba la sogs pa la byed pa'i phyir phan tshun lhan cig 'byung ba yin gyi /
na sahabhūhetunā hetuḥ /
dharmas tu teṣāṃ sahabhūhetur bhavati /
prādhānyāt /
sa hi rājeva yātrāyāṃ sabhṛtyaḥ tad bhṛtyavargaṃ sarvaṃ svakalāpam ākarṣann iva pravartate /
cittānuparivartyanulakṣanāni ceti /
cittānuparivartināṃ caittadhyānānāsravasaṃvarāṇām teṣāṃ ca lakṣaṇānām anulakṣaṇāni ca tathaiva cittasya sahabhūni /
na tu sahabhūhetunā hetuḥ /
evaśabdo 'rthapradarśanārthaḥ /
tāni cānyonyam anuparivartyanulakṣaṇāni sahabhūni
lhan cig 'byung ba'i rgyus rgyu ni ma yin no /
chos ni gtso bo yin pa'i phyir de dag gi lhan cig 'byung ba'i rgyu yin te /
de ni rgyal po dmag la chas pa rang gi 'khor bran dang bcas pa thams cad khrid par byed pa de bzhin du 'jug go /
sems kyi rjes su 'jug pa'i mthun pa'i mtshan nyid rnams dang zhes bya ba ni bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dag gi mthun pa'i mtshan nyid rnams kyang de kho na bzhin du sems kyi lhan cig 'byung ba yin gyi lhan cig 'byung ba'i rgyus rgyu ni ma yin no /
nyid ces bya ba'i sgra ni don rab tu bstan pa'i phyir ro /
de dag phan tshun dang zhes bya ba ni rjes su 'brang ba'i mthun pa'i mtshan nyid rnams lhan cig 'byung ba yin gyi lhan cig 'byung ba'i rgyus rgyu ni ma yin no /
na tu sahabhūhetunā hetuḥ /
sapratighaṃ copādāyarūpam anyonyam aṣṭadravyakādiṣu paramāṇuṣu rūpaśabdagandharasaspraṣṭavyātmakaṃ sahabhūḥ
rgyur byas pa'i gzugs thogs pa dang bcas pa phan tshun dang zhes bya ba ni rdul phra rab rdzas brgyad la sogs pa la gzugs dang dri dang ro dang reg bya'i mtshan nyid ni phan tshun lhan cig 'byung ba yin gyi lhan cig 'byung ba'i rgyus rgyu ni ma yin no /
na tu sahabhūhetunā hetuḥ /
sapratighagrahaṇam apratighanirāsārthaṃ /
apratighaṃ hi dhyānānāsravaṃ saṃvararūpaṃ saptavidhavijñaptisvabhāvaṃ parasparaṃ sahabhūḥ
thogs pa dang bcas pa smos pa ni thogs pa med pas bstsal ba'i phyir te /
thogs pa med pa rnam par rig byed ma yin pa'i ngo bo nyid bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa rnam pa bdun lta bu ni phan tshun lhan cig 'byung ba yang yin la lhan cig 'byung ba'i rgyus rgyu yang yin no /
sahabhūhetunā ca hetur iti /
sarvaṃ ca bhūtair iti /
sapratighaṃ cāpratighaṃ copādāyarūpaṃ yathāsvabhūtaiḥ sahabhūḥ /
na tu sahabhūhetunā hetuḥ /
prāptayaś ca sahajāḥ (Abhidh-k-vy 197) prāptimato dharmasya sahotpāde 'pi na sahabhūhetuḥ pūrvaṃpaścātkālajāt prāptīnāṃ /
asahabhūtvād eva sahabhūhetutvāprasaṃga iti /
sahaja iti viśeṣaṇaṃ /
kasmād ity āha /
anekaphalavipākaniṣyandatvād iti /
yasmāt tāsāṃ prāptimatā saha naikaṃ phalaṃ puruṣakāraphalaṃ vṛkṣaprapāṭikāvat pṛthaksrotatvāt
thams cad 'byung ba dag dang lta bu'o zhes bya ba ni rgyur byas pa'i gzugs thogs pa dang bcas pa'am /
thogs pa med pa yang rung bdag nyid ji lta ba bzhin du 'byung ba rnams dang lhan cig 'byung ba yin gyi lhan cig 'byung ba'i rgyus rgyu ni ma yin no /
thob pa dang ldan pa'i chos kyi thob pa lhan cig skyes pa rnams kyang lhan cig skye mod kyi lhan cig 'byung ba yin gyi lhan cig 'byung ba'i rgyus rgyu ni ma yin no /
thob pa sngar dang phyis skye ba rnams la ni lhan cig 'byung ba nyid mi srid pa'i phyir lhan cig 'byung ba'i rgyu nyid du thal ba med pas lhan cig skyes pa zhes khyad par du byas pa yin no /
ci'i phyir zhe na /
'bras bu dang rnam par smin pa dang rgyu mthun pa du ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
'di ltar de dag ni shing ljon pa'i phyi shun bzhin du rgyu mthun pa tha dad pa'i phyir thob pa dang ldan pa dang lhan cig skyes bu byed pa'i 'bras bu gcig pa yang ma yin la /
sems med snyoms par 'jug pa dag /
nāpy ekaṃ vipākaphalaṃ /
nākṣepike samāpattī acitte prāptayo na ca iti vacanāt /
na cāpy ekaniṣyandaphalaṃ prāptīnāṃ hi prātaya eva niṣyandaphalaṃ pṛthaksaṃtānatvāt /
cittānuparivartinām evaikaṃ phalaṃ vipākaniṣyandaphalaṃ ceṣyate
'phen byed ma yin thob pa'ang min /
zhes 'byung ba'i phyir rnam par smin pa'i 'bras bu gcig pa yang ma yin no /
rgyu mthun pa'i 'bras bu gcig pa yang ma yin te /
rgyu tha dad pa'i phyir thob pa rnams kyi rgyu mthun pa'i 'bras bu ni rgyu mthun pa kho na yin no /
sems kyi rjes su 'jug pa rnams kho na dang 'bras bu dang rnam par smin pa dang rgyu mthun pa'i 'bras bu gcig par 'dod kyi thob pa rnams dang ni ma yin no /
na prāptīnāṃ /
na tāś cittaiḥ sahacariṣṇavaḥ sahacaraṇaśīlāḥ /
sarvam apy etat syād iti /
yat tāvat sahabhūhetunā hetur iti vistareṇa yad uktaṃ /
bījādīnām iti /
ādiśabdenāṃkuranālakāṇḍādīnāṃ grahaṇaṃ /
eṣa nyāyo na dṛṣṭa iti
de dag ni sems dang lhan cig spyod pa'i ngang tshul can te lhan cig spyod par ngang tshul can te lhan cig spyod par byed pa'i tshul can yang ma yin no /
de thams cad kyang rung mod kyi zhes bya ba ni re zhig gang lhan cig 'byung pa'i rgyus rgyu yin par de ni lhan cig 'byung ba yang yin no zhes bya ba rgyas par bshad pa gang yin pa'o /
sa bon la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni myu gu dang sdong bu dang 'dab ma la sogs pa bsdu'o /
sahotpannayor hetuphalabhāvalakṣaṇo nyāyo na dṛṣṭaḥ /
pūrvaṃ hi bījaṃ paścād aṃkuraḥ /
pūrvam abhighātaḥ paścāc chabda iti
tshul 'di mi snang zhes bya ba ni lhan cig 'byung ba dag gi rgyu dang 'bras bu'i dngos po'i mtshan nyid kyi tshul mi snang ba ste /
sa bon snga la myu gu 'phyi ba dang bsnun pa snga la sgra 'phyi ba'i phyir ro /
tadyathā pradīpaprabhayor aṃkurachāyayoś ca dper na mar me dang 'od dag dang myu gu dang grib ma dag lta bu yin no zhes bya ba ci zhe na /
kiṃ /
hetuphalabhāva iti vartate /
pradīpaḥ saprabha evotpadyate
rgyu dang 'bras bu'i dngos po zhes bya bar sbyar te /
mar me yang 'od dang bcas par 'byung gi /
na niṣprabhaḥ /
aṃkurasyātape utpadyamānasyaiva chāyā bhavati
'od med par ma yin la myu gu yang nyin par skye ba nyid na grib ma 'byung mod kyi /
atha ca pradīpaḥ prabhāyāḥ sahotpannāyā hetur bhavati chāyāyāś cāṃkuraḥ 'on kyang mar me yang 'od kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu yin la /
myu gu yang grib ma'i yin pa de dang 'dra'o /
tadvat /
saṃpradhāryaṃ tāvad iti vistaraḥ /
asiddho dṛṣṭānta iti parasyābhiprāyaḥ
re zhig dpyad par bya'o zhes rgyas par 'byung ba la pha rol pa'i bsam pa ni dpe 'di ma grub po snyam pa yin no /
yasmāt pūrvotpannaiva vartisnehādikā sāmagrī saprabhasya pradīpasyotpattau hetuḥ tshogs pa sngar byung ba mar dang snying po la sogs pa kho na mar me 'od dang bcas pa 'byung ba'i rgyu yin te /
pradīpasya prabhāyāś ca saiva sāmagrī hetuḥ mar me dang 'od kyi rgyu ni tshogs pa de kho na yin gyi 'od kyi rgyu mar me yin par ni mi 'dod do /
na tu pradīpaḥ prabhāyā hetur iṣyate /
evaṃ sacchāyasyāṃkurasyotpattau pūrvotpannaiva sāmagrī bījātapādikā vācyā
de bzhin du myu gu grib ma dang bcas par skye ba la /
yang tshogs pa sngar byung ba sa bon dang nyi ma la sogs pa kho na brjod par bya'o /
niyamata iti /
yasya dharmasya bhāve yasya dharmasya bhāvo niyamena na yadṛcchayā
nges par zhes bya ba ni gang zhig yod na chos gang zhig nges par yod pa yin gyi ma nges pa ni ma yin pa'o /
sa hetuḥ /
itaro hetumān kāryadharma ity arthaḥ /
sahabhuvāṃ ca dharmāṇāṃ /
tadyathā bhūtānāṃ caturṇāṃ cittacaittānuparivartināṃ lakṣyalakṣaṇānāṃ caikasya bhāve sarveṣāṃ bhāva ekasya cābhāve sarveṣām abhāva iti yukto hetuphalabhāvaḥ /
syāt tāvat sahotpannānām iti vistaraḥ /
sahotpannānāṃ hetuphalabhāva iṣyate
de ni rgyu yin zhing cig shos ni rgyu dang ldan pa yin te /
'bras bu'i chos yin zhes bya ba'i tha tshig go /
lhan cig 'byung ba'i chos dper na 'byung ba bzhi dang sems dang sems kyi rjes su 'jug pa rnams dang mtshan gzhi dang mtshan nyid rnams kyang gcig yod na thams cad yod la gcig med na yang thams cad med pas rgyu dang 'bras bu'i dngos po rigs pa yin no /
re zhig lhan cig 'byung ba rnams ni rung na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lhan cig 'byung ba rnams la ni rgyu dang 'bras bu'i dngos por 'dod de /
tadyathā cakṣuḥ sahotpannam api cakṣurvijñānena tadutpattau hetur bhavati dper na mig ni mig ge rnam par shes pa dang lhan cig skye yang de skye ba'i rgyur 'gyur ba lta bu yin na /
parasparaṃ tu kathaṃ /
na hi cakṣurvijñānaṃ tasya cakṣuṣo hetur bhavatīti
phan tshun du go ji ltar rung ste mig gi rnam par shes pa ni mig de'i rgyu yin no zhe na smras pa /
āha /
ata eva kāraṇād bhāvābhāvayos tadvattvād ity arthaḥ /
caittādīnāṃ bhāve cittasya bhāvād abhāve cābhāvāt te 'pi cittasya hetavo bhavantīti /
evaṃ tarhīti vistaraḥ /
yady ekasya bhāve sarveṣāṃ bhāvaḥ sarveṣāṃ cābhāva ekasyety ato 'nyonyaṃ hetuphalabhāvaḥ
yod dam med na de dag dang ldan pa'i gtan tshigs de nyid kyi phyir ro /
yod pa dang med pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig ste /
sems pa la sogs pa yod na sems yod pa'i phyir dang med na yang med pa'i phyir la /
de dag kyang sems kyi rgyu yin no zhes bya ba yin no /
de lta na 'o na ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te gcig yod na thams cad yod la thams cad yod na yang gcig yod pas de'i phyir phan tshun rgyu dang 'bras bu'i dngos po yin na ni /
'dod na dbang po med pa yi /
(Abhidh-k-vy 198) /
kāme 'ṣṭadravyaka ity avinābhāvino 'pi rūparasagandhaspraṣṭavyasvabhāvasyopādāyarūpasyānyonyam eṣa prasaṃgaḥ /
anyonyasahabhūhetuprasaṃga ity arthaḥ
phra rab rdul phran rdzas brgyad do /
zhes 'byung bas rgyur byas pa'i gzugs med na mi 'byung ba gzugs dang ro dang dri dang reg bya'i ngo bo nyid kyang phan tshun der thal bar 'gyur te phan tshun lhan cig 'byung ba'i rgyu nyid du thal bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
bhūtaiś ca sārdham upādāyarūpasya sahabhūhetutvaprasaṃgaḥ 'byung ba rnams dang yang rgyur byas pa'i gzugs dang lhan cig lhan cig 'byung ba'i rgyu nyid du thal bar 'gyur ro /
cittānulakṣaṇādīnāṃ ceti /
ādiśabdena cittānuparivartyanulakṣaṇānāṃ ca /
cittādibhir iti /
atrāpy ādiśabdena cittānuparivartyanulakṣaṇānāṃ ca /
cittādibhir iti /
atrāpy ādiśabdena cittānuparivartibhiś cānyonyahetuprasaṃgaḥ /
tenaiva cādiśabdena prāptibhiḥ sahajābhiḥ prāptimatām eṣa prasaṃga iti vaktavyaṃ /
tridaṇḍānyonyabalāvasthānavad iti /
anyonyabalenāvasthānam anyonyabalāvasthānaṃ /
tridaṇdasyānyonyabalāvasthānaṃ tridaṇḍānyonyabalāvasthānaṃ /
tadvat /
yathā tridanḍasya daṇḍatrayasyānyonyabalenāvasthānaṃ /
evaṃ sahabhuvāṃ cittacaittādīnāṃ hetuphalabhāvaḥ sidhyati /
mīmāṃsyaṃ tāvad etad iti vistaraḥ /
parīkṣyam etat /
na siddho 'yaṃ dṛṣṭānta ity abhiprāyaḥ
sems kyi mthun pa'i mtshan nyid la sogs pa yang zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni sems kyi rjes su 'jug pa'i mthun pa'i mtshan nyid rnams kyang bsdu'o /
sems la sogs pa dang zhes bya ba 'dir yang sogs pa zhes bya ba'i sgras ni sems kyi rjes su 'jug pa dag dang yang phan tshun rgyu nyid du thal bar 'gyur bar bstan to /
sogs pa zhes bya ba'i sgra 'di nyid kyis thob pa lhan cig skyes pa rnams dang thob pa dang ldan par yang der thal bar 'gyur ro zhes brjod par bya'o /
dbyu gu gsum phan tshun stobs kyis gnas pa bzhin du zhes bya ba la /
phan tshun stobs kyis gnas pa ni gcig gi mthus gcig gnas pa ste /
dbyu gu gsum phan tshun stobs kyis gnas pa bzhin du'o /
ji ltar dbyu gu gsum ste /
dbyu gu gsum phan tshun stobs kyis gnas pa de bzhin du lhan cig 'byung ba sems dang sems las byung ba rnams rgyu dang 'bras bu'i dngos por grub par 'gyur ro /
re zhig ci 'dir dpyad par bya'o zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di yongs su brtag par bya ba ste /
dpe 'di ma grub bo snyam du bsams pa yin no /
sahotpannās trayo daṇḍās teṣāṃ balaṃ dbyu gu gsum lhan cig 'byung ba de dag gi stobs te /
tena sahotpannabalena kim eṣāṃ daṇḍānām avasthānaṃ /
āhosvitpūrvasāmagrīvaśāt tathotpādaḥ /
āhosvid yathaivaiṣām avasthitaḥ pūrvabhūtabhautikasamudāyalakṣaṇasāmagrīvaśāt sahabhāvaḥ /
tathaiva paścād api parasparāśritānām utpāda iti /
anyad api ca tatra kiṃcid bhavati nānyonyabalam eveti darśayati
lhan cig 'byung ba'i stobs des dbyu gu rnams gnas sam /
'on te tshogs pa snga ma'i dbang gis de ltar 'byung /
'on te ji ltar sngon 'byung ba dang 'byung ba las gyur pa'i spyi'i mtshan nyid kyi tshogs pa'i dbang gis lhan cig gnas pa de kho na bzhin du phyis kyang phan tshun brten pa rnams 'byung ba yin /
de la gzhan yang cung zad yod do zhes bya ba ni phan tshun gyi stobs kho nar ma zad do zhes ston par byed do /
kiṃ tad ity āha /
sūtrakaṃ daṇḍatrayaṃ niveśitaṃ
de ci'i phyir zhe na smras pa /
srad bu ste dbyu gu gsum gyi chings ma yin no /
śaṃkuko vā kīlako vety arthaḥ /
pṛthivī vā dhārikādhastāt /
eṣām api nāmeti /
eṣām api sahabhuvām anye 'pi sabhāgasarvatragavipākakāraṇahetavaḥ sūtrakādisthānīyā bhavantīti siddhaḥ sahabhūhetuḥ
gzer bu ni phur bu zhes bya ba'i tha tshig go /
rten par byad pas ni 'og nas so /
de dag la yang zhes bya ba ni lhan cig 'byung ba de dag la yang skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba dang rnam par smin pa dang byed rgyu'i rgyu srad bu la sogs pa lta bu gzhan dag kyang yod pas lhan cig 'byung ba'i rgyu nyid grub po /
nyon mongs pa rnams ni nyon mongs pa can rnams kyi yin no zhes bya ba la /
(II /
53, 54ab) kliṣṭāḥ kliṣṭānām iti /
kliṣṭā akuśalā nivṛtāvyākṛtāś ca kliṣṭatvasāmānyena sabhāgahetutvam eṣāṃ
nyon mongs pa can ni mi dge ba dang bsgribs la lung du ma bstan pa rnams yin te /
de dag ni nyon mongs pa can nyid du spyir skal ba mnyam pa'i rgyu nyid yin no /
tenākuśalā akuśalānāṃ sabhāgahetuḥ /
nivṛtāvyākṛtā nivṛtāvyākṛtānāṃ /
akuśalā nivṛtāvyākṛtānāṃ /
nivṛtāvyākṛtāś cākuśalānāṃ sabhāgahetur iti darśitaṃ bhavati, avyākṛtā avyākṛtānām iti
des na mi dge ba rnams kyang mi dge ba rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin zhing bsgribs la lung du ma bstan pa rnams kyang bsgribs la lung du ma bstan pa rnams kyi yin la /
mi dge ba rnams bsgribs la lung du ma bstan pa rnams kyi yang yin zhing bsgribs la lung du ma bstan pa rnams kyang mi dge ba rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no zhes bstan par 'gyur ro /
anivṛtāvyākṛtā anivṛtāvyākṛtānām ity arthaḥ /
rūpam avyākṛtam avyākṛto rūpaskandhaḥ paṃcānāṃ skandhānāṃ sabhāgahetuḥ /
catvāras tu skandhā vedanādayo na rūpasya sabhāgahetur viśiṣṭatvāt /
na hi viśiṣṭo nyūnasya sabhāgahetur iṣyate
lung du ma bstan pa rnams ni lung du ma bstan pa rnams kyi yin no zhes bya ba ni ma bsgrigs la lung du ma bstan pa rnams kyi yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
lung du ma bstan pa'i gzugs te /
lung du ma bstan pa'i gzugs kyi phung po ni phung po lnga po dag gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin la tshor ba la sogs pa phung po bzhi ni khyad par du 'phags pa'i phyir gzugs kyi skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin te /
samaviśiṣṭayor iti vacanāt mnyam dang khyad par can gyi yin /
kuśalākuśalaṃ tu rūpam ābhisaṃskārikatvāt samaṃ viśiṣṭaṃ ceti catvāras tasya sabhāgahetur bhavanti /
kalalaṃ kalalādīnām iti /
paṃcagarbhāvasthāḥ kalalārbudapeśīghanapraśākhāvasthāḥ paṃca jātāvasthāḥ bālakumārayuvamadhyavṛddhāvasthā ity ete daśa daśānām avasthānāṃ sabhāgahetuḥ /
kalalaṃ kalalāntarasya yāvad (Abhidh-k-vy 199) vārddhasya
zhes 'byung ba dman pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu khyad par can yin par ni mi 'dod do /
dge ba dang mi dge ba'i gzugs ni mngon par bya ba las byung ba'i phyir mnyam pa dang khyad par can yang yin pas /
de'i skal ba mnyam pa'i rgyu ni bzhi po yin no /
nur nur po ni nur nur po la sogs pa zhes bya ba ni mngal na gnas pa'i gnas skabs lnga po nur nur po dang mer mer po dang nar nar po dang mkhrang 'gyur dang rka lag 'gyus pa'i gnas skabs dag dang skyes pa'i gnas skabs lnga po byis pa dang gzhon nu dang lang tsho dang dar la babs pa dang rgas pa'i gnas skabs dag ste /
de ltar bcu po de dag ni gnas skabs bcu po de dag ni skal ba mnyam pa'i rgyu yin te /
nur nur po ni nur nur po gzhan gyi yin pa nas rgas pa'i par gyi yin no /
arbudam arbudasya yāvad vārddhasya /
evaṃ yāvad vārddhaṃ vārddhasyaiva
mer mer po ni mer mer po gzhan gyi yin pa nas rgas pa'i bar gyi yin no /
de bzhin du rgas pa ni rgas pa kho na'i bar du yin no /
ekaikāpahrāsena ekaikāparihāreṇaikasmin nikāyasabhāge vaktavyaṃ /
anyeṣu samānajātīyeṣu nikāyasabhāgeṣu yadā manuṣyajanmano manuṣyajanmaivotpadyate /
tadā daśāpy avasthā daśānām apy avasthānāṃ /
vṛddhāvasthāpi yāvad avasthāntarāṇāṃ
ris mthun pa cig la ni re re phyi nas te re re bor nas brjod par bya'o /
ris mthun pa rnam pa mthun pa gzhan dag tu ste /
gang gi tshe mi'i skye ba nas mi'i skye ba kho nar skye ba de'i tshe ni /
gnas skabs bcu char yang gnas skabs bcu po dag gi yin te rgas pa'i gnas skabs kyang gnas skabs gzhan bcu char gyi bar du yin no /
sā hi vṛddhāvasthā kṣaṇāntare tajjanmavṛddhāvasthāyāḥ rgas pa'i gnas skabs de ni skad cig ma bzhin du ni tshe 'di'i rgas pa'i gnas skabs kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
sabhāgahetuḥ /
aṃtyā tu janmāntarakalalādīnāṃ daśānām apy avasthānāṃ sabhāgahetur ity avagantavyaṃ
'di'i tha ma ni tshe rabs gzhan gyi nur nur po la sogs pa gnas skabs bcu char gyi'ang skal ba mnyam pa'i rgyu yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
bāhyeṣv api yavo yavasyeti vistaraḥ /
yavo yavasya sabhāgahetur na śāleḥ
phyi'i dag la yang nas ni nas kyi yin la zhes bya bar rgyas par 'byung ba ni nas ni nas kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin gyi s'a lu'i ma yin la /
śāliḥ śāler eva na yavasyety anena tulye 'py avyākṛtatve svasaṃtāna eva sabhāgahetutvaṃ /
nānyasaṃtāne jananaśaktyabhāvād iti darśayati
s'a lu yang s'a lu kho na'i yin gyi nas kyi ni ma yin no /
de lta na 'dis ni lung du ma bstan pa nyid du mtshungs kyang rang gi rgyud kho na'i skal ba mnyam pa'i rgyu nyid yin gyi skyed pa'i mthu med pa'i phyir rgyud gzhan gyi ni ma yin no zhes ston par byed do /
atītāni mahābhūtāni anāgatānāṃ mahābhūtānāṃ hetur adhipatir iti /
hetupratyayo 'dhipatipratyayaś cety arthaḥ
'das pa'i 'byung ba chen po rnams ni ma 'ongs pa'i 'byung ba chen po rnams kyi rgyu dang bdag po yin no zhes 'byung ba ni rgyu'i rkyen dang bdag po'i rkyen no zhes bya ba'i tha tshig ste /
ayugapadbhāvān na sahabhūhetuḥ /
ata evācittacaittatvāc ca na saṃprayuktakahetuḥ /
asarvatragatvān na sarvatragahetuḥ
cig car 'byung ba med pa'i phyir lhan cig 'byung ba'i rgyu yang ma yin no /
de nyid kyi phyir dang sems dang sems las byung ba ma yin pa'i phyir mtshungs par ldan pa'i rgyu yang ma yin no /
kun du 'gro ba ma yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu yang ma yin no /
avyākṛtatvān na vipākahetuḥ /
pāriśeṣyāt sabhāgahetur evety avagamyate
lung du ma bstan pa yin pa'i phyir rna par smin pa'i rgyu yang ma yin pas shugs kyis na skal ba mnyam pa'i rgyu kho na yin no zhes bya bar shes so /
yadi sadṛśāḥ sadṛśānāṃ sabhāgahetuḥ gal te 'dra ba rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin na /
evaṃ paścādutpanno 'pi pūrvotpannasya sabhāgahetuḥ prāpnoti de lta na phyis skyes pa yang sngar skyes pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu yin par 'gyur zhing /
sahotpanno 'pi sahotpannasya /
anutpanno 'py anutpannasyety ata āha /
te 'pi na sarve /
kiṃ tarhi /
agrajāḥ /
agre jātā atītāḥ pratyutpannā vā sabhāgahetuḥ /
anāgatā na sabhāgahetur ity arthād uktaṃ bhavati
lhan cig skyes pa yang lhan cig skyes pa'i yin par 'gyur la /
ma skyes pa yang ma skyes pa'i yin par 'gyur ro zhe na /
de'i phyir smras pa /
de dag kyang thams cad ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
sngar skyes rnams /
sngar skyes pa 'das pa dang da ltar byung ba skal ba mnyam pa'i rgyu yin pas shugs kyis nam 'ongs pa ni skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin no zhes bshad par 'gyur ro /
evam atītāny atītapratyutpannānām iti /
pūrvotpannāny atītāni paścādutpannātītānām iti vibhajyavyākhyaṃ
de ltar na 'das pa rnams ni 'das pa dang da ltar byung ba rnams kyi yin no zhes bya ba ni 'das pa sngar skyes pa rnams ni 'das pa phyis skyes pa rnams kyi yin no zhes rnam par phye ste bshad par bya'o /
atītapratyutpannāny anāgatānāṃ sabhāgahetuḥ 'das pa dang da ltar byung ba rnams ni ma 'ongs pa rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin gyi /
na tu anāgatāny anāgatānām ity uktam /
ato gamyate nāsty anāgataḥ sabhāgahetur iti /
na kadācid iti /
na kadācin na hetur ity adhikṛtaṃ /
hetur evety arthaḥ /
tasmād asty anāgataḥ sabhāgahetur ity abhiprāyaḥ
ma 'ongs pa rnams ma 'ongs pa rnams kyi yin no zhes ni ma bshad pas de'i phyir skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa med do zhes bya bar khong du chud do /
nam yang ma yin no zhes bya ba ni nam yang rgyu ma yin pa ma yin no zhes bya bar skabs dang sbyar te /
rgyu yin pa kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
de lta bas na skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa yod do snyam du bsams pa yin no /
sahabhv iti vistaraḥ /
sahabhūsaṃprayuktakavipākahetuṣv abhisaṃdhir abhiprāyaḥ
lhan cig 'byung ba dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba la lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa dang rnam par smin pa'i rgyu dag las dgongs pa ni thugs la dgongs pa ste /
tena vacanaṃ /
tasmāt sahabhūsaṃprayuktakavipāka hetvabhisaṃdhivacanād adoṣo na kadācin na hetur iti vacane /
bāhuliko hy eṣa nirdeśa iṣyate
des gsungs pa yin no /
lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa dang rnam par smin pa'i rgyu dag las dgongs nas gsungs pa de'i phyir nam yang rgyu ma yin pa ma yin no zhes gsungs pa la nyes pa med de bstan pa 'di ni phal che'i dbang du mdzad par bzhed do /
caramām avasthām abhisaṃdhāyeti /
antyām anāgatāvasthām abhipretyety arthaḥ
tha ma'i gnas skabs de las dgongs nas zhes bya ba ni ma 'ongs pa tha ma'i gnas skabs de las dgongs nas zhes bya ba'i tha tshig ste /
adhvatraye 'pi hetur bhavatīti tasyābhiprāyaḥ /
tasyāyam aparihāra iti vistaraḥ /
tasya vādino 'yam aparihāraḥ
de'i bsam pa ni dus gsum char na yang rgyu yin no snyam pa yin no /
de yi de ni lan du mi rung ste /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni smra ba de'i lan du mi rung ba'o /
kasmāt /
yasmāt sa dharma utpadyamānāvasthāyāḥ pūrvaṃ sabhāgahetur abhūtvā paścād bhavati
ci'i phyir zhe na /
'di ltar chos de skye ba'i gnas skabs kyi sngon rol na skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin pa las phyis yin pas te /
na nityaṃ sabhāgahetur ity arthaḥ rtag tu skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin pas so zhes bya ba'i tha tshig go /
bhavīnām anāgatāvasthānām ekā caramāvasthā sabhāgahetutve niyatībhūtā ma 'ongs pa'i gnas skabs mang po zhig yod pa las tha ma'i gnas skabs gcig gis skal ba mnyam pa'i rgyu nyid du nges par gyur pa yin na /
tadanyā bahvyas tatrāniyatībhūtāḥ santi /
tatra ca sāmānyenoktaṃ na hetur iti /
evaṃ kṛtvāyam aparihāraḥ /
ekāsyām (Abhidh-k-vy 200) api hy avasthāyāṃ sa na sabhāgahetur iti śakyam evaṃ vaktuṃ syāt
de na de las gzhan pa nges par ma gyur pa yang mang mo zhig yod do /
de las ni nam yang rgyu ma yin pa ma yin no zhes spyir gsungs te /
de lta bas na de ni lan du mi rung ngo /
de lta na ni gnas skabs 'di na yang skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin no zhes de skad du brjod par nus so /
yo dharmo yasya dharmasya samanantara iti /
samanantarapratyaya ity arthaḥ
chos gang zhig chos gang gi mtshungs pa de ma thag pa yin pa zhes bya ba ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen zhes bya ba'i tha tshig go /
śakyam anayā kalpanayeti /
sa dharma utpadyamānāvasthāyāṃ samanantarapratyayatve niyatībhūto bhavati
yongs su rtog pa 'dis brjod par nus zhes bya ba ni chos de skye ba'i tshe'i gnas skabs na mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen nyid du nges par gyur pa yin te /
ataḥ śakyaṃ tāṃ caramāvasthām abhisaṃdhāyety anayā kalpanayā vaktuṃ syān na kadācin na samanantara iti /
kasmād evam āha /
yadi sa dharmo notpanno bhavatīti /
yadi sa dharmo 'nāgato bhavati nāsau samanantarapratyayo bhavatīty arthaḥ
de'i phyir tha ma'i gnas skabs de las dgongs nas zhes bya ba'i yongs su rtog pa 'dis nam yang mtshungs pa de ma thag pa ma yin pa ma yin no zhes brjod par nus pa'o /
ci'i phyir 'di skad du gal te chos de ma skyes par gyur na'o zhes gsungs zhes bya ba ni gal te chos de ma 'ongs pa yin na de mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen du mi rung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
caramāvasthāvādy āha /
dvimukhasaṃdarśanārtham iti vistaraḥ /
yathā tatra yo dharmo yasya dharmasya hetuḥ /
kadācit sa dharmas tasya dharmasya na hetuḥ /
āha /
na kadācid iti /
tathehāpi kartavyaṃ /
yo dharmo yasya dharmasya samanantaraḥ /
kadācit sa dharmas tasya dharmasya na samanantara iti /
āha /
na kadācid iti kartavyaṃ /
(yadi sa dharmo notpanno bhavatīti) yathā ceha tathā tatreti /
kathaṃ /
yo dharmo yasya dharmasya samanantaraḥ
tha ma'i gnas skabs smra ba de nyid kyis sgo gnyis su bstan par bya ba'i phyir ro zhes bya ba rgyas par smras te /
der ji lta ba ste chos gang zhig chos gang gi rgyu yin pa de res 'ga' zhig chos de'i rgyu ma yin pa yin nam zhe na smras pa nam yang ma yin no zhes 'byung ba de bzhin 'dir yang chos gang zhig chos gang gis mtshungs pa de ma thag pa yin pa'i chos de res 'ga' zhig chos de'i mtshungs pa de ma thag pa'i ma yin pa yin nam zhe na /
smras pa /
nam yang ma yin no zhes brjod par bya la /
'dir ji lta ba ste chos gang zhig chos gang gis mtshungs pa de ma thag pa yin pa'i chos de res 'ga' zhig chos de'i mtshungs pa de ma thag pa ma yin nam zhe na /
smras pa /
kadācit sa dharmas tasya dharmasya na samanantaraḥ /
āha /
yadi sa dharmo notpanno bhavatīti /
evaṃ tatra kartavyaṃ /
kathaṃ /
yo dharmo yasya dharmasya hetuḥ /
kadācit sa dharmas tasya dharmasya na hetuḥ /
āha /
yadi sa dharmo notpanno bhavatīti /
yadi sa dharmo 'nāgato bhavati nāsau hetupratyayo bhavatīty arthaḥ /
atrācārya āha /
evaṃ sati ko guṇa iti vistaraḥ /
iti dvimukhasaṃdarśanena kaścid guṇo labhyate /
naiva hy utpadyamānāvasthāyāṃ sa dharmo hetuḥ samanantaro vā mukhyavṛttyā bhavatīty akauśalam evātra śāstrakārasyaivaṃ saṃbhāvyate /
kvacit sāvakāśaṃ bruvataḥ /
kvacin niravakāśaṃ /
sāvakāśaṃ tāvad yad idam uktaṃ /
yo dharmo yasya dharmasya hetuḥ /
kadācit sa dharmas tasya dharmasya na hetuḥ /
āha /
na kadācid iti /
kathaṃ na kadācin na hetur ity evam uktvā punar varṇayati /
caramāvasthāyāṃ sabhāgahetur iti /
niravakāśaṃ yadi sa dharmo notpanno bhavati na samanantaraḥ /
utpannas tu samanantara iti /
ayam atrābhiprāyārtha aikāntikam arthaṃ vyavasthāpya punar anyathākarotīti /
tasmāt pūrvaka evaiṣa parihāraḥ sādhur iti /
sahabhūsaṃprayuktakavipākahetvabhisaṃdhivacanād adoṣa iti /
yat tarhīdam uktam iti vistaraḥ /
kuta etad āyātaṃ /
anāgato naiva sabhāgahetur ity uktaṃ /
tad yadi anāgato naiva sabhāgahetuḥ kasmād anāgatā satkāyadṛṣṭiḥ sthāpitā /
yad dhi sthāpitaṃ /
tat satkāyadṛṣṭihetuṃ satkāyadṛṣṭeś ca hetur iti vyākhyātaṃ /
tatra katham anāgatā satkāyadṛṣṭiḥ satkāyadṛṣṭer hetuḥ
gal te chos de ma skyes par gyur na'o zhes bya ba de lta bu bzhin du der yang chos gang zhig chos gang gi rgyu yin pa'i chos de res 'ga' zhig chos de'i rgyu ma yin pa yin nam zhe na /
smras pa /
gal te chos de ma skyes par gyur na'o zhes brjod par bya ba yin te /
gal te chos de ma 'ongs pa yin na de'i rgyu'i rkyen du mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
'dir slob dpon gyis de lta yin na yon tan ci zhig 'thob par 'gyur zhes bya ba rgyas par smos te /
de ltar sgo gnyis su bstan pa la yon tan ci yang mi thob bo /
chos de ni skye ba'i tshe'i gnas skabs na dngos kyi tshul du rgyu'am mtshungs pa de ma thag pa ma yin pa nyid pas de lta na 'di bstan bcos byed pa kha cig tu glags dang bcas par smra zhing kha cig tu glags med par smra ba mi mkhas pa kho nar yid ches par 'gyur te re zhig glags dang bcas pa ni chos gang zhig chos gang gi rgyu yin pa'i chos de res 'ga' zhig chos de'i rgyu ma yin pa yin nam zhe na smras pa /
nam yang ma yin no zhes gang bshad pa de yin no /
ji lta zhe na /
nam yang rgyu ma yin pa ma yin no zhes de skad du smras pa yang tha ma'i gnas skabs na skal ba mnyam pa'i rgyu yin no zhes rjod par byed pas so /
glags med pa ni gal te chos de ma skyes par gyur na mtshungs pa de ma thag pa ma yin la skyes pa ni mtshungs pa de ma thag pa yin no zhes bya ba yin no /
'dir dgongs pa'i don ni don gcig tu nges par rnam par bzhag nas yang gzhan du 'chad do snyam pa yin no /
de lta bas na 'dir lan snga ma kho na legs pa yin no zhes bya ba ni lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa dang rnam par smin pa'i rgyu las dgongs nas gsungs pa'i phyir de ni nyes pa med do zhes bya ba yin no /
'o na gang 'di skad du gsungs so zhes bya ba rgyas par 'byung ba 'di ci'i phyir zhe na /
skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa med pa kho na'o zhes bshad do /
de la gal te skal ba mnyam par rgyu ma 'ongs pa med pa zhig yin no /
ci'i phyir 'jig tshogs la lta ba ma 'ongs pa ma gtogs par bshad /
ma gtogs pa gang yin pa de ni 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang yin no zhes bshad do /
de la 'jig tshogs la lta ba ma 'ongs pa ji ltar 'jig tshogs la lta ba'i rgyu ma yin zhe na /
na tāvat sahabhūhetuḥ saṃprayuktakahetur vā saṃbhavaty asahabhūtvāt /
na vipākahetur avyākṛtatvāt /
na kāraṇahetuḥ sādhāraṇatvenāgaṇyamānatvāt /
(Abhidh-k-vy 201) pāriśeṣyāt sabhāgahetuḥ sarvatragahetur vā bhavatīti bhavet /
iha ca sabhāgahetur eva sarvatragahetuḥ /
ato yady anāgatā satkāyadṛṣṭiḥ satkāyadṛṣṭer na sabhāgahetuḥ kasmād asau tṛtīyakoṭyarthaṃ sthāpiteti
re zhig lhan cig mi 'byung ba'i phyir lhan cig 'byung ba'i rgyu dang mtshungs par ldan pa'i rgyu ni ma yin no /
lung du ma bstan pa yin pa'i phyir rnam par smin pa'i rgyu yang ma yin no /
thun mong pa nyid kyis mi bgrang ba'i phyir byed rgyu'i rgyu yang ma yin pas rgyu zhig yin na shugs kyis na skal ba mnyam pa'i rgyu'am kun du 'gro ba'i rgyu yin par 'gyur ro /
'dir ni kun du 'gro ba'i rgyu dang skal ba mnyam pa'i rgyu kho na yin no /
de'i phyir gal te 'jig tshogs la lta ba ma 'ongs pa 'jig tshogs la lta ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin na ci'i phyir 'di mu gsum pa'i don du ma gtogs par bshad ce na /
vaibhāṣika āha /
anāgatasatkāyadṛṣṭisaṃprayuktakaṃ duḥkhasatyaṃ sthāpayitvety evam etad kartavyam iti
bye brag tu smra bas de ni 'di skad du 'jig tshogs la lta ba ma 'ongs pa dang mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa ma gtogs pa zhes brjod par bya zhes bya ba smras te /
satkāyadṛṣṭisaṃprayuktakam eva sthāpayitavyaṃ 'jig tshogs la lta ba dang mtshungs par ldan pa kho na ma gtogs par bya ba yin gyi /
na tu satkāyadṛṣṭiḥ /
tad dhi vedanādikaṃ sahabhūhetunā saṃprayuktakahetuuā vā satkāyadṛṣṭihetukam satkāyadṛṣṭeś ca hetuḥ
'jig tshogs la lta ba ni ma yin no /
tshor ba la sogs pa de ni lhan cig 'byung ba'i rgyu dang mtshungs par ldan pa'i rgyus 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yang yin la 'jig tshogs la lta ba'i rgyu yang yin gyi skal ba mnyam pa'i rgyus ni ma yin no /
na sabhāgahetunā /
vinaṣṭako hy ayam anāgatāṃ satkāyadṛṣṭim iti pāṭhaḥ /
paścātpadasthena tacchabdena saha na patḥitavyaḥ /
saṃprayuktaduḥkhasatyaviśeṣaṇārthaṃ tu samasyaitat padadvayaṃ paṭhitavyaṃ /
anāgatasatkāyadṛṣṭisaṃprayuktakam iti /
arthato vaivaṃ boddhavyaṃ yady evaṃ na kriyate pāṭhaḥ /
bhāṣyākṣepanirvṛttaḥ pāṭho na tantram ity abhiprāyaḥ
'jig tshogs la lta ba ma 'ongs pa dang zhes 'byung ba 'di ni nyams pa yin te /
tshig 'og ma la yod pa de zhes bya ba'i sgra dang lhan cig gdon par mi bya'i mtshungs par ldan pa'i sdug bsngal gyi bden pa'i khyad par du bya ba'i phyir 'jig tshogs la lta ba ma 'ongs pa dang mtshungs par ldan pa zhes tshig 'di gnyis bsdus te gdon par bya'o /
yang na don gyis na de ltar go bar bya'o zhes bya ba ni gal te de skad du 'don par mi byed na /
bshad pa las 'byung ba dang mthun par 'don pa ni brtsan pa ma yin no snyam du bsams pa yin no /
prajñaptibhāṣyaṃ kathaṃ nīyate sarvadharmāś catuṣke niyatā iti /
hetau niyatā yasya dharmasya yo dharmo hetuḥ
'o na btags pa'i bshad pa chos thams cad ni bzhi tshan du nges pa yin te zhes gsungs pa 'di ji ltar drang zhes bya ba la klan ka ba'i bsam pa ni rgyur nges pa ni chos gang zhig chos gang gi rgyu yin pa'i chos de ni nam yang chos de'i rgyu ma yin pa ma yin te /
sa dharmas tasya dharmasya na kadācin na hetuḥ /
triṣv api kāleṣu hetur ity arthaḥ /
evaṃ phale niyatā yasya dharmasya yo dharmaḥ phalaṃ puruṣakārādi yojyaṃ /
evam āśraye niyatā yasya dharmasya cakṣurvijñānāder yo dharma āśrayaś cakṣurādir iti yojyaṃ
dus gsum char na yang rgyu yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de bzhin du 'bras bur nges pa ni chos gang zhig chos gang gi 'bras bu yin pa ste rgyu mthun pa la sogs par sbyar ro /
de bzhin du rten du nges pa ni mig la sogs pa'i chos gang zhig mig gi rnam par shes pa la sogs pa chos gang gi rten yin pa zhes bya bar sbyar ro /
evam ālambane niyatā yasya dharmasya cakṣurvijñānāder yo dharma ālambanaṃ rūpādir iti yojyaṃ de bzhin du dmigs par nges pa ni gzugs la sogs pa chos gang zhig mig gi rnam par shes pa la sogs pa chos gang gi dmigs pa yin pa zhes bya bar sbyar te /
tena dharmāṇāṃ hetau niyatatvāt triṣv api kāleṣu sabhāgahetur bhavatīti codakābhiprāyaḥ /
sarvahetvanabhisaṃdher adoṣa iti darśayan vaibhāṣika āha /
hetur atra saṃprayuktakahetuḥ sahabhūhetuś ca na sabhāgahetuḥ sarvatragahetur vā
des na chos rnams rgyur nges pa'i phyir dus gsum char yang skal ba mnyam pa'i rgyu yin no snyam pa yin no /
bye brag tu smra bas lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu las dgongs pa'i phyir nyes pa med do zhes bstan pa'i phyir smras pa /
'dir rgyu ni mtshungs par ldan pa'i rgyu dang lhan cig 'byung ba'i rgyu yin gyi skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba'i rgyu dag ni ma yin te /
ma 'ongs pa'i gnas skabs su rnam par ma bzhag pa'i phyir ro /
anāgatāvasthāyām avyavasthāpitatvāt /
na vipākahetuḥ /
anāniṃjyasya karmaṇah kasyacid gatyantare 'pi vipākādānāt /
phalaṃ puruśakāraphalaṃ adhipatiphalaṃ ca /
tayoḥ sahabhūsaṃprayuktakahetvoḥ phalatvāt /
vaibhāsikāṇām etan matam
rnam par smin pa'i rgyu yang ma yin te /
mi gyo ba ma yin pa'i las kha cig tshe rabs gzhan du yang rnam par smin pa mi 'byin pa'i phyir ro /
'bras bu ni skyes bu byed pa'i 'bras bu dang bdag po'i 'bras bu yin te /
de gnyis ni lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu dag gi 'bras bu yin pa'i phyir ro /
anāgataṃ vidyamānam utpadyata iti /
tasmād ayaṃ prasaṃjayati /
nanu caivaṃ sati sabhāgahetur abhūtvā anāgatāvasthāyāṃ hetur bhavati vartamānāvasthāyām iti prāptaṃ prasaktam ity arthaḥ
bye brag tu smra ba rnams kyi gzhung lugs ni ma 'ongs pa yod bzhin du skye'o zhes bya ba 'di yin te /
de lta bas na 'di skad du de na ma 'ongs pa'i gnas skabs na skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin pa las da ltar gyi gnas skabs na rgyu yin par gyur pa ma yin nam zhes thal bar sgrub ste /
iṣyata evāvasthāṃ prati na dravyam iti /
iṣyata eva sabhāgahetoḥ sabhāgahetutvāvasthā pūrvaṃ nāsīd idānīṃ bhavatīti /
na tu dravyasvalakṣaṇaṃ pūrvaṃ nāsīd idānīṃ bhavatīti
gyur zhes bya ba ni thal bar gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
gnas skabs la ni 'dod pa kho na yin gyi rdzas la ni ma yin no zhes bya ba ni skal ba mnyam pa'i rgyu nyid kyi gnas skabs ni sngon ma byung ba las dbyung ngo zhes bya ba kho nar 'dod kyi rdzas kyi rang gi mtshan nyid ni sngon ma byung ba las dbyung ngo zhes bya bar ma yin no /
avasthāphalaṃ hi sāmagryaṃ na dravyaphalam iti /
hetupratyayasāmagryā vartamānāvasthāphalaṃ na dravyaṃ /
yasmād anāgato 'pi sa dharmo dravyato 'sti /
na punaḥ pratyutpanna eveti
tshogs pa ni gnas skabs kyi 'bras bu can yin gyi rdzas kyi 'bras bu can ma yin no zhes bya ba ni rgyu dang rkyen tshogs pa ni da ltar gyi gnas skabs kyi 'bras bu can yin gyi rdzas kyi ni ma yin te 'di ltar chos de ni ma 'ongs pa yin yang rdzas su yod la da ltar byung ba ni ma yin no /
klan ka pas cir 'gyur zhe na zhes bya ba rgyas par smras pa dang bye brag tu smra bas bstan bcos las de smos par 'gyur ro zhes bya ba smos so /
codaka āha /
kiṃ punaḥ syād iti vistaraḥ /
vaibhāṣika āha /
śāstre tasya grahaṇaṃ syād iti /
tasyānāgatasya sabhāgahetoḥ /
na cāsti grahaṇaṃ /
na hi tatra śāstre uktaṃ /
anāgatāni kuśalamūlāni anāgatānāṃ kuśalamūlānāṃ (Abhidh-k-vy 202) sabhāgahetur iti /
codaka āha /
ya eva hīti vistaraḥ /
codakasyāyam abhiprāyaḥ /
yady apy anāgato 'sti sabhāgahetur na tv asau phaladānagrahaṇakriyāyāṃ samarthaḥ /
ya eva hi phaladānagrahaṇakriyāsamarthaḥ phalākṣepakriyāsamarthaś ca /
tasyaiva sabhāgahetoḥ atītasya vartamānasya ca grahaṇāt /
adoṣo 'nāgatasya sabhāgahetor agrahaṇaṃ /
tasya phaladānagrahaṇakriyāyām asāmarthyāt /
tasmād asty anāgataḥ sabhāgahetuḥ /
atha ca śāstre nokta iti /
vaibhāṣika āha /
naitad astīti vistaraḥ /
naitad yujyate /
niṣyandaphalena hi saphalaḥ sabhāgahetuḥ /
sabhāgasarvatragayor niṣyandaḥ /
niṣyando hetusadṛśa iti vacanāt /
tac cānāgatasyāyuktaṃ /
tan niṣyandaphalam ayuktaṃ /
kasmāt /
pūrvapaścimatābhāvāt /
anāgatāvasthāyām idaṃ pūrvam idaṃ paścimam iti na paricchidyate viprakīrṇatvāt /
na cāsati pūrvāparabhāve sadṛśaḥ sadṛśasya niṣyando yujyate
skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa de smos pa yang med de bstan bcos de las dge ba'i rtsa ba ma 'ongs pa rnams ni dge ba'i rtsa ba ma 'ongs pa rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no zhes ni ma bshad do /
klan ka pas 'bras bu smin pa dang 'dzin par byed nus pa gang yin pa zhes bya ba rgyas par smos te /
klan ka ba'i bsam pa ni skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa yod mod kyi de ni 'bras bu smin pa dang 'dzin par byed nus pa ma yin gyi /
skal ba mnyam pa'i rgyu 'das pa dang da ltar byung ba gang yin pa 'bras bu smin par byed nus pa dang 'bras bu 'phen par byed nus pa de kho na smos pa'i phyir ro /
skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa smos pa la nyes pa med de /
de la 'bras bu smin pa dang 'dzin par byed pa'i mthu med pa'i phyir ro /
de lta bas na skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa yod mod kyi 'on kyang bstan bcos las ma bshad do snyam pa yin no /
bye brag tu smra bas de ni ma yin te zhes bya ba rgyas par smos te /
de ni rung ba ma yin te /
rgyu mthun skal mnyam kun 'gro ba'i /
zhes 'byung ba'i phyir dang rgyu mthun rgyu dang 'dra ba'o /
zhes 'byung ba'i phyir skal ba mnyam pa'i rgyu ni rgyu mthun pa'i 'bras bu dang bcas pa yin na /
de yang ma 'ongs pa la rigs pa ma yin te /
rgyu mthun pa'i 'bras bu de rigs pa ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
snga phyi med pa'i phyir te /
ma 'ongs pas gnas skabs na ni 'di ni snga ma'o /
'di ni phyi ma'o zhes bya bar yongs su mi chod de /
'chol bar 'dug pa'i phyir ro /
snga phyi med na ni 'dra ba'i rgyu mthun pa dang 'dra ba yin par yang mi rung ngo /
atha matam /
utpannam atītaṃ vartamānaṃ vā anāgatasya niṣyanda iti
'on te skyes pa 'das pa dang da ltar byung ba ma 'ongs pa'i rgyu mthun par 'dod do zhe na /
ata āha /
na cotpannam anāgatasya niṣyando yujyata iti
de'i phyir byung zin pa yang ma 'ongs pa'i rgyu mthun par mi rung ste zhes bya ba smos te /
yathātītaṃ vartamānasya niṣyando na bhavati /
tathānāgatasyāpy utpanno na niṣyando bhavitum arhati
dper na da ltar gyi rgyu mthun pa 'das pa ma yin pa de bzhin du byung zin pa yang ma 'ongs pa'i rgyu mthun pa yin par 'os pa ma yin no /
kasmād ity āha /
mā bhūd dhetoḥ pūrvaṃ phalam iti doṣāṭ /
vipākaphalasya pūrvaṃ saha cāyogād iti /
mā bhūd dhetoḥ pūrvaṃ phalam iti pūrvam ayogaḥ
de ci'i phyir zhe na /
rgyu bas 'bras bu snga na ni mi rung bas zhes bya ba smos te /
skyon du 'gyur ba'i phyir ro /
rnam par smin pa'i 'bras bu snga ba dang lhan cig pa mi rung ba'i phyir la zhes bya ba ni rgyu bas 'bras bu snga na mi rung bas snga pa yang mi rung ngo /
saha cāyogo 'nāgatāvasthāyāṃ ma 'ongs pa'i gnas skabs na lhan cig pa yang mi rung ste /
na hi pratyutpannāvasthāyāṃ sahabhūhetor iva vipākahetoḥ sahotpannaṃ phalam upalabhyate de ltar byung ba'i gnas skabs na lhan cig 'byung ba'i rgyu bzhin du rnam par smin pa'i rgyu'i 'bras bu lhan cig 'byung ba mi dmigs so /
tasmāt /
anāgate cādhvani pūrvapaścimatābhāvāt /
viprakīrṇatvād anāgatasyādhvano na pūrvaṃ vipākahetuḥ paścād vipākaphalaṃ yujyate
bam po bco brgyad pa /
de lta bas na ma 'ongs pa'i dus la yang snga phyi med pa'i phyir te ma 'ongs pa'i dus 'chol bar 'dug pa'i phyir rnam par smin pa'i rgyu snga la rnam par smin pa'i 'bras bu 'phyi bar rung ba ma yin no /
tasmāc ca sabhāgahetuvad vipākahetur apy anāgato na prāpnoti /
vaibhāṣika āha /
naitad asti yad uktaṃ vipākahetur apy evam iti
de'i phyir yang skal ba mnyam pa'i rgyu bzhin du rnam par smin pa'i rgyu yang ma 'ongs pa yin par mi 'gyur ro /
bye brag tu smra bas de ni ma yin te zhes bya ba smos te /
na cānyonyaniṣyandatā yuktimatīti /
yasya yaḥ sabhāgahetuḥ sadṛśo dharmaḥ /
tasya sa eva dharmas tadānīṃ eva kathaṃ niṣyando yokṣyate
de lta na rnam par smin pa'i rgyu yang zhes smras pa gang yin pa'o /
phan tshun rgyu mthun pa nyid du ni rigs pa dang ldan pa ma yin no zhes bya ba ni chos 'dra ba gang zhig gang gis skal ba mnyam pa'i rgyu yin pa'i chos de nyid de kho na'i tshe de'i rgyu mthun pa yin par ji ltar rung ste /
na hi putraḥ svasyaiva pitus tadānīm eva pitā bhavatīti /
na tv evaṃ vipākahetuḥ /
kim /
anyonyahetuphalatā na paurvāparyeṇa vinā saṃprasajyate prāpnoti /
kasmāt bhinnalakṣaṇatvād dhetuphalayoḥ /
hetor anyal lakṣaṇaṃ svabhāva ity arthaḥ /
akuśalatā kuśalasāsravatā vā tasya lakṣaṇaṃ /
phalasya cānyal lakṣaṇam anivṛtavyākṛtatvaṃ /
vipākahetur aśubhāḥ kuśalāś caiva sāsravāḥ /
vipāko 'vyākṛto dharma (Abhidh-k-vy 203) /
iti vacanāt /
tasmād iti vistaraḥ /
avasthāvyavasthita eva sabhāgahetuḥ
bu rang gi pha nyid kyi pha de kho na'i tshe mi 'gyur ro /
rnam par smin pa'i rgyu ni de ltar thal bar mi 'gyur te zhes bya ba ci zhe na /
snga phyi med bzhin du yang phan tshun rgyu dang 'bras bu nyid du thal bar mi 'gyur te 'thob par mi 'gyur ro /
de ci'i phyir zhe na /
rgyu dang 'bras bu dag mtshan nyid tha dad pa'i phyir te /
rnam smin rgyu ni mi dge dang /
dge ba zag bcas rnams kho na /
zhes bya ba dang rnam smin lung du ma bstan chos /
zhes 'byung ba'i phyir rgyu'i mtshan nyid kyang gzhan no /
ngo bo nyid ces bya ba'i tha tshig ste /
de'i mtshan nyid ni mi dge ba nyid dang dge ba zag pa dang bcas pa nyid yin no /
'bras bu'i mtshan nyid kyang gzhan te ma bsgribs la lung du ma bstan pa nyid yin no /
de lta bas na zhes bya ba rgyas par 'byung ba gnas skabs kyis rnam par gnas pa ni gnas skabs las rnam par gnas pa ste /
avasthāyāṃ vyavasthitaḥ /
atītāvasthaḥ pratyutpannāvasthaś ca sabhāgahetur nānāgatāvasthaḥ
skal ba mnyam pa'i rgyu ni 'das pa'i gnas skabs pa dang da ltar byung ba'i gnas skabs pa yin gyi ma 'ongs pa'i gnas skabs pa ni ma yin no /
lakṣaṇavyavasthitas tu vipākahetuḥ /
lakṣaṇena vyavasthitas triṣv api kāleṣu yathoktalakṣaṇa ity anāgato 'pi vipākahetur na vāryate na pratiṣidhyate
rnam par smin pa'i rgyu ni mtshan nyid las rnam par gnas pa yin te /
mtshan nyid kyi rnam par gnas pa yin no /
dus gsum char du yang mtshan nyid ji skad bshad pa bzhin yin pas rnam par smin pa'i rgyu ni ma 'ongs pa'i gnas skabs mi dgag go /
idam iha vicāryate /
kim anāgate 'dhvani sadṛśā dharmā viprakīrṇā iti na śakyate paricchetuṃ ayaṃ hetur idam idam asya niṣyandaphalam iti /
ato nānāgataḥ sabhāgahetur vyavasthāpyate /
āhosvit yo dharmo yasya dharmasya sabhāgahetur bhavet /
sa dharmas tasya hetupratyayavaśān niṣyandaphalaṃ bhaved iti /
ato 'nāgatas sabhāgahetur na vyavasthāpyate /
naitad vyākhyānakārair vicāritaṃ /
mama tu pūrvaka evāyaṃ pakṣaḥ pratibhātīti /
kim eṣa niyama iti /
kiṃ svabhūmika evety avadhāryate /
nānyathāpy astīty abhiprāyaḥ /
anyonyaṃ navabhūmis tu mārga iti
'dir 'di dpyad par bya ste /
ci ma 'ongs pa'i dus na chos 'dra ba rnams 'chol bar 'dug pas 'di ni rgyu'o /
'di'i rgyu mthun pa'i 'bras bu'o /
zhes bya bar yongs su gcad mi nus te /
de'i phyir skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa rnam par mi gzhag gam /
'on te chos gang zhig gang gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin pa'i chos de rgyu dang rkyen gyi dbang gis de'i rgyu mthun pa'i 'bras bu yin par yang 'gyur bas de'i phyir skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa rnam par ma bzhag ce na /
'di rnam par bshad pa byed pa rnams kyis ni ma dpyad do /
bdag ni phyogs snga ma 'di kho na ltar yin no snyam byed do /
ci de ltar nges sam zhe na zhes bya ba ni ci rang gi sa pa kho na'o zhes nges par bzung ba zhig yin nam 'on te de lta ma yin pa yang yod snyam du bsams pa yin no /
sa dgu'i lam ni phan tshun du /
zhes bya ba la /
tuśabdo viśeṣaṇe /
mārga iti mārgasatyaṃ vivakṣitaṃ /
sāsravān mārgasatyaṃ viśiṣyate /
sāsravo hi dharmaḥ svabhūmika eva sabhāgahetuḥ
ni zhes bya ba'i sgra ni khyad par du bya ba yin te /
lam zhes bya ba lam gyi bden pa yin par brjod par 'dod pas zag pa dang bcas pa las lam gyi bden pa khyad par du shes pa yin no /
nānyabhūmikaḥ mārgas tv anyabhūmiko 'pi sabhāgahetuḥ /
iha bhūmigrahaṇe sāravānāsravagrahaṇaṃ /
dhātugrahaṇe tu sāsravasyaivety ata āha /
yat sāsravāṇāṃ mārgasya ca tulye bhūmibhede mārga eva navabhūmiko 'nyonyaṃ sabhāgahetur na sāsrava iti /
kuta ity āha /
āgantuko hy asau tāsu bhūmiṣu na taddhātupatitaḥ /
tadbhūmikābhis tṛṣṇābhir asvīkṛtatvād iti /
na hi kāmarūpārūpya(navabhūmisaṃniśrayādhigamyatvāt navabhūmiko na tadbhūmisaṃgṛhītatvāt) caryas tṛṣṇāḥ sāsravān ivānāsravān dharmān svīkurvanti /
yadā tarhi nirvāṇaṃ mārgaṃ vābhilaṣati kuśalo 'sau dharmacchandaḥ /
na rāgaḥ /
tasya varjyatvād iti vacanāt /
samānajātīyasyety anāsravajātīyasya /
evaṃ tarhi sarvaḥ sarvasya sabhāgahetuḥ prāpnoti /
ata āha /
samaviśiṣṭayor iti /
anyonya- grahaṇaṃ tarhi kim arthaṃ /
ūrdhvabhūmikādharabhūmikayor anyonyam ity evam arthaṃ /
ūrdhvabhūmiko 'py adharabhūmikayoḥ samaviśiṣṭayoḥ sabhāgahetur bhavati /
adharabhūmiko 'py ūrdhvabhūmikayor iti /
tadyatheti vistaraḥ /
duḥkhe dharmajñānakśāntis tasyā evānāgatāyāḥ sameti kṛtvā sabhāgahetuḥ /
viśiṣṭasya ca duḥkhe dharmajñānasya duḥkhe 'nbvayajñānakṣānter yāvad anutpādajñānasya (Abhidh-k-vy 204) /
na tu nyūnasya /
na hi duḥkhe dharmajñānam anāgatāyāḥ duḥkhe dharmajñānakṣānteḥ sabhāgahetur bhavati /
darśanabhāvanāśaikṣamārgās tridvyekeṣām iti /
darśanamārgo darśanamārgāntarasya bhāvanāmārgasyāśaikṣamārgasya ca sabhāgahetur iti trayāṇāṃ /
bhāvanāmārga bhāvanāmārgāntarasyāśaikṣamārgasya ca sabhāgahetuḥ /
na darśanamārgasyeti dvayoḥ /
aśaikṣamārgo 'śaikṣamārgāntarasya na darśanamārgabhāvanāmārgayor ity ekasya sabhāgahetuḥ /
tatrāpīti /
tatra darśanamārgādiṣu mṛdvindriyamārgo darśanamārgasvabhāvo mṛdutīkṣṇendriyamārgasya tatsvabhāvasyaiva /
tikṣṇendriyamārgas tīkṣṇdriyamārgasyaiva /
na mṛdvindriyamārgasya nyūnatvāt /
evaṃ bhāvanāmārgo 'śaikṣamārgaś ca vaktavyaḥ /
tad darśayann āha /
tadyatheti vistaraḥ /
ekasyāpi mṛdvindriyasya pudgalasya ṣaṇmārgāḥ santi /
prakṛtitīkṣṇendriyasya trayaḥ /
tatra śraddhānusārimārgaḥ śraddhānusārimārgāntarasyātmīyasya sabhāgahetuḥ /
dharmānusārimārgasya cātmīyasyānāgatāvasthasya śraddhādhimuktadṛṣṭiprāptasamayavimuktāsamayavimuktamārgāṇāṃ cātmīyāṇāṃ yathāyogam utpattyanutpattidharmāṇāṃ ceti ṣaṇṇāṃ sabhāgahetuḥ /
śraddhādhimuktamārgaḥ śraddhādhimuktamārgāntarasya dṛṣṭiprāptasamayavimuktāsamayavimuktamārgāṇāṃ cāpareṣām api trayāṇām iti caturṇāṃ sabhāgahetuḥ /
samayavimuktamārgaḥ samayavimuktamārgāntarasyāsamayavimuktamārgasya ceti dvayoḥ sabhāgahetuḥ /
na tu śraddhādhimuktamārgaḥ śraddhānusāridharmānusārimārgayor hetuḥ pūrvakālīnatvāt darśanamārgasya /
bhāvanāmārgasya ca viśiṣṭatvāt /
evam anyatrāpi yojyaṃ /
dharmānusārimārgaḥ dharmānusārimārgāntarasya dṛṣṭiprāptāsamayavimuktamārgayoś ceti trayāṇāṃ sabhāgahetuḥ /
dṛṣṭiprāptamārgo dṛṣṭiprāptamārgāntarasyāsamayavimuktamārgasya ceti dvayoḥ /
asamayavimuktamārgo 'samayavimuktamārgāntarasyaivety ekasya sabhāgahetuḥ /
na tu dhamānusārimārgaḥ śraddhānusārimārgasya sabhāgahetuḥ /
dharmānusārimārgasyendriyato viśiṣtatvāt /
nāpi śraddhādhimuktamārgasyendriyato viśiṣṭatvāt /
nāpi samayavimuktamārgasyendriyato viśiṣṭatvāt /
samayavimuktamārgas tarhīndriyato viśiṣṭasya dṛṣṭiprāptamārgasya sabhāgahetuḥ prāpnoti /
na prāpnoti /
aśaikṣamārgasaṃgṛhītatvāt /
na hi pūrvakālīnaṃ phalaṃ paścātkālīno hetur iti /
dṛṣṭiprāptamārgaḥ punaḥ samayavimuktamārgasya na sabhāgahetur indriyato nyūnatvāt /
kathaṃ punar iti vistaraḥ /
kathaṃ punar ūrdhvabkūmikasya dvitīyadhyānāt prabhṛti yāvad ākiṃcanyāyatanabhūmikasya darśanamārgasya bhāvanāmārgasya vā aśaikṣamārgasya vā yathāyogam adhobhūmiko mārgo vijñānānamtyāyatanāt (Abhidh-k-vy 205) prabhṛti yāvad anāgamyabhūmiko yathāyogaṃ darśanamārgo bhāvanāmārgo vā aśaikṣamārgo vā samo vā viśiṣṭo vā bhavati /
kathaṃcana bhavitavyaṃ /
hīnatvād adharāyā bhūmeḥ /
indriyato hetūpacayataś ca /
indriyatas tāvat samo bhavati viśiṣṭo vā /
darśanamārge śraddhānusārimārgaś caturthadhyānabhūmiko 'dharabhūmikasya tasyaiva śraddhānusārimārgasya samaḥ /
ubhayor mṛdvindriyatvāt /
tasyaivādharabhūmiko dharmānusārimārgo viśiṣṭaḥ /
tīkṣṇendriyatvāt /
tathā dharmānusārimārgaś caturthadhyānabhūmiko 'dharabhūmikasya dharmānusārimārgasya samaḥ /
evam etāv eva śraddhānusāridharmānusārimārgau caturthadhyānabhūmikāv adharabhūmikayor bhāvanāśaikṣamārgayoḥ pratyekaṃ bhūmīndriyabhedabhinnayoḥ samau vā viśiṣṭau veti saṃbhavato yojyau /
tathā bhāvanāmārge ākiṃcanyāyatanabhūmikasya śraddhādhimuktamārgasyādharabhūmikaḥ śraddhādhimuktamārgaḥ samaḥ /
ubhayor mṛdvindriyatvāt /
tasyaivādharabhūmiko dṛṣṭiprāptamārgo viśiṣṭaḥ /
tīkṣṇendriyatvāt /
tathā tasyaiva samayavimuktamārgo 'dharabhūmikaḥ samaḥ /
ubhayor mṛdvindriyatvāt /
tasyaivāsamayavimuktamārgo 'dharabhūmiko viśiṣṭaḥ /
tīkṣṇendriyatvāt /
evam aśaikṣamārge ākiṃcanyāyatanabhūmikasyāśaikṣamārgasyādharabhūmikaḥ samo viśiṣṭo veti yathāyogaṃ yojyam /
anayā diśā sarvabhūmayo yojyāḥ kathaṃ hetūpacayataḥ /
ūrdhvabhūmikasyādharabhūmiko mārgaḥ samo viśiṣṭo vā bhavatīty ata idam ucyate /
tatra darśanādimārgāṇām iti vistaraḥ /
ādigrahaṇena bhāvanāśaikṣamārgopasaṃgrahaḥ /
ūrdhvabhūmikāyā duḥkhe dharmajñānakṣānteḥ adhobhūmikaṃ duḥkhe dharmajñānaṃ hetūpacayato viśiṣṭaṃ bhavati /
duḥkhe dharmajñānād apy ūrdhvabhūmikād adharabhūmikā duḥkhe 'nvayajñānakṣāntir yāvad ūrdhvabhūmikān mārge dharmajñānād adharabhūmikā mārge 'nvayajñānakṣāntir hetūpacayato viśiṣṭā bhavati /
ekaikādhikasabhāgahetūpacitatvāt /
darśanamārgād ūrdhvabhūmikād adhobhūmiko bhāvanāmārgo hetūpacayato viśiṣṭo bhavati /
darśanamārgo hi darśanamārgahetūpacito bhāvanāmārgas tu darśanabhāvanāmārgahetūpacitaḥ /
ūrdhvabhūmikābhyāṃ darśanabhāvanāmārgābhyām adharabhūmiko 'śaikṣamārgo hetūpacayato viśiṣṭo bhavati /
darśanabhāvanāmārgahetūpacitatvāt /
ūrdhvabhūmikasya darśanamārgasyādhobhūmiko darśanamārgo hetūpacayataḥ samānakṣaṇāpekṣayā samo bhavati /
evaṃ bhāvanāmārgasya bhāvanāmārgo 'śaikṣamārgasyāśaikṣamārga iti /
tad evaṃ kaścid indriyataḥ samo bhavati hetūpacayato viśiṣṭaḥ saty apy adharabhūmikatve /
tadyathā prathamadhyānabhūmikāc chraddhānusārimārgād adharabhūmikau śraddhādhimuktasamayavimuktamārgau /
kaścid dhetūpacayataḥ samo bhavati indriyato viśiṣṭaḥ /
tadyathā (Abhidh-k-vy 206) caturthadhyānabhūmikāc chraddhānusāryādimārgād adhobhūmikadharmānusāryādimārgaḥ samānakṣaṇāpekṣayā /
kaścid indriyato hetūpacayataś ca viśiṣṭaḥ /
tadyathā caturthadhyānabhūmikāc chraddhānusārimārgād adharabhūmikau dṛṣṭiprāptasamayavimuktamārgau /
mṛdumṛdvādīnāṃ cottarottare hetūpacitatarā iti /
darśanamārgavarjyāḥ /
tasmin mṛdumṛdvādyasaṃbhavāt /
tatra mṛdumṛdoḥ prakārād ūrdhvabhūmikād adharabhūmiko 'pi mṛdumadhyo yāvad adhimātramadhyād adhimātrādhimātraḥ samānāsamānakṣaṇāpekṣayā hetūpacayataḥ samo viśiṣṭo vā bhavati /
ekaikādhikaprakārahetūpacitatvāt /
yad uktaṃ śraddhānusārimārgaḥ ṣaṇṇāṃ sabhāgahetur iti kathaṃ śraddhānusārimārgo dharmānusārimārgasya sabhāgahetur bhavati /
na hi tayor ekasaṃtāne saṃmukhībhāvo 'sti /
tenāha /
yady apy ekasaṃtāne śraddhādharmānusārimārgayor asaṃbhavaḥ /
utpannas tv anāgatasya hetur iti /
asaṃbhavo hy atrāsaṃmukhībhāvaḥ /
na tv abhāvaḥ /
santi hi mṛdvindriyāṇāṃ mṛdvindriyamārgavad ātmīyās tīkṣṇendriyamārgā api /
dṛṣṭiprāptasamayavimuktamārgās tu tatsaṃtāne saṃmukhībhaveyur api yadīndriyasaṃcāraḥ kriyeta /
tasmād utpannaḥ śraddhānusārimārgo 'nutpattidharmiṇo dharmānusārimārgasya śraddhādhimuktadṛṣṭiprāptasamayavimuktāsamayavimuktamārgāṇāṃ ca yathāyogam anāgatānām utpattidharmāṇām anutpattidharmāṇāṃ vā samaviśiṣṭānāṃ sabhāgahetur iti /
ācāryavasumitras tv āha /
utpannaḥ śraddhānusārimārgo 'nutpannasya dharmānusārimārgasya dṛṣṭiprāptamārgasya vā hetur yadā śraddhānusāryādaya indriyāṇi saṃcaranto dharmānusārimārgādīn saṃmukhīkurvanti /
tad ayuktaṃ /
na hi śraddhānusārīndriyāṇi saṃcarati /
śraddhādhimuktādayas tu saṃcareyuḥ /
prāyogikā iti /
prayogena nirvṛttāḥ prāyogikāḥ /
prāyogikagrahaṇam upapattipratilaṃbhikanirāsārthaṃ /
kāmāvacarāḥ śrutamayā iti /
ye buddhavacanaśrutena niryātāḥ /
te śrutamayāḥ /
cintāmayāś cintāmayānām iti /
cintāmayānām eva na śrutamayānāṃ /
tayor eva samaviśiṣṭayor iti vacanāt /
bhāvanāmayabhāvād iti /
kāmadhātor asamāhitatvāt bhāvanāmayā na santi /
cintāmayābhāvād iti /
yadā hi cintayitum ārabhante /
tadaiṣāṃ samādhir evopatiṣṭhata iti cintāmayābhāvakāraṇaṃ /
teṣām apīti /
śrutamayādīnāṃ /
mṛdumṛdavaḥ sarveṣām iti /
mṛdumṛdavo mṛdumṛdvantarāṇāṃ samānāṃ mṛdumadhyādīnāṃ cānyeṣām aṣṭānāṃ viśiṣṭānām iti sarveṣāṃ sabhāgahetuḥ /
mṛdumadhyā aṣṭānāṃ mṛdumṛduprakāram apāsyate 'sya nyūnatvāt /
(Abhidh-k-vy 207) eṣā nītir iti /
tadyathā mṛdvadhimātrāḥ saptānāṃ madhyamṛdavaḥ saṇṇāṃ yāvad adhimātrādhimātrā adhimātrādhimātrāntarāṇāṃ ekarūpāṇāṃ sabhāgahetur iti /
pūrvān pūrvān apāsya teṣāṃ teṣāṃ nyūnatvāt /
upapattipratilaṃbhikās tu kuśalā iti /
upapattyā pratilaṃbha upapattipratilaṃbhaḥ /
sa eśām astīty upapattipratilaṃbhikāḥ /
ata iniṭhanāv iti ṭhan /
sarve te nava prakārāḥ parasparaṃ sabhāgahetuḥ /
mṛdumṛdūnāṃ yāvad adhimātrādhimātrāṇām eva /
adhimātrādhimātrā mṛdumṛdūnāṃ yāvad adhimātrādhimātrāṇāṃ sabhāgahetuḥ /
na samaviśiṣṭānām eva /
anābhisaṃskārikatvāt /
ābhisaṃskārikasya hi sabhāgahetor nyūnaṃ phalaṃ neṣyate /
nānābhisaṃskārikasya /
kliṣṭā apy evam iti /
sarve navaprakārāḥ parasparaṃ sabhāgahetur aprāyatnikatvāt /
pūrvotpannāḥ sarve samānabhūmikānāṃ paścādvartināṃ sarveṣāṃ sabhāgahetuḥ /
nātra samaviśiṣṭate apekṣyete /
te yathākramaṃ catustridvyekeṣāṃ sabhāgahetur iti /
vipākajā vipākājādīnāṃ caturṇāṃ sabhāgahetuḥ /
airyāpathikā airyāpathikādīnāṃ eva trayāṇāṃ /
va vipākajānāṃ /
teṣām anābhisaṃskārikatvena nyūnatvāt /
śailpasthānikā dvayoḥ śailpasthānikanairmāṇikayoḥ /
nairmāṇikā nairmāṇikānām eva
zag pa dang bcas pa'i chos kyi skal ba mnyam pa'i rgyu ni rang gi sa pa kho na yin gyi /
gzhan gyi sa pa ni ma yin la /
lam gyi skal ba mnyam pa'i rgyu ni gzhan gyi sa pa yang yin no /
sa smos na ni zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa yang gzung gi khams mos na ni zag pa bcas pa kho na gzung ste /
de'i phyir 'di ni sa de dag tu glo bur du 'ongs pa yin la /
sa de pa'i sred pa dag gis bdag gir ma byas pa'i phyir khams de dag tu gtogs pa ma yin zhes bya ba smos te /
zag pa med pa'i chos rnams ni zag pa dang bcas pa 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sred pa dag gis bdag gir mi byed do /
'o na gang gi tshe mya ngan las 'das pa dang lam mngon par 'dod pa de'i tshe ji lta bu zhe na /
de ni chos la 'dun pa dge ba yin te /
'dod chags min te spang bya'i phyir /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
rigs mthun pa'i zhes bya ba ni zag pa med pa'i rigs kyi'o /
de lta na 'o na ni thams cad kyang thams cad kyi skal ba mnyam pa'i rgyur 'gyur ro zhe na /
de'i phyir /
mnyam dang khyad par can gyi yin /
zhes bya ba smos so /
'o na ci'i phyir phan tshun du zhes smos she na /
sa gong ma pa dang sa 'og ma pa dag phan tshun du zhes de skad du bya ba'i phyir te /
sa gong ma pa yang sa 'og ma pa dag gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin la /
sa 'og ma pa yang sa gong ma pa dag gi yin no /
'di lta ste zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa ni mnyam pa yin pas zag pa med pa de nyid ma 'ongs pa dang sdug bsngal la chos shes pa dang sdug bsngal la rjes su shes pa'i bzod pa dang mi skye ba shes pa'i bar khyad par can gyi rgyu yin no /
dman pa'i ni ma yin te /
sdug bsngal la chos shes pa ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa ma 'ongs pa'i skal ba mnyam pa'i rgyur mi 'gyur ro /
mthong ba dang bsgom pa dang mi slob pa'i lam rnams ni gsum dang gnyis dang gcig dag gi yin no zhes bya ba ni mthong ba'i lam ni mthong ba'i lam gzhan dang bsgom pa'i lam dang mi slob pa'i lam gyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin pas gsum gyi yin no /
bsgom pa'i lam ni bsgom pa'i lam gzhan dang mi slob pa'i lam gyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin gyi /
mthong ba'i lam gyi ni ma yin pas gnyis kyi yin no /
mi slob pa'i lam ni mi slob pa'i lam gzhan gyi yin gyi mthong ba dang bsgom pa'i lam dag gi ni ma yin pas gcig gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
de la yang zhes bya ba ni mthong ba'i lam la sogs pa'i de la yang dbang po rtul po'i lam mthong ba'i lam gyi ngo bo nyid ni dbang po rtul po dang rnon po'i lam /
de'i ngo bo nyid kho na'i rgyu yin la dbang po rnon po'i lam ni dbang po rnon po'i lam kho na'i yin gyi dman pa'i phyir dbang po rtul po'i lam gyi ni ma yin no /
de bzhin du bsgom pa'i lam dang mi slob pa'i lam la yang brjod par bya ste /
de bstan pa'i phyir 'di lta ste zhes bya ba rgyas par smos so /
gang zag dbang po rtul po gcig la yang lam drug car yod la rang bzhin gyis dbang po rnon po la ni gsum yod de /
de la dad pas rjes su 'brang ba'i lam ni bdag nyid kyang dad pas rjes su 'brang ba'i lam gzhan dang bdag nyid kyi chos kyi rjes su 'brang ba'i lam ma 'ongs pa'i gnas skabs dang bdag nyid kyang dad pas mos pa dang mthong bas thob pa dang dus kyi rnam par grol ba dang dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i lam skye ba dang mi skye ba'i chos can rnams kyi ci rigs par skal ba mnyam pa mnyam pa'i rgyu yin pas drug gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
dad pas mos pa'i lam ni dad pas mos pa'i lam gzhan dang mthong bas thob pa dang dus kyi rnam par grol ba dang dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i lam gzhan gsum gyi yin pas gzhi'i skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
dus kyi rnam par grol ba'i lam ni dus kyi rnam par grol ba'i lam gzhan dang dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i yin pas gnyis kyi skal pa mnyam pa'i rgyu yin no /
dad pas mos pa'i lam ni dad pas rjes su 'brang ba dang chos kyi rjes su 'brang ba'i lam dag gi rgyu ma yin te /
mthong ba'i lam dus snga ba'i phyir dang bsgom pa'i lam yang khyad par can yin pa'i phyir ro /
de bzhin du gzhan la yang sbyar par bya'o /
chos kyi rjes su 'brang ba'i lam ni chos kyi rjes su 'brang ba'i lam gzhan dang mthong bas thob pa dang dus dang mi sbyor ba rnam par grol ba'i lam rnams kyi yin pas gsum gyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
mthong bas thob pa'i lam ni mthong bas thob pa'i lam gzhan dang dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i lam gyi yin pas gnyis kyi yin no /
dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i lam ni dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i lam gzhan kho na'i yin pas /
gcig gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
chos kyi rjes su 'brang ba'i lam ni dad pas rjes su 'brang ba'i lam gyi skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin te /
chos kyi rjes su 'brang ba'i lam ni dbang po'i sgo nas khyad par can yin pa'i phyir ro /
dad pas mos pa'i lam gyi yang ma yin te /
dbang po'i sgo nas khyad par can yin pa'i phyir ro /
'o na ni dus kyi rnam par grol ba'i lam mthong bas thob pa dbang po'i sgo nas rgyu ma yin te dbang po'i sgo nas khyad par du 'phags pa'i skal pa mnyam pa'i rgyu yin par 'gyur ro zhe na /
mi slob pa'i lam gyis bsdus pa yin pa'i phyir mi 'gyur te /
'bras bu dus sngar byung la rgyu dus phyis byung ba ni ma yin no /
mthong bas thob pa'i lam yang dus kyi rnam par grol ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin te /
dbang po'i sgo nas khyad par can yin pa'i phyir ro /
yang ji ltar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sa gong ma pa bsam gtan gnyis pa nas bzung ste /
ci yang med pa'i skye mched kyi bar gyi sa pa'i mthong ba'i lam mam /
bsgom pa'i lam mam /
mi slob pa'i lam ni ci rigs par sa 'og ma'i lam rnam shes mtha' yas skye mched nas bzung ste /
mi lcogs pa med pa'i bar gyi sa pa'i mthong ba'i lam mam /
bsgom pa'i lam mam /
mi slob pa'i lam dang ji ltar rigs par mnyam pa'am khyad par can yin ji ltar na yin par mi 'gyur zhe na /
sa 'og ma ni dman pa'i phyir ro /
dbang po dang rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas te zhes bya ba la /
re zhig mthong ba'i lam la dbang po'i sgo nas lam mnyam pa'am khyad par can yin pa ni bsam gtan bzhi pa'i dad pas rjes su 'brang ba'i lam dang sa 'og ma'i dad pas rjes su 'brang ba'i lam de nyid mnyam pa yin te gnyi ga yang dbang po rtul po yin pa'i phyir ro /
de nyid pas chos kyi rjes su 'brang ba'i lam sa 'og ma pa khyad par du 'phags pa yin te /
dbang po rnon po'i phyir ro /
de bzhin du chos kyi rjes su 'brang ba'i lam bsam gtan bzhi pa'i sa pa ni chos kyi rjes su 'brang ba'i lam sa 'og ma pa dang mnyam pa yin no /
de bzhin du dad pas rjes su 'brang ba dang chos kyi rjes su 'brang ba'i lam bsam gtan bzhi pa'i sa pa de dag nyid sa 'og ma pa'i bsgom pa dang mi slob pa'i lam so sor sa dang dbang po'i bye brag gis tha dad pa dag dang ci rigs par mnyam pa'am khyad par can yin par sbyar bar bya'o /
de bzhin du bsgom pa'i lam la yang ci yang med pa'i skye mched kyi sa pa'i dad pas mos pa'i lam ni sa 'og ma pa'i dad pas mos pa'i lam dang mnyam pa yin te /
gnyi ga yang dbang po rtul po yin pa'i phyir ro /
de nyid pas sa 'og ma pa'i mthong bas thos pa'i lam khyad par du 'phags pa yin te /
dbang po rno ba'i phyir ro /
de bzhin du de nyid sa 'og ma pa'i dus kyi rnam par grol ba'i lam dang ni mnyam pa yin te /
gnyi ga yang dbang po rtul po yin pa'i phyir ro /
de nyid pas sa 'og ma pa'i dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i lam khyad par can yin te /
dbang po rno ba'i phyir ro /
de bzhin du mi slob pa'i lam la yang ci yang med pa'i skye mched kyi mi slob pa'i lam ni ci rigs par sa 'og ma pa dang mnyam pa'am khyad par yin par sbyar bar bya ste phyogs 'dis sa thams cad sbyar bar bya'o /
rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas ji ltar sa gong ma pa'i sa 'og ma'i lam dang mnyam pa'am khyad par can yin zhe na /
de'i phyir da la rgyus shin tu rgyas par byas pa ni mthong ba'i lam la sogs pa dang zhes bya ba 'di rgyas par smos so /
sogs pa zhes bya ba smos pas ni bsgom pa dang mi slob pa'i lam nye bar bsdus te /
sa gong ma pa'i sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa bas ni sa 'og ma pa'i sdug bsngal la chos shes pa'i rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas khyad par can yin no /
sa 'og ma pa'i sdug bsngal la chos shes pa bas kyang sa 'og ma pa'i sdug bsngal la rjes su shes pa'i bzod pa'i rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas khyad par can yin pa nas sa gong ma pa'i lam la chos shes pa bas kyang sa 'og ma pa'i lam la rjes su shes pa'i bzod pa'i bar du rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas khyad par can yin te /
skal ba mnyam pa'i rgyu lhag pa re res rgyas par byas pa'i phyir ro /
sa gong ma pa'i mthong ba'i lam pas ni sa 'og ma pa'i bsgom pa'i lam rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas khyad par can yin te /
mthong ba'i lam ni mthong ba'i lam gyi rgyus rgyas par byas pa yin la /
bsgom pa'i lam ni mthong ba'i lam dang bsgom pa'i lam gyi rgyus rgyas par byas pa yin no /
sa gong ma pa'i mthong ba'i lam dang bsgom pa'i lam dag pas kyang sa 'og ma pa'i mi slob pa'i lam rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas khyad par can yin te /
mthong ba dang bsgom pa dang mi slob pa'i lam gyi rgyus rgyas par byas pa'i phyir ro /
sa gong ma pa'i mthong ba'i lam dang sa 'og ma pa'i mthong ba'i lam du ni skad cig ma mthun pa la ltos na rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas mnyam pa yin te /
bsgom pa'i lam dang bsgom pa'i lam du dang mi slob pa'i lam dang mi slob pa'i lam du yang de dang 'dra'o /
de ltar na kha cig sa 'og ma pa nyid yin yang dbang po'i sgo nas mnyam pa yin la rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas khyad par can yin te /
dper na bsam gtan dang po'i sa pa'i dad pas rjes su 'brang ba'i lam pas sa 'og ma pa'i dad pas mos pa dang dus kyis rnam par grol ba'i lam dag lta bu'o /
kha cig ni dbang po dang rgyus rgyas par byas pa'i sgo nas khyad par can yin te /
dper na bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i dad pas rjes su 'brang ba'i lam pas sa 'og ma pa'i mthong bas thob pa dang dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i lam dag lta bu'o /
chung ngu'i chung ngu la sogs pa gong nas gong du'o zhes bya ba ni mthong ba'i lam ma gtogs te /
de la chung ngu'i chung ngu la sogs pa mi srid pa'i phyir ro /
de la sa gong ma pa'i rnam pa chung ngu'i chung ngu bas sa 'og ma pa'i chung ngu'i 'bring po nas chen po'i 'bring po bas chen po'i chen po'i bar du skad cig ma 'dra ba dang mi 'dra ba la ltos nas rgyus rgyas pa byas pa'i sgo nas mnyam pa'am khyad par can yin te /
khyad par can ni rgyu'i rnam pa lhag ma re res rgyas par byas pa'i phyir ro /
dad pas rjes su 'brang ba'i la ma ni drug gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no zhes gang bshad pa ji ltar na dad pas rjes su 'brang ba'i lam chos kyi rjes su 'brang ba'i lam gyi skal pa mnyam pa'i rgyu yin te /
de gnyis rgyud gcig lam mngon du 'gyur ba ni med do zhe na /
de'i phyir rgyud gcig la dad pas rjes su 'brang ba dang chos kyi rjes su 'brang ba'i lam dag mi srid mod kyi byung ba ni ma 'ongs pa'i rgyu yin no zhes bya ba smos so /
mi srid pa ni 'dir mngon du mi 'gyur ba la bya'o /
med pa la ni ma yin te /
dbang po rtul po rnams la yang dbang po rtul po'i lam bzhin du bdag nyid kyi dbang po rnon po'i lam dag kyang yod do /
mthong bas thob pa dang dus kyi rnam par grol ba'i lam dag ni gal te dbang po 'pho bar byed na /
de'i rgyud la mngon du 'gyur yang srid do /
de lta bas na dad pas rjes su 'brang ba'i lam byung ba ni chos kyi rjes su 'brang ba'i lam mi skye ba'i chos can dang dad pas mos pa dang mthong bas thob pa dang dus kyi rnam par grol ba dang dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i lam ma 'ongs pa skye ba'i chos can nam mi skye ba'i chos can mnyam pa dang khyad par can rnams kyi ci rigs par skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
slob dpon dbyig bshes na de ni gang gi tshe dad pas rjes su 'brang ba la sogs pa'i dbang po 'pho bar byed cing chos kyi rjes su 'brang ba'i lam la sogs pa mngon du byed pa na dad pas rjes su 'brang ba'i lam byung ba chos kyi rjes su 'brang ba'i lam ma byung ba dang mthong bas thob pa'i lam gyi rgyu yin no zhes zer te /
de ni dad pas rjes su 'brang ba'i dbang po rnams 'pho ba med pas rigs pa ma yin gyi /
dad pas mos pa la sogs pa ni 'pho bar 'gyur ro /
na pūrveṣām /
uttareṣām uttareṣām ābhisaṃskārikatvāt /
nirmāṇacittam api kāmāvacaraṃ caturdhyānaphalam iti /
caturṇāṃ dhyānānāṃ phalaṃ prathamadvitīyatṛtīyacaturthadhyānaphalam iti catuṣprakāraṃ kāmāvacaraṃ nirmāṇacittaṃ /
tad yathākramaṃ catustridvyekeṣāṃ ca sabhāgahetur iti vartate /
prathamadhyānaphalaṃ caturṇāṃ prathamadvitīyatṛtīyacaturthadhyānaphalānāṃ sabhāgahetuḥ /
dvitīyadhyānaphalaṃ trayāṇāṃ dvitīyatṛtīyacaturthadhyānaphalānāṃ /
tṛtīyadhyānaphalaṃ dvayos tṛtīyacaturthadhyānaphalayoḥ /
caturthadhyānaphalaṃ ekasya caturthadhyānaphalāntarasyaiva sabhāgahetuḥ /
kā punar atra yuktir yayaivaṃ niyama iti tāṃ yuktiṃ nirdikṣur āha /
nottaradhyānaphalaṃ adharadhyānaphalasyeti vistaraḥ /
na caturthadhyānaphalaṃ kāmāvacaraṃ nirmāṇacittaṃ prathamadhyānaphalasya kāmāvacarasya nirmāṇacittasya yāvat tṛtīyadhyānadhyānaphalasya kāmāvacarasya nirmāṇacittasya sabhāgahetuḥ /
kasmād ity āha /
na hy ābhisaṃskārikasya mahāyatnasādhyasya sabhāgahetor hīyamānam amahāyatnasādhyaṃ phalaṃ bhavati /
yādṛśena hi yatnaviśeṣeṇa prathamaṃ dhyānaṃ yāvat tṛtīyaṃ dhyānaṃ niṣpādyate /
na tādṛśenaiva caturthaṃ dhyānaṃ niṣpādyate /
kiṃ tarhi /
utkṛṣṭatareṇa yatnaviśeṣeṇa niṣpādyate /
tasmāt phalam asyotkṛṣṭatareṇaiva yatnaviśeṣeṇa niṣpādyate ity avagamyate /
tena adharadhyānaphalaṃ uttaradhyānaphalasya sabhāgahetuḥ /
na tūttaradhyānaphalaṃ adharadhyānaphalasya (Abhidh-k-vy 208) /
yathā ca caturthadhyānaphalaṃ yojitaṃ /
evaṃ tṛtīyadvitīyadhyānaphalam api yojyaṃ /
ata evāhur iti /
yasmād ābhisaṃskārikasya sabhāgahetor hīyamānaṃ phalaṃ na bhavati /
tasmād āhur ity arthaḥ /
kim āhur ity āhuḥ /
syād utpanna iti vistaraḥ /
duḥkhe dharmajñānam anāsravam utpannam anutpattidharmāṇām anāsravāṇāṃ duḥkhe dharmajñānakṣāntināṃ na hetuḥ /
duḥkhe dharmajñānakṣāntibhyo duḥkhe dharmajñānasyābhisaṃskārikatvena viśiṣṭatvāt /
evaṃ hi tad viśiṣṭaṃ /
yat kleśavisaṃyogaprāptyā saha utpadyate /
viśiṣṭaṃ ca nyūnasya na hetuḥ /
tadyathārhattvāt parihīṇasya aśaikṣo mārgaḥ pūrvotpannaḥ sakṛdāgāmyanāgāmimārgayoḥ paścādutpadyamānayor na sabhāgahetuḥ /
syād ekasaṃtānaniyataḥ pūrvapratilabdha iti vistaraḥ /
anāgatā duḥkhe dharmajñānakṣāntayaḥ prathama eva kṣaṇe pratilabdhā ekasaṃtānagatāḥ /
duḥkhe dharmajñānaṃ dvītiyakṣaṇotpannaṃ /
tasya tā na hetuḥ /
yasmān na pūrvataraṃ phalaṃ /
pūrvataraṃ hi duḥkhe dharmajñānaṃ duḥkhe dharmajñānakṣāntibhyaḥ /
tasyotpannatvāt /
tāsāṃ cānutpannatvāt /
anāgato vā dharmaḥ yasmān na sabhāgahetuḥ /
anāgatā duḥkhe dharmajñānakṣāntayaḥ aparimitāḥ pratilabdhā eva na tūtpannāḥ /
syāt pūrvotpanna iti vistaraḥ /
pūrvaṃ pratilabdhamātro dharmaḥ pṛṣṭo na tūtpannaḥ anutpannaś ca na sabhāgahetur bhavatīti /
idānīṃ pūrvotpanno 'pi kim asti na sabhāgahetur iti atiśayarūpeṇa pṛcchyate /
adhimātro nyūnasyeti /
viśiṣṭo nyūnasyety arthaḥ /
tadyathottaraphalaparihīṇasya arhattvaphalaparihīṇasyānāgāmiphalaparihīṇasya /
vā adharaphalasaṃmukhībhāve 'nāgāmiphalasaṃmukhībhāve sakṛdāgāmiphalasaṃmukhībhāve vā /
yo 'rhattvamārgo 'dhimātraḥ pūrvotpannaḥ /
sa paścādutpannasyānāgāmiphalasya sakṛdāgāmiphalasya vā na sabhāgahetuḥ /
nyūnatvāt /
evam anāgāmiphalaparihīṇasya yo 'nāgāmiphalamārgaḥ /
sa pūrvotpannaḥ paścādutpannasya sakṛdāgāmiphalasya na sabhāgahetuḥ /
nyūnatvāt /
duḥkhe dharmajñānaprāptiś ceti vistaraḥ /
duḥkhe dharmajñānaprāptir yā pūrvotpannā /
sā uttarakṣaṇasahotpannānāṃ uttaraiḥ kṣaṇair duḥkhe 'nvayajñānakṣāntikṣaṇādibhir ā mārge 'nvayajñānakṣānteḥ sahotpannānāṃ duḥkhe dharmajñānakṣāntiprāptīnāṃ na sabhāgahetuḥ /
kiṃ kāraṇaṃ /
tāsāṃ nyūnatvāt /
tasyāś ca viśiṣṭatvāt /
kathaṃ punas tāsāṃ nyūnatvaṃ tasyāś ca viśiṣṭatvaṃ /
duḥkhe dharmajñānakṣānter duḥkhe dharmajñānaṃ viśiṣṭaṃ tadvadhyakleśaprāpter vimuktatvāt /
hetūpacitataratvāc ca /
tasmād dhetūpacitatarābhyo 'pi duḥkhe dharmajñānakṣāniprāptibhyo duḥkhe dharmajñānaprāptir viśiṣṭā tāś ca nyūnās tatprāptitvāt /
kiṃ ca prathamakṣaṇotpannāyā duḥkhe dharmajñānakṣāntiprāpter duḥkhe dharmajñānaprāptis tasmād eva hetudvayād (Abhidh-k-vy 209) viśiṣṭā /
nyūnā ca sā duḥkhe dharmajñānakṣāntiprāptiḥ /
atas tatpūrvikā apy anyā uttarakṣaṇasahotpannā duḥkhe dharmajñānakṣāntiprāptayo hetūpacitataratve 'pi nyūnā eveti /
tasmān na sā tāsāṃ sabhāgahetur iti /
(II /
54cd) saṃprayuktakahetus tu cittacaittā iti /
tuśabdo 'vadhāraṇe bhinnakramaś ca /
cittacaittā eva saṃprayuktakahetur iti /
evaṃ satīti vistaraḥ /
yadi cittacaittā eva saṃprayuktasahetur ity etāvad ucyate bhinnakālajā api bhinnakālajaiḥ saha bhinnasaṃtānajā api ca bhinnasaṃtānajaiḥ saha saṃprayuktakahetuḥ saṃprasajyate /
na hi te kālasaṃtānabhinnā na cittacaittā bhavanti /
ekākārālambanās tarhīti /
yadi cittacaittā ekākārā ekanīlādyākārā ekālambanāś ca ekanīlādyālambanā evaṃ te saṃprayuktakahetur nānyatheti /
evaṃ bhinnakālajatvaṃ bhinnasaṃtānajatvaṃ ca vyāvartitaṃ bhavatīty abhiprāyaḥ /
evam api sa eva prasaṃgaḥ /
bhinnakālasaṃtānajānāṃ anyonyaṃ saṃprayuktakahetutvaprasaṃga iti arthaḥ /
saṃbhavati hi bhinnakālasaṃtānajānām api cittacaittānām ekākārālambanatvaṃ /
bhinnasaṃtānajānām api prasaṃga iti /
bhinnakālajatvam ekaṃ parikṛtaṃ /
navacandrādīni hi paśyatāṃ bahūnāṃ ekākārālambanāś cittacaittā vartante /
samāśrayā iti /
samaḥ abhinna āśraya eṣām iti /
samāśrayāḥ /
tulyārthe samaśabdagrahaṇe hi jātitulyatvāt sa eva prasaṃgaḥ syāt /
anyonyaphalārtheneti vistaraḥ /
yathā sahasārthikānāṃ parasparabalena mārgaprayāṇaṃ /
evaṃ cittaṃ caittasya phalaṃ /
caitto 'pi cittasyety anyonyaphalam iti tenārthena sahabhūhetuḥ /
paṃcabhir iti vistaraḥ /
paṃcabhis samatābhiḥ /
āśrayālambanākārakāladravyasamatābhir ity arthaḥ /
samaprayogārthena samapravṛttyarthena saṃprayuktakahetuḥ /
yathā teṣām eva sārthikānām anyonyabalena mārgaṃ gacchatāṃ samo 'nnapānasnānaśayanādiparibhogakriyāyāṃ prayogaḥ /
tadvat samaprayogatvam eṣām anyonyaṃ bhavati /
ata evāha /
ekenāpi hi vinā na sarve saṃprayujyanta iti /
(II /
55ab) pūrvasarvagā iti /
pūrve ca te sarvagāś ca sarvapūrvagāḥ /
pūrvotpannāḥ sarvagā ity arthaḥ /
svabhūmikāḥ pūrvotpannā atītāḥ pratyutpannā vā sarvatragā anuśayāḥ kliṣṭānāṃ kleśasvabhāvasaṃprayuktasamutthānāṃ paścimānāṃ paścādatītapratyutpannānāṃ anāgatānāṃ ca sarvatragahetuḥ /
vyākhyāsyāma iti /
(Abhidh-k-vy 210) /
sarvatragā duḥkhahetudṛggheyā dṛṣṭayas tathā /
vimatiḥ saha tābhiś ca yāvidyāveṇikī ca yety atra paṃcame kośasthāne nirdekṣyāmaḥ /
kliṣṭadharmasāmānyakāraṇatveneti vistaraḥ /
yasmād ayaṃ sarvatragahetuḥ kliṣṭānām eva sāmānyena paṃcanikāyānām api bhavati /
sabhāgahetus tu kliṣṭānāṃ cākliṣṭānāṃ ca /
tasmāt pṛthag vyavasthāpyate /
kathaṃ kliṣṭadharmasāmānyakāraṇatvam asyeti pratipādayann āha /
nikāyāntarīyāṇām api hetutvād iti /
eṣāṃ hi prabhāveneti /
eṣāṃ hi sarvatragāṇāṃ prabhāvena anyanaikāyikā anyanikāyabhavāḥ kleśā rāgādaya upajāyante /
ke punas te /
duḥkhadarśanaprahātavyasya sarvatragahetoḥ samudayanirodhamārgadarśanabhāvanāprahātavyā nikāyāntarīyā bhavanti /
samudayadarśanaprahātavyasya sarvatragahetor duḥkhanirodhamārgadarśanabhāvanāprahātavyā nikāyāntarīyā bhavanti /
sarvān kleśanikāyān gacchanti bhajante ālambane /
sarveṣāṃ vā kleśanikāyānāṃ hetubhāvaṃ gacchantīti sarvatragāḥ /
ata evoktaṃ /
satkāyadṛṣṭimūlakāḥ sarvakleśāḥ satkāyadṛṣṭiprabhavāḥ satkāyadṛṣṭisamudayā iti /
ātmagrāhadvāreṇa rāgamānapratighādisamudācārāt /
kim āryapudgalasyāpīti /
sarvatragā āryapudgalasya sarva eva prahīṇā darśanaprahātavyatvāt /
rāgādayaś ca śaikṣānāṃ samudācaranti /
te rāgādayas teṣāṃ na sarvatragahetukā iti manyamāna evaṃ pṛcchati /
kliṣṭā dharmā iti /
aviśeṣitatvāt pṛthagjanāryasaṃtānajā iti gamyate /
yaś ca darśanaprahātavyānāṃ dharmāṇāṃ vipāka iti /
arthaparisamāptyartham etad uktaṃ /
naitad udāharaṇaṃ /
avyākṛtāḥ saṃskṛtā dharmā iti /
nivṛtāvyākṛtā anivṛtāvyākṛtāś ca gṛhyante /
nivṛtāvyākṛtāḥ kāmadhātau satkāyāntagrāhadṛṣṭitatsaṃprayuktasamutthā dharmā rūpārūpyāvacarās ca kliṣṭā dharmāḥ /
saṃskṛtagrahaṇaṃ ākāśāpratisaṃkhyānirodhanirāsārthaṃ /
paramavyākṛte dhruve iti tayor avyākṛtatvāt /
tatra kāmāvacarāḥ kliṣṭā dharmā yathāyogaṃ sabhāgasarvatragasahabhūsaṃprayuktakahetubhūtais tair eva satkāyadṛṣṭyādibhir avyākṛtahetukāḥ /
nānyai rāgādibhiḥ /
ūrdhvabhūmikās tv anyair apīti sugamam etat /
anivṛtāvyākṛtāḥ sabhāgahetunānivṛtāvyākṛtahetukāḥ /
akuśalāḥ kāmāvacarā rāgādayaḥ /
te ca sarvatragahetunā satkāyadṛṣṭyādihetukāḥ /
idam atrodāharaṇaṃ /
akuśalāś ceti hy aviśeṣitatvāt darśanaprahātavyā bhāvanāprahātavyāś ca gṛhyante /
idam atra dvitīyajñāpakaṃ /
yat tad anyat kliṣṭaṃ duḥkhaṃ satyam iti tṛtīyaṃ jñāpakaṃ /
tadanyad dhi kliṣṭaṃ duḥkhasatyaṃ darśanaprahātavyaṃ bhāvanāprahātavyaṃ ca aviśeṣitatvāt gṛhyate /
sarvatragahetunā (Abhidh-k-vy 211) hi bhāvanāprahātavyaṃ pṛthagjanānām ivāryāṇām api satkāyadṛṣṭihetukaṃ na satkāyadṛṣṭer hetur iti vyākhyātam etat /
idaṃ tarhi prajñaptibhāṣyam iti /
yady akuśalā avyākṛtahetukā api bhavanti na kevalam akuśalahetukāḥ prajñaptibhāṣyaṃ kathaṃ nīyate /
syāt /
āryapudgalaḥ kāmavairāgyāt parihīyamāṇo yas tatprathamataḥ kliṣṭāṃ cetanāṃ saṃmukhīkarotīti /
kāmavairāgyaparihāṇikāle hi sā āryapudgalasya cetanā sahabhūhetunā ca saṃprayuktakahetunā ca akuśalahetukaiva /
nāvyākṛtahetukā satkāyāntagrāhadṛṣṭyoḥ prahīṇatvāt /
iti prajñaptibhāṣyārtho lakṣyata iti /
anenābhiprāyeṇa codayati /
vaibhāṣika āha /
aprahīṇaṃ hetum etat saṃdhāyoktam iti /
aprahīṇaṃ sahabhūhetuṃ saṃprayuktakahetuṃ ca saṃdhāya abhipretya etat prajñaptibhāṣyam uktaṃ /
darśanaprahātavyo hi satkāyadṛṣṭyādikaḥ tasyāś cetanāyā hetuḥ /
prahīṇatvāt darśanamārgeṇa noktaḥ prajñaptibhāṣya iti /
(II /
55cd) akuśalāḥ kuśalasāsravāś ceti /
akuśalā avaśyaṃ sāsravā eveti na viśeṣyante /
kuśalās tu dviprakārāḥ sāsravā anāsravāś ceti /
ato viśeṣyante /
ye sāsravāḥ kuśalāḥ /
te vipākahetur nānāsravā iti /
vipākadharmatvād iti /
vipaktiprakṛtitvād ity arthaḥ /
durbalatvāt pūtibījavad iti vistaraḥ /
yathā pūtīni bījāni abhiṣyanditāny api durbalatvān nāṃkurotpattihetur bhavati /
evam avyākṛtā dharmās tṛṣṇābhiṣyanditā api na vipākotpattihetur bhavanti durbalatvāt /
anāsravā balavanto 'pi tṛṣṇānabhiṣyanditatvād vipākaṃ na nirvartayaṃti /
yathādbhir anabhiṣyanditavāc chuṣkāṇi balavaṃty api sārabījāni nāṃkuraṃ nirvartayaṃti /
tadvat /
pūrveṣāṃ svaśaktivaikalyam apareṣāṃ sahakārikāraṇāntaravaikalyaṃ /
kiṃpratisaṃyuktam iti /
kasmiṃ pratisaṃyuktam /
kiṃpratisaṃyuktaṃ vipākam apratisaṃyuktāḥ kāmādiṣv apratisaṃyuktā anāsravā abhinirvartayeṣu /
pratisaṃyuktena vipākena bhavitavyaṃ /
nāpratisaṃyuktena /
kāmadhātvādipratisaṃyuktadharmasvabhāvatvāt /
śeṣās tv iti vistarah /
akuśalāḥ kuśalasāsravāś ca śeṣā ubhayavidhatvāt ubhayaprakāratvāt balavadabhiṣyaṃditaprakāratvād ity arthaḥ /
nirvartayaṃti vipākaṃ yathā sārāṇy abhiṣyaṃditāni bījāny aṃkuraṃ /
tadvat /
vipākasya hetur iti vistaraḥ /
yadi vipāka iti bhāvasādhano ghañ /
vipaktir vipāka iti tatra ṣaṣṭhīsamāsaḥ /
vipākasya hetur iti /
atha vipacyate svayam iti karmasādhano ghañ /
tatra karmasādhano vipāka eva hetur vipākahetur iti /
kiṃ cātaḥ kaś cāto doṣaḥ /
yadi vipākasya hetur iti bhāvasādhanaparigrahaḥ /
vipākajaṃ cakṣur ity etan na prāpnoti /
na hi cakṣur vipakter jātaṃ /
kiṃ tarhi /
vipaktihetoḥ karmaṇa ity arghaḥ /
na hi vipāko hetuh /
atha vipāka eva (Abhidh-k-vy 212) hetur iti karmasādhanaparigrahaḥ /
sidhyate tad vipākajaṃ cakṣur iti /
karmaiva hi [Tib /
199] vipāko vipacyata iti kṛtvā /
kiṃ tu karmaṇo vipāka ity etan na prāpnoti /
vipāko hi karmaivocyate na vipaktiḥ /
karmaṇo vipāka iti cātra bhāvasādhanārtha iṣṭe na karmasādhanārtha iti /
tasmāt karmaṇo vipāka ity etan na prāpnoti /
ubhayathāpi yoga ity uktaṃ prāg iti /
vipākajaupacayikāḥ /
paṃcādhyātmam iti atroktaṃ vipākahetor jātā vipākajāḥ /
madhyapadalopād gorathavad iti bhāvasādhanaparigrahaḥ /
phalakālaprāptaṃ vā karma vipāka ity ucyate /
vipacyata iti kṛtvā /
tasmāj jātā vipākajā iti karmasādhanaparigrahaḥ /
phalaṃ tu vipaktir eveti vipākaḥ /
phalavivakṣyāyāṃ bhāvasādhana evaṃ parigṛhyata ity arthaḥ /
tasmād vipākajaṃ cakṣur iti madhyapadalopāt karmasādhanaparigrahād vā sidhyati /
karmaṇo vipāka iti ca sidhyati /
bhāvasādhanaparigrahāt /
vivakṣitapūrvikā hi śabdapratipattir iti /
visadṛśaḥ pāko vipāka iti /
hetor visadṛśaṃ phalam ity arthaḥ /
hetur hi vyākṛta eva /
phalaṃ tu avyākṛtam eveti /
sahabhūhetvādīnāṃ tu sadṛśa eva pāka iti viśeṣaṇaṃ /
abhidharmaśāstra evaṃ vyutpādyate tenedaṃ praty ādiśyate /
ekaskaṃdhako vipākahetur ekaphala iti vistaraḥ /
iha prāptayo vṛkṣaprapāṭikāvac cittādibhyaḥ pṛthag avasthitāḥ /
tāsāṃ paripūrakanyāyena pṛthak phalaṃ varṇyate /
ekaḥ skaṃdho 'syety ekaskaṃdhako vipākahetuḥ /
(kāyavākkarma tajjātyādayaś ca /
vākkarmaṇo rūpaskaṃdhasaṃgṛhītatvāt /
) yatra skaṃdhe prāptayaḥ /
tatraiva ca tajjātyādaya ity ekaskaṃdhakaḥ /
yad eva ca prāptīnāṃ phalaṃ tad eva tajjātyādīnām iti /
sādhāraṇaphalatvāt ekaphalaḥ /
dviskaṃdhaka ekaphalo vipākahetuḥ /
kāyavākkarma tajjātyādayaś ca /
kāyavākkarmaṇo rūpaskaṃdhasaṃgṛhītatvāt tajjātyādīnāṃ ca caṃskāraskaṃdhasaṃgṛhītatvāt dviskaṃdhakaḥ /
ekaphalaś ca /
teṣām apṛthakphalatvāt /
catuḥskaṃdhaka ekaphalaḥ kuśalākuśalāś cittacaittā iti /
te saha jātyādibhir iti /
teṣāṃ cittacaittānāṃ yathāyogaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānaskaṃdhasaṃgṛhītatvāt /
jātyādīnaṃ ca saṃskāraskaṃdhasaṃgṛhītatvāc catuḥskaṃdhako vipākahetur ekaphalaḥ sādhāraṇaphalatvāt /
na hi cittasyānyat phalam anyac caittādīnām iti asamāhitatvāt /
kāmadhātau paṃcaskaṃdhako vipākahetur nāsti /
na hy atra rūpaskaṃdhasaṃgṛhītaṃ kāyavākkarma cittacaittair ekaphalaṃ bhavati /
pṛthakkalāpatvāt /
triskaṃdhakas tu triṣv api dhātuṣu nāsti cittacaittānām avaśyam ekaphalatvāt /
yathāyogaṃ catuḥskaṃdhasvabhāvatvāt /
(Abhidh-k-vy 213) rūpadhātāv ekaskaṃdhaka iti vistaraḥ /
prāptiḥ saha jātyādibhiḥ saṃskāraskaṃdhasaṃgṛhītety ekaskaṃdhakaḥ /
tathaiva sādhāraṇaphalatvāt ekaphalaḥ /
asaṃjñisamāpattir api saha jātyādibhiḥ tathaiva vaktavyā /
vijñapte rūpaskaṃdhasaṃgṛhītatvāt /
jātyādīnāṃ ca saṃskāraskaṃdhasvabhāvatvāt /
dviskaṃdhaka ekaphalaḥ pūrvavat /
kuśale cetasy asamāhite 'nuparivartirūpaṃ nāstīti rūpaskaṃdhavarjitavedanādiskaṃdhasaṃgṛhītatvāt catuḥskaṃdhakaḥ /
paṃcaskaṃdhakaḥ samāhite cetasi /
anuparivartirūpasya cittādibhir ekavartitvāt /
ārūpyadhātāv iti vistaraḥ /
tatra sarvam eva rūpaṃ nāstīty ekaskaṃdhakaś catuḥskaṃdhakaś ca vipākahetuḥ /
prāptir iti /
tatra saha svajātyādibhir ekaskaṃdhakaḥ pūrvavat /
nirodhasamāpattir api saha svajātyādibhir ekaskaṃdhako vipākahetur ekaphala iti sugamaṃ /
asti karmeti vistaraḥ /
yasya jīvitendriyaṃ vipākaḥ /
tasya karmaṇo 'vaśyaṃ tajjīvitendriyaṃ tajjātyādayaś ca viprayuktā vipākaḥ /
tac caitat sarvaṃ dharmāyatanasaṃgṛhītam ity ekam āyatanaṃ vipāko vipacyate /
yasya manaāyatanaṃ /
tasya dve manodharmāyatane /
tasya hi manaāyatanasya kalāpe avaśyaṃ vedanādayaḥ sahabhuvo jātyādayaś ca vipākarūpā bhavaṃti /
vedanādijātyādayo dharmāyatanasaṃgṛhītā iti te dve manodharmāyatane vipāko vipacyate /
evaṃ yasya spraṣṭavyāyatanam iti /
tasya spraṣṭavyasyāvaśyaṃ jātyādayas saṃtīti dharmāyatanam api vipacyate /
na kevalaṃ spraṣṭavyāyatanam iti dve āyatane tasya vipacyete /
yasya kāyāyatanaṃ tasya tṛīṇi /
tad eva kāyāyatanaṃ spraṣṭavyāyatanaṃ ca tadāśrayabhūtacatuṣkaṃ /
tasyāvaśyaṃ bhūtacatuṣkāśritatvāt /
tasya ca jātyādibhir bhavitavyam iti dharmāyatanam api tatra tṛtīyaṃ vipacyate /
evam iti vistaraḥ /
evaṃ yasya rūpagaṃdharasāyatanānām anyatamad vipākaḥ /
tasya trīṇy āyatanāni vipākaḥ /
tad evāyatanaṃ rūpādīnām anyatamat spraṣṭavyāyatanaṃ ca tadāśrayabhūtasvabhāvaṃ dharmāyatanaṃ ca tajjātyādisvabhāvam iti /
yasya cakṣurāyatanaṃ /
tasya catvāri /
tad eva cakṣuḥ kāyāyatanaṃ cāvaśyaṃ cakṣuḥkāyapratibaddhavṛttivāt /
spraṣṭavyadharmāyatane ca pūrvavat /
evaṃ yasyeti vistaraḥ /
evaṃ yasya śrotrādīnām anyatamad vipākaḥ /
tasyāpi catvāry āyatanāni vipākaḥ /
tad eva śrotrādīnām anyatamad āyatanaṃ kāyaspraṣṭavyadharmāyatanāni ca pūrvavat /
asti tat karmeti vistaraḥ /
paṃca yāvad ekādaśāyatanānīti saṃbhavataḥ /
na tu dvādaśāyatanāni vipākaḥ /
śabdāyatanasyāvipākasvabhāvatvāt /
atrācāryavasumitro vyākhyāpayati /
asti karma yasyaikam eva dharmāyatanaṃ vipāko vipacyata iti nopapadyate /
kiṃ kāraṇaṃ /
ākṣepakakarmaphalatvāj (Abhidh-k-vy 214) jīviteṃdriyasya /
yadi tāvat kāmadhātau jīvitaṃ vipāko vipacyate /
karmaṇas tatrāvaśyaṃ kāyajīviteṃdriye bhavataḥ kalalādyavasthāsu anutpanne ṣaḍāyatane /
utpanne tu ṣaḍāyatane saptabhir āyatanair bhavitavyaṃ /
cakṣurādibhiḥ ṣaḍbhir manaāyatanena ceti /
rūpadhātāv api saptabhir ārūpyadhātāv api manodharmaāyatanābhyām avaśyaṃ bhavitavyaṃ /
sakalajanmākṣepakaphalatvāj jīviteṃdriyasya /
ko vātra dhātur abhipreta iti brūmaḥ /
ārūpyadhātuḥ /
nanu ca tatrākṣepakakarmaphalatvāj jīviteṃdriyasya avaśyaṃ manaāyatanenāpi bhavitavyaṃ /
na ca jīviteṃdriyam eva vipāko vipacyate /
vedanāprabhāvitatvād vipākasyeti /
vedanayā 'pi tatra bhavitavyam iti /
atrocyate /
kṣaṇotpattim etat saṃdhāyoktaṃ /
yasmiṃ kṣaṇe ārūpyopapannasya vipākajaṃ cittaṃ na samudācarati /
tasmin kṣaṇe jīviteṃdriyam eva vipāko vipacyate /
vipākasya jīviteṃdriyasyaivotpādān manaāyatanasya cāsamudācārād iti kim arthaṃ tatsamudācāre manaāyatanam aparaṃ na bhavatīti tasya dve manodharmāyatane iti /
tad idaṃ vicāryate /
bhavaty evaṃ cāksepakasya karmaṇo jīviteṃdriyaṃ vipāka iti /
jīviteṃdriye ca vipacyamāne manaāyatanādīny api vipacyaṃte /
nāyatanāṃtaravipākaḥ pratiṣidhyate /
vipākahetur iha ciṃtyate /
asti tat karma yasyaikam eva dharmāyatanaṃ vipacyate /
nānyad āyatanam ity etāvad vivakṣitaṃ /
atha mataṃ jīviteṃdriyākṣepakasyaiva karmaṇo manaāyatanādīny api vipacyaṃte /
naikam āyatanam iti /
atra brūmaḥ /
tasyaiva karmaṇo 'nye 'pi manaāyatanādayas tatra vartamānā vipāko na punar anyasya karmaṇa iti /
kiṃ kṛto 'yaṃ niyamaḥ /
asti hi saṃbhavo yad ekasya karmaṇo nikāyasabhāgo vipākaḥ /
'nyasya jīviteṃdriyaṃ /
anyasyaiva ca manaāyatanādīni iti /
brūyās tvaṃ yathā yasya cakṣurāyatanaṃ /
tasya cakṣuḥkāyaspraṣṭavyadharmāyatanānīti vacane yasya cakṣurāyatanaṃ vipākaḥ /
tasya kāyāyatanam āvaśyakatvāt /
evaṃ manaāyatanādīny api tasyaiva karmaṇo vipāka iti /
tan na /
kvacid eva kasyacit pratibaddhavṛttitvāt /
na hi vinā kāyeṃdriyeṇa cakṣuriṃdriyaprādurbhāvo 'sti /
asaty api tu vipāke manasi jīviteṃdriyaprādurbhāvo 'stīti asamam etat /
ācāryasaṃghabhadras tv āha /
asti karma yasya dharmāyatanam eva vipāko vipacyate /
yasya jīviteṃdriyaṃ /
yasya cakṣurāyatanaṃ /
tasya paṃca /
cakṣuḥkāyarūpaspraṣṭavyadharmāyatanāni /
evaṃ yāvaj jihvāyatanaṃ /
yasya kāyāyatanaṃ /
tasya catvāraḥ /
kāyarūpaspraṣṭavyadharmāyanānīti /
rūpāvinābhāvitvāt rūpāyatanam api tasyaiva cakṣurnirvartakasya (Abhidh-k-vy 215) karmaṇo vipāka iti samayāntaram icchati /
ayaṃ tv ācāryo na rūpāyatanam avaśyaṃ tasyaiva karmaṇo vipāka ity aparaṃ pakṣam avalaṃbate /
yasya kāyāyatanaṃ /
tasya trīṇi /
yasya cakṣurāyatanaṃ /
tasya catvārīti /
na hy anyonyamavinābhāvino jīvitanikāyasabhāgādīny āvaśyakam ekasyaiva karmaṇo vipāka ity abhiprāyaḥ /
tāv etau pakṣau vibhāṣyakārair likhitau /
tayor yo yasmai rocate /
sa tena parigṛhyate /
ity alaṃ prasaṃgena /
atha kathaṃ kasyacit karmaṇa ekam āyatanaṃ vipāko vipacyate /
kasyacid yāvad ekādaśety ata āha /
vicitrāvicitraphalatvāt karmaṇo bāhyabījavad iti vistaraḥ /
padmadāḍimanyagrodhādīnāṃ bījāni vicitraphalāni /
mūlāṃkuranālapattrakeśarākiṃjalkakarṇikāraiś ca rūpyaṃ hi padmabījādīnāṃ /
anekaskaṃdhaśākhāviṭapapattrapallavāṃkurapuṣpaphalasamṛddhāś ca nyagrodhādayaḥ pādapā jaladharāyamāṇā dṛśyaṃte /
kānicid avicitraphalāni /
tadyathā yavagodhūmādīnāṃ bījāni
sbyor ba las bzhes bya ba las sbyor bas grub pa ni sbyor ba las byung ba dag ste /
sbyor ba las byung ba dag pa ni /
skyes nas thob pa can bsal ba'i phyir ro /
'dod pa na spyod pa'i thos pa las byung ba rnams zhes bya ba ni sangs rgyas kyi bka' thos pa las nges par byung ba gang dag yin pa de dag ni thos pa las byung ba'o /
bsams pa las byung ba rnams ni bsams pa las byung ba rnams kyi yin te zhes bya ba ni bsams pa las byung ba rnams kho na'i yin gyi /
mnyam dang khyad par can gyi yin /
sbyor byung de gnyis kho na'i yin /
zhes 'byung ba'i phyir thos pa las byung ba rnams kyi ni ma yin no /
bsgoms pa las byung ba ni med pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'dod pa'i khams mnyam par gzhag pa ma yin pa'i phyir bsgoms pa las byung ba dag med do /
bsams pa las byung ba ni med pa'i phyir ro zhes bya ba la /
bsams pa las byung ba med pa'i gtan tshigs ni gang gi tshe de dag sems par rtsol ba de kho na'i tshe de dag gi ting nge 'dzin nyid nye bar gnas par 'gyur ro zhes bya ba yin no /
de dag kyang zhes bya ba ni thos pa las byung ba la sogs pa'o /
chung ngu'i chung ngu dag ni thams cad kyi yin la zhes bya ba ni chung ngu'i chung ngu dag ni mnyam pa chung ngu'i chung ngu gzhan dag dang khyad par can chung ngu'i 'bring po la sogs pa gzhan brgyad kyi yang yin pas thams cad kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
chung ngu'i 'bring po dag ni brgyad kyi yin te zhes bya ba ni rnam pa chung ngu'i chung ngu dor te de ni dman pa'i phyir ro /
lugs ni de lta'o zhes bya ba ni 'di lta ste chung ngu'i chen po ni bdun gyi yin la /
'bring po'i chung ngu ni drug gi yin pa nas /
chen po'i chen po ni ngo bo gcig pa chen po'i chen po gzhan dag gi skal ba mnyam pa'i rgyu'i bar du yin pa ste /
de dang de dag ni dman pa yin pa'i phyir snga ma snga ma rnams ni dor bar bya'o /
skyes nas thob pa can gyi dge ba'i chos rnams zhes bya ba la skye bas thob pa ni skyes nas thob pa'o /
de 'di dag la yod pas skyes nas thob pa can dag go /
rnam pa dgu po thams cad phan tshun du skal ba mnyam pa'i rgyu yin te zhes bya ba ni chung ngu'i chung ngu rnams nas chen po'i chen po rnams kho na'i bar gyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin la chen po'i chen po ni chung ngu'i chung ngu rnams nas chen po'i chen po rnams kyi bar gyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
mngon par 'du byed pa las byung ba ma yin pa'i phyir mnyam pa dang khyad par can dag kho na'i ni ma yin te /
skal ba mnyam pa'i rgyu mngon par 'du byed pa'i las byung ba'i 'bras bu ni dman pa yin par mi 'dod kyi mngon par 'du byed pa med pa las byung ba'i ni ma yin no /
nyon mongs pa can rnams kyang de dang 'dra'o zhes bya ba ni brtsal ba las byung ba ma yin pa'i phyir rnam pa dgu po thams cad phan tshun du skal ba mnyam pa'i rgyu yin pas sngar byung ba thams cad kyang rang gi sa pa phyis 'byung ba thams cad kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin te /
'di la mnyam pa dang khyad par can nyid la ltos pa ni med do /
de dag ni go rims bzhin du bzhi dang gsum dang gnyis dang gcig dag gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no zhes bya ba la rnam par smin pa las skyes pa ni rnam par smin pa las skyes pa la sogs pa bzhi'i skal pa mnyam pa'i rgyu yin no /
spyod lam pa dag ni sprul pa ni spyod lam pa la sogs pa gsum kho na'i yin gyi rnam par smin pa las skyes pa rnams kyi ni ma yin te /
de dag ni mngon par 'du byed pa las byung ba ma yin pa nyid kyis dman pa'i phyir ro /
bzo'i gnas pa dag ni gnyis kyi yin no /
sprul pa dag ni sprul pa rnams kho na'i yin gyi gong ma rnams kyi ni ma yin te /
snga ma snga ma dag ni chos mngon par 'du byed pa med pa las byung ba yin pa'i phyir ro /
sprul pa'i sems bsam gtan bzhi'i 'bras bu 'dod pa na spyod pa yang yin te zhes bya ba ni bsam gtan bzhi po dag gi 'bras bu ste /
sprul pa'i sems 'dod pa na spyod pa ni bsam gtan dang po dang gnyis pa dang gsum pa dang bzhi pa'i 'bras bu yin pas rnam pa bzhi'o /
de yang go rims bzhin du bzhi dang gsum dang gnyis dang gcig dag gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no zhes bya bar sbyar te /
bsam gtan dang po'i 'bras bu ni bsam gtan dang po dang gnyis pa dang gsum pa dang bzhi pa'i 'bras bu'i ste /
bzhi'i skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
bsam gtan gnyis pa'i 'bras bu ni bsam gtan gnyis pa dang gsum pa dang bzhi pa'i 'bras bu'i ste /
gsum gyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
bsam gtan gsum pa'i 'bras bu ni bsam gtan gsum pa dang bzhi pa'i 'bras bu'i ste gnyis kyi yin no /
bsam gtan bzhi pa'i 'bras bu ni bsam gtan bzhi pa'i 'bras bu gzhan kho na'i ste /
gcig gi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
'dir gang gis de ltar nges pa'i rigs pa ci zhig yod ce na /
rigs pa de bstan par 'dod nas bsam gtan gong ma'i 'bras bu ni bsam gtan 'og ma'i 'bras bu'i ma yin no zhes bya ba rgyas par smos te /
sprul pa'i sems 'dod pa na spyod pa bsam gtan bzhi pa'i 'bras bu ni sprul pa'i sems 'dod pa na spyod pa bsam gtan dang po'i 'bras bu nas sprul pa'i sems 'dod pa na spyod pa bsam gtan gsum pa'i 'bras bu'i bar gyi skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
smras pa /
skal ba mnyam pa'i rgyu mngon par 'du byed pa can te /
'bad pa chen pos bsgrub par bya ba'i 'bras bu ni de ltar 'bad pa chen pos bsgrub par bya ba ma yin pa dman pa ma yin te /
'bad pa'i khyad par ji lta bus bsam gtan dang po nas bsam gtan gsum pa'i bar sgrub par byed pa de lta bu kho nas sgrub par byed pa ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
'bad pa'i khyad par ches mchog tu gyur pas sgrub par byed do /
de lta bas na 'bras bu yang 'bad pa'i khyad par mchog tu gyur pas sgrub par byed do zhes bya bar khong du chud par bya'o /
bsam gtan 'og ma'i 'bras bu ni bsam gtan gong ma'i 'bras bu'i skal ba mnyam pa'i rgyu yin gyi bsam gtan gong ma'i 'bras bu ni bsam gtan 'og ma'i 'bras bu'i ma yin no /
bsam gtan bzhi pa'i 'bras bu sbyar ba ji lta bar bsam gtan gsum pa dang gnyis pa'i 'bras bu yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
de nyid kyi phyir gsungs so zhes bya ba ni gang gi phyir skal ba mnyam pa'i rgyu mngon par 'du byed pa can gyi 'bras bu dman pa ma yin pa de'i phyir gsungs so zhes bya ba'i tha tshig go /
ci zhig gsungs she na /
zag pa med pa skyes pa zag pa med pa ma skyes pa'i rgyu ma yin pa yod dam zhes bya ba rgyas par smos te /
zag pa med pa sdug bsngal la chos shes pa skyes pa ni zag pa med pa sdug bsngal la chos shes pa'i bzod ba mi skye ba'i chos can rnams kyi rgyu ma yin pa lta bu ste /
sdug bsngal la chos shes pa ni mngon par 'du byed pa can nyid kyis sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dag pas khyad par du 'phags pa'i phyir ro /
'di ltar nyon mongs pa'i bral ba'i thob pa dang lhan cig la skye ba gang yin pa de ni khyad par du 'phags pa yin no /
khyad par can thams cad kyang dman pa'i rgyu ma yin pa lta bu ste /
dper na dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pa'i mi slob pa'i lam skyes pa ni lan cig phyir 'ong ba dang phyir mi 'ong ba'i lam phyis skye ba dag gi skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin pa lta bu'o /
rgyud gcig la nges pa'i zag pa med pa'i chos sngon thob pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rgyud gcig tu gtogs pa'i sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa ma 'ongs pa skad cig ma dang po kho na la thob pa de dag ni ma skyes pa la chos shes pa skad cig ma gnyis pa la skyes pa'i rgyu ma yin te /
'di ltar 'bras bu snga ba ni med do /
'di la ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dag pas sdug bsngal la chos shes pa chos snga ste /
de ni skyes zin pa'i phyir la de dag ni ma skyes pa'i phyir ro /
yang na 'di ltar skal ba mnyam pa'i rgyu ma 'ongs pa med pa'i yang phyir ro /
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa ma 'ongs pa dpag tu med pa zhig thob pa kho na yin gyi skyes pa ni ma yin no /
zag pa med pa'i chos sngar skyes pa zhes bya ba gyis par 'byung ba ni gang du ma skyes pa ni skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin no zhes thob pa tsam gyi chos shig dris par zad gyi [*kyi] chos skyes pa ni ma yin no /
da ni ci skyes pa yang skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin pa yod dam zhes khyad par gyi ngo bor 'bri ba yin no /
chen po chung ngu'i lta bu ste zhes bya ba ni khyad par can dman pa'i lta ba zhes bya ba'i tha tshig go /
'di lta ste 'bras bu gong ma las yongs su nyams pa ste dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu las yongs su nyams pa'am /
phyir mi 'ong ba'i 'bras bu las yongs su nyams pa 'bras bu 'og ma mngon du byed pa'i tshe ste phyir mi 'ong ba'i 'bras bu mngon du byed pa'am lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu mngon du byed pa'i tshe dgra bcom pa nyid gyi [*kyi] lam chen po'i chen po sngar skyes pa gang yin pa de ni phyir mi 'ong ba'i 'bras bu'am lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu phyis skyes pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin te /
dman pa'i phyir ro /
de bzhin du phyir mi 'ong ba'i 'bras bu las yongs su nyams pa'i phyir mi 'ong ba'i 'bras bu'i lam sngar skyes pa gang yin pa de ni lan cig phyir mi 'ong ba'i 'bras bu phyis skyes pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin te /
de dman pa'i phyir ro /
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa thob pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sdug bsngal la chos shes pa'i thob pa sngar skyes pa gang yin pa de ni skad cig ma phyi ma dang lhan cig skyes pa ste skad cig ma phyi ma sdug bsngal la chos su shes pa'i bzod pa'i mtshan nyid la sogs pa lam la rjes su shes pa'i bzod pa'i bar dag dang lhan cig skyes pa sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i thob pa rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
de dag ni dman pa'i phyir la de ni khyad par can yin pa'i phyir ro /
yang ji ltar na de dag ni dman pa nyid yin la de ni khyad par can nyid yin zhe na /
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa bas ni sdug bsngal la chos shes pa khyad par can yin te /
des gzhom par bya ba'i nyon mongs pa'i thob pa las rnam par grol ba'i phyir dang rgyus shin tu rgyas par byas pa'i phyir ro /
de lta bas na sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i thob pa rgyus shin tu rgyas par byas pa dag pas kyang sdug bsngal la chos shes pa'i thob pa'i khyad par can yin no /
de dag ni dman pa yin te de'i thob pa yin pa'i phyir ro /
gzhan yang rgyu gnyis po de nyid kyi phyir sdug bsngal la chos shes pa'i thob pa ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i thob pa skad cig ma dang po la skyes pa bas khyad par can yin la sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i thob pa de ni dman pa yin no /
de'i phyir de sngon du 'gro ba skad cig ma phyi ma dang lhan cig skyes pa sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i thob pa gzhan dag kyang rgyus shin tu rgyas par byas pa yin yang dman pa kho na yin no /
de lta bas na de dag gi skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin no /
mtshungs ldan rgyu ni sems dag dang sems byung zhes bya ba la /
ni zhes bya ba'i sgra ni nges par gzung ba'am /
mtshungs par ldan pa'i rgyu ni sems dang sems las byung ba dag kho na yin no zhes rim pa gzhan du sbyar ba yin no /
de lta na ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te mtshungs par ldan pa'i rgyu ni sems dang sems las byung ba kho na yin no /
zhes de tsam zhig brjod na ni dus tha dad las skyes pa rnams kyang dus tha dad pa las tha dad pa las skyes pa dag dang lhan cig mtshungs par ldan pa'i rgyur thal ba 'gyur la /
rgyu tha dad pa las skyes pa rnams kyang rgyu tha dad pa las skyes pa dag dang lhan cig mtshungs par ldan pa'i rgyur thal bar 'gyur te /
dus dang rgyud kyis tha dad pa da dag sems dang sems las byung ba ma yin no /
'o na ni rnam pa dang dmigs pa gcig pa dag yin no zhes bya ba ni gal te sems dang sems las byung ba dag rnam pa gcig pa ste /
sngon po la sogs pa'i rnam pa gcig pa can dang dmigs pa gcig pa ste /
sngon po la sogs pa'i dmigs pa gcig pa yin na /
de lta na de dag na mtshungs par ldan pa'i rgyu yin gyi gzhan du ni ma yin no /
de ltar na dus tha dad pa las skyes pa nyid dang rgyud tha dad pa las skyes pa nyid bzlog par 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
de lta na yang de nyid du thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni dus dang rgyud tha dad pa las skyes pa rnams phan tshun mtshungs par ldan pa'i rgyu nyid du thal bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
sems dang sems las byung ba dus dang rgyud tha dad pa las skyes pa rnams la yang rnam pa dang dmigs pa gcig pa nyid ni srid do /
rgyud tha dad pa las skyes pa rnams la yang thal bar 'gyur te zhes bya ba ni dus tha dad pa las skyes pa nyid gcig pu bstsal bar zad kyi /
mang po zla ba tshes pa la sogs pa la lta ba dag ni sems dang sems las byung ba rnam pa dang dmigs pa gcig pa rnams 'byung ngo /
rten mtshungs pa can rnams so zhes bya ba ni 'di dag la rten mtshungs shing tha mi dad pa yod pas na rten mtshungs pa dag ste /
mtshungs pa zhes bya ba'i sgra 'dra ba'i don yin par bzung na ni rigs 'dra ba'i phyir de nyid du thal bar 'gyur ro /
phan tshun 'bras bu'i don gyis na zhes bya ba ni ji ltar na 'gron pa rnams phan tshun gyi stobs kyis lhan cig lam du 'gro ba de bzhin du sems kyang sems las byung ba'i 'bras bu yin la /
sems las byung ba yang sems kyi yin pas na phan tshun du 'bras bu yin pa'i phyir don 'dis lhan cig 'byung ba'i rgyu yin no /
mtshungs pa lngas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mtshungs pa lnga po rten dang dmigs pa dang rnam pa dang dus dang rdzas mtshungs pa dag gis zhes bya ba'i tha tshig go /
mtshungs par ldan pa'i don gyis na zhes bya ba ni mtshungs par 'jug pa'i don gyis na mtshungs par ldan pa'i rgyu yin te /
ji ltar phan tshun stobs kyis lam du 'gro ba'i 'gron pa de dag nyid zas dang skom dang khrus dang mal cha dang stan la sogs pa yongs su spyad pa'i bya ba la 'dra bar sbyor ba de bzhin du 'di dag kyang phan tshun mtshungs par ldan pa nyid yin no /
de nyid kyi phyir gcig med na yang thams cad mtshungs par ldan pas zhes bya ba smos so /
kun 'gro lnga zhes bya ba ni de dag kun du 'gro ba yang yin la snga ma yang yin pas kun 'gro snga ma yin te /
kun du 'gro ba sngar skyes pa rnams zhes bya ba'i tha tshig go /
rang gi sa pa'i kun du 'gro ba'i chos sngar skyes pa rnams zhes bya ba ni phra rgyas kun du 'gro ba 'das pa dang da ltar byung ba rnams te /
nyon mongs pa can nyon mongs pa'i ngo bo nyid dang mtshungs par ldan pa dang kun nas bslang ba phyi ma 'das pa dang da ltar byung ba phyi ma rnams dang ma 'ongs pa rnams kyi kun du 'gro ba'i rgyu yin no /
bshad par bya'o zhes bya ba ni mdzod kyi gnas lnga pa las /
sdug bsngal rgyu mthong spang bya ba /
lta dang de bzhin the tshom dang /
gang de lhan cig ma 'dres pa'i /
ma rig gang yin kun du 'gro /
zhes bya ba 'dir bstan par bya ba yin /
nyon mongs pa can gyi chos kyi thun mong gi rgyu nyid yin pas na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir 'di ni nyon mongs pa can dag kho na'i rigs lnga char gyi yang kun du 'gro ba'i rgyu yin la skal ba mnyam pa'i rgyu ni nyon mongs pa can rnams kyi yang yin nyon mongs pa can ma yin pa rnams kyi yang yin pa de'i phyir logs shig tu rnam par gzhag go /
'di ji ltar nyon mongs pa can gyi chos kyi thun mong gi rgyu nyid yin zhes bya ba bstan pa'i phyir ris gzhan dag gi yang rgyu yin pa'i phyir te zhes bya ba smos te /
de dag gi mthus ni zhes bya ba ni kun du 'gro ba de dag gi mthus ris gzhan pa'i nyon mongs pa 'dod chags la sogs pa skye bar 'gyur ro /
de dag kyang gang zhe na /
kun du 'gro ba'i rgyu sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba'i ris gzhan ni kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba dag yin no /
kun du 'gro bas kun 'byung mthong bas spang bar bya ba'i ris gzhan ni sdug bsngal dang 'gog pa dang lam mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba dag yin no /
nyon mongs pa'i ris thams cad du 'gro zhing dmigs pa'am nyon mongs pa'i ris thams cad kyi rgyu'i dngos por 'gyur bas na kun du 'gro ba dag yin no /
de nyid kyi phyir nyon mongs pa thams cad ni 'jig tshogs la lta ba'i rtsa ba can yin no /
'jig tshogs la lta ba las rab tu skye ba dang 'jig tshogs la lta ba las kun 'byung ba yin no zhes gsungs te /
bdag tu 'dzin pa'i sgo nas 'dod chags dang nga rgyal dang khong khro ba la sogs pa kun 'byung ba'i phyir ro /
ji 'phags pa'i gang zag gi nyon mongs pa can gyi chos rnams kyang zhes bya ba ni 'phags pa'i gang zag gi kun du 'gro ba rnams ni mthong bas spang bar bya ba yin pa'i phyir thams cad spang pa kho na yin la 'dod chags la sogs pa ni slob pa rnams kun du spyod de /
de dag gi 'dod chags la sogs pa de dag ni kun du 'gro ba'i rgyu can ma yin no snyam du sems shing de skad du 'dri ba yin no /
nyon mongs pa can gyi chos rnams zhes bya ba ni bye brag tu ma phye ba'i phyir so so'i skye bo dang 'phags pa'i rgyud las skyes pa rnams zhes bya bar shes so /
mthong bas spang bar bya ba'i chos rnams kyi rnam par smin pa gang yin pa'o zhes bya ba 'di ni don yongs su rdzogs par bya ba'i phyir smos pa yin gyi 'di dper brjod pa ni ma yin no /
lung du ma bstan pa'i chos 'dus byas rnams zhes bya ba ni bsgribs la lung du ma bstan pa dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa rnams bzung ste bsgribs la lung du ma bstan pa dag ni 'dod pa'i khams kyi 'jig tshogs la lta ba dang mthar 'dzin par lta ba dang de dag dang mtshungs par ldan pa dang kun nas bslang ba'i chos rnams dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can gyi chos rnams so /
'dus byas smos pa ni nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa bstsal ba'i phyir te /
yang dag lung ma bstan bstan dag /
ces 'byung bas de gnyis lung du ma bstan pa yin pa'i phyir ro /
de la 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can gyi chos rnams ni ci rigs par 'jig tshogs la lta ba la sogs pa de dag nyid skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba dang lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyur gyur pa dag gis lung du ma bstan pa'i rgyu can yin gyi /
gzhan dag gis ni ma yin no /
sa gong ma pa rnams ni gzhan dag gis kyang yin no zhes bya ba der ni go sla'o /
ma bsgribs la lung du ma bstan pa rnams ni skal ba mnyam pa'i rgyus bsgribs la lung du ma bstan pa'i rgyu can yin no /
mi dge ba rnams ni 'dod pa na spyod pa'i 'dod chags la sogs pa yin no /
de dag kyang kun du 'gro ba'i rgyus 'jig tshogs la lta ba la sogs pa'i rgyu can yin te 'dir dper brjod pa ni 'di yin no /
mi dge ba rnams so zhes khyad par du ma byas par 'byung ba'i phyir mthong bas spang bar bya ba dang bsgom pas spang par bya ba rnams 'byung ste /
'di ni 'dir khungs gnyis pa yin no /
de dag las gzhan pa sdug bsngal gyi bden pa nyon mongs pa can gang yin pa'o zhes bya ba ni khungs gsum pa yin te /
de dag las gzhan pa sdug bsngal gyi bden pa nyon mongs pa can ni bye brag tu ma phye ba'i phyir mthong bas spang bar bya ba dang bsgom pas spang bar bya ba rnams gzung ste /
so so'i skye bo rnams kyi bzhin du 'phags pa rnams kyi bsgom pas spang bar bya ba yang kun du 'gro ba'i 'jig tshogs la lta ba'i rgyu can yin gyi 'jig tshogs la lta ba'i rgyu ni ma yin no zhes de ni bshad zin to /
'o na btags pa'i bshad pa ni zhes bya ba ni gal te mi dge ba lung du ma bstan pa'i rgyu can dag kyang yin gyi mi dge ba'i rgyu can 'ba' zhig ni ma yin na /
btags pa'i bshad pa yod de /
'phags pa'i gang zag 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa de las dang por nyon mongs pa can gyi sems pa mngon du byed pa gang yin pa'o zhes bya ba ji ltar drang /
btags pa'i bshad pa'i don ni 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa'i che ni 'phags pa'i gang zag gi sems pa lhan cig 'byung ba'i rgyu dang mtshungs par ldan pa'i rgyus mi dge ba'i rgyu can kho na yin gyi lung du ma bstan pa'i rgyu can ni ma yin te 'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba dag spangs pa'i phyir ro zhes bya ba yin par 'gyur ro snyam pa'i bsam pa 'dis rgol bar byed do /
bye brag tu smra bas de ni rgyu ma spangs pa la dgongs nas gsungs pa yin gyi zhes bya ba smos te btags pa'i bshad pa 'di ni lhan cig 'byung ba'i rgyu dang mtshungs par ldan pa'i rgyu las dgongs shing thugs la dgongs nas gsungs pa yin te /
sems pa de'i rgyu mthong bas spang bar bya ba 'jig tshogs la lta ba la sogs pa ni mthong ba'i lam gyis spangs zin pa'i phyir btags pa'i bshad pa las ma gsungs so /
mi dge ba rnams dang dge ba'i chos zag pa dang bcas pa rnams zhes bya ba ni mi dge ba rnams ni zag pa dang bcas pa kho na yin pas bye brag tu ma byas so /
dge ba dag ni rnam pa gnyis te /
zag pa dang bcas pa dag kyang yin zag pa med pa dag kyang yin pas de'i phyir dge ba zag pa dang bcas pa gang dag yin pa de dag rnam par smin pa'i rgyu yin gyi zag pa med pa dag ni ma yin no zhes bye brag tu byed do /
rnam par smin pa'i chos can yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni rnam par smin pa'i rang bzhin yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
stobs chung ba'i phyir te sa bon rul ba bzhin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ltar sa bon rul ba dag stobs chung ba'i phyir mngon par brlan kyang myu gu skye ba'i rgyur mi 'gyur ba de bzhin du lung du ma bstan pa'i chos rnams sred par mngon par brlan kyang rnam par smin pa skye ba'i rgyur mi 'gyur te stobs chug ba'i phyir ro /
zag pa med pa rnams ni stobs dang ldan yang sred pas mngon par ma brlan pa'i phyir rnam par smin pa 'grub par mi byed do /
dper na sa bon grung po skam po rnams chu dag gis ma brlan pa'i phyir myu gu 'grub par mi byed pa de dang 'dra'o /
snga ma dag ni rang gi mthu med pa yin no /
gzhan dag ni lhan cig byed pa'i rgyu gzhan med pa yin no /
gang dang ldan pa zhes bya ba ni khams gang dang ldan pa ste /
ldan pa ma yin pa 'dod pa la sogs pa dang ldan pa ma yin pa zag pa med pa rnams gang dang ldan pa'i rnam par smin pa zhig mngon par 'grub par byed par 'gyur /
rnam par smin pa ni ldan pa yin par 'gyur gyi mi ldan pa ni ma yin te /
'dod pa'i khams la sogs pa dang ldan pa'i chos kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
lhag ma rnams ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lhag ma mi dge ba rnams dang dge ba zag pa dang bcas pa rnams ni rnam pa gnyi ga yin zhing rnam pa gnyis yin pa'i phyir te /
stobs dang ldan pa dang mngon par brlan pa'i rnam pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba tha tshig go /
de dag ni rnam par smin pa 'grub par byed de /
dper na sa bon grung po mngon par brlan pa rnams kyis myu gu mngon par 'grub par byed pa dang 'dra'o /
rnam par smin pa'i rgyu zhig ces bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te rnam par smin pa zhes bya ba rnam par smin pas na rnam par smin pa'o zhes bya bar ngo bor bsgrub na ni rnam par smin pa'i rgyu zhes drug par bsdu ba yin no /
'on te bdag nyid rnam par smin par 'gyur bas zhes las su sgrub na ni de la rnam par smin pa nyid rgyu yin pas rnam par smin pa'i rgyu'o zhes las kyi gzhir bya ba yin no /
des na cir 'gyur zhes bya ba ni des des na nyes pa cir 'gyur zhes bya ba yin no /
gal te rnam par smin pa'i rgyu zhes bya bar ngo bo sgrub par bzung na ni mig rnam par smin pa las skyes pa yin no zhes bya bar der mi 'gyur te /
mig ni rnam par smin pa las skyes pa ma yin no /
'o na ci zhe na /
rnam par smin pa'i rgyu las las zhes bya ba'i tha tshig ste /
rnam par smin pa ni rgyu ma yin no /
'on te rnam par smin pa nyid rgyu yin pas zhes las su sgrub par gzung na ni /
las kyang rnam par smin par 'gyur bas rnam par smin pa yin pa'i phyir mig rnam par smin pa las skyes pa yin no zhes bya ba 'di ni 'grub mod kyi /
'on kyang las kyi rnam par smin pa zhes bya ba der ni mi 'gyur te /
rnam par smin pa ni las kho na la bya'i /
rnam par smin pa ni ma yin la /
las kyi rnam par smin pa zhes bya ba 'dir ni ngo bo sgrub pa'i don du bzhed kyi las su sgrub pa ni ma yin no /
de lta bas na las kyi rnam par smin pa zhes bya ba der mi 'gyur ro /
gnyis ka ltar yang rung ngo zhes sngar bshad zin to zhes bya ba ni /
rnam par smin pa las skyes pa dang rgyas las byung ba nang gi lnga /
zhes bya ba der bshad zin te /
der rnam par smin pa'i rgyu las skyes pa ni rnam par smin pa las skyes pa ste /
bar gyi tshig mi mngon par byas pa'i phyir ba lang gi shing rta zhes bya ba lta bu'o zhes bya ba ni ngo bo bsgrub par gzung ba yin no /
yang na 'bras bu'i dus su phyin pa'i las ni rnam par smin pa zhes bya ste /
rnam par smin par 'gyur ba'i phyir ro /
de las skyes pa ni rnam par smin pa las skyes pa rnams so zhes bya ba ni las su sgrub par gzung ba yin no /
'bras bu ni rnam par smin pa kho na yin pas rnam par smin pa'o zhes bya ba ni 'bras bu yin par brjod par 'dod na ni ngo bo sgrub pa kho nar yongs su gzung zhes bya ba'i tha tshig go /
de lta bas na mig ni rnam par smin pa las skyes pa yin no zhes bya ba yang bar gyi tshig mi mngon par byas te /
ngo bo sgrub par smin pa'i sgo nas kyang grub la las kyi rnam par smin pa zhes bya ba yang ngo sgrub pa smos pa'i sgo nas 'grub par 'gyur te /
sgras rtogs pa ni brjod par 'dod pa sngon du 'gro ba yin pa'i phyir ro /
mi 'dra bar smin pa ni rnam par smin pa'o zhes /
bya ba ni rgyu dang mi 'dra ba'i 'bras bu zhes bya ba'i tha tshig go /
rgyu ni lung du bstan pa kho na yin la 'bras bu ni lung du ma bstan pa kho na yin te /
lhan cig 'byung ba'i rgyu la sogs pa'i smin pa ni 'dra ba kho na yin pas khyad par du byas pa yin ni /
bstan bcos chos mngon pa las 'di skad du rnam par 'chad pas de'i phyir 'di skad du /
rnam par smin pa'i rgyu phung po gcig la zhes bya ba rgyas par 'god par byed de /
'di la thob pa dag ni shing ljon pa'i phyi shun bzhin du sems pa la sogs pa las tha dad par gnas pas de dag gi 'bras bu yang yongs su rdzogs par byed pa yin pa'i tshul du logs shig tu brjod do /
'di la phung po gcig yod pas na rnam par smin pa'i rgyu phung po gcig pa ste /
phung po gang la thob pa dag yod pa de nyid de la de dag gis skye ba la sogs pa yang yod pas phung po gcig pa yin no /
thob pa dag gi 'bras bu gang yin pa de nyid de dag gi skye ba la sogs pa'i yang yin pas 'bras bu thun mong ba'i phyir 'bras bu gcig pa can yin no /
rnam par smin pa'i rgyu phung po gnyis la 'bras bu gcig pa can ni lus dang ngag gi las dang de dag gi skye ba la sogs pa ste lus dang ngag gi las dag ni gzugs kyi phung por bsdus pa'i phyir la /
de dag gi skye ba la sogs pa ni 'du byed kyi phung por bsdus pa'i phyir phung po gnyis yin no /
de dag gi 'bras bu tha mi dad pa'i phyir 'bras bu gcig pa can yang yin no /
phung po gzhi la 'bras bu gcig pa can ni sems dang sems las byung ba dge ba dang mi dge ba skye ba la sogs pa dang bcas pa dag ste sems dang sems las byung ba de dag ni ci rigs par tshor ba dang 'du shes dang 'du byed dang rnam par shes pa'i phung pas bsdus pa'i phyir la skye ba la sogs pa ni 'du byed kyi phung pos bsdus pa'i phyir rnam par smin pa'i rgyu phung po bzhi yin no /
'bras bu thun mong ba'i phyir 'bras bu gcig pa can yin te /
sems kyang 'bras bu yang gzhan la sems las byung ba rnams kyi yang gzhan pa ni ma yin no /
'dod pa'i khams na mnyam par gzhag pa med pa'i phyir rnam par smin pa'i rgyu phung po lnga la 'bras bu gcig pa ni med do /
'di na gzugs kyi phung pos sdug bsngal lus dang ngag gi las ni sems dang sems las byung ba dag dang 'bras bu gcig par mi 'gyur te /
tshogs pa tha dad pa'i phyir ro /
phung po gsum pa can ni khams gsum char na yang med de /
sems dang sems las byung ba rnams ni gdon mi za bar 'bras bu gcig pa'i phyir dang ci rigs par phung po bzhi'i ngo bo nyid yin pa'i yang phyir ro /
gzugs kyi khams na rnam par smin pa'i rgyu phung po gcig la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni thob pa skye ba la sogs pa dang bcas pa ni 'du byed kyi phung pos bsdus pa'i phyir phung po gcig yin no /
de bzhin du 'bras bu thun mong pa'i phyir 'bras bu gcig pa can yang yin no /
'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa skye ba la sogs pa dang bcas pa yang de dang 'dra ba kho nar brjod par bya'o /
rnam par rig byed ni gzugs kyis bsdus pa'i phyir la skye ba la sogs pa ni 'du byed kyi phung po'i ngo bo nyid yin pa'i phyir phung po gnyis pa yin no /
'bras bu gcig pa can ni snga ma bzhin no /
dge ba'i sems mnyam par ma bzhag pa la ni rjes su 'jug pa'i gzugs med pas gzugs kyi phung po ma gtogs pa tshor ba la sogs pa'i phung pos bsdus pa'i phyir phung po bzhi pa yin no /
phung po lnga pa ni sems mnyam par bzhag pa na ste /
rjes su 'jug pa'i gzugs ni sems la sogs pa dang gcig tu 'byung ba'i phyir ro /
gzugs med pa'i khams na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de na gzugs thams cad med pa nyid pas rnam par smin pa'i rgyu phung po gcig pa dang phung po bzhi pa yin te /
de la thob pa skye ba la sogs pa dang bcas pa ni phung po gcig yin te /
snga ma bzhin no /
'gog pa'i snyoms par 'jug pa skye ba la sogs pa dang bcas pa yang rnam par smin pa'i rgyu phung po gcig pa yin no /
'bras bu gcig pa can yin no zhes bya ba ni go bar sla'o /
las kyang yod de zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi rnam par smin pa ni srog gi dbang po yin pa las de'i rnam par smin pa ni gdon mi za bar srog gi dbang po de dang de'i skye ba la sogs pa ldan pa ma yin pa rnams yin la /
de thams cad kyang chos kyi skye mched kyis bsdus pa'i phyir rnam par smin pa skye mched gcig rnam par smin par 'gyur ro /
gang gi yid kyi skye mched yin pa de'i ni gnyis te /
yid dang chos kyi skye mched dag go zhes bya ba ni yid kyi skye mched de'i tshogs pa la ni gdon mi za bar tshor ba la sogs pa dang skye ba la sogs pa lhan cig 'byung ba rnam par smin pa'i ngo bor 'gyur la /
tshor ba la sogs pa dang skye ba la sogs pa yang chos kyi skye mched kyis bsdus pa'i phyir rnam par smin pa yid dang chos kyi skye mched dang de gnyis rnam par smin par 'gyur ro /
gang gi reg bya'i skye mched yin pa yang de dang 'dra'o zhes bya ba ni reg bya'i skye mched de la gdon mi za bar skye ba la sogs pa yang yod pa'i phyir chos kyi skye mched kyang rnam par smin par 'gyur gyi reg bya'i skye mched 'ba' zhig pa ni ma yin pas de'i skye mched gnyis rnam par smin par 'gyur ro /
gang gi lus kyi skye mched yin pa de'i ni gsum ste lus kyi skye mched de nyid dang de ni gdon mi za bar 'byung ba bzhi tshan la brten pa'i phyir de'i rten reg bya'i skye mched 'byung ba bzhi tshan dad de'i skye ba la sogs pa yang yod pas de la gsum pa chos kyi skye mched kyang rnam par smin par 'gyur ro /
de dang 'dra'o zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi rnam par smin pa gzugs dang dri dang ro'i skye mched rnams las gang yang rung ba zhig yin pa de'i rnam par smin pa yang de bzhin du skye mched gsum po yin te /
gzugs la sogs pa gang yang rung ba'i skye mched de nyid dang de'i rten 'byung ba'i ngo bo nyid reg bya'i skye mched dang de'i skye ba la sogs pa'i ngo bo nyid chos kyi skye mched do /
gang gi mig gi skye mched yin pa de ni bzhi ste /
mig de nyid dang mig kyang gdon mi za bar lus la rag lus te /
'byung ba'i phyir lus kyi skye mched dang snga ma bzhin du reg bya dang chos kyi skye mched dag go /
gang gi rna ba dang sna dang lce'i skye mched dag yin pa yang de dang 'dra'o zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi rnam par smin pa rna ba la sogs pa gang yang rung ba zhig yin pa de'i rnam par smin pa yang de dang 'dra bar skye mched bzhi yin te /
rnam pa la sogs pa gang yang rung ba'i skye mched de nyid dang snga ma bzhin du lus dang reg bya dang chos kyi skye mched dag go /
las de yang yod de zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni skye mched lnga nas bcu gcig gi bar zhes ci rigs par sbyar ro /
rnam par smin pa skye mched bcu gnyis pa ni med de /
sgra'i skye mched rnam par smin pa'i ngo bo nyid med pa'i phyir ro /
'di la slob dpon dbyig bshes na re gang gi rnam par smin pa chos kyi skye mched gcig kho na smin par 'gyur ba'i las kyang yod de zhes bya ba mi 'thad do /
ci'i phyir zhe na /
srog gi dbang po ni 'phen par byed pa'i las kyi 'bras bu yin pa'i phyir ro /
re zhig gal te 'dod pa'i khams na las kyi rnam par smin par 'gyur na gdon mi za bar skye mched drug ma dod pa nur nur po la sogs pa'i gnas skabs na ni lus dang srog gi dbang po dag yod do /
skye mched drug don nas ni mig la sogs pa drug dang yid kyi skye mched bdun yod par 'gyur ro /
gzugs kyi khams na yang bdun to /
gzugs med pa'i khams na yang yid dang chos kyi skye mched dag gdon mi za bar yod par 'gyur te /
srog gi dbang po ni skye ba thams cad 'phen par byed pa'i 'bras bu yin pa'i phyir ro /
yang na 'dir khams gang las bsams zhes smras so /
gzugs med pa'i khams yin no /
de na yang srog gi dbang po ni 'phen par byed pa'i las kyi 'bras bu yin pa'i phyir gdon mi za bar yid kyi skye mched kyang yod par 'gyur la rnam par smin pa ni tshor bas rab tu phye pa'i phyir rnam par smin pa srog gi dbang po kho na rnam par smin par 'gyur ba yang ma yin pas de ni tshor ba la sogs pa yang yod par 'gyur ro zhe na /
bam po bcu dgu pa /
'dir smras pa /
'di ni skad cig ma skye ba las bsams nas bshad pa yin te /
skad cig ma gang la gzugs med par skyes pa'i sems rnam par smin pa las skyes pa kun du mi 'byung ba'i skad cig ma de la rnam par smin pa srog gi dbang po kho na 'byung ba'i phyir dang yid kyi skye mched ni kun du mi 'byung ba'i phyir rnam par smin par srog gi dbang po kho na rnam par smin par 'gyur na ci'i phyir de kun du 'byung ba'i tshe gzhan yid kyi skye mched kyang yod pas de'i rnam par smin pa yid dang chos kyi skye mched gnyis yin zhes rnam par 'chad par byed /
'di dpyad par bya ste /
srog gi dbang po ni 'phen par byed pa'i las kyi rnam par smin pa yin no zhes bya ba 'di ni yin na srog gi dbang po rnam par smin pa'i tshe yid kyi skye mched la sogs pa yang rnam par smin par 'gyur gyi /
skye mched gzhan rnam par smin pa yin pa ni mi 'gog go /
'dir ni rnam par smin pa'i rgyu bsam pa yin te gang gi chos kyi skye mched gcig kho na rnam par smin par 'gyur gyi skye mched gzhan ni ma yin pa'i las de yang yod de zhes bya ba 'di tsam zhig brjod par 'dod par zad do /
srog gi dbang po 'phen par byed pa'i las nyid la yid kyi skye mched la sogs pa yang rnam par smin par 'gyur gyi skye mched gcig kho na ni ma yin no zhe na /
'di la smra bar bya ste /
de la yid la sogs pa gzhan dag yod pa yang las de kho na'i rnam par smin pa yin gyi las gzhan gyi ni ma yin no zhes bya ba'i nges pa 'di cis byas /
ris mthun pa yang las gcig gi rnam par smin pa yin la /
srog gi dbang po yang gzhan gyi yin /
yid kyi skye mched la sogs pa yang gzhan kho na'i yin no zhes bya ba'i srid pa gang yin pa ni yod do /
gal te khyod ji ltar gang gis mig gi skye mched yin pa de ni mig dang lus dang reg bya dang chos kyi skye mched rnams so zhes bya ba'i skabs su gang gi rnam par smin pa mig gi skye mched yin pa de'i ni gdon mi za ba yin pa'i phyir lus kyi skye mched kyang yin pa de bzhin du yid kyi skye mched la sogs pa yang las de kho na'i rnam par smin pa yin no zhes bya bar 'gyur na /
de ni ma yin te /
'ga' zhig ni 'ga' zhig kho na la rag las te 'byung ba'i phyir te /
mig gi dbang po ni lus kyi dbang po med par 'byung ba med kyi srog gi dbang po ni rnam par smin pa'i yid med kyang 'byung ba yod pas 'di ni mi mtshungs so /
slob dpon 'dus bzang na re gang gi rnam par smin pa chos kyi skye mched kho na rnam par smin par 'gyur ba'i las kyang yod de /
gang gi srog gi dbang po yin pa'o /
gang gi mig gi skye mched yin pa de'i ni lnga ste /
mig dang lus dang gzugs dang reg bya dang chos kyi skye mched rnams so /
lce'i skye mched kyi bar du yang de dang 'dra'o /
gang gi lus kyi skye mched yin pa de'i ni bzhi ste /
lus dang gzugs dang reg bya dang chos kyi skye mched rnams so zhes zer te /
gzugs med na mi 'byung ba yin pa'i phyir gzugs kyi skye mched kyang mig sgrub par byed pa'i las de nyid kyi rnam par smin pa yin no zhes gzhung lugs gzhan zhig 'dod par byed do /
slob dpon 'di ni gzugs kyi skye mched las de kho na'i rnam par smin pa yin par nges pa med do zhes bya ba phyogs gzhan gang gi lus kyi skye mched yin pa de'i ni gsum mo /
gang gi mig gi skye mched yin pa de'i ni bzhi'o zhes bya ba'i rjes su 'brang ste /
srog gi dbang po dang ris mthun pa la sogs pa phan tshun med na mi 'byung ba rnams gdon mi za bar las gcig kho na'i rnam par smin pa yin pa ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
rnam par bshad pa byed pa rnams kyis phyogs de gnyis bris pa la de dag gang zhig gang la dad pa de des yongs su bzung bar zad de /
zhar la 'ongs pas chog go /
yang ji ltar na las kha cig gi rnam par smin pa ni skye mched gcig rnam par smin par gyur pa nas kha cig gi ni bcu gcig gi bar yin zhe na /
de'i phyir las kyi 'bras bu sna tshogs dang sna tshogs ma yin pa'i phyir zhes bya ba rgyas par smos so /
padma dang bal po se'u dang shing n+ya gro dha la /
sogs pa dag gi sa bon te padma la sogs pa'i sa bon ni 'bras bu rtsa ba dang myu gu dang sdong bu dang 'dab ma dang ze ba dang ze 'bru dang snying po sna tshogs pa yin la /
shing n+ya gro dha la sogs pa yang yal ga'i mdo dang yal ga dang 'dab ma dang mgo lcog dang myu gu dang me tog dang 'bras bu du ma phun sum tshogs pa sprin lta bur snang ngo /
kha cig ni 'bras bu sna tshogs pa ma yin te /
'di lta ste nas dang gro la sogs pa'i sa bon dag lta bu'o /
ekarūpaphalatvāt /
bījadharmataiṣā /
ekadhvikasya karmaṇo 'tītasya traiyadhviko vipāko vipacyate atītapratyutpannānāgataḥ /
na tu dvaiyadhvikasyāpy atītasya pratyutpannasya caikādhviko 'nāgataḥ /
na tu viparyayād iti /
bahukṣaṇikasya karmaṇa ekakṣaṇikaḥ
'bras bu ngo bo gcig pa'i phyir te 'di ni sa bon gyi chos nyid yin no /
las dus gcig pa'i ste 'das pa'i rnam par smin pa dus gsum pa ste 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba rnam par smin par ni 'gyur gyi las dus gnyis pa yang ste 'das pa dang da ltar byung ba'i yang dus gcig pa ste ma 'ongs pa ni ma yin no /
bzlog pa ni ma yin no zhes bya ba ni las skad cig ma mang po'i skad cig ma gcig pa ste /
mā bhūd atinyūnaṃ hetoḥ phalam iti vartate rgyu bas 'bras bu ha cang nyung bar 'gyur du 'ong ba'i phyir ro zhes bya bar sbyar ro /
na ca karmaṇā saha vipāko vipacyate /
sahotpanne sahabhūsaṃprayuktakahetvor vyāpārāt /
vipākahetoś ca visadṛśapākāpekṣatvāt
rnam par smin pa ni las dang lhan cig tu rnam par smin pa yang ma yin te /
lhan cig skyes pa ni lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu dag bya ba byed pa'i phyir la rnam par smin pa'i rgyu ni mi 'dra bar smin pa la ltos pa'i phyir ro /
nāpy anaṃtaraṃ vipāko vipacyate /
kiṃ kāraṇaṃ /
samanaṃtarapratyayaākṛṣṭatvāt samanaṃtarakṣaṇasya /
yasmāt samanaṃtarakṣaṇaḥ samanaṃtarapratyayabalenākṛṣṭo na vipākahetubalena
rnam par smin pa mjug thogs su rnam par smin pa yang ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
mjug thogs kyi skad cig ma ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyis drangs pa'i phyir te /
'di ltar mjug thogs kyi skad cig ma ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyi stobs kyis drangs pa yin gyi mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen 'di rnam par smin pa'i rgyu yin yang /
yady apy asau samanaṃtarapratyayo vipākahetuḥ itthaṃ caitad eva /
yasmāt samanaṃtarakṣaṇo vipākahetoḥ samanaṃtarapratyayāt kadācit kuṣalaḥ kadācid akuśalaḥ kadācid avyākṛtaḥ /
anyathā hi avyākṛta eva syāt /
atha vā samanaṃtarakṣaṇasya avipākasvabhāvasya samanaṃtarapratyayākṛṣṭatvād ity abhiprāyaḥ /
pravāhāpekṣo hi vipākahetuḥ cittacaittādipravāhe sati atikrāṃte vipākahetur vipākaṃ dadyāt /
dharmataiṣety abhiprāyaḥ
rnam par smin pa'i rgyu'i stobs kyis drangs pa ni ma yin no /
'di ni de lta bu kho na yin te /
'di ltar mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen rnam par smin pa'i rgyu las mjug thogs kyi skad cig ma res 'ga' ni dge ba res 'ga' ni mi dge ba res 'ga' ni lung du ma bstan par 'byung ngo /
de lta ma yin no lung du ma bstan pa kho nar 'gyur ro /
rnam pa gcig tu mjug thogs kyi skad cig ma rnam par smin pa'i ngo bo nyid ma yin pa mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyis drangs pa'i phyir ro /
rnam par smin pa'i ngo bo nyid ni ma yin te /
mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyis ma drangs pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
rnam par smin pa'i rgyu las 'bras bu smin pa ni rgyun la ltos pa yin no zhes bya ba ni sems dang sems las byung ba'i rgyun yod na rnam par smin pa'i rgyu 'das pas rnam par smin pa'i 'bras bu 'byin par 'gyur te /
'di ni chos nyid yin no snyam du bsams pa'o /
(II /
56ab) uktam eṣām arthato 'dhvaniyama iti /
arthata ukto na śabdata ity arthaḥ
'di dag gi dus nges pa don gyis ni bshad mod kyi zhes bya ba ni don gyis bshad kyi rang gi sgras ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
dvividhaṃ hi vacanaṃ svaśabdābhitaṃ arthoktaṃ ca brjod pa ni rnam pa gnyis te /
rang gi sgras bstan pa dang don gyis bshad pa'o /
ji lta zhe na /
kathaṃ /
sabhāgahetuḥ sadṛśāḥ svanikāyabhuvo 'grajāḥ
skal mnyam rgyu ni 'dra ba'o /
rang ris sa pa'o sngar skyes rnams /
tathā /
sarvatragākhyaḥ kliṣṭānāṃ svabhūmau pūrvasarvagā
zhes bya ba dang de bzhin du /
kun 'gro zhes bya nyon mongs can /
rnams kyi rang sar kun 'gro lnga /
(Abhidh-k-vy 216) /
iti vacanāt /
sabhāgasarvatragahetū atītapratyutpannāv eva sto nānāgatau
zhes 'byung ba'i phyir skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba'i rgyu dag ni 'das pa dang da ltar byung ba dag kho na yod kyi ma 'ongs pa dag ni med do /
aviśeṣavacanād eva sahabhūsaṃprayuktakavipākahetavas traiyadhvikā ity arthata uktāḥ /
sabhāgasarvatragahetū eva hi pūrvotpannau
lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa dang rnam par smin pa'i rgyu dag ni khyad par ma smos pa nyid kyi phyir don gyis na dus gsum pa yin no zhes bshad pa yin no /
skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba'i rgyu dag kho na sngar skyes pa yin la /
pūrvotpannāv eva ca tāv ity avadhāraṇāt /
parasparaphalatvavacanāt /
ciṃtādyakuśalādisvābhāvyāc caiṣām anadhvapatitatvaṃ vyāvartitaṃ
sngar skyes pa kho na yang de dag yin no zhes nges par gzung ba'i phyir dang phan tshun du 'bras bu nyid yin par 'byung ba'i phyir dang sems la sogs pa dang mi dge ba la sogs pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir 'di rnams dus su ma gtogs pa nyid bzlog pa yin no /
sūtryata iti /
sūtraṃ sūtrī vā kriyate sūtryate
mdor bya ste zhes bya ba ni bsdus te /
mdor bya ba 'am mdor ma byas pa mdor bya ba yin no /
uktaṃ cātra kāraṇam iti /
katham uktaṃ /
niṣyaṃdaphalena hi saphalaḥ sabhāgahetuḥ
'dir gtan tshigs ni bshad zin to zhes bya ba ji ltar bshad ce na /
skal ba mnyam pa'i rgyu ni rgyu mthun pa'i 'bras bus 'bras bu dang bcas pa yin na /
tac cānāgatasyāyuktaṃ pūrvapaścimatābhāvād iti evamādi de yang ma 'ongs pa la rigs pa ma yin te /
snga phyi med pa'i phyir ro zhes bya ba de lta bu la sogs pa yin te /
yac caitat kāraṇam uktaṃ sabhāgahetoḥ /
sarvatragahetor apy uktarūpaṃ veditavyaṃ
skal ba mnyam pa'i rgyu'i gtan tshigs bshad pa gang yin pa de ni kun du 'gro ba'i rgyu'i gtan tshigs bshad pa'i ngo bo yin par yang rig par bya'o /
sabhāgahetukalpo hi sarvatragahetuḥ /
sabhāgahetur hi kliṣṭaḥ kliṣṭānāṃ /
sarvatragahetur api kliṣṭaḥ kliṣṭānām eva
kun du 'gro ba'i rgyu ni skal ba mnyam pa'i rgyu dang 'dra ste /
skal ba mnyam pa'i rgyu ni nyon mongs pa can rnams kyi rgyu nyon mongs pa can yin no /
kun du 'gro ba'i rgyu yang nyon mongs pa can rnams kyi rgyu nyon mongs pa can kho na yin la /
kliṣṭadharmasāmānyakāraṇatvena tv ayaṃ sabhāgahetuḥ pṛthag vyavasthāpyata ity uktam etat 'di ni nyon mongs pa can gyi chos spyi'i rgyu yin pa nyid kyis skal ba mnyam pa'i rgyu las logs shig tu rnam par bzhag go zhes de ni bshad zin to /
sabhāgahetuvad eva cāyaṃ nānāgataḥ /
niṣyaṃdaphalena ca saphala iti /
tadvad evāsya vārttā /
tryadhvakās traya iti /
tryadhvakā eva trayas traya eva tryadhvakā iti avadhāraṇāt /
kāraṇahetur anyathā bhavati /
kathaṃ cānyathā /
sarvādhvagaś cadhvavinirmuktaś ceti
'di ni skal ba mnyam pa'i rgyu kho na bzhin du ma 'ongs pa yang med la rgyu mthun pa'i 'bras bus 'bras bu dang bcas pa yang yin pas 'di'i tshul ni de kho na dang 'dra'o /
gsum po dag ni dus gsum pa zhes bya ba ni dus gsum pa kho na gsum yin la /
gsum kho na yang dus gsum pa yin no zhes nges par gzung ba'i phyir byed rgyu'i rgyu ni de lta ma yin par 'gyur ro /
ji ltar de lta ma yin zhe na /
byed rgyu'i rgyu ni dus nges pa ma bstan pas dus thams cad pa dang dus dang bral bar yang rig par bya'o zhes bya ba smos te /
svato 'nye hi svabhāvavarjyāḥ sarvadharmāḥ kāraṇahetur iti /
ata evam eva bhavati nānyathā /
(II /
56cd) hetuḥ phalam iti anyonyāpekṣayaitat dvayam ity ataḥ pṛcchati /
kiṃ punas tat phalaṃ yasyaitaddhetavaḥ iti
rang las gzhan pa rang gi ngo bo ma gtogs pa chos thams cad ni byed rgyu'i rgyu yin no /
de'i phyir na de ltar 'gyur gyi gzhan du ni ma yin no /
rgyu dang 'bras bu zhes bya ba 'di gnyis ni phan tshun ltos pa yin pas de'i rgyu de dag gang gi yin pa'i 'bras bu de gang zhe na zhes 'dri'o /
saṃskṛtasavisaṃyogaṃ phalam iti 'dus byas bral bcas 'bras bu yin /
ākāśāpratisaṃkhyānirodhavarjyāḥ sarvadharmāḥ phalam ity uktaṃ bhavati /
evaṃ tarhīti vistaraḥ
zhes bya ba ni nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa ma gtogs pa chos thams cad 'bras bu yin no zhes bshad par 'gyur ro /
phalatvād asaṃskṛtasya phalam asaṃskṛtam iti kṛtvā hetunā svato 'nyenāsya bhavitavyaṃ /
yasya hetos tad asaṃskṛta phalaṃ /
hetutvāc cāsaṃskṛtasya svato 'nyenāsya phalena bhavitavyaṃ /
yasya phalasya tad asaṃskṛtaṃ hetuḥ
de lta na 'o na ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dus ma byas 'bras bu yin pa'i phyir te /
'dus ma byas 'bras bu yin pas na 'di'i bdag nyid las gzhan pa 'dus ma byas de gang gi 'bras bu yin pa'i rgyu gzhan zhig kyang yod par 'gyur la 'dus ma byas rgyu yin pa'i phyir 'di'i bdag nyid las gzhan pa 'dus ma byas de gang gi rgyu yin pa'i 'bras bu gzhan zhig kyang yod par 'gyur ro zhe na /
'dus ma byas la rgyu dang 'bras bu de dag med de /
nsaṃskṛtasya te hetuphale /
asaṃskṛtaṃ pratisaṃkhyānirodhalakṣaṇaṃ visaṃyogaphalaṃ bhavati
bral pa'i 'bras bu ni 'dus ma byas so sor brtags pas 'gog ba'i mtshan nyid yin no /
de la ni rgyu gzhan med de /
na ca tasya hetur ajanyatvāt /
hetuś ca bhavati saṃskṛtotpādāvighnabhāvāvasthānāt
bskyed par bya ba ma yin pa'i phyir ro /
rgyu ni yin te /
'dus byas skye ba la bgegs mi byed pa'i ngo bor gnas pa'i phyir ro /
na ca tasya phalaṃ vyavasthāpyate de la 'bras bu rnam par gzhag pa yang med de /
phalapratigrahaṇadānāsamarthatvāc ca /
ata eva ca ṣaḍvidhahetvasaṃbhavād iti vistaraḥ
'bras bu 'dzin pa dang dmigs pa'i mthu med pa'i phyir ro /
de nyid kyi phyir rgyu rnam pa drug mi srid pa'i phyir dang zhes bya ba rgyas par smos so /
na sahabhūhetur asya saṃprayuktakahetur vā saṃbhavati 'di la lhan cig 'byung ba'i rgyu dang mtshungs par ldan pa'i rgyu ni mi srid do /
tena kasyacid dharmasyāsahabhavatvāt /
asaṃprayogāc ca /
na sabhāgahetur asya kaścid bhavati /
asaṃskṛtasyāsadṛśatvāt /
samānabhūmitvāyogāc ca /
ata eva cāsya na sarvatragahetuḥ /
asya cākliṣṭatvāt /
(Abhidh-k-vy 217) na cāsya vipākahetuḥ /
asaṃskṛtasyāvipākasvabhāvatvāt /
vipāko hi sattvasaṃkhyāto dhātupatito dharmaḥ
de dang chos 'ga' yang lhan cig mi 'byung ba'i phyir dang mtshungs par mi ldan pa'i phyir ro /
'di la skal ba mnyam pa'i rgyu yang 'ga' yang med de /
'dus byas dang mi 'dra ba'i phyir dang sa mtshungs pa nyid du mi rung ba'i phyir ro /
de nyid kyi phyir dang de nyon mongs pa can ma yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu yang med de /
rnam par smin pa'i ngo bo nyid ma yin pa'i phyir 'di la rnam par smin pa'i rgyu yang med de /
rnam par smin pa'i chos ni sems can du bgrang ba dang khams su gtogs pa yin no /
anutpādyatvād eva cāsyaite hetavo na bhavaṃti /
anutpādyatvād eva cāsya kāraṇahetur na bhavati /
ata evocyate /
kasmān mārgo visaṃyogasya kāraṇahetur neṣyate
bskyed par bya ba ma yin pa kho na'i phyir yang de la rgyu 'di dag med do /
bskyed par bya ba ma yin pa nyid kyi phyir 'di la byed rgyu'i rgyu yang med de /
de nyid kyi phyir /
ci'i phyir lam 'bral ba'i byed rgyu'i rgyur mi 'dod ce na /
yasmāt sa utpādāvighnabhāvena vyavasthāpitaḥ /
na cāsaṃskṛtam utpattimad iti
'di ltar de ni skye ba la bgegs mi byed pa'i ngo bor rnam par gzhag pa yin na 'dus ma byas ni skye ba dang ldan pa ma yin no zhes bya ba smos so /
anadhvapatitatvāc cāsya hetavo na bhavanti /
adhvapatitasya hi dharmasya hetur vyavasthāpyate /
evaṃ ṣaḍvidhahetvasaṃbhavān nāsaṃskṛtasya hetuḥ
dus su ma gtogs pa'i phyir yang 'di la rgyu dag med de /
rgyu ni dus su gtogs pa'i chos kyi yin par rnam par gzhag go /
de ltar na rgyu rnam pa drug mi srid pa'i phyir 'dus ma byas la rgyu med do /
paṃcavidhaphalāsaṃbhavāc ca nāsaṃskṛtasya phalaṃ /
kasmāt /
sāmānyatas tāvad adhvavinirmuktasya phalapratigrahaṇadānāsamarthatvāt /
tathā hy uktaṃ
'bras bu rnam pa lnga mi srid pa'i phyir 'dus ma byas la 'bras bu yang med do /
ci'i phyir zhe na /
re zhig spyir dus las rnam par grol ba la 'bras bu 'dzin pa dang smin pa'i mthu med pa'i phyir te /
'di skad du /
vartamānāḥ phalaṃ paṃca gṛhṇanti /
dvau prayacchataḥ /
ity evamādi /
kiṃ ca na tāvad adhipatiphalaṃ bhavati /
tad dhi sahotpannaṃ paścādutpannaṃ ceṣyate /
apūrvaḥ saṃskṛtasyaiva saṃskṛto 'dhipateḥ phalam iti /
tac cānutpattimad iti nāsya sahajaṃ paścājjātaṃ vā phalaṃ bhavati
lnga po da ltar 'bras bu dag /
'dzin te gnyis ni 'byin par byed /
ces bya ba de lta bu la sogs pa 'byung ba yin no /
gzhan yang re zhig bdag po'i 'bras bu ni med de de ni /
sngon 'byung ma yin 'dus byas ni /
'dus byas kho na'i bdag po'i 'bras /
zhes 'byung bas lhan cig skyes pa dang phyis byung ba yin na /
de yang skye ba dang ldan pa ma yin pas 'di la 'bras bu lhan cig skyes pa dang phyis skyes pa med do /
anutpattimattvād eva /
na ca niṣyandaphalam /
utpattimato hi sadṛśo dharma utpattimān niṣyandaphalam
skye ba dang ldan pa ma yin pa nyid kyi phyir rgyu mthun pa'i 'bras bu yang med do /
rgyu mthun pa'i 'bras bu ni skye ba dang ldan pa dang 'dra ba'i chos skye ba dang ldan pa yin no /
ata eva ca na puruṣakāraphalaṃ asaṃskṛtasya puruṣakārābhāvāt /
yasya hi balena ya utpadyate prāpyate vā /
sa tasya puruṣakāraphalaṃ
da nyid kyi phyir dang skyes bu'i byed pa med pa'i phyir 'dus ma byas la skyes bu byed pa'i 'bras bu yang med de /
gang gi mthus gang zhig skye ba'am 'thob pa de ni de'i skyes bu'i byed pa'i 'bras bu yin no /
ata eva ca na visaṃyogaphalaṃ /
mārgasyaiva hi balena visaṃyogaḥ prāpyaḥ
de nyid kyi phyir na bral ba'i 'bras bu yang med de /
bral ba ni lam gyi stobs kho nas 'thob na lam de yang 'dus byas yin no /
na cāsaṃskṛto mārga iti /
na cāpi vipākaphalaṃ /
vipākahetuvaidharmyāt /
sāsravo hi vipākahetuḥ /
na cāsaṃskṛtaṃ sāsravam iti /
atha vā paṃcavidhahetuvaidharmyāt paṃcavidhaphalāsaṃbhava iti nāsaṃskṛtasya phalaṃ sambhavati /
yad mārgo visaṃyogasya kāraṇahetur neṣyate kasyedānīṃ tat phalaṃ
rnam par smin pa'i rgyu dang chos mi mthun pa'i phyir rnam par smin pa'i 'bras bu yang med de /
rnam par smin pa'i 'bras bu rgyu ni zag pa dang bcas pa yin na /
'dus ma byas ni zag pa dang bcas pa yang ma yin no /
rnam pa cig tu na rgyu rnam pa lnga dang chos mi mthun pa'i phyir 'bras bu rnam pa lnga mi srid pas 'dus ma byas la 'bras bu mi srid do /
gal te lam 'bral ba'i byed rgyu'i rgyu yin par mi 'dod na /
da ni de gang gi 'bras bu yin te /
hetumatā hi phalena bhavitavyaṃ kathaṃ vā kena vā prakāreṇa tat phalaṃ 'bras bu ni rgyu dang ldan par 'gyur dgos so /
yang na ji ltar de rnam pa gang gis na 'bras bu yin zhe na /
āha /
yat tāvad uktaṃ kasyedānīṃ tat phalam iti mārgasya
smras pa /
re zhig de gang gi 'bras bu yin zhes gang smras pa de ni lam gyi yin no /
yad apy uktaṃ kathaṃ vā tat phalam iti phalaṃ tadbalena mārgabalena prāpter ity arthaḥ /
atha vaivaṃ padasaṃbandhaḥ
de ji ltar 'bras bu yin zhes gang smras pa ni de'i stobs kyis 'thob pa'i phyir 'bras bu yin te lam gyi stobs kyis 'thob pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
kasya tat phalam iti /
mārgasya tat phalaṃ /
katham vā tat phalam iti /
tadbalena prāpter iti /
prāptir eva tarhi mārgasya phalaṃ prāpnoti /
tasyām eva prāptau tasya mārgasya sāmarthyāt na visaṃyogaḥ
yang na tshig 'di ltar sbyar te /
de gang gi 'bras bu yin zhe na lam gyi 'bras bu yin no /
de ji ltar na 'bras bu yin zhe na /
de'i stobs kyis 'thob pa'i phyir ro zhes bya'o /
'o na ni lam de thob pa de kho na la nus pa'i phyir thob pa kho na lam gyi 'bras bu yin gyi bral ba ni ma yin no /
kiṃ /
mārgasya phalam ity adhikṛtaṃ
ci zhe na /
lam gyi 'bras bu zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
tatrāsāmarthyād iti /
evaṃ tatra visaṃyoge mārgasyāsāmarthyād ity arthaḥ
de la nus pa med pa'i phyir zhes bya ba yin te /
lam ni bral ba la nus pa med pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tasmān na ca tāvad asya mārgaḥ kathaṃcid api hetuḥ de lta bas na re zhig lam ni ji ltar yang 'di'i rgyu ma yin te /
ṣaṇṇāṃ hetūnām anyatamo 'pi hetur asya mārgo na bhavati /
phalaṃ cāsya visaṃyogaḥ
lam ni 'di'i rgyur rgyu drug po dag las gang yang ma yin no /
bral ba ni 'di'i 'bras bu yin te /
prāpyaṃ phalaṃ na janyam ity abhiprāyaḥ thob par bya ba'i 'bras bu yin gyi bskyed par bya ba ni ma yin no snyam du bsams pa'o /
paṃcavidho hi hetur iti kecid icchaṃti /
kārako jñāpako vyaṃjako dhvaṃsakaḥ prāpakaś ceti
kha cig ni byed pa po dang shes par byed pa dang gsal bar byed pa dang 'jig par byed pa dang 'thob par byed pa zhes bya ba'i rgyu rnam pa lngar 'dod de /
kārako hetur bījam aṃkurasya /
jñāpako dhūmo (Abhidh-k-vy 218) 'gneḥ
byed pa po'i rgyu ni myu gu'i sa bon lta bu'o /
shes par byed pa ni me'i du ba lta bu'o /
vyaṃjako dīpo ghaṭasya /
dhvaṃsako mudgaro ghaṭasya /
prāpako ratho deśāṃtaraprāpaṇīyasyeti /
tad evaṃ mārgaḥ prāpako 'sya /
na janako hetuḥ
gsal bar byed pa ni bum pa'i mar me lta bu'o /
'jig par byed pa ni bum pa'i tho ba lta bu'o /
thob par byed pa ni yul gzhan du phyin par bya ba'i shin rta lta bu'o zhes zer ro /
prāpyaṃ ca visaṃyogaphalaṃ na janyam iti darśitaṃ bhavati /
athāsaty adhipatiphala iti vistaraḥ /
asaṃskṛtasya yadi phalaṃ syāt adhipatiphalaṃ syāt /
tasya kāraṇahetutvena vyavasthāpanāt /
nāsaṃskṛtasya te iti vacanāt tad apy asya nivāritam iti paricchinne codakaḥ pṛcchati /
athāsaty adhipatiphale katham asaṃskṛtaṃ kāraṇahetuḥ /
utpattyanāvaraṇabhāvena kāraṇahetuḥ
de ltar na lam ni 'di thob par byed pa yin gyi skyed par byed pa'i rgyu ni ma yin la bral ba'i 'bras bu yang thob par bya ba yin gyi bskyed par bya ba ni ma yin no zhes bstan par 'gyur ro /
yang ba dag po'i 'bras bu yang med na go zhes bya ba rnas par 'byung ba ni gal te 'dus ma byas la 'bras bu zhig yod par gyur na de ni byed rgyu'i rgyu nyid du rnam par gzhag pa'i phyir bdag po'i 'bras bu yin par 'gyur grang na /
'dus ma byas la de dag med /
ces 'byung ba'i phyir 'di la de yang bzlog ste bkag pa dang rgol bar byed pa /
yang na bdag po'i 'bras bu yang med na go ji ltar na 'dus ma byas byed rgyu'i rgyu yin zhes 'dri bar byed do /
utpattyanāvaraṇabhāvavacanāt /
saṃskṛtam eva pratīdam asaṃskṛtam kāraṇahetur vyavasthāpyate /
nāsaṃskṛtaṃ pratīti darśitaṃ bhavati
skye ba la mi sgrib ba'i dngos pos byed rgyu'i rgyu yin te skye ba la mi sgrib pa'i dngos ngo zhes smos pa'i phyir 'dus ma byas 'di ni 'dus byas kho na'i byed rgyu'i rgyur rnam par gzhag gi 'dus ma byas kyi ni ma yin no zhes bstan pa yin no /
kasmād asya saṃskṛtavat phalaṃ na vyavasthāpyata ity ata āha ci'i phyir 'dus byas bzhin du 'di'i 'bras bu rnam par mi gzhag ce na /
na cāsya phalam asti /
adhvavinirmuktasya phalapratigrahaṇadānāsamarthatvād iti
de'i phyir /
dus las grol ba la 'bras bu 'dzin pa dang smin pa'i mthu med pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
adhvasaṃgṛhītasyaiva hi dharmasya phalapratigrahaṇadānasāmarthyam asti nānyasya dus kyis bsdus pa'i chos kho na la 'bras bu 'dzin pa dang smin pa'i mthu yod kyi gzhan la ni med de /
vakṣyati hi /
vartamānāḥ phalaṃ paṃca gṛhṇanti dvau prayacchata iti /
uktaṃ tu paryāyeṇa hetur iti /
paryāyeṇoktaṃ na svaśabdenety arthaḥ
lnga po da ltar 'bras bu dag /
'dzin te gnyis ni 'byin par byed /
ces 'chad par 'gyur ro /
rnam grangs kyis gsungs so zhes bya ba ni sgra gzhan gyis bshad kyi /
te 'py anityā iti /
te 'py anityā evety avadhāraṇād arthān na nityo hetur ity uktaṃ bhavati
rang gi sgras ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de dag kyang mi rtag pa yin na zhes bya ba ni de dag kyang mi rtag pa kho na'o zhes nges par gzung ba'i phyir rtag pa ni rgyu ma yin no /
ālaṃbanapratyayo 'pīti /
yathā hetavo 'trānityā uktāḥ /
evaṃ pratyayā apy anityā evoktāḥ ye hetavo ye pratyayā iti vacanāt
dmigs pa'i rkyen du yang mi 'gyur ro zhes bya ba ni rgyu gang dag yin pa dang rkyen gang dag yin pa zhes 'byung ba'i phyir ji ltar de las rgyu dag mi rtag par bshad pa de bzhin du rkyen dag kyang mi rtag pa kho nar bshad pa yin no /
tasmād asaṃskṛtam ālaṃbanapratyayo na prāpnoti de lta bas na 'dus ma byas dmigs pa'i rkyen du yang mi 'gyur ro /
utpādāyety avadhāraṇād iti /
ye hetavo ye pratyayā rūpasyotpādāya
skyed pa'i zhes bkar ba'i phyir zhes bya ba ni gzugs skyed pa'i rgyu gang dag yin pa dang rkyen gang dag yin pa de dag kyang mi rtag pa yin gyi /
te 'py anityāḥ /
na tu ye 'nutpādāya /
dvividhā hi pratyayāḥ /
janakāś cājanakāś ca /
ālambanapratyayaś cājanakaḥ ālambanamātratvāt /
ālambanapratyayo hi nirudhyamāne dharme kāritraṃ karoti /
vartamānaiś cittacaittair grahaṇāt
skyed par mi byed pa'i gang dag yin pa ni ma yin no /
rkyen ni rnam pa gnyis te /
skyed par byed pa dag dang skyed par byed pa ma yin pa dag yin la /
dmigs pa'i rkyen ni skyed par byed pa ma yin pa dag ste /
dmigs ba tsam yin pa'i phyir ro /
dmigs pa'i rkyen ni da ltar gyi sems dang sems las byung ba rnams kyis 'dzin pa'i phyir chos 'gag pa la bya ba byed do /
nirudhyamāne kāritraṃ dvau hetū kuruta iti vacanāt /
nanu ca hetavo 'pīti vistaraḥ /
hetur api janakaś cājanakaś ca
gnyis po dag ni 'gag pa la bya ba byed ces 'byung ba'i phyir ro /
rgyu rnams kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rgyu yang skyed par byed pa dang skyed par byed pa ma yin pa yin te /
tasmād asaṃskṛtasyānāvaraṇabhāvamātreṇājanakasyāpikāraṇahetutvāpratiṣedhaḥ /
ukta ālambanapratyayaḥ sūtra iti
de lta bas na 'dus ma byas skyed par byed pa ma yin pa yang mi sgrib pa'i dngos po tsam gyis byed pa'i rgyu nyid du mi dgag pa ma yin nam /
mdo las dmigs pa'i rkyen yin par gsungs kyi zhes bya ba ni rkyen ni bzhi ste zhes bya ba'i mdo 'di las so /
catasraḥ pratyayatā ity atra sūtre /
na tu pratiṣiddhaḥ /
dharmatāyā avirodhān na doṣa ity abhiprāyaḥ /
sūtrāṇi ca bahūny antarhitāni /
mūlasaṃgītibhraṃśāt /
atrācāryo na nirbaṃdhaṃ karoti
bkag pa ni med do zhes bya ba ni chos nyid dang mi 'gal ba'i phyir nyes pa med do snyam du bsams pa yin no /
mdo rnams kyang phal cher nub na zhes bya ba ni yang dag par bsdus pa'i bzhi po nyams pa'i phyir ro /
'di la slob dpon ni chos nyid dang 'gal ba med pas 'bad pa med de /
dharmatāvirodho nāstīti /
kiṃ tu asaṃskṛtam eva vicāryate 'sti vā na veti /
sarvam evāsaṃskṛtam iti /
na kevalaṃ pratisaṃkhyānirodhaḥ
'on kyang 'dus ma byas nyid yod pa zhig yin nam /
'on te med ces dpyod par ni byed do /
'dus ma byas thams cad kyang zhes bya ba ni so sor brtags pas 'gog pa 'ba' zhig tu ma zad do /
rūpavedanādivad iti /
ādiśabdena saṃjñādīnāṃ grahaṇaṃ
gzugs dang tshor ba la sogs pa bzhin du zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni sgra dang 'du shes dang mig la sogs pa bsdus te /
yathā rūpād vedanābhāvāntaraṃ vedanāyāś ca saṃjñā yāvat saṃskārebhyo vijñānaṃ /
tathā na rūpādibhyaḥ paṃcabhyo (Abhidh-k-vy 219) 'saṃskṛtaṃ bhāvāntaram asti
mdo sde pa rnams na re ji ltar gzugs las tshor ba yang dngos po gzhan yin pa dang tshor ba las kyang 'du shes dngos po gzhan yin pa nas 'du byed rnams kyi bar las rnam par shes pa dngos po gzhan yin pa de bzhin nyid du 'dus ma byas ni gzugs la sogs pa lnga las dngos po gzhan du yod pa ma yin no /
ato nāsaṃskṛtaṃ dravyam iti sautrāntikāḥ de'i phyir 'dus ma byas ni rdzas su med do zhes zer ro /
spraṣṭavyābhāvamātram iti /
sapratighadravyābhāvamātram ity arthaḥ
reg bya med pa tsam zhes bya ba ni thogs pa dang bcas pa'i rdzas med pa zhes bya ba'i tha tshig go /
avindanta ity alabhamānāḥ ma rnyed na zhes bya ba ni ma rnyed pa na'o /
utpannānuśayajanmanirodhe utpannānām anuśayānāṃ janmanaś ca nirodhe pratisaṃkhyābalena prajñābalena anyasyānuśayasya janmanaś ca anutpādaḥ pratisaṃkhyānirodhaḥ /
tad evaṃ anuśayanirodhaḥ samudayasatya nirodho janmanirodho duḥkhasatyanirodha ity uktaṃ bhavati
phra rgyas dang skye pa skyes pa 'gags nas so sor brtags pa'i stobs te /
shes rab kyi stobs kyis phra rgyas dang skye ba gzhan mi skye ba ni so sor brtags pas 'gog pa yin /
de ltar na phra rgyas 'gog pa ni kun 'byung ba'i bden pa 'gog pa yin no /
skye ba 'gog pa ni sdug bsngal gyi bden pa 'gog pa yin no zhes bshad par 'gyur ro /
sopadhiśeṣanirupadhiśeṣanirvāṇavyavasthāpanārthaṃ cobhayanirodhavacanaṃ /
sautrāntikanayena ke '; nuśayāḥ
phung po lhag ma dang bcas pa dang phung po'i lhag ma med pa'i mya ngan las 'das pa rnam par gzhag pa'i phyir yang gnyi ga smos pa yin no /
mdo sde pa'i lugs kyi phra rgyas ni gang dag yin /
kathaṃ ca teṣāṃ janmanaś ca pratisaṃkhyābalena nirodhaḥ de dag kyang skye ba ni so sor brtags pa'i stobs kyis ji ltar 'gog ce na /
aṣṭānavater anuśayānāṃ vāsanā 'nuśayaḥ /
yasya cānuśayasya yaḥ pratipakṣo mārgaḥ pratisaṃkhyā /
tena saha prathame kṣaṇe so 'nuśaya utpadyate
phra rgyas ni phra rgyas dgu bcu rtsa brgyad kyi bag chags yin te /
skad cig ma dang po la ni phra rgyas gang gi gnyen po so sor brtags pa'i lam gang yin pa de dang phra rgyas de lhan cig tu skye'o /
tadbalād dvitīyādiṣu kṣaṇeṣu tasya nirodhaḥ skad cig ma gnyis pa la sogs pa la ni de'i stobs kyis de 'gog go /
tadbalād eva ca paunarbhavikasya janmanaḥ apratisaṃdhiko nirodhaḥ de'i stobs kho nas yang srid pa'i skye ba nyid mtshams sbyor bar mi byed pa'i 'gog pa yang yin no /
tadyathā nikāyasabhāgaśeṣasyeti vistaraḥ dper na bar ma dor 'chi ba'i ris mthun pa lhag ma lta bu'o zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
nikāyasabhāgo manuṣyatvādilakṣaṇaḥ /
ātmabhāvo vā paṃcaskandhalakṣaṇaḥ /
tasya śeṣas tallakṣaṇa evotpadyamānaḥ
ris mthun pa'i mi la sogs pa'i mtshan nyid dam /
phung po lnga'i mtshan nyid kyi bdag gi ngo bo yin no /
de'i lhag ma ni de'i mtshan nyid kho nar skye ba ste /
tasya nikāyasabhāgaśeṣayāntarāmaraṇe āyuṣyaparisamāpta eva pratyayavaikalyād yo 'nutpādaḥ /
so 'pratisaṃkhyānirodhaḥ /
pratyayavaikalyaṃ punar aṃtyānāṃ skaṃdhānāṃ maraṇabhavākhyānāṃ nikāyasabhāgasaṃbandhane yad asāmarthyaṃ upakaraṇādipratyayāsāmagryāt /
ato 'sau pratisaṃkhyānirodha iti /
sopadhiśeṣo nirvāṇadhātuḥ /
duḥkhasyānutpāda iti nirvupadhiśeṣaḥ
bar ma dor 'chi ba'i ris mthun pa lhag ma de yongs su ma rdzogs pa kho nar rkyen ma tshang bas mi skye ba gang yin pa de ni so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa yin no /
rkyen ma tshang ba ni yo byad la sogs pa'i rkyen ma tshogs pas phung po'i tha ma 'chi ba zhes bya ba rnams ris mthun pa mtshams sbyor bar mi nus pa gang yin pa'o /
de'i phyir de ni so sor brtags pas 'gog pa yin no zhes bya ba ni phung po'i lhag ma dang bcas pa'i mya ngan las 'das pa'i dbyings yin no /
so 'pi tu duḥkhasyānutpādaḥ /
yo 'pratisaṃkhyānirodha ity uktaḥ /
nāntareṇa pratisaṃkhyāṃ sidhyati /
utpattikāraṇānuśayavaikalyasya pratisaṃkhyānakṛtatvāt /
ataḥ pratisaṃkhyānirodha evāsau /
svarasaṃ nirodhād iti /
svātmanā nirodhān na prajñāsāmarthyenety arthaḥ
sdug bsngal mi skye ba zhes bya ba ni phung po'i lhag ma med pa yin no /
so sor brtags pa ma yin pas 'gog par bshad pa gang yin pa sdug bsngal mi skye ba de yang skye ba'i rgyu phra rgyas ma tshang ba ni so sor brtags pas byas pa'i phyir so sor brtags pa med par mi 'grub ste /
de'i phyir de ni so sor brtags pas 'gog pa kho na yin no /
rang gi ngang gis 'gag pa'i phyir ro zhas bya ba ni bdag nyid kyis 'gag pa'i phyir gyi shes rab kyi mthus ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
avinaṣṭe tadabhāvād iti /
avinaṣṭe tasmiṃ anuśaye tasyāpratisaṃkhyānirodhasyābhāvāt
ma zhig na de med pa'i phyir ro zhes bya ba ni phra rgyas de ma zhig na so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa med pa'i phyir ro /
akṛtotpattipratibandhānām iti /
akṛte utpattau pratibandha eṣām iti akṛtotpattipratibandhāḥ
skye ba la gags [*gegs?] ma byas pa can zhes bya ba ni 'di dag la skye ba la gags [*gegs?] ma byas pa yod pas skye ba la gags [*gegs?] ma byas pa can dag ste /
teṣāṃ /
ya utpattipratibandhabhāvaḥ /
etad atra pratisaṃkhyāyāḥ sāmarthyaṃ
de dag skye ba la gags [*gegs?] byed pa'i dngos po gang yin pa de ni 'di la so sor brtags pa'i mthu yin no /
yadi tarhy anutpāda eveti vistaraḥ /
prahāṇaṃ hi nirvāṇam abhipretaṃ
gal te mi skye ba kho na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni spangs pa ni mya ngan las 'das pa yin par 'dod do /
anāgatasyaiva cānutpāda iti yadi nirvāṇam ucyate /
atītapratyutpannasyotpannatvāt nāsty anutpāda iti katham idam uktaṃ sūtre
gal te mi skye ba la mya ngan las 'das pa zhes bya bar gyur na mi skye ba ni ma 'ongs pa kho na yin gyi 'das pa dang da ltar byung ba ni skyes zin pa'i phyir mi skye ba med na ji ltar mdo las /
atītānāgatapratyutpannasya duḥkhasya prahāṇāya saṃvartante iti tat sūtrapadaṃ kathaṃ nīyate 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba'i sdug bsngal spang bar 'gyur ro zhes bshad /
mdo'i tshig de ni ji ltar drang /
yasya punar dravyāntaraṃ nirvāṇaṃ /
tasyātītapratyutpannayor api tadāsevanādibhir nirvāṇaṃ prāpyata iti sunītam idaṃ sūtraṃ bhavatīti
gang gi ltar na mya ngan las 'das pa rdzas gzhan yin pa de'i ltar na ni de dag kun du bsten pa la sogs pas 'das pa dang da ltar byung ba dag gi mya ngan las 'das pa yang 'thob par 'gyur bas mdo'i tshig 'di legs par drangs pa yin no /
tadālambanakleśaprahāṇād iti /
atītapratyutpannaduḥkhālambanakleśaprahāṇād ity arthaḥ
de la dmigs pa'i nyon mongs pa spangs pas zhes bya ba ni sdug bsngal la dmigs pa'i nyon mongs pa spangs pas zhes bya ba'i tha tshig go /
yo rūpe chandarāga iti /
chando 'nāgate 'rthe prārthanā
gzugs la 'dun pa dang 'dod chags gang yin pa zhes bya ba la 'dun pa ni ma 'ongs pa la don du gnyer ba'o /
rāgas tu prāpte 'rthe 'dhyavasānaṃ 'dod chags ni thob pa'i don la lhag par zhen pa'o /
vistareṇa yāvad vijñānam iti /
yo vedanāyāṃ saṃjñāyāṃ saṃskāreṣu vijñāne (Abhidh-k-vy 220)( chandarāgaḥ
rgyas par rnam par shes pa'i bar du gsungs te zhes bya ba ni tshor ba dang 'du shes dang 'du byed dag dang rnam par shes pa la 'dun pa dang 'dod chags gang yin pa de spongs shig /
taṃ prajahīta /
chandarāge prahīṇe evaṃ vas tad vijñānaṃ prahīṇaṃ bhaviṣyate
'dun pa dang 'dod chags spangs na khyed kyis rnam par shes pa de lta bu de yang spangs par 'gyur ro zhes bya ba yin no /
evaṃ triyadhvikasyāpi duḥkhasyeti /
chandarāgaprahāṇam eva rūpādiduḥkhaprahāṇaṃ
de ltar na dus gsum pa'i sdug bsngal yang zhes bya ba ni 'dun pa dang 'dod chags spangs pa kho na gzugs la sogs pa sdug bsngal spangs pa yin la /
tasya cānāgatasya chandarāgasyānutpādo bhavati 'dun pa dang 'dod chags ma 'ongs pa de yang mi skye bar 'gyur te /
atas triyadhvikasyāpi duḥkhasya prahāṇaṃ yujyata iti darśayati /
eṣa eva naya iti /
yady atītānāgatapratyutpannasya kleśasya prahāṇāyeti pāṭhaḥ /
tatrāpy eṣa eva naya iti
de'i phyir dus gsum pa'i sdug bsngal yang spang bar rung ngo zhes ston par byed do /
der yang tshul ni 'di kho na yin no zhes bya ba ni gal te 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba'i nyon mongs pa spang bar 'gyur ro zhes 'byung ba der yang tshul ni nyon mongs pa 'dod chags sam zhe sdang la 'dun pa dang 'dod chags gang yin pa de spongs shig ces bya ba rgyas par sbyar ba 'di kho na yin te /
yaḥ kleśe rāge dveṣe vā chandarāgaḥ /
taṃ prajahīteti vistaraḥ /
tadālambanakleśaprahāṇād api kleśasya prahāṇaṃ /
na svabhāvata eveti traiyadhvikasyāpi kleśasya prahāṇaṃ yujyate ity arthaḥ
de la dmigs pa'i nyon mongs pa spangs pas kyang nyon mongs pa spangs pa yin gyi /
rang gi ngo bos ni ma yin pa nyid pas dus gsum pa'i nyon mongs pa yang spangs par rung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
yang na dgongs pa ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
atha veti vistaraḥ /
pūrvajanmani bhavaḥ paurvajanmikaḥ /
ihajanmani bhava aihajanmikaḥ /
tad evam aikakṣaṇikaḥ kleśaḥ paryudasto bhavati
tshe rabs snga ma pa ni tshe rabs snga ma la yod pa yin no /
tshe 'di pa ni tshe 'di la yod pa yin te /
de ltar na nyon mongs pa skad cig ma gcig pa bstsal pa yin no /
katham etat pratyetavyaṃ /
paurvajanmikaḥ sarvakleśaḥ sambadhyate aihajanmikaś ca
'di ji ltar rtogs par bya zhe na /
tshe rabs snga ma dang tshe 'di pa'i nyon mongs pa thams cad sbyar gyi skad cig ma gcig ni ma yin no /
na punar aikakṣaṇika ity ata āha /
yathā tṛṣṇā vicariteṣv iti vistaraḥ /
anyatrāpy evaṃ darśanāt evaṃ pratyetavyaṃ
de'i phyir dper na sred pa rnam par spyad pa dag la zhes bya ba rgyas par smos te /
gzhan dag la yang de lta bu mthong bas de lta bu yin par khong du chud par bya'o /
aṣṭādaśa tṛṣṇāvicaritāni katham atīte 'dhvani ekasmiṃ kṣaṇe yojyaṃta iti ato 'tītaṃ janmādhikṛtyoktaṃ 'das pa'i dus kyi skad cig ma gcig la sred pa rnam par spyad pa bco brgyad ji ltar rung ste /
de'i phyir 'das pa'i tshe rabs kyi dbang du mdzad nas gsungs pa yin no /
aṣṭādaśa tṛṣṇāvicaritāni /
asmīti bhikṣavaḥ satīttham asmīti bhavati
sred par rnam par spyad pa bco brgyad ni dge slong dag bdag go snyam du 'dzin pa yod na /
evam asmīti anyathāsmīti sad asmīti asad asmīti bhavati /
bhaviṣyāmīty asya bhavati /
na bhaviṣyāmītthaṃ bhaviṣyāmi evaṃ bhaviṣyāmi anyathā bhaviṣyāmīty asya bhavati /
syām ity asya bhavati /
itthaṃ syām evaṃ syāṃ anyathā syām ity asya bhavati /
api syām ity asya bhavati /
apītthaṃ syām apy evaṃ syām apy anyathā syām ity asya bhavati /
evaṃ yāvat pratyutpannaṃ /
tathehāpi paurvajanmikaḥ kṛtsnaḥ kleśapravāhaḥ ajhajanmikaś ca saṃbadhyate naikakṣaṇika iti /
tad evaṃ prasādhyatābhiprāyaṃ bravīti /
tena ca kleśadvayeneti vistaraḥ /
paurvajanmikenaihajanmikena ceti kleśadvayenāsyāṃ saṃtatau pratyutpannāyāṃ bījabhāvo vāsanālakṣaṇaṃ sāmarthyam āhito 'nāgate 'syotpattaye
bdag ni 'di lta bu zhig yin no snyam du sems par 'gyur zhing bdag ni de 'di lta zhig yin no snyam pa dang bdag ni yod pa yin no snyam pa dang bdag ni med pa yin no snyam pa dang bdag ni gzhan du yin no snyam du sems par yang 'gyur ro /
'di 'byung bar 'gyur ro snyam du sems par 'gyur zhing 'di 'byung bar mi 'gyur ro snyam pa dang 'di lta bur 'byung bar 'gyur ro snyam pa dang de lta bur 'byung bar 'gyur ro snyam pa dang gzhan du 'byung bar 'gyur ro snyam du sems par yang 'gyur ro /
'di 'byung bar 'gyur snyam du sems par 'gyur zhing /
'di lta bur 'byung bar 'gyur ram snyam pa dang de lta bur 'byung bar 'gyur ram snyam pa dang gzhan du 'byung bar 'gyur ram snyam du sems par yang 'gyur ro /
'di 'byung bar 'gyur ram mi 'gyur zhig gu snyam du sems par 'gyur zhing de ltar 'byung bar 'gyur ram mi 'gyur zhig gu snyam pa dang 'di lta bur 'byung bar 'gyur ram mi 'gyur zhig gu snyam pa dang gzhan du 'byung bar 'gyur ram mi 'gyur zhig gu snyam du sems par yang 'gyur ro zhes bya ba yin te /
da ltar byung ba'i bar du yang de dang 'dra'o /
de bzhin du 'dir yang tshe rabs snga ma pa dang tshe rabs 'di pa'i nyon mongs pa'i rgyun mtha' dag sbyar gyi skad cig ma gcig ni ma yin no /
de ltar rab tu bsgrubs nas 'dod pa bstan par bya ba'i phyir nyon mongs pa gnyis po des zhes bya ba rgyas par smos te /
tshe rabs snga ma pa dang tshe 'di pa zhes bya ba'i nyon mongs pa gnyis kyis da ltar byung ba'i rgyu dang 'di la ma 'ongs pa bskyed pa'i phyir sa bon gyi dngos po ste bag chags kyi mtshan nyid kyi nus pa bzhag la /
tasya bījabhāvasya prahāṇāt tad api kleśadvayaṃ prahīṇaṃ bhavati sa bon gyi dngos po de spangs pas nyon mongs pa gnyis po de yang spangs pa yin te /
yathā vipākakṣayād vipākopabhogāt karma kṣīṇaṃ bhavatīty upacaryate dper na rnam par smin pa zad pas rnam par smin pa nye bar spyad nas las zad par 'gyur ba nye bar 'dogs pa de dang 'dra'o /
tadvat /
anāgatasya tarhi kathaṃ prahāṇaṃ vyavasthāpyate /
na hi tena saṃtatau bījabhāva āhito yasya prahāṇāt prahāṇaṃ bhaved ity ata āha
'o na ma 'ongs pa spangs pa ji ltar rnam par gzhag /
des gang zhig spangs pas de spang bar 'gyur ba rgyun la sa bon gyi dngos po bzhag pa ni med do zhe na /
anāgatasya punar duḥkhasya kleśasya vā bījabhāvād atyantam anutpḍaḥ prahāṇam iti de'i phyir ma 'ongs pa'i sdug bsngal lam nyon mongs pa ni sa bon med pa'i phyir gtan du mi skye ba spangs pa yin no zhes bya ba smos te /
bījabhāvaś ca pratisaṃkhyābalena bhavati sa bon med pa yang so sor brtags pa'i stobs kyis 'gyur ro /
na hi niruddhe 'tīte nirodhābhimukhe ca pratyutpanne yatnaḥ pratipakṣotpādane yatnaḥ sārthakaḥ saprayojanam ity arthaḥ 'das pa 'gags zin pa dang da ltar byung ba 'gags pa la mngon dum phyogs pa la ni 'bad pa ste /
gnyen po bskyed pa'i 'bad pa don dang bcas pa ste /
virāgas teṣām agra iti /
rāgakṣayo virāgaḥ pratisaṃkhyānirodha ity arthaḥ
dgos pa dang bcas par mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
de dag gi mchog ni 'dod chags dang bral ba zhes bya ba la 'dod chags dang bral ba ni 'dod chags zad pa ste /
katham asatām asann agro bhavitum arhatīti /
katham asatām ākāśādīnām asaṃskṛtānām asann asaṃskṛto virāgo 'gro bhavitum arhatīti
so sor brtags pas 'gog pa zhes bya ba'i tha tshig go /
ji ltar na med pa rnams kyi mchog med pa yin par 'os zhes bya ba ni ji ltar na nam mkha' la sogs pa 'dus ma byas med pa rnams kyi mchog 'dod chags dang bral ba 'dus ma byas med pa yin par 'os zhes bya ba yin no /
asyottaraṃ bravīti /
abhāvo 'pi kaścid iti vistaraḥ
'di'i lan gdab pa'i phyir med pa yang kha cig ces bya ba rgyas par smos so /
dvitīyasya ceti /
dvitīyasya samudayasatyasyānaṃtaraṃ /
(Abhidh-k-vy 221) dṛṣṭaṃ svayaṃ prajñayā uddiṣṭaṃ parebhyo deśanayā trayāṇāṃ pūraṇaṃ tṛtīyaṃ bhavati
gnyis pa'i zhes bya ba ni gnyis pa'i kun 'byung ba'i bden pa'i 'og tu rang gi shes rab kyis mthong ba dang gzhan dag la bstan pa'i sgo nas bstan pa ste gsum du kha skong ba ni gsum pa yin no /
kiṃ syād iti /
ko dośaḥ syād ity arthaḥ /
kiṃ ca punaḥ syād iti /
ko guṇaḥ syād ity arthaḥ
cir 'gyur zhes bya ba ni nyes pa cer 'gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
ci zhig tu yang 'gyur zhes bya ba ni yon tan ci zhig tu 'gyur zhes bya ba'i don to /
kiṃ ca punaḥ syād iti guṇaparipraśna āha /
vaibhāṣikapakṣaḥ pālitaḥ syād iti /
yat tūktaṃ kiṃ syāt ko doṣaḥ syād iti atrocyate
ci zhig tu yang 'gyur zhes yon tan yongs su dris pa dang bye brag tu smra ba'i phyogs bskyab par 'gyur ro zhes bya ba smos so /
cir 'gyur zhes bya ba nyes pa cir 'gyur zhes smras pa gang yin pa de la yang dag pa ma yin pa kun du brtags par 'gyur ro zhes bya ba smras te /
abhūtaṃ tu parikalpitaṃ syād iti /
doṣaḥ syād ity arthaḥ /
rūpavedanādivad iti
nyes par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
gzugs dang tshor ba la sogs pa bzhin du zhes bya ba ni mngon sum gyi sgo nas so /
pratyakṣataḥ /
cakṣurādivad iti /
karmato numānata ity arthaḥ /
asakṛdvyākhyātam etat /
vastuna iti
mig la sogs pa bzhin du zhes bya ba ni las kyi sgo nas so /
rjes su dpag pa'i sgo nas zhes bya ba'i tha tshig go /
'di ni lan du ma zhig bshad zin to /
dngos po zhes bya ba ni 'dod chags la sogs pa'i dngos po'o /
rāgādivastunaḥ /
hetuphalādibhāvasaṃbhavād iti /
ādiśabdena svasvāmyavayavāvayavisambandhādayo gṛhyante
rgyu dang 'bras bu la sogs pa'i dngos po mi srid pa'i phyir zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni bdag dang bdag po dang yan lag dang yan lag can gyi 'brel pa la sogs pa bsdus te /
na hi vastuno nirodhe hetuḥ phalam avayavāvayavītyevamādi dngos po 'gags pa ni rgyu dang 'bras bu dang yan lag dang yan lag can zhes bya ba de lta bu la sogs pa ma yin no /
tasyaitarhi prāptiniyama iti vistaraḥ /
tasya nirodhasya yo 'yaṃ prāter niyamaḥ
'o na de thob par nges pa'i rgyu gang zhig yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'gog pa 'di kho na'i thob pa yin gyi /
asyaiva nirodhasya prāptir nānyasyeti tasmiṃ prāptiniyame ko hetuḥ /
na hi nirodhasya prāptyā sardhaṃ kaścit saṃbandho 'sti hetuphalādibhāvāsaṃbhavāt
gzhan gyi ni ma yin no zhes 'gog pa de thob par nges pa gang yin pa ste nges par thob pa de'i rgyu gang zhig yin /
'gog pa ni thob pa dang lhan cig 'brel pa ci yang med de /
rgyu dang 'bras bu la sogs pa'i 'brel pa mi srid pa'i phyir ro /
dṛṣtadharmanirvāṇaprāpta iti /
sopadhiśeṣanirvāṇastha ity arthaḥ
mthong ba'i chos la mya ngan las 'das pa thob pa zhes bya ba ni phung po'i lhag ma dang bcas pa'i mya ngan las 'das pa la gnas pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
yady abhāvaḥ katham asya prāptiḥ syāt gal te 'di'i dngos po med pa yin na ji ltar thob par rung /
pratipakṣalābheneti vistaraḥ /
āryamārgalābhena kleśasya punarbhavasya cotpāde 'tyantaviruddhasyāśrayasya lābhāt prāptaṃ nirvāṇam ity ucyate
gnyen po thob pas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'phags pa'i lam thob pas nyon mongs pa dang yang srid pa'i skye ba dang shin tu 'gal ba'i rten thob pa'i phyir mya ngan las 'das pa thob pa zhes bya'o /
dngos po med pa tsam nyid du /
abhāvamātratvam iti /
mātraśabdo dravyāntaratvanivṛttyarthaḥ /
yat khalv asyeti vistaraḥ
zhes bya ba la tsam zhes bya ba'i sgra ni rdzas gzhan nyid yin pa bzlog pa yin pa'i phyir ro /
'di skad du sdug bsngal 'di zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
prahāṇaṃ yāvad aprādurbhāva iti paryāyaśabdā ete spangs pa zhes bya ba nas 'byung ba med pa zhes bya ba'i bar 'di dag ni rnam grangs kyi sgra yin no /
aprādurbhāva ity etat sphuṭam ity udāharaṇam uktaṃ 'byung ba med pa zhes bya ba 'di ni gsal bas dper brjod par bshad pa yin te /
nāsmiṃ prādurbhāva ity ato 'prādurbhāvā ity adhikaraṇasādhanam iti darśayanti /
na tu aprādurbhūtir aprādurbhāva iti bhāvasādhanam ity arthaḥ
'dir 'byung bar mi 'gyur bas de'i phyir 'byung ba med pa'o zhes bya ba ni gzhir bsgrub pa yin no zhes ston par byed kyi mi 'byung bas na 'byung ba med pa'o zhes bya bar ngo bo sgrub pa ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
yata eva tatprāptiḥ parikalpyate yato mārgāt prahāṇaḥ prāptaḥ parikalpyate /
tasmiṃ sati mārge prāpte vā duḥkhasyeṣyatām aprādurbhāvaḥ
gang kho nas de 'thob par yongs su rtog pa zhes bya ba ni lam gang gis spangs pa 'thob par yongs su rtog pa'i lam de yod dam thob na sdug bsngal mi 'byung bar 'dod par gyis shig /
kim anyena nirvāṇena parikalpitena gzhan mya ngan las 'das pa yongs su brtags pas ci zhig bya ba yin no /
vimokṣas tasya cetasa iti /
nirupadhiśeṣanirvāṇakāle bhagavataḥ /
yathāvastu yathālambanaṃ /
saṃyogasya vastu yatra kleśena saṃyujyate
de'i sems kyi rnam par thar zhes bya ba ni bcom ldan 'das kyi phung po'i lhag ma med pa'i mya ngan las 'das pa'i tshe'i yin no /
dngos po ji lta ba bzhin ni dmigs pa ji lta ba bzhin no /
ldan pa'i dngos po ni gang la nyon mongs pa dang ldan par 'gyur ba'o /
sa vastukā dharmā iti sahetukāḥ dngos po dang bcas pa'i chos rnams zhes bya ba ni rgyu dang bcas pa rnams so /
parigrahavastu parigṛhyata iti parigrahaḥ /
sa eva vastu parigrahavastu /
(II /
57) ante 'bhihitatvād iti /
kārikāyā ante vipākahetuḥ paṭhitaḥ /
tasya vipākaphalam eva
yongs su gzung ba'i dngos po ni yongs su gzung bar bya ba yin pas na yongs su gzung ba'o /
tha mar bstan pa'i phyir zhes bya ba ni tshig le'ur byas pa'i mjug nas rnam par smin pa'i rgyu 'byung ste /
de'i 'bras bu ni rnam par smin pa kho na yin no /
byed rgyu'i rgyu ni tshigs su bcad pa'i dang po nas 'byung ba'i phyir dang po yin te /
pūrvaḥ kāraṇahetuḥ ślokādau paṭhitatvāt /
tasy- /
ādhipajaṃ phalaṃ /
adhipatir adhipaḥ /
tasmāj jātaṃ adhipajaṃ adhipatiphalam ity arthaḥ /
pūrvasyādhipatam iti kecit paṭhanti /
adhipater idaṃ phalaṃ ādhipatam iti
de'i 'bras bu ni bdag skyes yin no /
bdag ni bdag po yin no /
de las skyes pa ni bdag skyes te bdag po'i 'bras bu zhes bya ba'i tha tshig go /
kha cig ni /
bdag po'i 'bras bu dang po'i yin zhes bya bar 'don te /
'bras bu 'di bdag po'i yin pas na bdag po'i'o /
ādhipatyam iti tu prāpnoti 'o na ni dbang byed pa zhes bya bar 'gyur ro /
dityadityādityapatyuttarapadāṇ ṇya ity apavādāt /
(Abhidh-k-vy 222) athāpavādaviṣaye 'py utsargasamāveśa iti bhavet /
bhavec ca tadrūpaṃ /
etad evādhipatyam iti /
yad anāvaraṇabhāvamātrāvasthānaṃ /
aṃgībhāvo 'pi vāstīti /
pradhānabhāvo 'pi janakabhāvo 'pīty arthaḥ /
tad anena dvividhasyāpi kāraṇahetoḥ kārakasya vādhyupekṣakasya vādhipatiphalam astīti darśitaṃ bhavati anyatrāsaṃskṛtāṭ
'on te dmigs kyis bstsal ba'i yul la yang spyir bstan par sbyar ro zhes bya bar 'gyur na ni de lta bu'i ngo bor yang 'gyur ro /
de nyid dbang byed pa yin no zhes bya ba ni mi sgrib pa'i dngos po tsam du gnas pa gang yin pa'o /
skyed pa'i dngos po yang yod ces bya ba ni gtso bo'i dngos po yang ste skyed par byed pa'i dngos po yang zhes bya ba'i tha tshig go /
de lta bas na 'dis ni byed rgyu'i rgyu byed pa po dang btang snyoms su 'jug pa rnam pa gnyi ga la yang bdag po'i 'bras bu yod do zhes bstan par 'gyur ro /
'dus ma byas ni ma gtogs te 'di ltar /
yasmād vakṣyati /
apūrvaḥ saṃskṛtasyaiva saṃskṛto 'dhipateḥ phalam /
iti /
daśānām āyatanānām iti /
cakṣūrūpāyatanayor yāvat kāyaspraṣṭavyāya
sngon byung ma yin 'dus byas ni /
'dus byas kho na'i bdag po'i 'bras /
zhes 'chad par 'gyur ro /
skye mched bcu zhes bya ba ni mig dang gzugs kyi skye mched dag nas /
lus dang reg bya'i skye mched dag gi bar yin te /
tanayoḥ /
cakṣuḥ pratītya rūpāṇi cotpadyate cakṣurvijñānaṃ yāvat kāyaṃ pratītya spraṣṭavyāni cotpadyate kāyavijñānam iti vacanāt
mig dang gzugs rnams la brten te mig gi rnam par shes pa skye'o zhes bya ba nas lus dang reg bya rnams la brten te lus kyi rnam par shes pa skye'o zhes bya ba'i bar 'byung ba'i phyir ro /
kāraṇahetur eva cāyaṃ /
na hi cakṣurādīny āyatanāni cakṣurvijñānādīnāṃ sahabhūhetvādayaḥ /
paṃca hetavaḥ saṃbhavaṃti
'di yang byed rgyu'i rgyu kho na yin te /
mig la sogs pa'i skye mched rnams ni mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i lhan cig 'byung ba'i rgyu la sogs pa rgyu lnga po dag yin par ni mi srid do /
manaāyatanaṃ tu manovijñānasya sabhāgahetvādi saṃbhavati /
dharmāyatanam api sahabhūsaṃprayuktakahetvādi saṃbhavatīti na kāraṇahetur evety avadhāryate
yid kyi skye mched ni yid kyi rnam par shes pa'i skal pa mnyam pa'i rgyu la sogs pa yin par srid la chos kyi skye mched kyang lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu la sogs pa yin par srid pas byed rgyu'i rgyu kho na yin no zhes nges par ma bzung ngo /
tasmād daśānām ity uktaṃ na dvādaśānām iti /
bhājanaloke ca karmaṇāṃ
de lta bas na skye mched bcu zhes bshad kyi /
skye mched bcu gnyis zhes ni ma bshad do /
kim /
aṃgībhāvo 'sti kāraṇahetor ity adhikṛtaṃ /
bhājanaloko hi kuśalākuśalakarmajanito 'py avyākṛto 'pi na vipākaphalam iṣyate /
sattvākhyo vipāka iti lakṣaṇāt /
tasmāt kāraṇahetor etad adhipatiphalaṃ /
śrotrādīnām api na kevalaṃ cakṣuṣo 'sti
snod kyi 'jig rten la las rnams lta bu'o zhes bya ba ci zhe na /
byed rgyu'i rgyu la bskyed pa'i dngos po yang yod ces bya bar skabs dang sbyar ro /
snod kyi 'jig rten ni las dge ba dang mi dge bas bskyed pa lung du ma bstan pa yin yang rnam par smin pa yin par mi 'dod de /
rnam par smin pa ni sems can zhes bya ba yin par mtshan nyid las 'byung ba'i phyir ro /
de lta bas na bdag po'i 'bras bu 'di ni byed rgyu'i rgyu yin no /
mig 'ba' zhig la yod pa ma yin gyi /
rna ba la sogs pa yang yod do /
kiṃ /
cakṣurvijñānasyotpattau pāraṃparyeṇādhipatyaṃ /
na sākṣāt yathā cakṣuṣaḥ
ci zhe na /
mig gi rnam par shes pa bskyed pa la brgyud pas dbang byed pa ste mig lta bur mngon sum du ma yin no /
kathaṃ jñāyata iti āha /
śrutvā draṣṭukāmatotpatteḥ /
draṣṭukāmatāyāṃ ca cakṣurvijñānam utpadyata ity abhiprāyaḥ
ji ltar shes she na smras pa /
thos na lta bar 'dod par 'byung ba'i phyir te /
lta bar 'dod pa rnams la mig gi rnam par shes pa skye'o snyam du bsams pa yin no /
evamādi yojyam iti /
ghrātvā draṣṭukāmatotpatter ity ādi yojyaṃ
de lta bu la sogs par sbyar bar bya'o zhes bya ba ni bsnams nas lta bar 'dod na 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba de lta bu la sogs pa sbyar bar bya ba yin no /
sabhāgasarvatragayor niṣyandaḥ phalam iti vartate rgyu mthun skal mnyam kun 'gro ba'i /
zhes bya ba ni 'bras bu zhes bya bar sbyar ro /
sabhāgasarvatragahetvor eva niṣyandaphalam ity avadhāryate /
puruṣakāraphalam api hi tayor anantaraṃ saṃbhavati /
pauruṣaṃ dvayor iti /
puruṣakāraphalam eva sahabhūsaṃprayuktakahetvor ity avadhāraṇaṃ
rgyu mthun pa'i 'bras bu ni skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba'i rgyu dag kho na'i yin no zhes bya bar nges par gsungs te /
de gnyis kyi mjug thogs su 'byung ba ni skyes bu byed pa'i 'bras bu yang yin no /
skyes bu ni gnyis kyis yin zhes bya ba ni skyes bu byed pa'i 'bras bu kho na lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu dag gi yin no zhes bya bar nges par gzung ngo /
puruṣakārasya phalaṃ paurusaṃ /
puruṣakāraphalam ity arthaḥ /
puruṣabhāvāvyatirekāt puruṣakāraḥ puruṣabhāvān na vyatiriktaḥ
skyes bu'i 'bras bu ni skyes bu pa'o /
skyes bu byed pa'i 'bras bu zhes bya ba'i tha tshig ste /
skyes bu byed pa ni skyes bu'i dngos po dang tha mi dad pa'i phyir ro /
puruṣakarmaiva hi puruṣakāro na puruṣād anyaḥ /
na hi karma karmavadbhyo 'nyad iṣyate bauddhaiḥ /
tasmāt puruṣakārasya yat phalaṃ /
tat puruṣasyaiveti pauruṣam ity ucyate
skyes bu'i dngos po dang tha mi dad pa'i phyir skyes bu'i las nyid skyes bu byed pa yin la /
skyes bu las gzhan pa ni ma yin te /
sangs rgyas pa dag ni las dang ldan pa dag las /
las gzhan yin par mi 'dod do /
de lta bas na skyes bu byed pa'i 'bras bu gang yin pa de ni skyes bu kho na'i yin pas skyes bu pa zhes bshad do /
yasya dharmasya yat kāritram iti /
yasya dharmasya yat karma yā kriyā
chos gang gi byed pa gang yin pa zhes bya ba ni chos gang gi las te bya ba gang yin pa de ni de'i skyes bu byed pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
sā tasya puruṣakāra ity arthaḥ /
nanu cāntarvyāpārapuruṣābhāve dharmamātraṃ puruṣa iti ato dharmakāra iti prāpnoti
nang gi byed pa'i skyes bu med pa'i phyir skyes bu zhes bya ba ni chos tsam du zad pas de'i phyir chos byed pa zhes bya bar 'gyur gyi skyes bu byed pa zhes bya bar ni mi 'gyur ba ma yin nam zhe na /
na puruṣakāra ity ata āha /
puruṣakāra iva hi puruṣakāraḥ /
yathā loke kalpitasya puruṣasya puruṣakāraḥ /
(Abhidh-k-vy 223) evaṃ dharmasyāpīti puruṣakāra iva puruṣakāraḥ
de'i phyir skyes bu'i byed pa lta bu ni skyes bu byed pa ste zhes bya ba smos te /
'jig rten na brtags pa'i skyes bu'i skyes bu byed pa ji lta bar chos kyi yang de dang 'dra bas skyes bu'i byed pa lta bur skyes bu byed pa yin no /
dṛṣṭāntaṃ kathayati /
kākajaṃghā oṣadhir ityādi
dpe bstan pa'i phyir sman bya rog rkang zhes bya ba la sogs pa smos te /
kākajaṃghākārā oṣadhiḥ kākajaṃghety ucyate /
mattahastīva yo dṛṣṭaḥ śūro vā
sman bya rog gi rkang pa lta bu la bya rog rkang zhes bya ba dang mi gang zhig glang po che myos pa lta bu'am dpa' bor mthong ba de la glang po che myos pa zhes bya ba bzhin no /
sa manuṣyo mattahastīti /
kim anyeṣām iti /
hetūnāṃ /
anyeṣām apy astīti /
sabhāgasarvatragakāraṇahetūnāṃ /
anyatra vipākahetoḥ /
kasmād ity āha
ci gzhan dag la yang zhes bya ba ni rgyu dag la'o /
rnam par smin pa'i rgyu ma gtogs pa gzhan dag la yang yod de zhes bya ba ni skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba dang byed rgyu'i rgyu dag la'o /
ci'i phyir zhe na /
yasmāt sahotpannaṃ samanantarotpannam vā puruṣakāraphalam iti /
sahabhūsaṃprayuktakahetvor hi sahotpannaṃ phalam uktaṃ
'di ltar skyes bu byed pa'i 'bras bu ni lhan cig 'byung ba'am de ma thag tu 'byung ba yin zhes bya ba smos te /
lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu dag gi 'bras bu lhan cig 'byung bar bshad la /
tac ca puruṣakāraphalam eva de yang skyes bu byed pa'i 'bras bu kho na yin te /
na hy anyat phalaṃ sahotpannam asti 'bras bu gzhan lhan cig 'byung ba ni med do /
sabhāgasarvatragahetvor anaṃtarotpannam eva puruṣakāraphalaṃ skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba'i rgyu dag gi ni de ma thag tu 'byung ba kho na skyes bu byed pa'i 'bras bu yin no /
kāraṇahetos tūbhayathā /
kiṃ punar niṣyandaphalād adhipatiphalād vānyat puruṣakāraphalaṃ /
nety ucyate /
tad eva hi phalaṃ tattan nāma labhate
byed rgyu'i rgyu ni gnyi ga yin no /
yang ci skyes bu byed pa'i 'bras bu rgyu mthun pa'i 'bras bu dang bdag po'i 'bras bu las gzhan pa zhig yin nam zhe na /
smras pa ma yin te /
'bras bu de kho na de dang de'i ming 'thob bo /
tathā hi taddhetusadṛśotpatter niṣyandaphalaṃ /
tadbalenotpatteḥ puruṣakāraphalaṃ /
avighnabhāvāvasthānenotpatteś cādhipatiphalam iti
'di ltar de ni rgyu dang 'dra bar 'byung ba'i phyir rgyu mthun pa'i 'bras bu yang yin no /
de'i stobs kyis 'byung ba'i phyir skyes bu byed pa'i 'bras bu yang yin no /
bgegs mi byed pa'i dngos por gnas pas 'byung ba'i phyir bdag po'i 'bras bu yang yin no /
rnam par smin pa ni de lta ma yin no zhes bya ba ci zhe na /
na caiva vipākaḥ /
kiṃ /
sahotpanno vā samanantarotpanno vety adhikṛtaṃ /
(II /
58, 59) vipāko 'vyākṛto dharma iti vistaraḥ /
avyākṛta eva /
sattvākhya eva /
vyākṛtodbhava evety avadhāraṇaṃ
lhan cig 'byung ba'am de ma thag tu byung ba zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
rnam smin lung du ma bstan chos /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lung du ma bstan pa kho na dang sems can zhes bya ba kho na dang lung du bstan pa las byung ba kho na'o zhes bya bar nges par gzung ste /
avyākṛta iti anivṛtāvyākṛto vivakṣitaḥ lung du ma bstan zhes bya ba ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa yin par brjod par 'dod pa yin no /
sattva iti ākhyā yasya gang la sems can zhes brjod pa yod pa de ni /
sa /
sattvākhyaḥ /
sattvasaṃtānaja ity arthaḥ
sems can brjod pa ste sems can gyi rgyun las skyes pa zhes bya ba'i tha tshig go /
vyākṛtād udbhavatīti /
vyākṛtodbhavaḥ /
aupacayikanaiṣyandikau tu na vyākṛtād udbhavataḥ /
nanu ca indriyamahābhūtopacayo dhyānaviśeṣasamāpannasya bhavati
lung du ma bstan pa las phyis byung ba ni lung bstan phyis byung ba ste /
rgyas pa las byung ba dang rgyu mthun pa dag ni lung du bstan pa las byung ba ma yin no /
bsam gtan gyi khyad par la snyoms par zhugs pa'i dbang po'i 'byung ba chen po rgyas par 'byung ba de yang lung du bstan pa las byung bas de rnam par smin pa yin par 'gyur la /
asāv api vyākṛtād udbhavati /
sa vipākaḥ prāpnoti /
nirmāṇacittaṃ cāpi /
tathaiva samādhicittasaṃbhūtatvāt /
naiṣa doṣaḥ /
vyākṛtodbhava ity ucchabda uttarakālārthaḥ /
vyākṛtāt kuśalād akuśalād vā ya uttarakālam eva bhavati na yugapan nāpy anantaraṃ
sprul pa'i sems kyang ting nge 'dzin gyi sems las byung ba'i phyir de dang 'dra ba kho nar 'gyur ba yin nam zhe na /
de ni nyes pa med de lung bstan phyis byung zhes bya ba la phyis zhes bya ba'i sgra ni dus phyi ma'i don yin pas lung du bstan pa dge ba dang mi dge ba las dus phyis kho na 'byung gi cig car yang ma yin la de ma thag tu yang ma yin pa gang yin pa de la rnam par smin pa zhes bya'o /
sa vipāka iti /
samādhijas tūpacayaḥ samādhinā saha cānantaraṃ ca bhavati
ting nge 'dzin las skyes pa'i rgyas pa ni ting nge 'dzin dang lhan cig tu yang 'byung la de ma thag tu yang 'byung ngo /
nirmāṇacittaṃ tv anaṃtaram eva ca bhavati sprul pa'i sems ni de ma thag pa kho nar 'byung ngo /
vipākaś ca samānabhūmika evābhipreta ity etac cobhayaṃ bhinnabhūmikam (Abhidh-k-vy 224) api bhavatīti na vipākasya prasaṃgaḥ rnam par smin pa ni sa mtshungs pa kho na yin par 'dod la /
de gnyis ni sa tha dad pa yang yin pas rnam par smin pa yin par thal ba med do /
niṣyando hetusadṛśa iti rgyu mthun rgyu dang 'dra ba'o /
kuśalakliṣṭānivṛtavyākṛtasādṛśyam adhikṛtya /
yady evaṃ kuśalasāsravasya hetor anāsravaṃ niṣyandaphalaṃ prāpnoti kuśalasādṛṣyāt
zhes bya ba ni dge ba dang nyon mongs pa can dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa dang 'dra ba'i dbang du byas pa yin no /
gal te de lta na dge bar 'dra ba'i phyir zag pa med pa yang rgyu dge ba zag pa dang bcas pa'i rgyu mthun pa'i 'bras bur 'gyur ro zhe na ma yin te /
na /
nikāyasādṛśyābhāvāt /
samānanikāyo hi sabhāgahetur iṣyate
ris mi mthun pa'i phyir ro /
skal ba mnyam pa'i rgyu ni ris mthun pa yin par 'dod kyi thams cad ni ma yin no /
na sarvaḥ /
bhūmitaḥ kliṣṭatayā cāsya sādṛśyam iti /
asya sarvatragahetoḥ sādṛśyaṃ bhūmitaḥ kliṣṭatayā ca
de ni sa dang po nyon mongs pa can las 'dra ba yin gyi zhes bya ba ni kun du 'gro ba'i rgyu ni sa dang nyon mongs pa can las 'dra ba yin pa'o /
gang dang lhan cig ce na /
kena saha /
svaphalena /
katham iti /
bhūmitas tāvat sarvatragahetuḥ kāmāvacaro yāvad bhāvāgrikaḥ
'bras bu dang ngo /
ji lta zhe na /
re zhig sa las ni kun du 'gro ba'i rgyu yang 'dod pa na spyod pa nas srid pa'i rtse mo'i bar yin la /
tatphalam api kāmāvacaraṃ yāvad bhāvāgrikam iti de'i 'bras bu yang 'dod pa na spyod pa nas srid pa'i rtse mo pa'i bar yin no /
kliṣṭatayā ca sarvatragahetur api kliṣṭaḥ /
tatphalam api kliṣṭaṃ
nyon mongs pa can las ni kun du 'gro ba'i rgyu yang nyon mongs pa can yin la /
de'i 'bras bu yang nyon mongs pa can yin no /
na tu prakārataḥ sādṛśyaṃ yathā sabhāgahetoḥ /
yasya tu prakārato 'pi sādṛśyaṃ /
yasya sarvatragahetoḥ svaphalena saha prakārato 'pi sādṛśyaṃ /
sa sarvatragahetur abhyupagamyate eva sabhāgahetur iti
skal ba mnyam pa'i rgyu ji lta bar rnam pa las kyang de dang 'dra ba ni ma yin no /
gang zhig rnam pa las kyang 'dra ba zhes bya ba ni kun du 'gro ba'i rgyu gang zhig rang gi 'bras bu de rnam pa las kyang 'dra ba'i kun du 'gro ba'i rgyu de ni skal ba mnyam pa'i rgyu yin zhes bya bar khas len pa nyid do /
bhūmikliṣṭatvasādṛśyād dhi sarvatragahetur bhavati sa dang nyon mongs pa can nyid du 'dra ba'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu yin la /
sabhāgahetuś ca sa bhavati prakārato 'pi sādṛśyāt /
ata eva catuṣkoṭikaḥ kriyate /
ubhayasvabhāvatayā tṛtīyakoṭisaṃbhavāt /
prathamā koṭir asarvatragaḥ sabhāgahetur iti
de rnam pa'i sgo nas kyang 'dra ba'i phyir skal ba mnyam pa'i rgyu yang yin no /
de nyid kyi phyir gnyi ga'i ngo bo nyid yin pa nyid kyis mu gsum pa srid pa'i phyir mu bzhir bya'o /
mu dang po ni skal ba mnyam pa'i rgyu kun du 'gro ba ma yin pa'o zhes bya ba ni skal ba mnyam pa'i rgyu 'dod chags la sogs pa ste /
rāgādikaḥ sabhāgahetuḥ /
sa hi sabhāgahetur eva svanaikāyikasya kleśasya /
na tu sarvatragahetur asarvatragasvabhāvatvāt /
dvitīyānyanaikāyikaḥ sarvatragahetur iti /
satkāyadṛṣṭyādikaḥ sarvatragaḥ /
sa hi sarvatragahetur eva sarvatragasvabhāvatvāt /
anyanaikāyikakliṣṭahetutvāc ca /
na sabhāgahetuḥ /
anyanaikāyike kliṣṭe sabhāgahetutvābhāvāt /
tṛtīyā ekanaikāyikaḥ sarvatragahetur iti /
satkāyadṛṣṭyādikaḥ sarvatragaḥ /
sa hi ekanaikāyikasya kleśasya sabhāgahetuḥ /
ekanaikāyikakliṣṭasādṛśyāt /
sarvatragahetuś ca saḥ
de ni rang gi ris kyi nyon mongs pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu kho na yin gyi kun du 'gro ba'i ngo bo nyid ma yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu ni ma yin no /
gnyis pa ni ris gzhan pa'i kun du 'gro ba'i rgyu'o zhes bya ba ni kun du 'gro ba'i rgyu 'jig tshogs la lta ba la sogs pa yin te /
de ni kun du 'gro ba'i ngo bo nyid yin pa'i phyir dang ris gzhan gyi nyon mongs pa can gyi rgyu yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu kho na yin gyi ris gzhan gyi nyon mongs pa can gyi skal ba mnyam pa'i rgyu nyid yin pa med pa'i phyir skal ba mnyam pa'i rgyu ni ma yin no /
gsum pa ni ris gcig pa'i kun du 'gro ba'i rgyu'o zhes bya ba ni kun du 'gro ba'i rgyu 'jig tshogs la lta ba la sogs pa yin te /
de ni ris gcig pa'i nyon mongs pa can dang 'dra ba'i phyir ris gcig pa'i nyon mongs pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu yin la /
tasya sarvatragatvād ekanaikāyikakliṣṭahetutvayogena sarvatragahetutvayogāc ca /
caturthī etān ākārān sthāpayitveti /
trikoṭyuktāṃ dharmaprakārāṃ varjayitvety arthaḥ
de ni ris gcig pa'i nyon mongs pa can gyi rgyu nyid yin pa'i tshul gyis de'i kun du 'gro ba'i rgyu yin pa'i phyir dang kun du 'gro ba'i rgyu nyid dang ldan pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu yang yin no /
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni mu gsum bshad pa'i chos kyi rnam pa dag ma gtogs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
tadyathā kliṣṭā dharmāḥ kuśalānāṃ na sabhāgahetur asādṛśyāt 'di lta ste nyon mongs pa can gyi chos dag ni dge ba rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu ma yin te /
mi 'dra ba'i phyir ro /
na sarvatragahetuḥ /
ata eva kuśalānāṃ cākliṣṭatvāt /
evaṃ kuśalāḥ kliṣṭānāṃ yojyaṃ /
kliṣṭā api kliṣṭānāṃ na sabhāgahetuḥ /
nāpi sarvatragahetur bhavanti
de nyid kyi phyir dang dge ba rnams ni nyon mongs pa can ma yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu yang ma yin te /
de bzhin du dge ba rnams nyon mongs pa can dag gi ma yin pa yang sbyar bar bya'o /
nyon mongs pa can dag kyang nyon mongs can rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yang ma yin la /
kun du 'gro ba'i rgyu yang ma yin te /
'di lta ste /
tadyathā rāgādayo 'nyanaikāyikānāṃ kliṣṭānāṃ na sabhāgahetur anyanaikāyikatvāt 'dod chags la sogs pa ni ris gzhan pa yin pa'i phyir ris gzhan pa'i nyon mongs pa can rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yang ma yin la /
na sarvatragahetur asarvatragatvād rāgādīnām iti /
sarvatragā api dharmāḥ kliṣṭānām ekanaikāyikānām api na sabhāgahetur na sarvatragahetuḥ
'dod chags la sogs pa kun du 'gro ba ma yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu yang ma yin no /
kun du 'gro ba'i chos dag kyang ris gcig pa'i nyon mongs pa can rnams kyi yang skal ba mnyam pa'i rgyu yang ma yin la /
thams cad du 'gro ba'i rgyu yang ma yin te /
yady anāgatās te bhavantīti yojyaṃ gal te de dag ma 'ongs pa yin na zhes bya bar sbyar ro /
visaṃyogaḥ kṣayo dhiyeti /
dhiyā prāpyamāṇo nirodho visaṃyogaphalam ity arthaḥ
bral ba'i blo yis zad pa'o /
zhes bya ba ni blos thob par bya ba'i 'gog pa ni bral ba'i 'bras bu yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
teneti /
tena kāraṇena /
yasmāt kṣayo nirodho dhīḥ prajñā /
tena kāraṇena pratisaṃkhyānirodho visaṃyogaphalam ity uktaṃ bhavatīty ācaṣṭe
des na zhes bya ba ni rgyu des na ste /
gang gi phyir zad pa ni 'gog pa yin la blo de ni shes rab yin pa'i rgyu des ni so sor brtags pas 'gog pa ni bral ba'i 'bras bu yin no zhes bshad par 'gyur ro zhes ston te /
(Abhidh-k-vy 225) /
yadbalāj jāyate iti vistaraḥ /
yasya balaṃ yadbalam iti ṣaṣṭhīsamāsaḥ
gang gi stobs kyis gang skye ba /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi stobs ni /
gang gis stobs so zhes drug par tshig bsdus te /
yasya balāj jāyate /
yat saṃskṛtaṃ /
tat phalaṃ tasya
gang gi stobs kyis 'dus byas gang skye ba'i 'bras bu de ni de'i skyes bu byed pa las skyes pa yin no /
puruṣakārajaṃ puruṣakārāj jātaṃ puruṣakārajaṃ puruṣakāraphalam ity arthaḥ skyes bu byed pa las skyes pa ni skyes bu byed pa las skyes pa ste /
skyes bu byed pa'i 'bras bu zhes bya ba'i tha tshig go /
udāharaṇaṃ kathayati /
tadyathā adharabhūmikasya kāmāvacarasya prathamadhyānabhūmikasya vā tatprayogacittasya uparibhūmikaḥ prathamadhyānabhūmiko dvitīyadhyānabūmiko vā samādhiḥ /
phalaṃ puruṣakārajam ity adhikṛtaṃ
dper brjod pa ston par byed de /
dper nas 'og ma pa 'dod pa na spyod pa de'i sbyor ba'i sems kyi 'bras bu sa gong ma pa bsam gtan dang po'i sa pa 'am bsam gtan gnyis pa'i sa pa'i ting nge 'dzin lta bu ste skyes bu byed pa las skyes pa zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
sāsravasya dharmasya anāsravaḥ /
dhyānacittasya nirmāṇacittaṃ tad eva phalaṃ bhavati
zag pa dang bcas pa'i zag pa med pa dang bsam gtan gyi sems can sems kyi sprul pa'i sems kyang 'bras bu de kho na yin no /
ādiśabdenānyad api /
tadyathā kāmāvacarān maraṇacittād rūpāvacaraḥ prathamo 'ntarābhavakṣaṇa ity evamādi vijātīyodāharaṇaṃ niṣyandaphalavivecanārthaṃ
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni gzhan yang dper na 'dod pa na spyod pa'i 'chi ba'i sems las gzugs na spyod pa'i srid pa bar ma'i skad cig ma dang po lta bu'o zhes bya ba de lta bu la sogs pa bsdu'o /
ris mi mthun pa dper brjod pa ni rgyu mthun pa'i 'bras bu bstsal ba'i phyir te /
adharabhūmikasya hi prayogacittasya uparibhūmikaḥ samādhir na niṣyandaphalaṃ /
bhinnabhūmikaṃ hi na hetusadṛśaṃ /
nāpi sāsravasya anāsravam iti vaktavyaṃ /
na tu sarvaṃ niṣyandaphalaṃ puruṣakāraphalaṃ bhavati yad dhi yasya balāj jāyate sadṛśaṃ samānabhūmikaṃ anaṃtaraṃ ca bhavati /
tat tasya puruṣakāraphalaṃ niṣyandaphalaṃ ca bhavati
sa tha dad pa ni rgyu dang 'dra ba ma yin pas sa gong ma pa'i ting nge 'dzin kyang sa 'og ma pa'i sbyor ba'i sems kyi rgyu mthun pa'i 'bras bu ma yin la /
zag pa med pa yang zag pa dang bcas pa'i ma yin no zhes brjod par bya'o /
rgyu mthun pa'i 'bras bu thams cad skyes bu byed pa'i 'bras bu yin pa ni ma yin te /
gang zhig gang gi stobs kyis skye zhing 'dra ba dang sa mtshungs pa dang de ma thag pa yin pa de ni de'i skyes bu byed pa'i 'bras bu yang yin la /
rgyu mthun pa'i 'bras bu yang yin no /
catuḥkoṭikaṃ cātra bhavati /
asti puruṣakāraphalam eva na niṣyandaphalaṃ /
yathodāhṛtaṃ /
asti niṣyandaphalam eva na puruṣakāraphalaṃ /
sabhāgasarvatragahetvor vyavahitaṃ phalaṃ
'di la mu bzhi par yang 'gyur te /
skyes bu byed pa'i 'bras bu kho na yin la rgyu mthun pa'i 'bras bu ma yin pa yang yod de /
ji skad bshad pa lta bu'o /
rgyu mthun pa'i 'bras bu kho na yin la /
skyes bu byed pa'i 'bras bu ma yin pa yang yod de /
skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba'i rgyu dag gi 'bras bu bar du chod pa lta bu'o /
asty ubhayaṃ /
samanantarotpannaṃ sabhāgasarvatragahetvoḥ phalam
gnyi ga yin pa yang yod de /
skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba'i rgyu dag gi 'bras bu de ma thag tu 'byung ba lta bu'o /
asti nobhayaṃ /
tadyathā vipākahetor vipākaphalaṃ
gnyi ga ma yin pa yang yod de /
dper na rnam par smin pa'i rgyu'i 'bras bu rnam par smin pa lta bu'o /
pratisaṃkhyānirodho 'pi puruṣakāraphalam iṣyate so sor brtags pas 'gog pa yang skyes bu byed pa'i 'bras bu yin par ni 'dod mod kyi /
na cāsau hetubalāj jāyate nityatvād ity ataḥ kārikāyām anuktaṃ tad upasaṃcaṣṭe /
pratisaṃkhyānirodhas tu yadbalāt prāpyata iti vaktavayam iti
rtag pa'i phyir 'di rgyu'i stobs kyis skye ba ni ma yin te /
de'i phyir tshig le'ur byas pa las ma bshad do /
de nye bar sbyar ba'i phyir so sor brtags pas 'gog pa ni gang gi stobs kyis 'thob pa zhes brjod par bya'o zhes bya ba smos ste /
pratisaṃkhyābalena hi pratisaṃkhyānirodhaḥ prāpyate /
tasmāt sa pratisaṃkhyāyāḥ puruṣakāraphalaṃ bhavati
so sor brtags pas 'gog pa ni so sor brtags pa'i stobs kyis 'thob ste /
de lta bas na so sor brtags pa'i 'gog pa skyes bu byed pa'i 'bras bu yin no /
apūrva iti vistaraḥ /
apūrvaḥ pūrvotpannād anyaḥ /
kaḥ punar asau
sngon byung ba ma yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
sngon byung ma yin pa ni sngar byung ba las gzhan pa'o /
sahotpannaḥ paścādutpannaś ca /
na hi pūrvaṃ phalaṃ paścād dhetur bhavati /
saṃskṛta eva dharmo 'dhipatiphalaṃ nāsaṃskṛtaḥ
de gang zhe na lhan cig 'byung ba dang phyis 'byung ba ste /
'bras bu snga la rgyu 'phyi ba ni med do /
'dus byas kyi chos kho na bdag po'i 'bras bu yin gyi /
'dus ma byas ni ma yin no /
saṃskṛtasyaiva nāsaṃskṛtasya /
phalapratigrahaṇadānāsamarthatvāt /
sarvasyeti /
janakasyāvighnabhāvāvasthāyinaś ca /
kartuḥ puruṣakāraphalam iti
'dus byas kho na'i yin gyi 'dus ma byas kyi ni ma yin te /
'bras bu 'dzin pa dang smin pa'i mthu med pa'i phyir ro /
thams cad kyi zhes bya ba ni skyed par byed pa dang bgegs mi byed pa'i dngos por gnas pa'i yang ngo /
skyes bu byed pa'i 'bras bu ni byed pa po'i yin no zhes bya ba ni /
yadbalāj jāyate yat tat phalaṃ puruṣakārajam (Abhidh-k-vy 226) gang gi stobs kyi gang skye ba'i /
'bras de skyes bu byed las skye /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
iti vacanāt /
akartur apy adhipatiphalam iti
bdag po'i 'bras bu ni byed pa po ma yin pa'i yang yin te zhes bya ba ni /
apūrvaḥ saṃskṛtasyaiva saṃskṛto 'dhipateḥ phalam iti vacanāt sngon byung ma yin 'dus byas ni /
'dus byas kho na'i bdag po'i 'bras /
anyeṣām adhipatiphalam eveti /
aśilpinām avighnabhāvāvasthāyināṃ tacchilpam adhipatiphalam eva na puruṣakāraphalaṃ /
tad evaṃ catuḥkoṭikaṃ bhavati /
asti puruṣakāraphalam eva nādhipatiphalaṃ
zhes 'byung ba'i phyir ro /
gzhan dag gi ni bdag po'i 'bras bu kho na yin no zhes bya ba ni bzo de bzo bo ma yin pa bgegs mi byed pa'i dngos por gnas pa rnams kyi ni bdag po'i 'bras bu kho na yin gyi skyes bu byed pa'i 'bras bu ni ma yin no /
de ltar na mu bzhi par 'gyur te skyes bu byed pa'i 'bras bu kho na yin la bdag po'i 'bras bu ma yin pa yang yod de /
dper na bral ba'i 'bras bu lta bu'o /
tadyathā visaṃyogaphalaṃ /
asty adhipatiphalam eva na puruṣakāraphalaṃ /
udāsīnasya hetor vyavahitaṃ ca phalaṃ /
asty ubhayaṃ /
sahotpannaṃ anantarotpannaṃ ca kārakasya hetoḥ /
asti nobhayaṃ /
tadyathā ākāśam apratisaṃkhyānirodhaś ceti /
(II /
60) vartamānāḥ phalaṃ paṃceti
bdag po'i 'bras bu kho na yin la /
skyes bu byed pa'i 'bras bu ma yin pa yang yod de /
rgyu yal bar 'dug pa'i 'bras bu dang 'bras bu bar du chod pa lta bu'o /
gnyi ga yin pa yang yod do /
rgyu byed pa po'i lhan cig 'byung ba dang de ma thag tu byung ba lta bu'o /
gnyi ga ma yin pa yang yod de /
dper na nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa lta bu'o /
vartamānā eva phalaṃ /
gṛhṇantīty avadhāraṇaṃ /
pratigṛhṇantīti /
ākṣipanti hetubhāvenāvatiṣṭhanta ity arthaḥ
lnga po da ltar 'bras bu 'dzin /
zhes bya ba ni da ltar gyi dag kho na 'bras bu 'dzin to zhes bya bar nges par bzung ba yin no /
'dzin zhes bya ba ni 'phen par byed pa ste /
sa bon gyi dngos por nye bar gnas pa zhes bya ba'i tha tshig go /
kāraṇahetur apy evam iti /
vartamāna eva phalaṃ pratigṛhṇāti natīto nānāgato vā
byed rgyu'i rgyu yang de dang 'dra mod kyi zhes bya ba ni da ltar gyi kho na 'bras bu 'dzin gyi 'das pa yang ma yin la /
sa tu nāvaśyaṃ saphala iti nocyate /
hy asaṃskṛtaṃ kāraṇahetur iṣyate /
na cāsya phalam asti /
anāgataś ca kāraṇahetuḥ /
na ca pūrvam utpadyamānena dharmeṇa saphalaḥ /
dvau prayacchata iti /
vartamānāv adhikṛtaṃ /
sahabhūsaṃprayuktakahetū vartamānāv eva phalaṃ prayacchataḥ
ma 'ongs pa yang ma yin mod kyi /
de ni 'bras bu dang bcas par ma nges pas ma brjod do /
'di ltar 'dus ma byas kyang byed rgyu'i rgyu yin par 'dod mod kyi 'di la 'bras bu ni med la /
ma 'ongs pa yang byed rgyu'i rgyu yin mod kyi sngar byung ba'i chos kyi 'bras bu dang bcas pa ni ma yin no /
gnyis pa ni 'byin par byed ces bya ba ni da ltar gyi dag ces bya bar skabs dang sbyar te /
lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu dag ni da ltar kho na 'bras bu 'byin par byed do /
yuktaṃ tāvad yad atītāv iti /
niṣyandaphalena saphalāv etāv uktau /
sabhāgasarvatragayor niṣyanda iti vacanāt /
atha kathaṃ vartamānau niṣyandaphalaṃ prayacchataḥ /
na hi tayor vartamānāvasthāyāṃ niṣyando dṛśyate ity ata āha
re zhig gang 'das pa dag ni rigs na zhes bya ba ni 'di gnyis ni /
rgyu mthun skal mnyam kun 'gro ba'i /
zhes 'byung ba'i phyir rgyu mthun pa'i 'bras bus 'bras bu dang bcas pa dag tu bshad na /
da ltar gyi dag go rgyu mthun pa'i 'bras bu ji ltar 'byin te da ltar gyi gnas skabs na ni de gnyis kyi rgyu mthun pa'i 'bras bu mi snang ngo zhe na /
smras pa /
samanantaranirvartanāt /
kiṃ /
phalaṃ prayacchata ity adhikṛtaṃ /
tau cāpy atītau bhavata iti
mjug thogs su bsgrub pa'i phyir te /
ci zhe na /
'bras bu 'byin pa zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
hetuphalayor asamavadhānāt /
na punas tad eva datta iti /
na punas tad eva phalaṃ prayacchata ity arthaḥ /
datta iti hy ākhyātapadaṃ dvivacanāntaṃ /
vartamānāvasthāyām eva dattatvāt /
na hi vartamānatām ānītaṃ punar ānetuṃ śakyate /
yadā ca tāv atītau phalaṃ prayacchataḥ /
tadaiva tat svaphalaṃ prayacchataḥ
de dag kyang 'das pa yin zhes bya ba ni rgyu dang 'bras bu dag 'grogs pa med pa'i phyir ro /
yang de nyid mi 'byin to zhes bya ba ni de ltar gyi gnas skabs kho nar phyung zin pa'i phyir yang 'bras bu de nyid 'byin par ni mi byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
da ltar nyid du khyer te 'ongs zin pa ni yang bskur bar mi nus so /
gang gi tshe de gnyis 'das pas 'bras bu 'byin par byed pa na yang de kho na'i tshe rang gi 'bras bu de 'byin par byed de skye ba'i gnas skabs kho nar 'bras bu sgrub par byed kyi /
utpadyamānāvasthāyām eva hi phalaṃ nirvartate nānyadā /
kevalaṃ tu vyavahitam tat phalam ity avagantavyaṃ /
kuśalamūlāni samucchindan yāḥ prāptīḥ sarvapaścād vijahātīti
gzhan du ni ma yin la /
'bras bu de ni bsgribs pa 'ba' zhig tu zad do zhes bya bar khong du chud par bya'o /
dge ba'i rtsa ba kun du gcod pas thams cad kyi tha mar 'dor ba'i thob pa gang dag yin pa'o zhes bya ba 'di la /
iha kuśalamūlāni krameṇa samucchidyante dge ba'i rtsa ba rnams ni rim gyis kun du 'chad do /
kathaṃ /
mithyādṛṣṭir navaprakārā /
mṛdumṛdvī yāvad adhimātrādhimātrā /
kuśalamūlāny api nava prakārāṇi tadviparyayeṇa mṛdumṛdvyā mithyādṛṣṭyādhimātrādhimātrāṇi kuśalamūlāni samucchidyante yāvad adhimātrādhimātrayā (Abhidh-k-vy 227) mithyādṛṣṭyā mṛdumṛdūni kuśalamūlāni samucchidyante /
bhāvanāheyakleśavat /
tatrāṃtyāvasthāyāṃ mṛdumṛdūni kuśalamūlāni na samudācaraṃti /
prāptayas tu teṣāṃ mṛdumṛdūnāṃ samudācaranti
ji lta zhe na /
log par lta ba ni chung ngu'i chung ngu nas chen po'i chen po'i bar rnam pa dgu yin la /
dge ba'i rtsa ba dag kyang rnam pa dgu yin no /
bam po nyi shu pa /
de la bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa bzhin du bzlog ste /
log par lta ba chung ngu'i chung ngus ni dge ba'i rtsa ba chen po'i chen po rnams kun du 'chad par 'gyur ba nas log par lta ba chen po'i chen po nas dge ba'i rtsa ba chung ngu'i chung ngu rnams kun du 'chad pa'i bar du 'gyur ro /
de la tha ma'i gnas skabs na dge ba'i rtsa ba chung ngu'i chung ngu rnams ni kun du mi 'byung gi de dag gi thob pa chung ngu'i chung ngu dag ni kun du 'byung ngo /
tāḥ sarvapaścimakās tadā vijahāti /
tāsāṃ prāptīnāṃ prāptīr nirodhayatīty arthaḥ
de'i tshe thams cad kyi tha ma de dag 'dor ba ni thob pa de dag gi thob pa 'gag pa zhes bya ba'i tha tshig go /
tāḥ prāptayo 'ntyavasthāḥ kuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ pratigṛhṇāti /
phalaparigrahaṃ karoti /
na dadāti svaniṣyandaphalaṃ
dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu tha ma'i gnas skabs kyi thob pa de dag ni 'bras bu 'dzin par byed cing 'bras bu yongs su 'dzin par byed kyi bskyed par bya ba'i dge ba'i rtsa ba skad cig ma gzhan med pa'i phyir rang gi rgyu mthun pa'i 'bras bu 'byin par ni mi byed do /
kuśalasya kṣaṇāntarasya janyasyābhāvāt /
dvitīyā koṭih /
dadāti na pratigṛhṇātīti /
kuśalamūlāni pratisaṃdadhāno yāḥ sarvaprathamaṃ pratilabhate /
yāḥ prāptīḥ sarvapūrvaṃ pratilabhate
mu gnyis pa ni 'byin par byed la 'dzin par mi byed pa zhes bya ba yin te /
dge ba'i rtsa ba dag gi nying mtshams sbyor bas thams cad kyi dang por 'thob pa gang dag yin pa ni thams cad kyi sngon du 'thob pa gang dag yin pa'o /
tāḥ kuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ dadātīti /
prāptiṃ svaniṣyandaṃ janayati
dge ba'i rtsa ba skal ba mnyam pa'i rgyu de dag ni 'bras bu 'byin par byed cing rang dang rgyu mthun pa'i 'thob pa skyed par byed kyi /
na tu pratigṛhṇāti pūrvam eva pratigṛhītatvāt /
ayaṃ tu sāvadyo dvitīyakoṭinirdeśaḥ /
kuśalamūlapratisaṃdhānakāle hi navaprakārāṇām api kuśalamūlānāṃ prāptayo 'tītānāgatapratyutpannāḥ samaṃ pratilabhyaṃte
sngar nyid bzung zin pa'i phyir 'dzin par ni mi byed do /
mu gnyis pa bstan pa 'di ni skyon dang bcas pa yin te /
dge ba'i rtsa ba'i nying mtshams sbyor ba'i tshe ni dge ba'i rtsa ba rnam pa dgu char gyi yang 'thob pa 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba dag mnyam du 'thob par 'gyur la /
tāsāṃ yā atītāḥ prāptayaḥ /
sa kuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ dadāti na pratigṛhṇāti pratigṛhītatvād iti yuktam etat
de dag las dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu 'das pa'i thob pa gang dag yin pa de ni 'bras bu 'byin par byed kyi bzung zin pa'i phyir 'dzin par ni mi byed do zhes bya ba 'di rigs na /
yās tu vartamānās tathaiva pratilabdhāḥ prāptayaḥ /
sa kuśalaḥ sabhāgahetuḥ katham avadhāryate /
phalaṃ dadāty eva na pratigṛhṇātīti /
sa hi pratigṛhṇāti ca dadāti ceti /
evam aviśeṣitatvāt sāvadyo 'yaṃ dvitīyakoṭinirdeśaḥ /
tasmād ācarya āha
dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu da ltar gyi thob pa de dang 'dra ba kho nar thob pa gang dag yin pa de dag ji ltar 'bras bu 'byin par byed pa kho na yin gyi 'dzin par byed pa ni ma yin no zhes bya bar dmigs kyis bsal bar 'gyur te /
de ni 'dzin par byed pa yang yin la 'byin par byed pa yang yin no /
de ltar na khyad par du ma byas pa'i mu gnyis pa bstan pa 'di ni skyon dang bcas pa yin no /
evaṃ tu vaktavyaṃ syāt /
tā eva pratisaṃdadhānasyeti /
tā eva prāptayaḥ kuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ dadāty eva svaniṣyandaphaladānāt /
na pratigṛhṇāti pūrvapratigṛhītatvāt /
tṛtīyā koṭiḥ /
phalaṃ pratigṛhṇāti dadāti ceti /
asamucchinnakuśalamūlasya śeṣāsv avasthāsv iti /
dve avasthe hitvā /
yasyām avasthāyāṃ kuśalamūlāni samucchindan yāḥ prāptīḥ sarvapaścād vijahāti /
yasyāṃ cāvasthāyāṃ kuśalamūlāni pratisaṃdadhāno yāḥ sarvaprathamaṃ pratilabhate
de lta bas na slob dpon gyis 'di skad du de dag nyid kyis nying mtshams sbyor bar byed pa'i zhes brjod par bya ba ni yin no zhes bya ba smos te /
dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu thob pa de dag ni rang dang rgyu mthun pa'i 'bras bu 'byin pa'i phyir 'bras bu 'byin par byed pa kho na yin gyi /
sngar bzung zin pa'i phyir 'dzin par byed pa ni ma yin no /
mu gsum pa ni 'bras bu 'dzin par byed pa yang yin la 'byin par byed pa yang yin pa ste /
dge ba'i rtsa ba kun du ma 'chad pa'i gnas skabs lhag ma rnams su'o zhes bya ba ni gnas skabs gang du dge ba'i rtsa ba rnams kun du gcod pas thob pa gang dag thams cad kyi tha mar 'dor ba dang gnas skabs gang du dge ba'i rtsa ba rnams kyi nying mtshams sbyor bas thob pa gang dag thams cad kyi dang por 'thob pa'i gnas skabs gnyis ma gtogs pa'o /
yathāsmadādīnāṃ kuśalāḥ prāptayaḥ phalaṃ pratigṛhṇanti dadati ceti /
visabhāgakṣaṇāntarāvyavahita iti vaktavyaṃ /
na vaktavyaṃ /
visabhāgakṣaṇāntaravyavadhāne 'pi prāptilakṣaṇasya sabhāgahetoḥ phalapratigrahaṇadānasaṃbhavāt /
caturthy etān ākārān sthāpayitvā /
tadyathā ūrdhvabhūmeḥ parihīṇasya ūrdhvabhūmikānāṃ kuśalānāṃ yāḥ prāptayaḥ /
tāḥ kuśalaḥ sabhāgahetur na phalaṃ pratigṛhṇāti /
pūrvaṃ pratigṛhītatvāt /
na dadāti /
tadbhūmiparihīṇasya tadbhūmikānāṃ kuśalamūlānāṃ dharmāṇāṃ prāptyabhāvāt /
evaṃ samucchinnakuśalamūlavasthāyām api vaktavyaṃ /
atrācāryasaṃghabhadra āha /
naitad yujyate yad uktam /
evaṃ tu vaktavyaṃ syāt /
tā eva pratisaṃdadhānasyeti /
kasmāt /
na hi yās tāḥ sarvapaścādvihīnāḥ /
tāsām eva tan niṣyandaphalaṃ /
yāḥ pratisaṃdadhānaḥ sarvaprathamaṃ (Abhidh-k-vy 228) pratilabhata iti /
pūrvaniruddhasyāpi hi tatprāptisaṃtānasya sa niṣyanda iti /
ataḥ kathaṃ phalagrahaṇāt kṛtsna eva tatsabhāgahetur gṛhītaḥ syād iti tadartham evedam ucyate
dper na bdag cag la sogs pa'i dge ba'i thob pa dag lta bu ste /
'bras bu 'dzin par yang byed la 'byin par byed pa yang yin no /
skal ba mi mnyam pa'i skad cig ma gzhan gyis bar du ma chod pa zhes brjod par bya dgos so zhe na /
brjod par bya mi dgos te /
thob pa'i mtshan nyid kyi skal ba mnyam pa'i rgyu la ni skal ba mi mnyam pa'i skad cig ma gzhan gyis bar du chod kyang 'bras bu 'dzin pa dang 'byin pa yang srid pa'i phyir ro /
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa ste /
dper na sa gong ma las yongs su nyams pa'i dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu sa gong ma pa'i dge ba'i rtsa ba rnams kyi thob pa gang dag yin pa de dag ni sngon bzung zin pa'i phyir 'bras bu 'dzin par yang mi byed la /
sa de las yongs su nyams pa la sa de pa'i dge ba'i chos rnams kyi thob pa med pa'i phyir 'byin par byed pa yang ma yin te /
de bzhin du dge ba'i rtsa ba kun du chad pa'i gnas skabs la yang brjod par bya'o /
'di la slob dpon 'dus bzangs na re 'di skad du de dag nyid kyis nying mtshams sbyor bar byed pa'i zhes brjod par bya ba ni yin no zhes gang smras pa de ni rung ba ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
nying mtshams sbyor bar byed pas thams cad kyi dang por thob pa gang dag yin pa de dag ni thams cad kyi tha mar bor pa gang dag yin pa de dag kho na'i rgyu mthun pa'i 'bras bu yin par ma zad kyi de ni de'i thob pa'i rgyu sngon rol du 'gags pa'i yang rgyu mthun pa yin no /
de'i phyir 'di ni ci nas kyang 'bras bu yin par smos pas zad par de'i skal ba mnyam pa'i rgyur bsdus pa nyid du 'gyur snyam du de kho na'i phyir brjod pa yin no /
tasmād yathānyāsa eva sādhv iti de lta bas na ji ltar bkod pa nyid legs pa yin no zhes zer ro /
tad eva ubhayatrāpi pāṭhadoṣa udgrāhite kataraḥ pāṭhaḥ śreyān iti de ltar gnyi ga la yang tshig gi skyon brjod na /
tshig gang zhig bzang zhe na /
atrābhidharmapāṭha eva śreyān iti paśyāmaḥ 'dir ni chos mngon pa las byung ba kho na bzang ngo zhes bya bar blta'o /
nanu coktam /
aviśeṣitatvāt kuśalapratisaṃdhānakāle pratilabdhā vartamānāḥ prāptayaḥ phalaṃ dadati pratigṛhṇanty api /
nanu dadaty eva na pratigṛhṇantīti doṣa iti
dge ba'i nying mtshams sbyor ba'i chos thob pa da ltar gyi thob pa dag 'bras bu 'byin par yang byed la 'dzin par yang byed kyi /
'byin par byed pa kho na yin la 'dzin par byed pa ma yin pa ni ma yin pas khyad par du ma byas pa'i phyir nyes so zhes bshad pa ma yin nam zhe na /
de ni nyes pa med de /
naiṣa doṣaḥ /
kuśalamūlāni pratisaṃdadhāna iti kuśalamūlaprāptyutpadyamānāvasthāyām etad ucyate na vartamānāvasthāyāṃ tatra ca na kāścid api kuśalamūlaprāptayo vartamānā bhavaṃti /
tāḥ kathaṃ phalaṃ pratigṛhṇanti dadati ceti śakyate vaktuṃ /
atītās tu svasaṃtāne kuśalamūlaprāptayaḥ sarvā api sabhāgahetubhūtāḥ svaniṣyandaphalaṃ tadānīṃ dadaty eva /
samanantaranirvartananyāyena /
na pratigṛhṇanti /
pūrvaṃ pratigṛhītatvāt /
ity anayā yuktyābhidharmapāṭham eva samarthayāmaḥ /
nanu caivam aviśeṣite pāṭhe anāgatānāṃ kuśalamūlaprāptīnāṃ dvitīyakoṭitvavacanaprasaṃgaḥ
dge ba'i rtsa ba dag gi nying mtshams sbyor bas zhes bya ba 'di ni dge ba'i rtsa ba thob pa skye bar chas pa'i gnas skabs kho nar brjod pa yin gyi da ltar gyi gnas skabs su ni ma yin no /
de na ni da ltar gyi dge ba'i rtsa ba'i thob pa dag 'ga' yang med na ji ltar de dag 'bras bu 'dzin par byed pa yang yin la 'byin par byed pa yang yin zhes brjod par nus /
rang gi rgyud la dge ba'i rtsa ba'i thob pa skal ba mnyam pa'i rgyur gyur pa 'das pa dag ni thams cad kyang de'i tshe de ma thag tu sgrub pa'i tshul gyis rang dang rgyu mthun pa'i 'bras bu 'byin par byed pa kho na yin gyi sngon bzung zin pa'i phyir 'dzin par byed pa ni ma yin no /
de lta bas na rigs pa 'dis chos mngon pa las 'byung ba kho na gzhung gzugs par bya'o /
de ltar tshig bye phrag tu ma phye na dge ba'i thob pa ma 'ongs pa rnams mu gnyis pa nyid du brjod par thal par 'gyur te /
tā api hi tadānīm atītaprāptivat prāpyante de dag kyang de'i tshe 'das pa'i thob pa bzhin du 'thob par 'gyur ba ma yin nam zhe na /
naiṣa doṣaḥ /
anāgatānāṃ sabhāgahetutvābhāvāt sabhāgahetoś cehādhikṛtatvāt
de ni nyes pa med de ma 'ongs pa rnams la skal ba mnyam pa'i rgyu nyid med pa'i phyir la 'dir ni skal ba mnyam pa'i rgyu'i dbang du byas pa yin pa'i phyir ro /
evam api na prāptaya eva vaktavyāḥ /
yā eva sarvaprathamaṃ pratilabhata iti /
evaṃ tu vaktavyaṃ syāt /
yān sarvaprathamaṃ pratilabhata iti
de ltar na yang thams cad kyi dang por 'thob pa gang dag yin pa ste zhes thob pa dag nyi tshe brjod par mi bya'i 'di skad du gang dag thams cad kyi dang por 'thob pa ste zhes brjod par bya ba yin no /
dge ba'i chos gang dag ces bya ba'i tha tshig ste /
yān kuśalān dharmān ity arthaḥ /
cittacaittā api hi kuśalapratisaṃdhāne prathamataḥ pratilabhyante /
na kevalaṃ tatprāptayaḥ
dge ba'i nying mtshams sbyor ba nas sems dang sems las byung ba rnams kyang dang po nyid du thob par 'gyur gyi /
de'i thob pa dag 'ba' zhig ni ma yin no zhe na /
asty etat /
kiṃ tu prāptīnām eva kuśalapratisaṃdhāne āvaśyakatvād evaṃ vacanaṃ
de ni yin mod kyi 'on kyang dge ba'i nying mtshams sbyor ba na thob pa rnams kho na gdon mi za ba'i phyir de skad brjod pa yin te /
kuśalaprāptayo hi samyagdṛṣṭyā vicikitsayāpi vā kuśalapratisaṃdhāne 'vaśyam utpadyante /
cittacaittās tu vicikitsayā kuśalapratisaṃdhāne na tāvad utpadyanta iti prāptaya evotpadyanta iti varṇayamti
dge ba'i thob pa dag ni yang dag pa'i lta ba'am the tshom gyis kyang rung dge ba'i nyid mtshams sbyor ba na gdon mi za bar skye bar 'gyur gyi sems dang sems las byung ba rnams ni the tshom gyis dge ba'i nyid mtshams sbyor ba na re zhig 'byung bar mi 'gyur bas thob pa dag kho na brjod pa yin no zhes rjod par byed do /
akuśalasyeti vistaraḥ /
akuśalo 'pi sabhāgahetuś catuṣkoṭikaḥ /
asty akuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ pratigṛhṇāti na dadātīti vistareṇa
mi dge ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mi dge ba'i skal pa mnyam pa'i rgyu yang mi dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu 'bras bu 'dzin par byed la 'byin par byed pa ma yin pa yang yod do zhes bya ba rgyas par mu bzhi par sbyar te /
prathamā koṭiḥ /
kāmavairāgyam anuprāpnuvan yāḥ prāptīḥ sarvapaścād vijahāti /
tā akuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ pratigṛhṇāti na dadāti
mu dang po ni 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba thob pa dang ldan pas thams cad kyi tha mar 'dor ba'i thob pa gang dag yin pa ste /
mi dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu de dag ni 'bras bu 'dzin par byed pa yin gyi 'byin par byed pa ni ma yin no /
kathaṃ kṛtvā /
iha kleśo navaprakāraḥ /
mārgo 'pi navaprakāraḥ
ji lta zhe na /
'di la nyon mongs pa yang rnam pa dgu yod pa la lam yang rnam pa dgu yod do /
tatra mṛdumṛdunā mārgeṇādhimātrādhimātraḥ kleśaprakāraḥ prahīyate /
yāvad adhimātrādhimātreṇa mṛdumṛduḥ prahīyate
de la lam chung ngu'i chung ngus ni nyon mongs pa'i rnam pa chen po'i chen po spong bar 'gyur ba nas chen po'i chen pos ni chung ngu'i chung ngu'i bar du spong bar 'gyur zhing de rnams kyi thob pa dag kyang de dang 'dra ba kho nar spong bar 'gyur ro /
tatprāptayo 'pi tathaiva prahīyante /
kāmavairāgyam anuprāpnuvan yā mṛdumṛdūnām akuśalānāṃ prāptīḥ sarvapaścād vijahāti
des na 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba thob pa dang ldan pa thams cad kyi tha mar 'dor ba mi dge ba chung ngu'i chung ngu'i thob pa gang dag yin pa mi dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu de dag ni 'bras bu 'dzin par byed pa dag yin gyi /
tā akuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ pratigṛhṇāti na dadāti /
akuśalaprāptikṣaṇāntarābhāvāt /
dvitīyā /
kāmavairāgyāt parihīyamāṇo yāḥ sarvaprathamaṃ pratilabhate akuśalānāṃ prāptīḥ /
tā akuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ dadāti na pratigṛhṇāti pūrvavad vaktavyaṃ
mi dge ba'i thob pa'i skad cig ma gzhan med pa'i phyir 'byin par byed pa ni ma yin no /
gnyis pa ni 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa thams cad kyi dang por mi dge ba rnams kyi thob pa 'thob pa gang dag yin pa ste mi dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu de dag ni 'bras bu 'byin par byed pa yin gyi 'dzin par byed pa ni ma yin te /
snga ma bzhin du brjod par bya'o /
(Abhidh-k-vy 229) /
atrācāryo bravīti /
evaṃ tu vaktavyaṃ syāt /
ta eva parihīyamāṇasyeti /
tā eva yāḥ kāmavairāgyam anuprāpnuvan prāptīḥ sarvapaścād vijahātīti
'dir slob dpon 'di skad du de dag nyid kyis yongs su nyams pa'i zhes brjod par bya ba yin no zhes 'chad par byed de /
'dod pa'i 'dod chags dang bral ba thob pa dang ldan pas thams cad kyi tha mar 'dod pas gang dag yin pa de dag kho nas zhes bya ba yin no /
tā hi pratigṛhītatvāt na pratigṛhṇanti /
dadaty eva tu kevalaṃ phalaṃ /
pūrvapāṭhe tu dvitīyā koṭir na saṃbhavati yathoktaṃ prāk /
atrācāryasaṃghabhadras tathaiva pratyācaṣṭe /
naitad yujyata iti /
pūrveṇa samānam etat /
sarvaṃ prapaṃcayitavyaṃ /
tṛtīyā /
kāmavītarāgasya śeṣāsv avasthāsv iti /
dve avasthe hitvā /
ete eva yathokte prathamadvitīyāvasthe śeṣāsv avasthāsu /
yathāsmākaṃ /
yā akuśalānāṃ prāptayaḥ /
tā akuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ pratigṛhṇāti dadāti ca /
caturthī /
etān ākārān yathoktān sthāpayitvā /
tadyathā kāmavītarāgasyaparihāṇadharmaṇo yā akuśalānāṃ prāptayaḥ /
so 'kuśalaḥ sabhāgahetur na phalaṃ pratigṛhṇāti /
pūrvaṃ pratigṛhītatvāt /
na dadāti /
tasya prāptyabhāvāt /
evaṃ nivṛtāvyākṛtasyāpīti vistaraḥ /
evaṃ nivṛtāvyākṛtasyāpi catuḥkoṭikavidhānam /
arhattvaprāptito 'rhattvaparihāṇitaś ca yathāyogaṃ yojyaṃ /
asti nivṛtāvyākṛtaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ pratigṛhṇāti na dadātīti vistaraḥ /
prathamā koṭiḥ /
arhattvaṃ prāpnuvan yāḥ prāptīh sarvapaścād vijahāti /
sa nivṛtāvyākṛtaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ pratigṛhṇāti na dadāti /
kliṣṭakṣaṇāntarābhāvāt /
dvitīyā /
arhattvāt parihīyamāṇo yāḥ sarvaprathamaṃ pratilabhate /
evaṃ tu vaktavyaṃ syāt /
tā eva parihīyamāṇasyeti /
evaṃ hi phaladānam evaikam upapāditaṃ bhavati /
pūrvapāṭhasamarthanam api tenaivānukrameṇa vaktavyaṃ /
tṛtīyā /
bhavāgravītarāgasya śeṣāsv avasthāsu /
caturthī /
etān ākārān sthāpayitvā
de dag ni bzung zin pa'i phyir 'dzin par byed pa ni ma yin gyi 'byin par byed pa nyid yin pa 'ba' zhig tu zad do /
tshig snga ma la ni mu gnyis pa mi srid de ji skad sngar bshad pa yin no /
'di la slob dpon 'dus bzangs na re de ni rung ba ma yin no zhes de kho na bzhin du phyir rgol bar byed de thams cad ni gong ma dang 'dra bar sbyar bar bya'o /
gsum pa ni 'dod pa'i 'dod chags dang ma bral ba'i gnas skabs lhag ma rnams su'o zhes bya ba ni gnas skabs dang po dang gnyis pa ji skad bshad pa'i gnas skabs gnyis po de dag kho na ma gtogs pa'i gnas skabs rnams su'o /
dper na bdag cag gi mi dge ba rnams kyi thob pa dag lta bu ste /
mi dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu de dag ni 'bras bu 'dzin par byed pa yang yin la 'byin par byed pa yang yin no /
bzhi pa ni ji skad bshad pa'i rnam pa de dag ma gtogs pa ste /
dper na 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba yongs su mi nyams pa'i chos can gyi mi dge ba rnams kyi thob pa gang yin pa lta bu ste /
mi dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu de ni sngon bzung zin pa'i phyir 'bras bu 'dzin par byed pa yang ma yin la de la de'i thob pa med pa'i phyir 'byin par byed pa yang ma yin no /
bsgribs la lung du ma bstan pa'i yang de bzhin du zhes bya ba brgyas par 'byung ba ni lung du ma bstan pa yang de bzhin du bsgribs la lung du ma bstan pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu 'bras bu 'dzin par byed la 'byin par byed pa ma yin pa yang yod de zhes bya ba rgyas par mu bzhi par bya ba yin te dgra bcom pa nyid thob pa dang dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pa las ci rigs par sbyar bar bya'o /
mu dang po ni dgra bcom pa nyid thob pa dang ldan pas thams cad kyi tha mar 'dor ba'i thob pa gang dag yin pa ste /
bsgribs la lung du ma bstan pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu de ni 'bras bu 'dzin par byed pa yin gyi nyon mongs pa can gyi skad cig ma gzhan med pa'i phyir 'byin par byed pa ni ma yin no /
gnyis pa ni dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pa thams cad kyi dang por 'thob pa gang yin pa'o /
'di skad du de dag nyid kyis yongs su nyams pa'i zhes brjod par bya ba ni yin no /
de lta na 'bras bu 'byin pa gcig pu kho na yin par bstan par 'gyur ro /
tshig snga ma la gzhung gzugs pa yang rim pa de nyid kyis brjod par bya'o /
gsum pa ni srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang ma bral ba'i gnas skabs lhag ma dag tu'o /
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa ste /
dper na dgra bcom pa nyid thob pa'i bsgribs la lung du ma bstan pa'i thob pa gang dag yin pa ste /
tadyathā arhattvaṃ prāptasya yās tridhātukyo nivṛtāvyākṛtānāṃ prāptayaḥ yathāsaṃbhavaṃ /
sa nivṛtāvyākṛtaḥ sabhāgahetur na phalaṃ pratigṛhṇāti /
pratigṛhītatvāt /
na dadāti /
prahīṇatvāt /
anivṛtāvyākṛtasya paścātpādaka iti /
paścātpādakalakṣaṇaṃ vyākhyātam iti na punar ucyate /
yo 'nivṛtāvyākṛtaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ pratigṛhṇāti dadāty api saḥ
bsgribs la lung du ma bstan pa'i skal pa mnyam pa'i rgyu de ni ci rigs par bzung zin pa'i phyir 'bras bu 'dzin par byed pa yang ma yin la spangs zin pa'i phyir 'byin par byed pa yang ma yin no /
ma bsgribs la lung du ma bstan pa ni tshig phyi ma dang sbyor ba ste zhes bya ba la /
tshig phyi ma dang sbyor ba'i mtshan nyid ni bshad zin pas yang mi bshad do /
ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu gang zhig 'bras bu 'dzin par byed pa 'byin par byed pa yang yin nam zhe na /
āha /
yas tāvad dadāti pratigṛhṇāty api saḥ /
anivṛtāvyākṛtasya ā parinirvāṇāt saṃnihitatvāt
smras pa /
re zhig 'byin pa gang yin pa de ni 'dzin pa yang yin te /
ma bsgribs la lung du ma bstan pa ni yongs su mya ngan las 'das kyi bar du nye ba yin pa'i phyir ro /
syāt pratigṛhṇāti na dadāti /
arhataś caramāḥ skandhāḥ sarvopadhiniḥsargeṇānivṛtāvyākṛtaniṣyandābhāvāt /
sālambananiyamena tu kṣaṇaśa iti
'dzin la mi 'byin pa yang yod de /
dgra bcom pa'i phung po tha ma rnams te phung po thams cad nges par spangs pas ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i rgyu mthun pa med pa'i phyir ro /
dmigs pa dang bcas pa'i nges pas ni skad cig re re la ste zhes bya ba ni sngar ni ci rigs par dmigs pa med pa rnams kyi nges par bshad pa yin no /
pūrvam anālambanānāṃ sambhavato niyama uktaḥ sālambananiyamena tu cittacaittānām eva sabhāgahetutvam ucyate kṣaṇaśaḥ kṣaṇāntarāpekṣayā /
na tu paryādāya vicchedata ity arthaḥ /
kuśalacittānantaram iti vistaraḥ
dmigs pa dang bcas pa'i nges pas ni sems dang sems las byung ba rnams kho na'i skal ba mnyam pa'i rgyu nyid bshad do /
skad cig re re la ste zhes bya ba ni skad cig ma gzhan la ltos nas yin gyi yongs su gtugs te chad pa'i sgo nas ni ma yin no /
dge ba'i sems kyi mjug thogs su /
yadā kuśalcittānantaraṃ kliṣṭam avyākṛtaṃ vā cittaṃ saṃmukhīkaroti /
tadā tat kuśalaṃ cittaṃ phalaṃ pratigṛhṇāti yatas tatsaṃtānapatitaṃ vyavahitam anāgataṃ kuśalaṃ phalaṃ bhaviṣyati
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi tshe dge ba'i sems kyi mjug thogs su nyon mongs pa can nam lung du ma bstan pa'i sems mngon du byed pa de'i tshe dge ba'i sems de gang las de'i rgyud du gtogs pa'i 'bras bu dge ba ma 'ongs pa bar du chod par 'byung bar 'gyur ba'am mi skye ba'i chos can gyi 'bras bu 'dzin par byed pa yin no /
anutpattidharmi vā /
na dadāti /
yasmād (Abhidh-k-vy 230) asyānantaraṃ kuśalam eva nāsti /
sadṛśena hi phalena saphalaḥ sabhāgahetur iṣyate /
dvitīyā /
viparyayād iti /
yadā kliṣṭānivṛtāvyākṛtacittānantaraṃ kuśalaṃ cittaṃ saṃmukhīkaroti /
tadā yena kuśalena cittena tat kuśalaṃ cittaṃ phalatvena pratigṛhītam āsīt
'byin par byed pa ni ma yin te /
'di ltar de'i mjug thogs su dge ba 'byung ba med la skal ba mnyam pa'i rgyu ni 'bras bu 'dra bas 'bras bu dang bcas par 'dod do /
gnyis pa ni bzlog pa'o zhes bya ba ni gang gi tshe nyon mongs pa can dang bsgribs la lung du ma bstan pa'i sems kyi mjug thogs su dge ba'i sems mngon du byed pa de'i tshe dge ba'i sems de sngon dge ba'i sems gang gis 'bras bu nyid du bzung ba de'i 'byin par byed pa yin gyi sngon bzung zin pa'i phyir de 'dzin par byed pa ni ma yin no /
tad dadāti na tat pratigṛhṇāti /
pūrvaṃ pratigṛhītatvāt /
tṛtīyā /
kuśalacittānantaraṃ kuśalam eveti /
saṃmukhīkarotīty adhikṛtaṃ /
tat pūrvakaṃ kuśalaṃ cittaṃ dvitīyaṃ cittaṃ phalatvena pratigṛhṇāti dadāti ca /
samanantaranirvartanāt /
caturthī /
etān ākārān sthāpayitveti /
yadā kliṣṭāvyākṛtacittānantaraṃ kliṣṭam avyākṛtaṃ vā cittaṃ saṃmukhīkaroti /
tadāsau sālambanaḥ kuśalaḥ sabhāgahetur na phalaṃ pratigṛhṇāti /
pratigṛhītatvāt /
na dadāti /
kliṣṭāvyākṛtacittasaṃmukhībhāvāt /
evam akuśalādayo 'pi yojyā iti /
asti sālaṃbano 'kuśalaḥ sabhāgahetuḥ phalaṃ pratigṛhṇāti na dadāti catuḥkoṭikaḥ
gsum pa ni dge ba'i sems kyi mjug thogs su dge ba kho na'o zhes bya ba ni mngon du byed pa'o zhes bya bar skabs dang sbyar te /
dge ba'i sems snga ma de ni dge ba'i sems gnyis pa 'bras bu nyid du 'dzin par byed pa yang yin la /
de ma thag tu sgrub pa'i phyir 'byin par byed pa yang yin no /
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni gang gi tshe nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa'i sems kyi mjug thogs su nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa'i sems mngon du byed pa de'i tshe dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu dmigs pa dang bcas pa 'di bzung zin pa'i phyir 'bras bu 'dzin par byed pa yang ma yin la /
nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa'i sems mngon du byed pa'i phyir 'byin par byed pa yang ma yin no /
mi dge ba la sogs pa yang de bzhin du sbyar bar bya'o zhes bya ba ni mi dge ba'i skal ba mnyam pa'i rgyu dmigs pa dang bcas pa 'bras bu 'dzin par byed la 'byin par mi byed pa yang yod de zhes bya ba mu bzhi'o /
prathamā koṭiḥ /
akuśalānaṃtaraṃ kuśalam anivṛtāvyākṛtaṃ vā cittaṃ saṃmukhīkaroti
mu dang po ni mi dge ba'i mjug thogs su dge ba'am lung du ma bstan pa'i sems mngon du mi byed pa'o /
dvitīyā /
viparyayāt /
tṛtīyā /
'kuśalānantaraṃ akuśalam eva
gnyis pa ni bzlog pa'o /
gsum pa ni mi dge ba'i sems kyi mjug thogs su mi dge ba kho na'o /
caturthī etān ākārān sthāpayitvā bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o /
ādiśabdena nivṛtāvyākṛtaḥ anivṛtāvyākṛtaś ca sabhāgahetur yojyaḥ sogs pa zhes bya ba'i sgras ni bsgribs la lung du ma bstan pa dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu sbyar bar bya ba yin te /
nivṛtasya tāvat prathamā koṭiḥ /
nivṛtāvyākṛtacittānantaraṃ kuśalaṃ anivṛtāvyākṛtaṃ vā cittaṃ sammukhīkaroti
re zhig bsgribs pa'i mu dang po ni bsgribs la lung du ma bstan pa'i sems kyi mjug thogs su dge ba'am ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i sems mngon du byed pa'o /
dvitīyā /
viparyayāt /
tṛtīyā /
nivṛtāvyākṛtacittānantaraṃ nivṛtāvyākṛtam eva
gnyis pa ni bzlog pa'o /
gsum pa ni bsgribs la lung du ma bstan pa'i mjug thogs su bsgribs la lung du ma bstan pa kho na yin no /
caturthī /
etān ākārān sthāpayitvā
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o /
anivṛtasya prathamā koṭiḥ /
anivṛtāvyākṛtānantaraṃ kuśalaṃ kliṣṭaṃ vā cittaṃ saṃmukhīkaroti
ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i mu dang po ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i mjug thogs su dge ba'am nyon mongs pa can gyi sems mngon du byed pa'o /
dvitīya /
viparyayāt /
tṛtīyā /
anivṛtāvyākṛtānantaraṃ anivṛtāvyākṛtam eva
gnyis pa ni bzlog pa'o /
gsum pa ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i mjug thogs su ma bsgribs la lung du ma bstan pa kho na yin no /
caturthī /
etān ākārān sthāpayitvā
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o /
tasya bījabhāvopagamanād iti /
tasya phalasya hetubhāvopagamanād ity upamā sautrāntikaprakriyaiṣā
de'i sa bon gyi dngos por nye bar 'gro ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'bras bu de'i sa bon gyi dngos por nye bar 'gro ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
kvacit pustake nāsty evaṃpāṭhaḥ /
yathā jalamaṇḍalam iti vistaraḥ /
yatheti dṛṣṭāntapradarśanaṃ /
jalamaṇḍalaṃ vāyamaṇḍalasya pratiṣthāphalaṃ
'di ni mdo sde pa'i lugs yin te /
glegs bam kha cig las ni 'di skad du 'byung ba med do /
'di lta ste /
rlung gi dkyil 'khor gyi chu'i dkyil 'khor lta bu zhes bya ba ni 'bras bu de'i 'di lta ste zhes bya ba ni dper rab tu bstan pa yin te /
yāvacchabdena jalamaṇḍalasya kāṃcanamayī pṛthivī /
kāṃcanamayyāḥ pṛthivyās tathā sasyauṣadhiprabhṛtayaḥ pratiṣṭhāphalam ity adhikāraḥ
rlung gi dkyil 'khor gyi rten gyi 'bras bu ni chu'i dkyil 'khor yin no /
bar du'o zhes bya ba'i sgras ni chu'i dkyil 'khor gyi gser gyi sa gzhi dang gser gyi sa gzhi'i rtsva dang 'bru dang sman la sogs pa ste /
rten gyi 'bras bu yin no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
aśubhāyāḥ smṛtyupasthānāny ārabhya yāvād anutpādajñānaṃ mi sdug pa'i ni dran pa nye bar gzhag pa rnams nas bzung ste /
mi skye ba shes pa'i bar lta bu ste /
evam anyasyāpy ānāpānasmṛtyādeḥ /
prayogasya phalaṃ yojyaṃ
de bzhin du sbyor ba gzhan dbugs rngub pa dang 'byung ba dran pa la sogs pa'i 'bras bu yang sbyar bar bya'o /
sāmagryāḥ phalaṃ sāmagrīphalaṃ tshogs pa'i 'bras bu ni tshogs pa'i 'bras bu'o /
cakṣurādīnām iti /
ādiśabdena cakṣūrūpālokamanaskārāṇāṃ grahaṇaṃ
mig la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mig dang gzugs dang snang ba dang yid la byed pa rnams bsdus te /
evaṃ bhāvanāyāḥ phalaṃ bhāvanāphalam iti samāsaḥ de bzhin du bsgoms pa'i 'bras bu ni bsgoms pa'i 'bras bu'o zhes bya bar tshig bsdu'o /
etat tu sarvam iti vistaraḥ /
etac caturvidhaṃ phalaṃ puruṣakārādhipatiphalayor antarbhūtaṃ
'di thams cad ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'bras bu rnam pa bzhi po 'di ni /
skyes bu byed pa dang bdag po'i 'bras bu dag gi khongs su 'dus pa yin te /
pratiṣṭhāphalaṃ /
adhipatiphalāntarbhūtaṃ /
prayogaphalādipuruṣakārādhipatiphalayoḥ /
(II /
61, 62ab) kliṣṭā iti vistaraḥ /
kleśatatsaṃprayuktatatsamutthāḥ kliṣṭāḥ /
vipākahetujātā vipākajāḥ /
duḥkhe dharmajñānakṣāntitatsahabhuvaḥ prathamānāsravāḥ /
(Abhidh-k-vy 231) tebhyaś ca śeṣāḥ kliṣṭādibhyas tribhyaḥ /
vipākavarjyā avyākṛtā airyāpathikaśailpasthānikanairmāṇikāḥ /
prathamānāsravakṣaṇavarjyāś ca kuśalā iti
rten gyi 'bras bu ni bdag po'i 'bras bu'i nang du 'dus so /
sbyor ba'i 'bras bu la sogs pa ni skyes bu byed pa dang bdag po'i 'bras bu dag gi nang du 'dus so /
chos nyon mongs pa can rnams dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba la nyon mongs pa can ni nyon mongs pa de dang mtshungs par ldan pa dang des kun nas bslang ba dag yin no /
rnam par smin pa las skyes pa ni rnam par smin pa'i rgyu las skyes pa dag yin no /
zag pa med pa'i dang po ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang de dang lhan cig 'byung ba dag yin no /
de dag gi lhag ma rnams zhes bya ba ni nyon mongs pa can la sogs pa gsum po dag gi ste /
rnam par smin pa las ma gtogs pa'i lung du ma bstan pa spyod lam pa dang bzo'i gnas pa dang sprul pa dag go /
zag pa med pa'i skad cig ma dang po ma gtogs pa'i dge ba rnams so zhes bya ba la /
kuśalagrahaṇena sāsravānāsravā gṛhyante dge ba zhes bya ba smos pas ni zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa dag gzung ste /
tatra duḥkhe dharmajñānakalāpādayaḥ sarva eva śaikṣāśaikṣamārgā laukikāś ca kuśalāḥ śeṣā ity avagantavyaṃ śeṣāś cātra tṛtīyo rāśiḥ kriyate de la lhag ma ni sdug bsngal la chos shes pa'i tshogs la sogs pa slob pa dang mi slob pa'i lam thams cad dang 'jig rten pa'i dge ba rnams kho na yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
lhag ma yang 'dir phung po gsum par bya ste /
tenāha /
ta ete caturvidhā dharmāḥ /
kliṣṭā vipākajāḥ śeṣāḥ prathamāryā yathākramaṃ
des na chos rnam pa bzhi po de dag ni /
nyon mongs can dang rnam smin skyes /
lhag dang dang po 'phags rim bzhin /
vipākaṃ sarvagaṃ hitvā tau sabhāgaṃ ca śeṣajā iti /
vipākam iti vipākahetuṃ
rnam smin kun 'gro de gnyis dang /
skal mnyam ma gtogs lhag las skyes /
zhes bya ba smos te /
rnam smin zhes bya ba ni rnam par smin pa'i rgyu'o /
kliṣtā dharmā vipākahetuṃ hitvā śeṣebhyaḥ paṃcabhyaḥ kāraṇasahabhūsabhāgasaṃprayuktakasarvatragebhyo yathāsaṃbhavaṃ jāyante chos nyon mongs pa can rnams ni rnam par smin pa'i rgyu ma gtogs pa lhag ma lnga po byed rgyu dang lhan cig 'byung ba dang skal ba mnyam pa dang mtshungs par ldan pa dang kun du 'gro ba dag las ci rigs par skye ste /
svabhāvavarjyāt sarvadharmalakṣaṇāt kāraṇahetoḥ /
svakalāpacittādilakṣaṇāt sahabhūhetoḥ /
pūrvotpannasvasaṃtānakliṣṭalakṣaṇāt sabhāgahetoḥ /
svakalāpacittalakṣaṇāt saṃprayuktakahetoḥ /
yasmāt te cittacaittasvabhāvāḥ pūrvotpannasatkāyadṛṣṭyādilakṣaṇāt sarvatragahetor jāyante /
na tu vipākahetoḥ /
vipākaphalena hi saphalo vipākahetuḥ /
na ca kliṣṭā dharmā vipākasvabhāvā iti te na tato jāyante
rang gi ngo bo ma gtogs pa chos thams cad kyi mtshan nyid kyi byed rgyu'i rgyu dang rang gi tshogs kyi sems la sogs pa'i mtshan nyid kyi lhan cig 'byung ba'i rgyu dang rang gi rgyud kyi nyon mongs pa can sngar byung ba'i mtshan nyid kyi skal ba mnyam pa'i rgyu dang 'di ltar de dag sems dang sems las byung ba'i ngo bo nyid yin pas rang gi tshogs kyi sems dang sems las byung ba'i mtshan nyid kyi mtshungs par ldan pa'i rgyu dang 'jig tshogs la lta ba la sogs pa sngar byung ba'i mtshan nyid kyi kun du 'gro ba'i rgyu las skye bar 'gyur ro /
rnam par smin pa'i rgyu las ni ma yin te /
rnam par smin pa'i rgyu ni rnam par smin pa'i 'bras bus 'bras bu dang bcas pa yin na /
chos nyon mongs pa can rnams ni rnam par smin pa'i ngo bo nyid ma yin pas de dag de las mi skye'o /
vipākajāḥ sarvatragahetuṃ hitvā śeṣebhyaḥ paṃcabhya eva hetubhyo jāyante rnam par smin pa las skyes pa rnams ni kun du 'gro ba'i rgyu ma gtogs pa rgyu dag lhag ma lnga po kho na las skye'o /
na tu sarvatragahetoḥ /
vipākajānām akliṣṭatvāt /
sarvatragākhyaḥ kliṣṭānām iti hi sarvatragahetulakṣaṇaṃ /
yady api mithyādṛṣṭyādibhyaḥ sarvatragebhyo vipākajā jāyante /
na tu sarvatragahetor iti kṛtvā tato jāyante
rnam par smin pa rnams nyon mongs pa can ma yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu las ni ma yin te /
kun du 'gro ba'i rgyu'i mtshan nyid ni /
kun 'gro zhes bya ba nyon mongs can /
rnams kyi zhes bya ba bzhin no /
rnam par smin pa las skyes pa dag log par lta ba la sogs pa kun du 'gro ba las skye bar 'gyur mod kyi kun du 'gro ba'i rgyu yin pa'i phyir de las skye ba ni ma yin no /
kiṃ tarhi /
vipākahetor iti /
śeṣā iti vistaraḥ /
śeṣāṇām avipākasvabhāvatvāt /
na vipākahetur asti /
akliṣṭasvabhāvatvāc ca na sarvatragahetur asti
'o na ci zhe na /
rnam par smin pa'i rgyu yin no /
chos lhag ma rnams ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lhag ma rnams la rnam par smin pa'i ngo bo nyid med pa'i phyir rnam par smin pa'i rgyu yang med la nyon mongs pa can gyi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu yang med do /
atas tau vipākasarvatragahetū varjayitvā śeṣebhyaś caturbhyo jāyante de'i phyir rnam par smin pa dang kun du 'gro ba'i rgyu de dag ma gtogs pa lhag ma bzhi las skye ste /
pūrvavad vyākhyānaṃ /
prathamānāsravāḥ tau vipākasarvatragahetū pūrvoktau
snga ma bzhin du bshad par bya'o /
zag pa med pa'i dang po rnams ni rnam par smin pa dang kun du 'gro ba'i rgyu ste /
caśabdenānukṛṣṭau sabhāgahetuṃ ca hitvā śeṣebhyaḥ kāraṇasahabhūsaṃprayuktakahetubhyo yathāsaṃbhavaṃ jāyante /
anāsravāṇām avipākasvabhāvatvāt na vipākahetur asti
dang zhes bya ba'i sgras drangs pa de dag dang skal pa mnyam pa'i rgyu ma gtogs pa lhag ma byed rgyu dang lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu dag las ci rigs par skye'o /
zag pa med pa rnams la rnam par smin pa'i ngo bo nyid med pa'i phyir rnam par smin pa'i rgyu med do /
akliṣṭatvāt na sarvatragahetuḥ /
mārgasya pūrvamanutpāditatvāt na sabhāgahetur asti
nyon mongs pa can ma yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu yang med do /
lam ni sngon ma bskyed pa'i phyir skal ba mnyam pa'i rgyu yang med do /
na hi sāsravā agradharmā anāsravasya kalāpasya sabhāgahetur yujyate zag pa dang bcas pa chos kyi mchog ni zag pa med pa'i tshogs kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin par rung ba ma yin no /
tasmān na tebhyo jāyante /
cittacaittā iti /
saṃprayuktakahetusaṃbhavārthaṃ cittacaittagrahaṇaṃ /
prāptijātyādayaś ca cittaviprayuktāḥ /
anāsravasaṃvaraś ca rūpisvabhāvo 'nāsraveṣu veditavyaḥ /
te cittaviprayuktā rūpiṇaś ca cittacaittebhyo 'nye kliṣtādayaḥ kliṣṭavipākajaśeṣaprathamānāsravasaṃgṛhītāḥ tathaivotpadyante yathā cittacaittāḥ
de lta bas na de dag las mi skye'o /
sems dang sems las byung ba yin /
zhes bya ba la /
sems dang sems las byung pa zhes bya ba ni smos pa ni mtshungs par ldan pa'i rgyu yod par bstan pa'i phyir ro /
zag pa med pa'i sems dang ldan pa ma yin pa la thob pa la sogs pa dang sdom pa gzugs can gyi ngo bo nyid kyang zag pa med pa dag tu rig par bya ste /
sems dang sems las byung ba dag las gzhan pa sems dang ldan pa ma yin pa dang gzugs can nyon mongs pa can la sogs pa nyon mongs pa can dang rnam par smin pa las skyes pa dang zag pa med pa'i dang po de dag kyang sems dang sems las byung ba rnams ji lta ba de kho na bzhin du skye'o /
kevalaṃ tu saṃprayuktakahetunaikena varjitāḥ mtshungs par ldan pa'i rgyu gcig pu ma gtogs pa 'ba' zhig tu zad do /
teṣām asaṃprayuktakasvabhāvatvāt na saṃprayuktakahetor jāyante de dag mtshungs par ldan pa'i ngo bo nyid ma yin pa'i phyir mtshungs par ldan pa'i rgyu las ni skye bar mi 'gyur ro /
katham iti /
kliṣṭā cittaviprayuktarūpiṇo (Abhidh-k-vy 232) vipākasaṃprayuktakahetū hitvā śeṣebhyaś caturbhyo hetubhyo jāyante
ji lta zhe na /
sems dang ldan pa ma yin pa dang gzugs can nyon mongs pa can rnams ni rnam par smin pa dang mtshungs par ldan pa'i rgyu dag ma gtogs pa rgyu lhag ma bzhi las skye'o /
vipākajā api saṃprayuktakasarvatragahetū hitvā śeṣebhyaś caturbhya eva rnam par smin pa las skyes pa yang kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu dag ma gtogs par lhag ma bzhi kho na las skye'o /
śeṣā vipākasarvatragasaṃprayuktakahetūn hitvā śeṣebhyas tribhyaḥ /
prathamānāsravā vipākasarvatragahetū sabhāgahetuṃ ca saṃprayuktakahetuṃ ca hitvā śeṣābhyāṃ hetubhyāṃ jāyaṃta iti
lhag ma rnams ni rnam par smin pa dang kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyu rnams ma gtogs pa lhag ma gsum las so /
zag pa med pa'i dang pa ni rnam par smin pa dang kun du 'gro ba'i rgyu dag dang skal ba mnyam pa'i rgyu dang mtshungs par ldan pa'i rgyu ma gtogs pa lhag ma rgyu gnyis las skye'o /
ekahetusaṃbhūto nāstīti /
kāraṇasahabhūhetvor avaśyam avinābhāvāt
rgyu gcig las byung ba'i chos ni med do zhes bya ba ni rgyu dang lhan cig 'byung ba'i rgyu dag gdon mi za bar med na mi 'byung ba yin pa'i phyir ro /
(II /
62cd, 63) janasya janaikā jātir na hetupratyayair vinety /
uktaṃ /
ato hetuvistaravacanānantaraṃ pṛcchati pratyayāḥ katama iti
skye ba bskyed bya skyed byed pa /
rgyu dang rkyen dag med par min /
zhes bshad pas de'i phyir rgyu rgyas par bshad pa'i 'og tu rkyen rnams gang zhe na zhes 'dri bar byed do /
pratyayajātiḥ pratyayateti /
pratyayaprakāra ity arthaḥ /
gotāvat /
cittacaittā iti vistaraḥ
rkyen du 'dra ba ni rkyen nyid do zhes bya ba ni rkyen gyi rnam pa zhes bya ba'i tha tshig ste ba lang nyid lta bu yin no /
cittacaittā eva /
samanantara ity avadhāraṇaṃ /
acarama- grahaṇaṃ sottarāṇāṃ samanantaratvāt /
utpanna- grahaṇaṃ anāgatanirāsārthaṃ
sems dang sems byung ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems las byung ba rnams kho na mtshungs par de ma thag pa yin no zhes bya bar nges par gzung ba yin no /
skyes zhes smos pa ni ma 'ongs pa brtsal ba'i phyir ro /
samaś cāyam anantaraś ca pratyaya iti samanantarapratyaya iti /
samānārthe saṃśabdaḥ /
kāmāvacarasya rūpasyeti /
avijñaptirūpasya kadācit kāmāvacaraṃ avijñaptirūpaṃ rūpāvacaraṃ cāvijñaptirūpam utpadyate sāsravadhyānasaṃmukhībhāve gṛhītasamvarasya /
kadācit kāmāvacaraṃ cānāsravaṃ cānāsravadhyānasaṃmukhībhāve /
na tu kāmāvacaracittānantaraṃ kadācit kāmāvacaraṃ rūpāvacaraṃ ca yugapac cittam utpadyate
tha ma pa yin zhes smos pa ni phyi ma dang bcas pa rnams mtshungs pa de ma thag pa yin pa'i phyir ro /
rkyen 'di mtshungs pa yang yin la de ma thag pa yang yin pas mtshungs pa de thag pa'i rkyen to zhes bya ba ni mtshungs pa zhes bya ba'i sgra ni 'dra ba'i don yin no /
'dod pa na spyod pa'i gzugs kyi zhes bya ba ni rnam par rig byed ma yin pa'o /
res 'ga' ni 'dod pa spyod pa'i rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs dang gzugs na spyod pa'i rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs 'byung ste /
zag pa dang bcas pa'i bsam gtan mngon du gyur pa na'o res 'ga' ni 'dod pa na spyod pa dang zag pa med pa 'byung ste /
zag pa med pa'i bsam gtan mngon du gyur pa na'o /
'dod pa na spyod pa'i sems kyi mjug thogs su 'dod pa na spyod pa dang gzugs na spyod pa dang zag pa med pa'i sems cig car ni nam yang mi 'byung bas gzugs sngon du 'gyur ba 'chol ba yin no /
kāmāvacaraṃ ca anāsravaṃ cety ākulo rūpasaṃmukhībhāvaḥ /
dvitīyotpatter iti
gnyis pa 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba ni rgyas pa las 'byung ba gnyis pa 'byung ba'i phyir te /
dvitīyaupacayikotpatteḥ /
yadā hi bhuktvā svapiti dhyānam vā samāpadyate /
tadāhāraja aupacayikaḥ svapnajaś ca samādhijo vā aupacayika utpadyate
gang gi tshe zas zos nas nyal ba 'am bsam gtan la snyoms par 'jug pa de'i tshe zas las skyes pa'i rgyas pa las byung ba dang gnyid las skyes pa 'am /
ting nge 'dzin las skyes pa'i rgyas pa las byung ba 'byung ngo /
alpabahutarotpatter iti /
kiṃ /
rūpaṃ na samanantarapratyaya iti prakṛtaṃ /
bhadantaḥ sthaviraḥ sautrāntikaḥ /
kuśalākuśalāvyākṛteṣu citteṣv iti /
savitarkavicāritvāt /
kuśale kāmacetasi /
dvāviṃśatiś caitaśikāh /
kaukṛtyam adhikaṃ kvacit
btsun pa ni mdo sde pa'i gnas brtan zhig yin no /
chos mang ba dang nyung ngu 'byung ba'i phyir te zhes bya ba ci zhe na /
gzugs ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ma yin zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa'i sems dag dang zhes bya ba ni /
'dod pa'i dge ba'i sems la ni /
rtog dang dpyod dang bcas pa'i phyir /
sems las byung ba nyi shu gnyis /
āveṇike tv akuśale dṛṣtiyukte ca viṃśatiḥ la la dag tu 'gyod pas bsnan /
mi dge ba ni ma 'dres dang /
kleśaiś caturbhiḥ krodhādyaiḥ kaukṛtyenaikaviṃśatiḥ lha dang ldan na 'ang nyi shu 'byung /
nyon mongs bzhi dang khro sogs dang /
nivṛte 'ṣṭādaśānyatra dvādaśāvyākṛte matā (Abhidh-k-vy 233) 'gyod pa dang ni nyi shu gcig /
bsgribs la bco brgyad lung ma bstan /
gzhan la bcu gnyis dag tu 'dod /
ity anena krameṇa kadācid bahubhyaś caittebhyas trayoviṃśater ekaviṃśatir aṣṭādaśa dvādaśa vālpe caittā utpadyante ces bya ba'i rim pa 'dis res 'ga' ni sems las byung ba mang po nyi shu rtsa gsum las sems las byung ba nyung ngu nyi shu rtsa gcig gam bco brgyad dam bcu gnyis 'byung la res 'ga' ni nyung ngu las mang po 'byung ste bzlog pa yin no /
kadācid alpād bahavo viparyayāt /
savitarkavicārādau ca samādhitraye asti savitarkaḥ savicāraḥ samādhiḥ asti avitarko vicāramātraḥ
rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa la sogs pa'i ting nge 'dzin gsum la zhes bya ba ni /
rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa la sogs pa'i ting nge 'dzin kyang yod la /
rtog pa med la dpyod pa tsam yang yod /
asty avitarko 'vicāra iti /
etasmiṃ samādhitraye caittānām alpabahutarotpattiḥ
rtog pa yang med dpyod pa yang med pa yang yod pas ting nge 'dzin 'di gsum la sems las byung ba ches mang ba dang nyung ngu 'byung ste /
ataś ca cittacaittā api na samanantarapratyayāḥ syur iti /
asti jātyaṃtaraṃ prati na svajātim iti /
asty alpabahutarotpattir jātyantaraṃ prati na svajātiṃ
de'i phyir sems dang sems las byung ba dag kyang mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ma yin par 'gyur zhe na /
rigs gzhan la ni yod kyi rang gi rigs la ni med de zhes bya ba ni rigs gzhan la ni ches mang pa dang nyung ngu 'byung ba yod kyi rang gi rigs la med do /
vitarkavicārādīnāṃ hi kvacic citte jātyantarabhūtānāṃ satāṃ vṛttir avṛttiś ca bhavati /
na kadācid bahutarā vedaneti
sems 'ga' la rtog pa dang dpyod pa la sogs pa'i rigs tha dad pa yin par 'gyur ba rnams 'byung ba dang mi 'byung bar yang 'gyur gyi /
nam yang tshor ba tshes mang ba ni ma yin te /
na hi kadācid vedanaikasmiṃś citte ekā kvacid aparasmiṃ dve tisro veti sems gcig la res 'ga' ni tshor ba gcig gzhan 'ga' la ni gsum mam gnyis zhes bya ba ni med do /
rūpasya tu svajātiṃ praty alpabahutarotpattiḥ /
kiṃ punaḥ svajāter eveti /
kiṃ vedanā vedanāyā eva samanantaraprutyayaḥ /
anekavedanotpattāv asāmarthyāt /
evaṃ saṃjñādayaḥ /
na parajāteḥ /
na vedanā saṃjñādīnāṃ /
yataś caittānām alpabahutarotpattir na parigṛhītā bhavet /
sāṃtānasabāgikās tv iti vistaraḥ /
cittaṃ cittāntarasya samanantarapratyayaḥ
gzugs ni rang gi rigs la yang ches mang ba dang nyung ngu 'byung ngo /
yang ci rang gi rigs kho na'i zhes bya ba ni ci gang gis na sems las byung ba la sogs pa ches mang ba dang nyung ngu 'byung ba yongs su spangs par 'gyur ba tshor ba yang tshor ba du ma bskyed par mi nus pa'i phyir tshor ba kho na'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen yin la 'du shes la sogs pa yang de dang 'dra ba yin gyi rigs gzhan gyi ma yin te /
tshor ba ni 'dus shes la sogs pa'i ma yin pa zhig yin nam zhe na zhes bya ba yin no /
rgyud 'dra ba pa dag ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems kyang sems gzhan gyi mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen yin gyi /
na vedanāyāḥ /
vedanā vedanāntarasya /
na cittasyeti /
saṃtānasabhāgaḥ sabhāgahetur ity arthaḥ
tshor ba'i ma yin la tshor ba gang tshor ba gzhan gyi yin gyi sems kyi ma yin bas skal ba mnyam pa'i rgyu ni rgyud 'dra ba yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
saṃtānasabhāgena dīvyanti vyavaharanti vā sāṃtānasabhāgikāḥ kecid ābhidharmikāḥ /
yadi saṃtānaḥ saṃtānāntarasya sabhāgahetuḥ /
akliṣṭānantaraṃ yadā kliṣṭam utpadyate /
kathaṃ tatra samanantarapratyayavyavastheti
rgyud 'dra bas rtsen ba 'am tha snyad 'dogs pa na rgyud 'dra ba pa dag ste /
chos mngon pa pa kha cig yin no /
gal te rgyud gcig rgyud gzhan gyi skal pa mnyam pa'i rgyu yin na gang gi tshe nyon mongs pa can ma yin pa'i mjug thogs su nyon mongs pa can 'byung ba de la ji ltar mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen du rnam par bzhag ce na /
ata āha /
yadā tu akliṣṭānantaram iti vistaraḥ
de'i phyir gang gi tshe nyon mongs pa can ma yin pa'i mjug thogs su zhes bya ba rgyas par smos te /
tasya kleśasya paścādutpannasya pūrvaniruddhakleśaḥ kṣaṇāntaravyavahitaḥ samanantarapratyaya iti vyavasthāpayaṃti nyon mongs pa ba phyis byung ba de'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ni sngon 'gags pa'i nyon mongs pa skad cig ma gzhan gyis bar du chod pa yin par rnam par 'jog ste /
tulyajātīyena cittāntareṇāyavadhānāt /
akliṣṭena vyavadhānaṃ tv avyavadhānam eva
rigs mthun pa'i sems gzhan gyis bar du ma chod pa'i phyir ro /
nyon mongs pa can ma yin bas par du chod pa ni bar du chod pa ma yin pa kho na ste /
atulyajātīyatvāt /
tadyathā nirodhasamāpatticittaṃ vyutthānacittasya
rigs mi mthun pa yin pa'i phyir ro /
dper na ldang ba'i sems kyis 'gog pa la snyoms par 'jug pa'i sems lta bu ste /
cittāntareṇāvyavadhānāt /
samāpattidravyeṇa vyavahitam api samanantarapratyayo vyavasthāpyate
sems gzhan gyis bar du ma chod pa'i phyir snyoms par 'jug pa'i rdzas kyis bar du chod kyang mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen du rnam par gzhag pa de dang 'dra'o /
tadvat /
traidhātukapratisaṃyuktānāṃ yugapatsaṃmukhībhāvād iti /
kāmadhātvavītarāgasyāryasya kāmāvacaryāḥ prāpter anantaraṃ traidhātukāpratisaṃyuktānāṃ prāptaya utpadyante
khams gsum pa dang ldan pa ma yin pa rnams cig car mngon du 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'phags pa 'dod pa'i khams kyi 'dod chags dang ma bral ba'i 'dod pa na spyod pa'i thob pa'i mjug thogs su khams gsum pa dang ldan pa ma yin pa rnams kyi thob pa dag 'byung ste /
traidhātukaiḥ kleśaiḥ samanvāgatatvāt khams gsum pa'i nyon mongs pa dang ldan pa'i phyir ro /
evaṃ tajjātyādayo 'py utpadyante /
ity evaṃ vyākulasammukhībhāvāt viprayuktā api saṃskārāḥ prāptijātyādayo na samanantarapratyayaḥ /
kasmād anāgata iti vistaraḥ
de dag gi skye ba la sogs pa yang de dang 'dra bar 'byung ste /
de ltar na 'chol bar mngon du 'gyur ba'i phyir ldan pa ma yin pa'i 'du byed thob pa la sogs pa yang mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ma yin no /
ci'i phyir ma 'ongs pa mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen du mi 'dod ce na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gong du /
sems dang sems byung skyes pa rnams /
utpannāḥ samanaṃtara /
iti atītapratyutpannā eva samanantarapratyaya iti pūrvam uktaṃ
tha ma min mtshungs de ma thag /
ces bshad pas 'das pa dang da ltar byung ba dag kho na mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen yin par bshad de /
ata evaṃ pṛcchati de'i phyir de skad du 'dri'o /
vyākulatvād iti /
vyākulatvād anāgato neṣyate samanantarapratyayaḥ /
vyākulatvaṃ punar anāgatasyādhvanaḥ pūrvottarābhāvāt /
pūrvottaratāyā abhāvāt /
(Abhidh-k-vy 234) vartamāno hi anāgatāt pūrvo vartamānād atīta iti śakyate vaktuṃ /
pūrvottarakālayogāt /
na tv anāgatasya pūrvapaścimatāsti /
ata eva ca vartamāno vartamānasya na samanantarapratyaya iṣyate /
pūrvapaścimatāyā abhāvāt tulyavartamānasya na samanantarapratyaya iṣyate /
pūrvapaścimatāyā abhāvāt tulyakālatvāt /
atītasāṃpratānumānād iti /
atītena ca sāṃpratena cānumānāt /
atītenānumānam iti darśayann āha /
atītaṃ kilādhvānaṃ paśyatīti vistaraḥ
'chol ba yin pa'i phyir te zhes bya ba ni ma 'ongs pa'i dus ni 'chol bar 'dug pa'i phyir mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen yin par mi 'dod do /
ma 'ongs pa'i dus 'chol bar 'dug pa nyid ni snga phyi med pa'i phyir te /
snga ma dang phyi ma nyid med pa'i phyir ro /
dus snga ma dang phyi ma dang ldan pa'i phyir da ltar gyi bas sngar zhes brjod par ni nus na /
ma 'ongs pa la ni snga ma dang phyi ma nyid med do /
de nyid kyi phyir da ltar gyi yang da ltar gyi mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen du mi 'dod de /
snga ma dang phyi ma nyid med pa'i phyir ro /
'das pa dang da ltar gyi las rjes su dpag pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'das pa dang da ltar gyi las rjes su dpag pa'i phyir te /
'das pa las rjes su dpag pa zhes bya ba bstan pa'i phyir 'das pa'i dus gzigs zhes bya ba rgyas par smos so /
sāṃpratenānumānam iti darśayann āha /
idaṃ cāpi saṃpraty evaṃjātīyakam iti vistaraḥ /
aparāntaṃ na jānīyād iti /
sarvavittvam asya hīyeteti abhiprāyaḥ
da ltar gyi las rjes su dpag pa zhes bya ba bstan pa'i phyir ma 'ongs da ltar ba'i las 'di yang de lta bu yin pas zhes bya ba rgyas par smos so /
phyi ma'i mtha' mi mkhyen par 'gyur ro zhes bya ba ni 'di'i thams cad mkhyen pa nyid nyams par 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
phalacihnabhūtaḥ phalaliṃgabhūtaḥ /
na sākṣātkārī na sākṣāddarśī /
anāgato neṣyate samanaṃtarapratyayo vyākulatvāt pūrvapaścimatāyā 'bhāvād ity ukte 'yam āha /
kasmād agradharmānantaram iti vistaraḥ /
tasya vaibhāṣikaḥ parihāram āha /
yasya yatpratibaddha utpāda iti vistaraḥ
'bras bu'i rtags su gyur pa ni 'bras bu'i mtshan mar gyur pa'o /
mngon sum du mdzad pa ni ma yin no zhes bya ba ni mngon sum du gzigs pa ma yin pa'o /
snga ma dang phyi ma nyid med pas 'chol bar 'dug pa'i phyir ma 'ongs pa ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen du mi 'dod do zhes bshad pa dang ci'i phyir chos kyi mchog gi mjug thogs su zhes bya ba 'di rgyas par smos so /
de la bye brag tu smra bas lan gdab pa'i phyir gang zhig gang la rag lus te skye ba zhes bya ba rgyas par smras te /
yasya dharmasya duḥkhe dharmajñānakṣāntyāder yasmiṃ dharme laukikāgradharmādau pratibaddha utpādaḥ /
sa tasyānantaram utpadyate /
tadyathā bījādīnām aṃkurādayaḥ /
aṃkurasya hi bīje pratibaddha utpādaḥ /
tasmāt tadanantaram utpadyate /
evaṃ kāṇḍādīnāṃ aṃkurādiṣu /
vināpi samanantarapratyayenāsaty api samanantarapratyaye /
apiśabdāt sati samanantarapratyaye sutarām utpadyata ity abhiprāyaḥ /
tasmān nāsti ca kramaniyamāvasthānaṃ tadvat samanantarotpattiniyamaś ca bhavatīti vākyārthaḥ /
kasmād arhataś caramā iti /
acaramā iti vacanād ayaṃ praśna āgataḥ
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i chos gang zhig 'jig rten pa'i chos kyi mchog gang la rag las te skye ba de ni de'i mjug thogs su skye'o /
dper na mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen med bzhin du sa bon la sogs pa'i myu gu la sogs pa bzhin te myu gu ni sa bon la rag las te skye ba yin pas de'i mjug thogs su skye la sdong bu la sogs pa yang myu gu la sogs pa la de dang 'dra'o /
mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen med bzhin du yang zhes bya ba ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen med par yang ngo /
yang zhes bya ba'i sgras ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen yod na lta ha cang yang skye bar 'gyur snyam du bsams pa yin no /
de lta bas na tshig gi don ni go rims des par gnas pa yang med la de dang 'dra bar mjug thogs su skye bar nges par yang 'gyur ro zhes bya ba yin no /
ci'i phyir dgra bcom pa'i sems dang sems las byung ba tha ma rnams zhes bya ba'i 'dri ba 'di ni tha ma ma yin zhes bshad pas byung ba yin no /
anyacittasambandhād iti /
yasmāt tadanantaraṃ anyacittaṃ na sambadhnanti /
āśrayabhāvaprabhāvitaṃ mana iti /
yathā cakṣur utpannaṃ cakṣurvijñānāśrayabhāvenāvasthitaṃ yadi kāraṇāntaravaikalyāc cakṣurvijñānaṃ notpadyate na tatra cakṣur aparādhyate /
evam arhato 'pi caramaṃ cittaṃ āśrayabhāvenāvasthitaṃ /
kāraṇāntaravaikalyāt tu vijñānāntaraṃ notpadyate iti na tad aparādhyate /
tad dhi na kāritraprabhāvitaṃ na jananapuruṣakāraprabhāvitam ity arthaḥ /
yadi hi taj jananaprabhāvitaṃ syāt jāyamāna eva sati kārye tan manaḥ syāt /
na caivam /
ato 'saty api janye tan mano bhavaty eva /
kāritraprabhāvitas tu samanantarapratyayaḥ saty eva janye samanantarapratyayo bhavati /
nāsati /
tena yo dharmaḥ phalaṃ pratigṛhītaḥ tena samanaṃtarapratyayena yo dharmaḥ phalaṃ pratigṛhīto jāyatām etad iti /
sa sarvair api dharmair abuddhimadbhiḥ sarvaprāṇibhir vā saṃcintyakāribhir na śakyaḥ pratibanddhuṃ yathā notpadyeta motpādīti /
ye dharmāś cittasamanantarā iti vistaraḥ /
samanaṃtarapratyayacittajanitāś (Abhidh-k-vy 235) cittasamanantarāḥ
sems gzhan dang 'brel ba med pa'i phyir ro zhes bya ba 'di ltar mjug thogs su sems gzhan dang 'brel ba med pas so /
yid ni rten gyi dngos pos rab tu phye ba yin zhes bya ba ni dper na mig skyes pa mig gi rnam par shes pa'i rten gyi dngos por gnas pa gal te rgyu gzhan ma tshang ba mig gi rnam par shes pa mi skye yang de la mig gis ma lan pa de bzhin du dgra bcom pa'i sems tha ma yang rkyen gyi dngos por gnas la rgyu gzhan ma tshang bas ni rnam par shes pa mi skye bar zad de des lan pa ni ma yin no /
de ni byed pas rab tu phye ba ma yin te /
skyed par byed pa'i skyes bu'i byed pas rab tu phye ba ni ma yin no zhes pa'i tha tshig go /
gal te de skyed par byed pas rab tu phye ba yin par gyur na ni de 'bras bu skye ba kho na yin na yid yin par 'gyur ba zhig na de lta yang ma yin te /
de'i phyir de ni bskyed par bya ba med kyang yid yin pa kho na'o /
mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ni byed pas rab tu phye ba yin te /
bskyed par bya ba yod pa kho na yin na mtshungs pa yin pa de ma thag pa'i rkyen yin gyi med na ni ma yin no /
des chos gang 'bras bur bzung ba ste /
mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen des chos gang zhig 'di bskyed par bya'o zhes 'bras bur gzung ba de ni chos blo dang mi ldan pa thams cad dam srog chags ched du bsams shing byed pa thams cad kyis kyang ji ltar mi skye bar 'gyur ba ste de mi skye bar bya'o zhes dgag par mi nus so /
chos gang dag sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can de dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni sems kyi mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyis bskyed pa ni sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can dag yin te /
cittasya samāś ca te 'nantarāś ca te iti cittasamanantarāḥ /
atha vā cittaṃ samanaṃtaraṃ
de dag ni sems dang mtshungs pa yang yin la de ma thag pa yang yin pas /
sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yin no /
samanaṃtarapratyaya eṣām iti cittasamanantarāḥ /
kṣaṇāntarāvyavahitāt tu cittaniraṃtarāḥ /
te punaś cittasamanantarāḥ cittacaittā dve ca samāpattī asaṃjñinirodhasamāpattī /
nāsaṃjñikaṃ cittasamanantaraṃ śāstre paṭhitaṃ karmasāmarthyotpatteḥ
rnam pa gcig tu na 'di dag la mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen sems kyi mtshungs pa de ma thag pa yod pas sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yin te /
sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can ni skad cig ma gzhan gyis bar du ma chod pa dag yin no /
sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can de dag kyang sems dang sems las byung ba rnams dang snyoms par 'jug pa gnyis po 'du shes med pa dang 'gog pa'i snyoms par 'jug pa dag yin gyi /
'du shes med pa ni las kyi mthus skye ba'i phyir bstan bcos las sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yin par mi 'byung ngo /
prathamā koṭir iti vistaraḥ /
samāpattivyutthānacittaṃ samāpattipraveśacittajanitam /
ataś cittasamanantaraṃ na cittaniraṃtaraṃ
mu dang po zhes bya ba rgyas par 'byung ba la snyoms par 'jug pa las ldang ba'i sems ni snyoms par 'jug pa la 'jug pa'i sems kyis bskyed pa yin te /
de'i phyir sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yin gyi snyoms par 'jug pa'i skad cig mas bar du chod pa'i phyir sems kyi de ma thag pa can ni ma yin no /
samāpattikṣaṇavyavahitatvāt /
dvitīyādayaś ca samāpattikṣaṇāḥ /
prathamakṣaṇavarjyā ity arthaḥ
snyoms par 'jug pa'i skad cig ma gnyis pa la sogs pa ni skad cig ma dang po ma gtogs pa dag ces bya ba'i tha tshig go /
cittasamanaṃtarāḥ /
tatpratyayajanitatvāt /
na cittanirantarāḥ /
yathāyogaṃ prathamādikṣaṇavyavahitatvāt
rkyen des bskyed pa'i phyir sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yin gyi ci rigs par skad cig ma dang po la sogs pas bar du chod pa'i phyir sems kyi de ma thag pa can ni ma yin no /
dvitīyā /
prathamasya samāpattikṣaṇasya jātyādayaḥ cittanirantarāḥ
mu gnyis pa ni snyoms par 'jug pa'i skad cig ma dang po'i skye ba la sogs pa ste /
kṣaṇāntaravyavahitatvāt /
na tu cittasamanantarāḥ /
acittasamanantarasvabhāvatvāt /
cittacaittā eva hi saha samāpattidvayena cittasamanantarā iṣṭāḥ
skad cig ma gzhan gyis par du ma chod pa'i phyir sems kyi de ma thag pa can yin gyi sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can gyi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can ni ma yin te /
sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can ni sems dang sems las byung ba rnams dang snyoms par 'jug pa gnyis kho na yin par 'dod do /
sacittikāvasthāyāṃ ca jātyādayaḥ /
teṣām aviśeṣitatvāt sarveṣāṃ cittacaittādīnāṃ jātyādayaḥ
sems dang bcas pa'i gnas skabs kyi skye ba la sogs pa ni de dag khyad par du ma byas pa'i phyir sems dang sems las byung ba thams cad kyi skye ba la sogs pa yin no /
ādigrahaṇena ca sarva eva viprayuktā gṛhyante samāpattidvayaṃ varjayitvā sogs pa zhes bya ba smos pas ni snyoms par 'jug pa gnyis ma gtogs pa dang ldan pa ma yin pa thams cad bsdu ba kho na ste /
te ca tathaiva cittaniraṃtarā na cittasamanantarāḥ /
pūrvavad vyākhyānaṃ
de dag kyang de dang 'dra ba nyid du sems kyi de ma thag pa can yin gyi sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can ni ma yin te snga ma bzhin du bshad par bya'o /
sacittikāvastheti /
yadā cittāc cittāṃtaram utpadyate /
tadā paścimāś cittacaittāḥ pūrvakeṇa cittena cittasamanaṃtarāś cittaniraṃtarāś ca bhavaṃti
sems dang bcas pa'i gnas skabs dag go zhes bya ba ni gang gi tshe sems kyi mjug thogs su sems 'byung ba de'i tshe sems dang sems las byung ba phyi ma rnams sems snga mas sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yang yin la /
caturthī /
dvitīyādīnāṃ samāpattikṣaṇānāṃ vyutthānacittasya ca jātyādayaḥ na cittasamanantarāḥ
sems kyi de ma thag pa can yang ma yin no /
mu bzhi pa ni snyoms par 'jug pa'i skad cig ma gnyis pa la sogs pa dang ldan pa'i sems kyi skye ba la sogs pa ste /
acittasamanantarasvabhāvatvāt /
na cittaniraṃtarāḥ
sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can gyi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yang ma yin la /
prathamādisamāpattikṣaṇavyavahitatvāt /
ye tṛtīyacaturthyau te prathamadvitīye iti vistaraḥ
snyoms par 'jug pa'i skad cig ma dang po la sogs pas bar du chod pa'i phyir sems kyi de ma thag pa can yang ma yin no /
gsum pa dang bzhi pa gang dag yin pa de dag ni dang po dang gnyis pa dag go zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
prathamā koṭiḥ /
prathamasamāpattikṣaṇaḥ sacittikā cāvasthā /
te hi cittasamanaṃtarāḥ samanaṃtarapratyayajanitatvāt
mu dang po ni snyoms par 'jug pa'i skad cig ma dang po dang sems dang bcas pa'i gnas skabs rnams te de dag ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen gyis bskyed pa'i phyir sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yin gyi snyoms par 'jug pa'i de ma thag pa can ni ma yin te /
na samāpattiniraṃtarāḥ /
prathamasamāpattikṣaṇasya sarvasamāpattikṣaṇabhāvena na tanniraṃtaratvābhāvāt
snyoms par 'jug pa'i skad cig ma dang po la snyoms par 'jug pa'i skad cig ma snga ma med pas de'i de ma thag pa can gyi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir la /
sacittikāvasthāyāṃ ca samāpattyabhāvāt sems dang bcas pa'i gnas skabs na yang snyoms par 'jug pa med pa'i phyir ro /
dvitīyā /
dvitīyādīnāṃ samāpattikṣaṇānāṃ jātyādayo vyutthānacittasya ca
gnyis pa ni snyoms par 'jug pa'i skad cig ma gnyis pa la sogs pa dang ldang ba'i sems kyi skye ba la sogs pa ste /
ime dharmāḥ samāpattiniraṃtara na cittasamanantarāḥ chos 'di dag ni snyoms par 'jug pa'i de ma thag pa can yin gyi sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can ni ma yin no /
tṛtīyā /
accittikāyāḥ samāpatter vyutthānacittaṃ dvitīyādayaś ca samāpattikṣaṇāḥ
gsum pa ni sems med pa'i snyoms par 'jug pa las ldang pa'i sems dang snyoms par 'jug pa'i skad cig ma gnyis pa la sogs pa ste /
ete cittasamanantarāḥ samāpattinirantarāś ca 'di dag ni sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yang yin la snyoms par 'jug pa'i de ma thag pa can yang yin no /
caturthī /
prathamasya samāpattikṣaṇasya sacittikāyāṃ cāvasthāyāṃ jātyādayaḥ
bzhi pa ni snyoms par 'jug pa'i skad cig ma dang po dang sems dang bcas pa'i gnas skabs kyi skye ba la sogs pa ste /
ime dharmā na cittasamanantarā na samāpattinirantarāḥ chos 'di dag ni sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can yang ma yin la snyoms par 'jug pa'i de ma thag pa can yang ma yin te /
acittasamanantarasvabhāvatvāt /
pūrvasamāpattikṣaṇabhāvāc ca /
sasaṃprayogasya sacaitasikasya /
tathālakṣaṇatvād iti /
ālambyalakṣaṇatvāt /
āyatanadravyakṣaṇaniyameneti /
āyatanaṃ ca dravyaṃ ca kṣaṇaś ca teṣāṃ niyamaḥ /
tenaiva /
te cittacaittāḥ svasminsvasmin ālambane niyatāḥ
sems kyi mtshungs pa de ma thag pa can gyi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir dang snyoms par 'jug pa'i skad cig ma snga ma med pa'i phyir ro /
mtshungs par ldan pa dang bcas pa'i zhes bya ba ni sems las byung ba dang bcas pa'i 'o /
de lta bu'i mtshan nyid yin pa'i phyir zhes bya ba ni dmigs par bya ba'i mtshan nyid yin par phyir ro /
skye mched dang rdzas dang skad cig ma nges pas zhes bya ba ni skye mched dang rdzas dang skad cig ma yin te de dag nges pa'o /
des na sems dang sems las byung ba 'di dag rang gis dmigs pa la nges pa yin no /
yathā tāvac cakṣurvijñānaṃ sasaṃprayogaṃ rūpāyatane ālambane niyataṃ na śabdāyatanādau dper na re zhig mig gi rnam par shes pa mtshungs par ldan pa dang bcas pa ni dmigs pa gzugs kyi skye mched la nges kyi sgra'i skye mched la sogs pa la ni ma yin te /
(Abhidh-k-vy 236) evam āyatananiyamena skye mched nges pa ni de lta bu yin no /
tatrāpy āyatane dravyaniyamena nīlarūpe nīlarūpagrāhakam eva cakṣurvijñānaṃ sasaṃprayogaṃ niyataṃ skye mched de la yang rdzas nges pas ni gzugs sngon po la mig gi rnam par shes pa mtshungs par ldan pa dang bcas pa sngon po 'dzin par byed pa yin par nges kyi ser po la sogs pa gzhan la ni ma yin no /
nānyatra pītādau /
evaṃ dravyaniyamena /
tatrāpi nīlarūpe ālambane yo nīlarūpakṣaṇo yasyālambanaṃ /
sa tasyaiva
dmigs pa gzugs sngon po de la yang gzugs sngon po'i skad cig ma gang zhig gang gi dmigs pa yin pa de ni de kho na'i yin gyi gzhan gyi ni ma yin te /
nānyasya /
ity evaṃ kṣaṇaniyamena
skad cig ma nges bas ni de lta bu yin no /
evaṃ śabdāyatanādiṣv api śrotrādivijñānaṃ sasaṃprayogaṃ yojyaṃ de bzhin du sgra la sogs pa la yang rna bal sogs pa'i rnam par shes pa mtshungs par ldan pa dang bcas pa la sogs pa sbyar bar bya'o /
kim āśryaniyamenāpīti /
kiṃ cakṣurādyāśrayaniyamenāpy ete cittacaittā niyatāḥ /
om ity āha
ci rten nges pas kyang nges pa zhig yin nam zhes bya ba ni ci sems dang sems las byung ba 'di dag mig la sogs pa'i rten nges pas kyang nges pa zhig yin nam zhes bya ba yin no /
evam ity arthaḥ /
ālambanapratyayo 'pi sarvadharmā iti manovijñānāpekṣayā /
adhiko 'yaṃ pratyaya ity adhipatipratyaya iti /
hetupratyayādibhyaḥ /
hetupratyayo hi paraṃ paṃca hetavaḥ /
ālambanapratyayo hi sahabhuvāṃ na saṃbhavatīti nādhikaḥ /
adhikasya vā pratyaya iti /
pūrvam adhikaḥ patir adhipatiḥ /
sa pratyaya iti samāsaḥ
smras pa /
de bzhin de de lta lta yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
rkyen 'di ni lhag pa yin pas bdag po'i rkyen to zhes bya ba ni rgyu'i rkyen la sogs pa bas te /
rgyu'i rkyen ni po zos nas rgyu sngar zad la dmigs pa'i rkyen kyang lhan cig 'byung ba rnams ma yin pas lhag pa ma yin no /
dmigs pa'i rkyen yang chos thams cad yid la zhes bya ba ni yid kyi rnam par shes pa la ltos nas so /
yang lhag pa'i rkyen yin te zhes bya ba gong du ni bdag po lhag pa ni bdag po'i rkyen yin no zhes tshig bsdus pa yin no /
idānīm adhikasya bhūyasaḥ patir adhipatiḥ da ni lhag pa'i ste /
mang po'i bdag po ste /
sa pratyaya ity adhipatipratyaya iti samāsaḥ /
katham ity āha /
sarva iti vistaraḥ
de rkyen yin pas bdag po'i rkyen no zhes bya bar tshig bsdu'o /
ji lta zhe na /
thams cad ces bya ba rgyas par smos so /
sarvaḥ saṃskṛtāsaṃskṛtaḥ sarvasya saṃskṛtasya svabhāvavarjyasya sālambanasyānālambanasya ca pratyayo 'dhipatipratyayaḥ 'dus byas dang 'dus ma byas thams cad rang gi ngo bo ma gtogs pa'i 'dus byas dmigs pa dang bcas pa dang dmigs pa med pa thams cad kyi rkyen yin pas bdag po'i rkyen yin no /
ālambanapratyayas tu sālambanasyaiva nānālambanasya /
prathame vigrahe pratyayasyādhikyaṃ darśitaṃ /
dvitīye pratyayavataḥ
dmigs pa'i rkyen ni dmigs pa dang bcas pa kho na'i yin gyi dmigs pa med pa'i ni ma yin no /
tshig rnam par sbyar ba dang po la ni rkyen lhag par bstan pa yin no /
gnyis pa la ni rkyen dang ldan pa'o /
(II /
64) nirudhyamāne kāritram iti /
nirudhyamāna evety avadhāraṇaṃ
'gag pa la bya ba byed do zhes bya ba ni 'gag pa kho na la zhes nges par gzung ba yin te /
mithaḥphalatvāt samāśrayatvāc ca sahabhūsaṃprayutakahetvor yathākramaṃ /
trayo jāyamāna iti
phan tshun 'bras bu yin pa'i phyir dang rten mtshungs pa'i phyir lhan cig 'byung ba dang mtshungs par ldan pa'i rgyud dag dang go rims bzhin no /
jāyamāna evety avadhāraṇaṃ /
tato 'nyau tu pratyayau tadviparyayād iti /
samanantarapratyayaḥ pūrvoktas taṃ paścāduktaṃ kāritrakālaniyamam āśrayate /
jāyamāne kāritraṃ karotīty arthaḥ /
paścādukta ālambanapratyayaḥ pūrvoktaṃ kāritrakālaniyamam āśrayate
gsum po ni skye ba la'o zhes bya ba ni skye ba kho na la zhes nges par gzung ba yin no /
de las gzhan pa'i rkyen de dag las bzlog pa yin zhes bya ba ni phyis bshad pa'i byed pa'i dus nges pa ni sngar bshad pa'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen de dang sbyar te skye ba la bya ba byed do zhes bya ba'i don yin la /
sngar bshad pa'i byed pa'i dus nges pa ni phyis bshad pa'i dmigs pa'i rkyen dang sbyar te /
nirudhyamāne kāritraṃ karotīty arthaḥ 'gag pa la bya ba byed do zhes bya ba'i don to /
evaṃ tau /
viparyayāt kāritraṃ kurutaḥ
de ltar na de dag ni bzlog ste bya ba byed pa yin no /
tenāha /
samanantarapratyayo jāyamāne kāritraṃ karoty avakāśadānāt
de'i phyir mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ni skabs 'byed pa'i phyir skye ba la bya ba byed do /
ālambanapratyayo nirudhyamāne /
vartamānaiś cittacaittair vartamānagrahaṇād iti
dmigs pa'i rkyen ni da ltar gyi sems dang sems las byung ba rnams kyis 'dzin pa'i phyir 'gag pa la bya ba byed do zhes bya ba smos te /
grahaṇārthena hy ālambanapratyayo vyavasthāpyate /
na cātītanāgatāś cittacaittā grāhyam arthaṃ gṛhṇantīti
dmigs pa'i rkyen ni 'dzin pa'i don gyi rnam par gzhag na sems dang sems las byung ba 'das pa dang ma 'ongs pa dag ni gzung bar bya ba'i don 'dzin par byed pa yang ma yin no /
etad evāsya kāritram iti /
yad anāvaraṇabhāvena sarvasyām avasthāyām avasthānaṃ etad evāsyādhipatipratyayasya kāritram iti sugamatvān nādhipatipratyayasya kāritrakālaniyamaḥ sūcita ity abhiprāyaḥ /
(Abhidh-k-vy 237) /
(65) dvividho hetur iti /
saṃprayuktakasarvatragavipākahetūnām asaṃbhavāt /
samānabhūmikāḥ kuśalā dharmā iti
'di'i bya ba 'di nyid yin no zhes bya ba ni bdag po'i rkyen 'di'i bya ba ni gnas skabs thams cad du mi sgrib pa'i dngos por 'dug pa gang yin pa de nyid yin no zhes bya bar go sla bas bdag po'i rkyen gyi byed pa'i dus nges pa mdor ma byas so snyam du bsams pa yin no /
rgyu rnam pa gnyis te zhes bya ba ni mtshungs par ldan pa dang kun du 'gro ba dang rnam par smin pa'i rgyu rnams mi srid pa'i phyir ro /
sa mtshungs pa'i dge ba'i chos zhes bya ba ni gang dag gi stobs kyis snyoms par 'jug pa de gnyis 'byung ba ste /
nirodhasamāpatter bhāvāgrikāḥ kuśalā dharmāḥ sabhāgahetur hetupratyayaḥ /
asaṃjñisamāpatter api caturthadhyānabhūmikāḥ /
yeṣāṃ balena te samāpattī bhavataḥ /
samanantarapratyayaḥ sasaṃprayogaṃ samāpatticittam iti /
sarveṣāṃ nirodhasamāpattikṣaṇānām asaṃjñisamāpattikṣaṇānāṃ ca cittāntareṇāvyavadhānāt
'gog pa'i snyoms par 'jug pa'i skal ba mnyam pa'i rgyu'i rkyen ni srid pa'i rtse mo ba'i chos dge ba rnams yin no /
'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa ni bsam gtan bzhi pa'i sa dag yin no /
mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ni snyoms par 'jug pa'i sems mtshungs par ldan pa dang bcas pa'o zhes bya ba ni 'gog pa'i snyoms par 'jug pa'i skad cig ma thams cad sems gzhan gyis bar du ma chod pa'i phyir ro /
pūrvavad iti /
svabhāvavarjyāḥ sarvadharmāḥ /
cittābhisaṃskārajatvād iti /
cittābhogajatvād ity arthaḥ /
cittotpattivibandhanāt na samanaṃtarapratyaya iti
snga ma bzhin no zhes bya ba ni rang gi ngo bo ma gtogs pa chos thams cad do /
sems kyi mngon par 'du byed pa las skye ba'i phyir ro zhes bya ba ni sems kyi rtsol ba las skye ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
sems skye ba la bgegs byed pa'i phyir mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ni ma yin no zhes bya ba ni mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen ni sems skye ba'i rgyu yin pa'i phyir ro /
samanantarapratyayasya cittotpattihetutvāt /
dvābhyām anye tv iti /
tuśabdo 'vadhāraṇe bhinnakramaś ca /
dvābhyām eva hetvadhipatipratyayābhyām anye vai cittacaittasamāpattidvayavinirmuktā dharmā jāyante /
īśvarapuruṣapradhānādikam iti /
ādiśabdena kālasvabhāvaparamāṇvādi gṛhyate /
nanu cāta eveti
gzhan ni gnyis po dag las skye /
zhes bya ba la ni zhes bya ba'i sgra ni nges par gzung ba dang rim pa gzhan du sbyar ba yin te /
sems dang sems las byung ba dang snyoms par 'jug pa gnyis ma gtogs pa chos gzhan dag ni rgyu dang bdag po'i rkyen gnyis kho na las skye'o /
dbang phyug dang skyes bu dang gtso bo la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni dus dang rang bzhin dang rdul phra rab la sogs pa bsdu'o /
yadi veśvara ekaṃ kāraṇaṃ puruṣa iti vātra pakṣe ko hetur iti hetur mṛgyate /
īśvaravyatiriktaṃ hetuṃ kṛtvā tatsiddher iti abhyupagataṃ bhavati /
tadabhyupagamāc caikam īśvaraḥ puruṣa iti vā kāraṇaṃ sarvasya jagata iti asya vādasya vyudāsaḥ parityāgaḥ prāpnotīti piṇḍena vākyarthaḥ
de nyid kyis zhes bya ba la tshig gi don bsdus pa ni gal te rgyu gcig pu dbang phyug gam skyes bu ni med do zhes bya ba'i phyogs 'di la gtan tshigs ci yod ces gtan tshigs tshol bar byed na dbang phyug las ma gtogs pa'i gtan tshigs byas pas de 'grub pas na khas blangs par 'gyur ro /
de khas blangs pa'i phyir 'gro ba thams cad kyi rgyu gcig pu dbang phyug gam skyes bu yin no zhes smra ba 'di bstsal ba yin te /
yongs su spangs par 'gyur ro zhes bya ba yin no /
neśvarādeḥ kramādibhir iti dbang phyug sogs min rim sogs phyir /
neśvarāder bhāvā jāyante /
kasmāt /
kramādibhiḥ /
ādigrahaṇena deśakālādīnāṃ grahaṇaṃ
zhes bya ba ni dngos po rnams ni dbang phyug la sogs pa la mi skye'o /
ci'i phyir zhe na /
rim sogs phyir te sogs pa zhes bya ba smos pas ni yul dad dus la sogs pa bsdu'o /
atha vānekakāraṇatvānavasthāprasaṃgād anyapuruṣakālanihnavādīnāṃ grahaṇaṃ /
yadi hy ekam eveti vistaraḥ /
yadi hy ekam eva kāraṇam īśvaraḥ syāt mahādevo vā vāsudevo vā anyad vā puruṣādi vety arthaḥ /
yugapat sarveṇa jagatā bhavitavyaṃ kāraṇasya sadbhāvāt
yang na rgyu du ma nyid dang thug pa med par thal ba dang skyes bu'i byed pa gzhan bsnyon par smra ba rnams bsdu'o /
gal te dbang phyug gam gzhan yang rung ste /
rgyu gcig pu kho na zhig yin na zhes bya ba rgyas par smos pa ni gal te lha chen po'am nor lha'am skyes bu la sogs pa gzhan yang rung rgyu gcig pu kho na zhig yin na rgyu yod pa'i phyir 'gro ba thams cad cig car du 'byung bar 'gyur te /
na hy etad iṣṭaṃ /
sati kāraṇe kāryaṃ na bhavatīti /
dṛśyate ca bhāvānāṃ kalalādīnām aṃkurādīnāṃ ca kramasaṃbhavaḥ
rgyu yod na 'bras bu mi 'byung ngo zhes bya ba 'di ni mi 'dod do /
nur nur po la sogs pa dang myu gu la sogs pa'i dngos po rnams ni rim gyis 'byung bar yang snang ste /
tasmāt svakāraṇaparaṃparānirvṛtta iti neśvarādikāraṇam iti gamyate de lta bas na rang gi rgyu brgyud pas mngon par 'grub pa yin gyi dbang phyug la sogs pa'i rgyu can ni ma yin no zhes bya bar shes so /
īśvarādyekakāraṇaṃ jagad iti hi pratijānānasya svakāraṇakramotpāditvādilakṣaṇena dharmaviśeṣeṇa tasya sāpakṣālatvaṃ pakṣasyopalakṣyate 'gro ba ni dbang phyug la sogs pa'i rgyu gcig pu can yin no zhes khas che ba de'i phyogs ni rang gi rgyus rim gyis skye ba nyid la sogs pa'i mtshan nyid kyi chos kyi khyad par gyis na skyon dang bcas pa nyid du mngon no /
sa tarhi chandavaśād iti /
sa kramabheda icchāvaśād īśvarasya syāt
de ni dbang phyug gi 'dod pa'i dbang gis yin no zhes bya ba ni rim gyis khyad par de ni dbang phyug gi 'dod pa'i dbang gis yin no /
katham ity āha /
ayam idānīṃ bhāva utpadyatāṃ yāvad ayaṃ paścād utpadyatām iti
ji ltar zhe na /
'di ni da ltar skye bar gyur cig ces bya ba nas 'di ni phyis skye bar gyur cig ces bya ba'i bar smos te /
evaṃ kramasaṃbhavaś ca bhāvānāṃ īśvaraś ca kāraṇam iti īśvarakāraṇikābhiprāyaḥ rgyu dbang phyug tu smra ba'i bsam pa ni de ltar na dngos po rnams rim gyis kyang 'byung la dbang phyug gi rgyu can yang yin no snyam pa yin no /
chandabhedād iti vistaraḥ /
īśvaracchandabhedāc caikakāraṇatvābhyupagamāc ca prākpakṣavirodhād dharmasvarūpaviparyayaḥ pakṣasyotpadyate
'o na ni 'dod pa tha dad pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dbang phyug gi 'dod pa yang tha dad pa'i phyir la rgyu gcig pa nyid du yang khas blangs pa'i phyir phyogs snga ma dang 'gal bas phyogs kyi chos kyi rang gi ngo bo las bzlog par gyur par 'gyur ro /
sa cāpīti vistaraḥ /
sa cāpi chandabhedo yugapat syāt /
taddhetoś chandabhedahetor īśvarasyābhinnatvād ekatvād ity arthaḥ /
(Abhidh-k-vy 238) tataś ca eva sa pūrvokto dośo yugapat syād iti /
atha manyase /
anyad api kāraṇāntaraṃ bhinnaṃ tadutpattau īśvaro 'pekṣata ity ata idam ucyate /
kāraṇāntarabhedāpekṣaṇe ce ti vistaraḥ
bam po nyi shu gcig pa /
'dod pa tha dad pa de dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dod pa tha dad pa de yang de'i rgyu ste /
'dod pa tha dad pa de'i rgyu dbang phyug la tha dad pa med pa'i phyir cig car 'byung bar 'gyur te gcig pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i phyir cig car 'byung bar 'gyur ro zhes pa nyes pa gong du bshad pa de nyid du 'gyur ro /
'on te dbang phyug ni de bskyed par bya ba la rgyu'i khyad par tha dad pa gzhan la yang ltos so snyam du sems na de'i phyir 'on te rgyu gzhan la ltos na ni zhes bya ba 'di rgyas par smos te /
neśvara eva kāraṇam ity abhyupagame sa eva doṣaḥ rgyu dbang phyug kho na yin par ma zad do zhes bya bar khas blangs na nyes pa de nyid du 'gyur ro /
teṣām api ceti vistaraḥ /
teṣām api ca kārṇāntarāṇāṃ kramotpattāv iṣyamāṇāyāṃ kāraṇāntarabhedānām api punaḥ kāraṇāntarabhedāpekṣaṇād anavasthāprasaṃgaḥ /
teṣām api kāraṇāntarabhedāpekṣaṇaṃ teṣām api kāraṇāntarabhedāpekṣaṇam ity aparyavasānaprasaṃgaḥ syāt
de dag kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rgyu'i bye brag de dag kyang rim gyis skye bar 'dod na rgyu gzhan gyi bye brag rnams kyang yang rgyu gzhan gyi bye brag la ltos pa'i phyir thug pa med par thal bar 'gyur te /
de dag kyang rgyu gzhan gyi bye brag la ltos la de dag kyang rgyu gzhan gyi bye brag la ltos pas mtha' thug pa med par thal bar 'gyur ro /
śākyaputrīyam eva nyāyam iti /
anādiḥ saṃsāra iti śākyaputrīyaṃ nyāyaṃ nātikrāntaḥ syāt
sh'a kya'i sras po'i lugs kho na zhes bya ba ni sh'a kya'i sras po'i lugs 'khor ba thog ma med pa zhes bya ba 'di las ma 'das par 'gyur ro /
yaugapadye 'pīti vistaraḥ /
athāpi syāt /
yaugapadye 'pīśvarachandānāṃ na jagato yaugapadyaṃ
cig car yin du zin kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ste dbang phyug gi 'dod pa rnams cig car yin yang 'gro ba ni cig car ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
yathāchandaṃ utpādāt /
yaś chandaḥ ayam idānīm utpadyatām iti /
tasya tasmāc chandād idānīm evotpattiḥ
'dod pa ji lta bar skye ba'i phyir te /
'dod pa gang gis 'di ni da ltar skye bar gyur cig snyam pa de ni 'dod pa de las da ltar kho na skye la /
yaḥ paścād utpadyatām iti /
tasya tasmāt paścād utpattiḥ
gang gis phyis skye bar gyur cig snyam pa de ni de las phyis skye'o /
idaṃ ca paścāt paścāttaram evaṃprakāram iti tasya tasmāt paścāttaraṃ tathaivotpattir iti 'di ni ches phyis rnam pa 'di lta bur gyur cig snyam pa de ni de las ches phyis de kho na lta bur skye bar 'gyur ro snyam du sems na /
tac ca na /
teṣāṃ paścād viśeṣābhāvāt
de ni ma yin te /
de dag la phyis khyad par med pa'i phyir ro /
teṣāṃ chandānāṃ paścān na kaścid viśeṣa iti 'dod pa de dag la phyis khyad par 'ga' yang med de /
yathaiva pūrvaṃ nārabhante /
tathā paścād api nārabheran
ji ltar sngon rtsom par mi byed pa de kho na bzhin du phyis kyang rtsom par mi 'gyur ba'am /
yathā vā paścād ārabhante /
tathā pūrvam apīti
ji ltar phyis rtsom par mi byed pa lta bur sngon yang de dang 'dra'o /
atha vā eka evotpādayitā netara iti tesāṃ viśeṣābhāvaḥ rnam pa gcig tu na skyed par byed pa gcig kho nar zad kyi gzhan ni med pas de dag la khyad par med do /
ataḥ prāptam eva bhāvānām īśvaracchandānām iva yaugapadyaṃ de'i phyir dbang phyug gi 'dod pa dag bzhin du dngos po rnams cig car du 'byung bar 'gyur pa nyid do /
kāraṇāntarāpekṣatve vā chandaviśeṣāṇāṃ pūrvavad dośaḥ 'on te 'dod pa'i khyad par rnam pa rgyu gzhan la ltos pa nyid yin na ni nyes pa snga ma bzhin no /
na tasyām īśvaraḥ syād iti /
na tasyāṃ prītau īśvaraḥ syād vinopāyena tatkāraṇaśakteḥ
de la dbang phyug ma yin par 'gyur te zhes bya ba ni thabs med par de byed par mi nus pa'i phyir dga' ba de la dbang phyug ma yin par 'gyur te /
etad īśvarasyeśvaratvaṃ /
yad asau kāraṇāntarānapekṣaḥ kuryāt /
tathaiva cānyasminn iti
dbang phyug gi dbang phyug nyid ni 'di'i rgyu gzhan la mi ltos par byed par 'gyur ba gang yin pa 'di yin no /
yathā prītāv anīśvaraḥ /
evam anyasminn api trailokye neśvara ity anumīyate
gzhan la'ang de kho na dang 'dra'o zhes bya ba ni ji ltar dga' ba la dbang phyug ma yin pa de bzhin du gzhan 'jig rten gsum char la yang dbang phyug ma yin no zhes bya bar rjes su dpag pa'o /
yadi ceśvara iti vistaraḥ /
narakādiṣu prajāṃ sṛṣṭvā bahubhiś cetibhir upasṛṣṭāṃ
gal te yang dbang phyug ces bya ba rgyas par 'byung ba ni dmyal ba la sogs par skye dgu phyung na ste /
bahubhir anekaiḥ prakārair ītibhir upasargai rogādibhir upasṛṣtām upadrutāṃ prajāṃ sṛṣṭvā yadi prīyeta namo 'stu tasmai ity utprāsavacanam etat /
sugītaś ceti vistaraḥ
gal te skye dgu gnod pa mang po dang 'bral ba ste /
nad la sogs pa gnod pa rnam pa mang po du ma dag dang 'brel zhing gtses pa rnams phyung nas dga' bar 'gyur na de la phyag 'tshal lo zhes bya ba'i tha tshig 'di ni bsting ba yin no /
sūktaś cāyaṃ tam ārabhya tam īśvaram adhikṛtya ślokaḥ śatarudrīye vyāsena /
yan nirdahatītyādi /
yasmān nirdahati tasmād /
rudra ity evaṃ sarvatra
gang phyir ma lus sreg pa dang /
zhes bya ba la sogs pa ni gang gi phyir ma lus par sreg par byed pa de'i phyir drag po zhes bya ste /
thams cad la yang de dang 'dra'o /
anyeṣām iti /
bījādīnāṃ aṃkurādiṣu pratyakṣaḥ puruṣakāro nihnutaḥ syāt
don gzhan dag gi zhes bya ba ni myu gu la sogs pa la sa bon la sogs pa'i skyes bu'i byed pa mngon sum du ni snyoms par 'gyur ro /
kāraṇebhyo 'nyasya vyāpāradarśanād iti /
cakṣūrūpālokamanaskārādibhyaś ca eakṣurvijñānādyutpattau bījakṣetrodakādibhyaś cāṃkurādyutpattau anyasya vyāpārānupalabdheḥ
rgyu rnams las gzhan gyi byed pa mi snang ba'i phyir ro zhes bya ba ni mig dang gzugs dang snang ba dang yid la byed pa las mig gi rnam par shes pa la sogs pa skye ba dang /
sa bon dang zhing dang chu la sogs pa las myu gu la sogs pa skye ba la gzhan gyi byed pa mi dmigs pa'i phyir te /
yathā hi cakṣurādīnāṃ cakṣurvijñānādyutpattau bījādīnāṃ cāṃkurādyutpattau vyāpāro dṛśyate ji ltar de dag yod na yod pa'i phyir la de dag med na yang med pa'i phyir mig gi rnam par shes pa la sogs pa skye ba mig la sogs pa dang myu gu la sogs pa skye ba la sa bon la sogs pa'i byed pa snang ba de lta bur mig la sogs pa yang yod /
tadbhāve (Abhidh-k-vy 239) bhāvāt tadabhāve cābhāvāt /
na tathā cakṣurādibhāve bījādibhāve ca īśvarasyābhāve cakṣurvijñānāṃkurādyabhāvo dṛṣṭaḥ
sa bon la sogs pa yang yod kyang gang gis na de yang de dag skye ba la byed pa yin par rtogs par 'gyur ba dbang phyug med na mig gi rnam par shes pa la sogs pa dang myu gu la sogs pa med pa dang yang de yod na yod pa'ang ma mthong ngo /
punaś ca tadbhāve bhāvaḥ /
yatas tasyāpi tadutpattau vyāpāro gamyate /
atas tadvyāpāradarśanāt saha kāraṇair īśvaraṃ kāraṇaṃ kalpayatāṃ kevalo bhaktivādaḥ syāt /
kiṃ ca sahakāriṣu ceti vistaraḥ
de'i phyir de byed pa ma mthong bas rgyu rnams dang bcas pa'i dbang phyug la rgyur rtog par byed pa rnams ni gus par smra ba 'ba' zhig tu zad par 'gyur ro /
gzhan yang lhan cig byed pa'i rgyu dang po rnams la yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dbang phyug ni lhan cig byed pa dang po gang dag yin pa de dag la dbang phyug de'i dbang phyug med par 'gyur te /
yāni sahakārīṇy anyāni tasyeśvarasya /
kiṃ teṣv īśvaro neśvaraḥ syāt /
tāni hi kāryotpattau svasāmarthyena vyāpriyaṃte /
anyeṣu tu sahakāriṣv īśvaraḥ syād iti anyagrahaṇaṃ /
ādisarga īśvarahetukaḥ /
tathā hi pratyakṣapuruṣakāranihnavo na syāt /
kāraṇebhyo 'nyasya vyāpārādarśane cādośo jagataś ceśvaraḥ kāraṇam iti
de dag ni 'bras bu skyed pa la rang gi mthus bya ba byed do /
lhan cig byed pa dang po ma yin pa rnams la dbang phyug yin pas dang po zhes bya ba smos so /
dang po byung ba dbang phyug gi rgyu las byung ba yin te /
de ltar na skyes bu byed pa mngon sum yang bsnyon par mi 'gyur la /
rgyu dag las gzhan gyi byed pa ma mthong yang 'gro ba'i rgyu dbang phyug yin no zhes bya ba yang nyes pa med do zhe na /
de yang rgyu gzhan la mi ltos pa'i phyir te /
tasyāpy anyakāraṇānapekṣatvāt /
tasyāpy ādisargasyānyakāraṇānapekṣatvāt /
īśvara evaikaḥ /
kāraṇaṃ nānyad iti
dang po byung ba de yang rgyu gzhan la mi ltos pa'i phyir rgyu dbang phyug gcig pu kho nar zad kyi gzhan ni med pas dbang phyug bzhin du thog ma med pa nyid du thal bar 'gyur ba zhig na de ni mi 'dod do /
īśvavavad anāditvaprasaṃgaḥ /
aniṣṭaṃ caitat tasmān neśvaraḥ kāraṇaṃ /
evaṃ pradhāne 'pi yathāgogaṃ yojyam iti /
pradhānam acetanaṃ /
tasmāt tatra chandavikalpanāṃ hitvā śeṣapratiṣedhavidhānaṃ yojyaṃ
de lta bas na dbang phyug ni rgyu ma yin no /
de bzhin du gtso bo la yang ci rigs par brjod par bya'o zhes bya ba la gtso bo ni sems pa med pa yin no /
de lta bas na de la 'dod pa rnam par gzhag pa ma gtogs pa lhag ma dgag pa'i tshul brjod par bya ba yin te /
yady ekam eva kāraṇaṃ pradhānaṃ syāt /
yugapat sarveṇa jagatā bhavitavyaṃ syāt
gal te rgyu gtso bo gcig pu kho na zhig yin na 'gro ba thams cad cig car du 'byung bar 'gyur ba zhig na /
dṛśyate ca bhāvānāṃ kramasaṃbhavaḥ dang po rnams ni rim gyis 'byung bar yang snang ngo /
kāraṇāntarabhedāpekṣaṇe vā na pradhānam eva kāraṇaṃ syāt 'on te rgyu gzhan la ltos na ni gtso bo gcig bu kho na rgyu ma yin par 'gyur ro /
teṣām api kramotpattau kāraṇāntarabhedāpekṣanād anavasthāprasaṃgaḥ syād iti vistaraḥ de dag kyang rim gyis skye ba la rgyu gzhan gyi bye brag la ltos pa'i phyir thug pa med par thal bar 'gyur bas zhes bya ba rgyas par sbyar bar bya'o /
evaṃ khalv api jagataḥ kāraṇaṃ parigṛhṇatā anyeṣām arthānāṃ pratyakṣaḥ puruṣakāro nihnutaḥ syāt yang 'gro ba'i rgyu gcig pu yongs su bzung bas don gzhan dag gi skyes bu byed pa mngon sum ni bsnyon par 'gyur ro /
sahāpi ca kāraṇaiḥ kāraṇaṃ pradhānaṃ kalpayatām kevalo bhaktivādaḥ syāt /
kāraṇebhyo 'nyasya vyāpāradarśanāt
rgyu rnams dang bcas pa'i gtso bo la yang rgyur rtog pa rnams ni gus par smra ba 'ba' zhig tu zad de rgyu rnams las gzhan gyi byed pa mi snang ba'i phyir ro /
sahakāriṣu cānyeṣu kāraṇeṣu tatpradhānam apradhānaṃ syāt /
athādisargaḥ pradhānahetukaḥ /
tasyāpi mahadādyutpādasvabhāvasyādisargasyādyalakṣaṇatvāt pradhānavat anāditvaprasaṃgaḥ
gtso bo de lhan cig byed pa'i rgyu dang po rnams la yang gtso bo ma yin par 'gyur ro /
'on te dang po byung ba gtso bo'i rgyu las byung ba yin no zhe na /
dang po 'byung ba chen po la sogs pa 'byung ba'i ngo bo nyid de yang dang po mi dmigs pa'i phyir gtso bo bzhin du thog ma med pa nyid du thal bar 'gyur ro /
nityaṃ hi pradhānaṃ pradhānaṃ ca mahataḥ kāraṇam iti pūrvapradhānaṃ pascān mahān iti na sidhyati gtso bo ni rtag pa yin la chen po'i rgyu yang gtso bo yin pas gtso bo ni snga la chen po ni 'phyi'o zhes bya bar yang mi 'grub po /
prasavadharmi ca pradhānam iti tena nityaṃ pravartitavyaṃ kāraṇāntaranirapekṣatvāt gtso bo skyed par byed pa'i chos can yin pas rgyu gzhan la mi ltos pa'i phyir des rtag tu 'jug par yang bya dgos so /
na hi prakāśaḥ prakāśyam arthaṃ prakāśya punar na prakāśayatīti /
svabhāvo hi kṛtārthatāṃ nopekṣate /
akṛtabuddhayaḥ paramārthaśāstrair asaṃskṛtabuddhaya ity arthaḥ /
(II /
66) dvidhā bhūtāni taddhetur iti
snang ba ni gsal bar bya ba'i don gsal bar byas nas yang gsal bar mi byed pa ma yin te /
ngo bo nyid ni don byas pa la ltos pa med do /
blo ma sbyangs pa rnams ni don dam pa'i bstan bcos dag gis blo ma sbyangs pa rnams zhes bya ba'i tha tshig go /
pūrvotpannāni bhūtāni paścādutpannānāṃ svāsaṃtānikānāṃ sabhāgahetur avinirbhāgavartīni sahabhūhetuḥ /
bhūtānuvidhāyitvād iti /
bhautikaṃ bhūtāny anuvidhatte /
tadvikāre vikārāt /
ācāryādiniśrayavad iti /
yathābhikṣur ācāryam āśrayate /
ādiśabdena upādhyāyaṃ ca niśrayate /
tadvat /
bhūtāni bhautikaṃ niśrayate /
evam eṣām iti vistaraḥ /
janmahetutvam eṣāṃ bhūtānām ākhyātaṃ tu bhautikasya tebhya utpatteḥ
de'i rgyu 'byung ba rnam pa gnyis zhes bya ba ni 'byung ba sngar byung ba rnams ni rang gi rgyu phyis 'byung ba rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu yin no /
tha dad du mi 'jug pa rnams ni lhan cig 'byung ba'i rgyu yin no /
'byung ba'i rjes su mthun par byed pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'byung ba las gyur pa ni 'byung ba rnams kyi rjes su mthun par byed pa yin te /
de dag gyur na 'gyur ba'i phyir ro /
slob dpon la sogs pa la brten pa bzhin no zhes bya ba ni dper na dge slong slob dpon la brten pa bzhin no /
sogs pa zhes bya ba'i sgra ni mkhan po la yang brten pa yin te /
de dang 'dra bar 'byung ba las gyur pa yang 'byung ba rnams la brten to /
de ltar ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba la 'byung ba de dag skye ba'i rgyu nyid du bstan pa ni de dag las 'byung ba las gyur pa skye ba'i phyir ro /
vikārahetutvaṃ tadanuvidhāyitvāt /
ādhārahetutvaṃ (Abhidh-k-vy 240) ādhārabhāvāt /
sthitihetutvam anucchedahetutvāt /
vṛddhihetutvam upabṛmhaṇahetutvād iti
'gyur ba'i rgyu nyid du ni de'i rjes su mthun par byed pa'i phyir ro /
rten gyi rgyu nyid ni rten du gyur pa yin pa'i phyir ro /
gnas pa'i rgyu nyid ni rgyun mi 'chad pa'i rgyu yin pa'i phyir ro /
'phel ba'i rgyu nyid ni 'phel bar byed pa'i rgyu yin pa'i phyir ro /
aviśeṣavartitvād iti avighnabhāvavasthānenānyeṣām api hetutvād ity arthaḥ bye brag med par 'jug pa'i phyir zhes bya ba ni bgegs mi byed pa'i dngos por gnas pas gzhan dag gi yang rgyu yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
anyonyaṃ cittānuparivartikāyavākkarneti /
kāyakarma cittānuparivarti dhyānānāsravasaṃvarasaṃgṛhītaṃ trividhaṃ prāṇātipātādattādānakāmamithyācāraviratibhedena
lus dang ngag gi las sems kyi rjes su 'jug pa phan tshun du yin gyi zhes bya ba lus kyi las sems kyi rjes su 'jug pa ni bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pas bsdus pa srog gcod pa dang ma byin par len pa dang 'dod pas log par gyem pa spong ba'i bye brag gis rnam pa gsum mo /
vākkarmāpi cittānuparivarti dhyānānāsravasaṃvarasaṃgṛhītam eva caturvidhaṃ /
mṛṣāvādapaiśunyapāruṣyasaṃbhinnapralāpaviratibhedena /
tad evaṃ saptavidhaṃ kāyavākkarmānyonyaṃ sahabhūhetuḥ
ngag gi las kyang bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pas bsdus pa kho na brdzun du smra ba dang phra ma dang tshig rtsub po dang tshig 'khyal pa spong ba'i bye brag gis rnam pa bzhi'o /
lus dang ngag gi las rnam pa bdun po de ni phan tshun du lhan cig 'byung ba'i rgyu yin te /
prāṇatipātaviratir upādāyarūpaṃ itareṣāṃ ṣaṇṇāṃ sahabhūhetuḥ /
tāny api ṣaṭ tasya sahabhūhetur iti sarvaṃ yojyaṃ
rgyur byas pa'i gzugs srog gcod pa spong pa yang gzhan drug gi lhan cig 'byung ba'i rgyu yin la drug po de dag kyang de'i lhan cig 'byung pa'i rgyu yin no zhes bya ba lta bur thams cad sbyar bar bya'o /
nānyad iti /
cakṣurādikaṃ sarvam upādāyarūpaṃ prātimokṣasaṃvarādisaṃgṛhītam api yāvan nānyonyaṃ sahabhūhetuḥ pṛthakkalāpatvāt
gzhan ni ma yin no zhes bya ba ni rgyur byas pa'i gzugs mig la sogs pa thams cad dang so sor thar ba'i sdom pa la sogs pas bsdus pa'i bar yang phan tshun lhan cig 'byung ba'i rgyu ma yin te /
tshogs pa tha dad pa'i phyir ro /
skal ba mnyam pa'i rgyu yin no zhes bya ba ni dge ba yang rang gi rgyud kyi dge ba yin la /
sabhāgasyeti /
kuśalaṃ kuśalasya svāsaṃtānikasya kliṣṭaṃ kliṣṭasyetyādi /
yasya kāyavākkarmaṇa iti /
vijñaptyavijñaptisvabhāvasya samāhitasyāsamāhitasya vā yathāyogaṃ
nyon mongs pa can yang nyon mongs pa can gyi yin no zhes bya ba la sogs pa yin no /
lus dang ngag gi las gang gi zhes bya ba ni rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa'i ngo bo nyid mnyam par bzhag pa dang mnyam par ma bzhag pa'i ste ci rigs par sbyar bar bya'o /
ekadhaiva tad iti /
vipākahetur evaika ity avadhāraṇaṃ /
kāraṇahetos tathaivāgaṇyamānatvāt /
pṛthakkalāpatvād iti sahabhūhetvādyayogāt /
(II /
67) rūpadhātāv akuśalaṃ nāstīti /
sa viviktaṃ kāmair viviktaṃ pāpakair akuśalair dharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharatīti vacanāt /
tatra rūpadhātāv akuśalaṃ nāsti /
akuśalavivekād dhi yaj jātaṃ śubhaṃ /
tad vivekam ity ucyate /
yathā ca hetuḥ /
tathā phalam iti /
tatropapattāv api nāsty akuśalam iti gamyate /
rūpārūpyadhātau sarva eva kleśopakleśāv avipākatvān nivṛtā eva nākuśalāḥ /
(II /
68-71) anantaram iti paścād vakṣyata iti kārikānte /
tad iha saṃbandhanīyaṃ /
samāpattikāle kuśalam iti /
kāmāvacaraprāyogikakuśalacittānantaraṃ prathamadhyānabhūmikaṃ sāmantakīyaṃ maulīyaṃ vā cittam utpadyate /
pratisaṃdhikāle nivṛtam iti /
kāmāvacaropapattipratilambhikamaraṇacittānantaraṃ rūpāvacaraṃ nivṛtāvyākṛtaṃ cittam utpadyate pratisaṃdhikāle /
upapattibhavaḥ kliṣṭaḥ sarvakleśaiḥ svabhūmikair iti vacanāt
de rnams gcig ces bya ba ni rnam par smin pa'i rgyu gcig pu kho na yin no zhes bya bar nges par gzung ba yin te /
byed rgyu'i rgyu ni de kho na bzhin du mi bgrang ba'i phyir ro /
tshogs pa tha dad pa la sogs pa'i phyir yang lhan cig 'byung ba'i rgyu la sogs par mi rung ba'i phyir ro /
gzugs kyi khams na mi dge ba med kyi zhes bya ba ni de 'dod pa dag las dben pa sdig pa mi dge ba'i chos rnams las dben pa rtog pa dang bcas pa dpyod pa dang bcas pa dben pa las skyes pa'i dga' ba dang bde can bsam gtan dang po rdzogs par byas te gnas so zhes 'byung ba'i phyir ro /
de la gzugs kyi khams na mi dge ba med pas mi dge bas dpen pa las skyes pa dge ba gang yin pa de ni dben pa las skyes pa zhes bya'o /
rgyu ji lta bar 'bras bu yang de dang 'dra bas der skyes pa la yang mi dge ba med do zhes bya bar mngon no /
mjug thogs su zhes 'og nas 'chad de zhes bya ba ni tshig le'ur byas pa'i mjug nas te de 'dir sbyar bar bya'o /
snyoms par 'jug pa'i tshe dge ba zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i sems dge ba sbyor ba las byung ba'i mjug thogs su bsam gtan dang po'i sa'i sems nyer bsdogs pa'am /
dngos gzhi pa 'byung ngo /
nyid mtshams sbyor ba'i tshe bsgribs pa'o zhes bya ba ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe 'dod pa na spyod pa'i sems skye bas thob pa 'chi ba'i mjug thogs su gzugs na spyod pa'i sems bsgribs la lung du ma bstan pa 'byung ste /
skye ba'i srid pa nyon mongs can /
rang gi sa pa'i nyon mongs kun /
upapattir atrāntarābhavopapattir abhipretā zhes 'byung ba'i phyir ro /
skye ba ni 'dir srid pa par mar skye ba yin par bsams pa ste /
evam antarābhavapratisaṃdhir api kliṣṭo veditavyaḥ /
catasṛbhir dūratābhir dūra iti
de lta bas na srid pa bar mar nyid mtshams sbyor ba yang nyon mongs pa can yin par rig par bya'o /
tatreyam āśrayadūratā /
yad ārūpyāvacareṇa āśrayeṇa kāmāvacaraḥ kaścid api dharmo na saṃmukhīkriyate /
yathā rūpāvacareṇāśrayeṇa kāmāvacaraṃ nirmāṇacittaṃ saṃmukhīkriyata iti
ring ba nyid bzhis ring ba yin te zhes bya ba de la rten ring ba nyid ni gzugs na spyod pa'i rten gyis 'dod pa na spyod pa'i sprul ba'i sems mngon du byed pa ji lta bar gzugs med pa na spyod pa'i rten gyis 'dod pa na spyod pa'i chos 'ga' yang mngon du mi byed pa gang yin pa 'di yin te ring ba nyid 'dis na 'dod pa'i khams nas gzugs med pa'i khams dag ring ba yin no /
anayāśrayadūratayā kāmadhātor ārūpyā dūre bhavaṃti /
ākāradūratā /
yad ārūpyāvacareṇa cittena kāmadhātur nākāryate
rnam pa ring ba nyid ni gzugs na spyod pas rags pa zhes bya ba la sogs pa rnam pa dag tu ji lta bar gzugs med pa na spyod pa'i sems kyis 'dod pa'i khams rnam par mi byed pa gang yin pa'o /
yathā rūpāvacareṇa audārika ityādibhir ākāraiḥ /
ālambanadūratā /
yad ārūpyāvacareṇa (Abhidh-k-vy 241) cittena na kāmadhātur ālambyate
dmigs pa ring ba nyid ni gzugs na spyod pas ji lta bar gzugs med pa na spyod pa'i sems kyis 'dod pa'i khams la mi dmigs pa gang yin pa'o /
gzugs med dngos gzhi'i dge ba ni /
yathā rūpāvacareṇa /
nanu ca rūpadhātur api nārūpyāvacareṇa cittenālaṃbyate /
na maulāḥ kuṣalārūpyāḥ sāsravādharagocarā iti vacanāt /
tat katham idam ucyate kāmadhātor evārūpyā dūrata iti /
satyaṃ na maulārūpyāvacareṇa cittena rūpadhātur adhyālaṃbyate /
kiṃ tu ākāśānaṃtyāyatanasāmantakacittena audārikādyākāraiś caturthadhyānam ālaṃbyata iti
zag bcas 'og ma spyod yul min /
zhes 'byung ba'i phyir gzugs med pa na spyod pa'i sems kyis gzugs kyi khams kyang mi dmigs pa ma yin nam /
ji ltar 'dod pa'i khams kho na nas gzugs med pa'i khams dag ring ba yin no zhes bya ba 'di brjod ce na /
gzugs med pa na spyod pa dngos gzhi'i sems kyis gzugs kyi khams la mi dmigs pa ni bden mod kyi 'on kyang nam mkha' mtha' yas skye mched kyi nyer bsdogs kyi sems kyi bsam gtan bzhi pa la rags pa la sogs pa'i rnam par dmigs te /
ato na kāmadhātor iva rūpadhātor ārūpyā dūre vyavasthāpyaṃte de'i phyir 'dod pa'i khams nas lta bur gzugs kyi khams nas gzugs med pa'i khams dag ring bar rnam par mi gzhag go /
pratipakṣadūratā /
yad ārūpyā na kāmadhātoḥ pratipakṣaḥ /
yathā rūpadhātuḥ /
ity evam āśrayālambanākārapratipakṣadūratābhir api kāmadhātor ārūpyā dūre bhavaṃti
gnyen po ring ba nyid ni gzugs kyi khams kyi ji lta bar gzugs med pa'i khams dag 'dod pa'i khams kyi gnyen po ma yin pa gang yin pa ste /
de ltar na rten dang rnam pa dang dmigs pa dang gnyen po ring ba nyid dag gis kyang 'dod pa'i khams nas gzugs med pa'i khams dag ring ba yin no /
tasmān na kāmāvacarakuśalānantaraṃ ārūpyāvacaraṃ kuśalam utpadyate de lta bas na 'dod pa na spyod pa'i dge ba'i mjug thogs su gzugs med pa na spyod pa'i dge ba mi 'byung ngo /
śaikṣam aśaikṣaṃ ceti /
kāmāvacaraprāyogikakuśalacittānantaraṃ samāpattikāle labdhapūrvaṃ śaikṣam utpadyate
slob pa dang mi slob pa'o zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa'i tshe 'dod pa na spyod pa'i dge ba sbyor ba las byung ba'i mjug thogs su slob pa sngon thob pa 'byung ste /
tathaiva cāśaikṣaṃ /
kliṣṭasamāpattyutpīḍitasyeti /
kliṣṭayā samāpattyā utpīḍitasya yogino 'dharāyāḥ kuśalāyā bhūmeḥ saṃśrayaṇān nivṛtāvyākṛtād api kuśalaṃ cittam utpadyate /
varam adharāpi kuśalā bhūmir nordhvā kliṣṭeti
mi slob pa yang de kho na dang 'dra'o /
snyon mongs pa can gyi snyoms par 'jug pas gzir ba zhes bya ba ni rnal 'byor ba nyon mongs pa can gyi snyoms par 'jug pas gzir ba ni nyis na sa 'og ma'i dge ba yang sla'i /
gong ma'i nyon mongs pa ni ma yin no snyam nas sa 'og ma'i dge ba la brten pa'i phyir bsgribs la lung du ma bstan pa las kyang dge ba'i sems 'byung ngo /
sarvebhyo rūpārūpyacittebhya iti /
kuśalāvyākṛtacittasya maraṇasaṃbhavāt /
tasmāc catvārīti /
tasmād akuśalāc catvāri svabhūmikāny eva
gzugs dang gzugs med pa'i sems thams cad kyi zhes bya ba ni dge ba dang lung du ma bstan pa'i sems la 'chi ba srid pa'i phyir ro /
de las bzhi ste zhes bya ba ni mi dge ba las rang gi sa pa bzhi kho na ste /
akuśalasyordhvabhūmikuśalaprayogatvāsaṃbhavād aprahāṇāc cordhvabhūmyupapatticittānutpādāt mi dge ba ni sa gong ma pa'i dge ba'i sbyor ba nyid yin par mi srid pa'i phyir dang de ma spangs par sa gong mar skye ba'i sems mi 'byung ba'i phyir /
kuśalaṃ nirmāṇacittād anantaram iti sprul pa'i sems kyi mjug thogs su dge ba zhes bya ba ni sprul pa las ldang ba'i tshe'o /
nirmāṇād vyutthānakāle /
tasmād anantaram ekādaśeti /
pratisaṃdhisamāpattitadvyutthānanirmāṇapraveśakāleṣv ekādaśacittotpattisaṃbhavaḥ
de'i mjug thogs su sems bcu gcig kho na 'byung ste zhes bya ba ni nying mtshams sbyor ba dang snyoms par 'jug pa dang de las ldang ba dang sprul pa la 'jug pa'i tshe dag na sems bcu gcig 'byung ba srid do /
kathaṃ /
svabhūmikāni trīṇi kāmāvacarāṇi ca
ji ltar zhe na rang gi sa pa gsum dang 'dod pa na spyod pa rnams te /
vyutthānakāle kuśalaṃ /
pratisaṃdhikāle kliṣṭadvayaṃ /
anivṛtāvyākṛtaṃ ca nirmāṇacittaṃ /
ārūpyāvacaraṃ /
ca nivṛtāvyākṛtaṃ pratisaṃdhikāle
ldang ba'i tshe dge ba dang nying mtshams sbyor ba'i tshe nyon mongs pa can gnyis dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa sprul ba'i sems dang gzugs med pa na spyod pa nyid mtshams sbyor ba'i tshe bsgribs la lung du ma bstan pa dang snyoms par 'jug pa'i tshe dge ba dang slob pa dang mi slob pa dag go /
kuśalaṃ ca samāpattikāle /
śaikṣam aśaikṣaṃ ceti /
na tv ārūpyāvacaram anivṛtāvyākṛtam /
avaśyākliṣṭatvāt /
samāpattyādyayogāc ca /
na hi tat prayogalabhyaṃ yathā rūpāvacaraṃ kāmāvacaraṃ ca nirmāṇacittaṃ /
kāmāvacaraṃ ca kliṣṭadvayaṃ ārūpyāvacaraṃ cānivṛtāvyākṛtaṃ hitveti /
na kāmāvacarāt kliṣṭadvayāt rūpāvacaraṃ kuśalam utpadyate
gzugs med pa na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa ni gdon mi za bar mi 'byung ste /
nyon mongs pa can ma yin pa'i phyir dang snyoms par 'jug pa la sogs par mi rung ba'i phyir ro /
de ni gzugs na spyod pa dang 'dod pa na spyod pa'i sprul ba'i sems ji lta bar sbyor bas thob par bya ba yang ma yin no /
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can gnyis dang gzugs med pa na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa ma gtogs so zhes bya ba ni gzugs na spyod pa'i dge ba ni 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can gnyis las mi 'byung ste /
tasya kliṣṭadvayasya tatprayogānarhatvāt nyon mongs pa can gnyis po de ni de'i sbyor ba yin par 'os pa ma yin pa'i phyir ro /
ata eva ca nārūpyāvacarād anivṛtāvyākṛtāt tad utpadyate /
kuśalena ca pratisaṃdhibandhābhāvāt /
kāmāvacaraṃ kliṣtadvayaṃ śaikṣāśaikṣe ca sthāpayitveti /
na kāmāvacarāt kliṣṭadvayād rūpāvacaraṃ nivṛtāvyākṛtam utpadyate
de nyid kyi phyir dang dge bas nying mtshams spyor ba med pa'i phyir de ni gzugs med pa na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa las kyang mi 'byung ngo /
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can gnyis dang slob pa dang mi slob pa ma gtogs so zhes bya ba ni gzugs na spod pa'i bsgribs la lung du ma bstan pa ni 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can gnyis la yang mi 'byung ste /
tadaprahāṇe rūpadhātau pratisaṃdhibandhābhāvena nivṛtāvyākṛtacittasaṃbhavāt de dag ma spangs par gzugs kyi khams su nying mtshams spyod pa med pas bsgribs la lung du ma bstan pa'i sems mi srid pa'i phyir ro /
na śaikṣāśaikṣābhyāṃ /
tatastyena kliṣṭena vyutthānāsaṃbhavāt /
kāmāvacarāṇi (Abhidh-k-vy 242) ceti /
trīṇīty adhikṛtaṃ /
pratisaṃdhikāle kliṣṭadvayaṃ kliṣṭasamādhyutpīḍitasya ca kuśalaṃ
slob pa dang mi slob pa dag las kyang ma yin te /
de na yod pa'i nyon mongs pa can gyis ldan ba mi srid pa'i phyir ro /
'dod pa na spyod pa'i zhes bya ba ni gsum zhes bya bar skabs dang sbyar te /
nyid mtshams sbyor ba'i tshe /
nyon mongs can gnyis dang nyon mongs pa can gyi ting nge 'dzin gyis gzir ba la dge ba'o /
kāmāvacare ca kliṣṭe ārūpyāvacaraṃ ceti /
pratisaṃdhikāle /
adharadhātukāni ca kliṣṭāni pratisaṃdhikāle /
ārūpyāvacarāt kuśalān naveti /
svabhūmikāni trīṇi /
rūpāvacaraṃ kuśalaṃ tatsamāpattivyutthānakāle pratilomasamāpattau ca /
adharabhūmikāni ca kliṣṭāni pratisaṃdhikāle /
śaikṣam aśaikṣaṃ ca /
kāmāvacaraṃ kuśalaṃ kāmarūpāvacarānivṛtāvyākṛte hitveti /
na kāmāvacareṇa kuśalena tatsamāpatter vyutthānaṃ saṃbhavati ativiprakṛṣṭatvāt
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can dag dang gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can no zhes bya ba ni nying mtshams sbyor ba'i tshe'o /
sa 'og ma pa'i nyon mongs pa can rnams zhes bya ba ni nying mtshams sbyor ba'i tshe'o /
gzugs med pa na spyod pa'i dge ba'i sems las ni sems dgu 'byung ste zhes bya ba ni rang gis pa gsum dang de'i snyoms par 'jug pa las ldan ba'i tshe dang lugs dang mi mthun par snyoms par 'jug pa'i tshe gzugs na spyod pa'i dge ba dang nying mtshams sbyor ba'i tshe sa 'og ma pa'i nyon mongs pa can rnams dang slob pa dang mi slob pa'o /
'dod pa na spyod pa'i dge ba dang 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag ma gtogs so zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i dge bas de'i snyoms par 'jug pa las ldang mi srid de shin tu bskal ba'i phyir ro /
ata eva ca nānivṛtāvyākṛtenāpi apaṭutvāt /
ata eva ca na rūpāvacareṇānivṛtāvyākṛtena vyutthānaṃ
de nyid kyi phyir dang mi gsal ba'i phyi ma bsgribs la lung du ma bstan pas kyang ma yin no /
de nyid kyi phyir gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pas kyang ldang ba ma yin no /
na caibhiḥ pratisaṃdhibandho 'stīti naiṣām ata utpattiḥ /
tatṣaṇṇām anaṃtaram iti vartate /
rūpāvacarāt kuśalād iti /
samāpattikāle /
śaikṣāśaikṣābhyāṃ ceti /
vyutthānakāle /
rūpāvacaraṃ kuśalam iti /
kliṣṭasamādhyutpīḍitasya /
nivṛtaṃ cetyādi
'di rnams kyi nying mtshams sbyor ba'am /
med pas 'di rnams ni de las mi 'byung ngo /
de drug gi zhes bya ba ni mjug thogs su zhes bya ba skabs dang sbyar ro /
gzugs na spyod pa'i dge ba zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa'i tshe'o /
slob ba dang mi slob pa dag las so zhes bya ba ni ldang ba'i tshe'o /
gzugs na spyod pa'i dge ba zhes bya ba ni nyon mongs pa can gyi ting nge 'dzin gyis gzir ba la'o /
pratisaṃdhikāle /
kāmarūpāvacarāṇi kliṣtāni śaikṣāśaikṣe ca hitveti /
adhobhūmyavītarāgasya tena pratisaṃdher abhāvāt /
śaikṣāśaikṣābhyāṃ ca tena vyutthānāsaṃbhavān na tebhyas tadutpattiḥ /
tāny eva catvāry aśaikṣaṃ ceti /
trīṇi traidhātukāni kuśalāni vyutthānakāle /
śaikṣaṃ ca pravāhe /
vajropamānantaraṃ kṣayajñānam iti aśaikṣaṃ ceti /
paṃca paṃcakād ata evānantaroktād iti
bsgribs pa dang zhes bya ba la sogs pa ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe'o /
'dod pa dang gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa can dang slob pa dang mi slob pa dag ma gtogs so zhes bya ba ni des sa 'og ma pa las 'dod chags dang ma bral ba dang nyid mtshams sbyor pa med pa'i phyir la slob pa dang mi slob pa dag las kyang ldang bar mi srid pa'i phyir de ni de dag las mi 'byung ngo /
bzhi po de dag nyid dang mi slob pa'o zhes bya ba ni ldang ba'i tshe khams gsum pa'i dge ba dag dang rgyun gyi tshe slob pa dang rdo rje lta bu'i mjug thogs su zad pa shes pa yin pas mi slob pa ste lnga'o /
bshad ma thag pa'i lnga po de dag nyid las so zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa'i tshe khams gsum pa'i dge ba rnams dang rdo rje lta bu'i mjug thogs su 'byung ba dang rgyun gyi tshe'o /
de las sems ni bzhi'o zhes bya ba ni slob pa ma gtogs pa ste /
traidhātukebhyaḥ kuśalebhyaḥ samāpattikāle /
vajropamānantarotpattau pravāhe ceti /
tasmāc catvārīti /
śaikṣaṃ hitvā /
na hy aśaikṣāt śaikṣam utpadyate /
parihāṇikāle kathaṃ notpadyate /
kleśotpādavyavahitatvāt /
vyutthitasyaiva parihāṇeś ca /
(II /
72, 73) prāyogikaṃ copapattilābhikaṃ ceti /
prāyogikaṃ yat prayogāl labhyate /
śrutacintābhāvanāmayaṃ triṣu dhātuṣu yathāsaṃbhavaṃ /
upapattilābhikaṃ kāmarūpadhātvor antarābhavapratisaṃdhikṣaṇe prathamato yasya prāptir utpadyate /
ārūpyadhātau copapattibhave yasya prāptir utpadyate /
vipākajam airyāpathikaṃ śailpasthānikaṃ nirmāṇacittaṃ ceti /
hetukarmabhedād ayaṃ bhedaḥ /
vipākahetor jātaṃ vipākajaṃ /
īryāpatheṣu śayanāsanasthiticaṃkramaṇeṣu bhavaṃ airyāpathikaṃ /
śilpasthāneṣu bhavaṃ śailpasthānikaṃ /
nirmāṇe cittaṃ nirmāṇacittaṃ /
nirmite nirmāṇe vā bhavaṃ nairmitaṃ nairmāṇikam iti vā /
tad evocyate /
punar viṃśatir bhavantīti /
katham ity āha /
ṣoḍhā kuśalam anivṛtāvyākṛtaṃ ca saptadhā bhittveti /
triṣu dhātuṣu prāyogikopapattipratilaṃbhikabhedena kuśalaṃ ṣoḍhā bhittvā /
kāmarūpadhātvoś cānivṛtāvyākṛte saptadhā bhittvā /
kāmadhātau vipākajairyāpathikaśailpasthānikanairmāṇikabhedena /
rūpadhātau ca vipākajairyāpathikanairmāṇikabhedeneti /
tāny etāni trayodaśa śeṣāṇi ca saptābhinnāny eva
mi slob pa las ni slob pa mi 'byung ngo /
yongs su nyams pa'i tshe ji ltar mi 'byung zhe na /
nyon mongs pa 'byung bas bar du chod pa'i phyir ro /
skyes nas thob pa dang sbyor ba las byung ba zhes bya ba la skyes nas thob pa ni 'dod pa dang gzugs kyi khams dag tu srid pa bar mar nyid mtshams sbyor ba'i tshe gang gis thob pa dang po nyid du skye ba'i yin no /
gzugs med pa'i khams su ni skye ba'i srid pa'i tshe gang gis thob pa skye ba yin no /
sbyor ba las byung ba ni gang zhig sbyor bas 'thob pa ste /
khams gsum dag tu thos pa dang bsams pa dang bsgoms pa las byung ba ci rigs par sbyar ro /
rnam par smin pa las skyes pa dang spyod lam pa dang bzo'i gnas dang sprul pa'i sems zhes bya ba 'di dag ni rgyu dang las kyi bye brag gis tha dad pa yin te /
rnam par smin pa'i rgyu las skyes pa ni rnam par smin pa las skyes pa'o /
spyod lam nyal ba dang 'dug pa dang 'greng ba dang 'gro ba dag las 'byung ba ni spyod lam pa yin no /
bzo'i gnas dag la 'byung ba ni bzo'i gnas pa yin no /
sprul pa'i phyir sems pa ni sprul pa'i sems so /
yang na sprul pa'am sprul par bya ba la 'byung bas na sprul pa pa de de nyid la bya'o /
nyi shur 'gyur ro zhes bya ba ni ji ltar zhe na dge ba drug dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa bdun du phye nas zhes bya ba smos te /
khams gsum dag tu sbyor ba las byung ba dang skyes nas thob pa'i ngo bor dge ba rnam pa drug tu phye ba dang 'dod pa'i khams su rnam par smin pa las skyes pa dang spyod lam pa dang bzo'i gnas pa dang sprul pa'i bye brag dang gzugs kyi khams su rnam par smin pa las skyes pa dang spyod lam pa dang sprul pa'i bye brag gis 'dod pa dang gzugs kyi khams gnyis kyis ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag rnam pa bdun du phye nas te /
bcu gsum po de dag dang lhag ma ma phye ba bdun kho na ste /
tadyathā (Abhidh-k-vy 243) kāmāvacaram akuśalaṃ nivṛtāvyākṛtaṃ ca /
rūpāvacaraṃ nivṛtāvyākṛtam eva ārūpyāvacaraṃ nivṛtāvykṛtam anivṛtāvyākṛtaṃ ca
'di lta ste 'dod pa na spyod pa'i mi dge ba dang bsgribs la lung du ma bstan pa dang gzugs na spyod pa'i bsgribs la lung du ma bstan pa dang gzugs med pa na spyod pa'i bsgribs la lung du ma bstan pa dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa dang slob pa dang mi slob pa ste de ltar sems nyi shur 'gyur ro /
śaikṣam aśaikṣaṃ ceti viṃśati cittāni bhavaṃti /
īryāpathādyadhāvād iti /
īryāpathaśilpasthānanirmāṇābhāvāt /
etāni trīṇy ārūpyadhātau na saṃti /
ālambanabhūtasya rūpasyābhāvāt /
rūpagandharasaspraṣṭavyāny eṣām ālambanam iti /
tatra śayyāsanarūpādayaḥ svaśarīrāvayavarūpādayaś cairyāpathikasyālambanaṃ /
śailpasthānikasya śilpasthānarūpādayaḥ nairmāṇikasya nirmāṇarūpādayaḥ /
śailpasthānikasya tu śabdo 'pīti /
tuśabdo viśeṣaṇe apiśabdena rūpādayaḥ
spyod lam la sogs pa med pa'i phyir zhes bya ba ni gzugs med pa'i khams na spyod lam pa dang bzo'i gnas dang sprul pa med pa'i phyir gsum po 'di dag med de /
dmigs par gyur pa'i gzugs med pa'i phyir ro /
de dag gi dmigs pa ni gzugs dang dri dang ro dang reg bya rnams yin no zhes bya ba de la spyod lam pa'i dmigs pa ni mal cha dang stan gyi gzugs la sogs pa dang rang gi lus kyi yan lag gi gzugs la sogs pa yin no /
bzo'i gnas pa ni bzo'i gnas kyi gzugs la sogs pa yin no /
sprul pa pa'i ni sprul pa'i gzugs la sogs pa yin no /
bzo'i gnas pa ni sgra yang yin no zhes bya ba la /
ni zhes bya ba'i sgra ni khyad par du bya ba yin no /
yang zhes bya ba'i sgras ni gzugs la sogs pa bsdu'o /
śabdo 'py asyālambanaṃ 'di'i dmigs pa ni sgra yang yin te /
śilpopadeśaśabdam ālambya manovijñānena śilpaṃ śikṣate iti yid kyi rnam par shes pas bzo'i lung gi sgra la dmigs nas bzo slob pas so /
vipākajasyāvacanāt sarve 'pi rūpādaya ālambanam ity avagantavyaṃ rnam par smin pa'i dmigs pa ni ma smos pa'i phyir gzugs la sogs pa thams cad kyang yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
manovijñānāny eveti /
manovijñānasvabhāvāny airyāpathikādīni trīṇi
yid kyi rnam par shes pa dag kho na yin no zhes bya ba ni spyod lam pa la sogs pa gsum ni yid kyi rnam par shes pa kho na yin te /
vikalpābhisaṃskaraṇe pravṛttatvāt /
vipākajam avacanāt ṣaḍvijñānasvabhāvam iti jñāpitaṃ bhavati
rnam par rtog pa'i mngon par 'du byed pas 'byung ba'i phyir ro /
rnam par smin pa las skyes pa ni ma smos pa'i phyir rnam par shes pa drug car gyi ngo bo nyid yin no zhes bstan par 'gyur ro /
paṃca tu vijñānakāyam airyāpathikaśailpasthānikayoḥ prāyogikā iti /
tatprayogāvasthāyāṃ bhavatvāt prāyogikāḥ
spyod lam pa dang bzo'i gnas pa dag gi sbyor ba pa ni rnam par shes pa'i tshogs lnga yin no zhes bya ba de la sbyor ba'i gnas skabs na yod pa'i phyir sbyor ba pa dag ste /
yasmāt te dṛṣṭvā yāvat spṛsṭvotpadyaṃta iti /
vipākasya prayogo nāsti
'di ltar de dag ni mthong ba dang reg pa'i bar las skye'o /
rnam par smin pa las skyes pa la ni sbyor ba med de /
karmasāmarthyena svarasavāhitvāt /
airyāpathikābhinirhṛtam iti vistaraḥ /
airyāpathikena manovijñānenābhinirhṛtam utpāditaṃ manovijñānam asti dvādaśāyatanālambanaṃ /
cakṣurāyatanālambanaṃ yāvad dharmāyatanālaṃbanam anivṛtāvyākṛtasvabhāvam ity apare
las kyi mthus rang gi ngang gis 'byung ba'i phyir ro /
bzo'i gnas pas mngon par bsgrub pa'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzhan dag na re bzo'i gnas pa'i yid kyi rnam par shes pas mngon par bsgrubs shing bskyed pa'i yid kyi rnam par shes pa skye mched bcu gnyis la dmigs pa ste /
mig gi skye mched la dmigs pa nas chos kyi skye mched kyi bar la dmigs pa la lung du ma bstan pa nyid kyang yod do zhes zer ro /
tad evaṃ pradarśayaṃti /
anyad apy anivṛtāvyākṛtam asti yad airyāpathikādiṣu nāntarbhavatīti /
ittham eva ca pratipattavyaṃ /
anyathā hi yad vakṣyati /
kāyākṣiśrotravijñānaṃ vijñaptyutthāpakaṃ ca yat /
dvitīyādau tad ādyāptam akliṣṭāvyākṛtaṃ ca tat /
svabhūmikena nirmāṇaṃ bhāṣaṇaṃ tv adhareṇa cetyādi /
tāni vijñānāni eṣāṃ caturṇāṃ katamena saṃgṛhītāni
de ltar na spyod lam pa la sogs pa'i nang du ma gtogs pa gang yin pa ma bsgribs la lung du ma bstan pa gzhan yang yod do zhes rab tu ston par byed pa yin te /
de kho na ltar yid par yang rtogs par bya'o /
de lta ma yin na /
gnyis pa sogs na lus mig dang rna ba'i rnam shes rnam rig slong /
gang yin de ni dang por rtogs /
de lung ma bstan nyon mongs min /
zhes bya ba dang de bzhin du /
rang gi sa pas sprul par byed /
'og ma yis ni smrar 'jug go /
zhes bya ba la sogs pa gang 'chad par 'gyur ba rnam par shes pa de dag bzhi po 'di dag gang gis bsdus /
na tāvad vipākajāni /
ūrdhvopapannānām adharabhūmikavipākāsaṃbhavāt /
nairyāpathikādīni /
īryāpathādyabhāvāt /
ajñānādivāsanācittaṃ ca kva praveśayitavyaṃ bhadantānantavarmaṇā 'pi vibhāṣāvyākhyāna uktam /
etac catuṣṭayavyatiriktāny avyākṛtāni vijñānāni santīti /
sāvaśeṣam etad bhāṣyam ity avagantavyaṃ /
anyatrābhijñāphalād iti /
kāmāvacaraṃ nirmāṇacittaṃ rūpāvacaraprāyogikānantaram evotpadyate
re zhig rnam par smin pa las skyes pa dag ni ma yin te /
gong mar skyes pa rnams kyi rnam par smin pa'i ngo bo nyid sa 'og ma pa ma yin pa'i phyir ro /
spyod lam pa la sogs pa yang ma yin te /
spyod lam pa la sogs pa med pa'i phyir ro /
mi shes pa la sogs pa'i bag chags can gyi sems yin par yang mi gzhug go /
'di ni btsun pa go cha mtha' yas kyis kyang rnam par bshad pa'i bshad pa las /
bzhi po dag las ma gtogs par rnam par shes pa lung du ma bstan pa gzhan dag kyang yod do zhes bshad de /
bshad pa 'di ni lhag ma dang bcas pa yin par khong du chud par bya'o /
mngon par shes pa'i 'bras bu ma gtogs pa zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i sems ni gzugs na spyod pa'i sbyor ba'i mjug thogs kho nar 'byung gi 'dod pa na spyod pa'i sbyor ba'i mjug thogs su ni ma yin no /
na kāmāvacaraprāyogikānantaraṃ /
rūpāvacaraṃ prāyogikaṃ śaikṣam aśaikṣaṃ ceti /
samāpattikāle /
svebhyaḥ kuśalakliṣṭebhya iti /
svābhyāṃ kuśalābhyāṃ kliṣṭābhyāṃ ca /
prayogakāle kliṣṭāsadbhāvāt /
kleśaparikhinnasya ca prāyogikotpatteḥ /
nānivṛtāvyākṛtebhyaḥ durbalānabhisaṃskāritvāt /
rūpāvacarābhyāṃ prāyogikakliṣṭābhyām iti /
prāyogikāt kliṣṭāt /
śaikṣāśaikṣābhyāṃ (Abhidh-k-vy 244) ca vyutthānakāle /
kliṣṭāt kliṣṭasamādhyutpīḍitasya /
rūpārūpyāvacare ca kliṣṭe iti /
pratisaṃdhikāle /
saṃbhavati hy upapattipratilaṃbhikacittasya maraṇaṃ
gzugs na spyod pa'i sbyor ba las byung ba dang slob pa dang mi slob pa'o zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa'i tshe'i'o /
rang gi dge ba dang nyon mongs pa can dag ces bya ba ni rang gi dge ba dang nyan mangs pa can dag ste /
sbyor ba'i tshe ni nyon mongs pa can med pa'i phyir la /
nyon mongs pas yongs su skyo ba la ni sbyor ba las byung ba skye ba'i phyir ro /
ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag las ni ma yin te /
stobs chung ba dang mngon par 'du byed pa can ma yin pa'i phyir ro /
gzugs na spyod pa'i sbyor ba las byung ba dang nyon mongs pa can dag ces bya ba la sogs pa dag ni sbyor ba las byung ba dang slob pa dang mi slob pa'i dag las ni ldang ba'i tshe'o /
nyon mongs pa can las ni nyon mongs pa can gyi ting nge 'dzin gyis gzir ba la'o /
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can dag ces bya ba ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe skyes nas thob pa'i sems la ni 'chi ba srid do /
pūrvavad iti /
anyatrābhijñāphalād ity arthaḥ
snga ma bzhin du zhes bya ba ni mngon par shes pa'i 'bras bu ma gtogs pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
tad dhi rūpāvacaraprāyogikānantaram evety uktaṃ /
rūpāvacarābhyāṃ ceti vistareṇa pūrvavad vyākhyānaṃ /
akuśalanivṛtāvyākṛtānantaram iti /
akuśalānantaraṃ nivṛtāvyākṛtānantaraṃ ceti vibhaktavyaṃ /
tulyatvād dhi tad yugapadvacanaṃ
de ni gzugs na spyod pa'i sbyor ba'i mjug thogs kho nar 'byung bar bshad do /
gzugs na spyod pa'i sbyor ba las byung ba dang nyon mongs pa can dag ces bya ba ni sbyor ba las byung ba dang nyon mongs pa can las zhes bya ba yin te /
rgyas par snga ma bzhin du bshad par bya'o /
mi dge ba dang bsgribs la lung du ma bstan pa'i mjug thogs su zhes bya ba ni mi dge ba'i mjug thogs dang bsgribs la lung du ma bstan pa'i mjug thogs su zhes brjod par bya ba yin te /
de dag ni 'dra ba'i phyir cig car du bshad do /
rūpāvacarebhyaś caturbhyaḥ /
anyatra prāyogikābhijñāphalābhyām iti /
pratisaṃdhikāle /
prāyogike 'bhijñāphale ca sthitasya nāsti maraṇam /
atas tābhyāṃ tat kliṣṭadvayaṃ notpadyate /
śeṣeṣu tu sthitasyāsti maraṇaṃ /
atas tebhyas tat kliṣṭadvayam utpadyate /
pratisaṃdhikāle /
evam anyatrāpy anyatra prāyogikād iti vyākhyeyaṃ /
ṣaḍ anyatra prāyogikābhijñāphalābhyām iti /
durbalānabhisaṃskārakatvāt /
anayor anantaraṃ prāyogikaṃ notpadyate
sbyor ba las byung ba dang mngon par shes pa'i 'bras bu la gnas pa la /
'chi ba med pas de'i phyir de dag las nyon mongs pa can de gnyis mi 'byung ngo /
lhag ma la gnas pa la ni 'che ba yod de /
de'i phyir nyid mtshams sbyor ba'i tshe de rnams las nyon mongs pa can de gnyis 'byung ngo /
sbyor ba las byung ba ma gtogs pa zhes bya ba yang de dang 'dra bar bshad par bya'o /
sbyor ba las byung ba dang mngon par shes pa'i 'bras bu dag ma gtogs pa drug ces bya ba ni stobs chung ba dang mngon par 'du byed pa can ma yin pa'i phyir 'di dag gi mjug thogs su sbyor ba las byung ba yang mi 'byung la /
rūpāvacaraprāyogikānantarotpatteś ca na tābhyām abhijñāphalotpattiḥ gzugs na spyod pa'i sbyor ba'i mjug thogs su 'byung ba'i phyir de dag las mngon par shes pa'i 'bras bu yang mi 'byung ngo /
rūpārūpyāvacare ca kliṣṭe iti /
pratisaṃdhikāle /
śailpasthānikānantaraṃ ṣaḍ iti /
tatrasthasya maraṇāsaṃbhavāt airyāpathikavipākajavad iha rūpārūpyāvacarakliṣṭayor asaṃbhavaḥ
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can dag ces bya ba ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe'o /
bzo'i gnas pa'i mjug thogs su ni drug ste zhes bya ba ni de la gnas pa la spyod lam pa dang rnam par smin pa las skyes pa lta bur 'chi ba mi srid pas 'di la gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can dag mi srid do /
svaṃ cābhijñāphalam eveti /
pravāhakāle /
rūpāvacaraṃ ca prāyogikam iti
mngon par shes pa'i 'bras bu rang nyid ces bya ba ni rgyun gyi tshe'o /
gzugs na spyod pa'i sbyor ba las byung ba zhes bya ba ni de las ldang ba'i tshe ste /
tadvyutthāne /
na hy apraviśya dhyānaṃ abhijñāphalād vyutthānam astīti
bsam gtan la ma zhugs par ni mngon par shes pa'i 'bras bu las ldang ba med do /
tadapy asmād eva dvayād iti /
tad abhijñāphalaṃ pravāhe tatpraveśakāle ca
de yang de gnyis kho na las so zhes bya ba ni rgyun gyi tshe dang de la 'jug pa'i tshe mngon par shes pa'i 'bras bu de'o /
kāmāvacarakuśale iti /
vyutthānakāle /
asti hi saṃbhava upapattipratilaṃbhikenāpi samāpattivyutthānaṃ paṭutvāt
'dod pa spyod pa'i dge ba dag ces bya ba ni ldang ba'i tshe ste gsal ba'i phyir skyes nas thob pas kyang snyoms par 'jug pa las ldang ba srid pa yod pas de'i phyir dge ba gnyis ka yang smos pa yin no /
ato dvayor api kuśalayor grahaṇaṃ /
abhijñāphalaṃ ceti /
kāmāvacaraṃ nirmāṇacittaṃ /
ārūpyāvacaraṃ prāyogikaṃ śaikṣāśaikṣaṃ ca samāpattikāle
mngon par shes pa'i 'bras bu zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i sprul pa'i sems so /
gzugs med pa na spyod pa'i sbyor ba las byung ba dang slob pa dang mi slob pa ni snyoms par 'jug pa'i tshe'o /
anyatrairyāpathikavipākajābhyām iti /
tayor durbalānabhisaṃskārikatvāt /
prāyogikakliṣṭābhyām iti
spyod lam pa dang rnam par smin pa las skyes pa dag ma gtogs pa zhes bya ba ni stobs chung ba dang mngon par 'du byed pa can ma yin pa'i phyir ro /
vyutthānakliṣṭasamāpattyutpīḍitakālayoḥ /
kāmāvacare kliṣṭe iti pratisaṃdhikāle /
anyatrābhijñāphalād iti /
nirmāṇacittasya prāyogikānantarotpatteḥ /
ārūpyāvacaraṃ kliṣtam iti /
pratisaṃdhikāle /
kuśalakliṣṭānīti /
kuśale ca kliṣṭe ca kuśalakliṣṭānīti samāsaḥ /
kuśalādharabhūmikāśrayaṇāt kuśale /
kliṣṭe tu pratisaṃdhikāle /
kāmāvacarebhya iti vistaraḥ
sbyor ba las byung ba dang nyon mongs pa can dag ces bya ba ni ldang ba dang nyon mongs pa can gyi snyoms par 'dug pas gzir ba'i tshe dag na'o /
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can dag ces bya ba ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe'o /
mngon par shes pa'i 'bras bu ma gtogs pa zhes bya ba ni sprul pa'i sems ni sbyor ba pa'i mjug thogs su 'byung ba'i phyir ro /
gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can zhes bya ba ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe'o /
dge ba dang nyon mongs pa can bzhi zhes bya ba ni dge ba dag dang nyon mongs pa can dag ni dge ba dang nyon mongs pa can rnams so zhes bya bar tshig bsdu ste /
dge ba dag ni sa 'og ma pa'i dge ba la brten pa'i phyir ro /
mi dge ba dag ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe'o /
'dod pa na spyod pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de rnams las nyid mtshams sbyor ba'i tshe'o /
pratisaṃdhikāle /
prāyogikaśailpasthānikābhijñāphaleṣu mṛtyur nāstīti na tebhyaḥ /
kāmāvacare kliṣṭe iti
sbyor ba las byung ba dang bzo'i gnas pa dang mngon par shes pa'i 'bras bu dag las gnas pa la ni 'chi ba med pas de rnams las ni ma yin no /
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can dag ces bya ba ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe ste /
pratisaṃdhikāle /
ārūpyāvacaram api kliṣṭam asminn eva svaṃ prāyogikaṃ ato notpadyate /
airyāpathikasya durbalānabhisaṃskāritvena prayogānarhatvāt /
evaṃ vipākajam iti
gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can yang 'di nyid kyi tshe na'o /
rang gi sbyor ba las byung ba yang 'di las mi 'byung ste /
spyod lam pa ni stobs chung ba dang mngon par 'du byed pa can ma yin pa nyid kyis sbyor ba yin par mi 'os pa'i phyir ro /
rnam par smin pa las skyes pa yang de dang 'dra bar brjod par bya'o zhes bya ba ni spyod lam bshad pa ji lta bar 'di yang de dang 'dra ste /
yathairyāpathikam uktaṃ /
tathedaṃ vipākajānantaraṃ sapta yāvad anyatrābhijñāphalād iti /
tāv eva granthārthau
rnam par smin pa las skyes pa'i mjug thogs su ni bdun te zhes bya ba nas mngon par shes pa'i 'bras bu ma gtogs pa zhes bya ba'i bar tshig gi don de dag kho na yin no /
abhijñāphalānantaraṃ dve sve iti /
vyutthāne pravāhe ca /
tad apy ābhyām eveti /
praveśe pravāhe ca /
(Abhidh-k-vy 245) rūpāvacaraṃ prāyogikam iti /
vyutthānakāle /
evaṃ śaikṣam aśaikṣaṃ svāni catvārīti /
kuśalaṃ bhavatīti sphuṭaṃ /
kliṣṭaṃ āsvādanākāle /
'nivṛtāvyākṛtaṃ tu vyutthānakāle /
rūpāvacarāt prāyogikād iti /
samāpattikāle /
anyatra vipākajād iti
mngon par shes pa'i 'bras bu mjug thogs su ni gnyis te /
rang gi sbyor ba las byung ba dang mngon par shes pa'i 'bras bu dag kho na'i zhes bya ba ni ldang ba'i tshe dang rgyun gyi tshe'o /
de yang de dag kho na las so zhes bya ba ni 'jug pa'i tshe dang rgyun gyi tshe'o /
gzugs na spyod pa'i sbyor ba las byung ba zhes bya ba ni ldang ba'i tshe na ste /
slob pa dang mi slob pa yang de dang 'dra'o /
rang gi bzhi zhes bya ba la dge ba ni 'byung ngo zhes bya bar gsal lo /
nyon mongs pa can ni ro myang ba'i tshe'o /
ma bsgribs la lung du ma bstan pa ni ldang ba'i tshe'o /
gzugs na spyod pa'i sbyor ba las byung ba zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa'i tshe'o /
durbalānabhisaṃskāravāhitvād iti kāraṇaṃ vakṣyate /
śaikṣāśaikṣābhyāṃ ceti /
samāpattikāle /
adharadhātukāni ca kliṣṭānīti
rnam par smin pa las skyes pa ma gtogs zhes bya ba ni stobs chung ba dang mngon par 'du byed pa med par 'jug pa'i phyir zhes gtan tshigs 'chad par 'gyur ro /
slob pa dang mi slob pa dag las so zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa'i tshe'o /
rūpāvacarakāmāvacarāṇi pratisaṃdhikāle /
prāyogikakliṣṭe iti /
prāyogikaṃ kliṣṭasamādhyutpīḍanāt /
kliṣtaṃ pratisaṃdhikāle /
kāmāvacare 'pi kliṣṭe pratisaṃdhikāla eva /
kāmāvacararūpāvacarebhya iti vistaraḥ /
taccittasthamaraṇasaṃbhavāt /
anyatra prāyogikād iti /
vipākajānantaraṃ prāyogikānutpatteḥ /
adharāṇi trīṇi kliṣṭānīti /
dvidhātukāni pratisaṃdhikāle /
kāmāvacaram utpattilābhikam iti /
paṭutvād etac chaikṣād vyutthānacittaṃ saṃbhavati /
paṭutvād iti kāraṇaṃ vakṣyati
sa 'og ma pa'i nyon mongs pa can dag go zhes bya ba ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe 'dod pa dang gzugs na spyod pa dag go /
gzugs na spyod pa'i sbyor ba las byung ba dang nyon mongs pa can dag ces bya ba la sbyor ba las byung ba'i nyon mongs pa can gyi ting nge 'dzin gyis gzir ba'i phyir ro /
nyon mongs pa can ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe'o /
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can dag kyang nyid mtshams sbyor ba'i tshe'o /
'dod pa dang gzugs na spyod pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems de rnams la gnas pa la 'chi ba srid pa'i phyir ro /
sbyor ba las byung ba ma gtogs pa zhes bya ba ni rnam par smin pa las skyes pa'i mjug thogs su sbyor ba las byung ba mi 'gyur ba'i phyir ro /
'og ma'i nyon mongs pa can gsum po zhes bya ba ni nyid mtshams sbyor ba'i tshe khams gnyis po dag go /
'dod pa na spyod pa'i skye gnas thob pa zhes bya ba ni 'di ni gsal ba'i phyir slob pa las ldang ba'i sems yin pa srid de gsal ba'i phyir zhes gtan tshigs 'chad par 'gyur ro /
na tu tathā rūpārūpyāvacare upapattilābhike paṭunī iti na te saṃbhavataḥ gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i skyes nas thob pa dag ni de ltar gsal ba ma yin pas de dag ni mi 'byung ngo /
śaikṣaṃ pravāhe aśaikṣaṃ ca vajropamānantaraṃ slob pa ni rgyun gyi tshe'o /
mi slob pa ni rdo rje lta bu'i mjug thogs su'o /
śaikṣam ekaṃ hitveti /
aśaikṣāc chaikṣaṃ notpadyate
slob pa gcig pu ma gtogs pa zhes bya ba ni mi slob pa las slob pa mi 'byung ste /
tasmād aśaikṣānaṃtaraṃ paṃca /
na tu ṣaṭ yathā śaikṣāt
de lta bas na mi slob pa'i mjug thogs su lnga yin gyi drug ni ma yin no /
slob pa las ji lta ba bzhin te /
tāni ca paṃca śaikṣavad vaktavyāni de dag ni slob pa bzhin du lnga yin par brjod par bya'o /
atra viṃśaticittānāṃ samanantarapratyayasya asūtritasya sūtrarūpāḥ saṃgrahaślokāḥ 'dir sems nyi shu'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen mdor ma byas pa'i mdo lta bu'i bsdus pa'i tshigs su bcad pa dag ni /
prāyogikāc chubhāt kāme daśāṣṭabhyas tad anyathaḥ /
śubhān navaikādaśatas tat sapta kliṣṭataḥ pṛthak /
caturdaśabhyaś te 'ṣṭāv airyāpathikavipākajāt
'dod dge sbyor byung ba las bcu gcig /
de brgyad las dge gzhan las ni /
dgu ste de ni bcu gcig las /
nyon mongs pa can las bdun te /
de dag so sor bcu bzhi las /
spyod lam rnam smin skyes las brgyad /
te tu saptataḥ ṣaṭ śailpasthānikāt tat tu saptataḥ /
nairmitād dve dvayoś caitad rūpe prāyogikāc chubāt /
dvādaśaitat tu daśataḥ śubhād aṣṭāv ayatnajāt
de dag bdun las bzo'i gnas las /
drug ste de ni bdun las so /
sprul pa las gnyis de gnyis las /
gzugs na sbyor byung dge ba las /
bcu gnyis de ni bcu las so /
ma 'bad byung dge las brgyad de /
tat paṃcabhyo nava kliṣṭāt tad ekādaśataḥ punaḥ /
vipākajairyāpathikāt sapta tat paṃcato dvayaṃ /
dve abhijñāphalāc cittād dvābhyām eva tathaiva tat
lnga las nyon mongs can la dgu /
de ni bcu gcig las yin te /
spyod lam rnam smin skyes las bdun /
gnyis po de ni lnga las so /
mngon shes 'bras las sems gnyis te /
de bzhin de ni gnyis nyid las /
ārūpye yātnikāt sapta kuśalāt ṣaḍbhya eva tat /
ayātnikāc chubhāt sapta caturbhyas tat punaḥ smṛtaṃ /
kliṣṭād aṣṭau daśabhyas tat ṣaṭ cittāni vipākajāt /
caturbhyas tat tu ṣaṭ śaikṣāc caturbhyaḥ punar eva tat
gzugs med 'bad byung dge las bdun /
de ni drug po kho na las /
ma 'bad byung ba'i dge las bdun /
de bzhin las gzhan brgyad pa ni /
nyon mongs can las de bcu las /
rnam smin skyes las rnam drug ste /
bzhi las slob pa las drug go /
de ni bzhi po kho na las /
aśaikṣāt paṃca tad api paṃcabhyaḥ samanaṃtaraṃ mi slob pa la lnga de yang /
lnga po dag gi mjug thogs su /
īryāpathaśilpābhisaṃskaraṇapravṛttatvāt /
na punar ebhyaḥ prāyogikam utpadyata ity adhikṛtaṃ
spyod lam dang bzo mngon par 'du bya ba la zhugs pa'i phyir zhes bya ba ni de dag las sbyor ba las byung ba mi 'byung ngo zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
ato 'saṃbhavād airyāpathikaśailpasthānikānantaraṃ (Abhidh-k-vy 246) prāyogikaṃ notpadyate /
tad anyābhisaṃskaraṇapravṛttatvād ity abhiprāyaḥ
'dir ci rigs par spyod lam pa dang bzo'i gnas pa'i mjug thogs su sbyor ba las byung ba mi 'byung ste /
de dag ni gzhan mngon par 'du bya ba la zhugs pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
yasmād airyāpathikam īryāpathābhisaṃskaraṇe pravṛttaṃ 'di ltar spyod lam pa ni spyod lam mngon par 'du bya ba la zhugs pa yin te /
gamanādyākāratvāt /
śailpasthānikaṃ ca ślipābhisaṃskaraṇe pravṛttam
'gro ba la sogs pa'i rnam pa can yin pa'i phyir ro /
bzo'i gnas pa yang bzo mngon par 'du bya ba la zhugs pa yin te /
idaṃ evaṃ karomīdam evaṃ karomītīty evamākārapravṛttatvāt 'di kho na bya'o snyam pa de lta bu'i rnam pa can du zhugs pa'i phyir ro /
durbalānabhisaṃskāravāhitvāc ca vipākajānantaraṃ prāyogikaṃ notpadyate stobs chung ba dang mngon par 'du bya ba med par 'jug pa'i phyir ro zhes bya ba ni rnam par smin pa las skyes pa'i mjug thogs su sbyor ba las byung ba mi 'byung ba yin te /
tad dhi vipākajam avyākṛtatvād durbalaṃ rnam par smin pa las skyes pa de ni lung du ma bstan pa'i phyir stobs chung ba yang yin la /
pūrvakarmākṣepāt /
ayatnena ca pravṛtter anabhisaṃkāravāhīti /
atha vā īryāpathaśilpābhisaṃskaraṇapravṛttatvāt /
airyāpathikaśailpasthānikānantaraṃ na prāyogikam utpadyate
sngon gyi las kyis 'phangs pa'i phyir dang 'bad pa med par 'byung ba'i phyir mngon par 'du bya ba med par 'jug pa yang yin no /
rnam pa gcig tu na spyod lam dang bzo mngon par 'du bya ba la zhugs pa'i phyir spyod lam pa dang bzo'i gnas pa'i mjug thogs su sbyor ba las byung ba mi 'byung ngo /
durbalānabhisaṃskāravāhitvāc ca airyāpathikaśailpasthānikavipākajānantaraṃ prāyogikaṃ notpadyate /
sarveṣām avyākṛtatvena durbalatvāt
stobs chung ba dang mngon par 'du bya ba med par 'jug pa'i phyir spyod lam pa dang bzo'i nas pa dang rnam par smin pa las skyes pa'i mjug thogs su sbyor ba las byung ba mi 'byung ste /
thams cad kyi lung du ma bstan pa nyid kyis stobs chung ba'i phyir ro /
anabhisaṃskāravāhitvāc ca vipākajasyaivaikasya airyāpathikaśailpasthānikayor api vā prāyogikābhisaṃskārābhāvāt /
anyavyāpāraparatvamātrād dhi tayor abhisaṃskaraṇapravṛttatvam uktaṃ
mngon par 'du bya ba med par 'jug pa'i phyir ni rnam par smin pas skyes pa gcig kho na'i mjug thogs su mi 'byung ba yin no /
yang na spyod lam pa dang bzo'i gnas pa dag la yang sbyor ba las byung ba mngon par 'du bya ba med pa'i phyir te /
de gnyis ni gzhan la byed par zad pa nyid tsam gyi phyir mngon par 'du bya ba la zhugs pa nyid ces bshad pa yin no /
atha vāyam evāsya vākyasyābhisaṃbandhaḥ /
īryāpathaśilpābhisaṃskaraṇapravṛttatvāt /
durbalānabhisaṃskāravāhitvāc caitāni vipākajairyāpathikaśailpasthānikāni na prayogikānukūlāni /
ato na tadanantaraṃ prāyogikam utpadyata iti saṃbandhanīyaṃ
des na tshig 'di'i sbyar ba ni 'di yin te /
rnam par smin pa las skyes pa dang spyod lam pa dang bzo'i gnas pa de dag ni spyod lam dang bzo mngon par 'du bya ba la zhugs pa'i phyir dang stobs chung ba dang mngon par 'du bya ba med par 'jug pa'i phyir sbyor ba las byung ba'i rjes su mthun pa ma yin te /
de'i phyir de rnams kyi mjug thogs su sbyor ba las byung ba mi 'byung ngo zhes bya bar sbyar ba yin no /
niṣkramaṇacittaṃ tu anabhisaṃskāravāhīti /
prāyogikacittapravāhād yad anyac cittaṃ
'byung ba'i sems ni mngon par 'du bya ba med par 'jug pas zhes bya ba la sbyor ba las byung ba'i sems kyi rgyun las gzhan pa'i sems gang yin pa de ni 'byung ba'i sems yin la /
tan niṣkramaṇacittaṃ /
tena hy asau yogī tataḥ pravāhān niṣkrāmati tadavatāratvāt /
niṣkramaṇacittam anbhisaṃskāravāhi anābhogavāhīti yukto 'sya niṣkramaṇacittasya vipākajādīnām anyatamasvabhāvasya prāyogikacittānantaram utpādaḥ /
evaṃ tarhīti /
yadi na prāyogikānukūlānīti vipākajādibhyo 'nantaraṃ prāyogikaṃ notpadyate
des ni rnal 'byor ba 'di rgyu de las 'byung bar byed do /
de'i mjug yin pa'i phyir ro /
'byung ba'i sems ni mngon par 'du bya ba med par 'jug cing lhun gyis grub par 'jug pas /
'byung ba'i sems rnam par smin pa las skyes pa la sogs pa gang yang rung ba'i ngo bo nyid de ni sbyor ba las byung ba'i sems kyi mjug thogs su 'byung bar rigs so /
de lta na'o na ni zhes bya ba ni gal te sbyor ba las byung ba'i rjes su mthun pa ma yin pas rnam par smin pa las skyes pa la sogs pa'i mjug thogs su sbyor ba las byung ba mi 'byung na /
evaṃ tarhi kliṣṭebhyo 'pi prāyogikaṃ notpadyate viguṇatvāt de lta na 'o na ni nyon mongs pa can dag las kyang sbyor ba las byung ba 'byung bar mi 'gyur te mi mthun pa'i phyir ro /
viguṇo hi kliṣṭo dharmaḥ kuśalasya nānukūla ity arthaḥ tadvirodhitvāt /
tathāpīti vistaraḥ /
yady api tad viguṇaṃ tathāpi kleśasamudācāraparikhinnasya yoginaḥ tatparijñānāt kleśasamudācāraparijñānād yuktaḥ prāyogikasaṃmukhībhāvaḥ /
tatparijñānam eva hi prāyogikaṃ cittam iti
nyon mongs pa can gyi chos ni mi mthun pa yin te /
de dang 'gal ba'i phyir dge ba dang mthun pa ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
'on kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de dang mi mthun mod kyis /
'on kyang nyon mongs pa kun du 'byung bas yongs su skyo ba'i rnal 'byor ba la ni de yongs su shes pa las te /
nyon mongs pa kun du 'byung ba yongs su shes pa las sbyor ba las byung ba mngon du 'gyur bar rigs te /
de yongs su shes pa nyid sbyor ba las byung ba'i sems yin pas so /
paṭutvād iti /
kāmāvacaram utpattipratilaṃbhikaṃ paṭu tac chaikṣādibhyo vyutthānacittaṃ saṃbhavati
gsal ba'i phyir zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i skyes nas thob pa ni gsal ba yin pas de ni slob pa la sogs pa las ldang ba'i sems yin pa srid do /
ata eva ca kliṣṭasamādhyutpīḍitasya tadāśrayaṇaṃ bhavati de nyid kyi phyir nyon mongs pa can gyi ting nge 'dzin gyis gzir ba yang de la brten par 'gyur ro /
anabhisaṃskāravāhitvāt tu tasya tasmāc chaikṣādīni notpadyante de ni mngon par 'du bya ba med par 'byung ba'i phyir de las ni slob pa la sogs pa de dag mi 'byung ngo /
rūpāvacaraṃ tūpapattipratilaṃbhikaṃ na kāmāvacaravat paṭu /
tasmāt kliṣṭasamādhyutpīḍitasya tadāśrayaṇaṃ na bhavati
gzugs na spyod pa'i skyes nas thob pa ni 'dod pa na spyod pa bzhin du gsal ba ma yin te /
de lta bas na nyon mongs pa can gyi ting nge 'dzin gyis gzir ba de la brten par mi 'gyur gyi /
prāyogikam evāśrīyate /
anyonyānantaraṃ cittānām utpādaḥ /
tāni ca manaskāravaśād utpadyaṃta iti ato manaskāropakṣepaḥ
sbyor ba las byung ba kho na rten par byed do /
sems rnams phan tshun gyi mjug thogs su 'byung la de dag kyang yid la byed pa'i dbang gis 'byung bar 'gyur bas de'i phyir yid la byed pa ni gsum ste zhes bya ba rgyas par yid la byed pa nye bar 'god pa yin no /
trayo manaskārā iti vistaraḥ /
svalakṣaṇasya manasikaraṇaṃ svalakṣaṇamanaskāraḥ /
tadyathā rūpaṇālakṣaṇaṃ rūpam ity evamādi /
ādiśabdenānubhavanalaksaṇā vedaneti evamādi /
anityatvādimanasikaraṇaṃ sāmānyalakṣaṇamanaskāraḥ (Abhidh-k-vy 247) ṣoḍaśākārasaṃprayuktaḥ /
anityato yāvan nairyāṇikata iti
rang gi mtshan nyid yid la byed pa ni rang gi mtshan nyid yid la byed pa ste /
dper na gzugs ni gnod par byar rung ba'i mtshan nyid can yin no snyam pa de lta bu la sogs pa'o /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni tshor ba ni myong ba'i mtshan nyid can no zhes bya ba de lta bu la sogs pa bsdu'o /
spyi'i mtshan nyid yid la byed pas ni mi rtag pa nyid la sogs pa yid la byed pa ste /
mi rtag pa nyid nas nges par 'byin par byed pa'i bar rnam pa bcu drug dang ldan pa yin no /
adhimuktyā na bhūtārthe manasikaraṇaṃ adhimuktimanaskāraḥ /
aśubhāyāṃ yāvat kṛtsnāyatanādiṣu
mos pa'i sgo nas yid la byed kyi yang dag pa'i don gyi sgo nas ma yin pa ni mos pa yid la byed pa ste mi sdug pa nas zad par gyi skye mched la sogs pa'i bar dag la'o /
ādiśabdena ṛddhyādīnām abhinirhāre lagutvādyadhimokṣo gṛhyate sogs pa zhes bya ba'i sgras ni rdzu 'phrul la sogs pa mngon par bsgrubs pa la yang ba nyid du mos pa la sogs pa bsdu ste /
tadyathā maharddhiko mahānubhāvaḥ parīttāṃ pṛthivīsaṃjñām apy adhitiṣṭhati /
apramāṇām api saṃjñāṃ
dper na rdzu 'phrul che ba dang mthu che ba ni sa'i 'du shes chung ngur yang byin gyis rlog cing 'du shes tshad med par yang byin gyis rlob la /
sa ākāṃkṣan pṛthivīṃ calayatīti vistaraḥ de 'dod na sa gyo bar yang byed do zhes bya ba rgyas par 'byung ba lta bu yin no /
aśubhayā sahagataṃ sambaddhaṃ aśubhāsahagataṃ /
etad uktaṃ bhavati
mi sdug pa dang lhan cig pa zhes bya ba ni mi sdug pa dang lhan cig cing 'brel pa ni mi sdug pa dang lhan cig pa ste /
aśubhāmanaskārānantaraṃ smṛtisaṃbodhyaṃgaṃ bhāvayati janayati utpādayatīti 'di skad du mi sdug pa yid la byed pa'i mjug thogs su dran pa yang dag byang chub kyi yan lag sgom par byed cing thob par byed do zhes bshad pa yin no /
samṛtisaṃbodhyaṃgaṃ hy āryamārga iti asty adhimuktimanaskārānantaraṃ āryamārgotpāda iti darśayati dran pa yang dag byang chub kyi yan lag ni 'phags pa'i lam yin pas mos pa yid la byed pa'i mjug thogs su 'phags pa'i lam 'byung ba yod do zhes bstan pa'i phyir bshad pa yin no /
āha /
yadi sāmānyamanaskārānāntaram eva nādhimuktimanaskārānaṃtaram āryamārgaṃ saṃmukhīkaroti
gal te spyi'i mtshan nyid yid la byed pa'i mjug thogs kho nar 'phags pa'i lam mngon du byed kyi mos pa yid la byed pa'i mjug thogs su ni ma yi na /
idaṃ kathaṃ nīyate /
aśubhāsahagataṃ smṛtisaṃbodhyaṃgaṃ bhāvayatīti
mi sdug pa dang lhan cig pa'i dran pa yang dag byang chub kyi yan lag sgom par byed do zhes bya ba 'di ji ltar drang zhe na /
ata idam ucyate /
aśubhayā tu cittaṃ damayitveti vistaraḥ
de phyir mi sdug pas sems btul nas zhes bya ba 'di rgyas par smos te /
prāyogāvasthāyām aśubhayā cittaṃ damayitvā yāvad avasāne sāmānyamanaskārānantaram āryamārgaṃ saṃmukhīkartoi /
ato na sūtravirodha iti /
āryamārgānantaram apīti vistaraḥ /
na kevalaṃ sāmānyamanaskārānantaraṃ āryamārgaṃ saṃmukhīkaroti /
āryamārgānantaram api sāmānyamanaskāram eva saṃmukhīkarotīty apare
sbyor ba'i gnas skabs na sems kyi ji srid tha mar spyi yid la byed pa'i mjug thogs su 'phags pa'i lam mngon du byed par 'gyur ba'i bar du btul nas te /
de'i phyir mdo dang 'gal ba med do /
'phags pa'i lam gyi mjug thogs su yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzhan dag na re spyi yid la byed pa'i mjug thogs su 'phags pa'i lam mngon du byed pa 'ba' zhig tu ma zad kyi 'phags pa'i lam gyi mjug thogs su yang spyi yid la byed pa kho na mngon du byed do zhes zer ro /
syāt tāvad iti vistaraḥ /
anāyamyādīti /
ādiśabdenānāgamyaprathamadhyānadhyānāntaratribhūmisaṃniśrayeṇa niyāmāvakrāntau tanmārgānantaraṃ trimārgānantaraṃ kāmāvacaraṃ sāmānyamanaskāraṃ śrutamayaṃ cintāmayaṃ vā saṃmukhīkuryāt saṃnikṛṣṭatvāt /
atha dvitīyādidhyānasaṃniśrayeṇa dvitīyatṛtīyacaturthadhyānasaṃniśrayeṇa niyāmāvakrāntau katham āryamārgānantaraṃ kathaṃ sāmānyamanaskāraṃ saṃmukhīkaroti /
na hi kāmāvacaraḥ śakyaḥ saṃmukhīkartum iti vākyaśeṣaḥ
re zhig mi lcogs pa med pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
mi lcogs pa med pa la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mi lcogs pa med pa dang bsam gtan dang po dang bsam gtan khyad par can gyis gsum la brten nas nges pa la 'jug na ni nye ba'i phyir lam de rnams kyi mjug thogs su 'dod pa na spyod pa'i spyi yid la byed pa thos pa las byung ba'am bsams pa las byung ba mngon du byed par 'gyur na /
gal te bsam gtan gnyis pa la sogs pa la brten nas te /
bsam gtan gnyis pa dang gsum pa dang bzhi pa la brten nas nges pa la 'jug na go ji ltar te /
ji ltar 'phags pa'i lam gyi mjug thogs su spyi yid la byed pa mngon du byed par 'gyur na 'dod pa na spyod pa ni mi nus so zhes bya ba ni mngon du bya bar zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
kasmāt /
prathamadhyānavyavahitatvenātiviprakṛṣṭatvāt /
brūyās tvaṃ dvitīyādidhyānabhūmikam eva saṃmukhīkarotīti /
ata āha /
na ca tadbhūmikaḥ pratilabdho 'nyatra nirvedhabhāgīyād iti /
dvitīyadhyānādibhūmiko 'nāgamyādibhūmiko vānāsravo mārgo 'nyatra nirvedhabhāgīyān na pratilabdha āsīt
ci'i phyir zhe na /
bsam gtan dang pos bar du chod pa nyid kyis shin tu bskal ba'i phyir ro /
khyod bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i sa pa kho na mngon du byed par 'gyur ro zhes smra bar 'gyur na de'i phyir nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa ma gtogs par de dag gi sa pa yang ma thob po zhes bya bar smos te /
anākārapatitas tu laukiko mārgaḥ pratilabdha āsīt /
na tu saḥ /
tasmād āryasya vyutthānārthaṃ rocate /
nirvedhabhāgīyaṃ tarhi sāmānyamanaskāraṃ saṃmukhīkariṣyatīti /
ata āha /
na cāryo nirvedhabhāgīyam iti vistaraḥ /
kim artham iti cet /
ata āha /
na hi prāptaphalasya tatprayogasaṃmukhībhāvo yukta iti /
prayogasya kṛtārthatvān nihīnatvāc ca nirvedhabhāgīyāni cāryamārgasya prayoga iti
nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa ma gtogs pa bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i sa pa'am /
mi lcogs pa med pa la sogs pa'i sa pa'i zag pa med pa ni sngon ma thob po /
'jig rten pa'i lam rnam pa can du ma gtogs pa ni sngon thob mod kyi de ni 'phags pa'i de las ldang bar byed pa yin par mi 'dod do /
'o na ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa'i spyi yid la byed pa mngon du byed par 'gyur ro zhe na /
de'i phyir 'phags pa ni yang nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa zhes bya ba rgyas par smos so /
gal te ci'i phyir snyam du sems na /
de'i phyir 'bras bu thob zin thob zin pa de'i sbyor ba mngon du byed pa ni rigs pa yin no zhes bya ba rgyas par smos te /
sbyor ba ni don byas zin pa'i phyir dang dman pa'i phyir la /
nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa dag kyang 'phags pa'i lam gyi sbyor ba yin no /
anyo 'py asya tajjātīya iti /
yaḥ satyālambanatvān nirvedhabhāgīyajātīyaḥ sāmānyamanaskāro bhāvanāṃ gacchati
des ni de dang 'dra ba'i spyi'i yid la byed pa gzhan yang zhes bya ba ni bden pa la dmigs pa'i phyir nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa dang 'dra ba'i spyi yid la byed pa gang zhig 'thob par 'gyur ba ste /
anāsravamārgotpattikāle prāpyate ity arthaḥ zag pa med pa'i lam skye ba'i tshe thob par 'gyur ba zhes bya ba'i tha tshig go /
kathaṃ /
śāntaṃ nirvāṇam iti sāmānyamanaskāraḥ sarvanirvāṇālambanatvāt
ji ltar zhe na /
mya ngan las 'das pa ni zhi ba'o snyam pa ni mya ngan las 'das pa las thams cad la dmigs pa'i phyir spyi yid la byed pa yin no /
(Abhidh-k-vy 248) tat saṃmukhīkariṣyatīti /
sarvasaṃskārā anityā iti vā sarvadharmā anātmāna iti vā śāntaṃ nirvāṇam iti vāryamārgānantaraṃ saṃmukhīkariṣyatīti /
tad etan na varṇayanti /
kasmāt eṣāṃ tajjātīyānāṃ sāmānyamanaskārāṇāṃ nirvedhabhāgīyapratibaddhabhāvanatvāt
de mngon du byed par 'gyur ro zhes bya ba ni 'phags pa'i lam gyi mjug thogs su 'du byed thams cad ni mi rtag pa'o snyam pa'am chos thams cad ni bdag med pa'o snyam pa'am mya ngan las 'das pa ni zhi ba'o snyam pa mngon du byed par 'gyur ro /
de skad du ni mi brjod do /
ci'i phyir zhe na /
de dang 'dra ba'i spyi yid la byed pa 'di dag ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa la rag las nas 'thob pa'i phyir te /
na kilaiṣām anāsravamārgapratibaddhābhāveneti 'di dag zag pa med pa'i lam du rag lus te 'thob pa ni ma yin no zhes grag go /
anāgamyaṃ niśrityeti vistaraḥ /
tadbhūmikam iti
mi lcogs pa med pa la brten nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba la de'i sa pa zhes bya ba ni mi lcogs pa med pa'i sa pa'o /
anāgamyabhūmikaṃ /
tadbhūmikaṃ bhāvāgrikaṃ veti /
ākiṃcanyāyatanabhūmikaṃ bhāvāgrikaṃ vā yadi bhavāgropapanno bhavati
de'i sa pa'am srid pa'i rtse mo pa yin no zhes bya ba ni ci yang med pa'i skye mched kyi sa pa'am srid pa'i rtse mo pa ste /
gal te srid pa'i rtse mor skyes pa zhig yin na'o /
śeṣāsu bhūmiṣu svabhūmikam eva vyutthānacittaṃ sa lhag ma rnams su ni ldang ba'i sems rang gi sa pa kho na yin gyi gzhan gyis pa ni ma yin te /
nānyabhūmikaṃ /
anyabhūmikasya prayogasādhyatvāt /
svabhūmikam anabhisaṃskāreṇa bhavatīti
gzhan gyi sa pa ni sbyor bas bsgrub par bya ba yin pa'i phyir la /
rang gi sa pa ni mngon par 'du bya ba med par 'byung bas so /
prayogapratibaddhatvād iti /
kasya /
āryamārgasya /
mārgānantaraṃ tūpapattipratilaṃbhikasyāpi kāmāvacarasya saṃmukhībhāva ity adhikṛtaṃ
sbyor ba la rag lus pa'i phyir ro zhes bya ba ci zhe na /
'phags pa'i lam mo /
lam gyi mjug thogs su ni 'dod pa na spyod pa'i skyes nas thob pa yang mngon du 'gyur ro zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
khams gsum pa yi nyon mongs can /
(II /
74) kliṣṭe tridhātuke lābhaḥ ṣaṇṇāṃ ṣaṇṇāṃ dvayor iti /
yathāsaṃkhyena nirdeśaḥ /
kāmāvacare kliṣte ṣaṇṇāṃ cittānāṃ lābhaḥ
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni grangs bzhin du bstan pa yin te /
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can la ni sems drug rnyed de so sor rnyed do zhes bya ba'i tha tshig go /
pratilaṃbha ity arthaḥ /
rūpāvacare ṣaṇṇāṃ /
ārūpyāvacare dvayor iti /
tenāha /
kāmāvacare hi kliṣṭa iti vistaraḥ /
tair asamanvāgatasyeti /
taiḥ ṣaḍbhiś cittair asamanvāgatasya pudgalasya /
kathaṃ /
iha kuśalapratisaṃdhānaṃ samyagdṛṣṭyā vā vicikitsayā vā
gzugs na spyod pa la yang drug go /
gzugs med pa na spyod pa la ni gnyis so /
de'i phyir 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can zhes bya ba rgyas par smos te /
sems drug po 'di dag dang mi ldan pa zhes bya ba ni sems drug po 'di dag dang mi ldan pa'i gang zag go /
ji lta zhe na /
'di na dge ba'i rtsa ba'i nyid mtshams sbyor ba ni yang dag pa'i lta ba'am the tshom gyis yin te /
tad yadi vicikitsayā pratisaṃdhatte /
tatra vicikitsāsaṃprayukte kliṣṭe citte saṃmukhībhūte yadā rūpadhātor ārūpyadhātor vā kāmadhātuṃ pratyāgacchati /
tadāsyāntarābhavapratisaṃdhicitte 'vaśyakliṣṭe tasya kuśalasya lābhas tenāsamanvāgatasyeti
de gal te the tshom gyis nying mtshams sbyor bar byed na /
de la the tshom dang mtshungs par ldan pa'i nyon mongs pa can gyi sems mngon du gyur pa dang gang gi tshe gzugs kyi khams dang gzugs med pa'i khams nas 'dod pa'i khams su slar ldog pa de'i tshe 'di'i srid pa bar ma nyid mtshams sbyor ba'i nyon mongs pa can gyi sems la gdon mi za bar dge ba de rnyed pa yin no /
akuśalanivṛtāvyākṛtayor iti vistaraḥ /
akuśalaṃ ca nivṛtāvyākṛtaṃ ca kāmāvacaram eva adhikārād rūpāvacarasya ca nivṛtasya pṛthakpāṭhāt
mi dge ba dang bsgribs la lung du ma bstan pa dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni skabs yin pa'i phyir dang gzugs na spyod pa'i bsgribs la lung du ma bstan pa yang logs shig nas 'byung ba'i phyir 'dod pa na spyod pa'i mi dge ba dang bsgribs la lung du ma bstan pa dag kho na yin te /
tayor akuśalanivṛtāvyākṛtayo rūpāvacarasya kliṣtasya /
kiṃ /
lābha iti prakṛtaṃ /
kathaṃ lābha ity āha /
dhātupratyāgamanāt parihāṇitaś ceti /
yadā rūpadhātor ārūpyadhātor vā kāmadhātuṃ pratyāgacchati
mi dge ba dang bsgribs la lung du ma bstan pa de dag dang gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa can te /
ci zhe na /
rnyed ces bya bar skabs dang sbyar ro /
ji ltar rnyed ce na khams su slar ldog pa dang yongs su nyams pa las zhes bya ba smos te /
gang gi tshe gzugs kyi khams sam /
tadāsyāṃtarābhavapratisaṃdhicitte 'vaśyaṃ kliṣṭe 'kuśalanivṛtāvyākṛtayor anyatarasmiṃ saṃmukhībhūte tayor akuśalanivṛtāvyākṛtayor lābho bhavati pūrvavihīnatvāt tenāsamanvāgatasya /
parihāṇitaś ca /
yadā ca kāmavairāgyāt parihīyate /
tadāsya kliṣṭe parihāṇicitte saṃmukhībhūte tayoḥ kliṣṭayor lābhas tenāsamanvāgatasya /
rūpāvacarasya ca kliṣṭasya dhātupratyāgamanāt
gzugs med pa'i khams nas 'dod pa'i khams su slar ldog pa de'i tshe 'di srid pa bar mar nyid mtshams sbyor ba nyon mongs pa can gyi sems mi dge ba dang bsgribs la lung du ma bstan pa dag las gang yang rung ba zhig tu mngon du gyur pa na gdon mi za bar sngon rnam par nyams pa'i phyir de dag dang mi ldan pa las mi dge ba dang bsgribs la lung du ma bstan pa de dag rnyed par 'gyur ro /
yongs su nyams pa las gang gi tshe 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa de'i tshe 'di la yongs su nyams pa'i sems nyon mongs pa can mngon du gyur na de dag dang mi ldan pa las nyon mongs pa can de dag rnyed pa yin no /
yadārūpyadhātoḥ kāmadhātuṃ pratyāgacchati /
tadāsyāntarābhavapratisaṃdhicitte 'vaśyaṃ kliṣṭe rūpāvacarasya kliṣṭasya pūrvavihīnasya lābho bhavati tenāsamanvāgatasya /
parihāṇitaś ca /
yadā rūpavairāgyāt parihīyate kāmāvacareṇa cittena /
tadāsya vairāgyatyaktasya rūpāvacarasya kliṣṭasya lābho bhavati tenāsamanvāgatasya
khams su slar ldog pa las gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa can ni gang gi tshe gzugs med pa'i khams nas 'dod pa'i khams su slar ldog pa de'i tshe 'di'i srid pa bar mar nyid mtshams sbyor ba'i nyon mongs pa can gyi sems la gdon mi za bar de dang mi ldan pa las gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa can sngon nyams pa rnyed par 'gyur ro /
yongs su nyams pa las ni gang gi tshe 'dod pa na spyod pa'i sems kyis gzugs kyi 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa de'i tshe de dang mi ldan pa las gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa can rnyed par 'gyur ro /
(Abhidh-k-vy 249) ārūpyāvacarasya kliṣṭasya parihāṇitaḥ /
yadā kāmāvacareṇa cittenārūpyavairāgyāt parihīyate /
tadāsyārūpyāvacarasya kliṣṭasya lābho bhavati tenāsamanvāgatasya
yongs su nyams pa las gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can ni gang gi tshe 'dod pa na spyod pa'i sems kyis gzugs med pa'i 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa de'i tshe 'di de dang mi ldan pa las gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can rnyed par 'gyur ro /
slob pa yang yongs su nyams pa las zhes bya ba skabs dang sbyar te /
śaikṣasya ca parihāṇita ity adhikṛtaṃ /
yadā kāmāvacareṇa cittenārhattvāt parihīyate
gang gi tshe 'dod pa na spyod pa'i sems kyis dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pa de'i tshe 'di de dang mi ldan pa las slob pa'i sems rnyed par 'gyur ro /
tadāsya śaikṣacittasya lābho bhavati tenāsmanvāgatasya /
evaṃ tāvat kāmāvacare kliṣṭe citte saṃmukhībhūte ṣaṇṇāṃ cittānāṃ lābha uktas tair asamanvāgatasya /
rūpāvacare kliṣte citte saṃmukhībhūte ṣaṇṇāṃ lābhaḥ tair asamanvāgatasya /
rūpāvacarāṇām iti vistaraḥ /
yadārūpyadhāto rūpadhātuṃ pratyāgacchati /
tadāsya rūpāvacarāntarābhavapratisaṃdhicitte 'vaśyaṃ kliṣṭe rūpāvacarāṇāṃ trayāṇāṃ kuśalasyopapattipratilaṃbhikasya kliṣṭasyānivṛtāvyākṛtasya ca /
nirmāṇacittasyāgrajaprāptisadbhāvāt /
kāmāvacarasya cānivṛtāvyākṛtasya nirmāṇacittasyaiva /
ārūpyāvacarasya kliṣṭasya śaikṣasya ca lābhaḥ /
parihāṇito rūpāvacareṇa cittenārhattvāt parihīyamāṇasya tadasamanvāgatasya
de ltar na re zhig 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can gyi sems mngon du gyur na de dag dang mi ldan pa las sems drug rnyed par bshad pa yin no /
gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa can gyi sems mngon du gyur na yang de dag dang mi ldan pa las drug rnyed do /
gzugs na spyod pa gsum zhes bya ba rgyas par 'byung ba zhes bya ba ni gang gi tshe gzugs med pa'i khams nas gzugs kyi khams su slar ldog pa de'i tshe 'di gzugs na spyod pa'i srid pa bar mar nyid mtshams sbyor ba'i nyon mongs pa can gyi sems la gdon mi za bar gzugs na spyod pa gsum ste /
skyes nas thob pa'i dge ba dang nyon mongs pa can dang thob pa sngar skye ba yod pa'i phyir ma bsgribs la lung du ma bstan pa sprul pa'i sems dang 'dod pa na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa sprul ba'i sems kho na dang yongs su nyams pa las gzugs na spyod pa'i sems kyis dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pa de dang mi ldan pa las gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can dang slob pa rnyed de /
de ltar na gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa can la yang drug rnyed par bshad pa yin no /
evaṃ rūpāvacare 'pi kliṣṭe ṣaṇṇāṃ lābha uktaḥ /
ārūpyāvacare tu kliṣṭe dvayor lābhas tābhyām asamanvāgatasya /
parihāṇita ārūpyāvacareṇa cittenārhattvāt parihīyamāṇasyaiva kliṣṭasya yasyaikadeśaḥ saṃmukhībhūtaḥ śaikṣasya ceti
bam po nyi shu gnyis pa /
gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can la ni de dag dang mi ldan pa las gnyis rnyed de /
yongs su nyams pa las gzugs med pa na spyod pa'i sems kyis dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pas gang gi phyogs gcig mngon du gyur pa'i nyon mongs pa can de nyid dang slob pa'o /
rūpāvacare kuśale trayāṇām iti gzugs na spyod pa'i dge ba la sems gsum zhes bya ba la /
kuśala iti jātinirdeśaḥ dge ba la zhes bya ba ni spyir bstan par zad de /
kuśale kasmiṃścid rūpāvacare trayāṇāṃ lābhaḥ saṃbhavaḥ gzugs na spyod pa'i dge ba 'ga' la ci rigs par gsum rnyed pa yin no /
katham /
ādye tāvad rūpāvacare kuśale citte saṃmukhībhūte tasyaiva kuśalasya rūpāvacarasya lābhas tenāsamanvāgatasya /
mauladhyānasaṃgṛhīte tu kuśale citte saṃmukhībhūte kāmāvacararūpāvacarayor anivṛtāvyākṛtayor nirmāṇacittayor lābhaḥ tābhyām asamanvāgatasya
ji ltar zhe na /
re zhig gzugs na spyod pa'i dge ba'i sems dang po mngon du gyur na de dang mi ldan pa las gzugs na spyod pa'i dge ba de nyid rnyed la /
dngos gzhi'i bsam gtan gyis bsdus pa'i dge ba'i sems mngon du gyur na de dag dang mi ldan pa las 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa sprul pa'i sems dag rnyed de /
ity evaṃ kuśale rūpāvacare citte saṃmukhībhūte trayāṇāṃ lābha ity ucyate de ltar na gzugs na spyod pa'i dge ba'i sems mngon du gyur na gsum rnyed do zhes bshad do /
na tu yugapallābha iti /
śaikṣe caturṇām iti /
śaikṣe citte saṃmukhībhūte duḥkhe dharmajñānakṣāṃticitte tasyaiva śaikṣasya duḥkhe dharmajñānakṣāṃtikalāpasvabhāvasya lābhas tenāsamanvāgatasya /
kāmarūpāvacarayoś cānivṛtavyākṛtayor ārūpyāvacarasya ca kuśalasya /
kasmiṃ kalāpa ity āha /
āryamārgeṇa kāmarūpadhātuvairāgye /
katham iti /
yadāyam anāgamyabhūmikenāryamārgeṇa kāmavairāgyaṃ karoti /
tadā navamavimuktimārgasaṃgṛhīte śaikṣe citte saṃmukhībhūte kāmarūpāvacarayor anivṛtāvyākṛtayor nirmāṇacittayor lābhas tābhyām asamanvāgatasya /
yadā tu ṣaḍbhūmikānām āryamārgāṇām anyatamena rūpavairāgyaṃ karoti /
tadādyaprakāracitte śaikṣe saṃmukhībhūte 'tītānāgataprāptinyāyenārūpyāvacarasya kuśalasya lābhas tenāsamanvāgatasya
gsum po cig car du rnyed do zhes bya ba srid pa ni ma yin no /
slob pa la bzhi zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni slob pa'i sems sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i sems mngon du gyur na de dang mi ldan pa las slob pa sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i tshogs kyi ngo bo nyid de nyid rnyed do /
'dod pa dang gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag dang gzugs med pa na spyod pa'i dge ba yang rnyed do /
gang gi tshe zhe na /
'phags pa'i lam gyis 'dod pa dang gzugs kyi khams las 'dod chags dang bral bar byed pa na'o /
ji lta zhe na /
gang gi tshe 'di mi lcogs pa med pa'i sa pa'i 'phags pa'i lam gyis 'dod pa las 'dod chags dang bral bar byed pa de'i tshe slob pa'i sems rnam par grol ba'i lam dgu pas bsdus pa mngon du gyur pa na de dag dang mi ldan pa las 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa sprul pa'i sems dag rnyed la /
gang gi tshe sa drug pa'i 'phags pa'i lam rnams las gang yang rung ba zhig gis gzugs las 'dod chags dang bral bar byed pa de'i tshe slob pa'i sems rnam pa dang po mngon du gyur pa na de dang mi ldan pa la 'das pa dang ma 'ongs pa 'thob pa'i tshul gyis gzugs med pa na spyod pa'i dge ba'i sems rnyed do /
āryamārgagrahaṇaṃ sāsravacittanirāsārthaṃ /
śaikṣe citte saṃbhūte 'yaṃ lābho varṇyate
'phags pa'i lam zhes smos pa ni zag pa dang bcas pa'i sems brtsal ba'i phyir te /
rnyed pa 'di ni slob pa'i sems mngon du gyur pa yin par bshad do /
'di la slob dpon yon tan blo gros na re /
(Abhidh-k-vy 250) /
atrācāryaguṇamatir vyācaṣṭe /
śaikṣe caturṇāṃ tasyaiva śaikṣasya kāmarūpāvacarayoś cānivṛtāvyākṛtayor arūpyāvacarasya ca kuśalasyeti /
katham ity ato bravīti /
āryamārgeṇa kāmarūpavairāgye yadāyam anāgamyabhūmikenāryamārgeṇa kāmadhātuvairāgyaṃ karoti /
tadā yo navamo vimuktimārgaḥ /
tasmiṃ mauladhyānabhūmikam apūrvakaṃ śaikṣaṃ labhata iti śaikṣasya lābha ucyate
slob pa la bzhi /
slob pa de nyid dang 'phags pa'i lam gyis 'dod pa dang gzugs kyi khams las 'dod chags dang bral bar byed pa na 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag dang gzugs med pa'i dge ba'o zhes bya ba ji lta bu zhe na /
de'i phyir bshad pa /
'phags pa'i lam gyis 'dod pa dang gzugs kyi khams las 'dod chags dang bral bar byed pa na ste /
gang gi tshe 'di mi lcogs pa med pa'i sa pa'i 'phags pa'i lam gyis 'dod pa'i khams las 'dod chags dang bral bar byed pa de'i tshe rnam par grol ba'i lam dgu pa gang yin pa de ni dngos gzhi'i bsam gtan gyi sa pa'i lam gyi slob pa 'thob pas slob pa rnyed ces bya la /
kāmarūpāvacarayoś cānivṛtāvyākṛtayor nirmāṇacittayor eva tasmiṃ lābhaḥ 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa sprul pa'i sems dag kyang kho na'i tshe rnyed do /
ṣaḍbhūmikena tv āryamārgeṇa kāmarūpavairāgye yo navamo vimuktimārgaḥ /
tasminn ārūpyāvacaraṃ kuṣalaṃ pratilabhata iti /
tacchiṣyo 'py ācāryavasumitras tam evārthaṃ tena vākyena tair eva padavyaṃjanair likhati /
tad etad ayuktaṃ vyākhyānaṃ /
na hy evaṃ ekavākyena vyākhyātārtho ghaṭate /
vākyabhedena ghaṭate /
tasyaiva śaikṣasya lābha ity etad ekaṃ vākyaṃ /
kāmarūpāvacarayoś ca yāvat kāmarūpadhātuvairāgya ity aparaṃ vākyam
sa drug gi 'phags pa'i lam gyis gzugs kyi khams las 'dod chags dang bral ba na rnam par grol ba'i lam dgu pa gang yin pa de ni gzugs med pa na spyod pa'i dge ba rnyed pa yin no zhes zer la /
de'i slob ma dpon dbyig bshes yang don de kho na dag de dang tshig dang yi ge dag kho na 'dri bar byed do /
bshad pa 'di ni rigs pa ma yin te /
de ltar tshig gcig tu bshad na don rung ba ma yin gyi tshig tha dad par ni rung ngo /
slob pa de nyid ces bya ba ni tshig gcig yin no /
'phags pa'i lam zhes bya ba nas 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag ces bya ba'i bar ni tshig gzhan yin no /
āryamārgeṇa kāmarūpadhātuvairāgya ity etena viśeṣeṇa tasyaiva śaikṣasyety etat pūrvoktaṃ na viśeṣyaṃ vākyāntaratvāt 'phags pa'i lam gyis 'dod pa dang gzugs kyi khams las 'dod chags dang bral bar byed pa na zhes bya ba'i khyad par 'dis ni gong du slob pa de nyid ces bshad pa de khyad par du bya ba ma yin te tshig tha dad pa'i phyir ro /
atadvato hy ayaṃ cittalābho varṇyate /
cittalābho hy atadvata iti vacanāt
ldan pa min las rnyed ces bya ba byung ba'i phyir sems kyis rnyed pa 'di ni de dang mi ldan pa las yin par brjod na /
kathaṃ /
navame vimuktimārge śaikṣacittavataḥ pudgalasya śaikṣacittalābho vyavasthāpyate /
nanu coktaṃ mauladhyānabhūmikam apūrvaṃ śaikṣaṃ labhyata iti
de ji ltar rnam par grol ba'i lam dgu pa la slob pa'i sems dang ldan pa'i gang zag la slob pa'i sems rnyed par rnam par gzhag dngos gzhi'i bsam gtan gyi slob pa sngon med pa rnyed par 'gyur ro zhes bshad pa ma yin nam zhe na /
na atiprasaṃgāt /
rūpāvacaram api kuśalaṃ cittaṃ mauladhyānabhūmikam apūrvaṃ pratilabhyata iti tasyāpi lābha iti prasajyeta
ha cang thal bar 'gyur ba'i phyir ma yin te /
gzugs na spyod pa'i dge ba'i sems dngos gzhi'i bsam gtan gyis pa sngon med pa'ang rnyed par 'gyur bas de yang rnyed par thal bar 'gyur ro /
ācāryavasumitra āha /
śaikṣacittasthitasya kāmadhātuvairāgye kuśalam uṣmagatāvasthāyām eva rūpāvacaraṃ niyāmavākrāntau labdham iti kṛtvā na gaṇyata iti
slob dpon dbyig bshes na re slob pa'i sems la gnas pa 'dod pa'i khams las 'dod chags dang bral ba na gzugs na spyod pa'i dge ba ni nges pa la 'jug pa'i dro bar gyur pa'i gnas skabs nyid na thob zin pa'i phyir mi bgrang ngo zhes zer ro /
tad ayuktaṃ śaikṣasyāpy agaṇanāprāpteḥ de ni rigs pa ma yin te /
slob pa'ang mi bgrang bar 'gyur ba'i phyir ro /
śaikṣam api hi darśanamārgāvasthāyāṃ labdham iti na bhavatā tathā sthāpayitavyam iti prāpnoti slob pa'ang mthong ba'i lam gyi gnas skabs dang po na thob zin pas khyod kyis de ltar rnam par mi gzhag par bya dgos par 'gyur ro /
ataś cedam apavyākhyānam iti niścīyate /
yasmād ācāryeṇaiva miśraślokavyākhyāna evaṃ likhitaṃ /
śaikṣasyāśaikṣasya ca niyamāvakrāntyarhattvayor iti /
śeṣaṃ kṛtaśeṣitam iti /
prātipadikadhāturūpam etad iti darśayati /
yatra citte lābho na vyākhyātaḥ
gang gi phyir slob dpon nyid kyis spel ma'i tshigs su bcad pa bshad pa kho na las /
nges 'jug dgra bcom nyid kyi tshe /
slob pa dang mi slob pa'o zhes bshad pa de'i phyir yang nyes par bshad pa yin no zhes bya bar nges so /
lhag mar bcas pas lhag ma ste zhes bya ba ni sems gang la rnyed pa ma bshad pa de la ni de nyid rnyed do zhes bya ba yin no /
tatra tasyaiva lābha iti /
kathaṃ kṛtvā /
kāmāvacare tāvat kuśalacitta iyatāṃ cittānāṃ lābha iti na vyākhyātaḥ
ji lta bur zhe na re zhig 'dod pa na spyod pa'i dge ba'i sems la sems 'di rnyed cing rnyed cing rnyed do zhes ma bshad pas de la ni de kho na rnyed kyi gzhan dag ni ma yin te /
tatra tasyaiva lābho nānyeṣāṃ /
tadyathā samyagdṛṣṭyā kuśalamūlapratisaṃdhāne kāmāvacare kuśale citte saṃmukhībhūte tasyaiva kuśalasya cittasya lābhaḥ tenāsamanvāgatasya
dper na yang dag pa'i lta bas dge ba'i rtsa ba'i nyid mtshams sbyor bar byed pa'i tshe 'dod pa na spyod pa'i dge ba'i sems mngon du gyur na /
de dang mi ldan pa las dge ba'i sems de kho na rnyed kyi gzhan nyon mongs pa can dag ni ma yin te /
nānyeṣāṃ kliṣṭānāṃ /
(Abhidh-k-vy 251) traidhātukānām api pūrvapratilabdhatvāt /
na kāmāvacarasyānivṛtāvyākṛtasya /
vipākajādīnāṃ sahajaprāptitvāt /
nirmāṇacittasya prāptyabhāvāt /
na rūpārūpyāvacarāṇāṃ kuśalādīnāṃ śaikṣaśaikṣayoś ca prāptyabhāvāt
khams gsum char yang sngar thob zin pa'i phyir ro /
'dod pa na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa yang ma yin te /
rnam par smin pa la sogs pa'i thob pa ni lhan cig skye ba yin pa'i phyir la /
sprul pa'i sems ni thob pa med pa'i phyir ro /
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i dge ba la sogs pa dang slob pa dang mi slob pa dag kyang ma yin te thob pa med pa'i phyir ro /
anivṛtāvyākṛte 'pi kāmāvacare citte lābho na vyākhyātaḥ 'dod pa na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i sems la yang de rnyed par bshad de /
tatra tasyaiva lābhaḥ tenāsamanvāgatasya de la yang de dang mi ldan pa las de kho na rnyed pa yin te /
avyākṛtāptiḥ sahajeti kṛtvā /
nanyeṣāṃ kuśalādīnāṃ pūrvapratilabdhatvāt /
tathaiva keṣāṃcit prāptyabhāvāc ca
lung bstan min 'thob lhan cig skye /
zhes bya ba yin pa'i phyir ro /
dge ba la sogs pa gzhan dag ni ma yin te /
sngar thob zin pa'i phyir dang de bzhin nyid du kha cig thob pa med pa'i yang phyir ro /
nirmāṇacitte tu saṃmukhībhūte na kasyacil lābha iti na vaktavyaṃ sprul ba'i sems mngon du gyur na ni /
'ga' yang rnyed pa med pas de ni brjod par mi bya'o /
yatra hi kliṣṭe 'nyatra vā kasyacil lābho nāsti /
na tad ucyate
nyon mongs pa can nam gzhan yang rung gang la 'ga' yang thob pa med pa de ni brjod par mi bya'o /
kliṣṭa eva hi traidhātuke ṣaṇṇāṃ yāvad dvayor lābho na tv avaśyam ity avadhāraṇaṃ khams gsum pa'i nyon mongs pa can kho na la drug na la drug nas gnyis kyi bar rnyed la /
gdon mi za ba ni ma yin no zhes bya bar nges par gzung ngo /
rūpāvacare 'py anivṛtāvyākṛte saṃmukhībhūte tasyaiva lābhaḥ gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa mngon du gyur na yang /
de kho na rnyed kyi gzhan dag ni ma yin te /
nānyeṣāṃ pūrvavad vaktavyaṃ snga ma bzhin du brjod par bya'o /
tathārūpyāvacare ākāśānantyāyatanasāmantakādyaprakārasaṃgṛhīte kuśalacitte saṃmukhībhūte tasyaiva lābhas tenāsamanvāgatasya de bzhin du gzugs med pa na spyod pa'i dge ba'i sems rnam pa dang pos bsdus pa nam mkha' mtha' yas skye mched kyi nyer bsdogs mngon du gyur na yang de dang mi ldan pa las de kho na rnyed kyi gzhan dag ni ma yin te /
nānyeṣāṃ keṣāṃcit /
pūrvapratilabdhatvāt keṣāṃcit prāptyabhāvāt /
evaṃ anivṛtāvyākṛte śaikṣe ca /
anye punar abhedenāhur iti /
ke /
miśrakakārā /
abhedeneti traidhātukānāṃ kliṣṭādīnām apṛthakkaraṇāt
kha cig ni sngar thob zin pa'i phyir ro /
kha cig ni thob pa med pa'i phyir ro /
de bzhin du ma bsgribs la lung du ma bstan pa dang mi slob pa la yang brjod par bya'o /
gzhan dag ni khyad par med par zhes bya ba ni spel ma byed pa dag go /
khyad par med par zhes bya ba ni khams gsum pa'i nyon mongs pa can la sogs pa so sor ma byas pa'i phyir ro /
ṣaṇṇāṃ tu kuśale citte iti /
yad uktaṃ /
tan nyūnaṃ lakṣaṇaṃ
dge ba'i sems la bdun yin te /
zhes bya ba ni mtshan nyid bshad pa gang yin pa de ma tshang ba yin te /
kuśalaṃ hi traidhātukaṃ sāsravam anāsravaṃ ca dge ba ni khams gsum pa dang zag pa med pa yin la de la /
dge ba'i sems la bdun yin te /
tatra saptānāṃ kaśale citte iti vaktavyṃ na ṣaṇṇām iti tad darśayann āha /
kāmāvacarasyeti vistaraḥ /
kuśalamūlepratisaṃdhānād iti vyākhyātam etat /
anivṛtāvyākṛtayor vairāgyata iti /
laukikena lokottareṇa vā mārgeṇa kāmadhātor vairāgye navame vimuktimārge kāmarūpāvacarayor nirmāṇacittayor lābhas tābhyām asamanvāgatasya /
rūpārāpyāvacarayoḥ kuśalayos tatastyasamādhilābhata iti /
yadā rūpāvacaram anāgamyaṃ prathamato labhate /
tadā rūpāvacarasya kuśalasya lābhaḥ /
yadākāśānaṃtyāyatanasāmantakaṃ prathamato labhate /
tadārūpyāvacarasya kuśalasya lābhaḥ /
śaikṣasya cāśaikṣasya ca niyamāvakrāntyarhattvayor iti /
yadā niyamam avakrāmati /
tadā śaikṣasya duḥkhe dharmajñānakṣāntikalāpasya lāghaḥ /
yadārhattvaṃ prāpnoti /
tadāśaikṣasya kṣayajñānakalāpasya lābhaḥ /
ity āsv avasthāsv amībhiś cittair yathoktaiḥ saptabhir asamanvāgataḥ samanvāgamanaṃ pratilabhate /
śeṣam ata eva vyākhyānād upadhāryam iti /
ata eva madīyād vyākhyānāc cheṣam avagantavyaṃ /
kliṣṭe citte navānāṃ hi lābha ity ekaṃ /
tasyaivavyākṛte khalv (Abhidh-k-vy 252) /
iti dvitīyam /
ity etac cheṣaṃ /
kathaṃ /
kliṣṭe tridhātuke citte navānāṃ lābhaḥ /
kāmāvacarāṇāṃ caturṇāṃ rūpāvacarāṇāṃ trayāṇām ārūyāvacarasya nivṛtasya śaikṣasya ceti navānāṃ yathāyogaṃ lābhaḥ tair asamanvāgatasya /
ko 'yaṃ yathāyogārthaḥ /
kāmāvacaro ca kliṣṭe kuśalamūlapratisaṃdhānena vā dhātupratyāgamanena vā kāmāvacarasya kuśalasya lābhaḥ /
akuśalanivṛtāvyākṛtayoś ca dhātupratyāgamanena parihāṇyā vā lābhaḥ /
rūpāvacara eva klṣṭe rūpāvacarasya kuśalasya kāmāvacararūpāvacarayoś cānivṛtāvyākṛtayor nirmāṇacittayor dhātupratyāgamanāl lābhaḥ
zhes brjod par bya'i drug yin te zhes bya ba ni ma yin no /
ji lta zhe na de bstan pa'i phyir 'dod pa na spyod pa'i dge ba zhes bya ba rgyas par smos te /
dge ba'i rtsa ba'i nying mtshams sbyor ba las zhes bya ba 'di bshad zin to /
'dod chags dang bral ba las 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag ces bya ba ni 'jig rten dang 'jig rten las 'das pa'i lam gyis 'dod pa'i khams las 'dod chags dang bral ba na rnam par grol ba'i lam dgu pa la de dag dang mi ldan pa las 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i sprul pa'i sems dag rnyed pa yin no /
de na yod pa'i ting nge 'dzin thob pa las gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i dge ba dag go zhes bya ba ni gang gi tshe dang po nyid du gzugs na spyod pa mi lcogs pa med pa 'thob pa de'i tshe gzugs na spyod pa'i dge ba rnyed la gang gi tshe dang po nyid du nam mkha' mtha' yas kyi nyer bsngogs thob pa de'i tshe gzugs med pa na spyod pa'i dge ba rnyed do /
nges 'jug dgra bcom nyid kyi tshe /
slob pa dang mi slob pa'o zhes bya ba ni gang gi tshe nges pa la 'jug pa de'i tshe ni slob pa sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i tshogs rnyed la /
gang gi tshe dgra bcom pa nyid 'thob pa de'i tshe ni mi slob pa zad par shes pa'i tshogs rnyed de /
de ltar na gnas skabs 'di dag tu ji skad bshad pa'i sems bdun po dag dang mi ldan pa las ldan pa rnyed par 'gyur ro /
lhag ma ni rnam par bshad pa 'di nyid kyis khong du chud par bya'o zhes bya ba ni lhag ma ni bdag gis bshad pa 'di kho na las rtogs par bya ba yin te /
lhag ma yang /
nyon mongs can gyi sems la ni /
mkhas pa rnams kyis dgu rnyed brjod /
ces bya ba dang de bzhin du gnyis pa lung du ma bstan la de nyid do zhes bya ba 'di yin te /
khams gsum pa'i nyon mongs pa can la ni de dag dang mi ldan pa las dgu rnyed de /
'dod pa na spyod pa bzhi dang gzugs na spyod pa gsum dang gzugs med pa na spyod pa bsgribs pa dang slob pa zhes bya ba dgu po dag ci rigs par rnyed do /
ci rigs pa'i don ni 'di yin te /
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can la dge ba'i sems nying mtshams sbyor ba dang khams su slar ldog pa nas 'dod pa na spyod pa'i dge ba rnyed do /
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can kho na la khams su slar ldog pa dang yongs su nyams pa las mi dge ba dang bsgribs la lung du ma bstan pa dag rnyed do /
gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa can la khams su slar ldog pa las gzugs na spyod pa'i dge ba dang 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i ma bsgribs la lung du ma bstan pa sprul pa'i sems dag rnyed do /
kāmāvacare rūpāvacare vā kliṣṭe rūpāvacarasya vā kliṣṭasya vā dhātupratyāgamanāt parihāṇito vā lābhaḥ 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can nam gzugs na spyod pa'ang rung ba la khams su slar ldog pa'am /
yongs su nyams pa las gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa can nyid do /
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can nam /
kāmāvacare rūpāvacare ārūpyāvacare vā kliṣṭe ārūpyāvacarakliṣṭaśaikṣayoḥ parihāṇito lābhaḥ gzugs na spyod pa'am /
gzugs med pa na spyod pa yang rung ba la yongs su nyams pa las gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can dang slob pa dag rnyed do /
iti yathāyogārthaḥ /
tasyaivāvyākṛte khalv iti /
yac cheṣaṃ /
tat tulyam iti pūrvavat /
avyākṛtānāṃ hi traidhātukānām anyatamasmiṃ saṃmukhībhūte tasyaivāvyākṛtasya lābhaḥ /
tenatenāsamanvāgatasya /
avyākṛtāptiḥ sahajeti siddhāntāt /
saṃgrahaśloka iti /
sarvam /
upapattau dhātupratyāgamanād iti vacanāt /
samāpattau tasyaiva kuśalasyaivamādivacanāt /
tatastyasamādhilābhata iti vacanāt /
vairāgye kāmarūpadhātuvairāgye iti vacanāt /
parihāṇau parihāṇita iti vacanāt /
kuśalapratisaṃdhau ceti vicikitsayā samyagdṛṣṭyā ca kuśalamūlapratisaṃdhānād iti vacanāt /
cittalābhaḥ cittapratilaṃbhaḥ /
atadvataḥ pudgalasya tair asamanvāgatasyeti vacanād iti
de lta bu ni ci rigs pa'i don yin no /
lung ma bstan pa de nyid do /
zhes bya ba ni lhag ma gang yin pa ni snga ma dang 'dra ba kho na ste /
khams gsum pa'i lung du ma bstan pa rnams la gang yang rung ba zhig mngon du gyur na de dang mi ldan pa las lung du ma bstan pa'i de kho na rnyed de /
grub pa'i mtha' las /
lung bstan mi 'thob lhan cig skyes /
zhes 'byung ba'i phyir dang /
bsdus pa'i tshigs su bcad pa ni zhes bya ba thams cad 'byung ba las skye ba'i tshe ni khams su slar ldog pa las zhes 'byung ba'i phyir ro /
snyoms par 'jug pa las ni de na yod pa zhes bya ba la sogs pa 'byung ba'i phyir ro /
'dod chags dang bral ba'i tshe ni 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba'i tshe zhes 'byung ba'i phyir ro /
yongs su nyams pa'i tshe ni yongs su nyams pa las zhes 'byung ba'i phyir ro /
dge ba'i nying mtshams sbyor ba'i tshe ni the tshom dang yang dag pa'i lta bas dge ba'i rtsa ba'i nying mtshams sbyor ba las zhes 'byung ba'i phyir ro /
sems rnyed ces bya ba ni sems so sor thob pa'o /
de ldan pa min las zhes bya ba ni gang zag ste /
de dag dang mi ldan pa las zhes 'byung ba'i phyir ro /
ācāryayaśomitrakṛtāyām abhidharmakośavyākhyāyām indriyanirdeśo nāma dvitīyaṃ kośasthānaṃ samāptaṃ /
(Abhidh-k-vy 253)
chos mngon pa'i mdzod kyi rgya cher 'grel pa slob dpon rgyal po'i sras grags pa'i bshes gnyen gyis mdzad pa las dbang po bstan pa zhes bya ba ste mdzod kyi gnas gnyis pa'o /
III /
(lokanirdeśo nāma tṛtīyaṃ kośasthānam) /
(III /
1-3) idam idānīṃ vaktavyam iti
da ni zhes bya ba 'di ni mdzod kyi gnas gnyis pa dang gsum pa'i 'brel pa rab tu bstan pa'i phyir smos pa yin no /
dvitīyasya tṛtīyasya ca kośasthānasya sambandhapradarśanārtham idam uktaṃ /
kāmarūpārūpyadhātunaiyamyena cittādīnāṃ kṛto nirdeśa iti /
niyamasya bhāvo naiyamyaṃ niyama eva vā naiyamyaṃ /
tena cittādīnāṃ kṛto nirdeśaḥ /
kuśalākuśalaṃ kāme nivṛtānivṛtaṃ manaḥ /
rūpārūpyeṣv akuśalād anyatreti vācanāt
'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa'i khams kyi nges pa nyid kyis sems la sogs pa bstan pa byas pa zhes bya ba la nges pa'i dngos po ni nges pa nyid do /
yang na nges pa nyid ni nges pa kho na yin no /
des sems la sogs pa bstan pa byas pa ni /
'dod yid dge dang mi dge dang /
bsgribs pa dang ni ma bsgribs pa /
gzugs dang gzugs med pa dag na /
mi dge las gzhan zhes 'byung ba'i phyir ro /
ādiśabdena caittādīnāṃ grahaṇaṃ sogs pa zhes bya ba'i sgras ni sems las 'byung ba la sogs pa bsdu ste /
savitarkavicāratvāt kuśale kāmacetasi 'dod pa'i dge ba'i sems la ni /
rtog dang dpyod dang bcas pa'i phyir /
kaukṛtyamiddhākuśalāny ādye na santy ataḥ /
dhyānāntare vitarkaś ca vicāraś cāpy ataḥ param iti vacanāt
zhes bya ba dang de las 'gyod yid mi dge rnams /
bsam gtan dang po dag na med /
rtog pa'ang bsam gtan khyad par na /
de yi gong na dpyod pa yang /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
indriyāṇāṃ kāmādinaiyamyena kṛto nirdeśaḥ 'dod pa la sogs pa'i nges pa nyid kyis dbang po rnams bstan pa byas pa ni /
kāmāptam amalaṃ hitvā rūpāptam strīpum indriye /
duḥkhe ca hitvārūyāptaṃ sukhe cāpohye rūpi ceti vacanāt
dri med ma gtogs 'dod par gtogs /
pho mo'i dbang dang sdug bsngal dag /
ma gtogs gzugs gtogs gzugs can dang /
bde ba'ang ma gtogs gzugs med gtogs /
tena kāmarūpārūpyadhātavo 'nuktalakṣaṇā ity ataḥ pṛcchati zhes 'byung ba'i phyir ro /
'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa'i khams de dag gi mtshan nyid ni mi bshad pas /
tatra katame te kāmarūpārūpyadhātava iti /
ata idam ucyate /
narakapretatiryaṃ ca iti vistaraḥ
de'i phyir de la 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa'i khams de dag gang yin zhes bya ba 'di smos so /
dmyal ba yi dags dud 'gro dang /
catasro gataya iti /
narakapretatiryagmanuṣyagatayaś catasraḥ sākalyena kāmadhātāv antargatāḥ
zhes bya ba rgya cher 'byung ba la /
'gro ba bzhi zhes bya ba ni dmyal ba dang yi dags dud 'gro dang mi'i 'gro ba bzhi ste /
ril gyis 'dod pa'i khams su gtogs pa yin no /
devagatis tu na sākalyena /
kiṃ tarhi /
ṣaḍ devanikāyā iti darśayati
lha'i 'gro ba ni ril gyis ma yin no /
'o na ci zhe na /
lha'i rigs drug yin no zhes ston par byed do /
tatra nīryanta iti nṝ naye /
na raṃjayantīti raṃjeḥ /
narer iti ri gatireṣaṇayor ity asya pratiṣedhapūrvasya rūpaṃ /
nīryante 'smiṃ sattvā apuṇyeneti narakāḥ /
na raṃjayanta iti narakā ity apare
de la sems can rnams 'dir bsod nams ma yin pas khrid par byed pas na dmyal ba rnams so /
gzhan dag na re dga' bar mi byed pas na dmyal ba rnams yin no zhes zer ro /
slob dpon 'dus bzangs na re mi rnyed pa'i don gyis dmyal ba'i sgra ni skyabs mi rnyed cing med pas na dmyal ba pa rnams yin no zhes zer ro /
narer āsādanārthasyaitad rūpaṃ /
na raṃjayati prāvaṃti nāspṛhayaṃti trāṇaṃ iti narakā iti ācāryasaṃghabhabhadraḥ /
bhṛśamito 'punarāvṛtter itāḥ pretāḥ /
pipāsayā (Abhidh-k-vy 254) parītā ity apare /
tiryaggamanāt /
tiryaṃca /
manasa udbhūtatvān manuṣyāḥ /
manor apatyā iti laukikāḥ /
dyaur oko yeṣām iti /
divaukasaḥ /
kāmaprabhāvito dhātuḥ kāmadhātur iti vakṣyati /
catvāro mahārājāno lokapālā virūḍhako virūpākṣo dhṛtarāṣṭro vaiśravaṇaś ca /
teṣu bhavāś cāturmahārājikās tanmadhyagatā ity arthaḥ /
tadyathā deveṣūpapadyate devamadhye utpadyata ity arthaḥ
'di nas shin tu phyir mi ldog par song bas na yi dags rnams so /
gzhan dag na re skom pa dang ldan pa'i phyir ro /
dud de 'gro ba'i phyir dud 'gro'o /
yid shas che ba'i phyir mi rnams so /
'jig rten pa rnams ni yid kyi bu yin pa'i phyir ro zhes zer ro /
'di dag la khyim nam mkha' yod pas na lha'o /
'dod pa'i khams ni 'dod pas rab tu phye ba'i khams yin no zhes 'chad par 'gyur ro /
rgyal po chen po 'jig rten skyong ba bzhi ni /
'phags skyes po dang mig mi bzang dang yul 'khor srung dang rnam thos kyi bu'o /
de dag na yod pa ni rgyal chen bzhi pa rnams te /
de dag gi nang du gtogs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
dper na lha dag tu skye bar 'gyur ba zhes bya ba ni lha'i nang du skye bar 'gyur ba zhes bya ba'i don lta bu yin no /
caturmahārājasthāne bhavāś cāturmahārājikā madhyapadalopā gorathavad ity apare gzhan dag na re rgyal po chen po bzhi'i gnas na yod pa ni rgyal chen bzhi pa rnams te /
bar gyi tshig mi mngon par byas pa'i phyir ba lang gi shing rta lta bu'o /
sahakṛtasukṛtair atropapadyaṃta iti trayastriṃśāḥ legs par byas pa lhan cig byas pa rnams kyis der skye bas na sum cu rtsa gsum pa rnams so /
samānapuṇyair ity arthaḥ /
aṣṭau vasavā dvāv aśvinau ekādaśa rudrā dvādaśādityā iti tāvatpramukhatvāt trayastriṃśā iti laukikāḥ
gzhan dag na re 'jig rten pa rnams na re gtso bo nor lha brgyad dang tha skar gyi bu gzhon nu gnyis dang drag po bcu gcig dang nyi ma bcu gnyis zhes bya ba de tsam du zad pas sum cu rtsa gsum pa rnams so zhes zer te /
tadanusāreṇa pravacane 'pi tathā nāmavyavahāra ity apare de dang mthun par gsung rab las kyang ming de bzhin du tha snyad btags so zhes zer ro /
duḥkhāt yātāḥ puṇyeneti yāmāḥ bsod nams kyis song bas na 'thab bral ba'o /
duḥkhāni vā yāmayantīti yāmāḥ /
tuṣā tuṣṭyā itāḥ /
tuṣo vā vidyante eṣām iti tuṣitāḥ
yang na de'i sdug bsngal zad par byed pas 'thab bral ba rnams so /
dga' zhing yid du 'ong bas song ba'am /
'di dag la dga' ba yod pas na dga' ldan pa rnams so /
svayaṃkṛte nirmāṇe ratir eṣām iti nirmāṇaratayaḥ 'di dag la rang rang gis byas pa'i longs spyod rnams sprul pa la dga' ba yod pas na 'phrul dga' ba rnams so /
paranirmitān bhogān vaśe vartayituṃ śīlam eṣām iti paranirmitavaśavartinaḥ /
sthānānīti vākyaśeṣa iti
'di dag la gzhan gyis sprul pa'i longs spyod dag la dbang bsgyur ba'i ngang tshul yod pas gzhan 'phrul dbang byed pa rnams so /
yāni viṃśatisthānāni /
sa kāmadhātuḥ /
yadi tu viṃśatisthāno viṃśatir iti uttarapadalopaḥ kriyeta /
tadyathā pītatoyā aśvāḥ pītā iti sutarāṃ śliṣyati
gnas rnams zhes bya ba tshig lhag ma zhes bya ba ni gnas nyi shu gang dag yin pa de dag ni 'dod pa'i khams yin no /
gal te dper na rta chu 'thungs pa la 'thungs pa'o zhes bya ba dang 'dra bar gnas nyi shu la nyi shu'o zhes bar gyi tshig mi mngon par byas na ni shin tu yang rigs pa yin no /
saṃjīvo yatra sattvān mriyamāṇān vāyavo jīvayaṃti yang sos ni gang du sems can shi ba rnams rlung dag gis 'tsho bar byed pa'o /
kālasūtrā yatra kālasūtrāṇi pātayitvā sattvās takṣyaṃte /
saṃghāto yatra meṣākṛtayaḥ parvatādaya ubhayata āpatantaḥ sattvān pīḍayanti
thig nag ni gang du thig nag po btab nas 'jog par byed pa'o /
bsdus 'joms ni gang du phyogs gnyis nas lug lta bu'i ri la sogs pa 'ong ste sems can rnams 'joms par byed pa'o /
rauravo yatra sattvā yātyamānāḥ paramavikṛtaṃ rudaṃti ngu 'bod ni gang du sems can btags pa rnams shin tu skrag pa'i nga ro 'byin pa'o /
yatra tu viśeṣeṇa sa mahārauravaḥ gang du khyad par du yin pa de ni ngu 'bod chen po'o /
tapano yatrāgnyādibhis tapyante sattvāḥ tsha ba ni gang du sems can rnams me la sogs pas gdung bar byed pa'o /
yatra tu viśeṣeṇa sa pratāpanaḥ gang du khyad par du gdung bar byed pa de ni rab tu tsha ba'o /
avīcir yatrātimātrāgnijvālāliṃgitānāṃ sattvānāṃ sukhavīcir antaraṃ nāsti mnar med pa ni gang du sems can me 'bar bas shin tu bskor ba rnams la bde ba'i mna' ba'i skabs med pa'o /
jambūdvīpo jambūcihno dvīpaḥ /
pūrvavidehaḥ sumeroḥ pūrveṇa
'dzam bu'i gling ni shing 'dzam bus mtshon pa'i gling ngo /
shar gyi lus 'phags ni ri rab kyi shar phyogs na yod pa'o /
avaragodānīyaḥ paścimena /
uttarakurur uttareṇa /
evaṃ nāmāna ete dvīpā lokapratītāḥ
nub kyi ba lang spyod ni nub phyogs na yod pa'o /
byang gi sgra mi snyan ni byang phyogs na yod pa ste /
ṣaṭ cānantaroktā devanikāyāḥ /
ity etāni viṃśatiḥ sthānānīti /
aṣtau narakāś catvāro dvīpāḥ ṣaṭ cānantaroktāś cāturmahārājikādayaḥ pretās tiryañcaś cābhinnā iti viṃśatisthānaḥ kāmadhātuḥ
gling 'di dag gi ming ni 'jig rten na de ltar grags pa yin no /
bshad ma thag pa'i lha'i rigs drug dang de ltar na gnas nyi shu po de dag ni 'dod pa'i khams yin no zhes bya ba ni dmyal ba ni dmyal ba brgyad dang gling bzhi dang rgyal chen bzhi'i ris pa la sogs pa bshad ma thag pa drug dang ma phye ba yi dags dang dud 'gro zhes bya ba dang gnas nyi shu ni 'dod pa'i khams yin no /
yāvad vāyumaṇḍalam iti /
adhastād yatrāpmaṇḍalaṃ tiṣṭhati
rlung gi dkyil 'khor gyi bar zhes bya ba ni gang la chu'i dkyil 'khor 'dug pa'o /
rūpadhātur iti /
rūpaprabhāvito dhātuḥ /
pṛthakpṛthag /
dhyānaṃ tribhūmikaṃ tatra /
caturthaṃ tu aṣṭabhūmikam iti
gzugs kyi khams zhes bya ba ni gzugs kyis rab tu phye ba'i khams ni gzugs kyi khams yin no /
der so so'i /
bsam gtan sa ni gsum pa yin /
bzhi pa sa ni brgyad pa yin /
tatra rūpadhātau sarveṣām api dhyānānāṃ mṛdumadhyādhimātrabhedena pratyekaṃ tribhūmikaṃ zhes bya ba de la /
gzugs kyi khams ni bsam gtan thams cad kyang chung ngu dang 'bring dang chen po'i bye brag gis so sor sa gsum pa'i bye brag nyid yin te /
brahmakāyikāḥ brahmapurohitāḥ mahābrahmāṇa (Abhidh-k-vy 255) iti prathamaṃ /
parīttābhā āpramāṇābhā ābhāsvarā iti dvitīyaṃ /
parīttaśubhā apramāṇaśubhāḥ śubhakṛtsnā iti tṛtīyaṃ
tshangs ris pa rnams dang tshangs pa'i mdun na 'don pa rnams dang tshangs chen pa rnams ni dang po yin no /
'od chung pa rnams dang tshad med 'od rnams dang 'od gsal ba rnams ni gnyis pa yin no /
dge chung rnams dang tshad med dge rnams dang dge rgyas rnams ni gsum pa yin no /
anabhrakāḥ puṇyaprasavā bṛhatphalā iti caturthaṃ sprin med rnams dang bsod nams skyes rnams dang 'bras bu che ba rnams ni bzhi pa yin no /
tasya tv adhimātrasyaivānāsravadhyānavyavakiraṇena mṛdumadhyādhimātradhimātratarādhimātratamabhedabhinnena punaḥ paṃca sthānāntarāṇi chen po de nyid zag pa med pa'i bsam gtan dang spel ba'i sgo nas chung ngu dang 'bring dang chen po dang shin tu chen po dang ches shin tu chen po tha dad pa'i bye brag gi gnas gzhan lnga ste /
abṛhā atapāḥ sudṛṣāḥ sudarśanā ākaniṣṭhāś ceti /
ataś caturthaṃ dhyānam aṣṭabhūmikam ity ucyate
mi che ba rnams dang mi gdung ba rnams dang gya nom snang ba rnams dang shin tu mthong rnams dang 'og min rnams so /
de'i phyir bsam gtan bzhi pa ni sa brgyad pa zhes bya'o /
tatra bṛhatkuśalamūlaniryātatvād brahmā de la dge ba'i rtsa ba chen po las skyes pa'i phyir tshangs pa'o /
kaś cāsau /
yo mahābrahmety ucyate /
dhyānāṃtaralābhāt paścāt pūrvaṃ cyutyupapattilābhāt pramāṇādiviśeṣādibhiś cāsya mahān
de yang gang zhe na tshangs pa chen po zhes bya ba gang yin pa ste /
bsam gtan khyad par can thob pas thog mar skye zhing tha mar 'chi 'pho ba'i phyir dang snga ma dang khyad par yod pa'i phyir chen po yin no /
tasya kāyo nivāsa eṣāṃ vidyate iti brahmakāyikāḥ /
brahmā purodhīyate eṣām iti brahmapurohitāḥ /
āyurvarṇādibhir viśeṣair mahābrahmā eṣām iti mahābrahmāṇaḥ
'di dag la de'i ris na gnas pa yod pas tshangs ris pa rnams so /
tshangs pa'i mdun na 'don pas na tshangs pa'i mdun na 'don rnams so /
'di dag la tshe dang kha dog la sogs pa'i khyad par gyis tshangs pa chen po yod pas na tshangs pa chen po rnams so /
parīttaiṣām ābhābhāsvarabhūmim apekṣyeti parīttābhāḥ 'di dag la 'od gsal gyi sa la ltos nas 'od chung ngu yod pas na 'od chung rnams so /
nābhāpramāṇam eṣām śakyaṃ pramātum ity apramāṇābhāḥ /
kṛtsnasthānāntarodbhāsanād ābhāsvarāḥ /
manobhūmikaṃ sukhaṃ śubham ity ucyate
'di dag ni 'od tshad gzung bar mi nus pas na tshad med 'od rnams so /
gnas gzhan zad par snang bar byed pa'i phyir 'od gsal rnams so /
yid kyi sa pa'i bde ba la ni dge ba zhes bya ste /
tad eṣām anyabhūmim apekṣya parīttam iti parīttaśubhāḥ 'di dag la gzhan gyi sa la ltos na de chung ngu yod pas na dge chung rnams so /
apramāṇaṃ śubham eṣām apramāṇaśubhāḥ /
śubhaṃ kṛtsnam eṣām iti śubhakṛtsnāḥ
'di dag la dge ba tshad med pa yod pas na tshad med dge rnams so /
'di dag la dge ba rgyas pa yod pas na dge rgyas rnams te /
na tadutkṛṣṭataram anyatrāsti sukham ity abhiprāyaḥ gzhan na de las shin tu mchog tu gyur pa'i bde ba med do snyam du bsams pa yin no /
abhravad eṣāṃ bbūmisaṃbaṃdho nāstīty anabhrakāḥ 'di dag la sprin dang 'dra bar sa dang 'brel pa med pas na sprin med rnams te /
saha sattvena tadvimānodayavyayād iti vacanān naiṣām upari bhūmyantaram astīti anabhrakāḥ gzhal med khang de sems can dang lhan cig 'byung zhing 'jig pa'i phyir zhes 'byung ba'i phyir ro /
gzhan dag na re 'di dag gi gong na gzhan med pa'i sprin med rnams te /
abhram iva hy upari na bhūmisaṃbandha ity apare gong na sprin lta bu sa dang 'brel pa med pas so zhes zer ro /
āniṃjyakarmasaṃbhūtatvāt puṇyebhyaḥ prasava eṣām iti puṇyaprasavāḥ /
sthānāntarapratibaddhaṃ pārthagjanikaṃ sarvotkṛṣṭaṃ bṛhad eṣāṃ phalam udbhavatīti bṛhatphalāḥ
mi gyo ba'i las las yang dag par 'byung ba'i phyir 'di dag la bsod nams rnams las skyes pa yod pas na bsod nams skyes rnams so /
'di dag la 'bras bu gnas gzhan dang 'brel pa so so'i skye bo pa thams cad pas mchog tu gyur pa chen po yod pas na 'bras bu che rnams so /
pṛthagjanāmiśratvāc chuddha āvāsa eṣām iti śuddhāvāsāḥ so so'i skye bo rnams dang ma 'dres pa'i phyir gnas gtsang ma ste /
de 'di dag la yod pas gnas gtsang ma rnams so /
śuddhāvāsāṃtarebhyo 'nutkṛṣṭatvād abṛṃhitā ity abṛhāḥ gnas gtsang ma pa gzhan dag pas mchog tu ma gyur pa'i phyir rgyas pa ma yin pas na mi che ba rnams so /
nālpena vā kālenātmanaḥ sthānaṃ bṛṃhaṃti jahatīty abṛhāḥ yang na bdag nyid kyis bdag gi gnas dus nya nye zhig na spong zhing 'dor bar mi byed pas na mi che ba rnams so /
viśiṣṭasamādhilābhān nātra kleśās tapaṃtīty atapāḥ ting nge 'dzin khyad par can thob pa'i phyir 'di ni nyon mongs pa rnams kyis gdung bar byed pa med pas na mi gdung ba rnams so /
kalyāṇāśayatvād vā na parāṃs tāpayaṃtīty atapāḥ yang na bsam pa dge ba'i phyir gzhan dag la gdung bar mi byed pas na mi gdung ba rnams so /
pariśuddhadarśanatvāt suṣṭhu paśyantīti sudṛśāḥ /
śobhanadarśanatvāt sudarśanāḥ /
tadutkṛṣṭatarabhūmyantarābhāvān naite kaniṣṭhā ity akaniṣṭhāḥ jyeṣṭhatvāt
mthong ba yongs su dag pa'i phyir shin tu mthong bas na gya nom snang rnams so /
lta ba bzang ba'i phyir shin tu mthong rnams so /
de las mchog tu gyur pa'i sa gzhan med pa'i phyir 'di dag 'og ma ma yin pas 'og min rnams te /
sthānina ete nirdiṣṭāḥ /
katham idam ucyate ity etāni saptadaśa sthānānīti /
sthāniśabdena sthānanirdeśād adoṣa eva
gong mar gyur pa yin pa'i phyir ro /
'dis ni gnas pa dag bstan na /
ji ltar de ltar na gnas bcu bdun po 'di dag ces bya zhe na /
gnas ni gnas pa'i sgrar bstan pa'i phyir nyes pa med do /
evaṃ bahirdeśakanayena saptadaśa sthānāni rūpadhātuḥ de ltar na nyi 'og pa'i lugs kyis gzugs kyi khams ni gnas bcu bdun yin no /
ṣoḍaśeti kāśmīrāḥ /
ṣoḍaśa sthānāni rūpadhātur iti kāśmīrāḥ
kha che ba rnams na re bcu drug yin no zhes zer ro zhes bya ba kha che ba rnams na re gzugs kyi khams ni bcu drug yin no zhes zer ro /
parigaṇa iveti /
pariṣaṇḍa iva /
āṭavikakoṭṭa ity apare /
na tu bhūmyaṃtaram iti /
na tu bhūmyaṃtarasaṃbaṃdham iti /
atītānāgatāvijñaptyarūpiṇo hi dharmā adeśasthā iti /
atītanāgatā rūpiṇo 'py adeśasthāḥ
sbags pa bzhin du zhes bya ba ni bang rim bzhin du zhes bya ba'i tha tshig go /
gzhan dag na re 'brog phyogs kyi rdzong bzhin du'o zhes zer ro /
sa gzhan ni med do zhes bya ba ni sa gzhan dang 'brel pa med pas so /
'das pa dang ma 'ongs pa dang rnam par rig byed ma yin pa dang chos gzugs can ma yin pa rnams ni yul na mi gnas zhes bya ba ni 'das pa dang ma 'ongs pa ni gzugs can dag kyang yul na mi gnas so /
avijñaptiḥ rūpiṇī vartamānāpy adeśasthā rnam par rig byed ma yin pa ni gzugs can yin la /
da ltar gyi dag kyang yul na mi gnas la /
arūpiṇo vedanādayas tathaiva vartamānā apy adeśasthāḥ gzugs can ma yin pa tshor ba la sogs pa yang de bzhin du da ltar gyi dag yin yang yul na mi gnas na /
kiṃ aṃgātītānāgatāḥ /
upapattyā caturvidha (Abhidh-k-vy 256)
'das pa dang ma 'ongs pa rnams lta smos kyang ci dgos so /
skye ba las ni rnam pa bzhi /
iti karmanirvṛttā janmāntare skandhapravṛttir upapattiḥ zhes bya ba ni tshe rabs gzhan du las kyi grub pa'i phung po 'byung ba ni skye ba yin te /
tayā /
ārūpyadhātuś caturvidhaś catuḥprakāraḥ
des na gzugs med pa'i khams rnam pa bzhi yin no /
yad utākāśānaṃtyāyatanam iti vistaraḥ /
anantam ākāśam iti samāpattiprapogakālākārād ākāśānaṃtyaṃ tasya tad eva cāyatanam
'di lta ste /
nam mkha' mtha' yas skye mched dang /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni snyoms par 'jug par sbyor ba'i dus na nam mkha' mtha' yas so snyam du rnam par byed pa'i phyir nam mkha' mtha' yas te /
de'i lam de nyid skye mched yin no /
evam anantaṃ vijñānaṃ nāsti kiṃcid iti tadākārād vijñānānaṃtyāyatanam ākiṃcanyāyatanaṃ cocyate /
saṃjñā gaṇḍaḥ saṃjñā śalyaḥ āsaṃjñikaṃ sammoha iti saṃjnāmāndyotpatter naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam ity ucyate /
na tv eṣāṃ deśakṛtam anuttarādharyam ity adeśasthatvāt
de bzhin du rnam par shes pa mtha' yas so snyam pa dang ci yang med do snyam du de dag gi rnam par byed pa'i phyir /
rnam shes mtha' yas skye mched dang ci yang med pa'i skye mched ces bya'o /
'du shes ni 'bras lta bu'o /
'du shes ni zug rngu lta bu'o /
'du shes med pa ni kun du rmongs pa snyam nas /
'du shes gzhan pa 'byung ba'i phyir 'du shes med 'du shes med min skye mched ces bya'o /
de dag la yul gyis byas pa'i bla 'og ni med do zhes bya ba ni yul na mi gnas pa'i phyir ro /
yathā rūpiṇām iti vistaraḥ /
kiṃkṛteyam āśaṃkā /
iha nairātmye sati cittacaittānāṃ kāmarūpadhātvo rūpaniśrayā pravṛttiḥ kalpyeta
ji ltar sems can gzugs can rnams kyi zhes bya ba the tshom 'di ci las gyur ce na 'di la bdag med na 'dod pa dang gzugs kyi khams dag na ni sems dang sems las byung ba rnams gzugs la brten nas 'jug par brtag grang na /
ārūpyeṣu tu rūpaṃ nāstīti /
tatra cittacaittapravṛttyā na bhavitavyam ity āśaṃkānivṛttyartham idam ucyate /
nikāyaṃ jīvitaṃ cātra niśritā cittasaṃtatir iti /
caśabdena pṛthagjanatvasamanvāgamaprāptijātyādayaḥ saṃgṛhyaṃte
gzugs med pa'i khams na ni gzugs med pas de na sems dang sems las byung ba 'jug par mi 'gyur ro snyam mo /
the tshom de bzlog pa'i phyir /
der ni ris dang srog la yang /
sems kyi rgyud ni rten pa yin /
zhes bya ba 'di smos te /
yang zhes bya ba'i sgras ni so so'i skye bo nyid dang mi ldan pa dang thob pa dang skye ba la sogs pa bsdu'o /
durbalatvād iti /
kasyacit saṃtateḥ /
rūpiṇāṃ sattvānāṃ durbalā cittasaṃtatir avibhūtarūpasaṃjñatvād vinā rūpeṇa na vartate
stobs chung ba'i phyir ro zhes bya ba ci zhig ce na sems kyi rgyun no /
sems can gzugs can rnams kyi sems kyi rgyun ni gzugs kyi 'du shes dang ma bral ba'i phyir stobs chung ba yin pas gzugs med par mi 'jug ste /
tato rūpaṃ niśritya vartate de'i phyir gzugs la brten nas 'jug go /
tasyāḥ kena balavattvam iti /
tasyā ārūpyāvacaryāḥ kena kāraṇena balavattvam
de ni ci'i phyir stobs dang ldan pa nyid yin zhes bya ba ni gzugs med pa na spyod pa de ci'i phyir stobs dang ldan pa nyid yin no /
ata āha /
samāpattiviśeṣajatvād iti vistaraḥ
de'i phyir snyoms par 'jug pa'i khyad par las skyes pa'i phyir zhes bya ba rgyas par smos te /
vibhūtarūpasaṃjñeti /
vigatarūpasaṃjñety arthaḥ /
atas tajjā ārūpyā cittasaṃtatir api rūpanirapekṣā pravartate
gzugs dang bral ba'i 'du shes can zhes bya ba ni gzugs kyi 'du shes dang bral ba can zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i phyir de la skyes pa gzugs med pa'i sems kyi rgyun kyang gzugs la mi ltos par 'jug go /
tata eva tarhi balavattvāt samāpattiviśeṣajanitatvāt pravartiṣyate /
kiṃcid aniśrityety abhiprāyaḥ /
yathā rūpiṇām iti vistaraḥ
'o na ni stobs dang ldan pa'i phyir snyoms par 'jug pa'i khyad par gyis bskyed pa de kho nas 'jug par 'gyur gyi rten gyis ci zhig bya snyam du bsams pa yin no /
yathā rūpiṇāṃ rūpaniśrite nikāyasabhāgajīvitendriye /
evam arūpiṇāṃ kiṃ niśrite iti vākyārthaḥ
ji ltar sems can gzugs can rnams kyi zhes bya ba rgyas par 'byung ba la tshig gi don ni sems can gzugs can rnams kyi ris mthun pa dang srog gi dbang po dag gzugs la brten pa de ltar gzugs med pa rnams kyis ci la brten zhes bya ba yin no /
tad etat dvayam anyonyam iti /
nikāyasabhāgo jīvitendriyaṃ niśritya pravartate
de gnyis phan tshun du'o zhes bya ba ni ris mthun pa yang srog gi dbang po la brten nas 'jug la srog gi dbang po yang ris mthun pa la brten nas zhes bya ba yin no /
jīvitendriyaṃ ca nikāyasabhāgam iti /
kim arthaṃ na tad eva dvayam anyonyam iti /
kiṃ rūpaniśrayeṇeti abhiprāyaḥ /
tatredānīm iti /
tatrārūpyadhātau kena balavattvaṃ tayor nikāyasabhāgajīvitendriyayoḥ /
tad etac cittasaṃtatau samānam iti /
asāv api cittasaṃtatiḥ samāpattiviśeṣāj jātā bhavatīti na dvayaṃ niśritya pravartiṣyati /
anāśritaiva pravartiṣyata iti /
cittacaitteṣu vā samānam iti prakṛtaṃ /
kiṃ punaḥ samānaṃ anyonyaniśrayatvaṃ
de gnyis kho na phan tshun du ci'i phyir mi rten zhes bya ba ni gzugs kyis ci zhig bya snyam du bsams pa yin no /
da ni de na zhes bya ba ni gzugs med pa'i khams de na ci'i phyir ris mthun pa dang srog gi dbang po de dag stobs dang ldan pa de nyid yin no /
de ni sems kyi rgyud la yang mtshungs te zhes bya ba ni sems kyi rgyud 'di snyoms par 'jug pa'i khyad par las skyes pas stobs dang ldan pa yin pa'i phyir gnyis la brten nas 'jug par mi 'gyur gyi brten pa med pa kho nar 'jug par 'gyur ro zhes bya ba yin no /
sems dang sems las byung ba dag la yang ci zhe na /
mtshungs te zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
ci zhig mtshungs she na phan tshun brten pa nyid de /
yathā nikāyasabhāgo jīvitendriyaṃ niśritya pravartate /
jīvitendriyaṃ ca nikāyasabhāgaṃ niśritya pravartate
ji ltar ris mthun pa yang srog gi dbang po la brten nas 'jug la srog gi dbang po yang ris mthun pa la brten nas 'jug pa de bzhin du sems las byung ba rnams kyang sems la brten nas 'jug par 'gyur la /
tathā cittaṃ niśritya caittāḥ pratvartiṣyaṃte sems kyang sems las byung ba rnams la brten nas 'jug par 'gyur na /
caittāṃś ca niśritya cittaṃ pravartiṣyata iti /
tadanyāśrayakalpanā niḥprayojaneti /
yasyāś cittasaṃtater iti vistaraḥ /
cittasaṃtater ākṣepāya hetur ākṣepahetuḥ karmakleśalakṣaṇaḥ /
vigatā tṛṣṇāsyeti vītatṛṣṇaḥ /
na vītatṛṣṇo 'vītatṛṣṇaḥ /
kva /
rūpe /
tasyāś cittasaṃtateḥ saha rūpeṇa saṃbhavād rūpaṃ niśrītya (Abhidh-k-vy 257) pravṛttiḥ
de dag las gzhan pa'i rten brtag pa ni dgos pa med do /
sems kyi rgyun gang gi zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems kyi rgyun gyi 'phen par byed pa'i rgyun ni 'phen pa'i rgyu ste /
las dang nyon mongs pa'i mtshan nyid yin no /
'di la sred pa dang bral ba yod pas na sred pa dang bral ba can no /
sred pa dang ma bral ba ni sred pa dang ma bral ba'o /
gang la zhe na /
gzugs la ste sems kyi rgyun de ni gzugs dang ldan cig 'byung ba'i gzugs la brten nas 'jug go /
hetos tadvimukhatvād iti /
ākṣepaheto rūpavimukhatvād ity arthaḥ
rgyu de la rgyab kyis phyogs pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'phen pa'i rgyu gzugs la rgyab kyis phyogs pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
vajravālakavad iti /
vajreṇa pratisaṃyukto vālako 'ṅgulīyakaḥ kaṭako vā vajravālakaḥ
rdo rje'i sor gdub lta bu zhes bya ba ni rdo rje dang ldan pa'i sor gdub ste /
sor gdub bam gdu bu la rdo rje'i sor gdub ces bya ba lta bu dang na le sham gyi btung ba bzhin te /
maricapānakavac ca /
yathā maricaiḥ pratisaṃyuktaṃ pānakaṃ maricapānakaṃ /
madhyapadalopāt /
tadvat /
kāmapratisaṃyukto dhātuḥ kāmadhātur ityādiḥ
na le sham dang ldan pa'i btung ba la bar gyi tshig mi mngon par byas pa'i phyir na le sham gyi btung ba zhes bya ba de bzhin du 'dod pa dang ldan pa'i khams ni 'dod pa'i khams so zhes bya ba la sogs pa yin no /
rūpaṇīyo veti /
bādhanīya ity arthaḥ /
rūpayogāc ca sa śakyate bādhituṃ /
tadbhāva ārūpyam iti /
yadā dhātūttarapadam etad bhavati /
tadārūpyadhātur iti yujyate
yang na gzugs su rung ba zhes bya ba ni gnod par bya bar rung ba zhes bya ba'i tha tshig ste /
de ni gzugs dang ldan pa'i phyir na gnod par bya bar nus so /
de'i ngo bo ni gzugs med pa yin no zhes bya ba ni gang gi tshe mjug la khams zhes bya ba'i tshig 'di yod pa de'i tshe gzugs med pa'i khams zhes bya bar rung ngo /
yadā tu niruttarapada ārūpyaśabdaprayogaḥ gang gi tshe mjug la tshig med par gzugs med pa zhes bya ba'i sgra sbyor te /
tadyathā atikramya rūpāṇy ārūpyā iti /
tadā ārūpā evārūpyā iti svārthe taddhitāt parigrahaḥ kāryaḥ
dper na gzugs rnams las 'das pa ni gzugs med pa dag go zhes bya ba de'i tshe ni gzugs med pa dag nyid gzugs med pa rnams so zhes bya bar gzung bar bya'o /
ārūpye vā sādhava ārūpyā iti paśyāmi yang na gzugs med pa la mkhas pa dag ni gzugs med pa rnams so zhes bya bar blta'o /
kāmānāṃ vā dhātur iti ṣaṣṭhīsamāsenaiva sādhayati vināpi pratisaṃyuktaśabdalopena yang na 'dod pa rnams kyi khams ni zhes bya ba ni ldan pa zhes bya ba'i sgra mi mngon par byas pa med par yang drug par tshig bsdu ba kho nas sgrub par byed pa yin no /
kaś cāsau kāmānāṃ dhātur ity āha 'dod pa rnams kyi khams de gang yin zhe na /
kāmān yo dadhātīti /
evaṃ rūpārūpyadhātū veditavyāv iti /
rūpāṇāṃ dhātuḥ rūpadhātur iti /
rūpāṇi yo dadhātīti /
ārūpyasya dhātur ārūpyadhātur ārūpyaṃ yo dadhātīti /
kavaḍīkārāhāramaithunopasaṃhita rāga iti /
kavaḍīkriyate iti kavaḍīkāraḥ
gang zhig 'dod pa rnams 'dzin pa'o zhes bya ba smos so /
gzugs dang gzugs med pa'i khams dag kyang de dang 'dra bar rig par bya'o zhes bya ba ni gzugs med pa rnams kyi khams ni gzugs kyi khams te gang zhig gzugs rnams 'dzin pa'o /
gzugs med pa'i khams ni gzugs med pa'i khams te gang zhig gzugs med pa 'dzin pa'o zhes bya ba yin no /
kham gyi zas dang 'khrig pa dang ldan pa'i 'dod chags zhes bya ba ni kham du byed pas na kham mo /
sa evāhāraḥ /
kavaḍīkārāhāraḥ /
mithune bhavo maithunaṃ
de nyid zas yin pas na kham gyi zas so /
pho mo las byung ba ni 'khrig pa ste /
dvandvāliṃganādi /
kavaḍīkārāhāramaithunābhyām upasaṃhitaḥ saṃbaddho janita iti vā kavaḍīkārāhāramaithunopasaṃhitaḥ
gnyis kyis gnyis sprod pa la sogs pa'o /
kham gyi zas dang 'khrig pa dag dang ldan zhing 'brel pa'am skyed pa la ni kham gyi zas dang 'khrig pa dang ldan pa'i 'dod chags kyi 'dod pa yin te /
rāgaḥ kāmaḥ /
kāmyate 'neneti kāma iti kṛtvā /
katham evaṃ gamyata iti sthaviraśāriputrabhāṣitayā gāthayā tam arthaṃ darśayati
'dis 'dod par byed pas na 'dod pa yin pa'i phyir ro /
ji ltar de ltar shes she na /
gnas brtan sh'a ri'i bus bshad pa'i tshigs su bcad pas don de bstan pa'i phyir /
na te kāmā yānīti vistaraḥ /
ājīvakena yad uktaṃ gāthāṃtareṇa
'jig rten dag na sna tshogs gang de 'dod pa min zhes bya ba rgyas par smos so /
bhikṣoḥ kāmavitarkaṃ kalpayataḥ kāmabhogitvam iti /
tad abhyupagataṃ sthavireṇa /
trividho hi kāmopabhogaḥ /
kāyena vācā manasā ca
kun du 'tsho byed kyis tshigs su bcad pa gzhan gyis dge slong 'dod pa'i rnam par rtog pa dag la rnam par rtog par byed pa 'dod pa la spyod pa nyid yin no zhes smras pa gang yin pa de gnas brtan gyi khas blangs te /
'dod pa la spyod pa ni rnam pa gsum ste /
lus dang ngag dang yid kyis so /
tatrāvītarāgo manasā kāmopabhogitve 'pi sati nābhikṣur bhavati /
kevalaṃ tv asya śīlam apariśuddhaṃ vartate
de la 'dod chags dang ma bral ba yid kyis 'dod pa la spyod pa nyid yin yang dge slong ma yin par mi 'gyur gyi 'di'i tshul khrims yongs su ma dag par 'gyur ba 'ba' zhig tu zad do /
yas tu kāyena vācā tāthāgatīṃ śikṣāpadabandhalekhāṃ laṃghayitvā kāmāṃ paribhuṃkte gang zhig lus dang ngag gis de bzhin gshegs pa'i bslab pa'i gzhi bkod pa'i mtshams las 'das te /
sa kāmopabhogy abhikṣur bhavatīti 'dod pa dag la yongs su spyod par byed pa de ni dge slong ma yin par 'gyur te /
tasmāt sa doṣāntaram āha /
te cet kāmā iti vistaraḥ /
yadi tava /
citrā rūpādayo viṣayāḥ /
kāmā iti pakṣaḥ śāstā te avītarāga ity abhyupagataḥ /
tena /
śāstāpi te bhavitā bhaviṣyati /
(Abhidh-k-vy 258) /
kāmabhogī /
dṛṣṭvaiva rūpāṇi manoramāṇi /
kāyenāpy upabhuṃjāno 'pi tān viṣayān iti prasaktaṃ /
na caivam iṣyate /
tasmāt /
saṃkalparāgaḥ puruṣasya kāma iti siddhaṃ /
kecaneti /
kecid ity arthaḥ /
nety āheti /
pratiṣedhayati /
yasmād dhātvantaradharmā dhātvantare samudācaraṃty adhātupatitāś ca /
kāmadhātau hi traidhātukānāsravā dharmāḥ samudācaraṃti /
evaṃ rūpadhātau kāmāvacaraṃ hi nirmāṇacittaṃ tatra samudācarati /
ārūpyadhātāv ārūpyāvacarā anāsravāś ca /
tasmāt pratiṣedhayati neti /
kiṃ tarhi /
yeṣu kāmarūpārūpyarāgā anuśerate /
yeṣu kāmarāgo 'nuśete ālaṃbanataḥ saṃprayogato vā yathāsaṃbhavaṃ /
te kāmapratisaṃyuktāḥ /
yeṣu rūpārūpyarāgāv anuśayāte /
te yathākramaṃ rūpārūpyapratisaṃyuktā iti /
idam idānīṃ tad aśvabandhīyam iti /
aśvaś cāśvabandhaś cāśvabandhaṃ
de bas na des nyes pa gzhan gal te 'jig rten sna tshogs gang de 'dod ces bya ba rgyas par smos te /
gal te khyed kyi phyogs gzugs la sogs pa yul sna tshogs dag 'dod pa yin no zhes bya ba yin na khyed kyi ston pa ni 'dod chags dang bral ba yin no zhes bya bar khas blangs mod kyi des na khyod kyi ston pa yang lus kyi yul de dag nye bar ma spyad kyang gzugs yid du 'ong ba rnams mthong ba kho nas 'dod pa la spyod pa can du thal bar 'ong zhing 'gyur ba zhig na de ltar yang mi 'dod de de lta bas na /
skyes bu'i kun rtog 'dod chags 'dod pa yin no zhes bya bar grub pa yin no /
chos gang dag ces bya ba ni gang dag yin pa zhes bya ba'i tha tshig go /
smras pa ma yin no zhes bya ba ni 'gog par byed pa yin no /
'di ltar khams gzhan gyi chos rnams dang khams su ma gtogs pa dag kyang khams gzhan na kun du spyod de 'dod pa'i khams na ni khams gsum pa dang zag pa med pa'i chos rnams kun du spyod la /
gzugs kyi khams na yang de dang 'dra ste /
de na 'dod pa na spyod pa ni sprul ba'i sems kun du spyod do /
gzugs med pa'i khams na ni gzugs med pa na spyod pa rnams dang zag pa med pa dag ste /
de lta bas na ma yin no zhes 'gog par byed pa yin no /
'o na ci zhe na /
gang dag la 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa'i 'dod chags rgyas par 'gyur ba'o zhes bya ba ni gang dag la 'dod pa'i 'dod chags dmigs pa'am mtshungs par ldan pa'i sgo nas ci rigs par rgyas par 'gyur ba de dag ni 'dod pa dang ldan pa yin la /
gang dag la gzugs dang gzugs med pa'i 'dod chags dag rgyas par 'gyur ba de dag ni go rims bzhin du gzugs dang gzugs med pa dang ldan pa yin no /
da ni 'di rta dang bres lta bu de yin te zhes bya ba ni rta dang rta'i bres ni rta dang bres so /
rta dang bres dang 'dra ba ni rta dang bres lta bu'o /
yang na 'di rta dang bres kyi yin pas na rta dang bres te rta dang bres dang 'dra ba yin te /
'ga' zhig gis rta'i bres 'di su'i yin zhes dris na de la cig shos kyis rta 'di su'i yin pa de'i 'o zhes smras la /
yang des rta 'di su'i yin zhes dris pa dang yang cig shos des rta'i bres 'di su'i yin pa de'i 'o zhes smras na /
aśvabandham ivāśvabandhīyaṃ /
atha vāśvabandhasyedam aśvabandhīyam aśvabandhīyam iti /
kasyāyam aśvabandha iti kaścit pṛcchati /
tasyetaraḥ kathayati /
yasyāyam aśva iti /
sa punaḥ pṛcchati /
kasyāyam aśva iti /
itaraḥ punaḥ kathayati /
yasyāyam aśvabandha iti /
ubhayam api na jñāyate /
aśvabandho 'śva iti ca /
yathedam ubhayam asiddhenānyonyena na paricchidyate /
tathehāpi na rāgair dhātavaḥ sādhyaṃte /
dhātubhiś ca rāgā ity ubhayam apy etan na sidhyati /
kṛtanirdeśāni hi sthānāni kāmadhātāv iti /
narakapretatiryañco manuṣyāḥ ṣaḍ divaukasaḥ /
kāmadhātuḥ sa narakadvīpabhedena viṃśatir iti kāmadhātau kṛtanirdeśāni sthānāni /
teṣu sthāneṣv avītarāgasya yo rāgaḥ /
sa kāmarāga iti /
evaṃrūpārūpyarāgāv iti /
kṛtanirdeśāni hi sthānāni /
kāmadhātor /
ūrdhvam sapadaśa sthāno rūpadhātur iti /
teṣv avītarāgasya yo rāgaḥ /
sa rūparāgaḥ /
tathā kṛtanirdeśopapattir ārūpyadhātoḥ /
ārūpyadhātur asthāna upapattyā caturvidha iti /
teṣv avītarāgasya yo rāgaḥ /
sa ārūpyarāga iti /
yathāyogam iti /
sthānanirdeśāpekṣaṃ /
dhyānārūpyeṣu rāga iti /
samāpattyupapattidhyāneṣu rāgo rūparāgaḥ /
evam ārūpyarāgaḥ /
nirmāṇacitte kathaṃ kāmarāga iti /
kāmāvacare nirmāṇacitte dhyānaphale kathaṃ kāmavītarāgāṇāṃ kāmarāgaḥ yatas tasya kāmāvacaratvaṃ /
yadā hy asāv avītarāgaḥ /
tadā nirmāṇacittaṃ na samudācarati
rta dang bres gnyi ga yang mi shes te ji ltar phan tshun ma grub pas gnyi ga yang yongs su mi chod pa de bzhin du 'dir yang 'dod chags dag gis kyang khams rnams sgrub pa ma yin la khams rnams kyis kyang 'dod chags dag ma yin pas 'di gnyi ga yang mi 'grub bo /
'dod pa'i khams su gnas bstan pa /
zhes bya ba ni /
dmyal ba yi dags dud 'gro dang mi rnams dang ni lha drug dag /
'dod pa'i khams yin dmyal ba dang gling dbye ba las de nyi shu /
zhes bya ba yin te /
'dod pa'i khams su gnas bstan pa de dag la 'dod chags dang ma bral ba'i 'dod chags gang yin pa de ni 'dod pa'i 'dod chags yin no /
de bzhin du gzugs dang gzugs med pa'i 'dod chags zhes bya ba ni gzugs kyi khams su gnas bstan pa ste /
gong ma'i gnas dag bcu bdun ni /
gzugs kyi khams yin zhes bya ba de dag la 'dod chags dang ma bral ba'i 'dod chags gang yin pa de ni gzugs kyi 'dod chags yin la /
de bzhin du gzugs med pa'i khams su skye ba bstan pa ste /
gzugs med khams na gnas med do /
skye ba las ni rnam pa bzhi /
zhes bya ba de dag la 'dod chags dang ma bral ba'i 'dod chags gang yin pa de ni gzugs med pa'i 'dod chags yin no /
ci rigs par zhes bya ba ni gnas bstan pa la ltos pa yin no /
bsam gtan dang gzugs med pa dag la 'dod chags pa zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa dang skye ba'i bsam gtan dag la 'dod chags pa ni gzugs kyi 'dod chags yin la gzugs med pa'i 'dod chags kyang de dang 'dra'o /
sprul ba'i sems la ji ltar 'dod pa'i 'dod chags pa yin zhes bya ba ni gang gis na de 'dod pa na spyod pa nyid yin par 'gyur ba bsam gtan gyi 'bras bu 'dod pa na spyod pa'i sprul ba'i sems la ji ltar 'dod pa las 'dod chags dang bral ba rnams kyi 'dod pa'i 'dod chags yin /
gang gi tshe 'di 'dod pa las 'dod chags dang ma bral ba de'i tshe ni sprul pa'i sems kun du mi 'byung ngo /
yadā nirmāṇacittaṃ samudācarati /
tadā na tasya rāga utpadyate
gang gi tshe sprul pa'i sems kun du 'byung ba de'i tshe ni de las 'dod chags mi skye na /
(Abhidh-k-vy 259) katham asya kāmarāgeṇa vinā kāmāvacaratvaṃ vyavasthāpyate ity arthaḥ ji ltar 'di 'dod pa'i 'dod chags med par 'dod pa na spyod pa nyid du rnam par gzhag ces bya ba'i tha tshig go /
śrutvā parihāya ca tadāsvādanād iti /
śrutvā tat parato nirmāṇacitte 'sya rāga utpadyate
thos pa dang yongs su nyams nas de la chags pa'i phyir ro zhes bya ba ni gzhan las thos nas sprul ba'i sems la 'dod chags skye la /
parihāya vā ātmīyān nirmāṇacittāt bdag nyid kyi sprul pa'i sems las yongs su nyams nas ni de la chags pa'i phyir te /
tasyāsvādanād iti /
evaṃdhyāyinaḥ kāmāvacareṇa nirmāṇacittena kāmāvacaraṃ nirmāṇaṃ nirmiṇvantīti śrutvā tadālambano rāga utpadyate /
anusmṛtya cātmīyaṃ tatra rāga utpadyate
bsam gtan pa 'di lta bu zhig gis 'dod pa na spyod pa'i sprul pa'i sems kyis 'dod pa na spyod pa'i sprul pa sprul par byed do zhes thos nas ni de la dmigs pa'i 'dod chags skye la bdag nyid kyi rjes su dran nas kyang de la 'dod chags skye'o /
nirmāṇavaśeneti /
manoharaṃ nirmāṇaṃ dṛṣṭvā nirmāpake citte nirmāpakasya vā citte rāgaḥ darśayatītthaṃ nirmāṇacittaṃ yasyedṛśaṃ nirmāṇam iti
yang na sprul pa'i dbang gis zhes bya ba ni sprul pa yid 'phrog pa mthong nas sprul pa byed pa'i phyir sems sam sprul pa po'i sems la gang gi sprul pa 'di 'dra ba yin pa'i sprul pa'i sems ni bzang ngo snyam du 'dod chags pa yin no /
gandharasanirmāṇād veti /
yat kāmāvacaranirmāṇanirmāpakaṃ /
kāmāvacaraṃ tac cittaṃ /
kāmāvacaradharmahetutvāt /
ghaṭahetucittavat /
yat tu na kāmāvacaraṃ
yang na sprul pa sprul pa'i phyir zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i sprul pa sprul par byed pa'i sems gang yin pa de ni 'dod pa na spyod pa yin te /
'dod pa na spyod pa'i chos kyi rgyu yin pa'i phyir bum pa'i rgyu'i sems lta bu'o /
na tat kāmāvacaradharmahetuḥ /
tadyathā rūpāvacaraṃ cittam
gang 'dod pa na spyod pa ma yin pa de ni 'dod pa na spyod ba'i chos kyi rgyu ma yin te /
dper na gzugs na spyod pa'i sems lta bu'o /
ata evāha /
rūpāvacareṇa tayor anirmāṇād iti /
kasmāt punaḥ rūpāvacareṇa cittena tayor gandharasayor anirmāṇaṃ /
tayor gandharasayoḥ kavaḍīkārāhārasvabhāvatvāt
de lta nyid kyi phyir gzugs na spyod pas ni de gnyis mi sprul ba'i phyir ro zhes bya ba smos so /
yang ci'i phyir gzugs na spyod pa'i sems kyis dri dang ro de dag mi sprul zhe na dri dang ro de dag ni kham gyi zas kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir la /
gzugs kyi khams su skyes pa rnams kyang de'i 'dod chags dang bral ba'i phyir ro /
rūpadhātūpapannaṃ ca tadvītarāgatvād iti /
īṣādhāra iti /
īṣāpramāṇavarṣādhāraḥ /
nāsti vīcir vā antarikā veti /
nairantaryaṃ darśayati /
na tūktam ūrdhvam adhaś ceti /
ato lokadhātūnāṃ tiryag evāsthānam iti darśayati
gnya' shing tsam zhes bya ba ni char gyi rgyun gnya' shing gi tshad tsam ni gnya' shing tsam mo /
mtshams sam par med do zhes bya ba ni 'dab chags pa nyid du ston par byed do /
steng dang 'og ces ni ma gsungs so zhes bya ba ni de'i phyir 'jig rten gyi khams rnams thad ka kho nar gnas so zhes ston par byed do /
lnga ba'i phyogs so zhes bya ba ni lha'i 'gro ba ste /
(III /
4) paṃcamyāś ca pradeśa iti /
devagateḥ ṣaṭ kāmāvacarā devā uktāḥ /
śeṣā rūpārūpyāvacarāḥ /
anyathā hi gatisaṃbhedaḥ syād iti /
gatimiśratā /
yadi kuśalakliṣṭā api syuḥ gatisaṃbhedaḥ syāt /
manuṣyo narakasamvartanīyaṃ karma karoti
'dod pa na spyod pa'i lha drug bshad pa yin no /
lhag ma rnams ni gzugs dang gzugs med pa na spyod pa yin no /
de lta ma yin na 'gro ba 'chol bar 'gyur ro zhes bya ba ni 'gro ba 'dres pa'o /
gal te dge ba dang nyan mongs pa can yang yin par gyur na /
'gro ba 'chol bar 'gyur te /
yāvad devopapattisamvartanīyam /
ity ato manuṣyagatir narakagatir api syāt /
yāvad devagatir api /
teṣāṃ karmaṇāṃ tadgatiparyāpannatvāt
mi yang dmyal bar 'gyur ba'i las nas lhar skye bar 'gyur ba'i bar gyi las byed pas de'i phyir mi'i 'gro ba dmyal ba'i 'gro ba yang yin par 'gyur ba na lha'i 'gro ba'i bar du yang yin par 'gyur te /
las de rnams 'gro ba der gtogs pa'i phyir ro /
kāmadhātūpapannaś cordhvabhūmikaiḥ kleśaiḥ samanvāgataḥ kāmāvacareṇa ca sārvagatikena kliṣṭena samanvāgata iti /
sa eva manuṣyo nārako yāvad deva iti syāt /
sattvākhyā eveti /
karmānurūpeṇātmabhāvatas tadgamanāt /
ata evoktaṃ /
yathākarma gamiṣyaṃti puṇyapāpaphalopagā iti /
na bhājanasvabhāvā iti /
na cāntarābhavasvabhāvā iti /
asya pratipādanārthaṃ jñāpakam ānayaṃti prajñaptiṣūktam iti vistaraḥ /
sahetukāḥ sagamanā iti /
hetuḥ karmabhavaḥ /
gamanam antarābhavaḥ /
gamyate 'neneti kṛtvā
'dod pa'i khams su skyes pas gong ma ba'i nyon mongs pa rnams dang yang ldan la 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa can 'gro ba thams cad pa dang yang ldan pas mi de nyid dmyal ba nas lha'i bar du yang yin par 'gyur ro /
sems can zhes bya ba kho na yin zhes bya ba ni lus rnams las dang mthun par der 'gro ba'i phyir ro /
de nyid kyi phyir /
bsod nams sdig 'bras nyer 'gro rnams /
las bzhin du ni 'gro bar 'gyur /
zhes gsungs so /
srid pa par ma'i rang bzhin dag ni ma yin no zhes bya ba 'di bsgrub pa'i phyir khungs btags pa las kyang gsungs so zhes bya bar rgyas par khyer te 'ong bar byed do /
rgyu dang bcas pa dang 'gro ba dang bcas pa zhes bya ba la rgyu ni las kyi srid pa'o /
gatis tu gamyata iti gatiḥ /
taddhetoḥ karmabhavasya tābhyo bahiṣkaraṇāt /
kuśalākuśalasya karmabhavasya tābhyo gatibhyo bahiṣkaraṇāt /
kaśmīre bhavāḥ kāśmīrakāś ca sūtraṃ paṭhantīti /
muktakaṃ tat sūtraṃ te eva paṭhanti nānya ity abhiprāyaḥ /
nārakāṇām iti vistaraḥ /
narakānukūlā nārakāḥ /
teṣām iti vistaraḥ /
kāyavāṅmanovaṃkānāṃ śāṭhyasamutthitānāṃ karmaṇāṃ doṣakaṣāyāṇāṃ (Abhidh-k-vy 260) dveṣarāgasamutthitānāṃ
'gro ba ni srid pa bar ma pa ste /
'dis 'gro bar 'gyur ba'i phyir ro /
'gro ba ni bgrod par bya ba yin pas na 'gro ba'o /
de'i rgyu las de dag logs shig tu mdzad pa'i phyir ro zhes bya ba ni las kyi srid pa dge ba dang mi dge ba ni 'gro ba de dag las logs shig tu mdzad pa'i phyir ro /
kha che ba'i yul na yod pa kha che ba rnams mdo 'don te zhes bya ba de ni mdo sil bu yin te /
de dag kho na 'don gyi gzhan rnams ni ma yin no zhes bya bar bsams pa yin no /
dmyal ba pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dmyal ba pa dang mthun pa dag ni dmyal ba pa'o /
de dag gi zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
lus dang ngag dang yid kyi dkyil 'khor ni rgyus kun nas bslang ba'i las dag yin no /
ato 'py anivṛtāvyākṛtā eva gataya iti /
yasmād uktaṃ nirvṛtte vipāke nārake iti saṃkhyāṃ gacchatīti /
gatiṣu sarve 'nuśayā anuśerata iti prakaraṇagranthaḥ parihāryaḥ
skyon dang snyigs ma ni zhe sdang dang 'dod chags kyis kun nas bslang ba dag yin no /
de'i phyir yang 'gro ba dag ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa kho na yin no zhes bya ba ni gang gi phyir rnam par smin pa grub nas dmyal ba zhes bya ba'i grangs su 'gro'o zhes bya ba yin no /
vaktavyaḥ parihāra ity arthaḥ /
virodhaprasaṃgāt /
yadi hi paṃca prakārā dharmā gatisvabhāvā bhaveyuḥ /
evaṃ sarve 'nuśayā anuśayīran /
yadi tv anivṛtāvyākṛtā eva gatayaḥ syuḥ /
evaṃ vaktavyaṃ syāt /
bhāvanāprahātavyāḥ sarvatragāś ceti /
anivṛtāvyākṛtā hi saṃskṛtā dharmā bhāvanāprahātavyā eva /
teṣu ca bhāvanāprahātavyāḥ sarvatragāś cānuśayā anuśerate ālambanataḥ prayogato vā /
nānye /
tena jñāyate nānivṛtāvyākṛtā eva gataya iti /
saṃdhicittāni hi gatīnāṃ paṃca prakārāṇīti /
saṃdhicittāni gatīnāṃ praveśāḥ
'gro ba dag la phra rgyas thams cad rgyas par 'gyur ro zhes 'byung ba'i gzhung lan gdab par bya dgos te /
'gal bar thal bar 'gyur ba'i phyir lan brjod par bya dgos so zhes bya ba'i tha tshig go /
gal te 'gro ba chos rnam pa lnga'i ngo bo nyi yin par gyur na de lta na phra rgyas thams cad rgyas par 'gyur ro /
ci ste 'gro ba dag ma bsgribs pa kho na yin par gyur na de lta na ni bsgom pas spang bar bya ba rnams dang kun du 'gro ba rnams zhes brjod par bya dgos te bsgom pas spang bar bya ba ni 'dus byas kyi chos ma bsgribs la lung du ma bstan pa dag kho na yin la de dag la yang phra rgyas bsgom pas spang bar bya ba rnams dang kun du 'gro ba rnams dmigs pa'am mtshungs par ldan pa'i sgo nas rgyas par 'gyur gyi gzhan dag ni ma yin no /
des na 'gro ba dag ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa yin no zhes bya bar shes so /
'gro ba rnams su nying mtshams sbyor ba'i sems rnam pa lnga yod de zhes bya ba ni 'gro ba rnams su nying mtshams sbyor ba'i sems ni 'jug pa dag yin te /
teṣāṃ paṃcaprakāratvāt /
duḥkhadarśanaprahātavyaṃ yāvad bhāvanāprahātavyam iti /
tatra sarve 'nuśayā anuśerata iti yuktaṃ
de dag sdug bsngal mthong bar spang bar byas nas /
bsgom pas spang bar bya ba'i bar rnam pa lnga yin pa'i phyir de la phra rgyas thams cad rgyas par 'gyur ro zhes bya ba rigs pa yin no /
grāmopavicāragrahaṇavad iti /
grāmaparisāmantakagrahaṇavad ity arthaḥ
grong gi nyen gor yang smos pa bzhin no zhes bya ba ni grong gi gyas gyon yang smos pa bzhin no zhes bya ba'i tha tshig go /
paṃcasu kaṣāyeṣv iti /
paṃca kaṣāyāḥ /
āyuḥkaṣāyaḥ kleśakaṣāyo dṛṣṭikaṣāyaḥ kalpakaṣāyaḥ sattvakaṣāyaś ca
snyigs ma lnga po dag tu zhes bya ba snyigs ma lnga ni tshe'i snyigs ma dang dus kyi snyigs ma dang nyon mongs pa'i snyigs ma dang lta ba'i snyigs ma dang sems can gyi snyigs ma'o /
teṣu /
kleśadṛṣṭikaṣāyau pṛthag uktau /
kleśakaṣāyād dṛṣṭikaṣāyaḥ pṛthag ukta ity arthaḥ
de dag tu nyon mongs pa dang lta ba'i snyigs ma dag tha dad du gsungs zhes bya ba ni nyon mongs pa'i snyigs ma dang lta ba'i snyigs ma so sor gsungs zhes bya ba'i tha tshig ste /
anayoḥ pṛthagvacanaṃ gṛhasthapravrajitapakṣādhikārāt 'di gnyis so sor gsungs pa ni khyim na gnas pa dang rab tu byung ba'i phyogs kyi dbang du mdzad pa'i phyir ro /
gatihetujñāpanārtham iti /
gatīnāṃ karmodbhavo hetur iti
'gro ba'i rgyu shes par bya ba'i phyir zhes bya ba ni 'gro ba rnams kyi rgyu ni las kyi srid pa yin no zhes bya bar ro /
antarābhave 'py eṣa prasaṃga iti /
evam antarābhavo 'pi gatiś ca syāt
'di ni srid par ma la yang thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni de lta na de srid pa bar ma yang yin 'gro ba yang yin la /
pṛthak cāsya vacanaṃ syāt gatigamanajñāpanārtham iti /
gacchaṃti tām iti /
karmasādhanaparigrahaḥ
gro bar 'gro ba zhes par bya ba'i phyir 'di tha dad du bstan pa yang yin no zhes bya ba yin no /
der 'gro bas na zhes bya ba ni las su bsgrub pa yin par yongs su gzung ngo /
na cāntarābhava evaṃ yujyata iti na gatiḥ srid pa bar ma ni de lta bu yin par yang mi rung bas 'gro ba ma yin no /
ārūpyā apīti vistaraḥ /
ārūpyā na gatiḥ syuḥ
gzugs med pa rnams kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzugs med pa dag kyang 'gro ba ma yin par 'gyur te /
cyutideśa evotpādāt /
ārūpyagā hi yatra cyavante vihāre vā vṛkṣamūle vā yāvac caturthyāṃ dhyānabhūmau /
tatraivotpadyanta iti /
antarābhavavan na gatis syāt
'chi 'pho ba'i yul nyid du skye ba'i phyir ro /
gzugs med par nye bar 'gro ba dag ni gtsug lag khang ngam shing drung ngam bsam gtan bzhi ba'i sa'i bar gang du 'chi 'pho ba de nyid du skye bas srid pa bar ma bzhin du 'gro ba ma yin par 'gyur ro /
evaṃ tarhīti /
pūrvapakṣaṃ parityajya pakṣāṃtaram āśriyaṃte /
gatyor antarā aṃtarāle bhavatīti aṃtarābhava ity anvārthasaṃjñākaraṇān nāntarābhavo gatir iti /
vaibhāṣikā āhuḥ /
yat tarhīti vistaraḥ
de lta na 'o na ni zhes bya ba ni phyogs snga ma yongs su bor nas phyogs gzhan la rten par byed pa yin te /
'gro ba dag gi bar na yod pas 'gro ba'i bar ma do zhes ming don dang mthun par btags pa'i phyir srid pa bar ma ni 'gro ba ma yin no /
bye brag tu smra bas 'o na gnas brtan sh'a ri'i bus zhes bya ba rgyas par smras te /
nirvṛtte vipāka iti vipākaśabdavacanād vipākasvabhāvā gatir iti tadabhiprāyaḥ de'i bsam pa ni rnam par smin pa grub nas zhes rnam par smin pa'i sgra smos pa'i phyir 'gro ba ni rnam par smin pa'i ngo bo nyid yin no snyam pa yin no /
cig shos kyis smras pa /
itara āha /
nirvṛtte vipāke nāraka iti nārako vyavasthāpyate /
na tūktaṃ vipāka eveti
rnam par smin pa grub nas dmyal ba yin no zhes 'gro ba rnam par gzhag gi rnam par smin pa kho na'o zhes ma bshad do zhes bya ba ni 'gro ba rnam par smin pa'i ngo bo nyid kho na'o zhes ma bshad do /
'o na ci zhe na /
na tūktaṃ vipākasvabhāvaiva gatir iti /
kiṃ tarhi /
vipākavipākasvabhāvā gatiḥ /
tasmāt kuśalakliṣṭā api gatayo bhavantīty abhiprāyaḥ
'gro ba ni rnam par smin pa dang rnam par smin pa ma yin pa'i ngo bo nyid yin te /
de lta bas na 'gro ba dag ni dge ba dang nyon mongs pa can yang yin no snyam du bsams pa yin no /
vaibhāṣikaḥ punar āha /
yat tarhy uktaṃ tatreti vistaraḥ /
anyatra tebhyo dharmebhya iti /
vipākajebhya ity abhiprāyaḥ /
na tu skandhāntarapratiṣedhaṃ karotīty adhikṛtaṃ
yang bye brag tu smra ba rnams kyis 'o na tshe dang ldan pa de la zhes bya ba rgyas par smos te /
chos de dag las ma gtogs pa zhes bya ba ni rnam par smin pa dag las ma gtogs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
phung po gzhan 'gog par byed pa ni ma yin no zhes bya ba skabs dang sbyar ro /
tāś ceti vistaraḥ /
avyākṛtatvapakṣe 'pi dvaividhyaṃ
de dag kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lung du ma bstan pa nyid kyi phyogs la yang rnam pa gnyis so /
aupacayikasvabhāvā apīti /
apiśabdād vipākasvabhāvā apīti
rgyas pa las byung ba'i rang bzhin dag kyang yin no zhes bya ba la yag zhes bya ba'i sgras ni rnam par smin pa'i rang bzhin yang yin pa ste /
yathoktaṃ /
vipāko jīvitaṃ dvedhā dvādaśeti
ji skad du /
srog ni rnam smin bcu gnyis gnyis /
(Abhidh-k-vy 261) naiṣyandikās tu na gṛhyante /
vipākasvabhāvā evety ācāryasaṃghabhadraḥ pūrvam eva pakṣam icchati /
(III /
5, 6ab) kāmāvacarāḥ ṣaṭ prathamadhyāṇikāś ca
zhes bshad pa lta bu'o /
rgyu mthun pa dag yin par ni mi gzung ngo /
slob dpon 'dus bzangs ni rnam par smin pa'i rang bzhin dag kho na yin no zhes bya ba phyogs snga ma nyid 'dod do /
katame te /
bahirdeśakanayena brahmakāyikāḥ brahmapurohitā mahābrahmāṇaś ca prathamābhinirvṛttavarjyāḥ /
kāśmīranayena punaḥ brahmakāyikā brahmapurohitāś ca prathamābhinirvṛttavarjyāḥ
'dod pa na spyod pa drug dang bsam gtan dang po pa rnams so /
de dag kyang gang zhe na /
nyi 'og pa'i lugs kyis ni tshangs ris rnams dang tshangs pa'i mdun na 'don pa rnams dang tshangs chen dang por byung ba ma gtogs pa rnams yin no /
brahmapurohiteṣy eva hi teṣāṃ nayena mahābrahmāṇo na sthānāntaranayāḥ /
anekavarṇaliṃgasaṃsthānatvād iti /
varṇo nīlatvādiḥ /
liṃgaṃ vastrābharaṇādi /
saṃsthānaṃ dairghyādi /
āroha unnatatā /
pariṇāhas tiryakpramāṇaṃ /
ākṛtivigrahaḥ ākṛtilakṣaṇo vigraha ākṛtivigrahaḥ /
evaṃ viśeṣite vedānādīnāṃ vigrahaḥ paryudasto bhavati /
nāsāv ākṛtilakṣaṇa iti /
vigrahaḥ punaḥ śarīraṃ /
vāgbhāṣā vāguccāraṇaṃ /
katham idānīm iti vistaraḥ /
prathamadhyānapratyāgamanena tair dvitīyaṃ tyaktam /
tadbhūmikaṃ dvitīyadhyānabhūmikaṃ /
pūrvanivāsaṃ katham anvasmārṣuḥ /
na tāvat prathamadhyānabhūmikena cittena tadaviṣayatvāt /
na dvitīyadhyānabhūmikena tasyālabdhatvāt /
punar labdham iti cet /
ata āha /
labdhāyāṃ ceti vistaraḥ
yang kha che'i lugs kyis ni tshangs ris rnams dang tshangs pa'i mdun na 'don dang por byung ba ma gtogs pa rnams yin te /
de dag gi lugs ltar na tshangs pa chen po rnams tshangs ba'i mdun na 'don pa dag kho na'i nang na gnas kyi gnas gzhan ni med do /
kha dog dang rtags dang dbyibs du ma'i phyir ro zhes bya ba la kha dog ni sngon po nyid la sogs pa'o /
rtags ni gos dang rgyan la sogs pa'o /
dbyibs ni srid la sogs pa'o /
chu ni 'phang ngo /
zheng ni zheng gi tshad do /
dbyibs kyi mtshan nyid kyi lus ni dbyibs kyi lus so /
de ltar khyad par du byas na tshor ba la sogs pa'i lus brtsal ba yin te /
de ni dbyibs kyi mtshan nyid ma yin no /
lus ni khog pa yin no /
tshig tu brjod pa ni tshig tu 'don pa'o /
da ni bsam gtan gnyis pa'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gnyis ni de dag gi bsam gtan dang por slar ldog pas btang na ji ltar de'i sa pa ste /
bsam gtan gnyis pa'i sa ba'i sngon gyi gnas rjes su dran /
re zhig bsam gtan dang po'i sa ba'i sems kyis ni ma yin te /
de'i yul ma yin pa'i phyir ro /
bsam gtan gnyis pa'i sa pas kyang ma yin te /
de ni ma thob pa'i phyir ro /
gal te phyis thob po zhe na /
de'i phyir /
'on te thob na ni zhes bya ba rgyas par smos te /
śīlavrataparāmarśadṛṣṭir mahābrahmālambanā prathamadhyānabhūmikaiva yujyate /
sā ca dvitīyadhyānalābhāt prahīṇā na samudācarati
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'i lta ba tshangs pa chen po la dmigs pa ni bsam gtan dang po'i sa pa kho na yin par rung ba de yang bsam gtan gnyis pa thob ste spangs pas kun du 'byung ngo /
dvtīyadhyānabhūmiketi cet /
na /
adharālambanatvāyogāt /
na hy adharabhūmyālambanaḥ kaścid api kleśa iṣyate /
antarābhavasthā adrākṣur iti /
antarābhavasthās te taṃ mahābrahmāṇaṃ dṛṣṭvaivam ūcuḥ /
imaṃ vayaṃ sattvam adrākṣmeti /
ayam api pakṣo na ghaṭate /
tathā hi tatrāpy antarābhave dīrgham adhvānam avasthātuṃ na saṃbhavaty upapattipratibandhābhāvāt śuklaśoṇitānapekṣatvāt /
teṣāṃ kathaṃ bhavatīyaṃ buddhir imaṃ vayaṃ sattvam adrākṣma dīrghāyuṣaṃ dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhantam iti /
dīrghādhvāvasthānāvabodho na prāpnotīty arthaḥ /
tasmāt tatrasthā eveti vistaraḥ /
prathamadhyānabhūmisthā eva tasya mahābrahmaṇaḥ pūrvavṛttāntaṃ samanusmarantaḥ utpadyamānāvasthāyām eva taṃ mahābrahmāṇaṃ pūrvotpannaṃ dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhantaṃ dṛṣṭavantaḥ /
dṛṣṭvā ca paścād uttarakālam adrākṣmety eṣām babhūva /
buddhir iti vākyaśeṣaḥ /
evaṃ tu satīdam aparihṛtaṃ bhavet /
asya ca sattvasyaivaṃ cetasaḥ praṇidhiḥ /
vayaṃ copapannā iti /
upapattipratilaṃbhikena prathamadhyānabhūmikena tasya mahābrahmaṇa evaṃ cetasaḥ praṇidhim anvasmārṣuḥ /
samānabhūmikatvāt /
ity adoṣa eṣaḥ /
tatsakāśaṃ śravaṇād vā /
nanu ca śubhakṛtsneṣv apy eṣa prasaṃgaḥ /
ekatvakāyā nānātvasaṃjñina iti /
kathaṃ /
yathoktaṃ /
te hi maulyāṃ bhūmau sukhendriyaparikhinnāḥ (Abhidh-k-vy 262) sāmantakopekṣendriyaṃ saṃmukhīkurvaṃtīti vistareṇa vaktavyaṃ syāt
gal te bsam gtan gnyis pa'i sa pas yin no zhe na /
'og ma la dmigs pa nyid du mi rung ba'i phyir ma yin te /
nyon mongs pa ni 'ga' yang sa 'og ma pa la dmigs par mi 'dod do /
srid pa bar ma la gnas pa dag gis mthong ngo zhes bya ba ni srid pa bar ma la gnas pa de dag gis tshangs pa chen po de mthong nas 'di skad du bdag cag gis sems can 'di tshe ring ba dang dus ring por gnas pa mthong la zhes smra'o /
phyogs 'di yang rung ba ma yin te /
'di ltar srid pa bar ma de na yang khu chu dang khrag la mi ltos pas skye ba la bgegs byed pa med pa'i phyir dus ring por gnas pa srid pa med na ji ltar de dag gi blo la bdag cag gis sems can 'di tshe ring zhing dus ring por gnas par mthong ngo snyam du shes par 'gyur te /
dus ring por gnas pa shes par mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
de lta bas na /
de na gnas pa kho nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsam gtan dang po'i sa pa la gnas pa de dag kho na tshangs ba chen po de'i sngon gyi tshul rjes su dran zhing ste /
skye ba'i gnas skabs kho na na de dag gis tshangs pa chen po sngar byung ba de dus ring por gnas pa mthong ngo /
mthong nas kyang phyis dus phyis de dag mthong ngo snyam du shes pa yin te blo la zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
de lta yin na sems can 'di yang sems la 'di snyam du kye ma sems can gzhan dag kyang 'dir bdag dang skal ba mnyam par skye bar gyur cig snyam du smon la bdag cag kyang 'dir skyes pas zhes bya ba'i 'di la na ma btab par 'gyur ro zhe na /
sa mtshungs pa'i phyir skyes nas thob pas tshangs pa chen po de'i sems la smon pa de shes te dran par gyur pas de ni nyes pa med do /
yang na de las thob pa'i phyir ro /
'di dge rgyas pa dag la yang thal bar 'gyur ba ma yin nam zhe na zhes bya ba ni lus gcig cing 'du shes tha dad pa zhes bya ba'o /
ji lta zhe na /
'di skad du de dag gi dngos gzhi'i sa la bde ba'i dbang pos yongs su skyo nas nyer bsdogs las btang snyoms kyi dbang po mngon du byed la zhes bshad pa rgyas par brjod par bya dgos par 'gyur ba zhig na /
te caikatvakāyā ekatvasaṃjñina iti paścād vakṣyate /
tena sukheneti /
tṛtīyadhyānabhūmikena /
cetasa utplāvakatvād iti /
audbilyakaratvāt /
indrasukheneti dvitīyadhyāna
de dag ni 'og nas lus gcig cing 'du shes gcig pa'o zhes 'chad par 'gyur ro /
bde ba des zhes bya ba ni bsam gtan gsum pa'i sa pas so /
sems gyo bar byed pa yin pas zhes bya ba ni sems rgod par byed pa yin pas so /
āgamavyapagamasaṃjñitvāt /
aciropapannānām āgamasaṃjñitvāt /
ciropapannānāṃ vyapagamasaṃjñitvāt /
atha vāciropapannānām āgamasaṃjñitvāc ciropapannānām āgamavyapagamasaṃjñitvāt
'ong ba dang med par 'du shes pa'i phyir zhes bya ba ni skyes nas ring po ma lon pa rnams ni 'ong bar 'du shes pa'i phyir la skyes nas ring du lon pa rnams ni med par 'du shes pa'i phyir ro /
skrag pa dang mi skrag par 'du shes pa'i phyir zhes bya ba ni go rims bzhin du skyes nas ring po ma lon pa dang ring du lon pa ste des na 'du shes tha dad pa dag yin gyi /
bhītabhītasaṃjñitvāt /
yathākramam aciraciropapannatvāt te nānātvasaṃjñinaḥ /
na sukhāduḥkhāsukhasaṃjñitvāt yathoktaṃ vaibhāṣikair iti /
prathame dhyāne kliṣṭayā saṃjñayeti /
śīlavrataparāmarśasaṃparayuktayā akāraṇe kāraṇābhiniviṣṭatvāt /
dvitīye kuśalayā saṃjñayeti
bye brag tu smra ba rnams kyis ji skad bshad pa lta bu bde ba dang bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin par 'du shes pa'i phyir ni ma yin no /
bsam gtan dang po na ni nyon mongs pa can gyi 'du shes su zhes bya ba ni tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang mtshungs par ldan pa ste /
rgyu ma yin pa la rgyur mngon par zhen pa'i phyir ro /
gnyis pa na ni dge ba'i 'du shes su zhes bya ba ni nye bar bsngogs dang dngos gzhis bsdus pa'i phyir ro /
sāmantakamaulasaṃgṛhītatvāt /
tṛtīye vipākajayā saṃjñayeti /
vipākajasukhasaṃprayogāt /
ārūpyās trayo yathāsūtram iti
gsum pa na ni rnam par smin pa las skyes pa'i 'du shes su zhes bya ba ni rnam par smin pa las skyes pa'i bde ba dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
arūpiṇaḥ santi sattvā ye sarvaśo rūpasaṃjñānāṃ samatikramād anantam ākāśam ity ākāśānaṃtyāyatanam upasaṃpadya viharaṃti /
tadyathā devā ākāśānaṃtyāyatanopagāḥ
gzugs med pa gsum na ni mdo las ji skad 'byung ba ste zhes bya ba ni sems can gzugs can ma yin pa gang dag rnam pa thams cad du gzugs kyi 'du shes dag las yang dag par 'das te nam mkha' mtha' yas so snyam nas nam mkha' mtha' yas skye mched rdzogs par byas te gnas pa yang yod de 'di lta ste nam mkha' mtha' yas skye mched du nye bar 'gro ba'i lha dag go /
iyaṃ paṃcamī vijñānasthitiḥ 'di ni rnam par shes pa gnas pa lnga pa'o /
arūpiṇaḥ santi sattvā ye sarvaśa ākāśānaṃtyāyatanaṃ samatikramyānaṃtyaṃ vijñānam iti vijñānānaṃtyāyatanam upasaṃpadya viharaṃti /
tadyathā vijñānānaṃtyāyatanopagā devāḥ
sems can gzugs can ma yin pa gang dag rnam pa thams cad du nam mkha' mtha' yas skye mched las yang dag par 'das te /
rnam par shes pa mtha' yas so snyam nas rnam shes mtha' yas skye mched rdzogs par byas te gnas pa yang yod de /
'di lta ste /
rnam shes mtha' yas skye mched du nye bar 'gro ba'i lha dag go /
iyaṃ ṣaṣṭhī vijñānasthitiḥ 'di ni rnam par shes pa gnas pa drug pa yin no /
arūpiṇaḥ santi sattvā ye sarvaśo vijñānānaṃtyāyatanaṃ samatikramya nāsti kiṃcid ity ākiṃcanyāyatanam upasaṃpadya viharaṃti sems can gzugs can ma yin pa gang dag rnam pa thams cad du rnam shes mtha' yas skye mched las yang dag par 'das te /
ci yang med do snyam nas ci yang med pa'i skye mched rdzogs par byas te gnas pa dag kyang yod de /
tadyathākiṃcanyāyatanopagā devāḥ /
iyaṃ saptamī vijñānasthitir iti /
paṃca skaṃdhāś catvāraś ca yathāyogam iti
'di lta ste /
ci yang med pa'i skye mched du nye bar 'gro ba'i lha dag go /
'di ni rnam par shes pa gnas pa bdun pa yin no zhes 'byung ba yin no /
ākāśānaṃtyāyatanāditrayapratisaṃyuktāś catuḥskandhāḥ /
anyapratisaṃyuktāḥ paṃcaskaṃdhāḥ /
śeṣaṃ tatparibhedavad iti
ci rigs par de dag dang ldan pa'i phung po lnga dang bzhi yin no zhes bya ba ni nam mkha' mtha' yas skye mched la sogs pa dang ldan pa ni phung po bzhi yin no /
gzhan dag dang ldan pa ni phung po lnga yin no /
paribhidyate 'neneti paribhedaḥ /
tasya vijñānasya paribhedas tatparibhedaḥ
lhag ma de 'joms byed ldan zhes bya ba ni 'dis yongs su 'joms par byed pas na 'joms byed do /
rnam par shes pa de yongs su 'joms pa ni de'i 'joms byed do /
so 'smin vidyata iti tatparibhedavat /
śeṣaṃ durgatyādi /
apāyeṣu cobhayaṃ nāstīti
de 'di la yod pas na de'i 'joms byed ldan no /
bam po nyi shu gsum pa /
lhag ma ni ngan 'gro la sogs pa'o /
nehasathānāṃ gaṃtukāmatā /
na tatrasthānāṃ vyuccalitukāmatā /
apaṭupracāratvād iti /
cittacaittānām atra mandapracāratvāt /
abalavad vijñānaṃ na tiṣṭhatīti yuktaṃ vaktuṃ /
(III /
6cd, 7ab) bhavāgrāsaṃjñisattvāś ca sattvāvāsā naveti
ngan song dag na ni gnyi ga med do zhes bya ba ni 'di na gnas pa rnams kyang 'gro bar 'dod pa nyid med la /
de na gnas pa rnams kyang skyod par mi 'dod pa nyid med pa'o /
rgyu ba mi gsal ba'i phyir zhes bya ba ni 'di na sems dang sems las byung ba rnams kyi rgyu ba nyam chung ba'i phyir rnam par shes pa stobs dang ldan pa gnas so zhes bya bar brjod par rigs pa ma yin no /
srid rtse dang 'du shes med pa'i sems can rnams /
sems can gyi ni gnas dgur bshad /
ces bya ba ni mdo las sems can gyi gnas dgu bshad pa ste /
sūtra uktaṃ /
nava sattvāvāsāḥ /
katame nava /
rūpiṇaḥ santi sattvā nānātvakāyā nānātvasaṃjñinaḥ /
tadyathā manuṣyāḥ tadekatyāś ca devāḥ /
ayaṃ prathamaḥ sattvāvāsaḥ dvitīyatṛtīyacaturthā api yathā vijñānasthitiṣu /
tathā vaktavyāḥ /
ayaṃ tu viśeṣaḥ /
rūpiṇaḥ saṃti sattvā asaṃjñino 'pratisaṃjñinaḥ
dgu gang zhe na /
sems can gzugs can la lus tha dad cing 'du shes tha dad pa dag kyang yod de /
'di lta ste mi rnams dang lha kha cig lta bu'o /
'di ni sems can gyi gnas dang po yin no /
gnyis pa dang gsum pa dang bzhi pa dag kyang rnam par shes pa gnas pa dag tu ji skad bshad pa de bzhin du brjod par bya'o /
khyad par ni 'di yod de sems can gzugs can dag la 'du shes med cing so sor 'du shes med pa ni 'di lta ste /
tadyathā devā asaṃjñisattvāḥ /
ayaṃ paṃcamaḥ sattvāvāsaḥ /
(Abhidh-k-vy 263) ārūpyāṇāṃ ca sattvāvāsānāṃ trayo vijñānasthitivad vaktavyāḥ
sems can 'du shes med pa'i lha rnams te /
'di sems can gyi gnas pa lnga pa yin no /
sems can gyi gnas gzugs med pa rnams las kyang rnam par shes pa gnas pa gsum brjod par bya'o /
caturthas tv ārūpyaḥ arūpiṇaḥ saṃti sattvāḥ sarvaśa ākiṃcanyāyatanaṃ samatikramya naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam upasaṃpadya viharaṃti gzugs med pa bzhi pa ni sems can gzugs can ma yin pa dag la rnam pa thams cad du ci yang med pa'i skye mched las yang dag par 'das nas 'du shes med 'du shes med min skye mched rdzogs par byas te gnas pa yod do /
'di lta ste /
tadyathā devā naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanopagāḥ /
ayaṃ navamaḥ sattvāvāsa iti
'du shes med 'du shes med min skye mched du nye bar 'gro ba'i lha rnams lta bu'o /
'di ni sems can gyi gnas dgu pa yin no /
asaṃjñisattvebhyo ye 'nye caturthadhyānopagāḥ kiṃ te sattvāvāsā uta neti /
nety āhuḥ /
kasmād evam uktam ācāryeṇa ke punar anye
bsam gtan bzhi par nye bar 'gro ba 'du shes med pa'i sems can dag las gzhan pa gang dag yin pa de dag ci sems can gyi gnas yin nam /
'on te ma yin zhe na /
slob dpon 'dus bzangs na re ma yin no zhes zer ro /
ci'i phyir slob dpon gyis 'di skad du gzhan gang dag ce na /
apāyā iti /
mukhamātram etad uktaṃ
ngan song rnams te zhes bshad ce na 'di ni sgo tsam zhig bshad par zad de /
asaṃjñisattvāsaṃgṛhītāś caturthadhyānopagā ity api vaktavyam bsam gtan bzhi par nye bar 'gro ba 'du shes med pa'i sems can gyis ma bsdus pa rnams kyang brjod par bya ba yin no /
ihāpi tad eva kāraṇaṃ vaktavyaṃ yad vijñānaṣthitiṣūktaṃ /
ihasthānāṃ hy apāyagamanaprārthanā nāsti
'dir yang gtan tshigs ni rnam par shes pa gnas pa dag la bshad pa gang yin pa de brjod par bya ste /
'di na gnas pa rnams ni ngan song du 'gro ba don du gnyer ba med la /
tatrasthānāṃ ca na vastukāmateti /
nāpāyāḥ sattvāvāsāḥ /
asaṃjñisattvāsaṃgṛhīteṣu bṛhatphaleṣu yady apīhasthānāṃ gamanaprārthanāsti /
tatrasthānāṃ pṛthagjanānām āsaṃjñikapravivikṣā bhavati
de na gnas pa rnams kyang gnas par 'gro ba med pa nyid pas de dag ni sems can gyi gnas ma yin no /
'bras bu che ba 'du shes med pa'i sems can gyis ma bsdus pa dag tu yang 'di na gnas pa rnams 'gro ba don du gnyer ba yod mod kyi /
de na gnas pa so so'i skye bo rnams ni 'du shes med pa la 'jug par 'dod do /
āryāṇāṃ tv anabhrakapuṇyaprasaveṣv api śuddhāvāsārūpyapravivikṣā 'phags pa ni sprin med dang bsod nams skyes dag na gnas pa rnams kyang gnas gtsang ma dang gzugs med par 'jug 'dod do /
parinirvātukāmatā ca śuddhāvāsānām api /
iti na teṣāṃ tatrāvasthāne buddhiḥ
gnas gtsang ma rnams kyang yongs su mya ngan las 'da' bar 'dod pa nyid pas de dag ni de na gnas pa'i blo med de /
ato na te sattvāvāsā ity ācāryasaṃghabhadraḥ /
anye punar vyācakṣate /
ke punar anye /
apāyā iti apāyānām eva vacanād anabhrakādayaḥ sattvāvāsā iṣṭā ācāryasyeti /
tair yuktir anveṣṭavyā /
baṃdhanasthānavad iti /
yathā baṃdhanasthānāni na sattvāvāsāḥ anicchāvasanāt /
evam apāyā iti
de de'i phyir de dag ni sems can gyi gnas ma yin no zhes zer ro /
yang gzhan dag na re gzhan gang zhe na ngan song rnams te zhes ngan song rnams kho na sems pa'i phyir slob dpon ni sprin med la sogs pa sems can gyi gnas yin par bzhed do zhes zer ro /
de dag gis ni rigs pa btsal dgos so /
btson ra bzhin no zhes bya ba ni ji ltar mi 'dod bzhin du gnas pa'i phyir btson ra dag sems can gyi gnas ma yin pa ltar ngan song rnams kyang de dang 'dra'o /
(III /
7cd, 8ab) rūpopagā vijñānasthitir iti /
vijñānaṃ tiṣṭhaty asyām iti vijñānasthitiḥ /
upagacchatīti upagā /
vijñānasya samīpacāriṇīty arthaḥ /
rūpaṃ ca tad upagā ca sā rūpopagā /
evaṃ yāvat saṃskārāś ca te upagā ca saṃskāropageti
rnam par shes pa gnas pa zhes bya ba ni 'di la rnam par shes pa gnas pas rnam par shes pa gnas pa'o /
nye bar 'gro bas na nye bar 'gro ba ste /
rnam par shes pa 'di dang nye bar spyod pa zhes bya ba'i tha tshig go /
de ni gzugs kyang yin la de ni nye bar 'gro ba yang yin pas gzugs su nye bar 'gro ba ste de bzhin du de dag ni 'du byed kyi bar du yang srid pas 'du byed du nye bar 'gro ba zhes bya'o /
bhagavadviśeṣas tu vyācaṣṭe /
rūpopagā vijñānasthitir yāvat saṃskāropageti sautrāntikānāṃ nayenocyate
skal ldan khyad par can na re rnam par shes pa gnas pa gzugs su nye bar 'gro ba nas /
'du byed du nye bar 'gro ba zhes bya ba'i bar ni mdo sde pa rnams kyi lugs su bshad pa yin te /
tatra vijñānasthitir bhavasaṃtatyanucchedaḥ de la rnam par shes pa gnas pa ni rnam par shes pa'i rgyun ma chad pa yin no /
rūpam upagam asyā vijñānasthiteḥ /
seyaṃ rūpopagā /
upagam iti upagamyate tadātmīyata iti
rnam par shes pa gnas pa 'di la gzugs su nye bar 'gro ba yod pas 'di ni gzugs su nye bar 'gro ba can yin no /
nye bar 'gro ba zhes bya ba ni de bdag nyid kyi yin par khas len pa'o /
evaṃ yāvat saṃskārā upagā asyā vijñānasthiteḥ /
seyaṃ saṃskāropagā /
atha vā tṛṣṇā sthitiḥ
de bzhin du rnam par shes pa gnas pa 'di la 'du byed du nye bar 'gro ba yod pas 'di ni 'du byed du nye bar 'gro ba can yin no /
tiṣṭhaty anayā vijñānaṃ /
punarbhavasaṃtatyanucchedāt /
iti kṛtvā vijñānasya sthitir vijñānasthitiḥ
yang na gnas pa ni srid pa yin te /
'dis yang srid pa'i rgyun mi 'chad pa'i sgo nas rnam par shes pa gnas par byed pa'i phyir ro /
rnam par shes pa'i gnas pa ni rnam par shes pa gnas pa ste /
sā rūpam upagacchati tadabhiṣvaṅgata iti rūpopagā /
evaṃ yāvat saṃskāropagā /
vaibhāṣikāṇāṃ punar nayena kārakārtho na śakyate yojayitum iti dūṣayati
de de la mngon par zhen pa'i sgo nas gzugs su nye bar 'gro bas na gzugs su nye bar 'gro ba ste /
'du byed du nye bar 'gro ba'i bar du yang de dang 'dra'o zhes zer ro /
bye brag tu smra ba rnams kyi lugs ltar byed pa po'i don du sbyar bar ni mi nus pas de ni sun 'byin par byed do /
atra brūmaḥ /
dvividhe 'py asmin vyākhyāne rūpādivyatiriktā vijñānasthitir uktā /
tā hi /
catvāraḥ sāsravāḥ skandhā iti /
catuṣkoṭis tu saṃgraha ity etat sarvaṃ nirastaṃ bhavatīti doṣāṃtaraṃ /
tasmāt pūrvakam eva vyākhyānaṃ (Abhidh-k-vy 264) sādhu /
etad vaibhāṣikavyākhyānaṃ varṇayāmo na tair evaṃ vyākhyātaṃ /
rūpam upagacchatīti rūpopagā vijñānasthitir ityādi /
apare punar vyācakṣate
'dir bshad pa rnam pa 'di gnyi ga yang rnam par shes pa gnas pa gzugs la sogs pa las gzhan par bshad de de ni /
zag pa dang bcas pa'i phung po bzhi zhes bya ba dang bsdu na mu bzhi yin no zhes bya ba 'di thams cad btsal bar 'gyur bas nyes pa gzhan yod de de lta bas na bshad pa snga ma nyid bzang ngo zhes smra'o /
bye brag tu smra ba'i bshad pa 'di ni brjod par bya ste /
de dag gis ni 'di skad du gzugs la nye bar 'gro bas rnam par shes pa gnas pa gzugs su nye bar 'gro ba zhes bya ba la sogs par ni ma bshad do /
rūpopagā vijñānasthitir iti /
rūpasvabhāvety arthaḥ /
yathānyatroktaṃ /
khakkhaṭakharagatam iti /
svabhāvārtho gatyartha ity abhiprāyaḥ /
sthātuḥ parivarjanena /
anyo loke sthātā devadattādir anyā sthitiḥ sthānaṃ gṛhādikam ity arthaḥ /
vijñānaṃ vāhayati pravartayatīty arthaḥ /
naunāvikanyāyena /
yathā nāviko nāvaṃ vāhayati
gzhan dag na re rnam par shes pa gnas pa gzugs su nye bar 'gro ba zhes bya ba ni gzugs kyi ngo bo nyid do zhes bya ba'i tha tshig go zhes zer te /
ji ltar gzhan las sra ba mkhrang bar gyur pa zhes 'byung ba la gyur pa'i don ni ngo bo nyid kyi don to zhes bya ba lta bu'o snyam du bsams pa yin no /
gnas pa po yongs su spangs nas zhes bya ba ni gnas pa po ma gtogs par te /
'jig rten na gnas pa po lhas byin la sogs pa yang gzhan la gnas pa khyim la sogs pa'i gnas kyang gzhan no zhes bya ba'i tha tshig go /
gru dang mnyen pa'i tshul du zhes bya ba ni ji ltar mnyen pas gru 'dren par byed pa de dang 'dra bar ro /
tadvat /
na tu vijñānaṃ vijñānam evābhirūhya vāhayatīty arthaḥ /
ekasaṃtāne vijñānadvayāsamavadhānaṃ /
parasaṃtānavijñānaṃ tu yady api yugapad bhavati /
na tu taditarasya samīpe vartata iti na tat tasya sthitir bhavati
rnam par shes pa 'gro bar byed pa ni 'jug par byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
rnam par shes pa nyid rnam par shes pa la gnas nas 'gro bar byed pa ni ma yin no zhes bya ba ni rgyud gcig la rnam par shes pa gnyis phrad pa med pa'o /
rgyud gzhan gyi rnam par shes pa cig car 'byung mod kyi /
nandī saumanasyaṃ /
sapta ca vijñānasthitayaḥ paṃcaskaṃdhasvabhāvāḥ tat katham iti /
saptasu vijñānasthitiṣu paṃcaskaṃdhasvabhāvatveneṣṭāsu tat kathaṃ vijñānaṃ na vijñānasthitir iṣṭam iti /
evaṃ tarhīti vistaraḥ
de ni cig shos dang nye bar 'dug pa ma yin pas de de'i gnas pa ma yin no /
dga' ba ni yid bde ba'o /
rnam par shes pa gnas pa bdun phung po lnga'i rang bzhin dag yin no zhes bya ba de yang ji lta bu zhes bya ba ni rnam par shes pa gnas pa bdun phung po lnga'i rang bzhin nyid yin par bzhed na /
de ji ltar rnam par shes pa la rnam par shes pa gnas pa zhes bya bar mi 'dod ces bya ba yin no /
abhedenaikapiṇḍarūpeṇa rūpādīnāṃ skaṃdhānām upapattyāyatanasaṃgṛhīteṣu skaṃdheṣu manuṣyādinikāyasabhāgasaṃgṛhīteṣu /
sābhirāmāyāṃ sabhiratyāṃ /
vijñānapravṛttau vijñānaṃ vijñānasthitiḥ saptavijñanasthitideśanāyām abhiprīyate /
pratyekaṃ tv ekamekaṃ skaṃdhaṃ prati yathā rūpādayo vijñānasya saṃkleśāya bhavaṃti /
āśrayasaṃprayogasahabhūbhāvenopagatatvāt /
naivaṃ kevalaṃ pṛthag vijñānaṃ /
kiṃ /
saṃkleśāya bhavatīty adhikṛtaṃ
de lta na 'o na ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzugs la sogs pa'i phung po rnams bye brag med par gcig tu bzlum pa'i ngo bor ni skye ba'i skye mched kyis bsdus pa'i phung po mi la sogs pa'i ris mthun pas bsdus pa dag la mngon par dga' ba dang bcas shing mngon du dga' ba dang bcas pa'i rnam par shes pa 'jug na rnam par shes pa la rnam par shes pa gnas pa bdun bshad par rnam par shes pa gnas pa zhes bya'o zhes bya bar bzhed do /
so sor dbye na ste phung po re rer dbye na ni ji ltar gzugs la sogs pa rten dang mtshungs par ldan pa dang lhan cig byung ba'i ngo bor nye bar 'gro ba'i phyir rnam par shes pa kun nas nyon mongs par byed pa yin pa ltar rnam par shes pa 'ba' zhig ni logs shig tu de lta ma yin te ci zhe na /
kun nas nyon mongs par byed pa zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
kasmāt /
yugapadāśrayatvādyayogāt /
tasmāc caturvijñanasthitideśanāyāṃ kevalaṃ pṛthag vijñānaṃ na sthitiḥ proktam /
tathā vineyajanāpekṣayā hy ekatra sūtre 'nyathā vijñānasthitir uktā /
anyatra cānyatheti /
ata āha /
api ca kṣetrabhāveneti vistaraḥ /
vijñānasya kṣetrabhāvena catasro vijñānasthitayo rūpavedanāsaṃjñāsaṃskārasvabhāvā deśitāḥ /
vijñānaṃ bījabhāvena vapanīyarūpeṇa sopādānaṃ svabhūmikayā tṛṣṇayā satṛṣṇaṃ /
kṛtsnam eva saṃtānagataṃ deśitam iti /
na punar bījaṃ bījasya kṣetrabhāvena vyavasthāpayāṃ babhūva bhagavān /
na hi loke bījaṃ kṣetrabhāvena vyavasthāpyate /
ye ca dharmā iti vistaraḥ /
ye ca dharmā vijñānasya sahavartino rūpādayaḥ /
ta eva kṣetrabhāvena sādhutarā bhavaṃti /
sahavarti hi bījasya kṣetraṃ loke dṛśyate /
vijñānaṃ tu vijñānena saha na vartate yugapadabhāvāt /
atītānāgatās tarhi rūpādayo na vijñānasthitayaḥ prāpnuvaṃti /
te 'py atītānāgatā yathāsvam atītānāgatānāṃ vijñānānāṃ sthitayo bbhavaṃti /
tasmāt svabhūmau sarva eva sāsravā rūpādayo vijñānasthitayo bhavantīty avagantavyaṃ /
prathamā koṭir iti vistaraḥ /
saptasu yad vijñānam iti /
paṃcaskaṃdhasvabhāvatvāt saptānāṃ vijñānasthitīnāṃ /
tatra vijñānaṃ saṃgṛhītaṃ /
na catasṛṣu /
(Abhidh-k-vy 265) vijñānasya tatrāgrahaṇāt /
vijñānavarjyāḥ skaṃdhā iti /
apāyādiṣv api vijñānaṃ na catasṛṣu saṃgṛhītaṃ
ci'i phyir zhe na /
cig car du rten la sogs pa nyid du mi rung ba'i phyir ro /
de lta bas na rnam par shes pa gnas pa bzhi bshad pa dag tu rnam shes 'ba' zhig logs shig tu gnas par ma bshad do /
de bzhin du gdul ba'i skye bo la ltos nas rnam par shes pa gnas pa mdo kha cig las ni gzhan du 'byung ba la /
'di las kyang gzhan du 'byung bas de'i phyir gzhan yang bcom ldan 'das kyis rnam par shes pa gnas pa bzhi ni zhing gi ngo bor zhes bya ba rgyas par smos te /
bcom ldan 'das kyis rnam par shes pa gnas pa bzhi po gzugs dang tshor ba dang 'du shes dang 'du byed kyi ngo bo nyid dag ni rnam par shes pa'i zhing gi ngo bor bstan la nye bar len pa dang bcas pa'i rnam par shes pa rang gi sa pa'i sred pas sred pa dang bcas pa rgyud thams cad du gtogs pa zad par ni sa bon gyi ngo bo kho nar bstan gyi sa bon nyid sa bon gyi zhing gi ngo bor rnam par gzhag par gyur pa ma yin te /
'jig rten na sa bon gyi zhing gi ngo bor rnam par 'jog par byed pa ni med do /
chos gang dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni gzugs la sogs pa'i chos gang dag rnam par shes pa dang lhan cig 'dug pa de dag kho na zhing gi ngo bor shin tu legs pa yin te /
zhing ni 'jig rten na sa bon dang lhan cig 'dug pa yin par snang ngo /
rnam par shes pa ni rnam par shes pa dang lhan cig 'dug pa ma yin te /
cig car 'byung ba med pa'i phyir ro /
'o na ni 'das pa dang ma 'ongs pa'i gzugs la sogs pa rnam par shes pa gnas pa ma yin par 'gyur ro zhe na /
'das pa dang ma 'ongs pa de dag kyang bdag nyid ji lta ba bzhin du rnam par shes pa 'das pa dang ma 'ongs pa rnams kyi gnas pa yin no /
de lta bas na rnam par shes pa gnas pa ni rang gi sa pa'i zag pa dang bcas pa'i gzugs la sogs pa thams cad yin pa kho na'o zhes bya ba khong du chud par bya'o /
mu dang po ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba la bdun dag tu rnam par shes pa gang yin pa'o zhes bya ba ni rnam par shes pa gnas pa bdun ni phung po lnga'i rang bzhin yin pa'i phyir der rnam par shes pa bsdus kyi bzhi por ni ma yin te /
der rnam par shes pa ma smos pa'i phyir ro /
rnam par shes pa ma gtogs pa'i phung po rnams so zhes bya ba ni ngan song la sogs pa na yod pa'i rnam par shes pa yang bzhir yang ma bsdus la bdun du yang ma yin te /
na saptasu apāyādiṣu vijñānaparibhedenāgrahaṇāt /
saptasu catvāraḥ skaṃdhā iti /
saptasu vijñānasthitiṣu ye vijñānavarjyāś catvāraḥ skamdhā uktāḥ /
te catasṛṣv api vijñānasthitiṣu saṃgṛhītāḥ
ngan song la sogs pa na rnam par shes pa 'joms par byed pas ma smos pa'i phyir ro /
bdun dag tu phung po bzhi rnams so zhes bya ba ni rnam par shes pa gnas pa bdun dag tu rnam par shes pa ma gtogs pa'i phung po bzhi bshad pa gang dag yin pa de dag ni rnam par shes pa gnas pa bzhir yang bsdus pas gnyi gar yang bsdus pa yin te /
ubhayātrāpi saṃgṛhītāḥ ity tṛtīyā koṭiḥ /
caturthy etān ākārān sthāpayitveti /
apāyeṣu caturthe dhyāne bhavāgre ca yad vijñānam anāsravāś ca dharmāḥ
mu gsum pa yin no /
bzhi par rnam pa de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni ngan song rnams dang bsam gtan bzhi pa dang srid pa'i rtse mo na yod pa'i rnam par shes pa gang yin pa dang zag pa med pa'i chos rnams so /
(III /
8cd, 9) yac caitad gatyādibhedabhinnam iti /
ādiśabdena bhājanāṃtarābhavabhūmyādir gṛhyate
'gro ba la sogs pa'i bye brag gis tha dad pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni snod dang srid pa bar ma dang sa la sogs pa bsdu'o /
jarāyur yena mātuḥ kukṣau garbho veṣṭitas tiṣṭhati /
tasmāj jātā jarāyujāḥ
mngal ni gang gis ma'i ltor bu dkris shing 'dug pa'o /
de las skyes pa ni mngal nas skye ba yin no /
bhūtasaṃsvedajā iti /
bhūtānāṃ pṛthivyādīnāṃ saṃsvedād dravatvalakṣaṇāj jātā bhūtasaṃsvedajāḥ
'byung ba'i drod gsher las skye ba zhes bya ba ni sa la sogs pa 'byung ba rnams kyi drod gsher te /
brlan pa'i mtshan nyid las skyes pa ni 'byung ba'i drod gsher las skyes pa rnams yin no /
avikalāś cakṣurindriyādyavaikalyāt /
ahīnendriyāḥ kāṇavibhrāntāder abhāvāt /
sarvāṅgair upetā hastapādādibhiḥ /
sarvaiś ca pratyaṃgair aṃgulyādibhir upetāḥ
dbang po ma tshang ba ma yin pa ni mig gi dbang po la sogs pa ma tshang ba med pa'i phyir ro /
dman pa ma yin pa ni zhar ba dang yo ba la sogs pa med pa'i phyir ro /
yan lag thams cad dang ldan pa ni lag pa dang rkang pa la sogs pa dang ngo /
sakṛd upajāyaṃte /
na kalalādyanupūrvyā aṇḍājādivat /
upapādane upapattau sādhukāritvāt /
śuklaśoṇitādyanupādānena sakṛd upajātatvāt /
upapādukā ity ucyaṃte /
krauṃcīnirjātāv iti vistaraḥ /
bhinnayānapātrau kila vaṇijau samudratīre krauṃcīṃ samabhigatau /
tato nirjātau śailopaśailau sthavirāv iti /
paṃcālarājasyeti /
tasya mahādevyāḥ paṃcāṇḍaśatāni jātāni
nying lag thams cad dang ldan pa ni sor mo la sogs pa dang ngo /
cig car du skye ba ni sgo nga las skye ba la sogs pa bzhin du nur nur po la sogs pa'i rim gyis ma yin pa'o /
skye zhing 'byung ba la mdzes par byed pa'i phyir te /
khu chu dang khrag la sogs pa rgyur ma byas par cig car du skyes pa'i phyir rdzus te skye ba rnams zhes bya'o /
khrung khrung mo las skyes pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni tshong pa gru chag pa dag cig rgya mtsho'i ngogs su khrung khrung mo dang 'dus pa las de las btsas pa gnas brtan brag dang nye brag ces bya ba yin no zhes grag go /
tena rājñā maṃjūṣāyāṃ prakṣipya gaṃgāyām avavāhitāni /
licchavirājena sāṃtaḥpureṇa snāyatā sā maṃjūṣohyamānā dṛṣṭā udghāṭitā ca
rgyal po lnga len gyi zhes bya ba ni de'i btsun mo chen mo las sgo nga lnga brgya byung ba dang rgyal po des sgram gyi nang du bcug ste chu bo gang g'a la bskur ba dang; li tstsha b'i'i rgyal po btsun mo dang bcas te khrus byed pas sgram chus khyer ba mthong ste /
tasyāṃ paṃcaśatāni dārakāṇāṃ dṛṣṭāni gṛhītāni ceti phye ba dang de'i nang na bu lnga brgya 'dug pa mthong nas blangs so zhes bya ba yin no /
māṃdhātṛprabhṛtayaḥ saṃsvedajāḥ /
kathaṃ /
upoṣadhasya kila rājño mūrdhni piṭako jātaḥ /
tasya vṛddher anvayāt paripākānvayāt paribhedānvayād dārako jātah
nga las nu la sogs pa ni drod gsher las skyes pa yin no /
ji lta zhe na rgyal po bsnyen gnas pa'i spyi bo nas 'bur 'bur po zhig skyes pa de rim gyis skyes shing rim gyis smin cing rim gyis rdol ba las bu cig skyes pa de nga las nu zhes bya ba ste drod gsher las skye ba yin no /
so 'yaṃ māndhāteti saṃsvedajo bhavati /
rājñaḥ khalv api māṃdhātur jānūpari piṭakau jātau tayor vṛddher anvayāt pūrvavad yāvad dārakau jātau /
tāv imau cārūpacārau /
brahmadattasya kila rājña urasi piṭako jātaḥ /
tasya vṛddher anvayāt pūrvavad yāvad dārikā jātā
rgyal po nga las nu'i pus mo gnyis kyi steng nas kyang 'bur 'bur po zhig skyes te /
de gnyis rim gyis skye ba la sogs pa las byung ba ni mdzes pa dang nye mdzes zhes bya ba de gnyis yin no zhes grag go /
rgyal po tshangs pa byin gyi brang nas 'bur 'bur po zhig skyes pa de snga ma bzhin du rim gyis 'phel ba la sogs pa las bu mo byung ba de ni thi ba'i phreng can ma zhes bya'o zhes grag go /
seyaṃ /
kapotamālinīti /
āmrapāly api kadalīstaṃbhāj jāteti śrūyate /
prāthamakalpikā iti /
prāg āsan rūpivat sattvā iti vacanāt /
suparṇī garuḍaḥ /
pretānāṃ jarāyujatvasiddhyartham ucyate /
āyuṣmata iti vistaraḥ /
kathaṃ gamyate jarāyujatvasiddhyartham iti /
rātrau paṃcatāṃ janitveti vacanāt /
nanu ca sutarām upapādukatvasiddhyartham iti gamyate /
paṃca rātrau /
divā paṃca tathāparān
aa mra skyong ma yang chu shing gi sdong po las skyes so zhes grag go /
bskal pa dang po pa rnams zhes bya ba ni /
sngar byung sems can gzugs can bzhin /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
'dab bzangs ni nam mkha' lding ngo /
yi dags rnams mngal nas skye ba nyid yin par grub par bya ba'i phyir tshe dang ldan pa zhes bya ba rgyas par smras so mngal nas skye ba nyid yin par grub par bya ba yin par ci mngon zhe na /
mtshan mo bu lnga skyes nas zhes 'byung ba'i phyir ro /
bdag gis mtshan mo bu lnga dang /
de bzhin nyin mo gzhan lnga dag /
nāsti tṛptis tathāpi me iti vacanāt /
jarāyujair hi bhakṣitais tṛptir bhavet /
jarāyujasiddhyartham eva /
nopapādukasiddhyarthaṃ /
rātrau paṃcānāṃ sakṛjjanma divā capareṣāṃ (Abhidh-k-vy 266) paṃcānāṃ na virudhyate
bskyed nas de dag zos mod kyi /
'on kyang bdag ni tshim pa med /
ces 'byung ba'i phyir ches rdzus te skye ba nyid yin par grub par bya ba ma yin nam mngal nas skyes pa dag zos pas ni tshim par 'gyur ro zhe na /
mngal nas skye ba nyid yin par grub par bya ba kho na yin gyi /
rdzus te skye ba yin par grub par bya ba ni ma yin no /
mtshan mo yang lnga cig car 'byung la /
tāvatkālena tadātmabhāvaparipūritaḥ /
krameṇāpi ca rātrau paṃcānāṃ divāpareṣāṃ paṃcānāṃ janma na virudhyate
nyin mo yang gzhan lnga 'byung ba la 'gal ba dag med de dus de tsam gyis lus yongs su brtas par 'gyur ro /
rim gyis mtshan mo yang lnga nyin mo yang lnga bskyed pa la 'gal ba med de /
sattvajātiḥ sā tādṛśī karmaṇāṃ cāciṃtyo vipāka iti sems can gyi rigs de de 'dra zhing las rnams kyi rnam par smin pa yang bsam gyis mi khyab pas so /
abhipravṛddhajighāṃsādoṣatvāt tu nāpi tṛptir astīti /
prāptopapattivaśitvo 'pīty anena jarāyujopapattau karmabalātkārayogaṃ darśayati
bkres pa shas che ches pa'i nyes pas ni tshim pa med do /
skye ba la dbang thob pa zhes bya ba 'dis ni mngal nas skye ba'i skye bar las kyi nan gyis mnan pa mi rung bar ston par byed do /
yathānyatīrthyā apabhāṣanta iti /
anyatīrthyā maskariprabhṛtayaḥ /
yathoktaṃ nirgranthaśāstre ṛddhiṃ bhadanta ko darśayti
gzhan mu stegs kha zer ba zhes bya ba la gzhan mu stegs dag ni ma ska ri la sogs pa ste /
gcer bu'i bstan bcos las ji skad du btsun pa su zhig rdzu 'phrul ston par bgyid lags /
māyāvī gautama iti /
tathā bhagavantam evoddiśyānyatroktaṃ /
kalpaśatasyātyayād evaṃvidho loke māyāvī prādurbhūya māyayā lokaṃ bhakṣayatīti
sgyu ma mkhan goo ta ma yin no zhes 'byung ba dang de bzhin du bcom ldan 'das kho na la gzhan du bskal pa brgya 'das nas /
sgyu ma mkhan 'di lta bu 'jig rten du byung nas sgyu mas 'jig rten za'o zhes zer ba 'byung ste nye bar 'tsho'o zhes bya ba'i tha tshig go /
upajīvatīty arthaḥ /
bāhyabījābhāvād iti /
bāhyasya śukaśoṇitakardamāder abhāvād ity arthaḥ ādhiṣṭhānikīm iti /
yad adhitiṣṭhati idam evaṃ bhavatv iti tad adhiṣṭhānaṃ
phyi'i sa bon med pa'i phyir zhes bya ba ni phyi'i khu chu dang khrag gi 'dam rdzab la sogs pa med pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
byin gyis brlabs pas byung ba zhes bya ba ni 'di 'di ltar gyur cig ces byin gyis rlob pa gang yin pa de ni byin gyis brlab pa'o /
tat prayojanam asyās tatra vā bhavā ṛddhir ādhiṣṭhānikī 'di la dgos pa de yod pa'am de las byung ba'i rdzu 'phrul ni byin gyi rlabs las byung ba ste /
tām icchatāṃ bauddhānāṃ na yukta eṣa parihāra iti /
katamaḥ /
ya uktaḥ /
śarīradhātūnām avasthāpanārtham iti /
praśnāt praśnāntaram utpadyata iti /
atha kimarthaṃ caramabhaviko bodhisattva iti praśna ukto vistareṇa /
tatra coktaṃ /
śarīradhātūnām avasthāpanārtham iti vistaraḥ /
tasmāt praśnād idaṃ praśnāntaram upajāyate /
yady upapādukānām iti vistaraḥ /
kāyanidhanaṃ kāyanāśaḥ /
upapādukaḥ suparṇī upapādukaṃ nāgam iti viśeṣaṇadvayaṃ kimarthaṃ /
kim anupapādukā api suparṇino nāgāś ca santi /
santīty āhuḥ /
caturvidhā hi garuḍā nāgāś cāṃḍajādibhedāt
de yin par 'dod pa'i sangs rgyas pa rnams la ni lan de rigs pa ma yin no /
gang zhig ce na /
ring bsrel sku gdung rnams gzhag pa'i phyir zhes bshad pa gang yin pa'o /
dri ba las dri ba gzhan 'byung ste zhes bya ba ni 'o na ci'i phyir srid pa tha ma pa'i byang chub sems dpa' zhes bya ba dri ba rgyas par smos la de yang ring bsrel sku gdung rnams gzhag pa'i phyir zhes bya ba rgyas par bshad pa'i dri ba de las dri ba gzhan gal te rdzus te skye ba rnams zhes bya ba rgyas pa 'di 'byung ngo /
lus zhig pa ni shi ba'i lus so /
rdzus te skye ba'i nam mkha' lding gis rdzus te skye ba'i klu zhes bya ba khyad par gnyis ci'i phyir smos /
ci rdzus te skye ba ma yin pa'i nam mkha' lding dang klu dag kyang yod dam zhe na smras pa yod de /
nam mkha' lding dang klu rnams ni sgo nga las skyes pa la sogs pa'i bye brag gis rnam pa bzhi'o /
de dag gi nang na rdzus te skye ba rnams ni rab yin no /
teṣām upapādukā uttamāḥ /
saṃsvedajā upottamāḥ /
jarāyujā madhyāḥ aṇḍajā jaghanyāḥ
drod gsher las skye ba rnams ni rab 'og yin no /
mngal nas skye ba rnams ni 'bring yin no /
sgo nga las skye ba rnams ni tha ma yin no /
tatropapādukaḥ suparṇī sarvān upapādukādīn uddharati bhakṣārthaṃ de la nam mkha' lding rdzus te skye bas ni rdzus te skye ba la sogs pa thams cad bza' ba'i phyir 'byin to /
saṃsvedajas trīn saṃsvedajādīn /
jarāyujo dvau jarāyujāṇḍajau /
aṇḍajo 'ṇḍajam eveti varṇayanti
drod gsher las skye bas ni drod gsher las skye ba la sogs pa gsum mo /
mngal nas skye bas ni mngal nas skye ba dang sgo nga las skye ba dang gnyis so /
sgo nga las skye ba ni sgo nga las skye ba kho na'o zhes brjod do /
yāvan na mṛta iti /
yadā jīvati /
tadā tan māṃsādi nāntardhīyata iti nidarśitaṃ bhavati
ji srid ma shi ba'i bar du zhes bya ba ni ji srid gson pa de srid du de'i sha la sogs pa mi snang bar mi 'gyur ro zhes ston pa yin no /
na punar mṛtasyāsya tṛpyatīti /
na punar mṛtenānena tṛpyatīty arthaḥ
shi ba des tshim par 'gyur ba ni ma yin no zhes bya ba ni shi zin pa des tshim par mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tṛpipūrau vibhāṣeti vibhāṣāṣaṣṭhīṣyate /
tasya mṛtasyākāśasyeva bhakṣitasya mānsapiṇḍāntardhānān na tṛpyatīty avagantavyaṃ
sha'i gong bu mi snang bar 'gyur ba'i phyir shi ba nam mkha' dang 'dra ba zos pa des de tshim par mi 'gyur ro zhes bya bar khong du chud par bya'o /
des ni 'gro ba gnyis zhes bya ba ni dmyal ba'i 'gro ba dang lha'i 'gro ba'o /
sā hi dve gatī iti narakagatir devagatiś ca /
tisṛṇāṃ ca pradeśa iti /
tiryakpretamanuṣyagatīnāṃ /
(III /
10) gatyantarālatvāt /
gatyor antarālatvāt /
nanu cāvyākṛtaiva gatir iṣyate
gsum gyi phyogs zhes bya ba ni dud 'gro dang /
yi dags dang mi'i 'gro ba rnams kyi'o /
'gro ba bar ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'gro ba gnyis kyi bar ma yin pa'i phyir ro /
'gro ba go lung du ma bstan pa kho na yin par 'dod pa ma yin nam /
upapattibhavaś caikāṃtena kliṣṭaḥ /
maraṇabhavo 'pi kadācit kuśalaḥ kliṣṭo vā bhavati
skye ba'i srid pa ni gcig tu nyon mongs pa can yin la /
'chi ba'i srid pa yang res 'ga' dge ba'am nyon mongs pa can du 'gyur te /
na gatiḥ /
kathaṃ tayor gatiśabdam adhyāropya gatyantarālatvād ity ucyate
'gro ba ma yin na ji ltar de gnyis la 'gro ba zhes bya ba'i sgrar btags nas 'gro ba'i bar ma yin no zhes bya zhe na /
naiṣa doṣaḥ /
maraṇopapattibhavayor anivṛtāvyākṛtānāṃ nikāyasabhāgajīvitendriyajātyādīnāṃ (Abhidh-k-vy 267) gatisvabhāvānāṃ tatkāle vidyamānatvāt /
kāmarūpadhātvoś ca kāyendriyasyāpy avaśyaṃ bhāvāt /
na copapattivan maraṇabhavo 'vaśyaṃ kliṣṭo nāpy avaśyaṃ kuśalaḥ /
tasmāt teṣu gatiśabdam āropya gatyaṃtarālatvād ity uktaṃ
'di ni nyes pa med de /
de'i tshe 'chi ba dang skye ba dag gi srid pa dag ni ma bsgribs la lung du ma bstan pa ris mthun pa dang srog gi dbang po dang skye ba la sogs pa 'gro ba'i ngo bo nyid dag kyang yod pa'i phyir la 'dod pa dang gzugs kyi khams na ni lus kyi dbang po yang gdon mi za bar yod pa'i phyir ro /
'chi ba'i srid pa yang skye ba'i srid pa bzhin du nyon mongs pa can du nges pa yang ma yin la /
dge bar nges pa yang ma yin te /
de lta bas na de dag la 'gro ba zhes bya ba'i sgrar btags nas 'gro ba'i bar ma yin pa'i phyir ro zhes bshad do /
pade gatyarthatvād iti /
pada gatāv iti paṭhyate /
tenopapannaśabdasyopagatārthaṃ darśayati /
nopapanno 'ntarābhavaḥ /
kiṃ tarhi /
upapadyamāna iti /
abhivyaktiḥ samāptiś ceti /
ākṣepakeṇa karmaṇā nikāyasabhāgasyābhivyaktiḥ paripūrakaiḥ parisamāptiḥ /
sarvasmiṃ janmani karmadvayasya vyāpārāt /
ekaṃ janmākṣipaty ekam anekaṃ paripūrakam iti vacanāt /
atha vā yatra deśe ākṣiptasya karmaṇā nāmarūpasya vipākasya prādurbhāvo 'bhivyaktiḥ /
ṣaḍāyatanapūrtiś ca samāptiḥ /
sa deśo 'vagantavyaḥ /
(III /
11, 12) vrīhisaṃtānasādharmyād iti vistaraḥ /
saṃbadhnaṃs tānaḥ saṃtāno vrīheḥ saṃtāno vrīhisaṃtānaḥ /
tena sādharmyād na vicchinnasya bhavasyodbhavo bhavati /
yato 'paiti /
yatra cotpadyate /
tadantarālasaṃtānavartirūpapūrvakam upapattibhavarūpaṃ
srid pa bar ma byung ba min /
'o na ci zhe na /
'byung ba zhes bya'o /
mngon zhing rdzogs pa'o zhes bya ba ni 'phen par byed pa'i las kyis ni ris mthun pa mngon la rdzogs par byed pa dag gis ni rdzogs pa yin te /
skye ba gcig ni gcig gis 'phen /
rdzogs par byed pa du ma yin /
zhes 'byung bas skye ba thams cad la las gnyis bya ba byed pa'i phyir ro /
yul gang du ming dang gzugs las kyis ji ltar 'phangs pa bzhin 'byung zhing mngon la skye mched drug tshang zhing rdzogs pa de ni bgrod par bya ba'i yul yin no /
'bru yi rgyun dang chos mthun phyir /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba la 'brel zhing 'phel ba ni rgyun to /
'bru'i rgyun ni 'bru'i rgyun te /
de dang chos mthun pa'i phyir srid pa chad pa las byung ba ma yin no /
skye ba'i srid pa'i gzugs ni gang dang 'bral ba dang gang du 'byung ba de dag gi bar ma'i rgyun la yod pa'i gzugs sngon du 'gro ba can yin te /
rang gi nye bar len pa gzugs kyi rgyun gyi ngo bo'i ngo bo nyid can yin pa'i phyir /
svopādānarūpasaṃtānarūpasvabhāvatvāt /
vrīhisaṃtānapaścāttararūpavat /
saṃtānavartināṃ hi dharmāṇām avicchedena deśāntarotpattyā deśāntareṣu prādurbhāvo dṛṣṭaḥ /
tadyathā vrīhisaṃtānasya /
vrīhisaṃtānapaścāttararūpaṃ hi yato deśāntarād apaiti /
yatra ca deśāṃtara utpadyate /
tadantarālasaṃtānavartirūpapūrvakam utpadyate /
kṣaṇikavādināṃ hy ayam asmākaṃ siddhāntaḥ /
yadā grāmād grāmāṃtaraṃ nīyate vrīhiḥ /
na sa viṛhiḥ pūrvatra grāme nirudhya tadgrāmāntarāle 'nutpadyamāno 'nekayojanāntarite 'pi grāmāntara utpadyate /
kiṃ tarhi /
nirantarākāśadeśotpādanirodhakrameṇotpadyate grāmāntare /
tac ca svopādānarūpasaṃtānarūpasvabhāvaṃ /
tathopapattibhavarūpam apy utpadyata iti /
atrācāryaguṇamatiḥ saha śiṣyeṇācāryavasumitreṇa svanikāyānurāgabhāvitamatir vyākhyānavyāpāram apāsya pratyavasthānapara eva vartate /
vayam iha śāstrārthavivaraṇaṃ praty ādriyāmahe /
na tad dūṣaṇaṃ /
niḥsāratvāt bahuvaktavyabhayāc ca /
bhaviṣṇur bhavanaśīlaḥ /
vicchinno 'pīti vistaraḥ /
ādarśādiṣu bimbāt pratibimbam iti /
ādarśodakādiṣu bimbān mukhāt pratibimbaṃ mukhacchāyārūpaṃ vicchinnam utpadyamānaṃ dṛṣṭam ity anenānaikāntikatām udgrāhayati /
pratisādhanaṃ vā karoti /
yato 'paiti /
yatra cotpadyate /
na tadantarālasaṃtānavartirūpapūrvakam upapattibhavarūpaṃ
'bru'i rgyun phyis 'byung ba'i gzugs lta bu'o /
rgyun gyis 'byung ba'i chos rnams ni rgyun mi 'chad par yul gzhan du 'byung ba'i sgo nas yul gzhan dag tu 'byung ba mthong ste /
dper na 'bru'i rgyun lta bu'o /
'bru'i rgyun phyis 'byung ba'i gzugs ni yul gzhan gang dang 'bral ba dang yul gzhan gang du 'byung ba de dag gi par ma'i rgyun la yod pa'i gzugs sngon du 'gro ba can du 'byung ste /
'di ni kho bo cag skad cig mar smra ba rnams kyi grub pa'i mtha' yin no /
gang gi tshe 'bru grong nas grong gzhan du khyer ba na 'bru de grong snga mar 'gags nas grong de gnyis kyi bar du mi 'byung bar dpag tshad du mas bcad pa'i grong gzhan du 'byung ba ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
nam mkha'i phyogs su skye ba dang 'gag pa bar ma pa'i rim gyis grong gzhan du 'byung la /
de yang rang gi nye bar len pa gzugs kyi rgyun gyi ngo bo'i ngo bo nyid can yin pa ltar skye ba'i srid pa'i ngo bo yang de dang 'dra bar 'byung ngo /
'di la slob dpon yon tan blo gros ni slob ma slob dpon dbyig bshes dang bcas te /
rang gi sde pa la blo zhen cing goms pas rnam par 'chad pa'i las btang ste rgol ba lhur len pa 'ba' zhig la 'jug go /
bdag ni 'di la bstan bcos kyi don dpyad pa 'ba' zhig la 'bad kyi ched mi che ba'i phyir dang tshig mangs su dogs pa'i phyir de sun 'byin pa la ni ma yin no /
tshul can ni ngang tshul can no /
chad nas 'byung ba yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba la me long la sogs pa dag gi nang du gzugs las gzugs brnyan lta bu'o zhes bya ba ni me long la sogs pa'i nang du gzugs gdong las gzugs brnyan gdong 'dra ba'i ngo bo chad nas 'byung ba mthong ste /
'dis ni ma nges pa nyid du ston par byed do /
yang na phyir sgrub par byed pa yin te /
skye ba srid pa'i gzugs ni gang dang 'brel ba dang gang du 'byung ba de dag gi bar ma'i rgyun la yod pa'i gzugs sngon du 'gro ba can ma yin te /
svopādānarūpasaṃtānarūpasvabhāvatvāt /
(Abhidh-k-vy 268) pratibimbarūpavad iti
rang gi nye bar len pa gzugs kyi rgyun gyi ngo bo'i ngo bo nyid can yin pa'i phyir gzugs brnyan gyi gzugs lta bu'o zhes bya ba yin no /
pratibimbaṃ nāmānyad evotpadyate dharmāntaram ity asiddham etad iti /
bimbasāmarthyād eva tatrārśādiṣu pratibimbākāraṃ bhrāntaṃ vijñānam utpadyata ity ācāryasyābhiprāyaḥ /
na tatra pratibhiṃbaṃ nāma kiṃcid astīty anena dharmyasiddhiṃ nāma dṛṣṭāntadoṣaṃ darśayati /
tasmān nānaikāntatāsti /
na caitat pratisādhanaṃ sādhv iti /
siddhāv api ca satyām /
asāmyād anidarśanam iti /
pratibimbasya dravyasattvena siddhāv api satyām asāmyād dārṣṭāntikenānidarśanam anudāharaṇaṃ pratibimbakam iti
gzugs brnyan zhes bya ba kha dog gi khyad par gzhan kho na zhig 'byung ngo zhes bya ba de ni ma grub pa zhes bya ba la /
slob dpon gyi dgongs pa ni me long la sogs pa de la gzugs kyi mthu kho nas 'khrul pa'i shes pa gzugs brnyan gyi rnam pa can skye'i de la gzugs brnyan zhes bya ba ni chung zad kyang med do snyam pa yin te /
'dis ni dpe'i skyon chos can ma grub pa zhes bya ba ston par byed do /
de lta bas na ma nges pa nyid kyang med la phyir bsgrub pa de yang bzang po ma yin no /
grub tu zin kyang mi 'dra ba'i phyir dpe ma yin no zhes bya ba ni gzugs brnyan rdzas su yod pa nyid du grub tu zin kyang dngos dang mi 'dra ba'i phyir dpe ma yin te /
dper brjod du mi rung ngo /
kathaṃ tāvad asiddham iti /
tāvacchabdaḥ krame /
asiddhatāyuktiṃ tāvad darśayann āha
re zhig ji ltar na ma grub ce na zhes bya ba la /
re zhig ces bya ba'i sgra ni rim mo /
re zhig ma grub pa nyid kyi rigs pa bstan pa'i phyir /
sahaikatra dvayābhāvād iti vistaraḥ gcig na lhan cig gnyis med phyir /
zhes bya ba rgyas par smos te /
tatraiva hi ādarśadeśe ādarśarūpaṃ dṛśyate pārśvasthitena na pratibimbakaṃ /
pratibiṃbakaṃ ca tatraiva dṛśyate 'bhimukhāvasthitena nādarśarūpaṃ /
na caikatradeśe upādāyarūpadvayasyāsti sahabhāvaḥ /
kiṃ kāraṇaṃ /
āśrayabhūtabhedāt /
āśrayabhūtāni hi taryor bhinnānīti /
nāsty ādarśarūpāśrayabhūtair avaṣṭabdhe deśe pratibimbakarūpāśrayabhūtānāṃ tatrāvakāśaḥ /
ato nopādāyarūpadvayasyāsti saṃbhavaḥ
me long gi yul de nyid na blo na 'dug pas ni me long gi gzugs mthong gi gzugs brnyan ma yin la de nyid na mdun na 'dug pas ni gzugs brnyan mthong gi me long gi gzugs ma yin te /
yul gcig na rgyur byas pa'i gzugs gnyis lhan cig 'dug pa med do /
ci'i phyir zhe na rten gyi 'byung ba tha dad pa'i phyir ro /
de gnyis kyis rten gyi 'byung ba rnams tha dad pas me long gi gzugs brnyan gyi rten gyi 'byung ba rnams kyis non pa'i yul der gzugs brnyan gyi gzugs kyi rten gyi 'byung ba rnams kyi go skabs med de /
de'i phyir rgyur byas pa'i gzugs gnyis 'byung ba med do /
tad evaṃ yugapad vijñānadvayasyābhāvāt /
upādāyarūpadvayasya caikatra sahabhāvābhāvāt
de lta bas na de ltar rnam par shes pa cig car med pa'i phyir dang rgyur byas pa'i gzugs gnyis kyang gcig tu 'byung ba med pa'i phyir de ni cung zad kyang med do zhes bya bar ston to /
na tat kiṃcid astīti darśayati /
yatraiva hi deśe ādarśarūpaṃ dṛśyate /
iti bhimbakaṃ ca tatraiva /
na tv anyatra /
ko doṣa ity āha /
na caikatra rūpadvayasyāsti sahabhāva iti /
pūrvavad vādcyaṃ /
atha vā /
sahaikatra dvayābhāvād ity asya sūtrasyāyam arthaḥ /
ekatra rūpe puruṣadvayasya paśyata evābhāvāt sahadarśanasya pratibimbam asiddham iti vākyadhyāhāraḥ /
katham ity āha /
digbhedavyavasthitaiḥ puruṣair ekair uttaradigvyavasthitair itarair dakṣiṇadigvyavasthitaiḥ /
ekasmiṃ vāpyambudeśe ekasmiṃs taṭākajaladeśe /
svābhimukhadeśasthitānāṃ rūpāṇāṃ dakṣiṇataṭordhvasthitāni rūpāṇy uttaradigvyavasthitapuruṣasvābhimukhasthāni uttarataṭordhvasthitāny api rūpāṇi dakṣiṇadigvyavasthitapuruṣasvābhimukhasthāni /
teṣām ubhayeṣāṃ /
kiṃ pratibimbakaṃ anyonyam upalabhyate /
uttaradigvyavasthitair dakṣiṇataṭādhaḥ pratibimbakam upalabhyate /
dakṣiṇadigvyavasthitair apy uttarataṭādhaḥ pratibiṃbakam upalabhyate
gal te yul gang na me long gi gzugs snang ba de nyid na gzugs brnyan yang snang gi gzhan na ni ma yin na nyes pa ci yod ce na smras pa /
gcig na gzugs gnyis lhan cig 'byung ba ni med do zhes snga ma bzhin du brjod par bya'o /
rnam pa gcig tu na /
gcig na lhan cig gnyis med phyir /
zhes bya ba'i mdo'i don ni 'di yin te /
gzugs gcig la lta ba po skyes bu gnyis kyis lhan cig mthong ba med pa'i phyir gzugs brnyan ma grub pa'o zhes bya bar tshig khong nas drang ngo /
ji lta zhe na /
smras pa phyogs tha dad pa na gnas pa ste /
kha cig byang phyogs na gnas pa rnams dang kha cig lho phyogs na gnas pa'i mi rnams kyis mtshe'u'i chu'i yul gcig na ste /
mtshe'u'i nang gi phyogs gcig na rang gi mdun rol gyi yul na gnas pa'i gzugs lho phyogs kyi ngogs kyi kha na 'dug pa'i gzugs rnams ni byang phyogs kyi ngogs na 'dug pa'i skyes bu'i rang gi mdun rol na gnas pa yin la /
byang phyogs kyi ngogs kyi kha na 'dug pa'i gzugs rnams kyang lho phyogs na 'dug pa'i skyes bu'i rang gi mdun rol na gnas pa yin te de rnams kyi'o /
ci zhe na /
gzugs brnyan phan tshun dmigs te tshig gi don ni byang phyogs na 'dug pa rnams kyis kyang lho phyogs kyi ngogs kyi gting na gzugs brnyan dmigs la lho phyogs na 'dug pa rnams kyis kyang byang phyogs kyi ngogs kyi gting na gzugs brnyan dmigs kyi /
evam anyonyam upalabhyate /
na tūbhayaṃ yugapad upalabhyate iti vākyārthaḥ /
na hi svataṭādhaḥ pratibiṃbakaṃ ekataṭasthaiḥ samantato 'pi vāpījalaṃ paśyadbhir upalabhyate /
tataḥ kim iti ced ata āha /
na tv ekatra rūpe ghaṭe paṭe vā dvayoḥ paśyatoḥ puruṣayoḥ sahadarśanaṃ (Abhidh-k-vy 269) na bhavati /
bhavaty evety arthaḥ /
iha tu na bhavati sahadarśanam ity ato na tatra rūpāntarotpattir yukteti
gnyi ga cig car dmigs pa ni ma yin no zhes bya ba yin te /
rang rol gyi ngogs kyi gting gi gzugs brnyan ni ngogs de na 'dug pa mtshe'u'i chu ril gyis mthong ba rnams kyis kyang mi dmigs so /
gal te des na ci zhe na /
de'i phyir smras pa /
bum pa'am ras yug gi gzugs gcig la lta ba po skyes bu gnyis kyis lhan cig mi mthong ba ni ma yin te /
mthong ba kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
'dir ni lhan cig mthong ba ma yin te /
de'i phyir der gzugs gzhan zhig 'byung bar ni rigs pa ma yin no; /
atha vāsyāyam arthaḥ /
chāyātapayoś ca dvayos sahaikatrabhāvo na dṛṣṭo loke /
yatra chāyā bhavati maṇḍape 'nyatra vā /
na tatrātapaḥ /
yatra vātapo bhavaty abhyavakāśe /
na tatra chāyā /
upalabhyate ca chāyāstha ādarśe sūryasya pratibimbakam iti /
kathaṃ /
taṭāke sūryapratibiṃbakam utpadyate /
tattaṭākataṭasthe ca chāyāvati maṇḍape ādarśaḥ sthāpyate
rnam pa gcig tu na 'di'i don ni 'di yin te /
'jig rten na grib ma dang nyi ma gnyis kyang lhan cig 'byung ba ma mthong ste /
'dun khang ngam gzhan na yang rung gang na grib ma yod pa de na nyi ma med la /
bla gab med pa gang na nyi ma yod pa de na grib ma med na /
grib ma na 'dug pa'i me long gi nang na nyi ma'i gzugs brnyan yang dmigs so /
ji lta zhe na /
mtshe'u'i nang du ni nyi ma'i gzugs brnyan yang 'byung la /
tatrādarśake taṭākasthasya sūryapratibiṃbakasyāparaṃ pratibiṃbakam utpadyate /
taṭāke ca yat sūryapratibhimbakaṃ
mtshe'u de'i ngogs na yod pa'i 'dun khang grib ma can gyi nang du me long zhig bzhag na me long de'i nang du nyi ma'i gzugs brnyan mtshe'u na 'dug pa de'i gzugs brnyan gzhan zhig kyang 'byung bar 'gyur ro /
tat sūryasamuttham ity avaśyam /
ātapasvabhāvam ity abhyupagaṃtavyaṃ /
yac cāparam ādarśe pratibimbakaṃ
mtshe'u'i nang gi nyi ma'i gzugs brnyan gang yin pa de yang nyi mas kun nas bslang ba yin pas gdon mi za bar nyi ma'i ngo bo nyid yin par khas blang bar bya dgos la /
tad ātapasvabhāvapratibiṃbakasamuttham ity etad apy avaśyam ātapasvabhāvam abhyupagaṃtavyam /
evaṃ sati chāyātapayoḥ sahasvabhāvaḥ syāt
me long gi nang du gzugs brnyan gzhan 'byung ba gang yin pa de yang nyi ma'i ngo bo nyid kyi gzugs brnyan gyis kun nas bslang ba yin pas 'di yang gdon mi za bar nyi ma'i ngo bo nyid yin par khas blang bar bya dgos so /
na cānyatra loke chāyātapayoḥ sahabhāva iti /
na yukto 'sya pratibiṃbakasya tatra prādurbhāvaḥ /
kūpa ivodakam iti
de lta yin dang grib ma dang nyi ma dag lhan cig na 'dug par 'gyur ba zhig na 'jig rten na gzhan na ni grib ma dang nyi ma dag lhan cig 'dug pa yang med pas der gzugs brnyan de 'byung bar rigs pa ni ma yin no /
yathā kūpe dūrāntargatam udakam dṛśyate /
tathā candrapratibimbakam apy atraivāntargataṃ dṛśyate
khron pa'i chu bzhin du zhes bya ba ni ji ltar khron pa'i nang na chu ma zad pa ring mo zhig na 'dug par snang ba de bzhin du zla ba'i gzugs brnyan 'di nyid kyi nang na 'dug pa yang de dang 'dra bar snang ste /
na cādarśas tāvad vastuphalo 'sti /
tac ca tatrotpadyamānaṃ /
tac ca pratibiṃbakam ādaśa evotpadyamānaṃ /
nānyatrādhastād upalabhyeta /
upalabhyate ca /
ato nāsty eva tat kiṃcit
me long la ni de tsam gyi rngam kyang med do /
de yang 'di'i nang du 'byung na ni gzugs brnyan de yang me long kho na'i nang du 'byung na ni pha zad gzhan na dmigs par yang mi 'gyur ba zhig na dmigs te de lta bas na de ni cung zad kyang med kyi gang de ltar snang ba de ni gzugs dang me long la sogs pa'i mtshan nyid tshogs pa de'i mthu yin no /
sāmagryās tu bimbādarśādilakṣaṇāyāḥ /
sa tasyāḥ prabhāvo yat tathā darśanaṃ bhavati /
acintyo hi dharmāṇāṃ śaktibhedaḥ /
ayaso 'yaskāntābhigamanadarśanāt /
na kāṣṭhādīnāṃ yathā /
candrakāntāc candrodaye 'psaṃbhavaprakṣaraṇadarśanaṃ /
nāṃgārādīnām /
ity evamādi vaktavyaṃ /
ādarśasaṃtānasambaddhatvād iti /
na biṃbasaṃtānabhūtaṃ pratibimbam /
ādarśasaṃbaddhatvāt /
ādarśarūpavat /
sahabhāvāc ca
chos rnams kyi mthu'i bye brag ni bsam gyis mi khyab ste /
dper na khab long gis lcags len par snang gi shing la sogs pa ma yin pa dang zla ba shar nas chu shel las chu 'byung bar snang gi /
sol ba la sogs pa las ni ma yin pa lta bu'o zhes bya ba de lta bu la sogs pa brjod par bya'o /
me long gi rgyud dang 'brel pa'i phyir zhes bya ba ni gzugs brnyan ni gzugs kyi rgyun du gyur pa ma yin te /
me long gi rgyud dang 'brel pa'i phyir me long gi gzugs lta bu'o /
lhan cig 'byung ba'i phyir zhes bya ba ni gzugs dang dus gzhan mnyam pa'i gzugs lta bur ro /
bimbasamānakālarūpāntaravat /
tad evaṃ yathā maraṇabhavasyopapattibhavaḥ saṃtānabhūtaḥ /
naivaṃ bimbasya pratibimbakam iti /
sādhanānanvitaḥ pratibimbakadṛṣṭāntaḥ /
vrīhisaṃtānapaścāttararūpadṛṣṭāntas tu svasaṃtānapūrvarūpasaṃtānabhūta iti /
tasmād asāmyaṃ dṛṣṭāntasya pratibiṃbasya ceti /
dvayodayād iti vistaraḥ /
dvayenodayo dvayodayaḥ /
tasmād bimbāc cādarśāc cety arthaḥ /
yat pradhānaṃ kāraṇam ādarśādi /
tad āśrityotpadyate pratibimbaṃ
de ltar na skye ba'i srid pa 'chi ba'i srid pa'i rgyun du gyur pa ji lta bar gzugs brnyan ni gzugs kyi de lta bu ma yin pas gzugs brnyan gyi dpe bsgrub pa dang mi ldan pa yin no /
'bru'i rgyun phyis 'byung ba'i ngo bo'i dpe ni rang gi rgyun snga ma'i rgyun can du gyur pa yin pas de lta bas na dpe dang mthun pa yin no /
gzugs brnyan ni gnyis las 'byung phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gnyis kyis 'byung ba ni gnyis las 'byung ba'o /
de'i phyir te gzugs dang me long las zhes bya ba'i tha tshig go /
gzugs brnyan ni gtso bo'i rgyu me long la sogs pa gang yin pa de la brten nas 'byung ste /
ādarśādi hi pratibhimbasya pradhānaṃ kāraṇaṃ tadanuvidhānāt /
tadyathā yady asis tiryagavasthito bhavati /
pratibimbam api tiryag āyataṃ ca dṛśyate /
yady ūrdhvam avasthito bhavati /
pratibimbam api tathaiva dṛśyate /
na caivam upapattibhavasyāpi dvābhyāṃ kāraṇābhyāṃ saṃbhavaḥ maraṇabhavāc cānyataś (Abhidh-k-vy 270) ca pradhānabhūtād ādarśasthānīyāt /
bāhyaṃ śuklaśoṇitaṃ pradhānakāraṇam iti cet /
na /
acetanatvāt /
upapādukānāṃ ca tadabhāvāt /
ato 'py ayam asamāno dṛṣṭāntaḥ /
kim anena darśitaṃ bhavati /
uktālitaviśeṣaṇe hetāv ayam atulyo dṛṣṭāntaḥ iti
gzugs brnyan gyi gtso bo'i rgyu ni me long la sogs pa yin te /
de dag gi rjes su byed pa'i phyir ro /
'di lta ste /
gal te ral gri'i phred du 'dug na ni gzugs brnyan yang chu rings su 'dug par snang la gal te bsgreng ste 'dug na ni gzugs brnyan yang de kho na ltar snang na /
skye ba'i srid pa yang de ltar 'chi ba'i srid pa dang me long lta bu gtso bo'i rgyu gang yang rung ba zhig dang gnyis las 'byung ba ni med do /
gal te phyi'i khu chu dang khrag la sogs pa gtso bo'i rgyu yin no zhe na /
sems pa med pa'i phyir dang rdzus te skye ba rnams la yang de med pa'i phyir ma yin te /
de'i phyir yang dpe 'di ni mi 'dra ba yin no /
'dis ci zhig bstan par 'gyur zhe na /
khyad par du byas pa'i gtan tshigs la dpe 'di mthun pa ma yin no zhes bya ba yin no /
katham iti /
yato 'paiti /
yatra cotpadyate /
tadantarālasaṃtānavartirūpapūrvakam upapattibhavarūpam
ji lta zhe na /
skye ba'i srid pa'i gzugs ni gang dang bral ba dang gang du skye ba de dag gi bar ma'i rgyud la yod pa'i gzugs sngon du 'gro ba can yin te /
advayotpannasvopādānarūpasaṃtānarūpasvabhāvatvāt /
vrīhisaṃtānapaścāttararūpavad iti /
tad evaṃ sati nāsya sādhanasyānaikāntikatā śakyam udgrāhayituṃ
gnyis las 'byung ba ma yin pa ni nye bar lan pa gzugs kyi rgyun gyi ngo bo'i ngo bo nyid can yin pa'i phyir 'bru'i rgyun gyis 'byung ba'i ngo bo lta bu'o zhes bya ba yin no /
de lta yin na bsgrub pa 'di la ma nges pa nyid kyang brjod par mi nus la /
nāpi pratisādhanaṃ kartum ity uktaṃ bhavati /
āgamenāntarābhavasyāstitvaṃ sādhayann āha
phyir bsgrub par bya ba yang nus pa ma yin no zhes bshad pa yin no /
lung gis kyang srid pa bar ma yod pa nyid du bsgrub pa'i phyir /
kaṇṭhokteś cāstīti svaśabdābhidhānād ity arthaḥ mgur nas gsungs phyir yod ces bya ba smos te /
rang gi ming nas brjod pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
naitat sūtraṃ tair āmnāyata iti /
tair nikāyāntarīyaiḥ /
kasmān nāmnāyate /
tadāgameṣv abhāvāt /
nikāyantarāgamaprasiddhaṃ kim iti na pramāṇaṃ kriyate /
mūlasaṃgītibhraṃśena samāropitasūtrāśaṃkitatvāt /
trayāṇāṃ sthānānām iti
mdo 'di dag mi 'don to zhes bya ba ni sde pa gzhan dag go /
ci'i phyir mi 'don ce na /
de dag gi lung dag las mi 'byung ba'i phyir ro /
sde pa gzhan gyi lung las grags pa ci ste tshad mar mi 'dzin zhe na /
yang dag par bsdus pa'i bzhi po nyams pas mdo sgro btags pa yin par dogs pa yin pa'i phyir ro /
trayāṇāṃ hetūnāṃ /
mātā kalyā mātā nīrogā /
ṛtumatī rajasvalā /
tad etad ubhayaṃ prathamaṃ sthānaṃ bhavati
gnas gsum zhes bya ba ni rgyu gsum ste /
ma rung ba ni nang med pa'o /
zla mtshan dang ldan pa ni khrag dang ldan pa ste 'di gnyis ni gnas dang po yin no /
raktau saṃnipatitāv iti /
maithunadharmaṃ kurvantau /
idaṃ dvitīyaṃ sthānaṃ
chags par gyur cing phrad pa zhes bya ba ni 'khrig pa'i chos byed pa ste /
'di ni gnas gnyis pa yin no /
gandharvaś ca pratyupasthita iti tṛtīyaṃ dri za yang nye bar gnas par gyur na zhes bya ba ni gsum pa yin no /
skaṃdhabhedaś ca pratyupasthita iti maraṇabhavaḥ phung po zhig pa nye bar gnas par gyur na zhes bya ba ni 'chi ba'i srid pa'o /
paṃcānāgāminaḥ sapta satpuruṣagatayaḥ pudgalanirdeśakośasthāne vakṣyaṃte phyir mi 'ong ba ni lnga zhes bya ba dang skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun zhes bya ba ni gang zag bstan pa'i mdzod kyi gnas nas 'chad par 'gyur ro /
upapadyādayo 'pīti /
upapadyā nāma te devā ity evamādayaḥ saṃprasajyante /
sapta satpuruṣagataya iti /
eta eva paṃcāntarāparinirvāyiṇaṃ tridhā bhittvā sapta bhavaṃti /
tenāhāntarāparinirvāyiṇas traya uktāḥ kāladeśaprakarṣabhedeneti /
kālaprakarṣabhedena deśaprakarṣabhedena ca yathāyogaṃ
skyes ba zhes bya ba la sogs pa la yang zhes bya ba ni de dag kyang skyes pa zhes bya ba'i lha zhig yin no zhes bya ba de lta bu la sogs par thal bar 'gyur ba'o /
skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun zhes bya ba ni bar mdor yongs su mya ngan las 'da' ba de dag nyid rnam pa gsum du phye na bdun du 'gyur ro /
de'i phyir dus dang yul gyi khyad par gyi bye brag gis bar ma dor yongs su mya ngan las 'das pa gsum du bshad ces bya ba smos te /
ci rigs par dus kyi khyad par gyi bye brag dang yul gyi khyad par gyi bye brag gis so /
sūtraṃ cātra paṭhyate /
śrāvastyāṃ nidānaṃ /
tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma
'dir mdo yang gdon par bya ste /
gleng gzhi ni mnyan yod na'o /
de nas bcom ldan 'das kyis dge slong rnams la bka' stsal pa /
sapta vo 'haṃ bhikṣavaḥ satpuruṣagatīr deśayiṣyāmy anupādāya ca parinirvāṇaṃ dge slong dag ngas khyed la skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun dang nye bar len pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba yang bstan gyi /
tac chruṇuta sādhu ca suṣṭhu ca manasikuruta bhāṣiṣye /
sapta satpuruṣagatayaḥ katamāḥ
legs par rab tu nyon la yid la zung shig dang bshad par bya'o /
skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun gang zhe na /
iha bhikṣur evaṃ pratipanno bhavati 'di na dge slong 'di ltar zhugs pa yin te /
no ca syāṃ no ca me syāt na bhaviṣyāmi na me bhaviṣyati yad asti yad bhūtaṃ tat prajahāmīty upekṣāṃ pratilabhate /
sa bhave 'smin na rajyate /
sa bhave 'smin na sajyate /
athottaraṃ padaṃ śāntaṃ prajñayā pratividhyati /
tac cānena padaṃ kāyena sākṣātkṛtaṃ bhavati /
evaṃ pratipannasya bhikṣoḥ kā gatiḥ syāt /
kopapattiḥ /
ko 'bhisaṃparāya iti syuḥ praṣṭāraḥ /
tadyathā bhikṣavaḥ parīttaḥ śakalikāgnir abhinivartamāna eva nirvāyāt /
evam eva tasya tāvan mānāvaśeṣam aprahīṇaṃ bhavaty aparijñātaṃ /
tasya tāvan mānāvaśeṣasyāprahāṇād aparijñānāt paṃcānām avarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇād antarāparinirvāyī bhavati /
iyaṃ prathamā satpuruṣagatir ākhyātā
bdag 'byung yang ci ma rung snyam pa yang med la /
bdag gi 'byung yang ci ma rung snyam pa yang med pa dag 'byung bar 'gyur ro snyam pa yang med bdag gi 'byung bar 'gyur ro snyam pa yang med cing /
yod pa gang yin pa dang yang dag pa gang yin pa de spang bar bya'o snyam pa'i btang snyoms 'thob po /
de srid pa 'di la chags pa med la /
de nas shes rab kyi go 'phang zhi ba mchog kyang rtogs shing 'dis go 'phang de yang lus kyis mngon du byas par 'gyur ro /
dge slong de ltar zhugs pa'i 'gro ba ni gang yin /
skye ba ni gang yin /
tshe rabs gzhan ni gang yin zhes 'dri bar byed pa yod na /
dge slong dag dper na zhogs ma'i me chung ngu mngon par 'grub bzhin du 'chi bar 'gyur ba de bzhin du de'i nga rgyal gyi lhag ma de tsam zhig ma spangs shing yongs su ma shes pa las de'i nga rgyal gyi lhag ma de spangs shing yongs su shes nas kun du sbyor ba tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pas bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur te /
'di ni skyes bu dam pa'i 'gro ba dang po yin par bshad do /
(Abhidh-k-vy 271) punar aparam bhikṣur evaṃ pratipanno bhavati /
no ca syām iti pūrvavat yāvat syuḥ praṣṭāra iti /
tadyathāyoguḍānāṃ vāyasphālānāṃ vā pradīptāgnisaṃprataptānām ayoghanena hanyamānānām ayasprapāṭikā utpataṃty eva nirvāyāt /
evam eva tasya pūrvavat yāvat paṃcānām avarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇād antarāparinirvāyī bhavati /
iyaṃ dvitīyā satpuruṣagatiḥ
gzhan yang 'di ltar zhugs pa yin te /
bdag 'byung yang ci ma rung snyam pa yang med ces bya ba nas 'dri bar byed pa yod na zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
dper na lcags kyi thu lum mam thong lcags me kun du 'bar ba'i nang du rab tu bsregs pa lcags kyi tho bas brdungs pa rnams kyi lcags kyi tsha tsha gnam du yar bzhin du 'chi bar 'gyur ba de bzhin du de'i zhes bya ba nas kun du sbyor ba tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pas bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur ro zhes bya ba'i bar snga ma bzhin te /
'di ni skyes bu dam pa'i 'gro ba gnyis pa yin no /
punar aparaṃ bhikṣur evaṃ pratipanno bhavati gzhan yang dge slong 'di ltar zhugs pa yin te zhes bya ba la sogs pa snga ma bzhin no /
pūrvavad yāvad ayasprapāṭikā utplutyāpatitvaiva pṛthivyāṃ nirvāyāt lcags kyi tsha tsha gnam du yar nas sa la ma lhung ba nyid du 'chi bar 'gyur ro /
evam eva tasya pūrvavat yāvad antarāparinirvāyī bhavati de bzhin du de'i zhes bya ba nas bar ma dor yongs su mya ngan las 'das par 'gyur ro zhes bya ba'i bar snga ma bzhin te /
iyaṃ tṛtīyā satpuruṣagatiḥ 'di ni skyes bu dam pa'i 'gro ba gsum pa yin no /
punar aparaṃ bhikṣur evaṃ pratipanno bhavatīti pūrvavat yāvad ayasprapāṭikā utplutya patitamātraiva pṛthivyāṃ nirvāyāt gzhan yang dge slong 'di ltar zhugs pa yin te zhes bya ba la sogs pa sngas ma bzhin no /
lcags kyi tsha tsha gnam du yar nas sa la lhung ma thag tu 'chi bar 'gyur ro /
evam eva tasya pūrvavad yāvat paṃcānām avarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇād upapadyaparinirvāyī bhavati de bzhin du de'i zhes bya ba nas kun du sbyor ba tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pas zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur te /
iyaṃ caturthī satpuruṣagatiḥ 'di ni skyes bu dam pa'i 'gro ba bzhi pa yin no /
punar aparaṃ bhikṣur evaṃ pratipanna iti pūrvavad yāvad ayasprapāṭikā utplutya parītte tṛṇakāṣṭhe nipatet /
sā tatra dhūmam api kuryāt
gzhan yang dge slong 'di ltar zhugs pa yin te zhes bya ba la sogs pa snga ma bzhin no /
lcags kyi tsha tsha gnam du yar nas rtsva dang shing nyung ngu'i nang du ltung zhing des der du ba yang 'thul bar byed me lce yang skyed par byed la /
arcir api saṃjanayet /
sā tatra dhūmam api kṛtvārcir api saṃjanayya tad eva parīttaṃ tṛṇakāṣṭhaṃ dagdhvā paryādāya nirupādānā nirvāyāt
des der du ba yang 'thul bar byas me lce yang bskyed nas rtsva dang shing nyung ngu de kho na ma lus par bsregs te nye bar len pa med par 'chi bar 'gyur ro /
evam eva tasya pūrvavad yāvat paṃcānām avarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇād anabhisaṃskāraparinirvāyī bhavati de bzhin du de'i zhes bya ba nas kun du sbyor ba tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pas zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur te /
iyaṃ paṃcamī satpuruṣagatiḥ /
punar aparaṃ bhikṣur evaṃ pratipanna iti pūrvavad yāvad ayasprapāṭikā utplutya mahati vipule tṛṇakāṣṭhe nipatet
'di ni skyes bu dam pa'i 'gro ba lnga pa yin no /
gzhan yang dge slong 'di ltar zhugs pa yin te zhes bya ba la sogs pa snga ma bzhin no /
lcags kyi tsha tsha gnam du yar nas rtsva dang shing mang zhing phal che ba'i nang du lhung zhing /
sā tatra dhūmam api kuryāt /
arcir api saṃjanayet
des der du pa yang 'thul bar byed me lce yang skyed par byed la /
des der du ba yang 'thul bar byas /
sā tatra dhūmam api kṛtvārcir api saṃjanayya tad eva mahad vipulaṃ tṛṇakāṣṭhaṃ dagdhvā paryādāya nirupādānā nirvāyāt me lce yang bskyed nas rtsva dang shing mang zhing phal che ba de kho na ma lus par bsregs te nye bar len pa med par 'chi bar 'gyur ro /
evam eva tasya pūrvavad yāvat paṃcānām avarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇāt sābhisaṃskāraparinirvāyī bhavati de bzhin du de'i zhes bya ba nas kun du sbyor ba tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pas zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
mngon par 'du byed pa dang bcas par yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur te /
iyaṃ ṣaṣṭhī satpuruṣagatiḥ 'di ni skyes bu dam pa'i 'gro ba drug pa yin no /
punar aparaṃ bhikṣur evaṃ pratipanna iti pūrvavad yāvad ayasprapāṭikā utplutya mahati vipule tṛṇākāṣṭhe nipatet /
sā tatra dhūmam api kuryāt arcir api saṃjanayet
gzhan yang dge slong 'di ltar zhugs pa yin te zhes bya ba la sogs pa snga ma bzhin no /
lcags kyi tsha tsha gnam du yar nas rtsva dang shing mang zhing phal che ba'i nang du lhung zhing des der du ba 'thul bar byed me lce yang skyed par byed /
des der du ba yang 'thul bar byas /
sā tatra dhūmam api kṛtvārcir api saṃjanayya tad eva mahad vipulaṃ tṛṇakāṣṭhaṃ dagdhvā grāmam api dahed grāmapradeśam api nagaram api nagarapradeśam api janapadam api janapadapradeśam api kakṣam api dāvam api dvīpam api ṣaṇḍam api dahet me lce yang bskyed nas rtsva dang shing mang zhing phal che ba de kho na yang ma lus par bsregs te grong yang sreg par byed /
grong gi phyogs kyang sreg par byed /
grong khyer yang sreg par byed /
grong khyer gyi phyogs kyang sreg par byed /
yul yang sreg par byed /
yul phyogs kyang sreg par byed /
lhab lhub kyang sreg par byed /
nags tshal yang sreg par byed /
tshang tshing yang sreg par byed la /
grāmam api dagdhvā yāvad ṣaṇḍam api dagdhvā mārgāntam āgamya udakāntaṃ vālpaharitakaṃ yā pṛthivīpradeśam āgamya paryādāya nirupādānā nirvāyāt grong gi bar yang bsregs shing tshang tshing gi bar yang ma lus par bsregs te /
lam la thug gam chu la thug gam sa phyogs sngon rtsva nyung ba la thug nas nye bar len pa med par 'chi bar 'gyur ro /
evam eva tasya pūrvavad yāvat paṃcānām avarabhgīyānāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇāt ūrdhvaṃsrotā bhavati de bzhin du de'i zhes bya ba nas kun du sbyor ba tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pas zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
iyaṃ saptamī satpuruṣapatir ākhyātā /
anupādāya parinirvāṇaṃ katamat /
iha bhikṣur evaṃ pratipanna iti pūrvavad yāvat syuḥ praṣṭāra iti /
tasyaivaṃ pratipannasya bhikṣor na pūrvasyāṃ diśi gatiṃ vadāmi na dakṣiṇasyāṃ na paścimāyāṃ nottarasyāṃ nordhvaṃ nādho nānuvidikṣu (Abhidh-k-vy 272) nānyatra /
dṛṣṭa eva dharme niśchāyaṃ /
parinirvṛtaṃ śītībhūtaṃ brahmībhūtam iti /
idam ucyate 'nupādāya parinirvāṇaṃ /
sapta vo 'haṃ bhikṣavaḥ satpuruṣagatīr deśayiṣyāmy anupādāya ca parinirvāṇam iti yad uktam /
idam etatprayuktaṃ /
anye punar āhur iti vistaraḥ /
āyuṣaḥ pramāṇaṃ /
tasyāntaraṃ tasminn āyuḥpramāṇāntare 'parisamāpta āyuṣīty arthaḥ /
devasamīpāntare vā /
devānām antikaṃ devānāṃ samīpam /
devasamīpaṃ gatasyāntare yaḥ kleśān prajahāti /
so 'ntarāparinirvāyī /
sa punar dhātugato vā parinirvāti /
yaḥ kleśabījāvasthāyām upapannamātraḥ /
asamudācārakleśa ity arthaḥ /
saṃjñāgato viṣayasaṃjñāsamudācārāvasthāyāṃ yaḥ parinirvāti /
dhātugatāc ciratareṇāyaṃ parinirvāti
gong du 'pho bar 'gyur te /
'di ni skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun pa yin par bshad do /
nye bar len pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba gang zhe na /
'di ni dge slong 'di lta bur zhugs pa yin te zhes bya ba nas 'dri bar byed pa yod na zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
de ltar zhugs pa'i dge slong ni shar phyogs su 'gro bar yang mi smra la /
lho phyogs su yang ma yin /
nub phyogs su yang ma yin /
byang phyogs su yang ma yin /
'og tu yang ma yin /
steng du yang ma yin /
phyogs mtshams su yang ma yin /
gzhan du yang ma yin gyi mthong ba'i chos kho na la sred pa med par yongs su mya ngan las 'das pa bsil bar 'gyur ba tshangs par gyur pa yin no zhes smra'o /
'di ni nye bar len pa med par yongs su mya ngan las 'das pa yin te /
dge slong dag ngas khyed la skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun dang nye bar len pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba yang bstan gyi zhes smras pa gang yin pa de ni bshad zin to /
gzhan dag na re zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni tshe'i tshad de'i bar ro /
tshe'i tshad kyi bar de yongs su ma zad pa zhes bya ba'i tha tshig go /
lha dang nye ba'i bar du zhes bya ba ni lha rnams kyi drung ni lha dang nye ba ste lha dang nye ba'i 'gro ba'i bar du nyon mongs pa rnams spong bar byed pa gang yin pa de ni bar mdor yongs su mya ngan las 'da' ba yin no /
de yang khams kyi gnas skabs pa yongs su mya ngan las 'da' ba ni skyes ma thag pa nyon mongs pa'i sa bon gyi gnas skabs pa gang yin pa ste nyon mongs pa kun du mi spyod pa zhes bya ba'i tha tshig go /
'du shes kyi gnas skabs pa ni yul gyi 'du shes kun du spyod pa'i gnas skabs na yongs su mya ngan las 'das pa gang yin pa ste /
'di ni khams kyi gnas skabs pa bas ches 'phyi ste mya ngan las 'da' ba'o /
vitarkagato vā vitarkasamudācārāvasthāyāṃ yaḥ parinirvāti rnam par rtog pa'i gnas skabs pa ni rnam par rtog pa kun du spyod pa'i gnas skabs na yongs su mya ngan las 'da' ba gang yin pa ste /
ayam api saṃjñāgatāc ciratareṇa parinirvāti 'di yang 'du shes kyi gnas skabs pa bas ches 'phyi ste yongs su mya ngan las 'da' ba'o /
tena trividho bhavaty antarāparinirvāyī yathoktena dṛṣṭāntatrayeṇa ji skad bshad pa'i dpe gsum po des na bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba rnam pa gsum yin no /
prathamo vā nikāyasabhāgaparigrahaṃ kṛtvā jātamātra ity arthaḥ yang na dang po ni ris mthun pa yongs su blangs nas zhes bya ba ni skyes ma thag tu zhes bya ba'i tha tshig ste /
yaṃ praty eṣa parīttaḥ śakalikāgnir iti dṛṣṭāntaḥ gang gi dper zhogs ma'i me chung ngu zhes bya ba 'di bstan pa yin no /
dvitīyo devasamṛddhiṃ cānubhūya parinirvātīti /
yaṃ praty eṣa dṛṣṭāntaḥ
gnyis pa ni lha rnams kyi 'byor ba nyams su myong nas yongs su mya ngan las 'da' ba'o zhes bya ba ni gang gis dper na lcags kyi tsha tsha zhes bya ba 'di bstan pa yin no /
tadyathāyasprapātiketi /
tṛtīyo dharmasaṃgītim anupraviśya dharmasāṃkathyam anupraviśya parinirvāti
gsum pa ni chos yang dag par 'gro ba'i nang du zhugs shing chos kyi 'bel ba'i gtam la zhugs nas yongs su mya ngan las 'da' ba ste /
yaṃ praty eṣa dṛṣṭāntaḥ /
tadyathāyasprapāṭikā utplutya pṛthivyām apatitvaiva nirvāyāt
gang gi dper na lcags kyi tsha tsha gnam du yar nas sa la ma lhung ba nyid du 'chi bar 'gyur ba zhes bya ba 'di bstan pa yin no /
tad evaṃ vināpy antarābhavena yathāntarāparinirvāyī bhavati /
yathā ca tasya dṛṣṭāntatrayeṇa trividho bhedaḥ
de ltar na sde pa gzhan dag gis srid pa bar ma med par yang ji ltar na bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba yod pa dang ji ltar na de dpe gsum gyis rnam pa gsum tha dad pa de ltar bsgrubs pa yin no /
tathā sādhitaṃ nikāyāntarīyaiḥ /
tasmiṃ sādhite idaṃ codyeta yadi dharmasaṃgītim anupraviśya yaḥ parinirvāti /
so 'ntarāparinirvāyīṣyate kīdṛśa upapadyaparinirvāyī bhaviṣyatīty ata āha
de ltar bsgrubs pa dang 'di skad du gal te chos yang dag par 'gro ba'i nang du zhugs nas yongs su mya ngan las 'da' ba gang yin pa de bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba yin par 'dod na skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba ci 'dra ba zhig yin par 'gyur zhes rgol bar 'gyur bas de'i phyir /
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba ni yang dag par 'gro ba mchog dang ldan pa'i nang du zhugs nas yongs su mya ngan las 'da' ba zhes bya ba smos te /
upapadyaparinirvāyī punaḥ prakarṣayuktāṃ saṃgītim anupraviśya parinirvātīti /
prakarṣayogād utpattyartho bhavatīty abhiprāyaḥ /
saṃgītianupraveśasāmānyān naiṣa bhedo yujyata iti vacanāvakāśaṃ matvā punar āha /
bhūyasā vāyur upahatyeti /
āyuṣo bahu kṣayitvā parinirvātīty arthaḥ
mchog dang ldan pa'i phyir skyes pa'i don yin no snyam du bsams pa yin no /
yang dag par 'gro ba'i nang du zhugs nas zhes bya bar 'dra ba'i phyir bye brag 'di rung ba ma yin no zhes smra ba'i klan ka yod par bsams nas yang tshe phal cher bcom nas zhes bya ba smos te /
tshe phal cher zad par byas nas yongs su mya ngan las 'da' ba'o zhes bya ba'i tha tshig go /
ta eta iti vistaraḥ /
ta ete sarve 'pi dhātugatādayas trayaḥ śakālikādibhir dṛṣṭāntair na saṃbadhyaṃte
de dag thams cad kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni khams kyi gnas skabs pa la sogs pa de dag thams cad kyang zhogs ma la sogs pa'i dpe dag dang mi 'byor to /
kasmāt /
deśagativiśeṣābhāvāt /
deśagater viśeṣasyābhāvāt /
na hy eṣāṃ deśagativiśeṣo 'sti /
tatraiva deśe parinirvāṇāt /
sūtroktānāṃ trayāṇāṃ dṛṣṭāntānāṃ daśagativiśeṣo 'stīti /
naibhir ete sambadhyaṃte /
ārūpyeṣv api ceti vistaraḥ
ci'i phyir zhe na /
yul du 'gro ba'i bye brag med pa'i phyir te /
yul du 'gro ba'i khyad par med pa'i phyir ro /
'di dag la ni yul de nyid du yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir yul du 'gro ba'i bye brag med la mdo las gsungs pa'i dpe gsum po la ni yul du 'gro ba'i bye brag yod pas de dag dang mi 'byor to /
gzugs med pa dag tu yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
yadi caivam upapadyaparinirvāyiṇa evāntarāparinirvāyitvena vyavasthāpyeran gal te de ltar skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dag kho na bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba nyid yin par rnam par gzhag par gyur na /
ārūpyeṣv api te tathaiva paṭhyeran gzugs med pa rnams su yang de dag de bzhin du gsungs par 'gyur te /
tatrāyuḥpramāṇāntare parinirvāṇāt /
na caivam /
ato naivaṃ sūtrārthaḥ /
āyuḥpramāṇāntare vetyādiḥ /
kathaṃ punar gamyate
de na tshe'i tshad kyi bar du yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir ro /
de ltar yang ma yin te /
de'i phyir mdo'i don ni tshe'i tshad kyi bar du'am zhes bya ba de lta bu la sogs pa ma yin no /
nārūpyeṣv antarāparinirvāyī paṭhyata ity āha yang gzugs med pa dag tu bar mdor yongs su mya ngan las 'da' ba ma gsungs par ci mngon zhe na de'i phyir /
dhyānaiś catasro daśikā (Abhidh-k-vy 273) /
iti vistaraḥ /
dhyānaiś caturbhiś catasro daśikā sūtrārthānāṃ
bsam gtan dag gis bcu tshan bzhi /
zhes bya ba rgyas par smos te /
bsam gtan bzhis mdo'i don rnams bcu tshan bzhi ste /
prathamasya dhyānasyaikā daśikā yāvac caturthasyaikā daśikā bsam gtan dang po la bcu tshan gcig nas bsam gtan bzhi pa la bcu tshan gcig gi bar du mdzad nas so /
tāḥ kṛtvā /
ārūpyais saptikātrayaṃ iti /
ākāśavijñānākiṃcanyāyatanais tisraḥ saptikāḥ /
tāsāṃ trayam /
antarābhavābhāvād upapattisthānatrayābhāvena ca dvayābhāvāt
gzugs med dag gi bdun tshan gsum /
zhes bya ba ni nam mkha' dang rnam shes dang ci yang med pa'i skye mched dag gis ni de gsum na srid pa bar ma med pa'i phyir dang skye ba'i gnas med pas gnyis med pa'i phyir bdun tshan gsum ste de mdzad nas so /
tat kṛtvā /
naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanena /
ṣaṭkikā /
teṣām eva trayāṇāṃ ūrdhvaṃ srotasaś cābhāvāt
'du shes med 'du shes med min gyi skye mched na ni gsum po de dag nyid dang gong du 'pho ba med pa'i phyir drug tshan du mdzad nas tshom bu yang dag sdebs /
tāṃ ca kṛtvā vargo bhavati /
samudito baddha ity arthaḥ /
katham /
iha bhikṣur yair ākārair yair liṃgair yair nimittair viviktaṃ kāmair viviktaṃ pāpakair akuśalair dharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati /
sa na haiva tān ākārān tāni liṃgāni tāni nimittāni manasikaroti /
api tu yat tatropalabhate rūpagataṃ vā vedanāgataṃ vā saṃjñāgataṃ vā saṃskāragataṃ vā vijñānagataṃ vā /
sa tāṃ dharmān rogato manasikaroti /
gaṇḍataḥ śalyato 'ghato 'nityato duḥkhataḥ śūnyato 'nātmato manasikaroti /
sa tān dharmān rogato manasikṛtya yāvad anātmato manasikṛtya tebhyo dharmebhyaś cittam udvejayati uttāsayati prativārayati /
sa tebhyo dharmebhyaś cittam udvejyottrāsya prativārya amṛte dhātāv upasaṃharati /
etac chāṃtam etat praṇītaṃ /
yad uta sarvopadhipratinisargas tṛṣṇākṣayo virāgo nirodho nirvāṇam iti /
etad eva ca sūtram uktvāyaṃ viśeṣaḥ /
tasyaivaṃ jānata evaṃ paśyataḥ kāmāsravāc cittaṃ vimucyate bhavāsravād avidyāsravāc cittaṃ vimucyate /
vimuktasya vimukto 'smīti jñānadarśanaṃ bhavati kṣīṇā me jātir uṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti /
etad eva ca sūtram uktvā no tu vimucyate /
api tu tenaiva dharmacchandena tenaiva dharmasnehena tenaiva dharmapremnā tayaiva dharmābhiratyā antarāparinirvāyī bhavati /
na haivāntarāparinirvāyī bhavati /
api tūpapadyaparinirvāyī bhavati /
na haivopapadyaparinirvāyī bhavati /
api tv anabhisaṃskāraparinirvāyī bhavati /
na haivānabhisaṃskāraparinirvāyī bhavati /
api tu sābhisaṃskāraparinirvāyī bhavati
spel zhes bya ba'i tha tshig go /
ji lta zhe na /
'di na dge slong rnam pa gang dag dang rtags gang dag dang mtshan ma gang dag gis 'dod pa dag las dben pa sdig pa mi dge ba'i chos rnams las dben pa rtog pa dang bcas pa /
dpyod pa dang bcas pa /
dben pa las skyes pa'i dga' ba dang bde ba can bsam gtan dang po rdzogs par byas te gnas pa de rnam pa de dag dang rtags de dag dang mtshan ma de dag yid la mi byed kyi /
'on kyang de gang zhe na dmigs pa'i gzugs kyi rnam pa'am /
tshor ba'i rnam pa'am /
'du shes kyi rnam pa'i chos de dag la nad du yid la byed cing /
'bras dang zug rngu dang sdig pa dang mi rtag pa dang sdug bsngal ba dang stong pa dang bdag med par yid la byed do /
des chos de dag la nad du yid la byas shing bdag med pa'i bar du yid la byas nas chos de dag la yid 'byung bar byed /
'jigs par byed /
phyir zlog par byed do /
des chos de dag la yid 'byung bar byas /
'jigs par byas /
phyir bzlog par byas nas 'di lta ste /
phung po thams cad nges par spangs pa sred pa zad pa 'dod chags dang bral ba 'gog pa'i mya ngan las 'das pa 'di ni zhi pa'o /
'di ni gya nom pa'o zhes bdud rtsi'i go 'phang la gtod do zhes bya ba dang mdo de nyid brjod nas khyad par ni 'di yin te /
de ltar shes shing de ltar mthong ba de 'dod pa'i zag pa las sems rnam par grol zhing srid pa'i zag pa dang ma rig pa'i zag pa las sems rnam par grol lo /
rnam par grol na bdag ni rnam par grol lo zhes bya bar ye shes mthong bar 'gyur te /
bdag gi skye ba ni zad /
tshangs par spyod pa ni bsten /
bya ba ni byas te /
'di las srid pa gzhan mi shes so snyam mo zhes bya ba dang mdo de nyid brjod nas rnam par mi 'grol gyi /
'on kyang chos la 'dun pa de nyid dang chos la chags pa de nyid dang chos la dga' ba de nyid dang chos la mngon par dga' ba de nyid kyis bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur ro zhes bya ba dang bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' bar mi 'gyur gyi /
'on kyang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur ro zhes bya ba dang skyes nas kyang yongs su mya ngan las 'da' bar mi 'gyur gyi /
na haiva sābhisaṃskāraparinirvāyī bhavati /
api tūrdhvaṃsrotā bhavati /
na haivordhvaṃsrotā bhavati /
api tu tenaiva dharmacchandena pūrvavat yāvat tayaiva dharmabhiratyā mahābrahmaṇāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
na haiva mahābrahmaṇāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
api tu tenaiva dharmacchandena pūrvavat yāvat tayaiva dharmābhiratyā brahmapurohitānāṃ (Abhidh-k-vy 274) devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
na haiva brahmapurohitānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate
'on kyang mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur ro zhes bya ba dang mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' bar mi 'gyur gyi /
'on kyang mngon par 'du byed pa dang bcas par yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur ro zhes bya ba dang mngon par 'du byed pa dang bcas par yongs su mya ngan las 'da' bar mi 'gyur gyi /
'on kyang gong du 'pho bar 'gyur ro zhes bya ba dang gong du 'pho bar mi 'gyur gyi /
'on kyang chos la 'dun pa de nyid dang chos la chags pa de nyid dang chos la dga' ba de nyid dang chos la mngon par dga' ba de nyid kyis tshangs chen pa'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang tshangs chen pa'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar mi 'gyur gyi /
api tu tenaiva dharmacchandena pūrvavat yāvat tayaiva dharmābhiratyā brahmakāyikānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
iha bhikṣur yair ākārair yair liṃgair yair nimitair vitarkavicārāṇāṃ vyupaśamād adhyātmasaṃprasādāc cetasa ekotībhāvād avitarkam avicāraṃ samādhijaṃ prītisukhaṃ dvitīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati /
sa na haiva tān ākārān tāni liṃgāni tāni nimittāni manasikaroti /
api tu tatropalabhate pūrvavad granthaḥ /
yāvad virāgo nirodho nirvāṇaṃ /
etad eva sūtram uktvā tasyaivaṃ jānata evaṃ paśyataḥ kāmāsravāc cittaṃ vimucyate /
bhavāsravād avidyāsravāt pūrvavat yāvat kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti /
etad eva sūtram uktvā no tu vimucyate /
api tu tenaiva dharmacchandena pūrvavat /
yāvat tayaiva dharmābhiratyā antarāparinirvāyī bhavati /
na haivāntarāparinirvāyī bhavati /
api tūpapadyaparinirvāyī bhavati /
na haivopapadyaparinirvāyī bhavati api tv anabhisaṃskāraparinirvāyī bhavati /
na haivānabhisaṃskāraparinirvāyī bhavati /
api tu sābhisaṃkāraparinirvāyī bhavati /
na haiva sābhisaṃskāraparinirvāyī bhavati /
api tūrdhvaṃsrotā bhavati /
na haivordhvaṃsrotā bhavati /
api tu tenaiva dharmacchandena pūrvavat yāvat tayaiva dharmābhiratyā ābhāsvarāṇāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
na haivābhāsvarāṇāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
api tu tenaiva dharmacchandena yāvat tayaiva dharmābhiratyā apramāṇābhānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
na haivāpramāṇābhānāṃ devānāṃ sabhāgatāyāṃ upapadyate /
api tu tenaiva dharmacchandena pūrvavad yāvat tayaiva dharmābhiratyā parīttābhānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate
'on kyang chos la 'dun pa de nyid dang snga ma bzhin du chos la mngon par dga' ba'i bar de nyid kyis tshangs pa'i mdun na 'don pa'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang tshangs chen po'i mdun na 'don pa'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar mi 'gyur gyi /
'on kyang chos la 'dun pa de nyid kyis chos la mngon par dga' ba'i bar de nyid kyis tshangs ris pa'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang 'di na dge slong rnam pa gang dag dang rtags gang dag dang mtshan ma gang dag gis rtog pa dang dpyod pa dang bral zhing nang yongs su dang ste /
sems kyi rgyud gcig tu gyur pas rtog pa med pa dang dpyod pa med pa ting nge 'dzin las skyes pa'i dga' ba dang bde ba can bsam gtan gnyis pa rdzogs par byas te gnas pa de rnam pa de dag dang rtags de dag dang mtshan ma de dag yid la mi byed kyi /
'on kyang gang de nyid na dmigs pa zhes bya ba nas /
'dod chags dang bral ba 'gog pa'i mya ngan las 'das pa zhes bya ba'i bar gyi gzhung thams cad snga ma bzhin no /
mdo de nyid brjod nas de ltar shes shing de ltar mthong ba de /
'dod pa'i zag pa las sems rnam par grol zhing srid pa'i zag pa dang ma rig pa'i zag pa las zhes bya ba nas bya ba ni byas te 'di las srid pa gzhan mi shes so snyam mo zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
bam po nyi shu bzhi pa /
mdo de nyid brjod nas rnam par mi grol gyi /
'on kyang chos la 'dun pa de nyid nas chos la mngon par dga' ba de nyid kyi bar gyis 'od gsal gyi lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang 'od gsal gyi lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar mi 'gyur gyi /
'on kyang chos la 'dun pa de nyid nas chos la mngon par dga' ba de nyid kyi bar gyis tshad med 'od kyi lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang tshad med 'od kyi lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar mi 'gyur gyi /
'on kyang snga ma bzhin du chos la 'dun pa de nyid nas chos la mngon par dga' ba de nyid kyi bar gyis 'od chung gi lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang 'di na dge slong rnam pa gang dag dang rtags gang dag dang mtshan ma gang dag gis dga' ba'i 'dod chags dang bral bas btang snyoms la gnas shing dran pa dang shes bzhin can yin te /
iha bhikṣur yair ākārair yair liṃgair yair nimittaiḥ prītivirāgād upekṣako viharati /
smṛtaḥ saṃprajānan sukhaṃ ca kāyena pratisaṃvedayate /
yat tad āryā ācakṣate upekṣakaḥ smṛtimāṃ sukhavihārī tṛtīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati /
sa na haiva tān ākārāṃs tāni liṃgāni /
tāni nimittāni manasikaroti pūrvavat sarvāṇi sūtrāṇi /
kevalaṃ tu nikāyasabhāgatāyāṃ viśeṣaḥ /
na haivordhvaṃsrotā bhavati /
api tu tenaiva dharmacchandena pūrvavad yāvad chubhakṛtsnānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
na haiva śubhakṛtsnānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
api tenaiva pūrvavat apramāṇaśubhānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate
bde ba lus kyis myong la 'phags pa rnams kyis gang de dran pa la gnas pa bde ba la gnas pa'o zhes brjod pa ste /
dga' ba med pa bsam gtan gsum pa rdzogs par byas te gnas pa de rnam pa de dag dang rtags de dag dang mtshan ma de dag yid la mi byed kyi zhes bya ba mdo thams cad snga ma bzhin no /
ris mthun pa 'ba' zhig la khyad par yod de /
gong du 'pho bar mi 'gyur gyi /
'on kyang snga ma bzhin du chos la 'dun pa da nyid nas chos la mngon par dga' ba de nyid kyi bar gyis dge rgyas kyi lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang dge rgyas kyi lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar mi 'gyur gyi /
'on kyang snga ma bzhin du de nyid kyis tshad med dge ba'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang tshad med dge ba'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar mi 'gyur gyi /
na haivāpramāṇaśubhānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upayadyate /
api tu tenaiva pūrvavat parīttaśubhānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate
'on kyang snga ma bzhin du de nyid kyis dge chung gi lha rnams dang skal ba mnyam par skya bar 'gyur ro zhes bya ba dang 'di na dge slong rnam pa gang dag dang rtags gang dag dang mtshan ma gang dag gis bde ba yang spangs te /
iha bhikṣur yair ākārair yair liṃgair yair nimittaiḥ sukhasya ca prahāṇād duḥkhasya ca prahāṇāt pūrvam eva saumanasyadaurmanasyayor (Abhidh-k-vy 275) astaṃgamāt /
aduḥkhāsukham upekṣāsmṛtipariśuddhaṃ caturthaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati /
sa na haiva tān ākārāṃs tāni liṃgāni vistareṇa sarvāṇi sūtrāṇi pūrvavad vaktavyāni /
devanikāyopapattayas tu viśeṣyante /
yāvat tayaiva dharmābhiratyā bṛhatphalānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
na haiva pūrvavat puṇyaprasavānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
na haiva pūrvavad anabhrakāṇāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
iha bhikṣur yair ākārair yair liṃgair yair nimittaiḥ sarvaśo rūpasaṃjñānāṃ samatikramāt pratighasaṃjñānāṃ astaṃgamāt nānātvasaṃjñānām amanasikārāt anantam ākāśam ity ākāśānantyāyatanam upasaṃpadya viharati /
sa na haiva tān ākārān iti pūrvavat /
kevalaṃ tu rūpagatam iti na paṭhitavyaṃ /
tatra rūpābhāvāt /
yāvan nirodho nirvāṇam iti /
etad eva sūtram uktvāyaṃ viśeṣaḥ /
tasyaivaṃ jānata iti pūrvavat yāvan nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti /
etad evoktvā no vimucyate /
api tu tenaiva dharmacchandena yāvat tayaiva dharmābhiratyā upapadyaparinirvāyī bhavati /
na haivopapadyaparinirvāyī bhavati /
api tu tenaiva yāvad anabhisaṃskāraparinirvāyī bhavati /
na haivānabhisaṃskāraparinirvāyī bhavatīti sarvam uktvā yāvad ūrdhvaṃsrotā na bhavati /
api tu tenaiva pūrvavat /
yāvat tayaiva dharmābhiratyā ākāśānaṃtyāyatanopagānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyate /
iha bhikṣur yair ākārair yair liṃgair yair nimittaiḥ sarvaśa ākāśānaṃtyāyatanaṃ samatikramyānaṃtaṃ vijñānam iti vijñānānaṃtyāyatanam upasaṃpadya viharati /
sa na haiva tān ākārān ity ākāśānaṃtyāyatanavat sapta sūtrāṇi vaktavyāni /
kevalaṃ tu vijñānānaṃtyāyatanopagānāṃ devānāṃ sabhāgatāyām upapadyata iti viśeṣaḥ
snga nas sdug bsngal spongs shing yid bde ba dang yid mi bde ba yang nub pas bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa btang snyoms dang dran pa yongs su dag pa bsam gtan bzhi pa yongs su rdzogs par byas te /
gnas pa de rnam pa de dag dang rtags de dag dang mtshan ma de dag ces bya bar mdo thams cad snga ma bzhin du brjod par bya'o /
lha'i ris su skye ba ni khyad par du bya ste /
chos la mngon par dga' ba'i bar de nyid kyis 'bras bu che ba'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang skye bar mi 'gyur gyi zhes bya ba snga ma bzhin te /
bsod nams skyes kyi lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang skye bar mi 'gyur gyi zhes bya ba snga ma bzhin te /
sprin med kyi lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang 'di na dge slong rnam pa gang dag dang rtags gang dag dang mtshan ma gang dag gis rnam pa thams cad du gzugs kyi 'du shes rnams yang dag par 'das te /
thogs pa'i 'du shes rnams nub par gyur cing sna tshogs kyi 'du shes rnams yid la mi byed pas nam mkha' mtha' yas so snyam nas nam mkha' mtha' yas skye mched rdzogs par byas te gnas pa de rnam pa de dag dang zhes bya ba snga ma bzhin no /
des na gzugs med pa'i phyir gzugs kyi rnam pa zhes bya ba 'ba' zhig ni gdon par mi bya'o /
'gog pa'i mya ngan las 'das pa zhes bya ba'i bar mdo de nyid brjod nas khyad par ni 'di yod de /
de ltar shes shing zhes bya ba nas /
'di las srid pa gzhan mi shes so snyam mo zhes bya ba'i bar thams cad snga ma bzhin no /
mdo de nyid brjod nas /
rnam par mi 'grol gyi 'on kyang chos la 'dun pa de nyid nas chos la mngon par dga' ba de nyid kyi bar gyis skyes nas yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur ro zhes bya ba dang skyes nas yongs su mya ngan las mi 'da' bar 'gyur gyi 'on kyang de nyid kyis mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur ro zhes bya ba nas mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' bar mi 'gyur gyi zhes bya ba'i bar thams cad brjod nas /
gong du 'pho ba'i bar du mi 'gyur gyi /
'on kyang snga ma bzhin du chos la mngon par dga' ba'i bar de nyid kyis nam mkha' mtha' yas skye mched du nye bar 'gro ba'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba dang 'di na dge slong rnam pa gang dag dang rtags gang dag dang mtshan ma gang dag gis rnam pa thams cad du nam mkha' mtha' yas skye mched las yang dag par 'das te /
rnam par shes pa mtha' yas so snyam nas rnam shes mtha' yas skye mched rdzogs par byas te gnas pa de rnam pa de dag dang zhes bya ba mdo bdun po nam mkha' mtha' yas skye mched bzhin du brjod par bya'o /
punar aparam iha bhikṣur yair ākārair yair liṃgair yair nimittaiḥ sarvaśo vijñānānaṃtyāyatanaṃ samatikramya nāsti kiṃcid ity ākiṃcanyāyatanam upasaṃpadya viharati /
sa na haiva tān ākārān iti pūrvavat sapta sūtrāṇi /
punar aparam iha bhikṣur yair iti yāvat sarvaśaḥ ākiṃcanyāyatanaṃ samatikramya naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam upasaṃpadya viharati /
pūrvavat sarvāṇi sūtrāṇi vaktavyāny ūrdhvaṃsrotasaṃ tv ekam apanīya /
tad evaṃ caturbhir dhyānair amṛtadhātucittopasaṃhāracittavimuktyantaropapadyānabhisaṃskārasābhisaṃskāraparinirvāṇordhvagamanatryupapattisthānopapattisvabhāvāś catasraḥ sūtrārthadaśikā uktāḥ /
tribhis tv ādyair ārūpyair amṛtadhātucittopasaṃhāracittavimuktyupapadyānabhisaṃskārasābhisaṃskāraparinirvāṇordhvagamanopapattisthānopapattisvabhāvās tisraḥ sūtrārthasaptikāḥ
khyad par ni rnam shes mtha' yas skye mched du nye bar 'gro ba'i lha rnams dang skal ba mnyam par skye bar 'gyur ro zhes bya ba 'ba' zhig yod do /
yang 'di na dge slong rnam pa gang dag dang rtags gang dag dang mtshan ma gang dag gis rnam pa thams cad du rnam shes mtha' yas skye mched las yang dag par 'das te /
ci yang med do snyam nas ci yang med pa'i skye mched rdzogs par byas te gnas pa de rnam pa de dag dang zhes bya ba mdo bdun snga ma bzhin no /
gang 'di na dge slong rnam pa gang dag dang zhes bya ba nas mtshan ma gang dag gis rnam pa thams cad du ci yang med pa'i skye mched las yang dag par 'das te /
'du shes med 'du shes med min skye mched rdzogs par byas te gnas so zhes bya ba'i bar gong du 'pho ba gcig pu ma gtogs pa mdo thams cad snga ma bzhin du brjod par bya'o /
de ltar na bsam gtan bzhis ni 'chi ba med pa'i dbyings la sems gtod pa dang sems rnam par grol ba dang bar ma do dang skyes nas dang mngon par 'du byed pa med pa dang mngon par 'du byed pa dang bcas pa dang yongs su mya ngan las 'da' ba dang gong du 'gro ba dang skye gnas su skye ba'i ngo bo nyid mdo'i don bcu tshan bzhi bshad pa yin no /
gzugs med pa dang po gsum gyis ni 'chi ba med pa'i dbyings la sems gtod pa dang sems rnam par grol ba dang skyes nas dang mngon par 'du byed pa med pa dang mngon par 'du byed pa dang bcas par yongs su mya ngan las 'da' ba dang gong du 'gro ba dang skye gnas su skye ba nyid mdo'i don bdun tshan gsum mo /
naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanenordhvagamanaṃ parihāya ṣaṭkikā coktā 'du shes med 'du shes med min skye mched kyis ni gong du 'gro ba ma gtogs pa drug tshan bshad do /
ato yo 'sāv (Abhidh-k-vy 276) antarāparinirvāyī /
nāsāv āyuṣpramāṇāntarāparinirvāyīti yujyate vaktum
de'i phyir bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba gang yin pa de'i tshe tshad kyi bar du yongs su mya ngan las 'da' ba yin no zhes brjod par bya rung ba ma yin te /
sgra mi snyan ma gtogs par 'chi /
ārūpyeṣv api hy antarāmaraṇasaṃbhavaḥ zhes 'byung ba'i phyir gzugs med pa dag na yang bar ma dor 'chi ba srid do /
kuruvarjyo 'ntarāmṛtyur iti vacanāt /
tasmāt āgamato 'pi siddho 'ntarābhavo na kevalaṃ yuktita ity apiśabdaḥ /
dūṣīmāra iti /
krakucchandasya tathāgatasya viduraṃ nāma śrāvakaṃ dūṣī nāma māras tadānīṃ śirasi muṣṭinābhighnan tenāṃgīkṛtaḥ /
tatkṣaṇa eva ca svaśarīreṇaivāvīcau mahānarake prapatita iti /
svaśarīreṇaiveti vacanān nāsty antarābhava ity abhiprāyaḥ /
sa hi jīvann eva nārakībhir jvālābhir iti /
jīvann evāsau māro narakotthitābhir agnijvālābhir āliṃgitatvāt svaśarīrāvasthāduḥkhotpatteḥ /
svaśarīreṇaiva prapatita ity uktaḥ /
na tu kālam akṛtvāntarābhavāvasthānaṃ /
narakopapattibhavṝāvasthāṃ ca na gatavān ity abhiprāyaḥ /
atyudīrṇaparipūrṇānīti /
kṣetrāśayaviśeṣayogād atyudīrṇāni /
upacitatvāt paripūrṇāni /
samanaṃtaraṃ narakeṣūpapadyata iti
de lta bas na lung las kyang srid pa bar ma grub ste /
kyang zhes bya ba'i sgras ni rigs pa 'ba' zhig tu ma zad kyi zhes bya ba yin no /
bdud sun 'byin byed ces bya ba ni de bzhin gshegs pa 'od srungs kyi nyan thos mthas mgu zhes bya ba la /
de'i tshe bdud sum 'byin byed ces bya ba zhig gi glad du khu tshur gyis bsnun pa las des ma rangs pa'i skad byung ba dang skad cig de nyid la rang gi lus kyis sems can dmyal ba chen po mnar med par lhung ngo zhes bya ba yin te /
rang gi lus kho nas zhes 'byung ba'i phyir srid pa bar ma med do snyam du bsams pa yin no /
de gson po kho nar dmyal ba'i me dag gis zhes bya ba la dgongs pa ni bdud de gson po kho nar dmyal ba las byung ba'i me dag gis bskor nas rang gi lus kyi gnas skabs la sdug bsngal skyes pa'i phyir rang gi lus kho nas lhung ngo zhes bshad kyi shi nas srid pa bar ma'i gnas skabs dang dmyal bar skye ba'i srid pa'i gnas su song bar ma gyur pa ni ma yin no snyam pa yin no /
las shin tu drag po yongs su rdzogs pa rnams zhes bya ba ni zhing dang bsam pa'i khyad par dang ldan pa'i phyir shin tu drag po rnams so /
bsags pa'i phyir yongs su rdzogs pa rnams so /
de ma thag tu dmyal ba dag tu skye'o zhes bya ba ni de ma thag ces 'byung ba'i phyir srid pa bar ma med do snyam du bsams pa yin no /
samanantaravacanān nāsty antarābhava ity abhiprāyaḥ /
anyāṃ gatim agatveti /
upapattyantarapratiṣedhaparam etad vākyaṃ
'gro ba gzhan du mi 'gro bar zhes bya ba la dgongs pa ni bka' 'di skye ba gzhan dag dgag pa lhur mdzad pa yin gyi /
srid pa bar ma dgag pa lhur mdzad pa ni ma yin no snyam pa yin no /
nāntarābhavapratiṣedhaparam ity abhiprāyaḥ /
paṃcaiveti /
yadi yathārutaṃ kalpyate /
paṃcabhir evānantarryaiḥ kṛtaiḥ na tv ekena dvābhyāṃ vā narakagamanaṃ bhavatīty etat prāpnoti
lnga kho na zhes bya ba ni gal te sgra ji bzhin du brtags na lnga zhes 'byung bas mtshams med pa lnga kho na byas par 'gyur gyi /
gcig gam gnyis kyis ni dmyal bar 'gro bar mi 'gyur ro zhes bya ba ni 'dir yang 'gyur la /
paṃceti rutāt kriyānantaraṃ cānantaryakriyānantaraṃ ca narakeṣūpapanna iti prāpnoti /
yāni kṛtvopacitya samanantaraṃ narakeṣūpapadyata iti rutān na kālāntaraṃ jīvitvā
gang dag byas shing brtsams nas sems can dmyal ba dag tu skye bar 'gyur ro zhes 'byung ba'i phyir byas ma thag tu ste mtshams med pa byas ma thag stu sems can dmyal ba dag tu skye bar 'gyur gyi dus gzhan gyi bar du gson por 'dug nas kyang ma yin no zhes bya bar yang 'gyur ro /
ko vāntarābhavasyopapadyamānatvaṃ necchatīti srid pa bar mar skye ba nyid yin par go su zhig mi 'dod ces bya ba ni gnas skabs tha dad par 'byung ba'i phyir te /
viprakṛtāvasthāvacanāt /
upapattyabhimukho hy upapadyamāna ity abhiprāyaḥ /
na tu brūma upapanno bhavatīti /
na tūpapadyata ity etat padam upapannārtham iti brūmaḥ
skye ba ni skye ba la mngon du phyogs pa yin no snyam du bsams pa yin no /
skyes pa yin no zhes ni mi smra'o zhes bya ba ni skye bar 'gyur ro zhes bya ba'i tshig 'di skyes pa'i don yin no zhes mi smra ste /
tasmād adoṣa eṣsḥ /
upanītavayā /
iti vistaraḥ /
mṛtyusamīpam upanītaṃ vayo yena /
so 'yam upanītavayāḥ
de lta bas na 'di ni nyes pa med do /
bram ze na tshod khyer zin rga ba dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gis na tshod 'chi bdag gi drung du khyer ba de ni na tshod khyer zin pa'o /
dvijety āmantraṇaṃ /
kaścij jīrṇo brāhmaṇa āmantritaḥ /
vāso 'pi hi nāsti te 'ntareti /
idam atra jñāpakam /
antarābhavābhāva ity abhiprāyaḥ /
pātheyaṃ pathyaudanaṃ /
ca na vidyate tava (Abhidh-k-vy 277) pāralaukikaḥ kuśalasaṃbhāras tava nāstīty abhiprāyaḥ /
manuṣyeṣv antarāvāso nāstīti /
maraṇagatasya te sato manuṣyeṣv antarāvāso nāsti /
yatheha kasyacit pratiṣṭhamānasyety abhiprāyaḥ /
gamanaviṣṭhānād iti /
gamanavirāmāt /
ayam atrābhiprāyo yathā tvayā varṇyate /
asty antarābhava iti /
nāyam abhiprāyo yathā mayā varṇyate /
nāsty antarābhava iti /
kuta etat /
kuto hetor etad bhavati /
tulya eṣa bhavato 'py anuyogaḥ /
samāna eṣa bhavato 'pi praśna ity arthaḥ
bram ze zhes bya ba ni bod pa yin te /
bram ze rgan po 'ga' zhig la bos pa'o /
'dir khungs ni /
bar na khyod kyi gnas kyang yod min zhing /
zhes bya ba 'di yin te /
bar na khyod kyi gnas med ces bya ba ni srid pa bar ma med pa yin no snyam du bsams pa yin no /
khyod la lam rgyags te lam gyi rgyags kyang ni yod ma yin zhes bya ba ni khyod la 'jig rten pha rol gyi dge ba'i tshogs med do snyam du dgongs pa yin no /
mi dag gi nang na gnas su med do zhes bya ba la dgongs pa ni khyod de'u re 'chi ste /
ji ltar 'di na kha cig gnas pa ltar mi dag gi nang na gnas su med do snyam pa yin no /
'gro ba la bgegs byed pa med pa'i phyir zhes bya ba ni 'gro ba dang mi 'bral ba'i phyir ro /
khyod kyis ji skad du srid pa bar ma yod do zhes brjod pa 'di ni dgongs pa yin gyi kho bos ji skad du srid pa bar ma med do zhes brjod pa 'di ni dgongs pa ma yin no zhes bya ba 'di gal te gtan tshigs gang gis na 'dir 'gyur /
brtag pa 'di ni khyod la 'ang mtshungs te zhes bya ba ni dri ba 'di ni khyod la yang mtshungs so zhes bya ba'i tha tshig go /
yathoktasūtravirodhād iti /
dūṣīmārasūtrādyavirodhāt /
na bhavaty etat sūtram antarābhavasyābhāve jñāpakaṃ
mdo mi 'gal ba'i phyir zhes bya ba ni bdud sun 'byin byed kyi mdo la sogs pa mi 'gal ba'i phyir mdo 'di ni srid pa bar ma med pa'i khungs ma yin no /
jñapakaṃ hi nāmāgatikā gatir iti /
yasyā gater anyā gatir nāsti /
asāv agatikā gatiḥ /
etad uktaṃ bhavati /
yadi yaj jñāpakaṃ sūtraṃ /
gāthā vā /
yesyārthasya dyotanārtham ucyate /
yadi tam evārthaṃ dyotayati /
nānyad apy arthāntaraṃ tadviruddhaṃ /
taj jñāpakam ananyagatikam iti /
(III /
13) aiṣyatpūrvakālabhavākṛtir iti /
ā eṣyad aiṣyat /
aiṣyataḥ pūrvakālabhavasyevākṛtir asyeti /
aiṣyatpūrvakālabhavākṛtiḥ /
kasmāt /
ekākṣepāt /
yasmād aiṣyantī gatis tatprāpakaś cāntarābhavas tenaivaikena karmaṇākṣipyate /
śunīprabhṛtīnām iti /
śunīsūkarīprabhṛtīnāṃ /
paṃcagatika iti /
paṃcagatigāmīty arthaḥ /
yadi garbhastho 'pi mriyeta tasya nārako 'ntarābhavo mātuḥ kukṣiṃ nirdahet /
nārako hi pradīpo bhavati /
tadrūpaś cāntarābhava iti /
pūrvakālabhave 'pīti vistaraḥ /
nārakapūrvakālabhavāvasthā api nārakā na nityaṃ prajvalitā bhavanty utsadeṣu kukūlādiṣu bhramaṃtaḥ /
kim aṃgāntarābhavikāḥ /
astu vā prajvalita iti /
nārako 'ntarābhavaḥ /
kukṣāv asaṃśleṣād iti
khungs zhes bya ba ni shes par byed par gzhan du shes par mi byed pha yin no zhes bya ba ni shes par byed pa gang la gzhan du shes par byed pa med pa de ni shes par byed pa gzhan du shes par mi byed pa yin te /
'di skad du don gang zhig bstan pa'i phyir khungs mdo 'am tshigs su bcad pa brjod pa gang yin pa gal te don de kho na ston gyi de dang 'gal ba don gzhan ma yin na de shes par byed pa gzhan du shes par mi byed pa'i khungs yin no zhes bshad pa yin no /
sngon dus srid 'byung sha tshugs can /
zhes bya ba la /
'byung zhes bya ba ni 'byung bar 'gyur ba'o /
'di ya sngon gyi dus na srid pa'i sha tshugs lta bu yod pas na /
sngon dus srid 'byung sha tshugs can no /
ci'i phyir zhe na /
'phen pa gcig pa'i phyir te 'di ltar 'gro ba 'byung bar 'gyur ba dang der phyin par byed pa srid pa bar ma ni las gcig po de kho nas 'phen par byed ngo /
khyi mo la sogs pa'i zhes bya ba ni khyi mo dang phag mo la sogs pa'o /
'gro ba lnga ba'i zhes bya ba ni 'gro ba lngar 'gro ba zhes bya ba'i tha tshig go /
gal te mngal na 'dug pa las shi bar gyur na /
de'i dmyal ba'i srid pa bar mas ma'i mngal tshig par 'gyur zhes bya ba ni dmyal ba pa ni 'bar ba yin la srid pa bar ma 'ang de dang 'dra bas so /
srid pa snga ma la'ang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dmyal ba pa dus snga ma'i srid pa'i gnas skabs pa rnams kyang me ma mur la sogs pa lhag pa dag na 'phyan pa na /
rtag tu 'bar ba ma yin na srid pa bar ma rnams lta smos kyang ci dgos /
yang na 'bar du chug na yang zhes bya ba ni dmyal ba ba'i srid pa bar ma'o /
antarābhavānām acchatvād ātmabhāvasyānyonyaṃ asaṃśleṣān na dāhaḥ /
karmapratibandhāc ca /
tatkarmapratibandhān na dāha iti kṛtvā /
ata eva śunīprabhṛtīnāṃ kukṣer adāhaḥ
mngal na phan tshun ma reg pa'i phyir zhes bya ba ni srid pa bar ma pa rnams ni lus shin tu dang bas phan tshun mi reg pa'i phyir dang las la rag lus pa'i phyir mi tshig ste /
mi tshig pa ni de dag gi las la rag las pa'i phyir ro /
de nyid kyi phyir khyi mo la sogs pa'i mngal mi tshig go /
koṭīśataṃ cāturdvīpakānām avabhāsitam iti /
yataḥ pūrṇayūna iva bodhisattvasyāntarābhavaḥ salakṣaṇānuvyaṃjanaś cāto 'ṃtarābhavasthena tena mātuḥ kukṣiṃ praveṣtum icchatā trisāhasramahāsāhasro lokadhātuḥ svakṣetram iti kṛtvāvabhāsitaḥ
gling bzhi pa bye ba phrag brgya snang bar mdzad do zhes bya ba ni gang gi phyir byang chub sems dpa'i srid pa bar ma gzhon nu thor bu lta bu mtshan dang dpe byad dang bcas pa yin pa de'i phyir srid pa bar ma na bzhugs pa yum gyi lhums su 'jug par bzhed pa des stong gsum gyi stong chen po'i 'jig rten gyi khams rang gi sangs rgyas kyi zhing yin pa'i phyir snang bar mdzad do /
pāṃṇḍaraṃ gajapoṭam iti /
yady /
aiṣyatpūrvakālabhavākṛtir antarābhavaḥ /
kasmād bodhisattvasya mātā gajapotam evaṃrūpam adrākṣīt
glang po che'i phru gu dkar po zhes bya ba ni gal te srid pa bar ma dus snga ma'i srid pa 'byung bar 'gyur ba'i sha tshugs can yin no /
ci'i phyir byang chub sems dpa'i yum gyis de ltar glang po che'i phru gu'i gzugs su gzigs she na /
nimittamātraṃ tat /
tasya bodhisattvasya tiryagyoneś ciravyāvartitatvāt
byang chub sems dpa' ni dud 'gro'i skye gnas bzlog nas yun ring po lon pa'i phyir de ni mtshan ma tsam du zad de /
yataḥ prabhṛti lakṣaṇavipākāni karmāṇy ārabhate kartuṃ kalpaśate śeṣe tataḥ prabhṛti tasya sarvā durgatayo vyāvṛttāḥ bskal pa brgya lus pa gang tshun cad mtshan gyi rnam par smin pa can gyi las dag mdzad par rtsom pa de tshun cad de'i ngan 'gro thams cad log pa yin no /
tadyathā kṛkī rājā daśa svapnān adrākṣīt /
(Abhidh-k-vy 278) bhaviṣyato 'rthasya nimittamātram iti
dper na rgyal po kri k'is rmi lam bcu mthong ba lta bu'o zhes bya ba ni 'byung bar 'gyur ba'i don gyi mtshan ma tsam du zad pa'o /
daśa svapnā vinaye paṭhyante rmi lam bcu ni 'dul ba las 'byung ste /
kṛkiṇā kila rājñā daśa svapnā dṛṣtāḥ /
hastī vātāyanena nirgatya pucche saktah /
kūpas tṛṣitasya pṛṣṭato '; nudhāvati /
saktuprasthena muktāprastho labhyate /
candanaṃ kāṣṭhārgheṇa vikrīyate /
ārāmāḥ puṣpaphalasaṃpannāḥ sarvaṃ ca puṣpaphalam adattādāyibhir hriyate /
kalabhair gandhahastinas trāsyante /
aśucimrakṣito markaṭaḥ parān upaliṃpati /
markaṭābhiṣeko vartate /
paṭako 'ṣṭādaśabhir janair ākṛṣyate /
mahājanakāya ekatra kalahabhaṇḍanavigrahavivādenānyonyavighātam āpanna iti /
tena ca te bhagavate kāśyapāya tathāgatāya niveditāḥ /
bhagavatā ca vyākṛtāḥ /
bhaviṣyaty anāgate 'dhvani sākyamunir nāma tathāgataḥ /
tasya śrāvakā vistīrṇasvajanabaṃdhuvargaṃ prahāya pravrajitāḥ vihāreṣu gṛhasaṃjñām utpādya saṃgaṃ kariṣyanti hastino vātāyananirgamanapucchalagnavat /
kūpasvapnena tacchrāvakā eva brāhmaṇagṛhapatīnām abhyupetya dharmaṃ deśayiṣyaṃti /
teṣām śrotukāmatā na saṃsthāsyata ity etad darśayati /
saktumuktāprasthasvapnena tacchrāvakā eva saktubhikṣāyā apy arthāyendriyabalabodhyaṃgādīni prakāśayiṣyaṃti /
cendanasvapnena tacchrāvakā evābhāvitakāyaśīlaprajñāḥ tīrthyamatāni gṛhītvā buddhavacanena samānīkariṣyantīty etad darśayati /
ārāmasvapnena tacchrāvakā evāvāsam āśrayaṃ kṛtvā yat tad bhaviṣyati saṃghasya puṣpaṃ vā phalaṃ vādhikaṃ vā tad vikrīya vikrīya jīvikāṃ kalpayiṣyanti /
tena ca gṛhiṇaḥ pratisaṃstariṣyantīty etad darśayati /
kalabhasvapnena tacchrāvakā eva duḥśīlaḥ pāpadharmāṇo bhaviṣyanti /
ye te bhikṣavaḥ sthavirāḥ śīlavaṃtaḥ kalyāṇadharmāṇaḥ /
tān āvāsebhyaḥ pravāsayiṣyaṃtīty etad darśayati /
aśucimraksitamarkaṭasvapnena tacchrāvakā eva duḥśīlāḥ pāpadharmāṇaḥ santo ye te bhikṣavaḥ kalyāṇāḥ /
tān asadbhir doṣaiś codayiṣyantīty etad darśayati /
markaṭābhiṣekasvapnena tacchrāvakā eva sāmantikābhiṣekaṃ vīhāreṣu kariṣyanti
glang po che skar khung nas 'byung ba mjug ma la thogs pa dang skom pa med pa la khron pa phyi bzhin bsnyegs pa dang mu tig bre gang /
phye bre gang dang brje ba dang tsan dan shing gi rin thang du 'tshang pa dang kun dga'i ra ba me tog dang 'bras bu phun sum tshogs pa dag me tog dang 'bras bu thams cad rkun bo rnams kyis brkus pa dang glang po che'i phru gu dag gis sbos kyi glang po che skrag pa dang spre'u mi gtsang bas spags pa gzhan dag la bsgo bar byed pa dang spre'u dbang bskur bar byed pa dang ras yug gcig skye bo bco brgyad kyis drangs pa dang skye bo'i tshogs phal po che'i lhan cig 'thab pa dang 'thab mo dang rtsod pa dang 'gyed pas phan tshun gnod par gyur ba zhes bya ba rmi lam bcu rmis nas /
des bcom ldan 'das de bzhin gshegs pa 'od srungs la gsol ba dang bcom ldan 'das kyis kyang ma 'ongs pa'i dus /
de bzhin gshegs pa sh'akya thub pa zhes bya ba zhig 'byung bar 'gyur te /
de'i nyan thos rnams nye du phal mo che spangs nas rab tu byung ba glang po che skar khung nas 'byung ba mjug ma la thogs pa lta bur gtsug lag khang dag la khyim gyi 'du shes skyed nas chags par byed par 'gyur ro /
khron pa'i rmi lam gyis ni de'i nyan thos dag kho na bram ze dang khyim pa rnams la ched du chos 'chad dang de dag nyan par 'dod pa nyid yang dag par gnas par mi 'gyur ro zhes bya ba de ston to /
phye dang mu tig bre gang gi rmi lam gyis ni de'i nyan thos dag kho na phye bslang ba'i phyir yang dbang po dang stobs dang byang chub kyi yan lag la sogs pa chos rin po che rnams ston par gyur pa yin no /
tsan dan gyi rmi lam gyis ni de'i nyan thos dag kho na lus dang tshul khrims dang shes rab ma bsgoms pas mu stegs kyi gzhung lugs dag bzung nas /
sangs rgyas kyi bka' dang snyoms par byed par 'gyur ro zhes bya bar ston to /
kun dga'i ra ba'i rmi lam gyis ni de'i nyan thos dag kho na dpag btsal nas dge 'dun gyi me tog gam /
'bras bu 'byung bar 'gyur ba gang yin pa de btsongs shing btsongs nas 'tsho bar byed la des kyang khyim pa gso bar byed par 'gyur ro zhes bya ba de ston to /
glang po che'i phru gu'i rmi lam gyis ni de'i nyan thos dag kho na tshul khrims 'chal cing sdig pa'i chos can 'byung bar 'gyur la /
de dag gis dge slong gnas brtan tshul khrims dang ldan pa dge ba'i chos can gang dag yin pa de dag gnas nas skrod par 'gyur ro zhes bya ba de ston to /
spre'u mi gtsang bas spags pa'i rmi lam gyis ni de'i tshe nyan thos dag kho na tshul khrims 'chal zhing sdig pa'i chos can yin la dge slong dge ba gang dag yin pa de dag la yang dag pa ma yin pa'i nyes pas gleng bar byed do zhes bya ba de ston to /
spre'u dbang bskur ba'i rmi lam gyis ni de'i nyan thos dag kho na gtsug lag khang dag tu bdag nyid kyi yin par dbang skur bar byed par 'gyur zhing /
'jig rten na yang ma ni nga yang rgyal srid 'dzin par 'gyur ro zhes bya ba de ston to /
ras yug gi rmi lam gyis ni de'i bstan pa kho na rnam pa bco brgyad du gyes par 'gyur la /
rnam par grol ba'i ras yug ni nyams par mi 'gyur ro zhes bya ba de ston to /
thab mo'i rmi lam gyis ni de'i nyan thos dag kho na sder 'chas nas phan tshun to zhes grag go /
loke 'pi ca paṇḍakā adhirājyaṃ kārayiṣyantīty etad darśayati /
paṭasvapnena tacchāsanam evāṣṭādaśadhābhedaṃ gamiṣyati
bsdus pa'i tshigs su bcad pa ni /
glang chen to zhes grag go /
bsdus pa'i tshigs su bcad pa ni /
glang chen khron pa phye dang tsan dan glang chen be'u /
na ca vimuktipaṭaḥ khaṇḍayiṣyata ity etad darśayati /
kalahasvapnena tacchrāvakā eva nikāyaparigrahāt parasparaṃ vivādam āpatsyanta ity etad darśayatīti /
saṃgrahaślokaḥ /
karikūpasaktucandanakalabhārāmās tathā kaper abhiṣekaḥ /
aśucikapiḥ paṭakalahāv iti daśa dṛṣṭā nṛpeṇa kṛkiṇā svapnāḥ /
apatrāpyotsadavāt apatrāpyotkaṭatvāt /
upapattibhavaḥ pratisandhikṣaṇa eva /
tasmāt pareṇa pratisaṃdhikṣaṇād (Abhidh-k-vy 279) anyo bhavaḥ pūrvakālabhavaḥ /
rūpiṣu cet sattveṣūpapadyata iti
de bzhin kun dga' rab dang ni spre'u dbang bskur /
mi gtsang spre'u dang ras yug thab mo zhes bya ba /
rmi lam bcu ni rgyal po kri k'is mthong ba yin /
ngo tsha shes pa'i shas che ba'i phyir zhes bya ba ni ngo tsha shes pa lhag pa'i phyir ro /
skye ba'i srid pa ni nying mtshams spyor ba'i skad cig ma kho na yin no /
de phan chad nyid mtshams sbyor ba'i skad cig ma las gzhan pa'i srid pa ni dus snga ma'i srid pa yin no /
gal te sems can gzugs can dag gi nang du skyes na zhes bya ba ni gzugs med pa'i khams na srid pa bar ma med pa'i phyir khyad par 'di smos pa yin no /
ārūpyadhātāv antarābhavābhāvād idaṃ viśeṣavacanaṃ /
(III /
14, 15) samānajātīyair iti /
nārako 'ntarābhavo nārakair evāntarābhavair dṛśyate /
evaṃ yāvad devāntarābhavo devāntarābhavair eveti /
suviśuddham iti /
ekādaśadivyacakṣurapakṣālavarjitaṃ /
te punar apakṣālā vicikitsā amanasikāraḥ kāyadauṣṭhulyaṃ styānamiddhaṃ auddhatyaṃ abhyārabhyavīryam audbilyaṃ chaṃbhitatvaṃ nānātvasaṃjñā abhijalpaḥ
rigs mthun pa dag gis zhes bya ba ni dmyal ba'i srid pa bar ma ni dmyal ba'i srid pa bar ma dag kho nas mthong la /
de bzhin du lha'i srid pa bar ma'i bar du yang lha'i srid pa par ma dag kho nas mthong ngo zhes bya ba yin no /
lha'i mig shin tu rnam par dag pas zhes bya ba ni lha'i mig gi skyon bcu gcig dang bral ba'o /
skyon de dag kyang the tshom dang yid la mi byed pa dang lus kyi gnas ngan len dang rmugs pa dang gnyid dang rgod pa dang brtson 'grus brtsams drags pa dang sems ya ya po dang bag tsha ba dang 'du shes sna tshogs dang smra ba mangs pa dang ha cang bsgoms drags pa nyid dang mdo las ji skad 'byung ba bzhin no /
abhidhyāyitatvaṃ jñeyeṣu yathāsūtraṃ /
abhijñāmayam iti /
abhijñāsvabhāvabhāvanāmayam ity arthaḥ
mngon par shes pa las byung ba zhes bya ba ni mngon par shes pa'i ngo bo nyid de bsgoms pa las byung ba zhes bya ba'i tha tshig go /
upapattipratilaṃbhikam api devādīnāṃ divyam iṣyate /
na tu suviśuddhaṃ
lha la sogs pa'i skye gnas thob pa yang lha'i yin par ni 'dod mod kyi shin tu rnam par dag pa ni ma yin no /
devāntarābhavika iti vistaraḥ /
apara āhuḥ /
na samānajātīyair evāntarābhavo dṛśyate /
kiṃ tarhi /
devāntarābhavikaḥ sarvān devāntarābhavikādīn paśyati
lha'i srid pa bar ma pas ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzhan dag na re srid pa bar ma ni ris mthun pa dag kho nas mthong ba ma yin no /
'o na ci zhe na /
lha'i srid pa bar ma pas ni lha'i srid pa bar ma do la sogs pa thams cad mthong ngo /
manuṣyapretatiryaṅnārakāntarābhavikāḥ pūrvaṃpūrvam apāsya /
kathaṃ /
manuṣyāntarābhaviko devāntarābhavikaṃ pūrvam apāsya manuṣyapretatiryaṅnārakāntarābhavikān paśyati
mi dang yi dags dang dud 'gro dang dmyal ba'i srid pa bar ma rnams mthong ngo /
gong ma gong ma ma gtogs pa'i zhes zer ro /
ji lta zhe na /
mi'i srid pa bar ma pas ni gong ma'i lha'i srid pa bar ma ma gtogs pa mi dang yi dags dang dud 'gro dang dmyal ba'i srid pa bar ma pa rnams mthong ngo /
pretāntarābhaviko devamanuṣyāntarābhavikau pūrvāv apāsya pretatiryaṅnārakāntarābhavikān paśyati yi dags kyi srid pa bar ma pas ni gong ma lha dang mi'i srid pa bar ma pa dag ma gtogs pa yi dags dang dud 'gro dang dmyal ba'i srid pa bar ma pa rnams mthong ngo /
evaṃ yāvan nārakāntarābhaviko devāntarābhavikādīn pūrvān apāsya nārakāntarābhavikān eva paśyati /
gatīnām uttarottaranikṛṣṭatvād iti /
ata eva gandharva iti /
yato gandhagato gandharvaḥ /
gandham arvati bhakṣayati gandharva ity arthaḥ /
dhātūnām anekārthatvāt /
ayam arvati na kevalaṃ gatyarthe vartate /
kiṃ tarhi /
bhojanarthe 'pīti gatyarthaparigarahe 'py adoṣaḥ /
gandham arvati gacchati bhoktum iti gandharva iti /
hrasvatvaṃ śakandhukarkandhuvad iti /
kṛdanta iti /
pararūpanipātanāt /
śakandhukarkandhur iti pararūpasiddhir yathā /
tathehapi gandharva iti /
alpeśākhyo 'nudāro hīnajātīya ity arthaḥ /
īṣṭa itīśaḥ /
alpa īśo 'lpeśaḥ /
alpeśa ity ākhyā yasya so 'lpeśākhyaḥ /
viparyayān maheśākhyaḥ /
ekanikāyasabhāgatvād iti /
yaś ca pūrvakālabhavo yaś cāntarābhavas tatprāpakaḥ /
tayor eka eva nikāyasabhāgaḥ ata ekanikāyasabhāgatvāt /
yenaiva karmaṇāyuṣyeṇa pūrvakālabhavasyāyur ākṣipyate /
tenaivāntarābhavasya /
itarathā hi /
yadi tasyāntarābhavāyuṣaḥ pṛthagākṣepaḥ syāt /
tasyāpy āyuṣah āntarābhavikasya kṣayān maraṇabhavaḥ prasajyet pūrvakālabhavavat /
tasmān nāsti niyama iti bhadantaḥ /
te taṃ gandhaṃ ghrātvā gandharasābhigṛddhā iti vistaraḥ /
te kṣudrajantavas taṃ gandhaṃ ghrātvā tatsahacaraṃ (Abhidh-k-vy 280) cānubhūtaṃ rasam anusmṛtya gandharasābhigṛddhāḥ kālaṃ kurvantaḥ kriminikāyasabhāgotpādakaṃ karma vibodhya /
tayā gaṃdharasatṛṣṇayā vipākābhimukhaṃ kṛtvāntarābhavasaṃtatyā krimiṣūpajāyanta iti /
tatpatyayapracura eva kāla iti /
krimipratyayapracure kāle tatsamvartanīyāni karmāṇi krimisamvartanīyāni vipākābhinirvṛttau vṛttiṃ labhaṃte /
vipākadānāyābhimukhībhavantīty arthaḥ /
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalaṃti khalu dehinām iti vacanāt /
nānyatra /
nātatpracure kāle /
nānyasyām iti /
nālpāyuṣi /
cakravartisamutpattir nādho 'śītisahasrakād iti vacanāt
de bzhin du dmyal ba'i srid pa bar ma pas ni gong ma'i lha'i srid pa bar ma la sogs pa ma gtogs pa dmyal ba'i srid pa bar ma kho na mthong ba'i bar du yin te /
'gro ba rnams ni phyi ma phyi ma dman pa'i phyir ro /
de nyid kyi phyir dri za zhes bya ba'o zhes bya ba ni gang gi phyir dri sa ba de'i phyir dri sa yin te /
dri za zhing zas su za bas na dri za'i zhes bya ba'i tha tshig go /
dbang chung bar grags pa ni rgya chung ba ste /
rigs dman pa zhes bya ba'i tha tshig go /
dbang byed pas na dbang ngo /
chung ngu la dbang bas na dbang chung ba ste /
gang la dbang chung ba zhes bya ba yod pa de ni dpang chung bar grags pa'o /
bzlog pa ni dbang che bar grags pa'o /
ris mthun pa gcig pa'i phyir zhes bya ba ni btsun pa na re dus snga ma'i srid pa gnag yin pa dang de'i phyir byed pa srid pa bar ma gang yin pa de gnyis ni ris mthun pa gcig kho na yin no /
de bas na ris mthun pa gcig pa'i phyir tshe'i las gang gis dus snga ma'i srid pa tshe 'phen par byed pa de kho nas srid pa bar ma'i yang 'phen par byed do /
de lta ma yin te gal te srid pa bar ma'i tshe de'i 'phen pa logs shig na yod par gyur na dus snga ma'i srid pa bzhin du srid pa par ma ba de'i tshe zad pas 'chi ba'i srid par yang thal bar 'gyur ro zhes zer ro /
de dag dri de tshor nas dri dang ro la mngon par chags pa rnams zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni skye bo phra mo de dag dri de tshor la /
de dang lhan cig 'byung ba'i ro yang nyams su myong zhing nye bar spyad de /
dri dang ro la mngon par chags pa rnams 'chi ba na srin bu dang skal ba mnyam par skye bar byed pa'i las sad par byas nas dri dang ro la srid pa des rnam par smin pa la mngon du phyogs par byas te srid par bar ma'i rgyun gyis srin bu'i nang dag tu skye bar 'gyur ro /
de'i rkyen mang po kho na'i dus su zhes bya ba ni srin bu rkyen mang po'i dus su'o /
der 'gyur ba ni srin bur 'gyur ba'o /
rnam par smin pa mngon par 'grub par bya ba la 'jug pa rnyed ces bya ba ni rnam par smin pa 'byin par mngon du phyogs par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tshogs shing dus dang ldan pa dang lus can rnams la 'bras bur smin /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
gzhan du ni ma yin te zhes bya ba ni de dag dkon pa'i dus su ma yin pa'o /
gzhan du ni ma yin pa lta bu'i zhes bya ba ni tshe thung ba'i tshe ma yin te /
'khor los sgyur ba 'byung ba ni /
brgyad khri man chad ma yin no /
ata eveti /
yasmād vidyamānāny api cakravartisamvartanīyāni karmāṇi vipākābhinirvṛttau kadācid eva vṛttiṃ labhante /
bahupratyayāpekṣitvāt /
saṃbhavaiṣitvād upapattyabhilāṣitvāt /
karmāṇy eva pratyayānāṃ sāmagrīm āvahantīti /
karmādhipatyenāśvādīnāṃ prasiddhaṃ kālam atikramya kālāntare 'pi maithunaṃ bhavatīti /
ekakarmākṣepād iti /
yenaiva karmaṇā gavādinikāyasabhāga ākṣipyate /
tenaiva karmaṇā tadantarābhava ākṣipyate /
ity ato vaktavyam etat /
yad uktaṃ yenānyatra kāle goṣūpapattavyaḥ /
sa gavayeṣūpapadyata iti vistareṇa
zhes 'byung ba'i phyir ro /
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni gang gi phyir 'khor los sgyur bar 'gyur ba'i las dag yod du zin kyang rkyen mang po la ltos pa'i phyir rnam par smin pa mngon par 'grub par bya ba la 'jug pa mi rnyed pa'o /
srid pa tshol ba yin pa'i phyir /
zhes bya ba ni skye ba 'dod pa yin pa'i phyir ro /
las rnams kho nas rkyen dag tshogs pa 'dren par byed pa yin no zhes bya ba ni las kyis dbang gis rta la sogs pa dus drags pa las 'das te dus gzhan na'ang 'khrig pa spyod par 'gyur ro /
'phen pa gcig pa'i phyir zhes bya ba ni las gang gis ba lang la sogs pa'i ris mthun pa 'phen par byed pa'i las de nyid kyis de dag gi srid pa bar ma yang 'phen par byed de /
de'i phyir dus gzhan na ba lang rnams kyi nang du skye bar 'gyur ba gang yin pa de ni ba med rnams kyi nang du skye'o zhes bya ba rgyas par bshad pa gang yin pa de ni brjod par bya ba yin no /
na nikāyabhedād ekākṣepakatvaṃ hīyate /
tatkarmaṇa ekajātīyatvāt /
gavyākṛtisaṃsthānāntaraparityāgāc ca /
gatiniyatānāṃ hi karmaṇām upapattivaicitryaṃ drṣṭaṃ
slob dpon 'dus bzangs na re ris gcig pa'i phyir dang ba lang gi sha tshugs dang dbyibs kyi khyad par ma btang ba'i phyir ris tha dad pas ni de'i las kyi 'phen par byed pa nyid nyams par mi 'gyur ro /
'gro ba nges pa'i las rnams la yang skye ba'i rkyen sna tshogs pa mthong ste /
kalmāṣapādādivad iti nāsty eṣa doṣa ity ācāryasaṃghabhadraḥ /
viparyastamatir iti /
anunayasahagatena vā pratighasahagatena vā cittena yathā viparyastamatir bhavati /
tad darśayann āha
rkang bkra la sogs pa lta bu'o /
de lta bas na de ni nyes pa med do zhes zer ro /
blo ni phyin ci log gyur bas /
zhes bya ba la ji ltar chags pa dang ldan pa'i sems kyis blo phyin ci log tu gyur pa de bstan pa'i phyir des de na pha ma zhes bya ba rgyas par smos te /
tatrāsya pitror ity vistaraḥ /
mātāpitros tāṃ vipratipattiṃ dvīndriyasamāpattilakṣaṇāṃ
pha dang ma nyal po byed pa dbang po gnyis sprod pa'i mtshan nyid de'i /
skyes bu srid pa bar ma pho zhig yin na'o /
puṃsaḥ sataḥ puruṣasyāntarābhavasya puṃsāyaṃ pauṃsno rāga utpadyate mātari bhāryāyām iva /
striyā ayaṃ straiṇo rāga utpadyate pitari bhartarīva /
viparyayāt pratigha iti /
puṃsaḥ sataḥ pauṃsnaḥ pratigha īrṣyotthānabhūta utpadyate pitari pratisapatnapuruṣa iva /
striyās satyāḥ straiṇaḥ pratigha utpadyate mātari pratisapatnyām iva /
sa tābhyām eva viparyastābhyāṃ cittābhyāṃ viparyasto raṃtukāmanatayā maithunakarmakāmanatayā taṃ deśaṃ indriyadvayasthānam āśliṣya tām avasthāṃ vipratipattyavasthām ātmany adhimucyate /
mayaitat karma kriyata iti /
tasmiṃś cāśucau śuklaśoṇite garbhasthānasaṃprāpte āmāśayapakvāśayāntarāsthānasaṃprāpte abhiniviśate pratitiṣṭhatīty arthaḥ
'dod chags ni pho'i yin pas na pho'i ste chung ma bzhin du ma la skye'o /
'dod chags ni mi'i yin pas na /
mo'i de khyo bzhin du pha la skye'o /
bzlog pa la ni khong khro ba ste zhes bya ba ni pho zhig yin na pho'i khong khro ba phrag dog gis bslang bar gyur pa 'gran zla'i skyes bu bzhin du pha la skye'o /
mo zhig yin na mo'i khong khro ba chen chung bzhin du ma la skye'o /
de de ltar phyin ci log tu gyur pa'i sems de gnyis kyis phyin ci log tu gyur pas yul dbang po gnyis kyi gnas der phyin pa dang dga' bar byed pas 'khrig pa'i las 'dod pas gnas der de nyal po'i gnas skabs der bdag gis las 'di bya'o zhes bdag nyid mos so /
mi gtsang ba der zhes bya ba ni khu chu dang khrag gi nang du'o /
mngal gyi gnas der phyin zhes bya ba ni pho ba dang long ka'i khod na 'dug pa'i gnas su phyin pa'o /
gnas so zhes bya ba ni 'dug go zhes bya ba'i tha tshig go /
pṛṣṭhābhimukha utkuṭuka iti /
maithunakriyātmābhimānakriyāyogāt /
āpyāyamāno vardhamānaḥ /
etāny (Abhidh-k-vy 281) eveti
rgyab rol tu kha bltas te tsog tsog por zhes bya ba ni bdag nyid 'khrig par byed pa mngon pa'i nga rgyal dang ldan pa'i phyir ro /
skye zhing zhes bya ba ni brtas shing ngo /
śuklaśoṇitamahābhūtāni /
bhūtāntarāṇy eveti /
śuklaśoṇitavyatiriktāni /
bījāṃkuranirodhotpādanyāyenaikasminn eva kṣaṇe bījaṃ nirudhyate 'ṃkuraś cotpadyate /
tulādaṇḍanāmonnāmavan nāśotpādayoḥ samakālatvāt /
yat tat kalalam ity ākhyāyata iti
'byung ba gzhan kho na zhig ces bya ba ni khu chu dang khrag las ma gtogs pa dag go /
sa bon dang myu gu 'gag pa dang skye ba'i tshul du ste /
'jig pa dang 'gag pa dag gi srang mda'i mtho dman bzhin du dus mnyam pa'i phyir skad cig ma gcig kho na la sa bon ni 'gag la myu gu ni skye'o /
nur nur po zhes bya ba gang yin pa de ni zhes bya ba ni dang por nur nur po yin no /
kalalaṃ prathamaṃ bhavati nur nur po las mer mer skye /
kalalāj jāyate 'rbudam ityādivacanāt /
evaṃ ca kṛtvā sūtrapadam iti /
valmīka iti bhikṣo asya kāyasyaitad adhivacanaṃ rūpiṇaḥ audārikasya cāturmahābhūtasya odanakulmāṣopacitasya mātāpitraśucikalalasaṃbhūtasyeti vistaraḥ
zhes bya ba la sogs pa 'byung ba'i phyir ro /
de ltar bshad na mdo'i tshig ces bya ba ni /
dge slong grog mkhar zhes bya ba ni lus gzugs can rags pa 'byung ba chen po bzhi pa 'bras chan dang /
zan dron gyis gsos pa pha ma'i mi gtsang ba nur nur po las byung ba 'di'i tshig bla dags yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin te /
mātāpitraśucy eva kalalaṃ pha ma'i mi gtsang ba nyid nur nur po yin la /
tataḥ saṃbhūtasyety arthaḥ /
kaṭasir iti /
śmaśānaṃ /
rudhirabindur upātta iti /
idam udāharaṇaṃ /
asya kāyendriyabhāvāpattitaḥ /
bhūtāntarāṇy va śuklaśoṇitavyatiriktāni /
tadyathā parṇakrimer iti /
yathā parṇakrimeḥ parṇamahābhūtāny upaniśritya bhūtāntarāṇi karmabhir jāyante
de las byung ba'i zhes bya ba'i tha tshig go /
dur khrod ces bya ba ni dur gyi khrod do /
dper brjod pa ni khrag gi thigs pa blangs so zhes bya ba 'di yin te /
lus kyi dbang po'i ngo bor 'gyur ba'i phyir ro /
dper na lo ma'i srin bu lta bu'i yin la zhes bya ba ni dper na las rnams las ;lo ma'i 'byung ba chen po dag la brten nas lo ma'i drin bu 'byung ba gzhan dbang po'i ngo bor gyur pa gnag dag yin pa skye bar 'gyur ba lta bu'o /
yānīndriyasvabhāvam āpadyaṃte /
na parṇamahābhūtāni /
bahutvāt tatkrimīṇāṃ /
khaṇḍaśaḥ pattrasyādarśanāc ca
lo ma'i 'byung ba chen po dag ni ma yin te /
de'i srin bu rnams phal ches pas lo ma dum pu dang mi snang bar 'gyur ba'i phyir ro /
sūtrapadaṃ kathaṃ tarhi nīyate mātāpitraśucikalalasaṃbhūtasyety ata āha 'o na pha ma'i mi gtsang ba nur nur po las byung ba zhes bya ba'i mdo'i tshig 'di ji ltar drang zhe na /
aśucisaṃniśrayotpattyabhisaṃdhivacanāt te kalalasya sūtrāvirodha iti de'i phyir mi gtsang ba la brten nas skye ba la dgongs te gsungs pa'i phyir mdo dang yang mi 'gal lo zhes bya ba smos te /
aśucisaṃniśrayeṇotpattir bhūtāntarāṇāṃ /
tatrābhisaṃdhir abhiprāyaḥ /
tena vacanaṃ kalalasya /
tasmān mātāpitraśucikalalasaṃbhūtasyety asya sūtrasyāvirodhaḥ /
etad uktaṃ bhavati
der ni mi gtsang ba la brten nas 'byung ba gzhan dag skye ba la dgongs shing bzhed pa yin no /
de'i phyir nur nur po zhes bya ba gsungs pa yin te /
de lta bas pha ma'i mi gtsang ba'i nur nur po las byung bas zhes bya ba'i mdo dang mi 'gal lo /
śuklaśoṇitasaṃniśrayeṇa kalalākhyāni bhūtāṃtarāṇi śuklaśoṇitasamakālāny utpadyanto sendriyāṇi /
yathā parṇasaṃniśrayeṇa parṇasamānakālāni sendriyāṇi krimimahābhūtāny utpadyanta iti
ji skad du ji ltar lo ma la brten nas srin bu'i 'byung ba chen po dbang po dang bcas pa lo ma dang dus mnyam pa dag skye ba ltar khu chu dang khrag la brten nas nur nur po zhes bya ba la 'byung ba gzhan dbang po dang bcas pa khu chu dang khrag dang dus mnyam pa dag skye'o zhes bshad pa yin no /
anyatra tu yathāyogaṃ vaktavyam ity āhur iti /
anyatra saṃsvedajaupapādukayor yonyor yathāyogaṃ vyākhyeyam ity āhur abhidharmācāryāḥ
gzhan la ni ci rigs par brjod par bya'o zhes bya ba ni chos mngon pa'i slob dpon dag na re drod gsher las skyes pa dang rdzus te skyes pa'i skye gnas dag la ni ci rigs par brjod par bya'o zhes zer ro /
tatra cāyaṃ yogo dṛśyeta iti /
ācāryo bhavīti /
śaityaṃ ca narakeṣv iti śītanarakopapattikāle
de la rigs pa ni 'di yin par snang ngo zhes bya ba ni slob dpon gyis bshad pa yin no /
dmyal ba pa dag na bsil ba mthong nas zhes bya ba ni grang ba'i dmyal bar skye ba'i phyir ro /
yadavastha iti /
aurabhrikādyavasthaḥ /
yathā bhūtena tadvedyaṃ kṛtaṃ prāk karma tādṛśān sattvān svapna iva prekṣya narake sa dhāvati pārvācāryāḥ yogācārā āryāsaṃgaprabhṛtayaḥ /
āsanād ivottiṣṭhann iti /
ūrdhvopapattisthānagamanāt /
manuṣyādivad iti /
yathā manuṣyas tiryak pretaś ca gacchati /
tadvat /
ṛṣīṇām ativaktāra iti /
adhikṣeptāro 'pavaditāra ity arthaḥ /
(Abhidh-k-vy 282) /
(III /
16, 17) nityam aṇḍaja iti nityagrahaṇāt /
sarvāṇi mūḍha ity atra nāsti niyamaḥ /
bhavati tu saṃprajānann api /
pratilomaṃ nirdiṣṭā iti /
sūtre hi yaḥ sarvāṇy asaṃprajānan karoti /
eṣā prathamā garbhāvakrāntir uktā /
tisras tu yathā nirdiṣṭānupūrvikā eveti /
yo 'pi janiṣyate /
so 'py aṇḍaja iti /
aṇḍāj janiṣyate 'ṇḍaja ity abhiprāyaḥ /
āvaśyako hy abhūtārtho bhūtavad ucyate /
tadyathā vartamānasāmīpye vartamānavad vā /
āśaṃsāyāṃ bhūtavac ceti /
{yathābhūtena tadvedyaṃ kṛtaṃ prāk karma tādṛśān sattvān svapna iva prekṣya narake sa dhāvati /
} kaścit kasmaicid vaktā bhavet /
āgacchaṃtam evāgatam māṃ viddhīti
gnas skabs gang yis zhes bya ba ni shan pa la sogs pa'i gnas skabs so /
sngon gyi slob dpon ni rnal 'byor spyod pa'i slob dpon thogs med la sogs pa'o /
stan las ldang ba bzhin du zhes bya ba ni skye ba'i gnas gong mar 'gro ba'i phyir ro /
mi la sogs pa bzhin no zhes bya ba ni mi dang dud 'gro dang yi dgas ji ltar 'gro ba de dang 'dra bar ro /
drang srong rnams la skur 'debs pa /
zhes bya ba ni kha zer ba ste /
skur pa 'debs par byed pa zhes bya ba tha tshig go /
sgo nga las skye rtag tu'o /
zhes bya ba smos pa'i phyir ro /
gzhan ni thams cad rmongs zhes bya ba 'dir ni nges pa med pa ste /
shes bzhin yin par yang 'gyur ro /
bzlog ste bstan to zhes bya ba mdo las ni mngal du 'jug pa thams cad shes bzhin ma yin par 'gyur ba gang yin pa de dang por bshad de gsum ni ji skad bstan pa'i go rims bzhin kho na yin no /
gang zhig skye bar 'gyur bde yang sgo nga las skyes pa zhes bya'o zhes bya ba ni sgo nga las skye bar 'gyur ba ni sgo nga las skyes pa'o zhes bya'o snyam du bsams pa yin no /
gdon mi za bar 'byung bar 'gyur ba'i don kyang byung zin pa dang 'dra bar brjod de /
dper na da ltar dang nye ba la da lta dang 'dra ba'am zhes bya ba dang legs su smon pa las byung bar gyur pa dang 'dra zhes bya ba lta bu'o /
smra ba po kha cig ni 'ga' zhig la 'ong bzhin du nga 'ongs zin par shes par gyis shig ces kyang zer te /
tasmād adośa eṣaḥ /
aṇḍāj jāto janiṣyate jāyate cety aṇḍajaḥ /
anyebhyo 'pi ḍrśyata iti vacanāt /
tasmād aduṣṭam etad ity ācāryasaṃghabhadraḥ /
atha vā bhāvinyāpi saṃjñayeti /
bhaviṣyaṃtyāpi saṃjñayā nirdeśaḥ kriyate /
tadyathā saṃskṛtam abhisaṃskarotīti /
janitāvasthāyāṃ saṃskṛtaṃ bhavati /
na janyamānāvasthāyāṃ /
na hi saṃskṛtasya punaḥ saṃskāro yujyate /
bhaviṣyantyā tu saṃjñayā tathā nirdeśaḥ kriyate /
evam odanaṃ pacatītyādiyojyaṃ /
kathaṃ punar asaṃprajānan mātuḥ kukṣiṃ praviśatīti vistaraḥ saṃnikṛṣṭāvasthā upapattideśasya
de lta bas na 'di ni nyes pa med do /
slob dpon 'dus bzangs na re gzhan dag las kyang mthong ngo zhes 'byung ba'i phyir sgo nga las skyes pa dang skye par 'gyur ba dang skye ba yang sgo nga las skyes pa zhes bya ste /
de lta bas na 'di ni nyes pa med do zhes zer ro /
yang na 'byung bar 'gyur ba'i ming gis zhes bya ba ni 'byung bar 'gyur ba'i ming gis kyang ston par byed pa yin no /
dper na mdo las /
'dus byas mngon par 'du byed do /
zhes bya ba ni 'dus byas ni bskyed zin pa'i gnas skabs na yin gyi /
skyed pa'i gnas skabs na ni ma yin no /
'dus byas ni yang 'du bya bar rung ba ma yin yang 'byung bar 'gyur ba'i ming gis de ltar ston par yang byed do /
de bzhin du 'bras chan 'tshed do zhes bya ba la sogs pa la yang sbyar bar bya'o /
ji ltar na shes bzhin du ma yin par ma'i mngal du 'jug cing zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
blo ni phyin ci log gyur pas /
viparyastamatir yātīti /
viprakṛṣṭāvasthā adhimokṣo 'dhimuktiḥ tathā tiṣṭhāmi niryāmīti /
kathaṃ /
tathā tiṣṭhato 'py eṣu tiṣṭhāmīti /
niṣkrāmato 'py ebhyo niryāmīti
rtse dags 'gro ba'i yul du 'gro /
zhes bya ba ni skye ba'i yul nye ba'i gnas skabs yin no /
de bzhin du gnas so 'byung ngo snyam du mos shing /
lhag par 'dod pa ni ring ba'i gnas skabs yin no /
ayam anayor viparyāsayor viśeṣa iti /
apare punar āhuḥ /
na kevalaṃ rāgadveṣābhyām eva viparyastamatir utpattideśaṃ gacchati /
kiṃ tarhi /
anyathāpi /
katham iti /
vāto vāti devo varṣatītyadi /
tathārāmaṃ praviśāmy udyānaṃ cetyādi /
saṃprajānaṃs tu samyak prajānāti /
mātuḥ kukṣiṃ praviśāmīty evamādi /
yadi samyak prajānāti kathaṃ kliṣṭenaiva cittena pratisaṃdhibandho vyavasthāpyate /
mātṛsnehādiyogāt kliṣṭaṃ cittaṃ bhavati /
apara āha /
mātuḥ kukṣiṃ praviśala evaṃ viparītau saṃjñādhimokṣāv iti /
upapannamātrāvasthāyām etad bhavati vāto vāti yāvad vṛkṣamūlaṃ copasarpāmi kuḍyamūlaṃ ceti /
tiṣṭhato 'py eṣu tiṣṭhāmīti /
niṣkrāmato 'py ebhyo niryāmīty evamādi /
tatra prathameti vistaraḥ /
prathamā cakravartinaḥ /
yeyaṃ /
saṃprajānan viśaty eka (Abhidh-k-vy 283) iti
ji ltar zhe na /
de bzhin du gnas na'ang 'di dag tu gnas par bya'o /
'byung na yang 'di dag nas 'byung ngo snyam pa yin te phyin ci log 'di gnyis kyi khyad par ni de yod do /
gzhan dag na re 'dod chags dang zhe sdang dang gti mug dag kho nas blo phyin ci log tu gyur pa skyes pa'i yul du 'gro ba 'ba' zhig tu ma zad do /
de ci'i phyir zhe na /
gzhan du'ang ma yin no /
ji lta bu zhe na /
rlungs langs pa'am /
char pa 'bab pa'am zhes bya ba la sogs pa dang de bzhin du kun dga'i ra ba'am skyed mos tshal lam khang bzangs su 'jug pa'am zhes bya ba la sogs pa dang shes bzhin pa ni mngal du 'jug go snyam du yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu shes pa ste zhes bya ba la sogs pa yin no /
gal te yang dag pa ji lta ba bzhin du shes na ji ltar nyon mongs pa can gyi sems kho nas nying mtshams sbyor bar byed par rnam par gzhag ce na /
ma la sred pa dang ma bral ba'i phyir sems nyon mongs pa can nyid yin no zhes zer ro /
gzhan dag na re mngal du 'jug pa la 'di snyam du rlung langs pa'am zhes bya ba nas shing drung ngam rtsig pa'i drung du 'gro'o zhes bya ba dang gnas na yang 'di dag tu gnas par bya'o /
'byung na'ang 'di dag nas 'byung ngo snyam pa la sogs pa log pa'i 'du shes dang mos pa dag 'byung bar 'gyur ro zhes bya ba 'di ni skyes ma thag pa'i gnas skabs na 'byung ba yin no zhes zer ro /
de las 'khor los sgyur ba ni dang po ste zhes bya ba rgyas par 'byung ba la 'khor los sgyur ba ni dang po yin te /
gcig ni shes bzhin du 'jug go zhes bshad pa yin no /
dvitīyā pratyekabuddhasya /
yeyaṃ /
tiṣṭhaty apy apara iti
gnyis pa ni rang sangs rgyas yin te gzhan ni gnas pa yang zhes bshad pa gang yin pa'o /
tṛtīyā buddhasya gsum pa ni sangs rgyas yin te /
yeyam /
aparaḥ niṣkrāmaty apīti /
atrāpi bhāvinyeti /
te na cakravartyādayas tadānīm iti kṛtvā
gzhan ni 'byung ba'ang zhes gang bshad pa yin no /
'dir yang 'byung bar 'gyur ba'i ming gis zhes bya ba ni de'i tshe 'di dag 'khor los sgyur ba la sogs pa ma yin pa'i phyir ro /
ta evaṃ tv ete cakravartyādaya iti paryāyamātram etad uktam /
arthas tu sa evety abhiprāyaḥ /
(III /
18, 19) saṃketā hetuphalasambandhavyavasthāḥ /
kleśakarmābhisaṃskṛtam iti /
kleśakarmaparibhāvitam ity arthaḥ /
pradīpavad iti /
saṃtatinyāyasaṃcāri skaṃdhapaṃcakaṃ /
kṣaṇikatvāt /
pradīpavad iti darśayati /
yathākṣepam iti /
ākṣepas tāvatkālaprabandhaḥ /
etac ca viśeṣaṇam āyuṣyasyāyuḥsamvartanīyasya karmaṇo bhedāt
de lta bur gyur pa de dag ni zhes bya ba ni 'di dag ni rnam grangs su bshad par zad kyi don ni de dag kho nar zad da snyam du bsams pa yin no /
brdar btags pa ni rgyu dang 'bras bu 'brel pa nyid du rnam par gzhag pa'o /
nyon mongs las kyis mngon du byas /
zhes bya ba ni nyon mongs pa dang las kyis bsgos pa zhes bya ba'i tha tshig go /
mar me bzhin du zhes bya ba ni rgyun gyi tshul gyis 'pho ba'i phung po lnga skad cig ma yin pa'i phyir mar me dang 'dra'o zhes ston par byed do /
ji ltar 'phangs bzhin zhes bya ba la /
vyaṃjanāny anupūrvaśa iti /
vyaṃjanāni cakṣurādyadhiṣṭhānāni /
tair hi cakṣurādīny abhivyajyante /
tasmin varcaḥkūpa iveti /
mahākāyanāḍīvraṇa iti /
nindāvacanam etat /
nāḍī vraṇa iva nāḍīvraṇa iti
'phangs pa ni dus re zhig gi rgyun yin te /
'di ni khyad par yin no /
tshe'i ste tsher 'gyur pa'i las tha dad pa'i phyir ro /
mtshan rnams rim gyis skye bar 'gyur /
zhes bya ba la /
mtshan ni mig la sogs pa'i rten te /
de dag gis mig la sogs pa gsal bar 'gyur bas so /
rkyag dong lta bu zhes bya ba dang lus kyi rma 'khyims pa chen po der zhes bya ba ni rma 'khyims pa dang 'dra bas rma 'khyims pa'o zhes smad pa'i tshig yin no /
ugro durgandha ugradurgandhiḥ /
andhakāraś cāsāv ālokarahitatvāt
dri nga ba mi bzad pa ni mi bzad par dri nga ba'o /
'di ni mun khung yang yin te snang ba dang bral ba'i phyir ro /
samalānāṃ ca palvalo 'sau palvala iveti kṛtvā /
tasmin satatapratikriye nityakartavyaśauce /
śukreṇa pauṃsnena /
śoṇitena straiṇena /
lasīkayā dravaviśeṣalakṣaṇayā /
malena ca saṃklinne samantāt klinne /
viklinne viśeṣeṇa klinne
'di ni 'dam rdzab dang 'dra ba'i btsog pa rnams kyis 'dam rdzab kyang yin te der ro /
rtag tu byi dor bya dgos pa ni rtag tu gtsang sbra bya dgos pa'o /
pho'i khu chu dang mo'i khrag dang gsher ba'i khyad par gyi mtshan nyid kyi chu ser dang dri mas kun du myags shing kun nas myags pa rnam par myags shing khyad par du myags pa rul zhing rnags pa 'dred pa der lag pa bcug ste lag pa dang rkang pa la sogs pa'i yan lag dang nying lag bcad cing gtubs nas /
kvathite pūtau picchile ca /
tasmiṃ hastau saṃpraveśyāṃgam angaṃ hastapādādikaṃ nikṛtya cchittvā pratyāharanti pratyākarṣayaṃti /
taruṇaṃ vraṇaṃ sarujaṃ /
taruṇavraṇam ivātmānam ācaraṃs taruṇavraṇāyamānaṃ /
taruṇavraṇāyamāna ātmāsyeti taruṇavraṇāyamānātmānam bālakaṃ /
śastraṃ ca kṣāraṃ ca śastrakṣāraṃ /
tad ivātmānam ācaraṃ śastrakṣārāyamāṇaḥ /
śastrakṣārāyamāṇaḥ saṃsparśo 'nayor iti śastrakṣārāyamāṇasaṃsparśau pāṇī /
tābhyāṃ parigṛhya snāpayaṃti /
tasya vṛddher anvayād anugamāt
'byin par byed 'dren par byed do /
rma gsar pa lta bu ni na ba dang bcas pa'o /
rma gsar pa'i bdag nyid dang 'dra bas na rma gsar pa lta bu'o /
'di la rma gsar pa dang 'dra ba'i bdag nyid yod pas na rma gsar pa lta bu can gyi byis pa yin no /
mtshon dang thal ba'i sman te de dag gi bdag nyid lta bur 'dug pa ni mtshon dang thal ba'i sman lta bu'o /
'di dag la mtshon dang thal ba'i sman lta bu'i reg pa yod pas na mtshon dang thal ba'i sman lta bu'i reg pa dang ldan pa'i lag pa dag yin te /
de gnyis kyis blangs nas 'khru bar byed do /
skye ba'i rgyus zhes bya ba ni rjes su 'gro bas so /
tasyāhetukatvam iti /
āder ahetukatvaṃ /
sati cāsyāhetukatve /
tadvad eva sarvam ahetukaṃ prāduḥ syāt /
dṛṣṭaṃ cāṃkuraādiṣu bījādīnāṃ sāmarthyaṃ
de'i rgyu med pa nyid du zhes bya ba ni dang po'i rgyu med pa nyid du'o /
'di rgyu med pa nyid gcig yin na ni de dang 'dra bas thams cad kyang rgyu med pa kho nar 'gyur ba zhig na myu gu la sogs pa la sa bon la sogs pa'i nus pa ste /
(Abhidh-k-vy 284) aṃkuranālakāṇḍapattrādiṣu bījāṃkuranālakāṇḍādīnāṃ sāmarthyam utpādanāya myu gu dang sdong bu dang lo ma dang yal ga la sogs pa la skyed par byed pa sa bon dang myu gu dang lo ma la sogs pa'i nus pa yang mthong ngo /
kasmāt /
deśakālapratiniyamāt /
deśakālayos tu pratiniyamāt
ci'i phyir zhe na /
yul dang dus so sor nges pa las te yul dang dus so sor nges pa las so /
tatra deśapratiniyamo bījādisaṃbaddha eva deśa utpatteḥ de la yul so sor nges pa ni sa bon la sogs pa dang 'brel pa'i yul kho nar skye ba'i phyir ro /
kālapratiniyamo bījānantaram utpatteḥ dus nges pa ni sa bon gyi mjug thogs su skye ba'i phyir ro /
agnyādīnāṃ vāgniśītoṣṇābhighātacakṣurādīnāṃ pākajādiṣa pākajasukhaduḥkhaśabdacakṣurvijñānādiṣu ḍṛṣṭam sāmarthyaṃ deśakālapratiniyamāt yul dang dus so sor nges pa las tshos pa la sogs pa ste /
tshos pa dang bde ba dang sdug bsngal dang sgra dang mig gi rnam par shes pa la sogs pa la me la sogs pa ste /
me dang grang ba dang dro ba dang bsnun pa dang mig la sogs pa'i nus pa yang mthong ngo /
yadi hi nirhetukaḥ prādurbhāvaḥ syāt gal te rgyu med pa zhig tu 'byung bar 'gyur na /
bījādīnām aṃkurādiṣu agnyādīnāṃ ca pākajādiṣu deśakālapratiniyamenotpattiṃ prati sāmarthyaṃ na syāt bskyed par bya ba la yul dang dus nges pa las myu gu la sogs pa las sa bon la sogs pa dang tshos pa la sogs pa la me la sogs pa'i nus pa yod par mi 'gyur gyi /
sarvaṃ sarvatra sarvadotpadyeta /
na caivaṃ dṛṣṭam ity ato nāsti nirhetukaḥ prādurbhāvaḥ
rtag tu thams cad na thams cad skye bar 'gyur ba zhig na de lta bu yang mi mthong bas de'i phyir rgyu med pa las byung ba ni med do /
nityakāraṇāstitvavādaḥ prāg eva paryudastaḥ rgyu rtag par yod par smra ba ni sngar bsal zin pa nyid do zhes bya ba ni /
neśvarādeḥ kramādibhir iti vacanāt dbang phyug sogs min rim sogs phyir /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
(III /
20) śeṣāṇy aṣtau madhya iti /
vijñānanāmarūpaṣaḍāyatanasparśavedanātṛṣṇopādānabhavāṃgāni /
nāpi rūpārūpyāvacara iti
lhag ma brgyad ni bar du'o /
zhes bya ba ni rnam par shes pa dang ming dang gzugs dang skye mched drug dang reg pa dang tshor ba dang sred pa dang len pa dang srid pa'i yan lag rnams so /
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa yang ma yin zhes bya ba la /
rūpāvacarasya vijñānāṃgakāla eva nāmarūpaṣaḍāyatanāṃgayoḥ sadbhāvāt /
na madhye 'ṣṭāv aṃgāni
gzugs na spyod pa la ni rnam par shes pa'i yan lag gi tshe nyid na ming dang gzugs dang skye mched drug gi yan lag dag yod pa'i phyir bar du yan lag brgyad ma yin no /
ārūpyāvacarasya ca nāmarūpaṣaḍāyatanāṃgayor abhāvāt /
mahānidānaparyāyasūtre /
vijñānaṃ ced ānanda mātuḥ kukṣiṃ nāvakrāmed api tu tan nāmarūpaṃ kalalatvāyābhisaṃmūrchet
gzugs med pa na spyod pa la ni ming dang gzugs dang skye mched drug gi yan lag dag kyang med pa'i phyir ro /
gleng gzhi chen po'i rnam grangs kyi mdo las ni /
kun dga' bo gal te rnam par shes pa ma'i mngal du zhugs par ma gyur na 'on kyang ming dang gzugs nur nur po nyid du bya ba'i phyir rmongs par 'gyur ram /
no bhadantetyādi tat sūtraṃ paṭhyate btsun pa ma lags so zhes bya ba'i mdo de 'byung ste /
mātuḥ kukṣyavakramaṇaṃ hi kāmadhātāv eveti ma'i mngal du 'jug pa ni 'dod pa'i khams kho nar yin no /
saphalahetukayoḥ pūrvāparāntayor grahaṇād iti /
yathākramam etat /
pūrvāntasya saphalasya grahaṇād aparāntasya ca sahetukasya grahaṇād iti
sngon dang phyi ma'i mtha' 'bras bu dang rgyu dang bcas pa dag smos pa'i phyir ro zhes bya ba 'di ni go rims bzhin du sngon gyi mtha' 'bras bu dang bcas pa smos pa'i phyir dang phyi ma'i mtha' rgyu dang bcas pa smos pa'i phyir ro zhes bya ba yin no /
tatra pūrvānte hetur avidyā saṃskārāś ca de la sngon gyi mtha'i rgyu ni ma rig pa dang 'du byed do /
tasya phalaṃ paṃcāṃgāni /
vijñānaṃ yāvad vedaneti
de'i 'bras bu ni rnam par shes pa nas tshor ba'i bar yan lag lnga yin no /
aparānte jātir jarāmaraṇaṃ ceti phalaṃ /
tasya trīṇy aṃgāni hetavas tṛṣṇopādānabhavāḥ
phyi ma'i mtha'i 'bras bu ni skye ba dang rga shi'o /
de'i rgyu ni sred pa dang len pa dang srid pa dang yan lag gsum yin no /
tad evaṃ saptāṃgāni paurvāntikaḥ paṃcāṃgāny aparāṃtika iti vyākhyātaṃ bhavati /
(III /
21-24) atha ka ime 'vidyādaya iti /
kim avidyaiva kevalā utāho sarvakleśāḥ āhosvit kleśāvastheti saṃdehe pṛcchati
de ltar na yan lag bdun ni sngon gyi mtha' pa yin la /
lnga ni phyi ma'i mtha' pa yin no zhes bshad par 'gyur ro /
yang ma rig pa la sogs pa 'di dag gang zhig ce na zhes bya ba ni ci ma rig pa nyid 'ba' zhig gam /
'on te nyon mongs pa thams cad dam /
sāhacaryād iti /
yasmād avidyāsahacāriṇaḥ kleśāḥ /
tadvaśena teṣāṃ samudācārāc ca /
yasmāc cāvidyāvaśena teṣāṃ kleśānāṃ samudācāraḥ /
sa punas tadanuvṛttiḥ /
mūḍhasya hi kleśasamudācāro nāmūḍhasya /
rājāgamanavacana iti vistaraḥ /
yathā rājāgacchatīty ukte
'on te nyon mongs pa'i gnas skabs yin snyam du the tshom za zhing 'dri ba yin no /
ltan cig spyod pa'i phyir zhes bya ba ni 'di ltar nyon mongs pa rnams ni ma rig pa dang lhan cig spyod pas so /
de'i dbang gis /
de dag kun du 'byung ba'i phyir /
zhes bya ba ni 'di ltar ma rig pa'i dbang gis nyon mongs pa de dag kun du 'byung bas so /
kun du 'byung ba ni de'i rjes su 'jug pa ste /
rmongs pa la nyon mongs pa kun du 'byung gi ma rmongs pa la ni ma yin no /
rgyal po gshegs so zhes byas na zhes bya ba ni dper na rgyal po gshegs so zhes smras na /
tadanuyātṛkāṇāṃ bhṛtyānām āgamanasiddhiḥ /
sāhacaryāt tadvaśena teṣāṃ samudācārāt /
tadvad etat /
tad evam avidyāvaśād /
avidyāṃgaḥ kleśadaśety arthaḥ /
tasmād uktaṃ
lhan cig spyod pa'i phyir dang de'i dbang gis 'bangs la sogs pa de dag kun du 'byung ba'i phyir de'i zham 'bring ba 'bangs la sogs pa yang 'ong bar grub pa de dang 'dra'o /
de ltar na ma rig pa'i dbang gis na ma rig pa'i yan lag ni nyon mongs pa'i gnas skabs yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de lta bas na /
pūrvakleśadaśāvidyeti /
(Abhidh-k-vy 285) /
na tūktaṃ pūrvāvidyādaśāvidyeti /
puṇyādikarmāvastheti /
puṇyāpuṇyā karmāvasthety arthaḥ
nyon mongs sngon gnas skabs zhes bshad kyi ma rig sngon gnas skabs zhes bya ba ni ma bshad do /
bsod nams la sogs pa'i las kyi gnas skabs zhes bya ba ni bsod nams dang bsod nams ma yin pa dang mi gyo ba'i las kyi gnas skabs zhes bya pa'i tha tshig go /
prāk caturāyatanotpādād iti vaktavya iti /
manaḥkāyāyatanayor upapattibhava evotpādāt
skye mched bzhi dod tshun chad do zhes brjod par bya ba yin pa las zhes bya ba ni lus dang yid kyi skye mched dag ni skye ba'i srid pa nyid na byung zin pa'i phyir ro /
tadā tadvyavasthāpanād iti /
cakṣurādyāyatanotpattikāle kāyamanaāyatanayor vyavasthāpanād ity arthaḥ
de'i tshe der rnam par 'jog pa'i phyir ro zhes bya ba ni mig la sogs pa'i skye mched dod pa'i tshe lus dang yid kyi skye mched dag tu rnam par 'jog pa'i phyir ro /
tat pūrvaṃ trikasaṃgamād iti /
tat ṣaḍāyatanāṃgaṃ prāk trikasaṃgamāt /
prāg indriyaviṣayavijñānatrikasaṃnipātād ity arthaḥ
de ni gsum 'dus tshun chad do /
zhes bya ba ni skye mched drug po de ni gsum 'dus tshun chad de dbang po dang yul dang rnam par shes pa gsum 'dus tshun chad do zhes bya ba'i tha tshig go /
reg pa bde sdug la sogs kyi /
sparśaḥ prāg iti /
ṣaḍindriyaviṣayavijñānasaṃnipātaḥ sparśo jātāvasthāyāṃ vyavasthāpyate
rgyu shes nus pa tshun chad do /
zhes bya ba la dbang po dang yul dang rnam par shes pa drug 'dus pa ni reg pa ste skye mched drug tshang ba la 'dus pa yod pa'i phyir skyes pa'i gnas skabs su rnam par gzhag go /
paripūrṇaṣaḍāyatanasamnipātasadbhāvāt /
ā kutaḥ /
prāk sukhaduḥkhāduḥkhāsukhavedanākāraṇeṣu jñānaśaktitaḥ /
sa bālo yāvat sukhāyā vedanāyā etat kāraṇaṃ duḥkhāyā etat kāraṇaṃ aduḥkhāsukhāyāś caitat kāraṇam iti paricchede na śakto bhavati
gang tshun chud yin zhe na /
bde ba dang sdug bsngal ba dang bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'i tshong ba'i rgyu dag shes par nus pa tshun chad de /
byis pa de srid du bde ba'i tshor ba'i rgyu ni 'di'o /
sdug bsngal gyi tshor ba'i rgyu ni 'di'o /
bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'i rgyu ni 'di'o zhes bya bar yongs su gcod mi nus pa'i gnas skabs de ni reg pa zhes bya'o /
sāvasthā sparśa ity ucyate /
tathā hi bālako 'gnim api spṛśed duḥkhasyaitat kāraṇam ity aparicchindan /
paricchede sāmarthye sati /
vittir vedanety arthaḥ /
ā kutaḥ /
prāṅ maithunād yāvan maithunarāgo na samudācarati /
sāvasthā vedanety ucyate
'di ltar byis pa ni sdug bsngal gyi rgyu yin no zhes bya bar yongs su mi chod pas me la yang reg par byed do /
yongs su gcod nus nas ni tshor ba yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
gang tshun chad yin zhe na /
'khrig tshun chad de ji srid du 'khrig pa'i 'dod chags kun du mi spyod pa'i bar gyi gnas skabs de ni tshor ba zhes bya'o /
gnas skabs de ni tshor ba phul du byung ba yin te /
vedanāprakarṣiṇī hi sāvasthā tshor ba'i rgyu tshor ba'i phyir ro /
vedanākāraṇavedanāt /
tṛṣṇā bhogamaithunarāgiṇa iti /
bhogeṣu rūpādikāmaguṇalakṣaṇeṣu /
maithune ca lokapratīte rāgiṇaḥ pudgalasya /
tadrāgasamudācārāvasthā tṛṣṇety ucyate
sred pa ni /
longs spyod 'khrig pa'i chags can gyi /
zhes bya ba ni 'dod pa'i yon tan gzugs la sogs pa'i mtshan nyid kyi longs spyod dang 'jig rten na grags pa'i 'khrig pa la chags pa can gyi gang zag gi 'dod chags de kun du spyod pa'i gnas skabs ni sred pa zhes bya'o /
paryeṣṭim āpanna iti /
eṣa ity etasya dhātor etad rūpaṃ /
upādīyate viṣaya ātmabhāvo 'nenety upādānaṃ caturvidhaḥ kleśaḥ /
sāvasthopādānam ity ucyate /
sa bhaviṣyadbhavaphalam iti /
sa iti paridhāvato nirdeśaḥ /
bhaviṣyadbhavaḥ phalam asyeti bhaviṣyadbhavaphalaṃ
'dis yul dang bdag gi ngo bo len pas na nye bar len pa nyon mongs pa rnam pa bzhi yin te /
gnas skabs de ni len pa zhes bya'o /
de srid 'bras bu 'byung 'gyur ba'i /
zhes bya ba la /
de zhes bya ba ni yongs su rgyug par ston to /
'di la srid pa'i 'bras bu 'byung bar 'gyur ba yod pas na srid pa'i 'bras bu 'byung bar 'gyur ba ste /
karma paunarbhavikam ity arthaḥ /
tad bhava iti /
bhavaty aneneti bhavaḥ karmaparyāyaḥ
yang srid pa'i las zhes bya ba'i tha tshig go /
de ni srid pa yin zhes bya ba ni 'dis 'byung bar 'gyur bas na srid pa ste las kyi rnam grangs yin no /
jarāmaraṇam ā vida ity ā vidaḥ ā vedanāṃgāt /
jarāmaraṇaṃ nāmarūpādicaturaṃgasvabhāvaṃ /
vineyajanodvejanārthaṃ bhagavatā jarāmaraṇaśabdena catvāry aṃgāny uktāni
tshor ba'i bar ni rga shi yin /
zhes bya ba ni tshor ba la thug pa'i bar ni rga shi ste /
ming dang gzugs la sogs pa yan lag bzhi'i ngo bo nyid yin no /
bcom ldan 'das kyis gdul ba'i skye bo skyo par bya ba'i phyir dge slong dag ming dang gzugs kyi skye ba gang yin pa de ni rga shi'i skye ba yin no /
(Abhidh-k-vy 286) yo bhikṣavo rūpasyotpādaḥ /
sa jarāmaraṇasyotpādaḥ /
evaṃ yāvad vijñānasyeti /
kṣaṇikaḥ kṣaṇe bhavaḥ
tshor ba'i bar du yang de dang 'dra'o zhes yan lag bzhi rga shi'i sgrar gsungs so /
skad cig pa zhes bya ba ni skad cig ma las 'byung ba'am /
'di la skad cig ma 'byung bas na skad cig pa'o /
kṣaṇo 'syastīti vā kṣaṇikaḥ rgyun gyis brtse ba'am spyod pa ni rgyun chags pa ste /
prakarṣeṇa dīvyati carati vā prākarṣikaḥ /
prabandhayukta ity arthaḥ /
evaṃ sāṃbaṃdhikaḥ hetuphalasambandhayukta ity arthaḥ
rgyun dang ldan pa zhes bya ba'i tha tshig go /
'brel pa can yang de dang 'dra ba ste /
rgyu dang 'bras bu 'brel pa dang ldan pa zhes bya ba'i don to /
evam āvasthikaḥ /
dvādaśa paṃcaskaṃdhikā avasthā ity arthaḥ
gnas skabs pa ni bcu gnyis pa phung po lnga'i gnas skabs zhes bya ba'i tha tshig go /
vijñānasahabhuva iti vistaraḥ /
rūpam atra sahabhūvijñaptyavijñaptyādi
rnam par shes pa dang lhan cig 'byung ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
'dir ming ni 'du shes la sogs pa phung po gsum mo /
saṃjñādiskaṃdhatrayaṃ nāma /
nāmarūpavyavasthitānīndriyāṇi /
tatpratibaddhavṛttitvād indriyāṇām /
āśrayatvena vā tāni nāmni vyavasthitānīti /
ṣaḍāyatanābhinipātaḥ sparśa iti /
cakṣurādīnāṃ svasmiṃ viṣaye pravṛttir abhinipātaḥ /
sa tu saṃbhavataḥ
gzugs ni rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa la sogs pa'o /
ming dang gzugs la rnam par gnas pa'i dbang po rnams zhes bya ba ni dbang po rnams de la rag las te 'byung ba'i phyir ram /
de dag ming dang gzugs la brten nas rnam par shes pa gnas pas so /
skye mched drug 'dus pa ni reg pa'o zhes bya ba la 'dus pa ni mig la sogs pa rang rang gi yul la 'jug pa ste /
yasya tadānīm abhinipātaḥ saṃbhavati /
sa tasya sparśa iti veditavyaḥ
de ni ci rigs par de'i tshe gang la 'dus pa srid pa de'i de reg pa yin par rig par bya'o /
tatsaṃprayuktāni paryavasthānāny upādānaṃ /
tayā tṛṣṇayā saṃprayuktāny āhrīkyānapatrāpyādīni paryavasthānāni tad upādānaṃ /
tatsamuttham iti /
tṛṣṇāsamutthaṃ /
cetanāsamuttham ity apare /
unmajjanam utpādaḥ paripāko jareti /
phalākṣepasāmarthyopaghātaḥ /
pūrvakṣaṇāpekṣayā vā /
bhaṅgo maraṇam iti
de dang mtshungs par ldan pa'i kun nas dkris pa dag ni len pa'o zhes bya ba ni de dang mtshungs par ldan pa ngo tsha med pa dang khrel med pa la sogs pa'i kun nas dkris pa dag ste /
de ni len pa yin no /
des kun nas bslang ba zhes bya ba ni sred pas kun nas bslang ba'o /
kha cig na re tshor bas kun nas bslang ba'o zhes zer ro /
skye ba ni zhes bya ba ni 'byung ba'o /
yongs su smin pa ni rga ba'o zhes bya ba ni 'bras bu smin pa'i mthu nyams pa'am /
skad cig ma snga ma la ltos nas so /
tatkṣaṇavināśaḥ /
bhaṃgābhimukhyaṃ bhaṃga ity apare /
kṣaṇikaḥ sāṃbandhikaś ca yathā prakaraṇeṣu iti /
kathaṃ /
prakaraṇeṣu pratītyasamutpādaḥ katamaḥ /
sarve saṃskṛtā dharmā iti /
tatra saṃskṛtānāṃ dharmāṇāṃ pratikṣaṇaṃ vināśayogāt kṣaṇikaḥ pratītyasamutpādaḥ /
hetuphalabhūtobhayakṣaṇasaṃbandhāt sāṃbandhikaḥ /
nirantarajanmatrayasaṃbaddhā iti /
dvādaśa paṃcaskaṃdhikā avasthā atītānāgatapratyutpannajanmasaṃbaddhāḥ āvasthikaḥ pratītyasamutpādaḥ /
niraṃtaragrahaṇaṃ trikāṇḍaprasiddhyarthaṃ /
sa eva prākarṣika iti /
sa evāvasthikaḥ prakarṣayogāt /
prākarṣikaḥ /
anekakṣaṇikatvād anekajanmikatvād vā
zhig pa ni shi ba'o zhes bya ba ni skad cig de la 'jig pa'o /
gzhan dag na re 'jig pa la mngon du phyogs pa ni 'jig pa'o zhes zer ro /
skad cig pa dang 'brel pa can ni rab tu byed pa dag las ji skad 'byung ba bzhin no zhes bya ba rab tu byed pa dag las ji skad 'byung zhe na /
rten cing 'brel bar 'byung ba gang zhe na /
'dus byas kyi chos thams cad do zhes 'byung ste /
de la 'dus byas kyi chos rnams ni skad cig re re la 'jig pa dang ldan pa'i phyir ro /
rten cing 'brel par 'byung ba skad cig pa yin la /
rgyu dang 'bras bur gyur pa'i skad cig ma gnyis ka 'brel pa'i phyir 'brel pa can yin no /
tshe gsum bar chad med par 'brel pa dag /
ces bya ba ni bcu gnyis pa'i phung po lnga'i gnas skabs te /
tshe 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba'i 'brel pa'i phyir rten cing 'brel par 'byung ba gnas skabs pa yin no /
bar chad med pa zhes bya ba smos pa ni cha gsum pa rab tu grub par bya ba'i phyir ro /
de nyid rgyun chags pa yang yin no zhes bya ba ni gnas skabs pa de nyid rgyun chags pa dang ldan pa'i phyir rgyun chags pa yin te /
skad cig ma du ma'i phyir ram /
tshe du ma yin pa'i phyir ro /
(III /
25ab) ābhiprāyika iti /
abhiprāye bhava ābhiprāyikaḥ /
vineyābhiprāyavaśāt tathā deśita ity arthaḥ
dgongs pa can zhes bya ba ni dgongs pa las byung bas na dgongs pa can te /
gdul ba la dgongs pa'i dbang gis de ltar bshad do zhes bya ba'i tha tshig go /
lākṣaṇiko 'bhidharme lakṣaṇapradhānatvāt /
prakaraṇeṣu hi sarvasaṃskṛtagrahaṇāt sattvāsattvākhyaḥ pratītyasamutpāda uktaḥ
mtshan nyid pa yin zhes bya ba ni mtshan nyid gtsor mdzad pa'i phyir te /
rab tu byed pa dag las ni 'dus byas thams cad smos pas rten cing 'brel par 'byung ba sems can du ston pa dang sems can du ston pa ma yin par bshad de /
sarvasaṃskṛtahetutvayogāt /
vineyasammohavinivṛttihetuḥ sattvākhya eva dvādaśāṃgaḥ pratītyasamutpādo deśitaḥ /
(III /
25cd) ata āha
'dus byas thams cad rgyu nyid dang ldan pa'i phyir ro /
gdul ba'i rmongs pa bzlog pa'i phyir ni sems can du ston pa kho na'i rten cing 'brel bar 'byung ba yan lag bcu gnyis su bshad de de'i phyir /
pūrvāparāntamadhyeṣu sammohavinivṛttaya iti sngon dang phyi mtha' bar dag la /
rmongs pa rnam par bzlog phyir ro /
ata eva ca trikāṇḍa iti /
kāṇḍa iti bhāgaḥ /
ko nv aham abhūvam iti /
devo manuṣya iti vā /
kathaṃ nv aham abhūvam iti /
kena prakāreṇa kayā yuktyety arthaḥ /
kiṃ bhaviṣyāmy anāgate 'dhvanīti vistaraḥ /
kiṃ nu bhaviṣyāmy (Abhidh-k-vy 287) anāgate 'dhvani /
āho svin na bhaviṣyāmi /
ko nu bhaviṣyāmi /
kathaṃ nu bhaviṣyāmīti /
kena prakāreṇa kayā yuktyety arthaḥ /
kiṃ svid idam iti /
ātmabhāvadravyam anveṣate /
kathaṃ svid idam iti /
kena prakāreṇa kayā yuktyeti /
tad evātmabhāvadravyaṃ nāvadhārayati /
ke santa iti /
ke vayam idānīṃ vidyamānāḥ /
ke bhaviṣyāma ity evaṃ nāvadhārayati /
sūtre yathākramam iti /
avidyā saṃskārāś ca pūrvāntasammohavyāvartanārthaṃ /
jātir jarāmaraṇaṃ cāparāntasammohavyāvartanārthaṃ
zhes bya ba la smos so /
de nyid kyi phyir cha gsum pa yin no zhes bya ba la cha ni tshan tshan yin no /
bdag ci zhig tu byung bar gyur zhes bya ba ni mi'am ma yin pa'o /
bdag ji ltar ni byung bar gyur zhes bya ba ni rnam pa gang gis te rigs pa gang gis zhes bya ba'i tha tshig go /
ci ma 'ongs pa'i dus na 'byung bar 'gyur ram zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ci ma 'ongs pa'i dus na 'byung bar 'gyur ram /
'on te 'byung bar mi 'gyur ram /
ci zhig tu 'byung bar 'gyur /
ji ltar 'byung bar 'gyur snyam pa yin no /
'di ci zhig yin zhes bya ba ni bdag gi ngo bo'i rdzas tshol ba'o /
'di ji ltar yin zhes bya ba ni rnam pa gang gis te rigs pa gang gis zhes bya ba yin no /
bdag gi ngo bo'i rdzas de nyid nges par mi zin pas yod pa ni ci zhig yin snyam te da lta bdag yod pa ni 'di ni ci zhig yin /
'gyur ba ni ci zhig yin snyam nas de ltar nges par mi zin to /
mdo las go rims bzhin no zhes bya ba ni ma rig pa dang 'du byed rnams ni sngon gyi mtha' la rmongs pa bzlog pa'i phyir ro /
skye ba dang rga shi ni phyi ma'i mtha' rmongs pa bzlog pa'i phyir ro /
vijñānaṃ yāvad bhavaś ca madhyasaṃmohavyāvartanārtham iti /
tathā hi sūtre evoktam iti vistaraḥ /
sūtre 'py evamevaṃ darśitam iti /
sūtreṇa svavyākhyānaṃ samarthayati /
sa na pūrvāṃtaṃ pratisarati /
kiṃ nv aham abhūvam atīte 'dhvanīti vistaraḥ /
sa na pūrvāntaṃ pratidhāvati /
kiṃ nv aham abhūvam atīte 'dhvanīti /
pratītyasamutpādayathābhūtadarśanena naivam atīte 'dhvani saṃmuhyate ity arthaḥ /
vistaraśabdena sa nāparāntaṃ pratisarati /
kiṃ nu bhaviṣyāmy anāgate 'dhvanīti vistaraḥ tathā na sa madhyāntaṃ pratisarati /
kiṃ svid idam iti vistaraḥ
rnam par shes pa nas srid pa'i bar ni bar du rmongs pa bzlog pa'i phyir ro zhes bya ba yin no /
'di ltar mdo nyid las gsungs so zhes bya ba ni mdo las kyang de kho na ltar bshad do zhes mdos rang gi bshad pa gzhung 'dzugs par bshad pa yin no /
de ni ci bdag 'das pa'i dus na byung bar gyur tam snyam du sngon gyi mtha' la 'brang bar mi 'gyur ro zhes bya ba rgyas par gsungs so zhes bya ba ni ci bdag 'das pa'i dus na byung bar gyur tam snyam du sngon gyi mtha' la rab tu mi rgyug pa ste /
rten cing 'brel bar 'byung ba yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mthong ba kho nas 'das pa'i dus la the tshom za bar mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
rgyas par zhes bya ba'i sgras ni de ni ci bdag ma 'ongs pa'i dus na 'byung bar 'gyur snyam du ma 'ongs pa'i mtha' la 'brang bar mi 'gyur ro zhes bya ba rgyas pa dang de bzhin du 'di ci zhig yin snyam du bar gyi mtha' las rgyug par mi 'gyur ro zhes bya ba rgyas par bsdus pa yin no /
tṛṣṇopādānabhavā apīti /
sarve tṛṣnopādānabhavā aparāṃtasaṃmohavyāvartanārthaṃ /
na madhyasaṃmohavyāvartanārthaṃ /
yathā pūrvam upadiṣṭaṃ vijñānaṃ yāvad bhavaś ceti
sred pa dang len pa dang srid pa dag kyang zhes bya ba ni sred pa dang len pa dag srid pa thams cad phyi ma'i mtha' la rmongs pa bzlog pa'i phyir yin gyi ji skad du gong du rnam par shes pa nas srid pa'i bar zhes bshad pa lta bur bar du rmongs pa bzlog pa'i phyir ni ma yin no /
kā punar atra yuktir ity āha /
tasyaiva hy ete hetava iti /
yasmād aparāntasyaivaite hetava iti /
(III /
26) kleśakarmāśrayatvād iti /
vijñānādīni saptāṃgāni vastūny adhiṣṭhānāni kleśakarmaṇām ity arthaḥ
'di la rigs pa ci yod ce na /
'di dag ni de kho na'i rgyu yin no zhes bya ba smos te /
'di ltar 'di dag ni phyi ma'i mtha' kho na'i rgyu yin pas so /
las dang nyon mongs pa'i rten yin pa'i phyir zhes bya ba ni rnam par shes pa la sogs pa ni gzhi yin te /
las dang nyon mongs pa rnams kyi gzhi yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
phalaṃ tatheti /
saptaivāṃgāni vijñānanāmarūpaṣaḍāyatanasparśavedanāṃgāni avidyāsaṃskārāṇāṃ phalāni
de bzhin 'bras bu yin zhes bya ba ni yan lag bdun po nyid 'bras bu yin te /
rnam par shes pa dang ming dang gzugs dang skye mched drug dang reg pa dang tshor ba'i yan lag ni ma rig pa dang 'du byed rnams kyi 'bras bu yin no /
jātir jarāmaraṇaṃ ca tṛsṇopādānabhavānāṃ phalāni skye ba dang rga shi ni sred pa dang len pa dang srid pa rnams kyi 'bras bu yin no /
paṃca hetubhūtānīti /
avidyāsaṃskāratṛṣṇopādānabhavāḥ /
karmakleśasvabhāvatvād iti /
avidyātṛṣnopādānāni kleśasvabhāvāni /
saṃskārā bhavaś ca karmasvabhāvāḥ
lnga ni rgyur gyur pa dag yin no zhes bya ba ni ma rig pa dang 'du byed dang sred pa dang len pa dang srid pa rnams so /
las dang nyon mongs pa'i rang bzhin yin pa'i phyir zhes bya ba ni ma rig pa dang sred pa dang len pa rnams ni nyon mongs pa'i rang bzhin yin no /
vastunaḥ paṃcadhābhedād iti /
vijñānanāmarūpaṣaḍāyatanasparśavedanā iti /
kleśasya ca dvidheti /
tṛṣṇopādānam iti /
anāgate 'dhvani phalaṃ saṃkṣiptaṃ dvidhābhedād iti /
jātir jarāmaraṇam iti /
atīte 'dhvani hetuḥ saṃkṣiptaḥ ekamukhakleśopadeśāt
'du byed dang srid pa ni las kyi rang bzhin yin no /
gzhi rnam pa lnga zhes bya ba ni rnam par shes pa dang ming dang gzugs dang skye mched drug dang reg pa dang tshor ba zhes bya'o /
nyon mongs pa rnam pa gnyis tha dad pa'i phyir zhes bya ba ni sred pa dang len pa zhes bya'o /
ma 'ongs pa'i dus su ni rnam pa gnyis tha dad pa'i phyir 'bras bu mdor bsdus zhes bya ba ni skye ba dang rga shi zhes bya ba'o /
avidyāmukhakleśopadeśād ity arthaḥ /
na punar anāgate 'dhvani phalam evaṃ paṃcadhā viśālitaṃ /
atīte cādhvani naivaṃ dvidhā hetur viśālita iti /
(III /
27) yasmād upadarśito 'tra bhagavateti /
kaḥ /
kleśāt kleśa ity evamādiko /
bhavaṃgānām ayaṃ nayaḥ /
tato vastv (Abhidh-k-vy 288) iti
'das pa'i dus su ni nyon mongs pa sgo gcig tu bstan pa'i phyir rgyu mdor bsdus zhes bya ba ni nyon mongs pa ma rig pa'i sgo nas bstan pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
ma 'ongs pa'i dus su yang de ltar 'bras bu rnam pa lngar rgya ma bskyed la 'das pa'i dus su de ltar rgyu rnam pa gnyis su rgyas bskyed do /
'di ltar 'dir bcom ldan 'das kyis bstan zin to zhes bya ba gang zhe na /
nyon mongs pa las nyon mongs pa /
zhes bya ba de lta bu la sogs pa /
'di ni srid pa'i yan lag lugs /
zhes bya ba yin no /
tataḥ kriyāyāḥ /
tataḥ punar /
vastv iti /
tato vastunaḥ vastu /
kleśāś ca jāyanta iti /
vastuna ity adhikṛtaṃ /
jāyanta ity atretikaraṇo 'dhyāhāryaḥ
de las gzhi zhes bya ba ni bya ba de las so /
de las gzhi dang nyon mongs skye /
zhes bya ba ni gzhi las zhes bya ba'i dbang du byas pa yin no /
skye ba zhes bya ba 'dir ni de ltar na zhes bya ba zhig khong nas dbyung ngo /
vastunaḥ kleśād veti jñāpitam iti /
iti kleśo vastuna utpadyamāno dṛṣṭo vedanāyās tṛṣṇeti
gzhi'am nyon mongs pa las skye bar 'gyur ro zhes bstan pa yin zhes bya ba ni 'di na gzhi las kyang nyon mongs pa skye ba mthong ste /
tshor ba las sred pa zhes bya ba yin no /
kleśād api tathā kleśo dṛṣṭas tṛṣṇāyā upādānam iti de bzhin du nyon mongs pa las kyang nyon mongs pa skye ba mthong ste /
sred pa las len pa zhes bya ba yin no /
avidyā ca pūrvāntasarvakleśasvabhāvākhyātā /
tad yady upādānaṃ tṛṣṇāyās tad utpadyate iti gamyate
ma rig pa yang sngon gyi mtha'i nyon mongs pa thams cad kyi ngo bo nyid yin par yang bshad pas de gal te len pa yin na ni srid pa las skye'o zhes bya bar shes so /
atha tṛṣṇā tadvastuna utpadyata iti gamyate 'on te sred pa yin na ni gzhi las skye'o zhes bya bar shes so /
tasmād avidyā kleśasvabhāvā satī vastunaḥ kleśād veti jñāpitaṃ bhavati de lta bas na ma rig pa nyon mongs pa'i ngo bo nyid gzhi'am nyon mongs pa las skye'o zhes bstan pa yin no /
jarāmaraṇaṃ caturaṃgasvabhāvaṃ vastv iti vyākhyātaṃ rga shi yang yan lag bzhi'i ngo bo nyid kyi gzhi yin no zhes bshad do /
vastunaś ceha kleśa utpadyamāno dṛṣṭo vedanāpratyayā tṛṣṇeti 'di na gzhi las kyang nyon mongs pa skye bar mthong ste /
tshor ba'i rkyen gyis sred pa zhes bya ba yin no /
tasmāt tataḥ kleśo bhāvī bhaviṣyatīti jñāpitaṃ bhavati /
nātra punaḥ kimcid upasaṃkhyeyam evaṃ jñāpitatvāt /
kathaṃ punar evaṃ nayo darśita iti gamyata ity āha /
evam asya kevalasya mahato duḥkhaskaṃdhasya samudayo bhavatīti vacanāt
de lta bas na de las kyang nyon mongs pa 'byung zhing 'byung bar 'gyur ro zhes bstan pa yin pas yang 'di las kha bskang par bya ba cung zad kyang med de /
de ltar bstan zin pa'i phyir ro /
yang bcom ldan 'das kyis lugs de ltar bstan par ci mngon zhe na smras pa /
de ltar na sdug bsngal gyi phung po chen po 'di 'ba' zhig yang dag par 'byung bar 'gyur ro zhes gsungs pa'i phyir ro /
anyathā hi kim asya sāmarthyam syād iti de lta ma yin na 'di nus pa ci zhig yod par 'gyur zhes bya ba ni gal te /
yady ayaṃ yathokto nayo na syāt /
kleśāt kleśaḥ kriyā caiva tato vastu tataḥ punaḥ /
vastu kleśāś ca jāyanta ity etāvad eva brūyāt /
avidyāpratyayāḥ saṃskārā yāvaj jātipratyayā jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāḥ saṃbhavantīti idaṃ na brūyāt
nyon mongs pa las nyon mongs dang /
bya ba nyid do de las gzhi /
de las gzhi dang nyon mongs skye /
zhes ji skad bshad pa'i lugs 'di ma yin par gyur na /
ma rig pa'i rkyen gyis 'du byed ces bya ba nas /
skye ba'i rkyen gyis rga shi dang mya ngan dang smre sngags 'don pa dang sdug bsngal dang yid mi bde ba dang 'khrug pa rnams 'byung bar 'gyur ro zhes bya ba de tsam kho na zhig gsungs par 'gyur gyi /
evam asya kevalasya mahato duḥkhaskaṃdhasya samudayo bhavatīti de ltar na sdug bsngal gyi phung po chen po 'ba' zhig yang dag par 'byung bar 'gyur ro zhes bya ba 'di gsungs par mi 'gyur ro /
samudaya utpāda ity anarthāṃtaraṃ /
tasmād yathoktaprakārābhidyotakam asya sāmarthyam iti gamyate
yang dag par 'byung ba dang skye ba zhes bya ba ni don tha dad pa ma yin te /
de lta bas na 'di'i nus pa ni ji skad bshad pa'i rnam pa mngon par rjod par byed pa yin no zhes bya bar mngon no /
ayoniśomanaskārahetukāvidyoktā sūtrāṃtara iti /
sahetusapratyayasanidānasūtre /
katham /
avidyā bhikṣavaḥ sahetukā sapratyayā sanidānā
gzhan dag na re zhes bya ba ni slob dpon yid 'ong gi mkhan po gnas brtan dbyig gnyen de skad zer ba yin no /
mdo gzhan las ma rig pa yang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'i rgyu las byung ba yin no zhes gsungs zhes bya ba ni rgyu dang bcas rkyen dang bcas gzhi dang bcas pa'i mdo las so /
ji ltar zhe na /
kaś ca bhikṣavo 'viydyāyā hetuḥ kaḥ pratyayaḥ kiṃ nidānaṃ mdo las /
dge slong dag ma rig pa ni rgyu dang bcas rkyen dang bcas gzhi dang bcas pa yin no /
avidyāyā bhikṣavo 'yoniśomanaskāro hetur ayoniśomanaskāraḥ pratyayo 'yoniśomanaskāro nidānam iti sūtre vacanāt /
avidyāhetukaś cāyoniśomanaskāra iti /
sūtrāntara ukta ity adhikṛtam /
cakṣuḥ pratītya rūpāṇi cotpadyate āvilo manaskāro mohaja iti sūtre vacanāt /
kim arthaṃ tasyehāvacanaṃ
dge slong dag ma rig pa'i rgyu ni gang rkyen ni gang gzhi ni gang zhe na /
dge slong dag tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa ni ma rig pa'i rgyu'o /
tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa ni rkyen no /
tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa ni gzhi'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
bam po nyi shu rtsa lnga pa /
tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yang ma rig pa'i rgyu las byung ba yin no zhes gsungs zhes bya ba ni mdo gzhan las zhes bya ba skabs dang sbyar te /
mdo las /
mig dang gzugs la brten nas gti mug las skyes pa'i yid la byed pa rnyog pa skye'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
de ci'i phyir 'dir ma smos /
kathaṃ na bhavāṃgāntaraṃ bhavatīty ata āha ji ltar na yan lag gzhan yin par mi 'gyur zhe na /
sa cehāpy upādānāntarbhūtatvād ukto bhavatīti de ni 'dir yang len pa'i nang du 'dus pa'i phyir bshad pa yin no zhes bya ba smos te /
sa ity āvilo manaskāraḥ de zhes bya ba ni yid la byed pa rnyog pa'o /
(Abhidh-k-vy 289) iheti pratītyasamutpādasūtre 'dir zhes bya ba ni rten cing 'brel par 'byung ba'i mdor ro /
katham uktaḥ /
upādānāntarbhūtatvāt /
tathā hy upādānaṃ bhogānāṃ prāptaye kleśasamudācārāvasthā
ji ltar bshad ce na /
len pa'i nang du 'dus pa'i phyir bshad pa yin no /
'di ltar len pa ni longs spyod rnams thob par bya ba'i phyir nyon mongs pa kun du spyod pa'i gnas skabs yin la /
tatra cāyoniśomanaskāro viparītacetasa ābhogo 'ntarbhūta ity ukto bhavati de'i nang du yang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa phyin ci log gi sems pa'i gtod pa 'dus pas bshad pa yin no /
ato nāsty ahetukatvam avidyāyāḥ /
na cāṃgāntaram upasaṃkhyātavyaṃ dvādaśebhyo 'vidyādibhyaḥ /
na cānavasthāprasaṃgo 'vidyāhetukatvād ayoniśomanaskārasya /
ity apara iti /
sthaviro vasubandhur ācāryamanorathopādhyāya evam āha /
ācārya āha /
katham iti vistaraḥ /
katham ayoniśomanaskārasyopādāne 'ntarbhāvaḥ
de'i phyir ma rig pa rgyu med pa nyid kyang med do /
ma rig pa la sogs pa yan lag bcu gnyis las yan lag gzhan gyis kha bskang bar bya ba yang mi dgos so /
tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa ma rig pa'i rgyu can yin pa'i phyir thug pa med par yang thal bar yang mi 'gyur ro /
slob dpon gyis ji ltar 'dus zhes bya ba rgyas par smos te /
tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa len pa'i nang du ji ltar 'dus /
tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa len pa'i ngo bo nyid ni ma yin no /
na hy ayoniśomanaskāra upādānasvabhāvaḥ /
yadi saṃprayogataḥ /
yady ayoniśomanaskāra upādānena saṃprayujyate ity ato bhavatāsyopādāne 'ntarbhāva iṣyate /
tṛṣṇāvidyayor api pratītyasamutpādāṃgayos tasyāyoniśomanaskārasyāntarbhāvaḥ prāpnoti
gal te mtshungs par ldan pa las yin te /
gal te tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa len pa dang mtshungs par ldan par 'gyur bas de'i phyir 'di ni len pa'i nang du 'dus par 'dod na /
rten cing 'brel par 'byung ba'i yan lag sred pa dang ma rig pa dag gi nang du tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa de 'dus par 'gyur te /
ṭṛṣṇāvidyābhyām api hy asau saṃprayujyata iti /
tataś caivaṃ vaktavyaṃ syāt /
sa cehāpy avidyātṛṣnopādānāntarbhūtatvād ukto bhavatīti
'di ni srid pa dang ma rig pa dag dang yang mtshungs par ldan par 'gyur ro /
des na 'di skad du /
de ni 'dir yang ma rig pa dang sred pa dang len pa'i nang du 'dus pa'i phyir bshad pa yin no zhes brjod par bya dgos par 'gyur gyi /
na tv evaṃ vaktavyaṃ /
sa cehāpy upādānāntarbhūtatvād ukto bhavatīti /
naivam upādānāntarbhāvāvadhāraṇaṃ kartavyam ity abhiprāyaḥ
'di skad du de ni 'dir yang len pa'i nang du 'dus pa'i phyir bshad pa yin no zhes brjod par bya ba ni ma yin te /
len pa kho na'i nang du 'dus par nges par gzung bar ni mi bya ba nyid do snyam du bsams pa yin no /
saty api cāntarbhāva iti /
asaṃbhavaṃtam apy antarbhāvam abhyupetya brūmaḥ /
katham ayoniśomanaskāro hetur avidyāyā iti vijñāpitaṃ bhavati /
na hi tathā sūtre vacanam asti /
yadi hy antarbhāveneti vistaraḥ /
yadi yasmād upādāne 'ntarbhavaty ayoniśomanaskāraḥ /
tasmād ayoniśomanaskāro hetur avidyāyā iti vijñāpitaṃ bhavati /
na ca tadaṃgāntaraṃ vaktavyaṃ /
upādānavacanād eva tatsiddheḥ /
tṛṣṇāvidye api tarhy upādāne 'ntarbhavatah /
atas tayor api tatrāntarbhāvād aṃgāntaratvaṃ śakyam akartum
nang du 'dus pa yin du chug na yang zhes bya ba ni nang du 'dus pa mi srid pa khas blangs te smra ba yin no /
ji ltar na ma rig pa'i rgyu tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yin par bshad pa yin te /
mdo'i tshig de lta bu ni med do /
gal te nang du 'dus pa kho nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te gang gi phyir tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa len pa'i nang du 'dus pa de'i phyir ma rig pa'i rgyu tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yin no zhes bya bar bstan pa yin la /
len pa smos pa kho nas de grub pa'i phyir de yan lag gzhan du brjod par bya yang mi dgos na /
'o na ni sred pa dang ma rig pa dag kyang len pa'i nang du 'du bas de gnyis kyang de'i nang du 'dus pa'i phyir yan lag gzhan nyid du mi bya bar 'dus te /
upādānavacanād eva tatsiddheḥ len pa smos pa kho nas de grub pa'i phyir ro /
ukte ca pṛthaktṛṣṇāvidyāṃge sred pa dang ma rig pa dag ni logs shig tu yang yan lag tu bshad de /
tasmād aparihāra eṣaḥ /
anyaḥ punar āheti bhadantaśrīlātaḥ /
ayoniśomanaskāro hetur avidyāyā uktaḥ sūtrāntara iti /
sahetusapratyayasanidānasūtre /
avidyāpi bhikṣavaḥ sahetukā sapratyayā sanidāneti vistareṇa
de lta bas na de ni len pa'i nang du 'dus par yang mi rung ngo /
gzhan dag na re zhes bya ba ni btsun pa dpal len to /
mdo gzhan las ma rig pa'i rgyu tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yin par gsungs te zhes bya ba ni rgyu dang bcas rkyen dang bcas gzhi dang bcas pa'i mdo las dge slong dag ma rig pa yang rgyu dang bcas rkyen dang bcas gzhi dang bcas pa yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
sa cāpīti vistaraḥ /
sa cāpy ayoniśomanaskāraḥ sparśakāle nirdiṣṭaḥ
de yang zhes bya ba ni tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa de yang reg pa'i dus su bstan pa yin no /
katham ity āha /
cakṣuḥ pratītya rūpāṇi cotpadyate āvilo manaskāro mohaja iti
ji lta zhe na /
mig dang gzugs rnams la brten nas gti mug las skyes pa'i yid la byed pa rnyog pa skye'o zhes gsungs zhes bya ba smos te /
sparśakālo yo 'yaṃ cakṣurvijñānotpattikālaḥ mig gi rnam par shes pa skye ba'i dus gang yin pa 'di ni reg pa'i dus yin no /
āvilo manaskāraḥ ayoniśaḥ pravṛttatvān mohajatvād vā /
mohāj jāto mohaja iti
yid la byed pa rnyog pa ni tshul bzhin ma yin par zhugs pa'i phyir ram /
gti mug las skyes pa'i phyir te gti mug las skyes pa ni gti mug las skyes pa'o /
avidyāsaṃsparśajaṃ veditam iti /
avidyāsaṃprayuktāt sparśāj jātaṃ avidyāsaṃsparśajaṃ veditaṃ
ma rig pa'i 'dus te reg pa las byung ba'i tshor ba zhes bya ba ni ma rig pa dang mtshungs par ldan pa'i reg pa las byung ba ni ma rig pa'i 'dus te reg pa las byung ba'i tshor ba ste /
yatra veditam avidyāsaṃsparśajam /
avaśyaṃ tatrāvidyā saṃprayujyate
gang la ma rig pa'i 'dus te reg pa las byung ba'i tshor ba yod pa de la ni gdon mi za bar ma rig pa dang mtshungs par ldan par 'gyur ro /
na hi veditam asaṃprayuktam avidyayā tṛṣṇāhetur bhavatīti /
tad evaṃ sparśakāle bhavann ayoniśomanaskāro vedanāsahavartinyā avidyāyāḥ pratyayabhāvena siddha iti /
jñāpitam idaṃ bhavaty (Abhidh-k-vy 290) ayoniśomanaskārahetukāvidyeti /
ato nāsty ahetukatvam avidyāyāḥ /
ayoniśomanaskārahetukatvāt /
na cāṃgāntaram upasaṃkhyeyaṃ dvādaśabhyo 'nyat /
yasmāt sparśakāle bhavann ayoniśomanaskāro vedanāsahavartinyā avidyāyāḥ pratyayabhāvena siddha iti
ma rig pa dang mtshungs par mi ldan pa'i tshor ba ni sred pa'i rgyur yang mi 'gyur ro /
de lta bas na reg pa'i dus na yod pa'i tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa ni tshor ba dang lhan cig 'jug pa'i ma rig pa'i rkyen gyi ngo bor grub pas ma rig pa ni tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'i rgyu las byung ba yin no zhes bya ba 'di bstan pa yin no /
de lta bas na tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'i rgyu las byung ba'i phyir ma rig pa rgyu med pa nyid kyang ma yin zhing de ltar reg pa'i dus na yod pa'i tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa tshor ba dang lhan cig 'byung ba'i ma rig pa'i rkyen gyi ngo bor grub pas bcu gnyis las ma gtogs pa'i yan lag gzhan gyis kha bskang bar yang mi bya'o /
na cāpy anavasthāprasaṃgaḥ /
tasyāpy ayoniśomanaskārasya punar mohajavacanāt /
āvilo manaskāro mohaja iti
thug pa med par thal bar 'gyur ba'ang ma yin te /
gti mug las skyes pa'i yid la byed pa rnyog pa zhes 'byung bas tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa de yang gti mug las skyes pa yin par gsungs pa yin pa'i phyir ro /
tad etac cakrakam uktaṃ bhavati /
ayoniśomanaskārād avidyā /
avidyāyāś cāyoniśomanaskāra iti
de lta bas na 'di ni tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa las kyang ma rig pa 'byung la ma rig pa las kyang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa 'byung ngo zhes 'khor lo lta bur bshad pa yin no /
evaṃ punaḥ parihāram ācāryaḥ sadoṣaṃ paśyaṃs tasya doṣasyābhivyaktyarthaṃ prasaṃgam ārabhate /
tat tarhīti vistaraḥ
'di ni slob dpon gyis nyes pa dang bcas par gzigs nas nyes pa de mngon par bya ba'i phyir thal bar 'gyur ba brtsam par 'o na ni de ni zhes bya ba rgyas par smos te /
tad yathoktam ayoniśomanaskāro hetur avidyāyā iti vistareṇa sūtrato yuktyā vā /
tarhīti arthāntaravivakṣāyāṃ /
idānīmartha iti bhagavadviśeṣaḥ /
etad anyatra sūtra uktam iha punaḥ pratītyasamutpādasūtre vaktavyaṃ /
na vaktavyam iti bhadantaśrīlātaḥ /
kayā yuktyeti pṛṣṭaḥ /
bhadantaśrīlāta āha /
na hīti vistaraḥ /
arhatām asti vedanā /
na ca sā tṛṣṇāyāḥ pratyayībhavatīti /
savidyaiva vedanā tṛṣṇāpratyaya iti gamyate /
na cāviparītaḥ sparśaḥ kliṣtāyā vedanāyāḥ pratyayībhavatīti prakṛtaṃ /
na ca punar niravidyasyārhato viparītaḥ sparśa iti /
sparśo 'pi sāvidya eveti gamyate /
yo vedanāyāḥ pratyaya uktaḥ pratītyasamutpādasūtre /
avidyā cāsya sparśasya hetur iti gamyate /
ity anayā yuktyā pṛatītyasamutpādasūtre sāvidyasparśapratyayā vedanā /
sāvidyavedanāpratyayā ca tṛṣṇeti gamyate /
ato yuktyā yathoktayā /
sa cāpi sparśakāle nirdiṣṭa iti vistareṇātra pratītyasamutpāde siddhaṃ bhavaty ayoniśomanaskāro hetur avidyāyā iti /
atra codyate /
yadi tarhi niravidyā vedanā tṛṣṇāyaḥ pratyayo na bhavatītyādivacanena svagatayaiva yuktyā ayoniśomanaskāro hetur avidyāyā avidyā cāyoniśomanaskārasya hetur iti gamyate /
kim sūtrāntarāpāśrayeṇāvidyāyoniśomanaskārayor anyonyahetukatvapradarśanena prayojanam iti /
atrocyate /
satyam asty etat /
kiṃ tu yuktimātram idaṃ pratītyasamutpādasūtre /
na kaṇṭhoktiḥ /
ataḥ sūtrāntare kaṇṭhoktyeyaṃ yuktir vyavasthāpyata iti tat sūtrāntaropanyāsaprayojanam avagaṃtavyaṃ
'o na ni zhes bya ba ni don gzhan brjod par 'dod pa yin no /
skal ldan khyad par can na re da ni zhes bya ba ni don yin no zhes zer ro /
de ni zhes bya ba ni mdo dang rigs pa'i sgo nas ma rig pa'i rgyu tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yin no zhes ji skad rgyas par bshad pa yin te /
de ni mdo gzhan du gsungs pas rten cing 'brel par 'byung ba'i mdo 'dir yang brjod par bya dgos so /
brjod par bya mi dgos so zhes zer ba ni btsun pa dpal len to /
rigs pa gang gis zhes dris pa dang btsun pa dpal len gyis dgra bcom pa rnams kyi tshor ba ma rig pa med pa ni sred pa'i rkyen ma yin no zhes bya ba rgyas par smos te /
dgra bcom pa rnams la yang tshor ba yod la de ni sred pa'i rkyen yang ma yin pas tshor ba ma rig pa dang bcas pa kho na sred pa'i rkyen yin no zhes bya bar shes so /
phyin ci log med pa'i reg pa yang nyon mongs pa can gyi tshor ba'i rkyen ma yin no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
dgra bcom pa ma rig pa med pa'i reg pa yang phyin ci log ma yin zhes bya ba ni rten cing 'brel bar 'byung ba'i mdo las tshor ba'i rkyen du bshad pa gang yin pa'i reg pa yang ma rig pa dang bcas pa kho na'o zhes bya bar shes la ma rig pa yang 'di'i rgyu yin no zhes bya bar shes pa'i rigs pa 'dis rten cing 'brel bar 'byung ba'i mdo las 'byung ba reg pa ma rig pa dang bcas pa'i rkyen gyis tshor ba /
tshor ba ma rig pa dang bcas pa'i rkyen gyis sred pa zhes bya ba yin par shes so /
de'i phyir ji skad bshad pa'i rigs pa 'dis de yang reg pa'i dus su bstan pa yin la zhes bya ba rgyas par rten cing 'brel par 'byung ba 'dir ma rig pa'i rgyu ni tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'o zhes bya ba grub pa yin no /
'dir brgal pa gal te tshor ba ma rig pa med pa ni sred pa'i rkyen ma yin no zhes bya ba la sogs pa'i tshig gis rang gi rigs pa kho nas ma rig pa'i rgyu yang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yin la /
tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'i rgyu yang ma rig pa yin no zhes bya bar shes na /
'o na ma rig pa dang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa dag phan tshun gyi rgyu can nyid yin par rab tu ston pa mdo gzhan la brten ci dgos /
'dir smras pa /
de ni bden na 'on kyang de ni rigs pa tsam du zad kyi /
zhal nas rten cing 'brel bar 'byung ba'i mdo las gsungs pa ni ma yin no /
de'i phyir zhal nas mdo gzhan las gsungs pa'i sgo nas rigs pa 'di rnam par 'jog pas mdo gzhan nye bar 'god pa dgos pa gzhan yin par khong du chud par bya'o /
atiprasaṃga evaṃ prāpnotīti śāstrakāraḥ de lta na ni ha cang thal bar 'gyur zhes zer ba ni bstan bcos mdzad pa'o /
katham atiprasaṃga ity āha ji ltar na ha cang thal bar 'gyur zhe na /
avidyāsparśajaṃ veditaṃ pratītyotpannā tṛṣṇeti sūtrāntare nirdiṣṭaṃ bshad pa /
mdo gzhan las ni ma rig pa'i 'dus te reg pa las byung ba'i tshor ba la brten nas sred pa skye'o zhes bstan te /
na ca niravidyaveditasyārhato vedanā tṛṣṇāyāḥ pratyayo bhavati dgra bcom pa rnams kyi tshor ba ma rig pa med pa ni sred pa'i rkyen ma yin no /
na cāviparītaḥ sparśaḥ kliṣṭāyā vedanāyāḥ phyin ci log med pa'i reg pa yang nyon mongs pa can gyi tshor ba'i rkyen ma yin la /
na ca niravidyasyārhato viparītaḥ sparśa ity anayā yuktyā etad apy aṃgadvayaṃ sparśavedanākhyaṃ iha pratītyasamutpādasūtre 'nucyamānam apy anyatropadiṣṭatvād gamyate ity etasyāpy aṃgadvayasyāvacanaṃ prāptaṃ /
tathā sūtrāntara upadiṣṭaṃ /
sa puṇyāṃś cet saṃskārān abhisaṃskaroti (Abhidh-k-vy 291) puṇyopagam asya vijñānaṃ bhavati
dgra bcom pa ma rig pa med pa'i reg pa yang phyin ci log ma yin no zhes bya ba'i rigs pa 'dis reg pa dang tshor ba zhes bya ba'i yan lag 'di gnyis kyang rten cing 'brel bar 'byung ba'i mdo 'dir ma smos bzhin du gzhan nas bstan pa'i phyir shes par 'gyur bas yan lag 'di gnyis kyang ma smos par 'gyur ro /
de bzhin du mdo gzhan las de gal te bsod nams kyi 'du byed dag mngon par 'du byed na bsod nams su nye bar 'gro ba'i rnam par shes par 'gyur te /
evam apuṇyopagam āniṃjyopagaṃ ca /
na ca niravidyasaṃskārasyārhataḥ puṇyopagaṃ vijñānaṃ yāvad āniṃjyopagaṃ vijñānam iti /
etad api saṃskārāṃgaṃ yuktyā siddhaṃ /
na vaktavyam atreti prāptaṃ /
tathā jātim antareṇa jarāmaraṇaṃ na bhavatīti yuktyā gamyata iti /
jātyaṃgaṃ na vaktavyaṃ syāt /
ityādiprasaṃgaḥ prāpnoti /
acodyam eva tv etad iti vistareṇācāryaḥ svamatam āha /
kathaṃ paralokād ihaloka iti vistaraḥ /
tatrāvidyāsaṃskārābhyām ihalokaḥ sambadhyate
bsod nams ma yin par nye bar 'gro ba dang mi gyo bar nye bar 'gro ba yang de dang 'dra'o zhes bstan te /
dgra bcom pa'i 'du byed ma rig pa med pa ni bsod nams su nye bar 'gro ba'i rnam par shes pa nas /
mi gyo ba nye bar 'gro ba'i rnam par shes pa'i bar du yang mi 'gyur bas 'du byed kyi yan lag 'di yang rigs pas grub ste /
'dir brjod mi dgos so zhes bya bar gyur to /
de bzhin du rigs pa'i sgo nas skye ba med par rga shi mi 'byung ngo zhes bya bar shes pas skye ba'i yan lag kyang brjod mi dgos par 'gyur bas ha cang thal bar 'gyur ro /
slob dpon gyis 'di ni klan kar mi rung ba kho na yin la zhes bya ba ni rang gi gzhung lugs rgyas par bshad do /
'dir ni ji ltar na 'jig rten pha rol nas 'jig rten 'dir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de la ma rig pa dang 'du byed dag gis ni 'jig rten 'dir 'brel par byed de /
sa cehaloko vijñānanāmarūpaṣaḍāyatanasparśavedanāṃgāni /
tṛṣṇopādānabhavaiḥ paralokaḥ saṃbadhyate
'jig rten 'di pa de yang rnam par shes pa dang ming dang gzugs dang skye mched drug dang reg pa dang tshor ba'i yan lag rnams yin no /
sred pa dang len pa dang srid pa rnams kyis ni 'jig rten pha rol du sbyor bar byed de /
sa ca paraloko jātir jarāmaraṇaṃ ca 'jig rten pha rol de yang skye ba dang rga shi yin no /
ity etāvato 'rthasyātra pratītyasamutpādasūtre vineyebhyo vivakṣitatvāt /
etasya cārthasya pūrvam evoktatvāt
rten cing 'brel bar 'byung ba'i mdo 'dir ni gdul ba rnams la don de tsam zhig brjod par bzhed pa'i phyir la don de yang gong du bshad zin pa'i phyir te /
pūrvāparantamadhyeṣu saṃmohavinivartaya ity anena uktatvāt sngon dang phyi mtha' bar dag la /
rmongs pa rnam par bzlog phyir ro /
acodyam eva tv etat vistareṇa yāvan na cāparipūrṇo nirdeśa ity abhisambandhaḥ /
ubhayaṃ hi sarve saṃskṛtā dharmā iti /
traiyadhvikāḥ sarve saṃskṛtā dharmāḥ pratītyasamutpādaḥ /
ata eva ca pratītyasamutpannā iti na kaścid viśeṣaḥ /
kathaṃ tāvad akṛtā iti /
bhāvinyā saṃjñayā yathānāgatāḥ saṃskṛtā ucyante /
tathā pratītyasamutpannā ity abhiprāyaḥ
zhes bya ba 'dis bshad zin pa'i phyir 'dir ni klan kar mi rung ba kho na yin la zhes bya ba rgyas par ma tshang bar bstan pa yang ma yin no zhes bya ba'i bar dang sbyar ro /
gnyis ka yang 'dus byas kyi chos thams cad yin zhes bya ba ni 'dus byas kyi chos dus gsum pa thams cad rten cing 'brel par 'byung ba yin la de dag nyid rten cing 'brel par 'byung ba yang yin pas khyad par ci yang med do /
ma 'ongs pa ma byas pa rnams kho na yang ji ltar na zhes bya ba ni ji ltar 'byung bar 'gyur ba'i ming gis ma 'ongs pa rnams la 'dus byas zhes bya ba ltar rten cing 'brel par 'byung ba yang de dang 'dra'o snyam du bsams pa yin no /
mngon par 'du byed pa pa'i sems pas zhes bya ba la /
ābhisaṃskārikayā cetanayeti /
sarvacetanānāṃ svalakṣaṇam abhidyotayann ābhisaṃskārikayety āha /
sā hi vipākābhisaṃskaraṇād ābhisaṃskārikā
mngon par 'du byed pa pa zhes smos pa ni sems pa thams cad kyi rang gi mtshan nyid mngon par brjod pa'i phyir te /
de ni rnam par smin pa mngon par 'du byed pa'i phyir mngon par 'du byed pa yin no /
tayā cetitatvāt praṇihitatvāt /
devo bhaviṣyāmi manuṣyo bhaviṣyāmīty evamādi
des bsams pa'i phyir te /
lhar skye bar shog shig mir skye bar shog shig ces bya ba la sogs pa smon lam btab pa'i phyir ro /
ato 'nāgatāḥ saṃskṛtā ucyante /
na tu bhāvinyā saṃjñayeti tam abhiprāyaṃ vihanti /
anāsravāḥ katham iti /
ye sāsravā anāgatā evaṃ cetayituṃ yujyante /
ye tv anāsravā anāgatāḥ
de'i phyir ma 'ongs pa rnams la 'dus byas zhes bya ba'i 'byung bar 'gyur ba'i ming gis ni ma yin no /
bsams pa de 'dor du gzhug pa'i phyir zag pa med pa rnams ji ltar zhes smos te /
ma 'ongs pa zag pa dang bcas pa gang dag yin pa de dag ni de ltar bsam du'ang rung na /
te kathaṃ cetayituṃ yujyaṃte /
codaka āha /
te 'pi cetitāḥ kuśalayā cetanayā /
prāptiṃ prati anāsravā dharmāḥ prāpyerann iti /
nirvāṇe 'pi prasaṃga iti /
nirvāṇam api saṃskṛtatvaṃ prasajyate /
prāptiṃ prati cetitatvān nirvāṇaṃ prāpyeteti /
tad evam anenārthenānāgatānāṃ saṃskṛtatvavyavasthāpane doṣa iti vidhyaṃtaram upanyasyate /
tajjātīyatvād iti vistaraḥ
ma 'ongs pa zag pa med pa gang dag yin pa de dag go /
ji ltar bsam du rung /
rgol bar byed pas smras pa /
de dag kyang zag pa med pa'i chos rnams thob par gyur cig ces thob par bya ba'i phyir sems pa dge bas bsams pa dag yin no /
mya ngan las 'das pa la yang thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni mya ngan las 'das pa yang mya ngan las 'das pa thob par gyur cig snyam du thob par bya bar bsams pa'i phyir 'dus byas su thal bar 'gyur ro /
de ltar don de ma 'ongs pa rnams 'dus byas nyid yin par rnam par gzhag na nyes pa yod pas de dang rigs mthun pa'i phyir zhes bya ba tshul gzhan rgyas par 'god par byed de /
yathā na ca tāvad rūpyate yad anāgataṃ rūpaṃ rūpyamāṇarūpajātīyatvād rūpam ity atideśaḥ /
tathā pratītyasamutpannadharmajātīyatvād anāgatā api dharmāḥ pratītyasamutpannā ity atideśa eṣām anāgatānāṃ bhavatīti
ji ltar ma 'ongs pa'i gzugs gzugs su rung bar 'gyur ba gang yin pa re zhig gzugs su mi rung yang gzugs su rigs mthun pa'i phyir gzugs zhes bya ba de bzhin du chos ma 'ongs pa rnams kyang rten cing 'brel bar 'byung ba'i chos su rigs mthun pas de bzhin du ma 'ongs pa rnams la rten cing 'brel te byung ba'o zhes bstan pa yin no /
(III /
28ab) hetuphalabhāvād iti /
yasmāt tad evāṃgaṃ hetus tad eva phalaṃ /
na caivaṃ saty avyavasthānaṃ bhavatīti /
pārāpāravat /
hetuphalavad iti /
nāvyavasthitaḥ pratītyasamutpādaḥ pratītyasamutpannaś ca bhinnāpekṣatvāt /
hetuphalavat (Abhidh-k-vy 292) pitṛputravad vā /
tatra hetuphalaṃ /
tadyathā bījāṃkurādi /
yathā yad apekṣya hetur vyavasthāpyate /
na tad apekṣya phalaṃ
rgyu dang 'bras bur gyur pa'i phyir zhes bya ba ni 'di ltar rgyu yang yan lag de kho na yin pas so /
de ltar yin yang ltos pa'i bye brag gis rnam par gzhag pa med pa yang ma yin zhes bya ba ni ltos pa'i bye brag gis rten cing 'brel bar 'byung ba dang rten cing 'brel bar byung ba rnam par mi gnas pa yang ma yin te /
tshu rol dang pha rol lta bu dang /
rgyu dang 'bras bu lta bu'o /
rgyu dang 'bras bu bzhin dang pha dang bu bzhin no zhes bya ba de las rgyu dang 'bras bu ni dper na sa bon dang myu gu la sogs pa ji ltar gang la ltos nas rgyur rnam par gzhag pa de la ltos nas 'bras bu ma yin la /
yad apekṣya phalaṃ vyavasthāpyate /
na tad apekṣya hetuḥ
gang la ltos nas 'bras bu rnam par gzhag pa de la ltos nas rgyu ma yin gyi 'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
phalam apekṣya hetur vyavasthāpyate /
hetuṃ cāpekṣya phalam iti /
yathā ca yam apekṣya pitā /
na tam apekṣya putraḥ
'bras bu la ltos nas rgyur rnam par gzhag la /
rgyu la ltos kyang 'bras bu yin pa dang ji ltar gang la ltos nas pha yin pa de la ltos nas bu ma yin la /
yam apekṣya putraḥ /
na tam apekṣya pitā
gang la ltos nas bu yin pa de la ltos nas pha ma yin gyi'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
tatputram apekṣya piteti /
pitaraṃ cāpekṣya putra iti
bu la ltos nas pha zhes bya zhing cig shos la ltos nas kyang bu zhes bya ba la de dag rnam par mi gnas pa yang ma yin pa de dang 'dra'o /
na ca tad avyavasthitaṃ /
tadvad etat /
kilety asaṃbhāvanāyāṃ /
prathamā koṭir anāgatā dharmā iti /
anyadharmahetutvāt pratītyasamutpādaḥ samutpadyate 'smād iti kṛtvā /
na pratītyasamutpannāḥ anutpannatvāt /
dvitīyārhataś caramā iti /
utpannatvāt /
tataḥ phalānutpatteś ca
mu dang po ni chos ma 'ongs pa rnams so zhes bya ba ni chos gzhan gyi rgyu yin pa'i phyir rten cing 'brel par 'byung ba yin te /
'di las 'byung ba'i phyir ro /
rten cing 'brel bar 'byung ba ni ma yin te /
ma byung ba'i phyir ro /
gnyis pa ni dgra bcom pa'i chos tha ma zhes bya ba ni byung zin pa'i phyir dang de las 'bras bu mi 'byung ba'i phyir ro /
tṛtīyā tadanya iti /
arhataś caramebhyo 'nye 'tītapratyutpannā dharmāḥ
gsum pa ni de las gzhan pa zhes bya ba ni dgra bcom pa'i tha ma dag las gzhan pa'i chos 'das pa dang da ltar byung ba'i chos rnams so /
caturthy asaṃskṛtā iti /
tatphalābhāvād anutpattimattvāc ca
bzhi pa ni chos 'dus ma byas rnams so zhes bya ba ni de dag la 'bras bu med pa'i phyir dang mi skye ba'i chos dang ldan pa'i phyir ro /
kiṃ khalv etā iṣṭaya ucyanta iti /
āvasthikaḥ pratītyasamutpādaḥ syāt pratītyasamutpādo na pratītyasamutpannā ity evamādyāḥ /
pūrvante 'jñānam iti /
yasmād avidyaivoktā nānye skandhāḥ /
tasmād avidyaivāṃgam iti /
nītārtham etad iti darśayati
grag go zhes bya ba ni mi srid pa yin no /
ci 'di dag gang zhig gang 'dod pa 'dod rgyal du 'chad pa zhig gam zhes bya ba ni rten cing 'brel bar 'byung ba gnas skabs pa zhes bya ba nas rten cing 'brel bar 'byung ba yin la /
rten cang 'brel par 'byung ba'i chos de dag ma yin pa'ang yod ces bya ba'i bar de lta bu la sogs pa'o /
sngon gyi mtha' mi shes pa zhes bya ba ni gang gi phyir ma rig pa kho na bshad kyi /
phung po gzhan dag ni ma yin pa de'i phyir ma rig pa kho na yan lag yin no zhes bya ba 'di ni nges pa'i don yin no zhes bya bar ston to /
nītārtham iti vibhaktārthaṃ /
hastipadopamā sūtraṃ /
saṃti ca tatrānye 'pi rūpādaya iti /
teṣu keśaromādiṣu /
na pṛthivīdhātumātram eveti /
evam atrāpi yathāpradhānaṃ nirdeśaḥ syād iti /
evam atrāpi pratītyasamutpādasūtre /
dvādaśasu paṃcaskaṃdhikāsv avasthāsu yatra yasya prādhānyaṃ
nges pa'i don zhes bya ba ni rnam par phye ba'i don to /
glang po che'i rjes lta bu ni mdo zhig go /
de dag la ni gzugs la sogs pa gzhan yang yod de zhes bya ba ni skra la sogs pa de dag la sa'i khams tsam kho nar ma zad kyi zhes bya ba yin no /
de bzhin du 'dir yang gtso bo ji lta ba bzhin du bstan pa yin no zhes bya ba ni rten cing 'brel bar 'byung ba'i mdo 'dir yang bcu gnyis dang ldan pa'i phung po lnga'i gnas skabs dag tu gang zhig gtso bo yin pa de bstan pa yin te /
tatra tasyatasya nirdeśaḥ syāt /
avidyāpradhānāyām avidyeti nirdeśaḥ syāt /
saṃskārādipradhānāsu avasthāsu saṃskārādīnāṃ nirdeśaḥ syāt /
saṃti ca tatrāṇye 'pi rūpavedanādayo dharmā iti
ma rig pa gtso bo yin pa'i skabs su ni ma rig pa zhes bstan pa yin la /
'du byed la sogs pa gtso bo yin pa'i gnas skabs dag tu ni 'du byed la sogs pa bstan pa yin par zad kyi de la ni gzugs dang tshor ba la sogs pa chos gzhan dag kyang yod do /
na hi tatreti vistaraḥ /
na hi tatra sūtre keśādayaḥ pṛthivīdhātunā nirdiśyante /
keśādayaḥ katame pṛthivīdhātur iti /
yata eṣāṃ keśādīnāṃ aparipūrṇo nirdeśaḥ syāt
de las ni gang gis na de dag ma rdzogs par bstan par gyur pa sa'i khams kyis skra la sogs pa ston pa ni ma yin gyi zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mdo de las ni gang gis ni skra la sogs pa de dag ma rdzogs par bstan par 'gyur ba skra la sogs pa gang zhe na /
sa'i /
khams so zhes sa'i khams kyis skra la sogs pa ston pa ni ma yin no /
santi hi tatrānye 'pi rūpādaya iti /
rūpādisvabhāvā api keśādayo na kevalaṃ pṛthivīdhātusvabhāvā iti
de dag la ni gzugs la sogs pa gzhan dag kyang yod pas skra la sogs pa ni gzugs la sogs pa'i ngo bo nyid kyang yin gyi sa'i khams 'ba' zhig gi ngo bo nyid yin pa ni ma yin no /
'on kyang de las ni sa'i khams gang zhe na /
api tu keśādibhir eva pṛthivīdhātur nirdiśyate /
pṛthivīdhātuḥ katamaḥ
skra dang spu dag go zhes skra la sogs pa dag kho nas sa'i khams ston pa yin te /
keśaromāṇīti /
na ca keśādīn abhyatītyāpy atikramyāpy asti pṛthivīdhātur ādhyātmika iti
skra la sogs pa ma gtogs par bor te nang gis sa'i khams med pas sa'i khams 'di rdzogs par bstan pa kho na yin no /
saṃpūrṇa evāsya pṛthivīdhātor nirdeśaḥ /
evam ihāpy avidyādīnāṃ evam ihāpi sūtre 'vidyāsaṃskāravijñānādīnāṃ paripūrṇa eva nirdeśo na sāvaśeṣaḥ
de bzhin du 'di las kyang ma rig pa la sogs pa rnams zhes bya ba ni de bzhin du mdo 'di las kyang ma rig pa dang 'du byed dang rnam par shes pa la sogs pa yongs su rdzogs pa kho nar bstan pa yin gyi lhag ma dang bcas par ni ma yin no /
aśrusiṃghāṇakādiṣv iti /
aśrusiṃghāṇakādīni na tatra sūtre paṭhyante
mchi ma dang mchil ma dang snabs la sogs pa dag la zhes bya ba ni mdo de las mchi ma dang mchil ma dang snabs la sogs pa mi 'byung ste /
tasmān na tadgataḥ pṛthivīdhātur ukta iti sāvaśeṣaḥ evety darśayati /
bhavatu vā tathaiveti vistaraḥ /
yathā pṛthivīdhātor aśrusiṃghāṇakādiṣv avaśeṣam anuktatvāt /
tathaivāvidyāvaśeṣam astu yadi śakyate (Abhidh-k-vy 293) darśayitum /
na śakyate darśayitum iti manyamāno yadiśabdaṃ prayuṃkte /
pūrvānte 'jñānam aparānte 'jñānaṃ madhyānte 'jñānaṃ buddhe 'jñānaṃ dharme 'jñānaṃ saṃghe 'jñānam ity evamādīnāṃ sarveṣām ajñānasthānānām uktatvāt
de lta bas na de dag la yod pa'i sa'i khams ma bshad pas lhag ma dang bcas pa kho na zhes ston par byed do /
yang na gal te de kho na dang 'dra bar bstan par nus na ma rig pa'i lhag ma yod la rag go zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te ji ltar ma bshad pa'i phyir sa'i khams kyi lhag ma mchil ma dang snabs la sogs pa la yod pa de kho na dang 'dra bar bstan par nus na /
ma rig pa'i lhag ma yod la rag ste /
gal te zhes bya ba'i sgra ni bstan par mi nus so snyam nas sbyor ba yin te /
sngon gyi mtha' mi shes pa dang phyi ma'i mtha' mi shes pa dang mtha'i bar mi shes pa dang sangs rgyas mi shes pa dang chos mi shes pa dang dge 'dun mi shes pa zhes bya ba de lta bu la sogs pas mi shes pa'i gnas thams cad bshad zin pa'i phyir ro /
jātyaṃtarasya tu vedanāder avidyāyāṃ kiṃ kṛtaḥ prakṣepaḥ paṃcaskaṃdhikāvasthāvidyeti /
na hi vedanādīnāṃ avidyātvaṃ yujyata iti
ma rig pa ni phung po lnga'i gnas skabs yin no zhes tshor ba la sogs pa rigs pa tha dad pa ni ma rig par ci'i phyir bstan te /
tshor ba la sogs pa ni ma rig pa nyid du mi rung ngo /
bhāvābhāvaniyama iti /
yasya bhāvābhāvayor yasya bhāvābhāvau yathāsaṃkhyena niyatau tad evāṃgaṃ
yod pa dang med par nges pa zhes bya ba ni gang zhig yod dam med na go rims bzhin du yang yod pa dang med par nges pa kho na yan lag yin te /
avidyābhāve saṃskārāṇāṃ bhāvas tadabhāve teṣām abhāva ity avidyaivāṃgaṃ ma rig pa yod pa na 'du byed rnams yod la de med na de dag kyang med pas ma rig pa kho na yan lag yin gyi tshor ba la sogs par ni ma yin te /
na vedanādi /
na hi vedanādisadbhāve 'rhatāṃ saṃskārā bhavaṃti /
ye vijñānāṃgajanakā ity arthaḥ
dgra bcom pa rnams la de dag yod kyang rnam par shes pa'i yan lag skyed par byed pa'i 'du byed gang dag yin pa mi 'byung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
tasmād āha /
saty api ca paṃcaskaṃdhake saṃskārā na bhavaṃtīti vistaraḥ
de lta bas na phung po lnga yod kyang 'du byed rnams kyang mi 'byung zhes bya ba rgyas par smos so /
saty api ca paṃcaskaṃdhake 'rhattvāvasthāyāṃ /
puṇyopagaṃ yāvad āniṃjyopagaṃ ca vijñānaṃ na bhavati
dgra bcom pa rnams kyi gnas skabs na phung po lnga yod kyang /
bsod nams kyi nye bar 'gro ba na mi gyo bar nye bar 'gro ba'i bar gyi rnam par shes pa mi 'byung ste /
pratisaṃdhivijñānaṃ na bhavatīty arthaḥ nying mtshams sbyor ba'i rnam par shes pa mi 'byung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
tāṃtām upapattiṃ gacchatīty upagaṃ /
puṇyopagaṃ vijñānaṃ puṇyopagaṃ /
evaṃ yāvad āniṃjyopagaṃ
skye ba de dang der nye bar 'gro bas na nye bar 'gro ba'o /
bsod nams kyis nye bar 'gro bas na bsod nams kyis nye bar 'gro ba'i rnam par shes pa ste /
mi gyo bar nye bar 'gro ba'i bar du yang de dang 'dra'o /
tathā saty api paṃcaskaṃdhake niravidyāvasthāyāṃ tṛṣṇopādānādayaś ca na bhavantīti /
yathānirdeśa eva sūtrārthaḥ /
yathāsaṃkīrtitānām evāvidyādīnāṃ grahaṇam ity arthaḥ
de bzhin du ma rig pa med pa'i gnas skabs na phung po lnga dag yod kyang srid pa dang len pa la sogs pa yang mi 'byung bas mdo'i don ni ji skad bstan pa kho na yin te /
ma rig pa la sogs pa ji ltar bsgrags pa kho na ltar gzung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
ato vidyamānā anye skaṃdhā na pratyayāḥ saṃskārādīnām iti na te 'ṃgaṃ /
evaṃ mayā śrutam ityādi /
bhagavān rājagṛhe viharati gṛdhrakūṭe parvate bhikṣusaṃghena sārdham ardhatrayodaśabhir bhikṣuśataiḥ /
saṃbahulaiś ca bodhisattvair iti /
āyuṣamāṃ cchāriputro maitreyaṃ bodhisattvam etad avocat /
śālistambham avalokya bhikṣubhyaḥ sūtram idam uktaṃ /
yo bhikṣavaḥ pratītyasamutpādaṃ paśyati /
sa dharmaṃ paśyati /
yo dharmaṃ paśyati /
sa buddhaṃ paśyatīty uktvā bhagavāṃs tūṣṇīṃbabhūva /
tad asya bhagavatā bhāṣitasya sūtrasya ko 'rthaḥ /
pratītyasamutpādaḥ katamaḥ /
dharmaḥ katamaḥ /
buddhaḥ katamaḥ /
kathaṃ ca pratītyasamutpādaṃ paśyan dharmaṃ paśyatītyādi /
tatra pratītyasamutpādo nāma idam avidyetyādi /
idaṃ cābhisaṃdhāyedam uktaṃ tatra sūtre /
utpādād vā tathāgatānām anutpādād vā tathāgatānāṃ sthitaiveyaṃ dharmatā dharmasthititā dharmaniyāmatā tathatā avitathatā ananyatathatā bhūtatā satyatā tattvam aviparītatāviparyastatety evamādi bhagavanmaitreyavacanaṃ /
yady anāgatā na pratītyasamutpannā iti /
yad uktaṃ prathamā koṭir anāgatā dharmā iti
de'i phyir phung po gzhan yod kyang 'du byed la sogs pa'i rkyen ma yin pas de dag ni yan lag ma yin te /
mdo ni 'di skad bdag gis thos pa zhes bya ba la sogs pa dang bcom ldan 'das rgyal po'i khab na bya rgod kyi phung po'i ri la dge slong stong nyis brgya lnga bcu'i dge slong gi dge 'dun chen po dang byang chub sems dpa' sems dpa' chen po rab tu mang po dang thabs cig tu bzhugs te zhes bya ba la sogs pa dang tshe dang ldan pa sh'a ri'i bus byang chub sems dpa' sems dpa' chen po byams pa la 'di skad ces smras so /
byams pa der 'dir bcom ldan 'das kyis s'a lu ljang pa la gzigs nas dge slong rnams la mdo 'di gsungs so /
dge slong dag sus rten cing 'brel par 'byung ba mthong ba des chos mthong ngo /
sus chos mthong ba des sangs rgyas mthong ngo zhes bka' stsal nas /
bcom ldan 'das cang mi gsung bar gyur nas /
byams pa bde bar gshegs pas bka' stsal pa'i mdo de'i don rten cing 'brel par 'byung ba ni gang /
chos ni gang /
sangs rgyas ni gang /
ji ltar rten cing 'brel bar 'byung ba mthong bas chos mthong zhes bya ba la sogs pa dang rten cing 'brel bar 'byung ba zhes bya ba ni gang 'di ma rig pa zhes bya ba la sogs pa gsungs so /
de gsungs nas mdo de las /
de bzhin gshegs pa rnams byung yang rung ma byung yang rung /
chos rnams kyi chos nyid 'di ni 'dug pa'o zhes bya ba nas /
gang 'di chos nyid dang chos gnas pa nyid dang chos nges par gyur pa nyid dang rten cing 'brel bar 'byung ba nyid dang de bzhin nyid dang ma nor ba de bzhin nyid dang gzhan ma yin pa nyid dang gzhan ma yin pa de bzhin nyid dang yang dag pa nyid dang bden pa kho na dang ma nor ba nyid dang phyin ci ma log pa nyid ces bya ba la sogs pa 'di gsungs te /
bcom ldan 'das byams pa'i bka' yin no /
gal te chos ma 'ongs pa rnams rten cing 'brel bar 'byung ba ma yin no zhes bya ba ni mu dang po ni chos ma 'ongs pa rnams so zhes gang bshad pa yin no /
sūtraṃ virudhyata iti /
jātijarāmaraṇayoḥ pratītyasamutpannatvaṃ na syāt
mdo dang 'gal lo zhes bya ba ni skye ba dang rga shi dag rten cing 'brel bar 'byung ba nyid ma yin par 'gyur pa zhig na /
uktaṃ ca avidyā yāvaj jātijarāmaraṇam iti /
atha veti vistaraḥ /
atha jātijarāmaraṇāṃge 'pi pratītyasamutpanne iṣṭe /
tayor (Abhidh-k-vy 294) anāgatādhvavyavasthānaṃ naiṣṭavyam iti kṛtvā /
trikāṇḍavyavasthā bhidyate /
pūrvāparāntayor dve dve madhye 'ṣṭāv iti /
nikāyāntarīyā ity āryamahīśāsakāḥ /
utpādasya saṃskṛtalakṣaṇatvād iti /
yo 'yam utpādaḥ pratītyasamutpāda iti nikāyāntarīyair nityaḥ parikalpyate /
sa saṃskṛtalakṣaṇam uktaṃ /
trīṇīmāni saṃskṛtasya saṃskṛtalakṣaṇāni /
saṃskṛtasyotpādo 'pi prajñāyate vyayo 'pi sthityanyathātvam apīti /
saṃskṛtalakṣaṇatvāc cānityam ity abhiprāyaḥ /
brūyās tvaṃ lakṣaṇam api nityaṃ bhavatīti /
ata āha /
na ca nityaṃ bhāvāṃtaram anityasya lakṣaṇaṃ yujyata iti
ma rig pa nas rga shi'i bar ni yin par yang bshad do /
yang na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'on te skye ba dang rga shi'i yan lag dag kyang rten cing 'brel bar byung ba yin par 'dod na ni de gnyis ma 'ongs pa'i dus su rnam par gzhag par mi 'dod par bya dgos pa'i phyir /
sngon dang phyi mthar gnyis gnyis dang bar du brgyad ces bya ba cha gsum du dgod pa rnam par nyams par 'gyur ro /
sde pa gzhan dag na re zhes bya ba ni sa ston pa rnams so /
'byung ba'i 'dus byas kyi mtshan nyid yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni sde pa gzhan dag gis rten cing 'brel bar 'byung ba zhes bya ba'i 'byung zhes bya ba gang yin pa ste /
gsum po 'di dag ni 'dus byas kyi mtshan nyid yin te /
'dus byas la ni skye ba yang mngon no /
'jig pa dang gnas pa gzhan dag tu 'gyur ba yang mngon no zhes bya ba 'dus byas kyi mtshan nyid bshad pa gang yin pa de rtag pa yin par brtags pa de ni 'dus byas kyi mtshan nyid yin pa'i phyir na mi rtag pa yin no snyam du bsams pa yin no /
gal te khyod mtshan nyid kyang rtag pa yin no zhes smras na /
de'i phyir dngos po gzhan rtag pa ni mi rtag pa'i mtshan nyid yin par yang mi rung ngo zhes bya ba smos te /
na hi nirvāṇam ākāśaṃ vā kasyacid anityasya lakṣaṇaṃ bhavati mya ngan las 'das pa'am /
nam mkha' ni mi rtag pa 'ga'i mtshan nyid kyang ma yin te /
prāg utpatter hi lakṣyasya tad astīti kasya laskṣaṇaṃ /
vinaṣṭe ca lakṣye kasyeti na yujyate /
utpādaś ceti vistaraḥ /
utpādaś ca nāmābhūtvābhāvalakṣaṇaḥ /
sautrāntikanayenotpattir dharmasya tadānīṃtanaiva bhavatīti /
ko'syotpādasyāsaṃskṛtasya tvanmatenāvidyādibhir abhisaṃbandhaḥ /
yathaudanena pākasyāsti sambandhaḥ kartṛkriyālakṣaṇa ity odanasya pāka ity ucyate
skye ba'i sngon rol na yang mtshan nyid yod pas su'i mtshan nyid yin /
mtshan gzhi zhig na yang gang gi yin te /
rung ba ma yin no /
'byung ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'byung ba zhes bya ba ni mdo sde pa'i lugs kyis ma byung ba las byung ba'i mtshan nyid yin te /
chos skye ba de'i tshe de kho na'i yin na ji ltar 'bras chan dang chos par byed pa po dang bya ba'i mtshan nyid kyi 'brel pa yod pas 'bras chan tshos pa zhes bya ba ltar skye ba 'dus ma byas 'di khyod kyi gzhung lugs ltar na ma rig pa la sogs pa dang ci zhig 'brel /
na hy ākāśarūpayor abhisambandha utpattyutpattṛlakṣaṇo 'sti /
yena rūpasyākāśam ity ucyate /
evaṃ ko 'syavidyādibhir abhisaṃbandhaḥ /
yatas teṣām avidyādīnāṃ pratītyasamutpāda ity ucyate
nam mkha' dang gzugs dag ni skye ba'i mtshan nyid kyi 'brel ba med pas gzugs kyi nam mkha' zhes mi bya'o /
de bzhin du 'di ma rig pa la sogs pa dang ci zhig 'brel na gang gi phyir ma rig pa la sogs pa de dag rten cing 'brel par 'byung ba zhes brjod par 'gyur /
padārthaś cāsambandho bhavatīti /
pratyayaṃ prāpya samudbhavaḥ pratītyasamutpādaḥ iti padārthaḥ
tshig gi don kyang nus pa med par 'gyur ro zhes bya ba ni rten cing 'brel par 'byung ba zhes bya ba'i tshig gi don ni rkyen dang phrad nas 'byung ba yin na /
sa kathaṃ nityaś ca nāma pratītyasamutpādaś ceit /
pratiḥ prāptyartha iti /
prāptidyotaka ity arthaḥ /
itir gatāv iti
de ji ltar rtag pa zhes kyang bya ba la rten cing 'brel par 'byung ba zhes kyang bya /
rten cing 'brel pa ni phrad pa'i don te zhes bya ba ni phrad pa ston par byed pa'i yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ae ti ni 'gro ba'i don to zhes bya ba ni skad kyi dbyings kyi don yin no /
dhātvarthaḥ /
pariṇāmād iti /
anekārthā hi dhātavaḥ /
pratiś copasargaḥ prāptidyotaka ity ayam itir gatyartham ujjhitvā prāptyartham āpadyate /
padiḥ sattārtha iti /
padiḥ sattāyām iti /
teneti kāraṇena /
pūrvakālāyāṃ kriyāyāṃ ktvāvidher iti /
samānakartṛkayoḥ pūrvakāla iti vacanāt
yongs su bsgyur ba'i phyir zhes bya ba ni skad kyi dbyings don du ma yin pa'i phyir ro /
rten cing 'brel pa zhes bya ba nye bar bsgyur ba ni phrad pa ston par byed pa yin pas ae ti zhes bya ba 'di 'gro ba'i don bor nas phrad pa'i don yin par 'gyur ro /
pa da ni yod pa'i don to zhes bya ba ni pa da yod pa'i don yin no /
des na zhes bya ba ni gtan tshigs so /
dus sngar ste zhes bya ba'i rkyen yin te zhes bya ba ni byed pa po mtshungs pa dag la dus sngar zhes 'byung ba'i phyir ro /
na cāsau pūrvam utpādāt kaścid astīti sautrāṃtikamatena de ni skye ba'i sngon rol na 'ga' yang med ces bya ba ni mdo sde pa'i gzhung lugs ltar na'o /
na cāpy akartṛkāsti kriyeti /
kartari sati kriyāyā vyavasthāpanāt
byed pa po med pa'i bya ba yang med do zhes bya ba ni byed pa po yod na bya ba rnam par 'jog pa'i phyir ro /
āha cātreti /
etad vaiyākaraṇacodyaṃ ślokenopanibadhnāty ācāryaḥ /
yadi pūrvam utpādāt pratyeti prāpnoty
'dir smras te zhes bya ba ni slob dpon gyis brda sprod pa pa'i klan ka 'di tshigs su bcad par bsdebs pa yin te /
gal te 'byung ba'i sngon rol na phrad nas te phrad par 'gyur ro zhe na /
asattvān na yujyate /
na hy avidyamānaḥ kartā snānādikriyāṃ kurvan dṛṣṭa iti /
(Abhidh-k-vy 295) /
saha ced atha manyase pratītyakriyāṃ samutpādakriyāṃ ca saha karotīty evaṃ /
ktvā na siddho 'tra ktvāpratyayaḥ /
kasmāt /
pūrvakālavidhānataḥ pūrvasmiṃ kāle vidhānaṃ ktvāpratyayasya /
samānakartṛkayoḥ pūrvakāla iti vacanāt ktvāpratyayo na siddho bhavet /
punar utpattāv iti /
utpannasya punar utpattau kalpyamānāyām anavasthāprasaṃgaḥ /
dvitīye tṛtīye kṣaṇe punaḥpunar utpadyata ity aniṣṭhāprasaṃgaḥ /
athānāgata iti vistaraḥ /
alabdhātmako 'nāgata iti katham asato 'labdhātmabhāvasya kartṛtvaṃ sidhyati /
akartṛkā vā kriyā kathaṃ sidhyati /
yata evam ato yadavastha utpadyate śābdikasya śabdavidaḥ /
tadavastha eva mama pratyeti /
kimavasthaś ceti /
kāvasthāsyeti kimavasthaḥ /
utpādābhimukho 'nāgata iti /
na sarvo 'nāgata utpadyate
med phyir rung ba ma yin no /
byed pa po med pa khrus la sogs pa'i bya ba byed pa ni ma mthong ngo /
gal te lhan cig ces bya ba ni 'on te rten cing 'brel pa zhes bya ba'i bya ba dang 'byung ba zhes bya ba'i bya ba lhan cig byed do snyam du sems na /
de lta na ni 'dir te zhes bya ba'i rkyen ma grub po /
ci'i phyir zhe na /
sngon du byed phyir te /
byed pa po mtshungs pa dag la dus sngar te zhes 'byung ba'i phyir te zhes bya ba'i rkyen ni dus sngar bya ba yin no /
de bas na ste zhes bya ba'i rkyen grub par mi 'gyur ro /
yang skye na ni zhes bya ba ni skyes zin pa zhig yang skye bar rtogs na thug pa med par thal bar 'gyur te /
skad cig ma gnyis pa dang gsum pa la yang yang dang yang du skye bas mtha' thug pa med par thal bar 'gyur ro /
ci ste ma 'ongs pa zhig ces bya ba rgyas par 'byung ba ni ma 'ongs pa ni bdag nyid du ma rig pa yin pas med pa bdag nyid du red par ma gyur pa'i dngos po ji ltar byed pa nyid du 'grub /
yang ji ltar /
byed po med pa'i bya ba 'grub /
gang gi phyir de ltar yin pa de'i phyir sgra pa ste /
sgra rig pa'i ltar na gnas skabs gang skye ba kho bo cag kyang gnas skabs de nyid dang phrad nas zhes bya ba yin no /
gnas skabs gang zhig ces bya ba ni 'di la gnas skabs gang yod pas na gnas skabs gang zhig go /
skye ba la mngon du phyogs pa'i ma 'ongs pa ste zhes bya ba ni ma 'ongs pa thams cad skye ba ma yin gyi /
kiṃ tarhi /
utpādābhimukhaḥ /
utpāde 'bhimukhaḥ /
utpitsur ity arthaḥ
'o na ci zhe na /
skye ba la mngon du phyogs pa ste /
skye bar 'dod pas zhes bya ba'i tshig go /
gnas skabs de kho na ste /
tadavastha eva utpādābimukhāvastha eva /
pratyetīty ucyate /
aniṣpannaṃ cedam iti vistaraḥ
skye ba la mngon du phyogs pa'i gnas skabs kho na rkyen de dang phrad nas zhes bya'o /
grub pa ma yin te zhes bya ba 'byung ba la /
śābdikānām idam śābdakīyaṃ kartuḥ kriyāyāś ca vyavasthānaṃ 'di ni sgra pa rnams kyi yin pas sgra pa'i ste byed pa po dang bya ba rnam par 'jog pa'o /
kasmāt /
bhavituḥ kartṛrūpakalpitād arthāt kriyārūpakalpitāyā bhūter anyatvadarśanāt
ci'i phyir zhe na /
skye bo bya ba byed pa po'i ngo bor brtags pa'i don las skye zhes bya ba bya ba'i ngo bor brtags pa gzhan nyid yin par ma mthong ba'i phyir ro /
tasmād acchalaṃ bhavaty utpadyate pratyetīty evamādiṣu /
āha cātreti /
tatsiddhāntena prakriyāṃ darśayati /
asann utpadyate yadvad iti vistaraḥ /
asann abhāvaḥ alabdhātmakaḥ utpadyate yathā
de lta bas na skye'o zhes bya ba dang 'byung ngo zhes bya ba dang brten nas zhes bya ba de lta bu la sogs pa dag la klan ka med do /
'dir bshad pa zhes bya ba ni de dag gi grub pa'i mthas lugs ston par byed pa yin no /
ji ltar med pa skye ba ltar /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ltar dngos po med pa bdag nyid du ma red pa skye ba ltar /
pratyety api tathā /
asann ity arthaḥ /
atha san atha labdhātmaka utpadyata iti kalpyate
med pa phrad pa'ang de dang 'dra /
zhes bya ba'i tha tshig go /
'on te bdag nyid du red zin pa skye'o zhes bya bar rtog na /
utpanna utpadyata ity aniṣṭhā /
utpanno 'pi punar utpadyate ity anavasthānād anyadaniṣṭhā prāpnoti
skyes pa skye na mtha' thug med /
skyes zin pa yang skye na ni thug pa med de mtha' thug pa med par thal bar 'gyur ro /
tathā hi sāṃkhyamatānusāreṇa sata evotpādā nāsata iti tad etad adhikṛtya bravīti 'di ltar grangs can pa'i gzhung lugs kyi rjes su 'brang na yod pa kho na skye'i med pa ni ma yin no zhes 'byung bas de'i dbang du byas te /
san purāpi veti /
vāśabdo matavikalpārthaḥ /
yadi bhavatāṃ sann utpadyata iti pakṣaḥ /
asmākam api sann utpadyate /
vaibhāṣikanayenānāgatānām astitvāt /
sautrāntikanayena ca janakadharmabījasadbhāvāt /
tataḥ kim idam ucyate /
na cāsau pūrvam utpādāt kaścid asti /
yaḥ pratītyottarakālam utpadyata iti /
atha vā yadi tarhi sann evotpadyate /
pūrvam eva ghaṭo mṛtpiṇḍādīn anapekṣya svataḥ (Abhidh-k-vy 296) prasiddho 'stīti prāpnoti
'on te snga na yod na'ang rung /
zhes bya ba smos so /
'on te zhes bya ba'i sgra ni gzhung lugs tha dad pa'i don yin te /
gal te khyod kyi phyogs yod pa skye'o zhes bya ba yin na kho bo cag gi yang yod pa skye ste bye brag tu smra ba'i lugs kyis ma 'ongs pa yod pa'i phyir dang mdo sde pa'i lugs kyis kyang skyed par byed pa'i chos sa bon yod pa'i phyir ro /
de'i phyir sngar phrad nas phyis skye bar 'gyur ba gang yin pa de ni skye ba'i sngon rol na 'ga' yang med ces bya ba 'di ci ste brjod /
rnam pa gcig tu na gal te yod pa kho na skye na ni 'o na ni 'jim pa'i gong bu dang dbyu gu la sogs pa la mi ltos par sngar bum pa rang las rab tu grub pa yod do zhes bya bar 'gyur ro /
apare punar vyācakṣate /
aniṣṭhā san purāpi veti /
atha mā bhūd aniṣṭheti /
asann utpadyate iti pratipadyate /
punas tad evopatiṣṭhate /
asann utpadyate yadvat pratyety api tatheti siddho naḥ pakṣa iti pūrvavad vācyaṃ /
yad apy uktam ekasya hi kartur dvayoḥ kriyayoḥ pūrvakālāyāṃ kriyāyāṃ ktvāvidhir bhavatīti tad vyabhicārayann āha /
sahabhāve 'pi ca ktvāstīti vistaraḥ /
samānakālāyām api kriyāyāṃ ktvāvidhir dṛṣṭaḥ /
tadyathā /
dīpaṃ prāpya tamo gatam iti /
atra na pūrvaṃ tamo dīpaṃ prāpnoti paścād gacchati vinaśyati ity arthaḥ /
kiṃ tarhi /
tasminn eva kāle tamo dīpaṃ prāpnuvad vinaśyati
gzhan dag na re mtha' thug med /
'on te snga na med na'ang rung /
zhes bya ba yin te /
ji ste mtha' thug pa med par gyur na mi rung bas med pa skye'o snyam du sems na yang /
ji ltar med pa skye ba ltar /
med pa phrad pa'ang de dang 'dra /
zhes bya ba de nyid nye bar gnas pas kho bo cag gi phyogs grub pa yin no zhes snga ma bzhin du brjod par bya'o /
byed pa po gcig gi bya ba gnyis ni dus sngar te zhes bya ba'i rkyen yin zhes gang smras pa de yang 'khrul par bstan pa'i phyir /
lhan cig pa la'ang de yod de /
zhes bya ba rgyas par smos te /
bya ba dus mnyam pa la'ang ste /
zhes bya ba'i rkyen mthong ste /
dper na /
mar me byung nas mun pa med /
ces bya ba 'di la yang mun pa sngar mar med dang phrad la phyis med cing 'jig pa ma yin no zhes bya ba'i don to /
'o na ci zhe na /
mun pa mar me dang phrad pa de nyid kyi tshe med par 'gyur ro /
atha mataṃ /
samanaṃtaram eva tan na yugapad iti /
ataḥ punar idam ucyate /
āsyaṃ vyādāya śete veti /
na hy asau pūrvaṃ mukhaṃ vyādadāti vidārayati paścāc chete /
kiṃ tarhi /
yo mukhaṃ vyādadac chete /
sa mukhaṃ vyādāya śeta ity ucyate
ji ste 'di ni de ma thag tu yin gyi cig car ni ma yin no snyam du sems na de'i phyir yang kha gdangs nyal bzhin zhes bya ba 'di smos te /
'dir kha gdangs shing bgrad la phyis nyal ba ma yin no /
'o na ci zhe na /
gang zhig kha gdangs shing nyal ba de la kha gdangs te nyal ba zhes bya'o /
'on te 'di sngar kha gdangs la phyis nyal lo zhes bya bar /
atha mataṃ /
pūrvam asau mukhaṃ vyādadāti /
paścāc chete iti /
ata āha /
paścāc cet kiṃ na samvṛte /
yaḥ kaścin mukhaṃ vyādāpānaṃtaraṃ ca saṃvṛtya śete /
sa mukhaṃ vyādāya śeta ity ucyeta na cocyate /
tena jñāyate /
yo mukhaṃ vyādadac chete /
sa mukhaṃ vyādāya śete ity ucyate iti
'dod na de'i phyir gal te phyis /
btsums pa la yang ci phyir min /
'ga' zhig kha gdangs nas de ma thag tu btsums te nyal ba gang yin pa de la kha gdangs te nyal lo zhes brjod par 'gyur ba zhig na /
brjod pa'ang ma yin te /
de'i phyir gang zhig kha gdangs bzhin du nyal ba de la /
kha gdangs shing nyal lo zhes bya'o zhes bya ba shes so /
gzhan dag ni zhes bya ba ni /
anye punar iti /
bhadantaśrīlātaḥ pratir vīpsārtha iti /
nānāvācinām adhikaraṇānāṃ sarveṣāṃ kriyāguṇābhyāṃ vyāptum icchā vīpsā /
tām ayaṃ pratir dyotayati
btsun pa dpal len to /
rten cing 'brel ba ni zlos pa'i don yin zhes bya ba ni /
bya ba dang yon tan dag gi tshig sna tshogs kyis brjod par bya ba'i gzhi thams cad khyab par bya bar 'dod pa ni zlos pa ste /
itau gatau sādhava ityāḥ /
tatra sādhur iti yatpratyayaḥ /
itau vinaṣṭau sādhavaḥ /
anavasthāyina ity arthaḥ
rten cing 'brel bar zhes bya ba ni de dag ston par byed pa yin no /
'gro zhing 'jig par rung ba ste mi sdod pa zhes bya ba'i tha tshig go /
samupasargaḥ samavāyārthaṃ dyotayati /
utpūrvaḥ padiḥ prādurbhāvārthaḥ /
dhātvarthapariṇāmāt /
tāṃ tāṃ sāmagrīṃ pratīti /
prater vīpsārthatāṃ darśayati /
ityānāṃ vinaśvarāṇāṃ samavāyenotpādaḥ pratītyasamutpādaḥ /
na kaścid dharma eka utpadyate sahotpādaniyamāt /
rūpādīnāṃ /
kāme 'ṣṭadravyako 'śabdaḥ paramāṇuḥ yāvac
sam zhes bya ba'i nye bar bsgyur bas ni 'du ba'i don ston par byed do /
au ta gong na yod pa'i ba da ni 'byung ba'i don te zhes bya ba ni skad kyi dbyings bsgyur ba'i phyir ro /
tshogs pa de dang de na zhes bya ba ni rten cing 'brel bar zhes bya ba zlos pa'i don yin pa nyid du ston to /
'gror rung ba ste ngang gis 'jig pa'i chos rnams 'dus nas skye ba ni rten cing 'brel bar 'byung ba'o /
gzugs la sogs pa ni lhan cig 'byung bar nges pas chos gcig pu skye ba ni 'ga' yang med de /
cittacaittāḥ sahavaśyam iti niyamāt /
eṣā tu kalpaneti vistaraḥ /
pratir vīpsārtha ity evamādikā kalpanātraiva (Abhidh-k-vy 297) pratītyasamutpādasūtre yujyate /
iha kathaṃ bhaviṣyati cakṣuḥ pratītya rūpāṇi cotpadyate cakṣurvijñānam iti /
na hi pratītyānāṃ cakṣūṃṣi pratītyacakṣūṃṣīti samāsaḥ saṃbhavaty arthāyogāt /
cākṣur hi pratītya prāpya rūpāṇi cotpadyate cakṣurvijñānam ity ayam artho gamyate
'dod na dgra med rdul rdzas brgyad /
ces bya ba nas /
sems dang sems byung nges lhan cig /
ces bya ba'i bar nges pa'i phyir ro /
rtog pa 'di ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rten cing 'brel ba ni zlos pa'i don to zhes bya ba de lta bu la sogs pa'i rtog pa ni rten cing 'brel bar 'byung ba'i mdo 'di kho na la rung gi mig dang gzugs rnams la brten nas mig gi rnam par shes pa skye'o zhes bya ba 'di la ji ltar gtub te don du mi rung ba'i phyir mig la brten cing mig la brten nas zhes bya bar tshig bsdu ba ni mi srid kyi /
mig dang gzugs rnams la brten cing phrad nas mig gi rnam par shes pa skye'o zhes bya ba'i don 'di yin par shes so /
tena tadavastham eva tac codyaṃ na yukta eṣa padārtha iti vistareṇa yad uktaṃ /
katham /
ekasya hi kartur dvayoḥ kriyayoḥ pūrvakālāyāṃ kriyāyāṃ ktvāvidhir bhavati /
snātvā bhuṃkte iti /
na ca pūrvam utpādāc cakṣurvijñānam asti /
yac cakṣuḥ pūrvaṃ pratītya rūpāṇi cottarakālam utpadyate
de'i phyir tshig gi don 'di ni rigs pa ma yin no zhes bya ba klan ka rgyas par smras pa gang yin pa de so na 'dug pa nyid do /
ji lta zhe na /
byed pa po gcig gi bya ba gnyis ni dus sngar te zhes bya ba'i rkyen yin te /
khrus byas te bza'o zhes bya ba lta bu yin na sngar mig dang gzugs rnams dang phrad nas byis skye bar 'gyur pa gang yin pa mig gi rnam par shes pa de ni skye ba'i sngon rol na 'ga' yang med la /
na cāpy akartṛkā kriyeti /
avadhāraṇārthaṃ paryāyadvayam āha
byed pa po med pa'i bya ba yang med do zhes bya ba yin no /
nges par gzung ba'i don du rnam grangs gnyis gsungs pa yin no /
asmin satīty etāvaty ucyamāne /
na kevalam avidyāyāṃ satyāṃ saṃskārā bhavaṃti
'di yod na zhes bya ba de tsam zhig brjod na ni ma rig pa yod pa 'ba' zhig gis 'du byed rnams 'byung ba ma yin gyi /
anyasminn api satīti gamyeta /
yathā cakṣuṣi sati cakṣurvijñānaṃ bhavatīti /
na cakṣuṣy eva satīty avadhāryate
gzhan yang yod na yin no zhes bya bar shes par 'gyur te /
dper na mig yod na mig gi rnam par shes pa 'byung ngo zhes bya ba mig kho na yod na zhes bya bar nges par gzung ba ma yin te /
tena rūpe 'pi satīti gamyate /
dvitīyena tu paryāyeṇasyotpādād idam utpadyate ity anena pūrvaparyāyam evāvadhārayati /
asyaivotpādād idam utpadyate
des na gzugs yod na 'byung ngo zhes bya bar shes par 'byung ngo zhes bya ba dang 'dra'o /
'di skyes pas 'di skye'o zhes bya ba rnam grangs gnyis pa 'dis ni 'di kho na skyes pas 'di skye'i gzhan las ni ma yin no zhes rnam grangs gong ma nyid nges par 'dzin par byed pa yin no /
nānyasmād iti /
aṃgaparaṃparāṃ vā darśayitum iti /
asminn aṃge sati /
avidyāṃge satīdaṃ saṃskārāṃgaṃ bhavati
yan lag brgyud par bstan pa'i phyir /
zhes bya ba ni yan lag 'di ste /
ma rig pa'i yan lag yod na 'du byed kyi yan lag 'di 'byung ngo /
asya punar aṃgasya saṃskārāṃgasyotpādād idaṃ vijñānāṃgam utpadyata iti yan lag 'di ste 'du byed kyi yan lag 'di skyes pas rnam par shes pa'i yan lag 'di skye'o zhes bya ba yin te /
evam itareṣām apy aṃgānāṃ paraṃparā vaktavyā /
janmaparaṃparāṃ vā /
kiṃ /
darśayituṃ paryāyadvayam āheti vartate /
sākṣād iti vistaraḥ /
sākṣāt pāraṃparyeṇa saṃtatyāvidyādīnāṃ pratyayabhāvaṃ darśayituṃ paryāyadvayam āha
yan lag gzhan dag brgyud pa'ang de dang 'dra bar brjod par bya'o /
yang na tshe brgyud par zhes bya ba ci zhe na /
bstan pa'i phyir rnam grangs gnyis gsungs so zhes bya bar sbyar ro /
mngon sum dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ma rig pa la sogs pa mngon sum dang brgyud pa'i rgyun gyis rkyen gyi ngo bo bstan pa'i phyir rnam grangs gnyis gsungs pa yin te /
asmin satīdaṃ bhavatīti sākṣāt pratyayabhāvaṃ darśayati 'di yod pas 'di 'byung zhes bya bas ni mngon sum gyi rkyen gyi ngo bo ston to /
asyotpādād idam utpadyata iti pāraṃparyeṇa 'di skyes pas 'di skye'o zhes bya bas ni brgyud pa'o /
tatra sākṣād yadāvidyāyāḥ samanaṃtaraṃ kliṣṭāḥ saṃskārā utpadyante de la mngon sum ni gang gi tshe ma rig pa'i mjug thogs su nyon mongs pa can gyi 'du byed 'byung ba yin no /
pāraṃparyeṇa tu yadā kuśalā utpadyaṃte brgyud pa ni gang gi tshe dge ba 'byung ba yin te /
kuśalāvasthāyām avidyāyā abhāvāt dge ba'i gnas skabs na ma rig pa med pa'i phyir ro /
kiṃ ca /
avidyā saṃskārāṇāṃ sākṣāt pratyayo vijñānādīnāṃ pāraṃparyeṇa /
tad uktaṃ bhavati
gzhan yang ma rig pa 'du byed rnams kyi mngon sum gyi rkyen yin la rnam par shes pa la sogs pa'i ni brgyud pa yin te /
avidyāṃge sati saṃskārāṃgaṃ bhavaty asya saṃskārāṃgasyotpādād idam utpadyate vijñānāṃgaṃ sākṣād avidyāpratyayaṃ pāraṃparyeṇeti 'di skad du ma rig pa'i yan lag yod pas 'du byed kyi yan lag 'byung ba la 'du byed kyi yan lag 'di skyes pas brgyud pa'i ma rig pa'i rkyen can gyi rnam par shes pa skye'o zhes bshad pa yin te /
etat sarvam ācāryamataṃ de thams cad ni slob dpon gyi gzhung lugs yin no /
pratiṣedhārtham ity apara iti sthaviravasuvarmā gzhan dag na re dgag pa'i phyir ro zhes bya ba ni gnas brtan chos kyi dbyig go /
nāsati hetau bhāvo bhavatīty ahetuvādapratiṣedhārthaṃ prathamena paryāyeṇa rgyu med na dngos po mi 'byung zhes bya bas ni rnam grangs dang pos rgyu med par smra ba bkag pa yin no /
nityahetuvādapratiṣedhārthaṃ na cānutpattimato nityāt prakṛtipuruṣādikāt kiṃcid utpadyata iti dvitīyena rang bzhin dang skyes bu la sogs pa skye ba med pa dang ldan pa rtag pa las kyang chung zad kyang mi skye'o zhes bya bas ni rnam grangs gnyis pas so /
ācārya āha /
asyāṃ tu kalpanāyām iti vistaraḥ
slob dpon gyis rtog pa 'di la ni zhes bya ba rgyas par smos te /
pūrvapadasya grahaṇam anarthakam iti /
asmin satīdaṃ bhavatīty asya
tshig snga ma smos pa don med par gyur zhes bya ba ni 'di yod na 'di 'byung ngo zhes bya ba 'di'o /
ubhayavādapratiṣedhasiddher iti /
asyotpādād idam utpadyate ity anenaiva paryāyeṇa /
hetor astitvam utpattimataś ca hetutvam ity ubhayasyāhetutvanityahetutvalakṣaṇasya vādasya pratiṣedhasiddhitaḥ pūrvaparyāyasyānarthakyaṃ prāpnoti /
saṃti tarhi kecid iti vistaraḥ /
santi kecid (Abhidh-k-vy 298) vādinaḥ
smra ba gnyi ga dgag pa 'grub pa'i phyir zhes bya ba ni 'di skyes pas 'di skye'o zhes bya ba'i rnam grangs 'di kho nas rgyu yod pa nyid dang skye ba dang ldan pa'i rgyu yin pa nyid dang rgyu med pa nyid dang rgyu rtag pa nyid du smra ba'i mtshan nyid can gnyis dgag pa 'grub pas de'i phyir rnam grangs snga ma don med par 'gyur ro /
'o na ni gang la la dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni rgol ba gang la la dag bdag rten du gyur pa ste /
ya ātmani saty āśrayabhūte avidyāyā āśrayabhūte saṃskārādīnāṃ saṃskāravijñānanāmarūpādīnāṃ bhāvam utpādaṃ kalpayaṃti ma rig pa'i rten du gyur pa yod pas 'du byed la sogs pa ste /
'du byed dang rnam par shes pa dang ming dang gzugs la sogs pa 'byung zhing skye bar rtog par byed la ma rig pa la sogs pa ste /
avidyādīnāṃ cāvidyāsaṃskārādīnāṃ utpādāt tadutpattiṃ saṃskārādyutpattiṃ kalpayantīty adhikṛtaṃ /
ataḥ kāraṇāt teṣāṃ vādināṃ kalpanāṃ paryudāsayituṃ pratiṣeddhum idaṃ nirdhārayāṃ babhūvāmredayāṃ babhūva
ma rig pa dang 'du byed la sogs pa skyes pas de dag skye bar rtog par byed pa yod ces bya bar skabs dang sbyar ro /
rgyu de'i phyir smra ba de dag gi rtog pa de bsal zhing dgag par nges par gzung ba 'di mdzad pa yin te bzlog pa mdzad pa yin no /
kim ity āha /
yasyaivotpādāt yāvat skaṃdhasya samudayo bhavatīti /
yasyaivotpādād yad utpadyate /
tasminn eva sati tad bhavati /
nānyasminn ātmani /
yad utāvidyāpratyayāḥ saṃskārāḥ /
avidyāyām eva satyāṃ saṃskārā bhavaṃti /
nānyasmin yāvad evam asya kevalasya mahato duḥkhaskaṃdhasya samudayo bhavati
ji lta zhe na /
gang zhig skyes pas zhes bya ba nas sdug bsngal gyi phung po chen po 'di 'ba' zhig yang dag par 'byung bar 'gyur zhes bya ba'i bar smras so /
gang zhig skyes pas gang skye ba ni de nyid yod pas de 'byung gi gzhan bdag yod pas ni ma yin te /
'di lta ste /
ma rig pa'i rkyen gyis 'du byed dag ni ma rig pa kho na yod pas 'du byed rnams 'byung gi gzhan yod pas ni ma yin la /
de ltar na sdug bsngal gyi phung po chen po 'di 'ba' zhig yang dag par 'byung bar 'gyur ro zhes bya ba'i bar du de dang 'dra'o /
ji lta zhe na /
kathaṃ /
jātipratyayā jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāḥ saṃbhavaṃti
skye ba'i rkyen gyis rga shi dang mya ngan dang smre sngags 'don pa dang sdug bsngal dang yid mi bde ba dang 'khrug pa rnams 'byung bar 'gyur te /
evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya samudayo bhavati /
jātyām eva satyāṃ jarāmaraṇādayaḥ saṃbhavaṃti
de ltar na sdug bsngal gyi phung po 'di 'ba' zhig yang dag par 'byung bar 'gyur ba skye ba kho na yod pas rga shi la sogs pa 'byung gi /
nānyasminn ātmani /
anyathā hy asmin satīdaṃ bhavatīty ucyamāne vaktāras syuḥ /
ātmani saty āśrayabhūte avidyādiṣu satsu saṃskārādayo bhavantīti
gzhan pa dag yod pas ni ma yin no /
de lta ma yin te 'di skad du 'di yod pas 'di 'byung zhes brjod na ni bdag rten du gyur pas ma rig pa la sogs pa yod pas 'du byed rnams 'byung ngo zhes smra bar yang 'gyur ro /
atha punar dvitīyam eva paryāyaṃ brūyād asyotpādād idam utpadyata iti /
evam api tathaiva kalpeyuḥ /
satyam avidyādīnām utpādāt saṃskārādaya utpadyante /
ātmani tu saty āśrayabhūta iti /
ataḥ paryāyadvayena nirdhārayati /
yasyotpādād yad utpadyate /
tasminn eva sati tad bhavati /
nānyasmin ātmani saty āśrayabhūta iti /
ācāryā iti pūrvācāryāḥ
'on te yang 'di skyes pas 'di skye'o zhes bya bar rnam grangs gnyis pa kho na brjod par gyur na /
de lta na yang de kho na bzhin du ma rig pa la sogs pas 'du byed la sogs pa skye ba ni bden na /
bdag rten du gyur pa yod pas yin no zhes bya bar rtog par 'gyur te /
de'i phyir gang zhig skyes pas skye ba de kho na yod pas de 'byung gi gzhan bdag rten du gyur pa yod pas ni ma yin no zhes bya bar rnam grangs gnyis kyis nges par 'dzin par mdzad pa yin no /
slob dpon dag ces bya ba ni sngon gyi slob dpon rnams so /
aprahīṇajñāpanārtham utpattijñāpanārthaṃ ca ma spangs pa bstan pa'i phyir dang skye bar 'gyur ba bstan pa'i phyir ro /
avidyāyāṃ satyām aprahīṇāyāṃ saṃskārā bhavaṃti /
na prahīyanta iti prathamena paryāyeṇa darśayati
ma rig pa ma spangs shing yod na 'du byed rnams mi spong zhing 'byung ngo zhes bya bar rnam grangs dang pos ston to /
tasyā evotpādād utpadyanta iti dvitīyena darśayati de nyid skyes pas 'di skye bar 'gyur ro zhes bya ba ni gnyis pas ston to /
evaṃ yāvaj jātyāṃ satyāṃ aprahīṇāyāṃ jarāmaranādayo bhavaṃti skye ba ma spangs shing yod na rga shi la sogs pa mi spongs shing 'byung la /
na prahīyaṃte /
tasyā evotpādād utpadyanta iti /
sthityutpattisaṃdarśanārtham ity apara iti bhadantaśrīlātaḥ
de nyid skyes pas de dag skye bar 'gyur ro zhes bya ba'i bar du'ang de dang 'dra'o /
gzhan dag na re gnas pa dang skye ba yang dag par bstan pa'i phyir ro /
tadarthaṃ paryāyadvayam āheti /
yāvat kāraṇasrotas tāvat kāryasroto bhavatīti prathamena paryāyeṇa /
kāraṇasyaivotpādāt kāryam utpadyata iti dvitīyena /
utpāde tv adhikṛta iti /
pratītyasamutpādaṃ vo bhikṣavo deśayiṣyāmīty adhikṛte /
kaḥ prasaṃgaḥ kaḥ prastāvaḥ sthitivacanasya /
asmin satīdaṃ bhavatīty anena yāvat kāraṇasrotas tiṣṭhati tāvat kāryasrotas tiṣṭhatīti evam asya sthityartho varṇyata iti /
bhinnakramaṃ ca bhagavān kim arthaṃ ācakṣīt /
utpattir hi prathamaṃ bhavati /
paścāt sthitiḥ /
utpattipratibaddhā sthitir iti kṛtvā /
asyotpādād idam utpadyata iti pūrvaṃ vaktavyaṃ syāt
zer ro zhes zhes bya bas ni btsun pa dpal len na re de'i phyir rnam grangs gnyis gsungs so zhes zer ba yin te /
rgyu'i rgyun ni ji srid pa de srid du 'bras bu'i rgyun 'byung bar 'gyur zhes bya ba ni rnam grangs dang pos so /
rgyu 'di skyes pas 'bras bu skye bar 'gyur zhes bya ba ni gnyis pas so /
'byung ba'i dbang du mdzad pas yin /
zhes bya ba ni dge slong dag khyed la rten cing 'brel par 'byung ba bshad do zhes gsungs pa'i skabs su gnas pa'i tshig tu thal ba ci zhig yod skabs la ci 'bab na 'di yod pas 'di 'byung ngo zhes bya ba 'dis ni rgyu'i rgyun ji srid gnas pa de srid du 'bras bu'i rgyun gnas pa bstan to zhes de ltar 'di'i gnas pa'i don yin pra rjod par byed /
bcom ldan 'das kyis kyang ci'i phyir rim pa mi mthun par gsungs par 'gyur te /
skye ba ni dang por yin la gnas pa ni phyis yin te gnas pa ni skye ba la rag las pa'i phyir ro /
sngar ni 'di skyes pas 'di skye'o /
paścād idam asmin satīdaṃ bhavati phyis ni 'di yod pas 'di 'byung ngo zhes brjod par bya dgos na /
na tv evam /
ato nāyam artha iti /
punar āheti /
sa eva bhadantaśrīlātaḥ /
ācāryaḥ pratyāha /
eṣa ced iti vistaraḥ /
asmin satīdaṃ na bhavatīty evāvakṣyad iti /
nātraivābhāvanirdeśo yuktarūpa iti darśayati /
pūrvaṃ ca kāryasyotpādam iti /
asyotpādād idam utpadyata iti pūrvam avakṣyat /
utpādapūrvakatvād (Abhidh-k-vy 299) vināśasya /
sūtra uktaṃ jātipratyayā jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāḥ saṃbhavantīti jarāmaraṇasaṃgṛhītā evaṃ te
de lta yang ma yin te de'i phyir de'i don ni de lta ma yin no /
yang smras pa zhes bya ba ni btsun pa dpal len to /
slob dpon gyis slar smras pa ni /
gal te mdo'i don de yin par gyur na zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
'di yod pas 'di mi 'byung ngo zhes bya ba kho nar bka' stsal bar 'gyur zhes bya ba ni dgag pa kho nas mi 'byung bar bstan na rigs pa'i ngo bo yin no zhes ston par byed do /
sngar ni 'bras bu skye ba zhes bya ba ni 'jig pa ni skye ba sngon du 'gro ba can yin pa'i phyir sngar 'di skyes pas 'di skye'o zhes gsungs par 'gyur ba zhig go /
mdo las skye ba'i rkyen gyis rga shi dang mya ngan dang sme sngags 'don pa dang yid mi bde ba dang 'khrug pa rnams 'byung ngo zhes gsungs pa de dag ni rga shis bsdus pa kho na yin te /
nāṃgāṃtaram ity avagantavyaṃ /
tatra sattvāsattvasaṃkhyātasya viṣayasya pariṇāmād ātmabhāvapariṇāmāc caite bhavaṃti /
daurmanasyasaṃprayukto vitarkaḥ śokaḥ
yan lag gzhan ma yin par khong du chud par bya'o /
de la sems can dang sems can du mi bgrang ba'i yul yongs su gyur pa dang lus yongs su gyur pa las de dag 'byung ste /
yid mi bde ba dang mtshungs par ldan pa'i rtog pa ni mya ngan no /
śokasamutthitapralāpaḥ paridevaḥ /
duḥkhadaurmanasye vyākhyāte /
vicchinnavegaṃ daurmanasyam upāyāsaḥ
mya ngan gyis kun nas bslang ba'i tshig tu smra ba ni smre ba ni smre sngags 'don pa'o /
sdug bsngal dang yid mi bde ba dag ni bshad zin to /
yid mi bde ba'i shugs zad pa ni 'khrug pa'o /
śokaparidevapūrvakaḥ śrama upāyāsa ity apare gzhan dag na re yid mi bde ba ni mya ngan dang smre sngags 'don pa sngon du 'gro ba'i ngal ba yin no zhes zer ro /
bālo hīti vistaraḥ /
bālaḥ pṛthagjanaḥ saṃskāramātram iti
byis pa ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba na byis pa ni so so'i skye bo'o /
mātragrahaṇam ātmapratiṣedhārtham /
aprajānann ity āveṇikīm avidyāṃ darśayati /
ātmadṛṣṭy asmimānābhiniviṣṭaḥ pratiṣṭhitaḥ kāyādibhiḥ kāyavāṅmanobhis trividhaṃ karma puṇyāpuṇyāniṃjyalakṣaṇam ārabhate /
āniṃjyam iti /
igiḥ prakṛtyantaraṃ tasyaivaitad rūpaṃ /
ejater etat rūpam āneṃjyam iti vā pāṭhaḥ /
āyatisukhārthaṃ puṇyam iti /
anāgatajanmasukhārthaṃ /
kiṃ /
kāmāvacaraṃ kuśalaṃ karma
'du byed tsam zhes bya ba la tsam zhes bya ba smos pas ni bdag dgag pa'i don to /
mi shes pas zhes bya ba ni ma rig pa ma 'dres pa ston par byed do /
bdag tu lta ba dang nga'o snyam pa'i nga rgyal la mngon par zhen pa ni gnas pa'o /
lus la sogs pa ste /
lus dang ngag dang yid dag gis bsod nams dang bsod nams ma yin pa dang mi gyo ba'i las rnam pa gsum rtsom ste /
tshe phyi ma la bde ba'i don du ni bsod nams zhes bya ba ni ma 'ongs pa'i tshe la bde ba'i don du 'dod pa na spyod pa'i las dge ba'o /
sukhaduḥkhāsukhārtham āniṃjyam iti /
rūpārūpyāvacaraṃ kuśalaṃ /
sukhārtham ā tṛtīyād dhyānāt
bde ba dang bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa'i don du ni mi gyo ba zhes bya ba ni bsam gtan gsum pa'i bar du ni bde ba'i don du gzugs na spyod pa'i dge ba'o /
tasmād ūrdhvam aduḥkāsukhārthaṃ de yan chad ni bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa'i don du'o /
aihikasukhārtham apuṇyam iti /
ihasukhāpekṣayā tat kṛtaṃ nāyatisukhāpekṣayety arthaḥ
tshe 'di la bde ba'i don du ni bsod nams ma yin pa zhes bya ba ni 'di la bde ba la ltos nas de byas kyi phyi ma la bde ba la ltos te ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
karmākṣepavaśād yathoktaṃ karmāvedhavaśāt las kyi 'phen pa'i dbang gis te /
ji skad bshad pa'i las kyi 'phen pa'i dbang gis /
tāṃtāṃ gatiṃ narakādikāṃ gacchati /
jvālāgamanayogena /
yathā dīrghā tṛṇānusaktā jvālā gacchatīty ucyate /
tathā vijñānasaṃtatibhir antarābhavasambandhād antarābhavasaṃbandhenātiviprakṛṭadeśām api tāṃtāṃ gatiṃ gacchati
me 'bar ba 'gro ba'i tshul du dmyal ba la sogs pa'i 'gro ba de dang der 'gro bar 'gyur te /
dper na rtsva ring po la btang ba'i me 'bar ba 'gro'o zhes bya ba de bzhin du rnam par shes pa'i rgyun yang srid pa bar ma dang 'brel ba'i phyir srid pa bar ma'i rgyun gyis yul thag ring por yang 'gro ba de dang der 'gro'o /
evaṃ ca kṛtveti /
yadi saṃskārapratyayaṃ antarābhavapratisaṃdhicittam upādāya yāvad upapattikṣaṇaḥ sarvāsau vijñānasaṃtatiḥ ṣaṇṇāṃ vijñānakāyānāṃ saṃskārapratyayaṃ vijñānam abhipretaṃ tad upapannaṃ bhavati /
vijñānāṃganirdeśe vijñānāṃgasya tṛtīyasya nirdeśe /
vijñānaṃ katamat /
ṣaḍ vijñānakāyā iti /
anyathā hi yadi ṣaṇṇāṃ vijñānakāyānāṃ saṃtatir nābhipretā syāt /
saṃskārapratyayaṃ vijñānaṃ pratisaṃdhicittam evābhipretaṃ syāt /
atra ṣaḍ vijñānakāyā iti noktaṃ syāt /
evaṃ tu vaktavyaṃ syāt /
vijñānaṃ katmat /
manovijñānam iti /
na hi pratisaṃdhikṣaṇe paṃcavijñānakāyasaṃbhavo 'sti /
manovijñānenaiva pratisaṃdhibandhāt /
chedasaṃdhānavairāgyahānicyutyupapattayaḥ /
manovijñṇa eveṣṭā iti vacanāt /
vibhaṃga evaṃ nirdeśād iti /
pratītyasmutpādasūtre nāmarūpavibhaṃga evaṃ nirdeśāt /
nāma katamat /
catvāro 'rūpiṇaḥ skandhā iti /
rūpaṃ katamat /
yatkimcid rūpam iti vistareṇa /
yāvad yac cedaṃ rūpaṃ yac ca nāma /
(Abhidh-k-vy 300) tad ubhayaṃ nāmarūpam ity ucyata iti
de ltar bshad na zhes bya ba ni gal te 'du byed kyi rkyen can gyis rnam par shes pa'i rgyun srid pa bar mar nyid mtshams sbyor ba'i sems nas bzung ste /
skye ba'i skad cig ma'i bar 'di thams cad yin te /
rnam par shes pa'i tshogs drug car 'du byed kyi rkyen can gyi rnam par shes pa yin par 'dod na /
rnam par shes pa'i yan lag bstan pa ste /
gsum pa rnam par shes pa'i yan lag bstan pa las /
rnam par shes pa gang zhe na /
rnam par shes pa'i tshogs drug go zhes bshad pa de 'thad pa yin no /
de lta ma yin te /
gal te 'du byed kyi rkyen can gyi rnam par shes pa rnam par shes pa'i tshogs drug gi rgyun yin par mi bzhed kyi nying mtshams sbyor ba'i sems kho na yin par bzhed par gyur na ni 'di las rnam par shes pa'i tshogs drug go zhes bshad par mi 'gyur gyi /
'di skad du rnam par shes pa gang zhe na /
yid kyi rnam par shes pa'o zhes brjod par bya dgos par 'gyur ro /
nying mtshams sbyor ba'i skad cig ma la ni rnam par shes pa lnga 'byung ba med de /
'chad dang mtshams sbyor 'dod chags 'bral /
nyams dang 'chi 'pho skye ba rnams /
yid kyi rnam shes kho nar 'dod /
ces 'byung bas yid kyi rnam par shes pa kho nas nyid mtshams sbyor bar byed pa'i phyir ro /
rnam par 'byed pa las de skad bstan pa'i phyir ro zhes bya ba ni rten cing 'brel bar 'byung ba'i mdo las /
ming dang gzugs rnam par 'byed pa las ming gang zhe na /
gzugs can ma yin pa'i phung po bzhi'o /
gzugs gang zhe na /
gzugs gang yin pa ci yang rung ba zhes bya ba nas rgyas par gzugs gang yin pa dang ming gang yin pa de gnyis ni ming dang gzugs zhes bya'o zhes de skad du bstan pa'i phyir ro /
kāmatṛṣṇeti /
kāmāvacarī tṛṣṇā
'dod pa'i sred pa'o zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i sred pa'o /
rūpatṛṣṇeti /
yā sukhāyāṃ triṣu dhyāneṣu /
aduḥkhāsukhāyāṃ caturthe /
aduḥkhāsukhāyām ārūpyatṛṣṇeti /
ārūpyāvacarī /
kāmādīnām upādānam iti /
kāmyanta iti kāmāḥ /
guṇyanta iti guṇāḥ /
kāmā eva guṇāḥ kāmaguṇāḥ /
ke punas te /
rūpaśabdagandharasaspraṣṭavyāni /
dṛṣṭayo dvāṣaṣṭi yathā brahmajāla iti /
brahmajālasūtradarśanena tā dṛṣṭayo boddhavyāḥ /
kukkuragovratādīnīti /
ādiśabdena mṛgavratādīni gṛhyante
bde ba la ni bsam gtan gsum pa dag tu'o /
bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa la ni bsam gtan bzhi par ro /
bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa la ni gzugs med pa'i srid pa'o zhes bya ba ni gzugs med pa na spyod pa'o /
'dod pa la sogs pa nye bar len te zhes bya ba ni 'dod pa dang lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs dang bdag tu smra ba rnams nye bar len zhes bya ba'i tha tshig go /
'dod pa'i yon tan lnga dag go zhes bya ba ni 'dod par bya ba yin pas 'dod pa'o /
goms par bya ba yin pas yon tan no /
'dod pa dag nyid yon tan yin pas 'dod pa'i yon tan to /
de dag kyang gang zhe na /
gzugs dang sgra dang dri dang ro dang reg bya dag yin no /
lta ba ni drug cu rtsa gnyis kyi ste /
tshangs pa'i dra ba las ji skad 'byung ba bzhin no zhes bya ba ni lta ba de dag gi tshangs pa'i dra ba'i mdo bltas nas khong du chud par bya'o /
khyi dang ba lang gi brtul zhugs la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni ri dags kyi brtul zhugs la sogs pa bsdu'o /
nirgranthādīnām iti /
ādiśabdena pāṇḍarabhikṣvādīnāṃ grahaṇaṃ
gcer bu pa la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni spong ba dkar po la sogs pa bsdu'o /
brāhṃaṇetyādivistaraḥ /
brāhmaṇānāṃ daṇḍājinaṃ pāśupatānāṃ jaṭābhasma
bram ze dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bram ze rnams ni dbyu gu dang gyang gzhi'o /
phyugs bdag rnams ni ral bu dang thal ba'o /
parivrājakānāṃ tridaṇḍamauṇḍyaṃ ādiśabdadvayena kāpālikādīnāṃ kapāladhāraṇādīni gṛhyante kun du rgyu rnams ni dbyu gu gsum dang sgre bo'o /
sogs pa zhes bya ba'i sgra gnyis kyis ni thod pa can la sogs pa thod pa thogs pa la sogs pa bsdu ste /
tatsamādānaṃ śīlavratopādānaṃ /
ātmeti vādo 'sminn ity ātmavādaḥ /
yathoktaṃ /
ye kecic chramaṇā brāhmaṇā vā ātmeti samanupaśyantaḥ /
samanupśyaṃti sarve ta imān eva paṃcopādānaskandhān iti vistaraḥ
de dag yang dag par len pa ni tshul khrims dang brtul zhugs yang dag par len pa'o /
de la bdag tu smra ba yod pas na bdag tu smra ba'o zhes bya ba ni ji skad du dge slong ngam bram ze gang la la dag bdag go snyam du yang dag par rjes su lta ba na /
yang dag par rjes su lta ba de dag thams cad ni phung po lnga po 'di dag kho na la zhes bya ba rgyas par gsungs pa lta bu yin no /
ātmadṛṣṭyasmimānāv ity apara ātmavādam āhuḥ /
ātmano hy asattvād ātmavādopādānām iti vādaśabdopanyāse prayojanaṃ darśayati
gzhan dag na re bdag tu smra ba ni bdag tu lta ba dang nga'o snyam pa'i nga rgyal yin no zhes zer ro /
bam po nyi shu rtsa drug pa /
bdag med pa'i phyir bdag tu smra ba nye bar len pa zhes bya ba'i smra ba zhes bya ba'i sgra nye bar bkod pa'i dgos pa ston par byed pa yin no /
bālo 'śrutavān pṛthagjana iti /
yasya pūrvābhyāsavāsanānirjātopapattilābhikā prajñā nāsti
byis pa so so'i skye bo thos pa dang mi ldan pa zhes bya ba ni gang la sngon goms pa'i bag chags las byung ba skye nas thob pa'i shes rab med pa de ni byis pa'o /
sa bālaḥ /
yasyāgamajā nāsti /
so 'śrutavān /
yasyādhigamajā satyābhisamayajā nāsti /
sa pṛthagjanaḥ /
prajñaptim anupatita iti
gang la rtogs pa las byung ba ste /
bden pa rtogs pa las byung ba med pa de ni so so'i skye bo'o /
gang la lung las byung ba med pa de ni thos pa dang mi ldan pa'o /
yathā saṃjñā yathā ca vyavahāraḥ /
tathānugata ity arthaḥ
brtags pa'i rjes su lhung ba zhes bya ba ni ming ji lta ba dang tha snyad ji lta ba de bzhin du rjes su song ba zhes bya ba'i tha tshig go /
teṣām iti kāmādīnāṃ de dag ces bya ba ni 'dod pa la sogs pa'o /
chandarāga iti /
aprāpteṣu viṣayeṣu prārthanā chandaḥ /
prāpteṣu rāgaḥ /
teṣu kāmādiṣu yaḥ chandarāgaḥ
'dun pa dang 'dod chags zhes bya ba ni yul ma thob pa dag la don du gnyer ba ni 'dun pa'o /
thob pa dag la ni 'dod chags te /
'dod pa la sogs pa de dag la 'dun pa dang 'dod chags gang yin pa de nye bar len pa yin gyi /
tad upādānaṃ /
na tu /
yathoktā eva sāvidyā dvidhā dṛṣṭivivecanād /
upādānānīty abhiprāyaḥ /
paunarbhavikam iti punarbhavaphalaṃ /
idam atra bhavasyeti /
idam atra bhavasya svalakṣaṇaṃ svabhāva ity arthaḥ
ji skad bshad nyid ma rig bcas /
nyer len rnams te lha rnams gnyis /
phye ba'i phyir ro zhes bya ba ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
yang srid pa pa zhes bya ba ni yang srid pa'i 'bras bu can no /
de ni 'dir srid pa yin no zhes bya ba ni de ni 'dir srid pa'i rang gi mtshan nyid de ngo bo nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
vijñānāvakrāntiyogeneti /
jvālāgamanayogenāntarābhavasaṃbandhād anāgataṃ janma jātiḥ paṃcaskaṃdhikā nāmarūpasvabhāvatvāt
rnam par shes pa 'jug pa'i tshul du zhes bya ba ni srid pa bar ma dang 'brel pa'i phyir me 'bar ba 'gro ba'i tshul du ma 'ongs pa'i skye ba ni skye ba ste /
jarāmaraṇaṃ yathā nirdiṣṭaṃ sūtra iti /
jarā katamā /
yat tat khālityaṃ pālityaṃ iti vistaraḥ /
maraṇaṃ katamat /
yā teṣāṃteṣāṃ sattvānāṃ tasmāttasmāc cyutiś cyavanam iti vistaraḥ
ming dang gzugs kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir /
phung po lnga pa yin no /
rga shi 'byung ste mdo las ji skad bstan pa lta bu'o zhes bya ba ni rga pa gang zhe na mgo sgre bor gyur pa dang skye bo gang yin pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba dang shi ba gang zhe na /
sems can de dang de dag gnas de dang de nas shi 'pho zhing 'chi ba gang yin pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
kevalasyātmarahitasyety arthaṃ darśayati 'ba' zhig ces bya ba ni bdag dang bdag gi dang bral ba zhes bya ba'i don yin par ston to /
mahata ity anādyantasya /
duḥkhaskandhasyeti duḥkhasamūhasya /
sa eva tu vaibhāṣikanyāyo yaḥ pūrvam ukta (Abhidh-k-vy 301) iti /
dvādaśa paṃcaskaṃdhikā avasthā dvādaśaṃgānīti /
(III /
28cd) yā na vidyā /
cakṣurādiṣv api prasaṃga iti /
cakṣuḥśrotrādīny avidyā prasajyante
sdug bsngal gyi phung po zhes bya ba ni sdug bsngal gyi chogs so /
chen po zhes bya ba ni thog ma dang tha ma med pa'o /
bye brag tu smra ba'i lugs ni sngar bshad pa gang yin pa de kho na yin no zhes bya ba ni bcu gnyis dang ldan pa'i phung po lnga'i gnas skabs kyi yan lag bcu gnyis zhes bya ba yin no /
rig pa ma yin pa gang yin pa'o /
mig la sogs pa dag la yang thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni mig dang rna ba la sogs pa yang ma rig pa yin par thal bar 'gyur te /
tāny api hi na vidyeti kṛtvā /
na kiṃcid syād iti /
yadi vidyāyā abhāvo 'vidyā adravyaṃ syād ity arthaḥ
de dag kyang rig pa ma yin pa'i phyir ro /
ci yang ma yin par 'gyur zhes bya ba ni gal te ma rig pa rig pa med pa yin na rdzas su med par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
na caitad yuktam iti /
pratyayabhāvenopadeśāt /
tadvipakṣa iti /
virodhe nañ iti darśayati
de yang rigs pa ma yin no zhes bya ba ni rkyen gyi dngos por bstan pa'i phyir ro /
de'i mi mthun pa'i phyogs zhes bya ba ni 'gal bar dgag pa yin no zhes ston par byed do /
na tu yaḥ kaścid anyo mitrād iti /
na paryudāsamātra iti darśayati
mdza' bo las gzhan pa gang yin pa yang ma yin zhes bya ba ni ma yin pa tsam ni ma yin no zhes ston par byed do /
nāpi mitrabhāva iti /
nābhāvārtha iti darśayati
mdza' ba med pa yang ma yin no zhes bya ba ni med pa yang ma yin no zhes ston par byed do /
adharmānārthakāryādayaś ceti /
ādiśabdenāyuktyavyavahārāmanuṣyādayo gṛhyaṃte /
dharmādipratidvandvabhūtā iti
chos ma yin pa dang don ma yin pa dang bya ba ma yin pa la sogs pa yang zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni rigs pa ma yin pa dang tha snyad ma yin pa dang mi ma yin pa la sogs pa bsdu'o /
dharmārthakāryayuktivyavahāramanuṣyādipratidvandvabhūtāḥ /
na tu ye kecid anye dharmādibhyaś cakṣurādayaḥ /
nāpi dharmādyabhāvaḥ /
evam avidyāpīti vistaraḥ /
kuta etat /
pratyayabhāvenopadeśāt /
avidyāpratyayāḥ saṃskārā iti /
na cāvidyāyā anyeṣāṃ cakṣurādīnāṃ pratyayabhāvenopadeśo yuktaḥ /
arhatāṃ saṃskārasaṃbhavāt /
na cābhavasya /
śaśaviṣāṇādīnāṃ apratyayatvāt /
(III /
29) saṃyojanaṃ yāvad yogaś cāvidyocyata iti /
avidyāsaṃyojanaṃ yāvad avidyāyoga iti sūtreṣūcyate /
na cābhāvamātraṃ tathā bhavitum arhatīti /
na saṃyojanādi bhavitum arhatīty arthaḥ /
na cāpi cakṣurādayas tathā bhavitum arhaṃtīty adhikṛtaṃ /
sā ca dṛṣṭisvabhāveti nāvidyā yujyata iti /
dṛṣṭyavidyayoḥ saṃyojanāditvena pṛthakpāṭhāt
chos la sogs pa'i mi mthun par gyur pa zhes bya ba ni chos dang don dang bya ba dang rig pa dang tha snyad dang mig la sogs pa'i mi mthun par gyur pa yin gyi chos la sogs pa las gzhan pa mig la sogs pa gang dag yin pa de yang ma yin la /
chos la sogs pa med pa yang ma yin no /
de bzhin du ma rig pa yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di ga las she na ma rig pa'i rkyen gyis 'du byed rnams zhes 'byung bas rkyen gyi dngos por bstan pa'i phyir dgra bcom pa rnams la 'du byed med pa'i phyir rig pa ma yin pa gzhan mig la sogs pa yang rkyen gyi dngos por bstan par rigs pa ma yin la rkyen ma yin pa'i phyir med pa ri bong gi rva la sogs pa yang ma yin no /
ma rig pa ni kun du sbyar ba nas sbyor ba'i bar yin par brjod do zhes bya ba ni mdo dag las ma rig pa'i kun du sbyor ba nas ma rig pa'i sbyor ba zhes bya ba'i bar gsungs pa yin no /
med pa tsam ni de lta bu yin par 'os pa ma yin no zhes bya ba ni kun du sbyor ba la sogs pa yin par 'os pa ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
mig la sogs pa yang de lta bu yin par 'os pa ma yin no zhes de ltar skabs dang sbyar ro /
de yang lta ba'i rang bzhin yin pas ma rig pa yin par mi rung do zhes bya ba ni lta ba dang ma rig pa dag kun du sbyor ba la sogs pa nyid du tha dad par 'byung ba'i phyir ro /
yā tarhi na dṛṣṭir iti /
yā kliṣṭā prajñā rāgādisaṃprayuktā
'o na ni gang lta ba'i rang bzhin ma yin pa zhes bya ba ni shes rab 'dod chags la sogs pa dang mtshungs par ldan pa nyon mongs pa can gang yin pa'o /
dṛṣṭes tatsaṃprayuktatvād iti /
avidyāsaṃprayuktatvād ity arthaḥ /
kathaṃ ca dṛṣṭir avidyayā saṃprayuktā
lta ba de dang mtshungs ldan phyir /
zhes bya ba ni ma rig pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
ji ltar na lta ba ma rig pa dang mtshungs par ldan zhe na /
yasmād avidyālakṣaṇo mohaḥ kleśamahābhūmau paṭhyate 'di ltar ma rig pa'i mtshan nyid kyi rmongs pa ni nyon mongs pa'i sa mang po pa'i nang na 'byung la /
kleśamahābhūmikāś ca sarve 'pi mahābhūmikaiḥ saha saṃprayujyanta iti nyon mongs pa'i sa mang po pa thams cad kyang mang po pa rnams dang lhan cig mtshungs par ldan par 'gyur pas /
dṛṣṭyā satkāyadṛṣṭyādikayā prajñāsvabhāvayā avidyā saṃprayujyata iti gamyate 'jig tshogs la lta ba la sogs pa'i lta ba shes rab kyi ngo bo nyid dang ma rig par mtshungs par ldan no zhes bya bar shes so /
tasmān nāvidyā prajñā /
dvayoḥ prajñādravyayor asaṃprayogāt
de lta bas na shes rab kyi rdzas gnyis mtshungs par mi ldan pa'i phyir ma rig pa ni shes rab ma yin no /
avidyopakliṣṭā prajñā na viśudhyatīti /
etad udāharaṇaṃ /
yenāvidyā prajñāyā arthāntarabhūteti
ma rig pas nyon mongs pa can du gyur pa'i shes rab ni rnam par mi 'dag go zhes bya ba ni dper brjod pa'i tshul gyis ma rig pa shes rab las don gzhan du gyur pa yin par ston to /
na ca saiva prajñā tasyāḥ prajñāyā upakleśo yukta iti /
prajñopakleśadeśanāyāṃ prajñāyā arthāntarabhūtā avidyā
shes rab de nyid shes rab kyi nye ba'i nyon mongs pa yin par yang rigs pa ma yin zhes bya ba ni shes rab kyi nye ba'i nyon mongs pa yin par bstan pas ma rig pa shes rab las don gzhan du gyur pa yin te /
upakleśatvena nirdiṣṭatvāt nye ba'i nyon mongs pa nyid du bstan pa'i phyir 'dod chags bzhin no /
rāgavat /
ata āha /
yathā cittasyānya iti vistaraḥ /
vyavakīryamāṇā na viśudhyatīti
de'i phyir ji ltar sems kyi nye ba'i nyon mongs pa 'dod chags rigs tha dad pa gzhan yin pa ltar zhes bya ba rgyas par smos so /
antarāntarotpadyamānayā kliṣṭayā prajñayā vyavakīryamāṇā kṣaṇāntarotpannā kuśalā prajñā na viśudhyatīty arthaḥ 'dres na rnam par mi 'dag ces bya ba ni shes rab nyon mongs pa can bar bar du 'byung ba dang 'dres na skad cig ma gzhan las byung ba'i shes rab dge ba rnam par mi 'dag go zhes bya ba'i tha tshig go /
kiṃ tad avaśyaṃ rāgaparyavasthitam iti /
rāgasaṃprayuktam ity arthaḥ
gdon mi za bar 'dod chags kyis kun nas dkris pa yin nam ci zhes bya ba ni 'dod chags dang mtshungs par ldan pa yin nam zhes bya ba'i tha tshig go /
upahataṃ tu tat tathā rāgeṇeti /
na samudācaratā rāgeṇa /
vāsanādhānena tad upahataṃ bhavati /
tāṃ vāsanāṃ tad dauṣṭhulyaṃ vyāvartayato yoginaḥ tac cittaṃ vimucyate
de ni 'dod chags kyis de ltar nye bar bcom pa yin zhes bya ba ni 'dod chags kun du spyod pas ma yin gyi /
de ni bag chags bzhag pas nye bar bcom pa yin la rnal 'byor ba bag chags de ste gnas ngan len de rnam par bzlog par ni sems de rnam par grol bar 'gyur ro /
evam avidyopahatā kliṣṭā prajñā na śudhyatīti /
ataḥ prajñā cāvidyā ca na doṣa iti darśayati
de bzhin du ma rig pas nye bar nyon mongs pa can du gyur pa'i shes rab rnam par mi 'dag ces bya ba ni de'i phyir shes rab ma rig pa yin yang nyes pa med do zhes ston par byed do /
ko hi parikalpayan (Abhidh-k-vy 302) vāryata iti /
parikalpanāmātram etad āgamanirapekṣam iti kathayati /
yo 'pi manyate sarvakleśā avidyeti
yongs su rtog pa la ni su zhig zlog /
ces bya ba ni de ni rtog pa tsam du zad de /
lung la mi ltos pa yin no zhes bya bar ston to /
gang yang nyon mongs pa thams cad ma rig pa yin no snyam du sems pa zhes bya ba ni btsun pa dpal len to /
bhadantaśrīlātaḥ /
evaṃ manyate /
avidyeti sarvakleśānām iyaṃ sāmānyasaṃjñā
'di snyam du ma rig pa zhes bya ba 'di ni nyon mongs pa thams cad spyi'i ming yin gyi /
na rāgādikleśavyatiriktāvidyā nāmāstīti 'dod chags la sogs pa'i nyon mongs pa ma gtogs par ma rig pa ni med do snyam du sems so /
kasmāt evaṃ manyate /
buddhasūtrāt /
na ca prajānāti na ca prajānātīty āyuṣman mahākauṣṭhila tasmād avidyocyata iti /
satkāyadṛṣṭyādayo 'pi kleśā ajñānasvarūpā viparītagrahaṇata iti /
tasyāpy ata eveti vistaraḥ /
tasya bhadantasyāta eva pratiṣedhavacanād vyudāsaḥ /
pratiṣedhas tanmatasyety adhyāhāryaṃ /
katham ity āhā /
sarvakleśasvabhāvā hi satī saṃyojanādiṣu pṛthaṅ nocyeta /
anunayasaṃyojanādiṣv avidyāsaṃyojanam iti pṛthaṅ nocyeta /
śeṣasaṃyojanāvyatirekāt /
rāgo baṃdhanaṃ dveṣo bandhanam ity uktvā moho bandhanam iti /
kāmarāgānuśaya ityādi uktvā avidyānuśaya iti /
ogheṣv avidyaugha iti /
yogeṣv avidyāyoga iti pṛthaṅ naivocyeta /
kasmāt /
parasparāsaṃprayogāt /
na hi dṛṣṭir dṛṣṭyā saṃprayujyate /
rāgo vā rāgeṇa /
dṛṣṭyādisaṃprayuktā cāvidyoktā /
kleśamahābhūmikatvena mahābhūmikasaṃprayoganiyamāt /
cittam api cāvidyopakliṣṭam evoktaṃ bhavet /
rāgopakliṣṭaṃ cittaṃ na vimucyata iti noktaṃ bhavet /
avidyopakliṣṭatvavacanenaiva rāgādyupakliṣṭatvasiddheḥ /
atha mataṃ viśeṣaṇārthaṃ tathoktam iti /
rāgalakṣaṇayāvidyayopakliṣṭacittaṃ na vimucyata iti
ci'i phyir snyam du sems she na /
sangs rgyas kyis tshe dang ldan pa gsus po che chen po rab tu mi shes shing rab tu mi shes te de lta bas na ma rig pa zhes bya'o zhes gsungs pa'i mdo de'i phyir te /
nyon mongs pa 'jig tshogs la lta ba la sogs pa yang log par 'dzin pa'i phyir mi shes pa'i rang gi ngo bo ni yin no /
de'i yang 'di nyid kyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni btsun pa de'i yang dag pa smos pa 'di nyid kyis brtsal zhing bkag pa yin te /
de'i gzhung lugs zhes bya ba zhig khong nas dbyung ngo /
ji lta zhe na /
smras pa /
nyon mongs pa thams cad kyi rang bzhin yin na kun du sbyor ba la sogs pa'i nang du yang logs shig tu bshad par mi 'gyur te /
kun du sbyor ba lhag ma dang tha mi dad pa'i phyir rjes su chags pa'i kun du sbyor ba la sogs pa'i nang du ma rig pa'i kun du sbyor ba zhes logs shig tu bshad par mi 'gyur zhing /
'dod chags kyi 'ching ba dang zhe sdang gi 'ching ba zhes gsungs nas /
gti mug gi 'ching ba zhes bya ba dang 'dod pa'i 'dod chags kyi phra rgyas zhes bya ba la sogs pa gsungs nas /
ma rig pa'i phra rgyas zhes bya ba dang chu bo dag gi nang du ma rig pa'i chu bo zhes bya ba dang sbyor ba dag gi nang du ma rig pa'i sbyor ba zhes bya ba logs shig tu bshad par yang mi 'gyur ba zhig na rjes su chags pa'i kun du sbyor ba la sogs pa'i nang du yang ma reg pa'i kun du sbyor ba la sogs pa bshad do /
ci'i phyir phan tshun mtshungs par ldan pa med ce na /
lta ba dang lta bar ram /
'dod chags dang 'dod chags su mtshungs par ldan pa ni med do /
ma rig pa ni nyon mongs pa'i sa mang po pa nyid yin pas lta ba la sogs pa dang mtshungs par ldan par yang bshad de /
sa mang po pa'i ni mtshungs par ldan par nges pa'i phyir ro /
sems kyang ma rig pas nye bar nyon mongs pa can du gyur pa kho nar bshad par 'gyur te /
ma rig pas nye bar nyon mongs pa can du gyur pa nyid smos pa kho nas 'dod chags la sogs pas nye bar nyon mongs pa can du gyur pa nyid grub pa'i phyir 'di skad du 'dod chags kyis nye bar nyon mongs pa can du gyur pa'i sems zhes ni bshad par mi 'gyur ro /
prajñāyām api viśeṣaṇaṃ kartavyaṃ syāt /
rāgeṇa pratighena mānena veti mā bhūt sarvakleśagrahaṇaprasaṃga iti /
iṣṭa iti cet /
citte 'pi na viśeṣaṇaṃ kartavyaṃ syāt /
avidyopakliṣṭaṃ cittaṃ na vimucyata ity evam eva tu vaktavyaṃ syāt
'on te bye brag tu bya ba'i phyir de skad du bshad do zhes bya bar 'dod na zhes bya ba ni 'dod chags dang khong khro ba dang nga rgyal gyis zhes nyon mongs pa thams cad smos par thal na mi rung bas 'dod chags kyi mtshan nyid kyi ma rig pas nye ba'i nyon mongs pa can du gyur pa ni mi 'dag go zhes khyad par du bya dgos par 'gyur ro /
gal te 'dod pa yin no zhe na /
'o na ni sems la yang khyad par du brjod par mi 'gyur gyi /
'di skad du ma rig pas nye bar nyon mongs pa can du gyur pa'i sems ni rnam par mi 'dag go zhes bya ba kho na zhig brjod par bya ba yin par 'gyur ro /
saṃprakhyānaṃ prajñā jñānam ity eko 'rthaḥ gsal ba dang shes rab dang ye shes zhes bya ba ni don gcig go /
tathaiva dośo yathāvidyāyām iti /
athāsaṃprakhyānam iti ko 'rthaḥ /
yan va saṃprakhyānaṃ /
cakṣurādiṣv api prasaṃgaḥ /
saṃprakhyānābhāvas tarhi /
evaṃ sati na kiṃ cit syāt /
na caitad yuktam iti /
atha saṃprakhyānavipakṣabhūtaṃ dharmāntaraṃ /
tad idaṃ tathaiva na jñāyate
ma rig pa la ji lta ba de kho na bzhin du skyon du 'gyur ro zhes bya ba ni yang mi gsal ba zhes bya ba'i don gang yin gsal ba ma yin pa don gang yin pa'o /
mig la sogs pa dag la yang thal bar 'gyur ro /
'o na ni gsal ba med pa yin no /
de lta na ni ci'ang ma yin par 'gyur te rigs pa ma yin no zhes bya ba yin no /
'on te gsal ba'i mi mthun pa'i phyogs su gyur pa chos gzhan zhig yin no zhe na yang ma rig pa la ji lta ba de bzhin du de ci yin pa 'di mi shes so /
yathaivāvidyā /
kiṃ tad iti /
evaṃjātīyako 'pīti vistaraḥ /
evaṃjātīyakaḥ karmaprabhāvita ity arthaḥ /
tasmād avidyāyāḥ karmaṇaḥ kāritreṇa svabhāvo vijñātavyaḥ /
asty asau kaścid dharma yo vidyāvipakṣa iti vidyāvipakṣatvaṃ tasyāḥ karmeti /
tadyathā cakṣuḥ katamat /
yo rūpaprasādaś cakṣurvijñānasyāśraya iti /
nanu ca rūpaprasāda iti svabhāvaprabhāvito 'sya nirdeśa iti /
na /
apratyakṣatvāt /
nityaṃ cakṣurvijñānānumeyatvāc ca
chos rnams bstan pa de lta bu yang yod de zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni las kyis rab tu phye ba de lta bu zhes bya ba'i tha tshig go /
de lta bas na ma rig pa'i ngo bo nyid ni rig pa'i mi mthun pa'i chos gsal ba ma yin pa de 'ga' zhig yod de /
de'i las ni rig pa dang mi mthun pa nyid yin no zhes las kyi byed pa las shes par bya'o /
dper na mig gang zhe na gzugs dang ba mig gi rnam par shes pa'i rten gang yin pa'o zhes bya ba la gzugs dang ba zhes bya ba go 'di bstan pa ngo bo nyid kyis rab tu phye ba ma yin nam zhe na ma yin te /
mngon sum ma yin pa'i phyir dang rtag tu mig gi rnam par shes pa'i rjes su dpag par bya ba yin pa'i phyir ro /
asmīti sattvamayateti /
avijñātārtham etat /
na tena sthavireṇāsyābhidheyam avadhāritaṃ
nga'o snyam du sems can 'jug pa zhes bya ba'i don 'di ni mi shes pa yin te /
gnas brtan des kyang 'di'i brjod par bya ba ni dmigs ma phyed do /
mayatā punaḥ sautrāṃtikair avidyā prakārabhinnā varṇyate mdo sde pa rnams kyis ni 'jug pa zhes bya ba ma rig pa rnam pa gzhan zhig yin par brjod do /
māno vā /
yāsau sūtra ukteti vistaraḥ
mdo las gsungs pa gang yin pa de yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
mayatānām ity avidyānāṃ prakārabhinnānāṃ (Abhidh-k-vy 303) nāmeti grahaṇaṃ /
tṛṣṇādīnāṃ pṛthagupadeśād iti bhadantadharmatrātasyābhiprāyaḥ /
ācārya āha /
asty eṣā mayatā
btsun pa chos skyob kyi bsam pa ni sred pa la sogs pa logs shig tu bstan pa'i phyir 'jug pa zhes bya ba 'di ni ma rig pa rnams kyi rnam pa gzhan zhig smos pa yin no snyam pa yin no /
slob dpon gyis bshad pa /
asti sūtre uktā mayatā /
tatra jātinirdeśād ekavacanaṃ
'jug pa de yod kyang /
mdo las 'jug pa bshad pa yod kyang ngo /
sā tv avidyeti /
kutaḥ kāraṇād etat paricchidyate /
sāvidyeti /
bhadantadharmatrātaḥ svābhiprāyaṃ vivṛṇoti /
yata eṣā nānyaḥ kleśaḥ śakyate vaktum iti /
kasmān na śakyate
gcig gi tshig smos pa ni de'i rigs bstan pa'i phyir ro /
de ma rig pa 'di yin no zhes bya ba 'di ga las te ma rig pa yin no zhes bya ba 'di gtan tshigs gang gis yongs su chod /
btsun pa chos skyob kyis rang gi bsam pa dgrol ba'i phyir 'di ltar 'di nyon mongs pa gzhan yin no zhes brjod par mi nus pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
ci'i phyir mi nus she na /
tṛṣṇādṛṣṭyasmimānānāṃ pṛthagukteḥ /
ācārya āha /
nanu cānyo māna eva syād iti /
asmimānād anyaḥ ṣaṇṇām anyatamaḥ sa ca mayatā /
navidyety abhiprāyaḥ /
atra tu punar vicāryamāṇe bahu vaktavyaṃ jāyata iti /
atra punar vicāryamāṇe 'vidyāṃge bahur ayaṃ grantho jāyate /
yathoktam iti /
tasmāt tiṣṭhatv etad etāvad evāstv iti /
atha vānyo māṇa eva syāt /
na punar avidyeti /
kuta etad ity evamādike punar vicāre kriyamāṇe /
uttarapratyuttaravacanena bahu vaktavyaṃ jāyate /
tasmāt tiṣṭhatv etad alaṃ vicārāntareṇety arthaḥ /
(III /
30a) atha nāmarūpam iti /
avidyāṃganirdeśānantaraṃ saṃskārāṃgaṃ nirdeṣṭavyaṃ
sred pa dang lta ba dang nga'o snyam pa'i nga rgyal rnams logs shig tu bshad pa'i phyir ro /
slob dpon gyis nga rgyal gzhan yang yod pa kho na ma yin nam zhes bya ba smos te /
nga'o snyam pa'i nga rgyal las gzhan pa drug po dag las gang yang rung ba zhig ste 'jug pa zhes bya ba ni de yin gyi /
ma rig pa ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
'di la dpyad par chad na brjod pa mang por 'gyur zhes bya ba ni ma rig pa'i yan lag 'di la dpyad par chad na gzhung mang por 'gyur te /
ji skad bshad pa lta bu yin no /
de lta bas na 'di ni gzhag ste de tsam kho nas chog go /
yang na nga rgyal gzhan kho na yin gyi ma rig pa ni ma yin no zhes bya ba 'di ga las zhes bya ba de lta bu la sogs pa dpyad par chad na lan dang yang lan smos pas brjod pa mang por 'gyur te /
de lta bas na dpyad pa 'di ni gzhag go zhes bya ba'i tha tshig go /
yang ming dang gzugs zhes bya ba ni ma rig pa'i yan lag bstan zin pa'i 'og tu 'du byed kyi yan lag yin la /
tadanu vijñānāṃgaṃ /
kim ity etad atikramyopanyaste
de'i 'og tu yang rnam par shes pa'i yan lag bstan par bya dgos na /
ci ste 'di dag las 'das nas nye bar 'god ce na /
etad artham atra vakṣyaty ācāryaḥ 'di nyid ni slob dpon gyis /
bshad zin 'chad par 'gyur ba gzhan /
uktaṃ ca vakṣyate cānyad iti /
rūpaṃ vistareṇoktam iti /
rūpaṃ paṃcendriyāṇy arthāḥ paṃcavijñaptir eva cety atra
zhes 'chad par 'gyur ro /
gzugs ni rgya cher bshad pa yin no zhes bya ba ni /
gzugs ni dbang po lnga dang don /
lnga dang rnam rig byed min nyid /
nāmendriyārthavaśeneti vistaraḥ /
nāmavaśena indriyavaśena arthavaśena cārtheṣu rūpādiṣu namatīti nāma
ces bya ba der ro /
ming dang dbang po dang don gyi dbang gis zhes bya ba ni ming gi dbang dang dbang po'i dbang dang don gyi dbang gis gzugs la sogs pa'i don rnams la gzhol bas na ming ngo /
katamasya nāmno vaśeneti /
nāmadvaividhyāt pṛcchati /
ācāryas tv ācaṣṭe /
yad idaṃ loke pratītim iti vistaraḥ /
gaur aśva iti /
samudāyapratyāyakam /
rūpaṃ rasa iti
ming gang gi dbang gis she na zhes bya ba ni ming rnam pa gnyis yod pa'i phyir 'dri ba yin no /
slob dpon gyis 'jig rten na grags pa gang yin pa ste zhes bya ba 'di rgyas par smos te /
ba lang dang rta zhes bya ba ni spyi go bar byed pa yin no /
ekārthapratyāyakaṃ /
tad etad vedanādiskaṃdhacatuṣkaṃ nāmaśabdenocyate
gzugs dang ro zhes bya ba ni don gcig go bar byed pa yin no /
de lta bas na tshor ba la sogs pa'i phung po bzhi ni ming zhes bya ba'i sgrar brjod de /
yasmāt tannāmavaśena saṃjñākaraṇavaśenārtheṣv apratyakṣeṣv api vā namati pravartate /
asya nāmno 'yam artha iti /
indriyārthavaśena tu pratyakṣeṣu rupādiṣu namati utpadyate ity arthaḥ /
nāmni cāpy arthavaśena namati /
asyārthasyedaṃ nāmeti /
etasya punaḥ kena nāmatvam iti /
etasya saṃjñākaraṇalakṣaṇasya nāmnaḥ kena kāraṇena nāmatvaṃ /
teṣu teṣv artheṣu tasya nāmno namanād iti /
yasmāt teṣv artheṣu catuḥskandhalakṣaṇaṃ nāma tan nāma namayati pravartayati /
tasmād etasya nāmatvaṃ
'di ltar ming de'i dbang ste ming du 'dogs pa'i dbang gis don mngon sum ma yin pa dag la yang ming 'di'i don ni 'di yin no zhes gzhol zhing 'jug par 'gyur ro /
dbang po don gyi dbang gis ni gzugs la sogs pa mngon sum dag la gzhol bar 'gyur te /
skye'o zhes bya ba'i tha tshig go /
don gyi dbang gis ni ming la yang 'di'i ming ni 'di'o zhes gzhol bar 'gyur ro /
de yang ci'i phyir ming nyid yin zhe na zhes bya ba ni ming du 'dogs pa'i mtshan nyid kyi ming de yang rgyu gang gis ming nyid yin zhe na /
don de dang de dag la ming de gzhol bar byed pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar don de dag la phung po bzhi'i mtshan nyid kyi ming gzhol bar byed cing 'jug par byed pas de lta bas na 'di ni ming nyid yin te /
namayatīti nāmeti kṛtvā /
iha nikṣipta iti vistaraḥ /
maraṇakāle nikṣipte kāye upapattyantare namanād gamanād arūpiṇo vedanādayaḥ skandhā nāmety ucyante /
yathoktaṃ /
mṛtasya khalu kālaṃ gatasya jñātaya imaṃ pūtikāyam agninā vā dahaṃti udake vā plāvayanti bhūmau vā nikhananti vātātapābhyāṃ vā pariśoṣaṃ parikṣayaṃ paryādānāṃ gacchati /
yat punar idam ucyate /
cittam iti (Abhidh-k-vy 304) vā mana iti vā vijñānam iti vā śraddhāparibhāvitaṃ śīlatyāgaśrutaprajñāparibhāvitaṃ /
tad ūrdhvagāmi bhavati viśeṣagāmy āyatyāṃ svargopagam iti
gzhol bar byed pas ni ming nyid yin pa'i phyir ro /
'dir lus bor nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'chi ba'i tshe lus bor nas /
skye ba gzhan du gzhol ba'i phyir tshor ba la sogs pa gzugs can ma yin pa'i phung po rnams ni ming zhes bya ba ste ji skad du shi zhing dus byas pa de'i lus rul ba de nye du rnams kyis mes bsregs pa'am /
chur bskur ba'am /
sa'i 'og tu 'jug par 'gyur zhing rlung dang nyi ma dag gis yongs su zad pa dang gtugs par 'gyur te /
sems zhes bya ba dang yid ces bya ba dang rnam par shes pa zhes bya ba dad pas yongs su bsgos pa dang tshul khrims dang thos pa dang gtong ba dang shes rab kyis yongs su bsgos pa gang yin pa de ni tshe phyi ma la gang du 'gro ba dang khyad par du 'gro ba dang mtho ris su 'gro bar 'gyur ro zhes gsungs pa lta bu yin no /
(III /
30b) ṣaḍāyatanam uktam iti /
tadvijñānāśrayā rūpaprasādāś cakṣurādayaḥ
skye mched drug ni bshad zin to zhes bya ba ni /
de dag gi ni rnam shes rten /
mig la sogs pa gzugs dang ba /
rnam shes so sor rnam rig pa /
vijñānaṃ prativijñaptir manaāyatanaṃ ca tad ity atra /
manaindriyasya punar niruddhasya anāgatena dharmeṇa rūpādinā utpatsyamānena vartamānena manovijñānena kathaṃ saṃnipātaḥ
yid kyi skye mched kyang de yin /
zhes bya ba der ro /
yid kyi dbang po 'gags pa go gzugs la sogs pa'i chos ma 'ongs pa 'byung bar 'gyur ba dang yid kyi rnam par shes pa da ltar gyi dang ji ltar 'du shes na /
rgyu dang 'bras bu'i dngos po gang yin pa ste /
yaḥ kāryakāraṇabhāvaḥ /
kāryaṃ manovijñānaṃ /
kāraṇaṃ manaindriyaṃ /
dharmaś ca rūpādiḥ /
ekakāryārtho veti /
ekakāryam evārtha ekakāryārthaḥ /
ekakāryatvam ity arthaḥ
rgyu ni yid kyi dbang po dang gzugs la sogs pa'i chos so /
'bras bu ni yid kyi rnam par shes pa'o /
'bras bu gcig pa'i don zhes bya ba ni 'bras bu gcig pa nyid don yin pas 'bras bu gcig pa'i don te 'bras bu gcig pa nyid ces bya ba'i tha tshig go /
katham ekakāryārtha ity āha ji ltar 'bras bu gcig pa'i don yin zhe na /
sarve ca te trayo 'pi manaindriyādayaḥ sparśotpattau praguṇā anukūlā bhavantīti smras pa /
yid kyi dbang po la sogs pa gsum po de thams cad kyang reg pa bskyed par bya ba la mthun zhing rjes su mthun pa yin no /
ṣaṭṣaṭko dharmaparyāya iti /
ṣaṭṣaṭkāny asminn iti ṣaṭṣatkaḥ /
ādhyātmikabāhyavijñānasparśavedanātṛṣṇāṣaṭkasaṃbhavāt /
ṣaṭ sparśakāyā iti jñāpakaṃ
chos kyi rnam grangs drug ces bya ba ni 'di la drug tshan drug yod pas na drug tshan drug pa ste /
nang dang phyi dang rnam par shes pa dang reg pa dang tshor ba dang sred pa dang drug yod pa'i phyir ro /
khungs ni reg pa'i tshogs drug ces bya ba yin te /
ananyatve hi satīndriyārthavijñāneṣūkteṣu sparśakāyavacanaṃ punar uktaṃ syāt /
tataś ca ṣaṭṣaṭkatvaṃ hīyate
gzhan pa nyid ma yin na dbang po dang don dang rnam par shes pa dag bshad zin pas /
reg pa'i tshogs drug ces bzlas par yang mi 'gyur te /
mā bhūd dharmāyatanād vedanātṛṣṇayoḥ /
pṛthagbhāva iti /
yadi pṛthaṅnirdeśāt pṛthagbhāvo bhavet /
vedanātṛṣṇe api dharmāyatanāt pṛthaṅ nirdiṣṭe /
tayor api vedanātṛṣṇayor dharmāyatanāt pṛthagbhāvaḥ syāt /
na ca tayoḥ pṛthagbhāva iṣyate /
dharmāyatanāntarbhāvāt /
naiṣa doṣa iti vistaraḥ /
naiṣa doṣa iti yathoktas tadvyatiriktasyāpi vedanātṛṣṇāvyatiriktasyāpi dharmāyatanasya saṃjñādisvabhāvasya bhāvād astitvāt /
na caivam iti vistaraḥ /
na caivaṃ bhavatas trayānāṃ saṃnipātaḥ sparśa ity evaṃ bruvāṇasya sparśabhūtād indriyārthavijñānatrayād anyad asparśabhūtaṃ trayam indriyārthavijñānatrayam asti /
yasya śeṣasyātra sūtre grahaṇaṃ syāt /
ṣaṭ sparśakāyā iti prayojanavaśād apṛthagbhāve 'pi sparśabhūtāt trayāt /
tasmād apṛthagbhāve 'pi vedanātṛṣṇayoḥ pṛthaṅnirdeśo yukto vineyakāryavaśāt /
na tu bhavataḥ saṃnipātamātrasparśavādinaḥ kenacid api prayojanena ṣaṭ sparśakāyā iti pṛthaṅnirdeśo yuktaḥ /
yasmāt ṣaṭ sparśakāyā iti vacanenendriyārthavijñānatrayam uktam iti tadavacanaṃ prāptam ity ataḥ ṣaṭṣaṭko dharmaparyāyā iti na sidhyet /
mama tu sidhyati /
sparśavedanātṛṣṇāṣaṭkavacane 'pi tadvyatiriktadharmāyatanādyarthendriyavijñānaṣaṭkasaṃbhavāt
de'i phyir drug tshan drug nyid nyams par 'gyur ro /
tshor ba dang sred pa dag kyang chos kyi skye mched las logs shig na yod par 'gyur du 'ong zhes bya ba ni gal te logs shig tu bstan pa'i phyir logs shig na yod par 'gyur na ni tshor ba dang sred pa dag kyang chos kyi skye mched las logs shig tu bstan pas tshor ba dang sred pa de gnyis kyang chos kyi skye mched las gzhan yin par 'gyur ba zhig na /
de gnyis ni chos kyi skye mched kyi nang du 'dus pa'i phyir logs shig na yod par yang mi 'dod do /
de ni nyes pa med de zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji skad bshad pa de ni nyes pa med de /
de dag las ma gtogs pa ste /
tshor ba dang sred pa las ma gtogs pa chos kyi skye mched 'du shes la sogs pa'i ngo bo nyid kyang yod pa'i phyir te yod pa yin pa'i phyir ro /
de lta bur med do zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di skad du gsum 'dus pa ni reg pa yin no zhes smra ba khyod kyi ltar na de lta bur reg par gyur pa gsum las logs shig na med kyang dgos pa'i dbang gis mdo 'di las lhag ma gang zhig la reg pa'i tshogs drug go zhes smos su rung ba reg par gyur pa dbang po dang don dang rnam par shes pa gsum las reg par gyur pa dbang po dang don dang rnam par shes pa gzhan gsum ni med do /
de lta bas na tshor ba dang sred pa dag ni logs shig na med du zin kyang gdul bya'i don gyi dbang gis logs shig tu bstan par rigs kyi /
'dus pa tsam reg pa yin par smra ba khyod kyi ltar na ni dgos pa gang gis kyang reg pa'i tshogs drug ces logs shig tu bstan par rigs pa ma yin te /
'di ltar reg pa'i tshogs drug ces smos pas dbang po dang don dang rnam par shes pa gsum bshad zin pa'i phyir de rnams mi smos par 'gyur ro /
de'i phyir /
chos kyi rnam grangs drug tshan drug /
ces bya ba mi 'grub par 'gyur ro /
kho bo'i ltar na ni reg pa dang tshor ba dang sred pa drug tshan smos kyang de rnams las ma gtogs pa'i chos kyi skye mched la sogs pa'i don dang dbang po dang rnam par shes pa'i drug tshan yod pa'i phyir 'grub ste /
tasmāt ṣaṭ sparśakāyā iti pṛthaṅnirdeśād asti cittasaṃprayuktaṃ sparśākhyaṃ dharmāntaram iti siddhaṃ de lta bas na reg pa drug tshan zhes logs shig tu bstan pa'i phyir reg pa zhes bya ba sems dang mtshungs par ldan pa'i chos gzhan zhig yod do zhes bya bar grub po /
atha brūyād asau /
indriyārthāv avijñānakau nirdiṣṭāv asmin sūtre /
ṣaḍ ādhyātmikāni ṣaṭ bāhyānīti vacanāt
ji ste mdo 'di las /
nang gi drug dang phyi yi drug /
ces 'byung bas dbang po dang don dang rnam par shes pa med pa dag kyang bstan te /
ata indriyaviṣayavijñanatrayaṃ sparśabhūtam ity asya śeṣasya jñāpanārtham atra grahaṇaṃ syāt /
ṣaṭ (Abhidh-k-vy 305) sparśakāyā iti /
asya samādheḥ pratiṣedhārtham idam ārabhyate
de'i phyir dbang po dang yul dang rnam par shes pa gsum reg par gyur pa zhes bya ba 'di lhag ma bstan pa'i phyir 'di las reg pa'i tshogs drug ces smos pa yin no zhes smra bar gyur na /
lan 'di dgag pa'i phyir 'di brtsams te /
yady apīndriyārthau syātām avijñānakau gal te rnam par shes pa med pa'i dbang po dang don dag yod du zin kyang ste /
tatsabhāgāv ity arthaḥ /
na tu punar vijñānam anindriyārthakaṃ
de dang mtshungs pa dag ces bya ba'i tha tshig go /
dbang po dang don med pa'i rnam par shes pa ni med de /
avaśyaṃ hi vijñānaṃ sendriyārthakaṃ bhavati /
tac ca vijñānam apadiṣṭam atra ṣaḍ vijñānakāyā iti
rnam par shes pa ni gdon mi za bar dbang po dang don dang bcas pa yin la rnam par shes pa de yang 'di las rnam par shes pa'i tshogs drug ces 'byung bas bstan zin to /
tasmāt triṣu nirdiṣṭeṣu indriyārthavijñāneṣu ṣaḍvijñānakāyavacanena punaḥ sparśagrahaṇam anarthakaṃ prāpnoti /
ṣaṭ sparśakāyā iti
de lta bas na rnam par shes pa ni tshogs drug ces 'byung ba'i phyir dbang po dang don dang rnam par shes pa gsum bstan zin pas yang reg pa'i tshogs drug ces reg pa smos zin pa smos pa ni don med par 'gyur ro /
ataḥ saṃnipātād anyaḥ sparśa iti siddhaṃ /
atra bhadantaśrīlāta āha /
na khalv iti vistaraḥ /
pūrvotpanne cakṣūrūpe kāraṇaṃ /
na tu vijñānasahotpanne
de'i phyir reg pa ni 'dus pa las gzhan yin no zhes bya bar grub po /
'dir slob dpon dpal len gyis mig dang gzugs thams cad kyang mig gi rnam par shes pa thams cad kyi rgyu ma yin zhes bya bar rgyas par smos te /
nāpi sarvacakṣurvijñānam iti /
paścād utpannaṃ pūrvayoś cakṣūrūpayoḥ /
na sahotpannayoḥ /
ato yeṣāṃ kāryakāraṇabhāvaḥ /
te vijñānendriyaviṣayāḥ sparśabhāvena vyavasthitāḥ /
ṣaṭ sparśakāyā ity asmin sūtre /
tad idam anyathā na jñāpitaṃ syāt /
na vā evaṃ pathanti /
vai iti nipātaḥ /
na vai evaṃ paṭhantīty arthaḥ /
kathaṃ punaḥ paṭhanti /
ya eṣāṃ dharmāṇāṃ saṃgateḥ saṃnipātāt samavāyād utpannaḥ /
sa sparśa iti paṭhanti /
kāraṇe vā kāryopacāro 'yam iti /
saṃgatau saṃnipāte samavāye kāraṇe kāryopacāraḥ sparśa iti /
yathā /
sukho buddhānām utpāda iti /
atibahuvistaeṇa prakāreṇa visartuṃ śīlam asyā iti atibahuvistaraprakāravisāriṇī /
(III /
30cd) adhivacanam ucyate nāmeti /
adhyucyate 'nenety adhivacanaṃ /
vāṅ nāmni pravartate /
nāmārthaṃ dyotayatīty adhivacanaṃ nāma /
tad kila nāmasya manovijñanasaṃprayuktasyādhikaṃ bāhulyenālambanam /
ato 'dhivacanasaṃsparśa iti /
sparśaḥ saṃsparśa ity eko 'rthaḥ /
manovijñānena nīlaṃ vijānātīti /
abhidheyaṃ vijānātīty arthaḥ
thams cad kyang ma yin zhes bya ba ni mig dang gzugs sngar byung ba dag rgyu yin gyi rnam par shes pa dang lhan cig 'byung ba dag ni ma yin pa'o /
mig gi rnam par shes pa thams cad kyang 'bras bu ma yin zhes bya ba 'di mig dang gzugs sngar byung ba dag gi phyis byung ba yin gyi lhan cig 'byung ba dag gi ni ma yin pas de'i phyir reg pa'i tshogs drug ces 'byung ba'i mdo 'di las gang dag rgyu dang 'bras bu'i dngos po yin pa'i rnam par shes pa dang dbang po dang yul de dag reg pa'i dngos por rnam par gzhag go zhes zer te 'di ni gzhan du bstan pa ma yin no /
de skad du mi 'don to zhes bya ba ni de skad du 'don par mi byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
'o na ji skad du 'don zhe na chos 'di dag 'brel pa dang 'dus pa dang tshogs pa las byung ba gang yin pa de ni reg pa'o zhes 'don to /
yang na ni 'di /
rgyu la 'bras bu btags pa yin /
zhes bya ba ni rgyu 'brel cing 'dus la tshogs pa la 'bras bu reg pa btags te /
dper na /
sangs rgyas rnams ni 'byung ba bde /
zhes bya ba lta bu'o /
'di la rgyu skye ba'i rnam pa ha cang mang por 'phro ba yod pas /
rgyu skye ba'i rnam pa ha cang mang por 'phro ba yin no /
tshig bla dgas zhes bya ba ni ming yin no zhes bya ba 'dis lhag par brjod pas na tshig bla dags te tshig ni ming la 'jug la /
ming gis ni don rjod par byed pas tshig bla dags ni ming yin no /
ming de lhag par te phal cher yid kyi rnam par shes pa dang mtshungs par ldan pa 'di'i dmigs pa yin pas de'i phyir tshig bla dags kyi 'dus te reg pa zhes bya'o zhes grag ste /
reg pa dang 'dus te reg pa zhes bya ba ni gcig go /
yid kyi rnam par shes pas sngon po yang rnam par shes zhes bya ba ni brjod par bya ba yang rnam par shes so zhes bya ba'i tha tshig go /
nīlam iti ca vijānātīti /
asyārthasyedaṃ nāmeti vijānāti
sngon po'o zhes bya bar yang rnam par shes zhes bya ba ni don 'di'i ming ni 'di yin no zhes bya bar rnam par shes pa'o /
eka āśrayaprabhāvita iti /
prathama āśrayeṇa prabhāvitaḥ pratighāśrayaḥ saṃsparśaḥ pratighasya vā saṃsparśaḥ pratighasaṃsparśaḥ
gcig ni rten gyis rab tu phye ba yin /
zhes bya ba ni dang po ni rten gyis rab tu phye ba yin te /
thogs pa'i rten can gyi reg pa'am thogs pa'i reg pa ni thogs pa'i reg pa yin no /
ālaṃbanaprabhāvita iti /
adhivacanād ālambanasaṃsparśaḥ adhivacane vā saṃsparśaḥ adhivacanasaṃsparśa iti /
vacanam adhikṛtya vacanam avadhāryārtheṣu rūpādiṣu manovijñānasya pravṛttiḥ /
na paṃcānāṃ cakṣurvijñānādīnāṃ vacanam adhikṛtyārtheṣu pravṛttiḥ
dmigs pas rab tu phye ba yin /
zhes bya ba ni tshig bla dags kyi dmigs pa can nam tshig bla dags la reg pa ni tshig bla dags kyi reg pa yin no /
tshig gi dbang du byas nas zhes bya ba ni tshig gi dbang du byas shing tshig nges par gzung nas gzugs la sogs pa'i don rnams la yid kyi rnam par shes pa 'jug gi lnga po mig gi rnam par shes pa la sogs pa ni tshig gi dbang du byas nas don rnams la 'jug pa ma yin te /
atas tad evādhivacanaṃ manovijñānaṃ vacane pravartate 'dhivacanam iti de'i phyir yid kyi rnam par shes pa de nyid tshig bla dags yin te tshig la 'jug pa ni tshig bla dags zhes bya'o /
tena saṃprayuktas tasya vā saṃsparśasyādhivacanasaṃsparśaḥ /
tena cāyaṃ dvitīyaḥ saṃsparśaḥ saṃprayogaprabhāvita ity ucyate /
(III /
31) vidyāvidyetarasparśā (Abhidh-k-vy 306) iti
de dang mtshungs par ldan pa'i reg pa ni tshig bla dags kyi reg pa ste /
des ni reg pa gnyis pa 'di ni mtshungs par ldan pas rab tu phye ba yin zhes bya'o /
vidyāvidyetaraś ca vidyāvidyetare /
te eva sparśā
rig pa dang ma rig pa dang gzhan reg ces bya ba ni rig pa dang ma rig pa dang gzhan ni rig dang ma rig dang gzhan reg ste /
vidyāvidyetarasparśāḥ /
vidyāhvaḥ avidyāhvaḥ tābhyām itaraś cety arthaḥ /
vidyety anāsravā prajñā
rig pa dang; ma rig pa dang de gnyis las gzhan pa zhes bya ba'i tha tshig go /
rig pa zhes bya ba ni zag pa med pa'i shes rab po /
avidyā kliṣṭam ajñānam ma rig pa ni nyon mongs pa can gyi shes rab po /
naivavidyānāvidyā yā kuśalasāsravā yā cānivṛtāvyākṛtā prajñā /
tatsaṃprayuktā ete yathākramaṃ saṃsparśā veditavyāḥ
rig pa yang ma yin ma rig pa yang ma yin pa ni shes rab dge ba zag pa dang bcas pa gang yin pa dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i shes rab gang yin pa ste /
punar avidyāsaṃsparśasyeti reg pa de dag kyang go rims bzhin du rig par bya'o /
vistaraḥ /
avidyāsaṃsparśasya sarvakleśasaṃprayuktasyābhīkṣṇasamudācārī nityasamudācārī ekadeśaḥ /
tasya grahaṇād dvau sparśau bhavato
ma rig pa'i reg pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ma rig pa'i reg pa nyon mongs pa thams cad dang mtshungs par ldan pa yang dang yang kun du 'byung zhing rtag tu kun du 'byung ba ni phyogs gcig yin te de smos pas reg pa gnyis su 'gyur te gnod sems dang rjes su chags pa'i reg pa yin no /
vyāpādānunayasparśau /
sukhavedyādayas traya iti
bde ba myong 'gyur la sogs gsum /
zhes bya ba ni bde ba myong ba'o /
sukhasya vedaḥ sukhavedaḥ /
sukhavede sādhuḥ sukhavedyaḥ /
sukhaṃ yā vedyam asminn iti sukhavedyaḥ /
sa ādir eṣām iti sukhavedyādayaḥ /
sukhavedanādihitatvād iti /
sukhavedanāyai hitaḥ sukhavedanīyaḥ /
prāk krītāc chaḥ /
vedyate tad vedayituṃ vā śakyam iti /
vedyata iti karmamātre kṛtya iti darśayati /
vedayituṃ śakyam ity arhe kṛtyatṛcaś cety asminn arthe kṛtya iti darśayati /
ta ete ṣoḍaśeti /
cakṣuḥsaṃsparśo yāvan manaḥsaṃsparśa iti ṣaṭ /
punaḥ pratighasaṃsparśo 'dhivacanasaṃsparśo vidyāsaṃsparśo 'vidyāsaṃsparśo naivavidyānāvidyāsaṃsparśo vyāpādasaṃsparśo 'nunayasaṃsparśaḥ sukhavedanīyo duḥkhavedanīyo 'duḥkhāsukhavedanīyaś ca sparśa iti ṣoḍaśa /
(III /
32ab) uktaḥ sparśo vedanā vaktavyeti /
nanu ca vedanāpy uktā /
vedanānubhava iti /
athoktam apy ucyate
bde ba myong bar rung ba ni bde ba myong bar 'gyur ba'o /
yang na 'di la bde ba myong bar 'gyur ba yod pas na bde ba myong bar 'gyur ba'o /
'di dag la de dag la sogs pa yod pas na bde ba myong bar 'gyur ba la sogs pa'o /
bde ba dang mthun pa'i phyir zhes bya ba ni bde ba'i tshor bar bya ba dang mthun pa ni bde ba myong bar 'gyur ba'o /
yang na de myong bar bya ba'am myong bar nus pa zhes bya ba la /
myong bar bya ba zhes bya ba ni las tsam du ston to /
myong bar nus pa zhes bya ba ni 'os par ston pa yin no /
de dag ni rig pa bcu drug yin no zhes bya ba ni mig gi 'dus te reg pa nas yid kyi 'dus te reg pa'i bar du drug dang yang thogs pa'i reg pa dang tshig bla dags kyi reg pa dang rig pa dang ma rig pa'i reg pa dang rig pa yang ma yin ma rig pa yang ma yin pa'i reg pa dang reg pa gnyis po gnod sems dang rjes su chags pa'i reg pa dang reg pa gsum po bde ba myong bar 'gyur ba dang sdug bsngal myong bar 'gyur ba dang bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa myong bar 'gyur ba'i rig pa dang bcu drug go /
reg pa bshad zin to /
tshor ba brjod par bya ste zhes bya ba la tshor ba la yang tshor ba myong ba zhes bshad ma zin nam /
na tarhīdaṃ vaktavyaṃ /
yac coktaṃ yac ca vakṣyamāṇaṃ /
tan na vakṣyāmīti /
uktaṃ ca vakṣyate cānyad iti vācanāt /
prakāranirdeśād adoṣaḥ /
pūrvaṃ laksaṇam uktam idānīṃ prakāra iti /
jāte hīti vistaraḥ /
jāte hi janye dharme dharmasya janakasya nāsti sāmarthyam sahotpannatvāt /
pratijñāviśiṣṭam iti /
pratijñāyā aviśiṣṭam etat sādhanam ity arthaḥ
'on te bshad zin pa yang 'chad na ni /
bshad zin pa 'chad par 'gyur ba gzhan zhes 'byung bas bshad zin pa gang yin pa dang 'chad par 'gyur ba gang yin pa de ni mi bshad do zhes bya ba 'di brjod par mi bya'o zhe na /
rnam par ston pa'i phyir nyes pa med de /
sngar ni mtshan nyid bshad la /
da ni rnam pa 'chad pa yin no /
skyes zin pa la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bskyed par bya ba'i chos skyes zin pa la ni skyed par byed pa'i chos kyi nus pa med de lhan cig skyes pa'i phyir ro /
dam bcas pa dang bye brag med /
ces bya ba ni sgrub pa 'di dam bcas pa dang khyad par med do zhes bya ba'i tha tshig go /
yadi pratijñāviśiṣṭaṃ sādhanaṃ neṣyate /
anyonyajanakaprasaṃgāt (Abhidh-k-vy 307) tarhi
gal te sgrub pa dam bcas pa dang khyad par med pa nyid ni mi 'dod na 'o na ni phan tshun du skyed par byed par thal bar 'gyur ba'i phyir te /
kiṃ /
kathaṃ sahotpannayor janyajanakabhāvaḥ sidhyatīty adhikṛtam
ci zhe na /
ji ltar na lhan cig 'byung ba gnyis skyed par byed pa dang bskyed par bya ba'i dngos por 'grub ces bya bar skabs dang sbyar ro /
anena pratijñādoṣa udgrāhyate /
asti sahotpannayor janyajanakabhāva iti pratijñā pūrvābhyupagamavirodhinīti
'dis ni lhan cig 'byung ba gnyis la bskyed par bya ba dang skyed par byed pa'i dngos po yod do zhes dam bca' ba ni sngar khas blangs pa dang 'gal lo zhes dam bcas pa'i skyon brjod par byed pa yin no /
iṣṭatvād adoṣa iti /
purvābhyupagamaṃ darśayati /
iṣtam idaṃ /
sūtre tv aniṣṭam iti
'dod pa'i phyir nyes pa med do zhes bya ba ni sngar khas blangs pa ston par byed do /
'dod pa 'di ni mdo las mi bzhed ces bya ba ni chos mngon pa las /
iṣṭam idam abhidharme /
sahabhūr ye mithaḥphalā iti /
sūtre tv aniṣṭaṃ
lhan cig 'byung gang phan tshun 'bras /
zhes 'byung ba'i 'dod pa 'di ni mdo las mi bzhed pa yin no /
tat pratipādayann āha /
cakṣuḥsaṃsparśaṃ pratītyotpadyate cakṣuḥsaṃsparśajā vedaneti
de bstan pa'i phyir mig gi 'dus te reg pa la brten nas mig gi 'dus te reg pa las byung ba'i tshor ba skye zhes bya ba smos so /
sūtraprāmāṇyenānyonyaphalatvaṃ bhaṃktvā sahotpannakāryakāraṇabhāvabibhaṃkṣayā āha /
janakadharmātikramāc cāyuktam iti
mdo tshad mar byed pas phan tshun 'bras bu yin pa bcom nas lhan cig 'byung ba dag la rgyu dang 'bras bu'i dngos po gzhom par 'dod nas skyed par byed pa'i chos dang 'gal ba'i phyir yang rigs pa ma yin zhes bya ba smos te /
janakasyāyaṃ dharmaḥ prasiddho yā bhinnakālatā skyed par byed pa'i chos ni gang 'dus pa tha dad pa 'di yin par grags te /
tadyathā pūrvaṃ bījaṃ paścād aṃkura ityādi dper na sa bon snga la myu gu 'phyi ba zhes bya ba de lta bu la sogs pa yin no /
tatrāpi pūrvam indriyārthau paścād vijñānam iti /
prathamakṣaṇotpannāv indriyārthau vijñānaṃ tu dvitīye kṣaṇa iti
de la yang dbang po dang don dag snga la rnam par shes pa'i phyi zhes bya ba ni skad cig ma dang po la dbang po dang don dag byung la rnam par shes pa ni skad cig ma gnyis pa la'o zhes bya ba yin no /
yathā tarhi chāyāṃkurayor iti 'o na ni myu gu dang grib ma dag ji ltar zhes bya ba ci zhe na /
kiṃ /
sahotpannayor janyajanakabhāvaḥ /
utpanna eva hy aṃkuraś chāyāṃ janayati
lhan cig 'byung ba dag la bskyed par bya ba dang skyed par byed pa'i dngos po ste /
myu gu ni skye ba kho na'i tshe grib ma skyed par byed kyi /
na prathame kṣaṇe 'ṃkuro niśchāyo bhavati dvitīye sacchāya iti /
evaṃ sparśavedanayor apīti
skad cig ma dang po la myu gu grib ma med par 'byung la /
skad cig ma gnyis pa la grib ma dang bcas pa ni ma yin pa ltar reg pa dang tshor ba dag kyang de dang 'dra'o /
anayor api chāyāṃukurayoḥ pūrvasāmagrī hetur iti śakyaṃ vaktuṃ grib ma dang myu gu 'di gnyis kyi rgyu yang tshogs pa snga ma yin no zhes brjod par lta nus te /
sahabhūhetunirdeśe tv ayam artha ukta iti na punar ucyate /
sparśād uttarakālaṃ vedanety apara iti bhadantaśrīlātaḥ
don 'di ni lhan cig 'byung ba'i rgyu bstan par bshad zin pas yang mi brjod do /
gzhan dag na re reg pa'i 'og tu tshor ba 'byung ngo zhes zer ro zhes bya ba ni btsun pa dpal len to /
so 'sau trayāṇāṃ saṃnipātaḥ sparśa iti /
yo 'yaṃ janakajanitabhāvaḥ
gsum 'dus pa de ni reg pa yin no zhes bya ba ni skyed par byed pa dang skyed pa'i dngos po gang yin pa'o /
vedanā tṛtīye kṣaṇe iti /
indriyārthakṣaṇaḥ prathamaḥ vijñānotpattikṣaṇo dvitīyo vedanotpattikṣaṇas tṛtīya iti
skad cig ma gsum pa la tshor ba 'byung ngo zhes bya ba ni dbang po dang don ni skad cig ma dang po yin no /
rnam par shes pa dang skye ba ni skad cig ma gnyis pa yin no /
na sarvatra vijñāne vedanā prāpnotīti /
vijñānakṣaṇe dvitīye vedanāyā abhāvāt /
na ca sarvavijñānaṃ sparśaḥ
tshor ba skye ba ni skad cig ma gsum pa yin no /
rnam par shes pa thams cad la tshor ba yod par yang mi 'gyur zhes bya ba ni rnam par shes pa'i skad cig ma gnyis pa la tshor ba med pa'i phyir ro /
vedanākṣaṇe tṛtīye vijñānaṃ na sparśaḥ rnam par shes pa thams cad reg pa yin par yang mi 'gyur /
pūrvadvitīyakṣaṇayoḥ sparśa eva vidhīyate /
pūrvasparśahetukā hy uttarasparśe vedanā
skad cig ma snga ma ste gnyis pa la reg pa rnam par gzhag pa'i phyir tshor ba'i skad cig ma gsum pa la rnam par shes pa reg pa ma yin no /
yo 'yam idānīṃ dvitīyaḥ kṣaṇaḥ sparśabhāvenoktaḥ /
tatra pūrvasparśahetukā prathamakṣaṇavijñānahetukā vedanotpadyate /
tatsparśapūrvikāpy anyasminn ity evaṃ sarvatra vijñāne vedanā prāpnoti /
sarvaṃ ca vijñānaṃ sparśa iti
reg pa phyi ma la yod pa'i tshor ba reg pa snga ma'i rgyu las byung ba yin no /
da ltar skad cig ma gnyis par reg pa'i ngo bor bshad pa gang yin pa de la yod pa'i tshor ba ni reg pa snga ma'i rgyu las byung ba ste /
skad cig ma dang po'i rnam par shes pa'i rgyu can du byung ba yin la gzhan la yod pa'ang reg pa de sngon du 'gro ba yin pas de ltar rnam par shes pa thams cad la tshor ba yod par 'gyur ro /
te ca sparśāḥ savedanakā iti bhinnālambanayor iti vistaraḥ /
bhinnam ālambanam anayoḥ /
tau bhinnālambanau /
pūrvasya rūpam ālambanam uttarasya śabdaḥ tayor bhinnālambanayoḥ pūrvasparśahetukā rūpālambanasparśahetukā uttaratra sparśe śabdālambane yad vedanotpadyate /
ity etad ayuktaṃ /
kathaṃ hi nāmeti doṣam āviṣkaroti
rnam par shes pa thams cad kyang reg pa yin no zhes bya ba ni reg pa de dag kyang tshor ba dang bcas pa yin pas so /
dmigs pa tha dad pa dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di dag la dmigs pa tha dad pa yod pas 'di gnyis ni dmigs pa tha dad pa dag ste /
snga ma'i dmigs pa ni gzugs so /
phyi ma'i ni sgra'o /
dmigs pa tha dad pa de gnyis reg pa phyi ma sgra la dmigs pa la yod pa'i tshor ba reg pa snga ma'i rgyu las byung ba ste /
gzugs la dmigs pa'i rgyu can 'byung ngo zhes bya ba de ni rigs pa ma yin no /
ji ltar zhes bya ba ni nyes pa ston pa yin te /
anyajātīyālambanasparśasaṃbhūtā rūpaprakārālambanāt sparśāt saṃbhūtā vedanā anyālambanā bhaviṣyati rigs mi 'dra ba la dmigs pa'i reg pa las byung ba'i tshor ba ste /
gzugs kyi rnam pa la dmigs pa'i reg pa las byung ba'i tshor ba gzhan la dmigs par 'gyur zhing sgra la dmigs par 'gyur te /
śabdālaṃbanā bhaviṣyati /
vidhurakāraṇatvāt kāryasyāsaṃbhāvanā /
yadā hi rūpālambanāt sparśāt saṃbhūtā vedanā rūpālambanaiva vedanā bhaviṣyati /
tadā pūrvasparśahetukottaratra sparśe vedaneti yuktaṃ
rgyu ma tshang ba'i phyir 'bras bu mi 'byung ngo /
gang gi tshe gzugs la dmigs pa'i reg pa las byung ba'i tshor ba gzugs la dmigs pa kho na'i tshor bar byung bar 'gyur ba de'i reg pa phyi ma la yod pa'i tshor ba reg pa snga ma'i rgyu las byung ba yin no zhes bya bar rigs kyi /
yadā tu rūpālambanāt (Abhidh-k-vy 308) sparśāc chabdālambanā vedanotpadyate /
tadā katham etad yokṣyate /
kāraṇānurūpaṃ hi loke kāryaṃ dṛśyate
gang gi tshe gzugs la dmigs pa la sgra la dmigs pa'i tshor ba 'byung ba de'i tshe 'di ji ltar rung ste /
'bras bu ni 'jig rten na rgyu dang mthun par snang ngo /
atha mataṃ rūpālambanāt sparśāt saṃbhūtā vedanā śabdālambanasparśasaṃprayuktāpi rūpālambanā bhavatīti /
ata idam āha
'on te gzugs la dmigs pa'i reg pa las byung ba'i tshor ba ni sgra la dmigs pa'i reg pa dang mtshungs par ldan yang gzugs la dmigs par 'gyur ro zhes bya bar 'dod na yang de'i phyir yang na sems gang dang mtshungs par ldan pa de las gzhan pa la dmigs par 'gyur zhes bya ba 'di smos te /
yena vā cittena saṃprayuktā /
tato bhinnālambaneti /
tataḥ śabdālambanāc cittād bhinnālambanā /
yata utpannā rūpālambanā
sgra la dmigs pa'i sems de las gzhan pa la dmigs pa ste /
gzugs la dmigs pa gang las skyes pa de dang dmigs pa mtshungs zhes bya ba'i tha tshig go /
tena samālambanety arthaḥ /
kathaṃ cāsau tena saṃprayuktety ucyate /
samaṃ prayuktā hi saṃprayuktā /
yady abhinnāśrayatvāt kathaṃ śrotrāśrayotpannā satī rūpālambanā bhaviṣyati
'di de dang mtshungs par ldan pa zhes kyang 'di skad brjod de /
'dra bar ldan pa ni mtshungs par ldan pa yin no /
gal te rten mtshungs pa'i phyir ro zhe na /
ji ltar rna ba'i rten can du gyur pa gzugs la dmigs par 'gyur /
kathaṃ na bhaviṣyati ji ltar mi 'gyur zhe na /
cittacaittānām āśrayeṇaikaviṣayapravṛttatvāt /
tasmād anyatarālambanatve 'pi vedanāyā doṣaḥ /
sa doṣaḥ pradarśyate
sems dang sems las byung ba rnams ni rten dang lhan cig yul gcig la 'jug pa'i phyir ro /
de lta bas na tshor ba ni gang la dmigs su zin kyang nyes pa yod par rab tu bstan te /
yadi tāvad rūpālambanāt sparśād utpannā vedanā śabdādyālambanāntaram ālambate /
sa rūpālambanaḥ sparśaḥ sukhavedanīyo yāvad aduḥkhāsukhavedanīya iti na prāpnoti
re zhig gal te gzugs la dmigs pa'i reg pa las byung ba'i tshor ba dmigs pa gzhan sgra la dmigs na yang gzugs la dmigs pa'i reg pa de bde ba myong bar 'gyur ba nas bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa myong bar 'gyur ba zhes bya ba'i bar du mi 'gyur te /
ekālambanayā tu vedanayā tathā nirdeśo yukta iti /
astu tarhīti vistaraḥ /
yady evaṃ doṣo 'stu tarhi /
tasmiṃ kāle /
kasmiṃ kāle
tshor ba dang dmigs pa gcig pa'i phyir de ltar bstan par rung ngo /
'o na ni de'i tshe zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te de ltar nyes pa yod na 'o na ni de'i tshe ste /
śabdālaṃbanakāle /
sparśabhūtaṃ vijñānam avedanakaṃ /
tasmāc ca śabdālambanād yat pūrvaṃ vijñānaṃ savedanakaṃ tan na sparśaḥ
gang gi tshe zhe na sgra la dmigs pa'i tshe reg par gyur pa'i rnam par shes pa tshor ba med pa yin la sgra la dmigs pa de snga rol gyi rnam par shes pa tshor ba dang bcas pa gang yin pa de ni reg pa ma yin te /
evaṃ hi nirdoṣaṃ bhavatīti /
anyathā hi yadi pūrvotpannaṃ savedanakaṃ vijñānaṃ sparśaḥ syāt /
tadaivaṃ sparśapratyayā vedaneti yathokto doṣaḥ syāt
de ltar na nyes par mi 'gyur ro /
de lta ma yin te gal te sngar 'byung ba'i rnam par shes pa tshor ba dang bcas pa reg pa yin par gyur na de lta na ni reg pa'i rkyen gyis tshor ba yin pas ji skad bshad pa'i nyes par 'gyur ro /
punaḥ kāraṇaṃ /
kiṃcid vijñānam avedanakaṃ /
kiṃcic ca na sparśaḥ pratyayavaidhuryāt
yang ci'i phyir rnam par shes pa cung zad cig ni tshor ba dang bcas pa yin la cung zad cig ni reg pa ma yin zhe na /
rkyen ma tshang ba'i phyir ro /
vidhurā hi pratyatā vipratibhandhenāvasthitāḥ /
na hi sarvaḥ samanantarapratyayo vedanāpratyayaṃ sparśabhūtaṃ vijñānaṃ janayituṃ samartha iti
rkyen ma tshang ba ni gegs byed par gnas te /
mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen thams cad tshor ba'i rkyen gyis reg par gyur pa'i rnam par shes pa skyed par nus pa ma yin no /
tad evaṃ tasya bhinnālambanaṃ vijñānam ekāntenāvedanakaṃ /
tadutpādakaṃ cāsparśabhūtaṃ /
yadi tu rūpālambanāc cakṣurvijñānād anantaraṃ rūpālambanam eva cakṣurvijñānam utpadyate
de lta na de'i lugs kyis dmigs pa tha dad pa'i rnam par shes pa ni gcig tu tshor ba med pa yin la de skyed par byed pa ni reg par gyur pa ma yin no /
gal te gzugs la dmigs pa'i mig gi rnam par shes pa'i mjug thogs su gzugs la dmigs pa kho na'i mig gi rnam par shes pa'am /
manovijñānaṃ vā /
tat savedanakaṃ pūrvotpannaṃ sparśa iti
yid kyi rnam par shes pa skye na de ni tshor ba dang bcas pa yin la mig gi rnam par shes pa sngar skyes pa de yang reg pa yin no /
evaṃ satīti /
mahābhūmikaniyamo bhidyata iti /
sparśavedanayoḥ paryāyeṇa niyamāt
de lta yin na zhes bya ba dang sa mang po'i nges pa nyams pa yin zhes bya ba ni reg pa dang tshor ba dag rnam grangs kyis yod pa'i phyir ro /
tisrā bhūmaya iti sa ni gsum ste zhes bya ba la /
savitarkā savicārā kāmadhātuḥ prathamaṃ ca dhyānam rtog pa dang bcas shing dpyod pa dang bcas pa ni 'dod pa'i khams dang bsam gtan dang po'o /
avitarkā vicāramātrā dhyānāntaram rtog pa med la dpyod pa tsam ni bsam gtan khyad par can no /
avitarkā avicārā dvitīyād dhyānāt prabhṛti yāvad bhavāgraṃ rtog pa'ang med dpyod pa'ang med pa ni bsam gtan gnyis pa nas srid pa'i rtse mo'i bar ro /
kuśalā bhūmiḥ kuśalā dharmāḥ /
evam akuśalā avyākṛtāḥ /
śaikṣī bhūmiḥ śaikṣasyānāsravā dharmāḥ /
aśaikṣī aśaikṣasyānāsravā dharmāḥ
dge ba'i sa ni chos dge ba ste /
mi dge ba dang lung du ma bstan pa yang de dang 'dra'o /
slob pa'i sa ni slob pa'i zag pa med pa'i chos rnams so /
mi slob pa'i sa ni mi slob pa'i zag pa med pa'i chos rnams so /
naiva śaikṣīnāśaikṣī bhūmiḥ sāsravā dharmāḥ /
asaṃskṛtā iha nocyante /
caittasambandhāt /
tad ya etasyām iti vistaraḥ /
tad iti vākyopanyāse
slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa'i sa ni zag pa dang bcas pa'i chos rnams so /
sems las byung ba'i skabs yin pa'i phyir 'dus ma byas ni 'dir mi smos so /
de la gang dag sa 'di dag na yod pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba la zhes bya ba ni tshig gi phrad do /
ya iti ye caitasikāḥ /
etasyāṃ sarvasyāṃ bhūmāv iti /
savitarkasavicārāyāṃ bhūmau /
yāvan naivaśaikṣīnāśaikṣyāṃ bhūmau /
te mahābhūmikāḥ vedanācetanādayo yathoktāḥ /
(Abhidh-k-vy 309) ye kuśalāyām eva bhūmau /
te kuśalamahābhūmikāḥ śraddhādayaḥ
gang dag ces bya ba ni sems las byung ba gang dag go /
sa 'di dag thams cad na yod pa zhes bya ba ni rtog pa dang bcas shing dpyod pa dang bcas pa'i sa nas slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa'i sa'i bar na yod pa de dag ni sa mang po pa tshor ba dang sems pa la sogs pa ji skad bshad pa yin no /
gang dag dge ba kho na la yod pa de dag ni dge ba'i sa mang po pa yin te dad pa la sogs pa'o /
ye kliṣtāyām eva /
te kleśamahābhūmikāḥ /
avidyādayo yathoktā eva
gang dag nyon mongs pa can kho na la yod pa de dag ni nyon mongs pa'i sa mang po pa yin te /
ma rig pa la sogs pa ji skad bshad pa kho na'o /
te punar yathāsaṃbhavam iti vistaraḥ /
te punar mahābhūmikādayaḥ /
ye yasyāṃ saṃbhavanti /
te tasyāṃ paryāyeṇa
ci rigs par zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzhan dag na re sa mang po pa la sogs pa de dag kyang gang dag gang na yod pa de dag de na rnam grangs kyis yin gyi /
thams cad cig car ni ma yin no zhes zer te /
na tu sarve yugapat /
ity apare /
tadyathā vedanā sarvāsu bhūmiṣu bhavaty api na yugapat saṃjñācetanāsparśamanaskārādibhir bhavati
dper na tshor ba lta bu sa thams cad na yod kyang 'du shes dang sems pa dang reg pa dang yid la byed pa la sogs pa dang cig car ma yin la reg pa yang tshor ba la sogs pa dang de dang 'dra ba dang de bzhin du dge ba la rnam par rtog pa la sogs pa yang zhes bya ba de lta bu la sogs pa'o /
tathā sparśo vedanādibhiḥ /
tathā kuśalāyāṃ vitarkādaya ityevamādikaṃ /
apare punar evaṃ vyācakṣate /
yathā paṃcaskaṃdhake likhitaṃ /
tathedaṃ grahītavyam iti /
tadyathā chandaḥ katamaḥ /
abhipretavastuny abhilāṣaḥ /
anabhiprete nāsti chanda ity abhiprāyaḥ /
adhimokṣaḥ katamaḥ /
niścite vastuni tathaivāvadhāraṇaṃ /
smṛtiḥ katamā /
saṃstute vastuny asaṃpramoṣaḥ /
cetaso 'bhilapanatā /
samādhiḥ katamaḥ /
upaparīkṣye vastuni cittasyaikāgratā /
prajñā katamā /
tatraiva pravicayo yogāyogavihito 'nyathā cety evamādiḥ paṃcaskaṃdhakagrantho draṣṭavyaḥ /
tatra hy uktaṃ paṃca sarvatragāḥ /
vedanāsaṃjñāsparśamanaskāracetanāḥ /
paṃca pratiniyataviṣayāḥ /
chandādhimokṣasmṛtisamādhiprajñā ity evamādi
gzhan dag ni 'di skad du 'di ni phung po lnga las ji skad du bris pa de bzhin du gzung bar bya'o zhes zer te /
'di lta ste /
'dun pa gang zhe na /
bsam pa'i dngos po la 'dod pa ste /
ma bsams pa la 'dun pa med do snyam du bsams pa yin no /
mos pa gang zhe na /
nges pa'i dngos po la de kho na bzhin du nges par 'dzin pa'o /
dran pa gang zhe na 'dris pa'i dngos po la mi brjed pa ste /
sems kyi mngon par brjod pa nyid do /
ting nge 'dzin gang zhe na /
brtag par bya ba'i dngos po la sems rtse gcig pa nyid do /
shes rab gang zhe na /
de nyid la rab tu rnam par 'byed pa ste /
rig pa dang ma rig pas bskyed pa dang de las gzhan pa'o zhes bya ba lta bu la sogs pa phung po lnga'i gzhung las 'byung ba yin par blta'o /
de las ni tshor ba dang 'du shes dang reg pa dang yid la byed pa dang sems pa dang lnga ni kun du 'gro ba'o /
'dun pa dang mos pa dang dran pa dang ting nge 'dzin dang shes rab dang ldan yul so sor nges pa'o zhes bya ba de lta bu la sogs pa bshad do /
akuśalamahābhūmikās tu pāṭhaprasaṃgenāsaṃhitā iti /
sūtrādiṣu pāṭhāt /
kuśalam akuśalam avyākṛtam ity evaṃ pāṭhaprasaṃgenāsaṃhitāḥ
mi dge ba'i sa mang po rnams ni 'don pa'i zhar la da khong nas drangs zhes bya ba ni mdo la sogs pa las dge ba dang mi dge ba zhes 'byung bas de skad du 'don pa'i zhar la khong nas drangs te /
adhyāropitāḥ paścād ity arthaḥ /
pūrvaṃ na paṭhyaṃte sma /
prakaraṇapāde mahābhūmikāḥ kuśalamahābhūmikāḥ kleśamahābhūmikāḥ parīttakleśamahābhūmikāś ceti caturvidhā paṭhyante /
sahajātā ity ucyante /
na sparśasahajātā iti /
aviśeṣitatvād ete vedanādayaḥ parasparasahajātāḥ /
na tu sparśenety arthaparigraheṇa parihartavyaṃ sūtram ity arthaḥ /
maitrīsahagatam iti /
ayaṃ sahaśabdo nāvaśyaṃ yugapadbhāve samanaṃtare 'pi dṛṣṭaḥ /
na hi maitryāḥ smṛtisaṃbodhyaṃgasya ca samavadhānam asti
phyis khong nas phyung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
rab tu byed pa'i rkang pa las ni ma bton te sa mang po pa rnams dang dge ba'i sa mang po pa rnams dang nyon mongs pa'i sa mang po pa rnams dang nyon mongs pa chung ngu'i sa mang po pa rnams so zhes rnam pa bzhi zhig 'byung ngo /
lhan cig skyes pa zhes gsungs kyi reg pa dang lhan cig skyes pa zhes ni ma gsungs na zhes bya ba ni khyad par mdzad pa'i phyir tshor ba la sogs pa 'di dag phan tshun lhan cig skyes pa yin gyi reg pa dang ni ma yin no zhes bya ba'i don du yongs su bzung nas mdo'i lan gdab par bya'o zhes bya ba'i tha tshig go /
byams pa dang lhan cig par gyur pa zhes bya ba ni lhan cig ces bya ba ni sgra 'di cig car 'byung ba la bya bar nges pa med kyi /
de ma thag pa la yang mthong ngo /
byams pa dang dran pa yang dag byang chub kyi yan lag ni phrad pa med de /
byams pa ni gcig tu zag pa dang bcas pa yin pa'i phyir la /
naitryā ekāntasāsravatvāt /
smṛtisaṃbodhyaṃgasya caikāntānāsravatvāt /
tasmād ajñāpakam etat
dran pa yang dag byang chub kyi yan lag ni gcig tu zag pa med pa yin pa'i phyir ro /
de lta bas na 'di ni khongs su mi rung ngo /
saṃdṛṣṭā iti /
sahotpannā ity abhiprāyaḥ /
tatra hi sūtra iti /
yatraivoktaṃ /
yā vedanā yā cetanā yā ca saṃjñeti vistareṇa /
tatra sūtra ity arthaḥ
'dres pa yin zhes bya ba ni lhan cig skyes pa yin no snyam du bsams pa yin no /
mdo de nyid las zhes bya ba ni gang kho na las /
tshor ba gang yin pa dang sems pa gang yin pa dang 'du shes gang yin pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba'i mdo de las zhes bya ba'i tha tshig go /
tan na vijñāyata iti vistaraḥ /
kiṃ tāvad ayam eṣāṃ vedanādīnāṃ ālambananiyamaḥ ālambane niyamaḥ
de mi shes so zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ci re zhig 'di tshor ba la sogs pa de dag gi dmigs par nges shing dmigs pa la nges pa ste /
yad evālambanaṃ vedayate /
tad eva cetayate yāvad vijñānaṃ vijānātīti /
utāho kṣaṇaniyamaḥ yasminn eva kṣaṇe vedayate /
tasminn eva yāvad vijānātīti
dmigs pa gang kho na myong bar byed pa de kho na rnam par shes pas rnam par shes par byed pa'i bar zhig yin nam /
'on te skad cig ma nges pa ste /
skad cig ma gang kho na la tshor ba byed pa de kho na la rnam par byed pa'i bar yin zhe na /
vayaṃ brūmaḥ /
ālambananiyamo 'yam iti
bdag ni 'di dmigs pa la nges pa yin no zhes smra ste /
tasmān na sūtravirodha ity abhiprāyaḥ de lta bas na mdo dang mi 'gal lo snyam du bsams pa yin no /
ācārya āha /
tatraiva sūtre āyuruṣmaṇoḥ sāhabhāvye saṃsṛṣṭavacanāt siddhaḥ kṣaṇaniyama iti /
āyur uṣmā ca saṃsṛṣṭau
slob dpon gyis mdo de nyid la tshe dang drod dag lhan cig pa la 'dres pa zhes gsungs pa'i phyir skad cig ma nges pa yin par grub po zhes bya ba smos te /
imau dharmau na visaṃsṛṣṭāv iti /
āyuruṣmaṇoḥ (Abhidh-k-vy 310) sahotpannatoktā bhavati /
tayor anālambanatvāt /
tad evaṃ sādhitaṃ bhavati /
avaśyaṃ sahotpannāni vedanāsaṃjñācetanāvijñānāni /
tatra sūtre saṃsṛṣṭavacanenoktatvāt /
āyuruṣmavad iti /
tad katham iti vistaraḥ /
tat kathaṃ vijñānaṃ cāsti /
na ca trayāṇām indriyaviṣayavijñānānāṃ saṃnipātaḥ /
tasmād avaśyaṃ vijñānāstitve saṃnipāto 'bhyupagantavyaḥ /
saṃnipātaś ca te sparśa iti /
tenedaṃ te virudhyate /
na sarvavijñānaṃ sparśa iti /
saṃnipāto vā na sparśa iti /
punaḥsaṃdhikaraṇaṃ cātra draṣṭavyam iti /
pūrvatrāsiddham iti sakāralopasyāsiddhatvād guṇo na prāpnoti /
parihāras tu /
īṣadarthe 'yaṃ nañ draṣṭavyaḥ /
īṣatsiddham asiddham ity ataḥ siddhatvāt sakāralopasya guṇo bhavati /
saiṣa dāśarathī rāma iti yathā /
(III /
32cd) ṣaṭ saumanasyopavicārā iti vistaraḥ /
cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā saunanasyasthānīyāni rūpāṇi upavicarati /
śrotreṇa śabdān śrutvā saumnanasyasthānīyāṃ śabdān upavicarati /
evaṃ yāvan manasā dharmān vijñāya saumanasyasthānīyān dharmān upavicarati /
evaṃ cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā daurmanasyasthānīyāny upekṣāsthānīyāni ceti vistareṇa yojyaṃ
tshe dang drod dang chos 'di gnyis ni 'dres pa yin gyi /
ma 'dres pa ni ma yin no zhes 'byung bas /
tshe dang drod dag lhan cig skyes pa nyid du bshad pa yin te /
de gnyis kyis dmigs pa ni med pa'i phyir ro /
de lta bas na 'di skad du tshor ba dang 'du shes dang sems pa dang rnam par shes pa rnams ni gdon mi za bar lhan cig 'byung ba yin te /
mdo de las lhan cig 'dres pa yin par gsungs pas bshad pa'i phyir tshe dang drod lta bu'o zhes bsgrubs pa yin no /
de yang ji ltar na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
de yang ji ltar rnam par shes pa ni yod la dbang po dang yul dang rnam par shes pa gsum 'dus pa ma yin te /
de lta bas na rnam par shes pa yod phan chad gdon mi za bar 'dus pa yin par khas blang bar bya dgos la /
'dus pa yang khyod kyi ltar na reg pa yin no /
des na rnam par shes pa thams cad reg pa yin yang mi 'gyur zhes bya ba dang yan na 'dus pa yin la reg pa ma yin zhes bya ba 'di 'gal lo /
yid bde ba'i bar rgyu ba drug /
ces bya ba rgyas par 'byung ba ni mig gi gzugs mthong nas yid bde ba'i gnas lta bu'i gzugs rnams la nye bar rgyu'o /
rna bas sgra dag thos nas yid bde ba'i gnas lta bu'i sgra rnams la nye bar rgyu'o zhes bya ba nas de bzhin du yid kyi chos dag rnam par shes nas yid bde ba'i gnas lta bu'i chos rnams la nye bar rgyu'o zhes bya ba dang de bzhin du mig gis gzugs dag mthong nas yid mi bde ba'i gnas lta bu dang btang snyoms kyi gnas lta bu zhes bya ba rgyas par sbyar bar bya'o /
trayo bhaviṣyantīti /
saumanasyadaurmanasyopekṣāsvabhāvatraividhyāt /
eka iti
gsum du 'gyur zhes bya ba ni yid bde ba dang mi bde ba dang btang snyoms kyi ngo bo nyid rnam pa gsum yin pa'i phyir ro /
manovijñānamātrasaṃprayogāt /
ṣaḍ iti
gcig tu 'gyur zhes bya ba ni yid kyi rnam par shes pa tsam dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
rūpādiviśayaṣaṭkabhedāt /
tribhir api sthāpaneti
drug tu 'gyur zhes bya ba ni gzugs la sogs pa'i yul drug tha dad pa'i phyir ro /
yad vedanādravyaṃ manovijñānamātrasaṃprayuktam ekaṃ /
tat saumanasyādisvabhāvatrayabhedāt tridhā bhidyate
gsum kar yang rnam par gzhag ste zhes bya ba ni tshor ba'i rdzas yid kyi rnam par shes pa dang mtshungs par ldan pa gang yin pa ni gcig yin no /
de yid bde ba la sogs pa'i ngo bo nyid gsum tha dad pa'i sgo nas ni rnam pa gsum du dbye'o /
tat punaḥ pratyekaṃ viṣayaṣaṭkabhedāt ṣoḍhā bhidyate de yang yul drug so sor tha dad pa'i sgo nas ni rnam pa drug tu dbye bas bco brgyad yin no /
ity aṣṭādaśa bhavaṃti /
svabhāvavyavasthāpanāyām asatyāṃ saumanasyadaurmanasyopekṣopavicārā na syāt
ngo bo nyid gzhag pa med na yid bde ba dang yid mi bde ba dang btang snyoms kyi nye bar rgyu ba zhes bya bar mi 'gyur ro /
saṃprayogavyavasthāpanāyām asatyāṃ manopavicārā ity eva na syāt mtshungs par ldan pa gzhan pa med na yid kyi nye bar rgyu ba zhes bya ba de lta bur yang mi 'gyur la /
aṣṭādaśavyatiriktāś ca syuḥ bco brgyad de las gzhan pa zhig yin par yang 'gyur ro /
rūpādiviṣayaṣaṭkālambanavyavasthāpanāyām asatyāṃ pratyekaṃ saumanasyādiṣodhābhedenāṣṭādaśa manopavicārā iti na syāt dmigs pa gzugs la sogs pa yul drug rnam par gzhag pa med na yid bde ba la sogs pa las rnam pa drug tha dad pa'i sgo nas yid kyi nye bar rgyu ba bco brgyad ces bya bar mi 'gyur ro /
tasmāt tribhir api vyavasthāpaneti siddhaṃ de lta bas na gsum kar gzhag go zhes bya bar grub po /
asaṃbhinnālambanā iti /
asaṃmiśrālambanāḥ /
trayo dharmopavicārā ubhayatheti /
ye rūpādiviṣayapaṃcakavyatiriktadharmālambanāḥ /
te dharmopavicārā asaṃbhinnālambanāḥ
ma 'dres pa la dmigs pa zhes bya ba ni dmigs pa ma 'chol ba can yin no /
chos la nye bar rgyu ba gsum ni gnyi ga yin zhes bya ba gang dag gzugs la sogs pa'i yul lnga las ma gtogs pa chos la dmigs pa'i chos la nye bar rgyu ba de dag ni ma 'dres pa la dmigs pa yin no /
ye tu rūpādīnāṃ ṣaṇṇāṃ viṣayāṇāṃ dvau tṛīn yāvat ṣaḍ api viṣayān ālambante gang dag gzugs la sogs pa'i yul drug las gnyis dang gsum nas /
yul drug gi bar la dmigs pa de dag ni 'dres pa la dmigs pa yin no /
te saṃbhinnālambanāḥ /
manaḥ kileti /
kilaśabdaḥ paramatadyotakaḥ /
manaḥ kila pratītyāśritya viṣayān upavicaranty ālambanta ity arthaḥ /
upavicārayantīti pravartayanti /
katham ity āha /
vedanāvaśena manaso viṣayeṣu punaḥpunar vicāraṇād iti punaḥpunar ity upaśabdasyārthaḥ /
nāpy upavicāriketi /
asantīrikety arthaḥ /
ayoga ity asaṃbhavaḥ /
yadi mana evāśritā vedanā manopavicāraḥ /
tṛīye dhyāne yat sukhaṃ /
tan mana evāśritaṃ /
(Abhidh-k-vy 311) na cakṣurindriyādyāśritam iti /
tasya kasmān manopavicāreṣv agrahaṇaṃ /
āditaḥ kileti viṣtaraḥ /
ādāv āditaḥ /
kileti paramate /
kāmadhātau manobhūmikaṃ sukḥaṃ nāsti /
tasmān na tan manopavicāraḥ /
ataḥ paścād api tṛtīye dhyāne sukhendriyasya manaāśritatve 'pi manopavicāreṣv agrahaṇaṃ /
yathā saumanasyopavicārasya pratidvaṃdvena daurmanasyopavicāraḥ /
naivaṃ /
sukhopavicārasya pratidvaṃdvena duḥkhopavicāro 'sti /
manovijñānanāśritatvād duḥkhasya /
ataḥ sarvatra tat sukhaṃ na manopavicāra iti /
saumanasyasthānīyānīti /
saumanasyajanakāni /
paṃceti vistaraḥ /
paṃcabhir vijñānakāyair abhinirhṛtatvam utpāditatvam abhisaṃdhāya cetasikṛtvā etad uktaṃ cakṣuṣā rūpāṇīti vistareṇa /
manobhūmikās tv ete /
tadyathā aśubhā /
cakṣurvijñānābhinirhṛtā ca pūrvaṃ vinīlakādidarśanāt /
manobhūmikā ca samāhitatvāt /
api tv iti /
cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā yāvat kāyena spraṣṭavyāni spṛṣṭveti vacanād acodyam etat /
yadi cakṣuṣā rūpāṇi paśyan saumanasyasthānīyāni rūpāṇy upavicaratīty uktaṃ syāt /
yāvat kāyena spraṣṭavyāni spṛśann iti /
syāc codyaṃ /
na tv evam uktam ity acodyam evaitat /
yo 'py adṛṣṭveti vistaraḥ /
yo 'pi śrutvā parato manasopavicaraty ālambate /
te 'pi tasya manopavicārāḥ /
itarathā hīti vistaraḥ /
rūpadhātvālambanā rūpādyupavicārā na syuḥ /
kāmadhātūpapannena rūpāvacarāṇāṃ rūpādīnām apratyakṣīkṛtatvāt /
kāmadhātvālambanāś ca gandharasaspraṣṭavyopavicārā rūpadhātūpannasya na syuḥ /
tasya gaṃdhādīnām aviṣayatvāt /
yathā tu vyaktataraṃ /
tathoktam iti /
pratyakṣīkṛtarūpādyālambanānāṃ manopavicārāṇāṃ vyaktataratvāt /
yo 'pi rūpāṇi dṛṣṭvā tatsahacarāṃ chandān upavicarati /
so 'pi tasya manopavicāraḥ /
yathā tv anākulaṃ /
tathoktaṃ /
kathaṃ cānākulam ity āha /
indriyārthavyavacchedata iti /
cakṣurādīndriyavyavacchedena /
rūpādyarthavyavacchedena coktam iti /
anyathā hy ākulaṃ syāt
yid la brten nas rgyu ba'i phyir ro zhes grag ces bya ba la /
grag ces bya ba'i sgra ni gzhan gyi gzhung lugs ston par byed pa yin te /
yid la brten cing gnas nas yul dag la nye bar rgyu ba'i phyir ro zhes grag ste /
dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
nye bar rgyu bar byed ces bya ba ni 'jug par byed pa'o /
ji lta zhe na /
tshor ba'i dbang gis yid yul dag la yang dang yang du rnam par rgyu ba'i phyir zhes bya ba smos te /
nye bar zhes bya ba'i sgra'i don yang dang yang du zhes bya ba yin no /
nye bar rgyu bar byed pa'ang ma yin no zhes bya ba ni nges par rtog par byed pa ma yin zhes bya ba'i tha tshig bo /
mi rung ngo zhes bya ba ni mi srid pa'o /
gal te yid kyi nye bar rgyu ba yid kho na la brten pa yin na bsam gtan gsum pa'i bde ba gang yin pa de kho na la brten gyi mig gi dbang po la sogs pa la brten pa ma yin na /
ci'i phyir yid kyi nye bar rgyu ba'i nang dag tu ma smos she na /
dang po 'dod pa'i khams na zhes bya ba rgyas par smos te /
dang po ni dang po na'o /
'dod pa'i khams na yid kyis pa'i bde ba med de /
de lta bas na de ni yid kyi nye bar rgyu ba ma yin no /
de'i phyir lhag ma bsam gtan gsum pa na bde ba'i dbang po yid la brten pa nyid yin yang yid kyi nye bar rgyu ba'i nang du ma smos so /
ji ltar yid bde ba'i nye bar rgyu ba'i mi mthun par yid mi bde ba'i nye bar rgyu ba yod ba de ltar bde ba'i nye bar rgyu ba'i mi mthun pa'i sdug bsngal gyi nye bar rgyu ba med de /
sdug bsngal ni yid kyi rnam par shes pa la mi brten pa'i phyir ro /
de'i phyir bde ba de ni thams cad du yid kyi nye bar rgyu ba ma yin no /
grag ces bya ba ni gzhan gyi gzhung lugs yin pa'o /
yid bde ba'i gnas lta bu zhes bya ba ni yid bde ba skyed par byed pa'o /
rnam par shes pa ldas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mig gis gzugs dag mthong nas zhes bya ba rgyas bar 'byung ba de ni rnam par shes pa'i tshogs lngas mngon par bsgrubs shing bskyed pa nyid la dgongs shing thugs la gzhag ste gsungs par zad kyi 'di dag ni yid kyis pa yin te dper na mi sdug pa lta bu sngar rnam par bsngos pa la sogs pa mthong ba'i phyir /
mig gi rnam par shes pas mngon par bsgrubs pa'ang yid la mnyam par gzhag pa yin pa'i phyir yid kyi sa pa yang yin pa bzhin no /
gzhan yang zhes bya ba ni mig gis gzugs dag mthong nas zhes bya ba nas /
lus kyis reg bya dag re gnas zhes bya ba'i bar du gsungs pa'i phyir de ni klan kar mi rung ngo /
gal te mig gis gzugs dag lta ba na yid bde ba'i gnas lta bu'i gzugs rnams la nye bar rgyu'o zhes bya ba nas lus kyis reg bya dag la reg pa na zhes bya ba'i bar du gsungs par gyur na ni klan kar yang rung ba zhig na de skad du'ang ma gsungs pas de ni klan kar mi rung ba nyid do /
gang gis ma mthong ba nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gis gzhan las thos nas yid nye bar rgyu ba de yang de'i yid kyi nye bar rgyu ba yin no /
gzhan du na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dod pa'i khams su skyes pas gzugs la sogs pa mngon sum du ma byas pa'i phyir gzugs kyi khams la dmigs pa dag kyang gzugs la sogs pa la nye bar rgyu ba yin par mi 'gyur la gzugs kyi khams su skyes pa 'dod pa'i khams la dmigs pa dag kyang dre dang ro dang reg bya la nye bar rgyu ba yin par mi 'gyur te /
dri la sogs pa ni de'i yul ma yin pa'i phyir ro /
ji ltar ches gsal ba de ltar bshad ces bya ba ni gzugs la sogs pa'i dmigs pa'i mngon sum du byas pa'i yid kyi nye bar rgyu ba rnams ni ches gsal ba yin pa'i phyir ro /
gang gzugs dag mthong nas de dang lhan gcig 'byung ba'i sgra rnams la nye bar rgyu ba de yang de'i yid kyi nye bar rgyu ba ni yong mod kyi ji ltar mi 'chol ba de ltar bshad do /
ji ltar na mi 'chol zhen dbang po dang don rnam par chad pa'i sgo nas zhes bya ba smos te /
mig la sogs pa'i dbang po rnam par chad pa dang gzugs la sogs pa don rnam par chad pa'i sgo nas bshad pa yin no /
eakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā saumanasyasthānīyāṃ chandān upavicaratīty evamādi /
asti saṃtānaṃ niyamyeti
de lta ma yin na mig gis gzugs dag mthong nas yid bde ba'i gnas lta bu'i sgra rnams la nye bar rgyu'o zhes bya ba de lta bu la sogs pa ni 'chol bar 'gyur ro /
kasyacit sattvasya saṃtānam avekṣya /
yad asya kiṃcitsaumanasyasthānīyam eva
rgyud nges pas ni yod ces bya ba ni 'di ltar sems can 'ga'i rgyud la ltos nas ni la la yid bde ba'i gnas lta bu kho na yin pa nas btang snyoms kyi gnas lta bu kho na'i bar du ni yin no /
yāvad upekṣāsthānīyam eva /
na tv ālambanaṃ /
kiṃ /
niyamya /
kiṃkāraṇaṃ /
tad eva hy ālambanaṃ kasyacit saumanasyasthānīyaṃ /
kasyacin neti /
(III /
33-35ab) evaṃ yāvad ārūpapratisaṃyuktā iti kati rūpapratisaṃyuktāḥ
dmigs pa ni ma yin no /
ci zhe na nges pas so /
ci'i phyir zhe na /
dmigs pa de nyid la la'i yid bde ba'i gnas lta bu yin la /
la la'i ma yin no /
de bzhin du gzugs dang gzugs med pa dang ldan pa'i bar zhes bya ba ni du zhig ni gzugs kyi khams dang ldan pa yin /
teṣāṃ ca kati kimālambanāḥ de dag las kyang du zhig gi dmigs pa ni ci zhig yin /
katy ārūpyapratisaṃyuktāḥ /
teṣāṃ ca kati kimālambanā iti
du zhig ni gzugs med pa'i khams dang ldan pa yin /
de dag las kyang du zhig gi dmigs pa ni ci zhig yin zhes bya ba'o /
kāme svālambanāḥ sarva (Abhidh-k-vy 312) iti /
kāme kāmāvacarāṇāṃ manopavicārāḥ sarve 'ṣṭādaśa santi /
sa eva ca kāmadhātuḥ teṣāṃ sarveṣām ālambanaṃ
bam po nyi shu rtsa bdun pa /
'dod na thams cad rang dmigs can /
zhes bya ba ni 'dod pa na ni yid kyi nye bar rgyu ba 'dod pa na spyod pa bco brgyad po thams cad yod la de dag thams cad kyi dmigs pa yang 'dod pa'i khams de nyid yin no /
svo dhātur ālambanam eṣām iti svālambanā iti kārikāpadavigrahaḥ tshig le'ur byas pa'i tshig ni 'di dag la dmigs pa rang gi khams yod pas na rang dmigs can no zhes bya ba tshig rnam par sbyar ro /
rūpī dvādaśagocara iti spyod yul gzugs can bcu gnyis so /
rūpī dhātuḥ kāmāvacarāṇāṃ dvādaśānāṃ manopavicārāṇāṃ gocaraḥ zhes bya ba ni gzugs kyi khams ni 'dod pa na spyod pa'i nye bar rgyu ba bcu gnyis kyi spyod yul yin no /
ṣaḍ gandharasopavicārān apāsyeti /
dvau gandharasāv ālambanau saumanasyopavicārau hitvā dvau gandharasālambanau daurmanasyopavicārau hitvā dvau tadālambanāv eva copekṣopavicārau hitveti
dri dang ro la nye bar rgyu ba drug ma gtogs zhes bya ba ni dri dang ro la dmigs pa'i yid bde ba'i nye bar rgyu ba gnyis ma gtogs pa dang de dag kho na la dmigs pa'i yid mi bde ba'i nye bar rgyu ba gnyis ma gtogs pa dang de dag kho na la dmigs pa'i btang snyoms kyi nye bar rgyu ba gnyis ma gtogs zhes bya ba yin no /
kasmāt /
tatra rūpadhātau tayor gandharasayor abhāvāt /
vinā gandharasaghrāṇajihvāvijñānadhātubhir iti vacanāt
ci'i phyir zhe na /
dri dang ro dang sna dang ni /
lce yi rnam shes khams ma gtogs /
zhes 'byung bas gzugs kyi khams de ni dri dang ro de gnyis med pa'i phyir ro /
trayāṇām uttara iti /
trayāṇāṃ saumanasyadaurmanasyopekṣādharmopavicārāṇāṃ kāmāvacarāṇām uttaro dhātur ārūpyadhātur ālambanaṃ
gong ma gsum gyi zhes bya ba ni khams gong ma ni 'dod pa na spyod pa'i yid bde ba dang yid mi bde ba dang btang snyoms chos la nye bar rgyu ba gsum gyi dmigs pa yin te /
tatra rūpādyabhāvāt /
dhyānadvaye dvādaśeti /
daurmanasyopavicārāṇāṃ ṣaṇṇāṃ abhāvāt
de na gzugs la sogs pa med pa'i phyir ro /
bsam gtan ni gnyis na bcu gnyis zhes bya ba ni yid mi bde ba'i nye bar rgyu ba drug med pa'i phyir ro /
svo 'ṣṭālambanam iti /
aṣṭānām ālambanam aṣṭālambanaṃ /
gandharasopavicārāṃś caturo hitveti /
saumanasyopekṣopavicārau gandhālambanau dvau rasālambanau ca dvau hitvety arthaḥ
rang la dmigs brgyad ces bya ba ni brgyad kyi dmigs pa yin no /
dri dang ro la nye bar rgyu ba bzhi ma gtogs zhes bya ba ni yid bde ba dang btang snyoms kyi nye bar rgyu ba dri la dmigs pa gnyis dang rol dmigs pa gnyis ma gtogs so zhes bya ba'i tha tshig ste /
tatra tayor abhāvāt /
ārūpyā dvayor iti /
saumanasyopekṣādharmopavicārayoḥ prathamadvitīyadhyānabhūmikayor ārūpyadhātur ālambanaṃ
de na de gnyis med pa'i phyir ro /
gzugs med pa gnyis kyi ste zhes bya ba ni gzugs med pa'i khams ni bsam gtan dang po dang gnyis pa'i sa pa'i yid bde ba dang btang snyoms chos la nye bar rgyu ya dag gi dmigs pa yin te gzugs la sogs pa ni med pa'i phyir ro /
rūpādyabhāvāt /
ṣaḍ upekṣopavicārā eva santi nānya iti /
rūpaśabdagandharasaspraṣṭavyadharmālambanā upekṣopavicārā eva santi
btang snyoms kyi nye bar rgyu ba drug kho na yod kyi gzhan dag ni med do zhes bya ba ni btang snyoms kyi nye bar rgyu ba gzugs dang sgra dang dri dang ro dang reg bya dang chos la dmigs pa dag kho na yod do /
saumanasyopavicārāṇām api tṛtīye caturthe cābhāvāt bsam gtan gsum pa dang bzhi pa ni yid bde ba'i nye bar rgyu ba rnams kyang med pa'i phyir ro /
gandharasālambanau tu tatra kāmāvacaragandharasālambanāv ity avagantavyaṃ de na dri dang ro la dmigs pa dag ni 'dod pa na spyod pa'i dri dang ro la dmigs pa yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
tatra catvārā iti /
ākāśānaṃtyāyatanasāmantakānantaryamārgasya caturthadhyānālambanatvāt /
tatra ca rūpaśabdaspraṣṭavyadharmasadbhāvāt
de na ni bzhi'o zhes bya ba ni nam mkha' mtha' yas skye mched kyi nyer bsdogs te bar chad med pa'i lam gyi dmigs pa ni bsam gtan bzhi pa yin pa'i phyir la /
de na yang gzugs dang sgra dang reg bya dang chos yod pa'i phyir ro /
yeṣāṃ tad vyavacchinnālambanam astīti /
yeṣām ācāryāṇāṃ matena tad ākāśānaṃtyāyatanasāmaṃtakaṃ vyavacchinnālambanaṃ pṛthakpṛthag rūpādyālambanam asamastālambanam ity arthaḥ
gang gi ltar na de rnam par chad pa la dmigs pa yod pa'i yin zhes bya ba ni slob dpon gang dag gi gzhung lugs kyis /
nam mkha' mtha' yas skye mched kyi nyer bsdogs de rnam par chad pa la dmigs shing gzugs la sogs pa so so la dmigs pa yin te /
audārikādibhir ākārais tac caturthadhyānam ālambata iti ekeṣām ācāryāṇāṃ matam /
yeṣām ācāryāṇāṃ matena paripiṇḍitālambanam eva tad ākāśānaṃtyāyatanasāmantakaṃ caturthadhyānabhūmikaskandhapaṃcakālambanam iti mataṃ /
teṣām ācāryāṇāṃ /
tatraika eva (Abhidh-k-vy 313) saṃmiśrālambano dharmopavicāra iti /
eka ūrdhvaga iti /
keṣāṃ pakṣe /
yeṣāṃ /
catvāro 'rūpisāmanta iti pakṣaḥ
spyir mi dmigs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
slob dpon kha cig gi gzhung lugs ltar na ni /
bsam gtan bzhi pa la reg pa la sogs pa'i rnam par dmigs pa zhes bya ba yin no /
slob dpon gang dag gi gzhung lugs kyis bzlums te dmigs pa kho na ste nam mkha' mtha' yas skye mched kyi nyer bsdogs de bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i phung po lnga char la dmigs pa yin no zhes bya bar 'dod pa'i slob dpon de dag gi ltar na ni de na chos la nye bar rgyu ba'i 'dres pa la dmigs pa gcig kho na yod do /
gong mar 'gro ba gcig ces bya ba ni gang gi phyogs /
gzugs med nye bar bsdogs na bzhi /
zhes bya ba yin pa de dag gi phyogs yin no /
na hi maulānām iti vistaraḥ /
maulānām ārūpyāṇām adharo dhātur nālambanam adharabhūmikaṃ sāsravaṃ vastu nālambanam ity arthaḥ
gzugs med pa'i dngos gzhi rnams kyi ma yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzugs med pa'i dngos gzhi rnams kyi dmigs pa ni khams 'og ma ma yin te /
sa 'og ma pa'i zag pa dang bcas pa'i dngos po la mi dmigs so zhes bya ba'i tha tshig go /
paścāt pravedayiṣyāmīti /
na maulāḥ kuśalārūpyāḥ sāsravādharagocarā iti /
(III /
35c) prathameti vistaraḥ
'og nas bshad par bya'o zhes bya ba ni /
gzugs med dngos gzhi dge ba yi /
spyod yul zag bcas 'og ma min /
zhes bya ba yin no /
prathamadvitīyadhyānabhūmikair aṣṭābhiḥ samanvāgataḥ tṛtīyacaturthadhyānabhūmikaiś caturbhiḥ /
katamair ity āha /
kliṣṭaiḥ /
gandharasālaṃbanān paryudasya /
tatra gandharasābhāvāt
bsam gtan dang po dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsam gtan dang po dang gnyis pa'i sa pa ni brgyad dang ldan no /
bsam gtan gsum pa dang bzhi pa'i sa pa ni bzhi dang ldan no /
gang dag dang zhe na /
smras pa /
dri dang ro la dmigs pa ma gtogs pa nyon mongs pa can rnams dang ste /
de na dri dang ro med pa'i phyir ro /
kathaṃ /
prathamadvitīyayor dhyānayor dvādaśopavicārāḥ santīty uktaṃ
ji ltar na bsam gtan dang po dang gnyis pa dag na yid kyi nye bar rgyu ba bcu gnyis yod par bshad ce na /
saumanasyopekṣopavicārāṇāṃ ṣaḍviṣayālambanavyavasthāpanāt /
tatra svabhūmyālambanā rūpaśabdaspraṣṭavyadharmālambanāḥ saumanasyopavicārāś catvāraḥ kliṣṭāḥ /
ye copekṣopavicārāḥ kliṣṭā eva catvāraḥ /
taiḥ kāmadhātūpapanno rūpāvacarakuśalalābhī [Tib /
303]b samanvāgataḥ /
adharabhūmyupapanno hy ūrdhvabhūmikaiḥ kliṣṭaiḥ samanvāgato bhavati /
na tu viśiṣṭaiś caturbhir gandharasālambanaiḥ /
teṣām akliṣṭatvāt /
rūpāvacarakuśalālābhitvāt /
ca /
nāsty akliṣṭarūpāvacaradharmalābha iti
yid bde ba dang btang snyoms kyi nye bar rgyu ba rnams kyi dmigs pa yul drug rnam par gzhag pa'i phyir ro /
de la 'dod pa'i khams su skyes pa gzugs na spyod pa'i dge ba'i sems ma thob pa ni rang gi sa pa la dmigs pa yid bde ba'i nye bar rgyu ba gzugs dang sgra dang reg bya dang chos la dmigs pa nyon mongs pa can bzhi dang btang snyoms kyi nye bar rgyu ba nyon mongs pa can bzhi po gang dag yin pa de dag kho na dang ldan pa ste /
sa 'og mar skyes pa ni sa gong ma pa'i nyon mongs pa can rnams dang ldan pa yin no /
nyon mongs pa can ma yin pa dri dang ro la dmigs pa bzhi dang ni ldan pa ma yin te /
de dag ni nyon mongs pa can ma yin pa'i phyir la /
gzugs na spyod pa'i dge ba'i chos ma thob pa'i phyir ni gzugs na spyod pa'i chos nyon mongs pa can ma yin pa ma thob pa yin pas de dag dang mi ldan no /
na taiḥ samanvāgataḥ /
tṛtīyacaturthadhyānabhūmikā api ṣaḍ evopekṣopavicārā uktāḥ /
teṣāṃ ye svabhūmyālambanāḥ kliṣṭāḥ /
taiḥ samanvāgatas tathā /
yau tu gaṃdharasālambanau /
na tau kliṣṭau
btang snyoms kyi nye bar rgyu ba bsam gtan gsum pa dang bzhi pa'i sa pa dag kyang drug kho nar bshad de /
de dag gang gis pa la dmigs pa nyon mongs pa can gang dag yin pa de dag dang ldan no /
dri dang ro la dmigs pa gang dag yin pa de dag ni nyon mongs pa can ma yin te /
ataḥ pūrvoktenaiva nyāyena na tābhyāṃ samanvāgataḥ de'i phyir sngar bshad pa'i tshul kho nas de gnyis dang mi ldan no /
kliṣṭenaiveti /
nākliṣṭena kuśalasyābhāvāt /
lābhī rūpāvacarasyeti vistaraḥ /
kāmadhātūpapanna eva lābhī rūpāvacarasya kuśalasya cittasyānāgamyasaṃgṛhītasyāvītarāgaḥ kāmadhātoḥ sarvaiḥ kāmāvacarair aṣṭādaśabhir api samanvāgataḥ /
prathamadhyānabhūmikair daśabhir iti /
kathaṃ daśabhir ity āha
nyon mongs pa can gcig kho na dang zhes bya ba ni nyon mongs pa can ma yin pa dang ni ma yin pa ste /
dge ba ni med pa'i phyir ro /
gzugs na spyod pa'i dge ba'i sems thob pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dod pa'i khams kho nar skyes pa gzugs na spyod pa'i dge ba'i sems mi lcogs pa med pas bsdus pa thob par 'dod pa'i khams las 'dod chags dang ma bral ba ni 'dod pa na spyod pa bco brgyad po thams cad dang yang ldan no /
bsam gtan dang po'i sa pa ni bcu dang ldan zhes bya ba ji ltar bcu yin zhe na /
saumanasyopavicāraiḥ kliṣṭair gaṃdharasālambanāv apāsyeti /
saumanasyopavicārāḥ sāmaṃtakeṣu na bhavaṃti /
sāmantakānām upekṣendriyasaṃprayogitvāt /
ato maulasaṃgṛhītair eva saumanasyopavicāraiḥ kliṣṭaiḥ svabhūmyālambanaiś caturbhiḥ /
samanvāgataḥ /
na tu gandharasālambanābhyāṃ /
maulakuśalālābhenākliṣṭalābhābhāvāt /
na hi kliṣṭaṃ dhyānam adharālambanam asti /
ṣaḍbhir upekṣopavicārair anāgamyabhūmikair iti /
atrāviśeṣābhidhānād upekṣopavicāraiḥ kliṣṭair api caturbhiḥ samanvāgataḥ sāmantakasaṃgṛhītaiḥ /
ṣaḍbhiś copekṣopavicāraiḥ kuśalaiḥ (Abhidh-k-vy 314) kāmadhātvālambanaiḥ svabhūmyālambanair api /
dvitīyatṛtīyacaturthadhyānārūpyajaiḥ pūrvavad iti /
kathaṃ /
sa eva kāmadhātāv upapanno lābhī rūpāvacarasya kuśalasya cittasyāvītarāgo dvitīyadhyānabhūmikair aṣṭābhiḥ
yid bde ba'i nye bar rgyu ba dri dang ro la dmigs pa ma gtogs pa nyon mongs pa can bzhi dang zhes bya ba smos te /
nyer bsdogs rnams ni btang snyoms kyi dbang po dang mtshungs par ldan pa yin pa'i phyir nyer bsngogs dag na ni yid bde ba'i nye bar rgyu ba rnams med do /
de'i phyir yid kyi nye bar rgyu ba dngos gzhis bsdus pa rang gi sa la dmigs pa nyon mongs pa bzhi kho na dang ldan gyi dngos gzhi'i dge ba ma thob pas nyon mongs pa can ma yin pa'i rnyed pa med pa'i phyir dri dang ro la dmigs pa dag dang ni ma yin te /
bsam gtan nyon mongs pa can 'og ma pa la dmigs pa ni med do /
mi lcogs pa med pa'i sa ba'i btang snyoms kyi nye bar rgyu ba drug dang zhes bya ba 'dir ni khyad par med par brjod pa'i phyir btang snyoms kyi nye bar rgyu ba nyer bsdogs kyi bsdus pa nyon mongs pa bzhi char dang yang ldan la btang snyoms kyi nye bar rgyu ba dge ba 'dod pa'i khams la dmigs pa drug dang rang gi sa la dmigs pa dag dang yang ldan no /
bsam gtan gnyis pa dang gsum pa dang bzhi pa dang gzugs med pa las skyes pa rnams dang ni snga ma bzhin no zhes bya ba ji lta bu zhe na /
'dod pa'i khams su skyes pa de nyid gzugs na spyod pa'i dge ba'i sems thob la 'dod chags dang ma bral ba ni bsam gtan gnyis pa'i sa pa dri dang ro la dmigs pa ma gtogs pa nyon mongs pa can brgyad kho na dang ldan te /
yair eva /
alābhī gandharasālambanān apāsya /
trtīyacaturthadhyānabhūmikaiś caturbhiḥ kliṣṭair eva
ma thob pa gang dag kho na dang ldan pa yin no /
bsam gtan gsum pa dang bzhi pa'i sa pa ni dri dang ro la dmigs pa dag ma gtogs pa bzhi kho na dang ldan no /
gandharasālambanau paryudasya /
ārūpyāvacareṇaikena kliṣṭenaiva /
anayā vartanyā mārgeṇa śeṣam anugantavyaṃ
gzugs med pa na spyod pa ni nyon mongs pa can gcig kho na dang ldan no /
srol 'dis te lam 'dis ni lhag ma yang khong du chud par bya'o /
kathaṃ /
prathamadhyānopapanno dvitīyadhyānabhūmikasya kuśalasya cittasyālābhī prathamadhyānabhūmikaiḥ sarvaiḥ samanvāgataḥ /
dvitīyadhyānabhūmikaiḥ kliṣṭair aṣṭābhiḥ
ji lta zhe na /
bsam gtan dang por skyes pa bsam gtan gnyis pa'i sa pa'i dge ba'i sems ma thob pa ni bsam gtan dang po'i sa pa thams cad dang ldan no /
bsam gtan gnyis pa'i sa pa ni nyon mongs pa can brgyad dang ldan no /
tṛtīyacaturthadhyānārūpyajaiḥ pūrvavat /
lābhī dvitīyadhyānabhūmikasya kuśalacittasya tadbhūmyavītarāgaḥ sarvaiḥ prathamadhyānabhūmikaiḥ
bsam gtan gsum pa dang bzhi pa dang gzugs med pa las skyes pa rnams dang ni snga ma bzhin no /
bsam gtan gnyis pa'i sa pa'i dge ba'i sems thob pa de las 'dod chags dang ma bral ba ni bsam gtan dang po'i sa pa thams cad dang ldan no /
bsam gtan gnyis pa'i sa pa ni brgyad dang ldan no /
dvitīyadhyānabhūmikaiṛ aṣṭābhiḥ /
caturbhiḥ saumanasyopavicāraiḥ kliṣṭaiḥ /
gandharasālambnāv apāsya /
caturbhiś copekṣopavicārair dvitīyadhyānasāmantakasaṃgṛhītaiḥ /
tṛtīyadhyānabhūmikais caturbhiḥ kliṣṭaiḥ /
gandharasālambanau paryudasya /
evaṃ caturthadhyānabhūmikaiḥ /
ārūpyāvacareṇaikena kliṣṭenaiva /
dvitīyadhyānopapannas tṛtīyadhyānabhūmikasya kuśalasya cittasyālābhī dvitīyadhyānabhūmikaiḥ sarvaiḥ samanvāgataḥ /
tṛtīyadhyānabhūmikaiś caturbhiḥ kliṣṭaiḥ /
caturthadhyānārūpyajaiḥ pūrvavat /
lābhī tṛtīyadhyānabhūmikasya kuśalacittasya tadbhūmyavītarāgaḥ sarvair dvitīyadhyānabhūmikaiḥ /
tṛtīyadhyānabhūmikaiś caturbhir upekṣopavicāraiḥ kliṣṭair gandharasālambanāv apāsya /
caturbhiś copekṣopavicārais tṛtīyadhyānasāmantakasaṃgṛhītaiḥ /
caturthadhyānārūpyajaiḥ pūrvavat /
eṣā dik /
anayā diśā tṛtīyādiṣv api /
dhyāneṣūpapannasya svabhūmyūrdhvabhūmikair upekṣopavicārair eva kliṣṭaiḥ kuśalaiś ca samanvāgamo yathāsaṃbhavaṃ yojyaḥ /
upekṣādharmopavicāreneti /
kāmāvacarasya nirmāṇacittasyopekṣāsaṃprayogitvāt /
apara āheti /
ayam eva śāstrakāraḥ /
na hi yo yasmād iti vistaraḥ /
yaḥ pudgalaḥ yasmād rūpāder vītarāgaḥ /
na sa tad rūpādy ālambanam upavicarati /
katham upavicarati /
tatrānunīyate vā /
pratihanyate vā /
apratisaṃkhyāya vopekṣata ity evaṃ /
yadāpratisaṃkhyāyopekṣate nābhujati /
tadā 'kuśalatvam /
ato 'pratisaṃkhyāyeti viśeṣaṇam /
ataḥ sāsravā api na sarve /
kiṃ tarhi /
sāṃkleśikāḥ /
saṃkleśe bhavāḥ sāṃkleśikāḥ /
saṃkleśānukūlāḥ /
yaiḥ saumanasyādibhir mano viṣayān upavicarati /
yeṣāṃ pratipakṣeṇa ṣaṭ sātatā vihārā iti /
yeṣāṃ sāṃkleśikānāṃ prativyūhena /
satataṃbhavāḥ sātatāḥ /
vihārā yogaviśeṣā bhavaṃti /
te ca ṣaṭ /
katham ity āha /
cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā naiva sumanā bhavati /
nānunīyate /
na durmanā na pratihanyate /
upekṣako bhavati (Abhidh-k-vy 315) nābhujati
dri dang ro la dmigs pa dag ma gtogs pa yid bde ba'i nye bar rgyu ba nyon mongs pa can bzhi dang btang snyoms nye bar rgyu ba bsam gtan gnyis pa'i nyer bsngogs kyis bsdus pa bzhi dang ldan no /
bsam gtan gsum pa'i sa pa ni dri dang rol dmigs pa dag ma gtogs par nyon mongs pa can bzhi dang ldan te /
bsam gtan bzhi pa'i sa pa dag kyang de dang 'dra'o /
gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa can gcig kho na dang ldan no /
bsam gtan gsum pa'i sa pa'i dge ba'i sems thob pa de las 'dod chags dang ma bral ba ni bsam gtan gnyis pa'i sa pa thams cad dang ldan no /
bsam gtan gsum pa'i sa pa ni dri dang rol dmigs pa dag ma gtogs pa dang btang snyoms kyi nye bar rgyu ba nyon mongs pa can bzhi dang btang snyoms kyi nye bar rgyu ba bsam gtan gsum pa'i nyer bsdogs kyis bsdus pa bzhi dang ldan no /
bsam gtan bzhi pa dang gzugs med pa las skyes pa rnams dang ni snga ma bzhin no /
'di ni phyogs yin te /
phyogs 'dis bsam gtan gsum pa dang bzhi pa dag tu skyes pa'i rang gis pa dang sa gong ma pa'i btang snyoms kyi nye bar rgyu ba nyon mongs pa can dang dge ba dag kho na dag dang mi ldan pa yang ci rigs par sbyar bar bya'o /
btang snyoms chos la nye bar rgyu ba zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i sprul pa'i sems ni btang snyoms dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
gzhan dag na re zhes bya ba ni bstan bcos mdzad pa 'di nyid yin no /
gang zhig gang la 'dod chags dang bral ba de ni dmigs pa de la nye bar rgyu bar rigs pa ma yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang zag gang zhig gzugs la sogs pa gang las 'dod chags dang bral ba de ni gzugs la sogs pa'i dmigs pa de la nye bar rgyu ba ma yin no /
ji ltar nye bar rgyu bar byed ce na /
de la rjes su chags par yang byed /
khong khro bar yang byed /
so sor ma brtags par btang snyoms su'ang byed pa ste zhes bya ba de lta bur ro /
gang gi tshe so sor brtags te btang snyoms su byed pa de'i tshe ni gtong ngar mi byed pas dge ba nyid yin te /
de'i phyir so sor ma brtags par zhes khyad par du byas so /
de lta bas na yid bde ba la sogs pa zag pa dang bcas pa dag kyang thams cad ni nye bar rgyu ba ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
kun nas nyon mongs pa pa rnams yin te /
kun nas nyon mongs pa dang mthun pa dag ste /
yid bde ba la sogs pa gang dag gis yid yul rnams la nye bar rgyu bar byed pa yin no /
gang dag gi gnyen por rtag tu yod pa drug gnas pa zhes bya ba ni kun nas nyon mongs pa gang dag gi gnyen por rtag tu 'byung ba ni rtag tu yod pa ste gnas shing rnal 'byor gyi khyad par du byed pa yin ba ste de dag kyang drug go /
ji lta zhe na /
bshad pa mig gis gzugs rnams mthong nas yid bde bar yang mi 'gyur te rjes su chags par yang mi 'gyur zhing yid mi bde bar yang mi 'gyur te /
khong khro bar yang mi 'gyur la btang snyoms su gnas shing gtod par mi byed do /
kathaṃ nābhujati /
kim apratisaṃkhyāyāho svit pratisaṃkhyāyeti /
viśeṣayann āha /
smṛtimān saṃprajānann iti
ji ltar gtod par mi byed cing so sor ma brtags par ram /
'on te so sor brtags te zhe na /
khyad par du bya ba'i phyir dran pa dang ldan zhing shes bzhin du zhes bya ba smos te /
smṛtisaṃprayuktayā prajñayā pratisamīkṣamāṇa ity arthaḥ dran pa dang mtshungs par ldan pa'i shes rab kyis yid la brjod cing zhes bya ba'i tha tshig go /
evaṃ yāvan manasā dharmān vijñāyeti /
viṣayaṣaṭkabhedāt ṣaṭ sātatā iti
de bzhin du yid kyis chos rnams shes nas zhes bya ba'i bar du zhes bya ba ni yul drug tha dad pa'i sgo nas rtag tu yod pa drug yin no /
na hy arhata iti vistaraḥ /
arhato laukikaṃ kuśalaṃ sāsravaṃ dharmālambanaṃ dharmāyatanālambanam adhigamadharmālaṃbanaṃ vā saumanasyam asti
dgra bcom pa la yang med pa ma yin pas zhes bya ba ni dgra bcom pa la 'jig rten pa'i dge ba zag pa dang bcas pa'i chos la dmigs pa ste /
chos kyi skye mched drug la dmigs pa'am rtogs pa'i chos la dmigs pa'i yid bde ba yod de /
tasya hi buddhasāṃtānikāṃ guṇān saṃmukhīkurvataḥ kuśalam saumanasyam utpadyate de sangs rgyas kyi rgyud la mnga' ba'i yon tan rnams mngon du byed pa na yid bde ba dge ba skye bas 'di ni dgag pa yin bar mi rung ngo /
na tasyaiṣa pratiṣedho yujyate /
kasya tarhi /
yat tu tatsāṃkleśikaṃ manasa upavicārabhūtaṃ /
tasyaiṣa pratiṣedho lakṣyate /
tasmāt sāsravā api na sarve saumanasyādaya upavicārā iti /
atra bhadantānaṃtavarmā āha /
ayuktam etat /
kasmāt /
sūtre 'nyathānirdeśāt /
sūtre hi bhagavatā na sāṃkleśikā evopavicārā uktāḥ
'o na gang zhig ce na /
'di ni kun nas nyon mongs pa'i yid kyi nye bar rgyu ba de dgag pa yin par mngon no /
de lta bas na yid bde ba la sogs pa zag pa dang bcas pa dag kyang thams cad ni nye bar rgyu ba ma yin no zhes bya'o /
'di la btsun pa go cha mtha' yas na re /
de ni rigs pa ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
mdo las gzhan du bstan pa'i phyir te /
bcom ldan 'das kyis mdo las ni kun nas nyon mongs pa dag kho na yid kyi nye bar rgyu ba yin par ni ma bshad kyi /
evaṃ hy āha /
tatra bhikṣavo ya ime ṣaṭ saumanasyopavicārāḥ /
tān āśritya tān pratiṣṭhāya /
ya ime ṣaṭ saumanasyopavicārāḥ /
tān prajahīta /
tatra bhikṣavo ya ime ṣaḍ upekṣopavicārāḥ /
tān āśritya tān pratiṣṭhāya
'di skad du dge slong dag de las yid bde ba'i nye bar rgyu ba drug po gang dag yin pa de dag la brten cing gnas te /
yid mi bde ba'i nye bar rgyu ba drug po gang dag yin pa de dag spongs shig /
dge slong dag de la btang snyoms kyi nye bar rgyu ba drug po gang dag yin ba de dag la brten cing gnas te yid bde ba'i nye bar rgyu ba drug po gang dag yin pa de dag spongs shig /
ya ime ṣaḍ upekṣopavicārāḥ /
tān prajahīta /
dve bhikṣavo upekṣe /
nānātvasaṃniśritā ekatvasaṃniśritā ca /
tatra bhikṣavo yeyam ekatvasaṃniśritā upekṣā /
tām āśritya tām adhiṣṭhāya
dge slong dag btang snyoms ni gnyis te /
tha dad pa nyid la brten pa dang gcig pa nyid la brten pa'o /
dge slong dag de la gcig pa nyid la brten pa'i btang snyoms gang yin pa de la brten cing gnas te tha dad pa nyid la brten pa'i btang snyoms gang yin pa de yang spongs shig ces bshad de /
yeyaṃ nānātvasaṃniśritā upekṣā /
tāṃ prajahīteti /
etasmāt sūtrāj jñāyate /
na sāṃkleśikā eva saumanasyādaya upavicārā iti /
tad etad ajñāpakaṃ /
prahāṇavacane 'pi sāṃkleśikatvavinivṛtteḥ /
na hītareṇetarasya saṃniśrayaprahāṇavacane 'pi saty eṣāṃ manopavicārāṇāṃ sāṃkleśikatvaṃ vinivartate /
anyathāsaṃbhavāt /
evaṃ āha /
mānaṃ niśritya māna eva prahātavya iti
de lta bas na mdo 'di dang sbyar na yid bde ba la sogs pa'i nye bar rgyu ba ni kun nas nyon mongs pa kho na ma yin no zhes bya bar shes so zhes zer ro /
de ni khungs su mi rung ste /
spang bar gsungs kyang kun nas nyon mongs pa nyid yin par mi ldog go /
gcig la brten nas cig shos spang bar gsungs su zin kyang yid kyi nye bar rgyu ba 'di dag kun nas nyon mongs pa nyid yin pa ni mi ldog ste /
gzhan du'ang srid pa'i phyir ro /
'di skad du nga rgyal nyid nga rgyal la brten nas spang bar bya'o zhes gsungs mod kyi /
na tu jātu kvacin māno vyavadānikaḥ saṃbhavati nga rgyal ni nam du yang gang du yang rnam par byang ba yin par mi srid do /
tasmāt kleśānāṃ parasparavirodhena vṛtter vṛttyantarasya cāpekṣayā guṇavattvāt /
gurulāghavaṃ abhisaṃdhāya sūtre vacanād adoṣaḥ
de lta bas na /
nyon mongs pa rnams phan tshun 'gal bar 'jug pas 'jug pa gzhan la ltos na yon tan dang ldan pa yin pa'i phyir lci ba dang yang ba la dgongs te mdo las gsungs pas nyes pa med do /
nandādayo 'tra nidarśanaṃ /
ataś caitad evaṃ /
yad upekṣopavicārāṇām upekṣopavicārān eva prahāṇāya saṃniśrayatvena dideśa bhagavān
'dir dpe ni dga' bo la sogs pa lta bu yin no /
de'i phyir 'di ni bcom ldan 'das kyis spang bar bya ba'i phyir btang snyoms dag kho na rten nyid du bstan pa yin te /
dve bhikṣava upekṣe ityādivacanāt /
nanu ca gardhāśritanaiṣkramyāśritabhedena ṣaṭtriṃśac chāstṛpadānīti vacanāt siddham eṣāṃ sāṃkleśikavyavadānikatvaṃ vaibhāṣikamatānusārāt
dge slong dag btang snyoms ni gnyis te zhes bya ba la sogs pa gsungs pa'i phyir ro zhen pa la brten pa dang nges par 'byung ba la brten pa'i bye brag gis ston pa'i bka' sum cu rtsa drug 'byung bas 'di dag kun nas nyon mongs pa dang rnam par byang ba nyid yin par grub pa ma yin nam zhe na /
adoṣaḥ /
ācāryasyāpi manopavicāravyatiriktās tatra saumanasyādayas saṃti /
punas ta eveti vistaraḥ /
ta evāṣṭādaśopavicārāḥ kecid bhavāśritā adhiṣvaṃgāśritāḥ /
kecin naiṣkramyāśritāḥ /
naiṣkramyaṃ niṣkramabhāvaḥ saṃkleśāt saṃsāraduḥkhād vā /
gardhanaiṣkramyāśritabhedena /
dvāv aṣṭādaśakau ṣaṭtriṃṣac chāstṛpadāni
bye brag tu smra ba'i gzhung lugs dang mthun par byed pa'i phyir nyes pa med do /
slob dpon gyi ltar na yang de na yid kyi nye bar rgyu ba las ma gtogs pa'i yid bde ba la sogs pa yod do /
yid bde ba la sogs pa de dag nyid ces bya ba rgyas par 'byung ba ni nye bar rgyu ba bco brgyad po de dag nyid kha cig ni zhen pa la brten pa ste /
mngon par zhen pa la brten pa yin no /
kha cig ni nges par 'byung ba nyid la brten pa ste nges par 'byung ba'i ngo bo ni nges par 'byung ba nyid de kun nas nyon mongs pa'am 'khor ba'i sdug bsngal las so /
zhen pa dang nges par 'byung ba nyid la brten pa'i bye brag gis bco brgyad phrag gnyis na ston pa'i bka' sum cu rtsa drug go /
tadbhedasya teṣāṃ manopavicārānāṃ dvidhābhedasya (Abhidh-k-vy 316) śāstrā buddhena gamitatvād deśitatvād yathāsūtraṃ de dag gis bye brag ste yid kyi nye bar rgyu ba de dag gis bye brag rnam pa gnyis ston pa sangs rgyas kyis bka' stsal cing bshad pa'i phyir te /
mdo las ji skad 'byung ba bzhin no /
(36, 37) kleśakarmavastūnīti prajñāpitam iti /
kleśās trīṇi dvayaṃ karma sapta vastv iti vacanāt
sngar rten cing 'brel par 'byung ba de yang mdor bsdu na nyon mongs pa dang las dang gzhi rnams so zhes bstan pa zhes bya ba ni /
nyon mongs gsum mo las gnyis so /
evaṃ karmāṇi vipākotpattāv iti /
āsannaṃ kāraṇam ity adhikṛtaṃ /
kleśo 'pi hi kāraṇaṃ vipākasya /
tat tu viprakṛṣṭaṃ /
(III /
38) te ca vyākhyātā iti /
mṛtyūpapattibhavayor antarābhavatīha yaḥ /
sa punarmaraṇāt pūrvam upapattikṣaṇāt para iti /
vacanāt vyākhyātāḥ /
na paryavasthānaiḥ svataṃtrair iti /
īrṣyāmātsaryakrodhamrakṣaiḥ /
svātantryam eṣām /
avidyānirmuktair anyakleśair asaṃprayogāt /
avidyā hi sarvatraiva vidyata iti /
na tatsaṃprayogenāsvātantryaṃ /
āhrīkyādibhis tv anyakleśasaṃprayuktaiḥ pratisaṃdhibaṃdho na pratiṣidhyate /
yady api sāvasthā mandiketi vistaraḥ /
yady api sā maraṇāvasthā cittacaittasamudācārasyāpaṭutvāt
gzhi bdun zhes 'byung ba'i phyir ro /
las rnams kyang rnam par smin pa bskyed par bya ba la de bzhin zhes bya ba ni las rnams kyang de dang 'dra bar rnam par smin pa bskyed par bya ba la nye ba'i rgyu yin no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
nyon mongs pa yang rnam par smin pa'i rgyu yin mod kyi de ni thag ring ba yin no /
de dag ni bshad zin to zhes bya ba ni /
'dir gang 'chi dang skye ba yi /
srid pa'i bar du 'byung ba'o /
zhes bya ba dang de ni 'chi ba'i sngon rol te /
skye ba'i skad cig phan chad do /
zhes 'byung bas bshad zin to /
kun nas dkris pa tshig rkya thub pa rnams kyis ni ma yin no zhes bya ba ni phrag dog dang ser sna dang khong khro ba dang 'chab pa rnams kyis te /
'di dag ni chig rkya thub pa yin te /
ma rig pa ma gtogs pa nyon mongs pa gzhan dang mtshungs par mi ldan pa'i phyir ro /
ma rig pa ni thams cad na yod pa nyid pas de dang mtshungs par ldan pas ni chig rkya mi thub pa ma yin no /
ngo tsha ba med pa la sogs pa nyon mongs pa gzhan dang mtshungs par ldan pa dag gis ni nying mtshams sbyor bar dgag pa med do /
gnas skabs de zhan pa yin mod kyi zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'chi ba'i gnas skabs de /
'chi 'pho skye ba btang snyoms la /
upekṣāyāṃ cyutodbhavāv iti vedanāmāndyāt /
yas tu pudgalo yatra kleśe 'bhīkṣṇaṃ satataṃ caritaḥ pravṛttaḥ āsannaś ca maraṇakālasya pudgalasya /
tadānīṃ maraṇakāle sa eva kleśaḥ samudācarati samutthāya mithyāḍrṣṭyādir api
zhes 'byung ba'i phyir sems dang sems las 'byung ba'i rgyu ba mi gsal ba'i phyir /
gzhan pa yin mod kyi gang zag gang zhig gis nyon mongs pa gang la yang dang yang du ste rtag tu dang 'chi ba'i tshe dang nye bar spyad cing byung ba'i gang zag de la ni 'chi ba'i dus de'i tshe 'jig tshogs dang mthar 'dzin pa la sogs pa nyon mongs pa de dag nyid kun du 'byung ngo /
pūrvāvedhāt pūrvākṣepāt /
pūrvābhyāsād ity arthaḥ /
atha vā yo 'sau tadānīṃ kleśa upatiṣṭhate /
tasya pūrvaṃ phalabhāvena parigrahāvedhāt ākṣepāt
sngon 'phangs pa'i phyir zhes bya ba ni sngon bskyed pa'i phyir sngon goms pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
yang na de'i tshe nyon mongs pa nye bar gnas pa gang yin pa de snga ma'i 'bras bu'i ngo bor nye bar bzung zhing 'phangs la bskyed pa yin pa'i phyir de'i tshe de nye bar gnas so /
sa tadānīm upatiṣṭhata iti /
kāmarūpadhātvor aparisaṃkhyānāt /
sarva eva catvāro bhavāḥ santīti /
traya evārūpyeṣu /
ārūpyeṣv eva ca traya iti avadhāraṇāt /
anayor itarayor dhātvor bhavacatuṣṭayaṃ tu jñātaṃ bhavati /
(III /
39-41) niṣyandābhāvād iti
'dod pa dang gzugs kyi khams dag na ni chad pa ma smos pas srid pa bzhi po thams cad yod ces bya ba ni gsum kho na gzugs med pa'i khams dag na yod la /
gzugs med pa'i khams dag kho na ni gsum yod do zhes nges par gzung ba'i phyir khams gzhan nyid na srid pa bzhi char yod do zhes bya bar gnang bar byas pa yin no /
mūtrapurīṣābhāvād ity arthaḥ /
sūkṣmāṇāṃ vā sūkṣmā iti /
sūkṣmāṇāṃ sa sūkṣma āhāraḥ /
bālakā jātamātrāḥ /
svedajantukādayo yūkādayaḥ /
ādiśabdena garbhasthāḥ /
kavaḍīkārāhārāḥ /
kāma iti /
kāmadhātāv eva kavaḍīkārāhāra ity avadhāraṇaṃ
rgyu mthun pa med pa'i phyir zhes bya ba ni gcin dang phyi sa med pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
yang na phra mo rnams kyi yin pas phra mo ste zhes bya ba ni zas phra mo'o /
byis pa ni skyes ma thag pa'o /
drod gsher las skye ba la sogs pa ni shig la sogs pa ste /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mngal na 'dug pa bsdu'o /
kham gyi zas ni 'dod pa na zhes bya ba ni 'dod pa'i khams kho na kham gyi zas yod do zhes bya bar nges par bzung ba yin no /
kasmād ity āha /
tadvītarāgāṇāṃ kavaḍīkārāhāravītarāgāṇāṃ tatra rūpārūpyadhātvor upapatteḥ /
kavaḍīkṛṭyābhyavaharaṇāt piṇḍīkṛtya gilanāt kavaḍīkāraḥ /
kavaḍīkṛtyābhyavaharaṇaṃ punar mukhena nāsikayā grāsavyavacchedād iti gandharasaspraṣṭavyāyatanāni sarvāṇy eva kavaḍīkāra ity ukte pṛcchati chāyātapajvālāprabhāsu (Abhidh-k-vy 317) teṣāṃ gandhādīnāṃ katham āhāratvaṃ
ci'i phyir zhe na /
smras pa /
de'i 'dod chags dang bral ba ste kham gyi zas kyi 'dod chags dang bral ba rnams gzugs kyi khams der skye ba'i phyir ro /
kham du byas te mid pa'i phyir zhes bya ba ni kham bur byas te rdog pa'i phyir kham yin no /
de kham du byas te mid pa yang bza' ba'i phyir sna dang lces kham du bcad nas so /
dri dang ro dang reg bya'i skye mched thams cad kham yin no zhes bshad pa dang grib ma dang nyi ma dang me dang 'od dag la yod pa de dag ji ltar zas nyid yin zhes 'dri bar byed de /
na hi tatratyānāṃ gaṃdhādīnāṃ kavaḍīkṛtyābhyavaharaṇam astīti de dag la yod pa'i dri la sogs pa kham du byas te mid pa ni med do zhe na /
bāhulyena kila eṣa nirdeśa iti /
na tatratyānāṃ gandhādīnāṃ kavaḍīkāratvam iti pratipadyate
'di ni phal cher bstan pa yin no zhes grag ces bya ba ni de dag la yod pa'i dri la sogs pa kham du byed pa nyid do zhes bya bar ni mi ston gyi /
bāhulikas tu nirdeśaḥ /
kāme tryāyatanātmaka iti
'dod pa na skye mched gsum gyi bdag nyid do zhes bya ba ni phal che ba bstan par zad do /
kilaśabdaḥ paramatena svābhiprāyo 'dhikriyate /
yāny api tv iti vistaraḥ /
yāny api tu nābhyavahriyaṃte chāyādiṣu sthitiṃ cāharaṃti yāpanāṃ cāharaṃtī /
tāny api sūkṣma āhāraḥ /
snānābhyaṃgavat /
yathā snānaṃ cābhyaṃgaś ca na kavaḍīkṛtyābhyavahriyate /
āhāraś ca /
tadvad iti /
svākṣamuktānanugrahād iti /
svākṣasya svendriyasya tenānanugrahāt /
muktānāṃ ca /
kāmadhātor anāgāmyarhatām ananugrahāt /
na rūpāyatanam āhāraḥ /
rūpāyatanaṃ cābhyavahārakāla iti /
yasmin kāle antarmukhapraviṣṭa āhāro bhujyate cakṣurviṣayātītaḥ /
tasmiṃ kāle svam indriyaṃ cakṣurindriyaṃ tanmahābhūtāni ca tasyendriyasya
grag ces bya ba'i sgra ni gzhan gyi gzhung lugs yin pa'o /
rang gi bsam pa bstan pa'i phyir /
gang dag mi mid pa rang la zhes bya ba rgyas par smos te /
grib ma la sogs pa la yod pa /
gang dag mi mid la gnas par yang byed 'tsho bar yang byed pa de dag kyang zas phra mo yin te khrus dang lus ma nye ba yin no /
dper na khrus dang lus ma nye ba lta bu kham du byas te /
yang mi mid mod kyi 'on kyang zas kyang yin pa de dang 'dra'o /
rang dbang grol la mi phan phyir /
zhes bya ba ni des rang dbang ste /
rang gi dbang po la mi phan pa'i phyir dang 'dod pa'i khams las grol ba'i phyir mi 'ong ba dang dgra bcom pa rnams la mi phan pa'i phyir gzugs kyi skye mched zas ma yin no /
gzugs kyi skye mched ni mid pa'i tshe zhes bya ba ni gzugs kyi skye mched de gang gi tshe zas kha'i nang du bcug ste za zhing mig gi yul las 'das pa de'i tshe rang gi dbang po ste /
yāni mahābhūtāni āśrayaḥ /
tāni nānugṛhṇāti tad rūpāyatanaṃ /
kuta evānyānīndriyāṇi śrotrādīny anugrahīṣyati /
aviṣayatvāt /
aviṣayo hi śrotrādīnāṃ rūpāyatanaṃ
mig gi dbang po'am de'i 'byung ba chen po bzhi ste dbang po de'i rten 'byung ba chen po gang dag yin pa de dag la yang /
phan mi 'dogs na yul ma yin pa'i phyir rna ba la sogs pa'i dbang po gzhan dang gzhan dag la phan 'dogs pa lta smos kyang ci dgos te gzugs kyi skye mched ni rna ba la sogs pa'i yul ma yin no /
dṛśyamānaṃ tarhi bhojanakāle 'nugrahīṣyatīty ata āha 'o na zas bshams pa'i tshe mthong ba phan 'dogs par 'gyur ro zhe na /
yadāpi ca dṛśyamāna iti vistaraḥ /
atha katham idaṃ gamyate
de'i phyir /
gang gi tshe mthong ba na zhes bya ba rgyas par smos so /
tadāpi tadālambanaḥ sukhavedanīyaḥ sparśa āhāro na rūpam iti /
ata āha /
muktānām iti vistaraḥ
'on te de'i tshe yang de la dmigs pa bde ba myong bar 'gyur ba'i reg pa zas yin gyi gzugs ni ma yin no zhes bya ba 'di ji ltar shes she na /
yadi tad dṛṣyamānam āhārakṛtyaṃ kuryāt /
muktānām anāgāmyarhatāṃ kavaḍīkārāhāravītarāgāṇāṃ sumanojñam apy āhāraṃ paśyatāṃ anugrahaṃ kuryāt /
yathā gandharasaspraṣṭavyāyatanāni indriyamahābhūtānām anugrahaṃ kurvanty abhyavahārakāle
grol ba zhes bya bar rgyas par smos te /
gal te de mthong ba na zas kyi bya ba byed par gyur na ni grol ba'i phyir mi 'ongs ba dang dgra bcom pa kham gyi zas kyi 'dod chags dang bral ba zas shin tu yid du 'ong ba mthong ba rnams la yang ji lta mid pa'i dri dang ro dang reg bya'i skye mched rnams kyis dbang po dang 'byung ba chen po rnams la phan 'dogs pa ltar phan 'dogs par 'gyur ro /
tasmāt tadālambanaḥ sukhavedanīyaḥ sparśa āhāro bhavatīti siddhaṃ de lta bas na de la dmigs pa bde ba myong bar 'gyur ba'i reg pa zas yin no zhes bya bar grub po /
sparśasaṃcetanāvijñā iti vijñety ādantam etat /
prajñeti yathā /
vijñānam ity arthaḥ
reg dang sems pa rnam shes ni /
zhes bya ba la /
rnam shes zhes bya ba ni rnam par shes pa zhes bya ba'i tha tshig go /
kavaḍīkārāhāras tryāyatanātmakatvāt sāsrava iti siddhaḥ kham gyi zas ni skye mched gsum gyi bdag nyid yin pa'i phyir zag pa dang bcas pa'o zhes bya bar grub po /
trayas tu sparśādayaḥ sāsravā anāsravāś ca saṃbhavantīti atas ta eva viśeṣitāḥ reg pa la sogs pa gsum zag pa dang bcas pa dang zag pa med pas srid pa yang de'i phyir de dag kho na zag bcas zhes khyad par du byas pa yin no /
sāsravā iti /
na caivam anāsravā dharmā iti /
na caivaṃ te bhūtānāṃ sthitaye yāpanāyai sambhavaiṣiṇāṃ cānugrahāyeti /
manonirjātatvād iti /
nirvṛtter iti na tūpapatteḥ /
mana ity avadhāraṇaṃ /
ata eva bravīti /
śuklaśoṇitādikaṃ kiṃcid bāhyam anupādāya bhāvād iti
zag pa med pa'i chos rnams ni de lta ba ma yin no zhes bya ba de dag ni de ltar sems can byung ba rnams gnas par byed pa dang 'tsho bar byed pa dang srid pa tshol bar byed pa rnams la phan par byed pa ma yin no /
yid las skyes pa'i phyir zhes bya ba ni 'grub cing skye ba'i phyir ro zhes bya ba yin no /
yid ces bya ba ni nges par bzung ba yin no /
de nyid kyi phyir phyi'i khu chu dang khrag la sogs pas cung zad kyang rgyur byas pa med pa'i phyir zhes bya ba la sogs pa smos te /
ādiśabdena kardamapuṣpādīnāṃ grahaṇaṃ sogs pa zhes bya ba'i sgras ni 'dam rdzab dang me tog la sogs pa bsdu'o /
(Abhidh-k-vy 318) upapattyabhimukhatvāt abhinirvṛttir iti /
upapattyabhimukhī nirvṛttir janmāsyeti abhinirvṛttiḥ
skye ba la mngon du phyogs pa'i phyir mngon par 'grub pa ste zhes bya ba ni 'di la mngon par 'grub pa ste 'byung ba skye ba la mngon du phyogs pa yod pas na mngon par 'grub pa'o /
savyābādham iti saduḥkhaṃ /
savyābādham abhinirvartyeti /
idam atra jñāpakaṃ /
antarābhavo 'bhinirvṛttir iti /
tathāsti pudgala iti vistaraḥ /
asmāt sūtrāc catuṣkoṭikād abhinirvṛttir antarābhava iti
gnod pa dang bcas pa zhes bya ba ni sdug bsngal dang bcas pa'o /
'dir srid pa par ma ni mngon par 'grub pa yin no zhes bya ba'i khungs ni gnod pa dang bcas pa mngon par grub nas zhes bya ba 'di yin no /
de bzhin du gang zag kyang yod ces rgyas par 'byung ba ni mdo 'di las mu bzhi gsungs pa'i phyir srid pa bar ma ni mngon par 'grub pa yin te /
asti pudgalo yasyābhinirvṛttisaṃyojanaṃ prahīṇaṃ nopapattisaṃyojanaṃ prahīṇaṃ nopapattisaṃyojanaṃ /
asti yasyopapattisaṃyojanaṃ prahīṇaṃ nābhinirvṛttisaṃyojanaṃ
gang gi mngon par 'grub pa'i kun du sbyor ba ma spangs la skye ba'i kun du sbyor ba ma spangs pa'i gang zag kyang yod /
gang gi skye ba'i kun du sbyor ba spangs la mngon par 'grub pa'i kun du sbyor ba ma yin pa yang yod /
asti yasyābhinirvṛttisaṃyojanaṃ ca prahīṇaṃ upapattisaṃyojanaṃ ca /
asti yasya naivābhinirvṛttisaṃyojanaṃ prahīṇaṃ nopapattisaṃyojanaṃ /
dvidhātuvītarāgasyeti /
kāmarūpadhātuvītarāgasyeti /
anāgāmina iti viśeṣaṇaṃ /
pṛthagjanānāṃ antarābhavasaṃyojanasyātyantāprahāṇāt /
tad dhi bhikṣavaḥ prahīṇaṃ yad āryayā prajñayā prahīṇam iti vacanāt /
tasya ca punarbhāvitvāt
gang gi mngon par 'grub pa'i kun du sbyor ba yang spangs la skye ba'i kun du sbyor ba yang spangs pa yang yod /
gang gi mngon par 'grub pa'i kun du sbyor ba yang ma spangs la /
skye ba'i kun du sbyor ba yang ma spangs pa yang yod do /
khams gnyis las 'dod chags dang bral zhes bya ba ni 'dod pa dang gzugs kyi khams las 'dod chags dang bral ba'o /
phyir mi 'ong ba zhes bya ba ni khyad par du bya ba yin te /
dge slong dag gang 'phags pa'i shes rab kyi spangs pa de ni spangs pa yin no zhes 'byung bas so so'i skye bo rnams kyi srid pa bar ma'i kun du sbyor ba ni gtan du spangs pa ma yin pa'i phyir de'i ni yang 'byung ba yin pa'i phyir ro /
tatra prathamā koṭir dvidhātuvītarāgasyānāgāminaḥ de la mu dang po ni phyir mi 'ong ba khams gnyis las 'dod chags dang bral ba'o /
dvitīyāntarāparinirvāyiṇaḥ /
tṛtīyārhataḥ /
caturthī tadanyeṣām asmadādeḥ /
pṛthagjanasya āryasya cāvītarāgasya kāmadhātuvītarāgasya rūpadhātāv upapadyamānasya ceti
gnyis pa ni bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba'o /
gsum pa ni dgra bcom pa'o /
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa ste /
de dag las gzhan pa bdag cag la sogs pa lta bu dang 'phags pa 'dod chags dang bral ba ste /
bhūtā vārhanta iti /
pūrvam evoktaḥ paryāyaḥ /
bhūtā utpannāḥ saṃbhavaiṣiṇo 'ntarābhavikā iti /
idānīm ayam aparaḥ paryāyaḥ /
bhūtā arhantas traidhātukavītarāgatvāt /
saṃbhavaiṣiṇaḥ satṛṣṇāḥ /
traidhātuke saṃbhavaiṣitvāt /
sthitaya iti /
avasthāpanāya /
anugrahāyeti /
punarbhavāya saṃbhavāyety arthaḥ /
sarve 'py ubhayatheti /
sarve 'pi catvāra āhārāḥ /
bhūtānāṃ sattvānāṃ sthitaye 'nugrahāya ca /
tathā saṃbhavaiṣiṇām iti /
yuktaṃ tāvan manaḥsaṃcetanā karmasvabhāvatvāt /
tatprabhāvitaṃ ca vijñānaṃ bījaṃ /
sparśo 'pi tatsaṃprayukto bhavaty anugrahāyeti
'dod pa'i khams las 'dod chags dang bral ba gzugs kyi khams su skye bar 'gyur ba'o /
yang na byung ba ni dgra bcom pa'o zhes bya ba ni gong du ni rnam grangs 'di skad du byung ba ni skyes pa rnams so /
srid pa tshol ba ni srid pa bar ma rnams so zhes bshad pa yin no /
da ni rnam grangs gzhan te /
'byung ba ni khams gsum pa las 'dod chags dang bral ba yin pa'i phyir dgra bcom pa'o /
srid pa tshol ba rnams ni srid pa dang bcas pa dag ste /
khams gsum du srid pa tshol ba'i phyir ro /
gnas par byed pa zhes bya ba ni gnas par 'gyur bar byed pa'o /
phan 'dogs par byed pa zhes bya ba ni yang srid pa 'byung bar byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
thams cad kyang gnyi ga yin zhes bya ba ni zas bzhi po thams cad kyang sems can byung ba rnams gnas par byed pa yang yin phan 'dogs par byed pa'ang yin la sred pa tshol bar byed pa rnams la yang de dang 'dra'o /
re zhig las kyi rang bzhin yin pa'i phyir yid la sems pa dang des rab tu phye ba rnam par shes pa'i sa bon de dang mtshungs par ldan pa reg pa yang phan 'dogs par byed pa yin no zhes bya bar rigs na /
kavaḍīkāras tu kathaṃ saṃbhavaiṣinām anugrahāyeti /
ata ucyate /
kavaḍīkāro 'pi hīti vistaraḥ
kham go ji ltar srid pa tshol bar byed pa rnams la phan 'dogs par byed pa yin zhe na /
de'i phyir kham gyi zas kyang zhes bya ba rgyas par smos te /
tadrāgiṇām iti /
kavaḍīkārarāgiṇāṃ /
punarbhavāya saṃvartata iti asya jñāpanārtham idaṃ sūtrapadam upanyasyate
de la chags pa rnams zhes bya ba khams la chags pa rnams so /
yang 'byung bar byed pa yin zhes bya ba 'di shes par bya ba'i phyir /
uktaṃ hi bhagavateti vistaraḥ bcom ldan 'das kyis gsungs so zhes bya ba mdo rgyas par 'god par byed do /
tatra rogādibhiḥ paṃca upādānaskaṃdhā uktāḥ de la nye bar len pa'i phong po lnga ni nad la sogs par bshad la /
tasya rogasya catvāra āhārā mūlaṃ /
mūlaṃ ca hetur iti anena kavaḍīkāro 'pi tadrāgiṇāṃ punarbhavāya saṃvartata iti siddhaṃ
nad de'i rtsa ba zas bzhi yin la /
rtsa ba yang rgyu yin bas 'dis na kham gyi zas kyang de la chags pa rnams kyi yang srid pa 'byung bar byed pa yin no zhes bya ba grub po /
anye punar jarāmaraṇasya pratyaya ity etad evodāharaṇaṃ bruvate gzhan dag ni rga shi'i rkyen yin no zhes bya ba 'di kho na dper rjod par byed de /
asmāj janmanaḥ pareṇa jarāmaraṇaṃ vyavasthāpitam ity abhiprāyaḥ tshe 'di nas pha rol du rga shi rnam par gzhag pa yin no snyam du bsams pa yin no /
kavaḍīkāro 'pi bhūtānāṃ sattvānām ihasthitaya iti yuktaṃ pratyakṣatvāt mngon sum yin pa'i phyir khams ni sems can byung ba rnams 'dir gnas par byed pa yin no zhes bya bar rigs so /
tathā sukhavedanīyaḥ sparśo vijñānaṃ cānugrāhakam ity uktaṃ de bzhin du bde ba myong bar 'gyur ba'i reg pa dang rnam par shes pa yang phan 'dogs par byed pa yin no zhes ni bshad na /
atha manaḥsaṃcetanā katham iti 'o na yid la sems pa go ji ltar zhe na /
ata idam ucyate /
manaḥsaṃcetanāpi ceti vistaraḥ
de'i phyir yid la sems pa yang zhes bya ba 'di rgyas par smos so /
ata eva manaḥsaṃcetanāgrahaṇena sparśavijñāne api gṛhīte bhavataḥ de nyid kyi phyir yid la sems pa smos pas reg pa dang rnam par shes pa dag kyang smos pa yin te /
tatsaṃprayogitvāt /
pradrutā iti prasṛtāḥ /
saṃgītiparyāya ity abhidharmaśāstre /
(Abhidh-k-vy 319) /
teṣāṃ puṣṭaye sparśa iti /
sukhavedanīyenānugrahāt /
yaḥ kaścid vedanāskaṃdhaḥ saṃjñāskaṃdhaḥ /
sarvaḥ sa sparśaṃ pratītyeti vacanāt /
manaḥsaṃcetanāyāḥ punarbhavasyākṣepa iti /
tasyāḥ karmasvabhāvatvāt /
kathaṃ ca punas tayā punarbhava ākṣipyate
de dang mtshungs par ldan pa yin pa'i phyir ro /
song ste zhes bya ba ni chas te'o /
'gro ba'i rnam grangs zhes bya ba ni chos mngon pa'i bstan bcos zhig go /
de dag rgyas par byed pa ni reg pa ste zhes bya ba ni bde ba myong bar 'gyur bas phan 'dogs pa'i phyir te /
tshor ba'i phung po dang 'du shes kyi phung po gang ci yod pa ste thams cad ni reg pa la brten nas yin no zhes 'byung ba'i phyir ro /
yid la sems pas ni yang srid pa 'phen par byed do zhes bya ba ni de ni las kyi rang bzhin yin pa'i phyir ro /
ji ltar des yang srid pa 'phen par byed ce na /
tadutpattipratyayaparasparānukūlyāvasthānāt /
karmaparibhāvitād vijñānabījād abhinirvṛttir iti /
bījād ivāṃkurasya punarbhavasyotpāda ity arthaḥ
de skye ba'i rkyen brgyud pa dang mthun par gnas pa'i phyir ro /
las kyi yongs su bsgos pa'i rnam par shes pa'i sa bon las mngon par 'grub ces bya ba ni sa bon las myu gu bzhin du yang srid pa 'byung zhes bya ba'i tha tshig go /
yaḥ kavaḍīkāraḥ sa āhāra iti praśne āha gang la la kham yin pa de dag thams cad zas kyang yin nam zhes dris pa la /
syāt kavaḍīkāro nāhāraḥ /
syād āhāro na kavaḍīkāraḥ /
syād ubhayaṃ /
syān nobhayam iti catuṣkoṭikaṃ /
dvitīyā koṭis traya āhārā iti /
manaḥsaṃcetanāsparśavijñānāni /
caturthī etān ākārān sthāpayitveti /
śabdo duḥkhavedanāsaṃprayuktāś ca sarve cittacaittāḥ
kham yin la zas ma yin pa yang yod /
zas yin la kham ma yin pa yang yod /
gnyi ga yin pa yang yod /
gnyi ga ma yin pa yang yod ces bya ba mu bzhi'o /
mu gnyis pa ni zas gsum dag go zhes bya ba ni yid la sems pa dang reg pa dang rnam par shes pa rnams so /
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni sgra dang sdug bsngal gyi tshor ba dang mtshungs par ldan pa'i sems dang sems las byung ba de thams cad do /
evaṃ sparśādibhir api yathāyogaṃ catuṣkoṭikāni kartavyānīti /
yaḥ kaścit sparśaḥ
de bzhin du reg pa la sogs pas kyang ci rigs su mi bzhir bya'o zhes bya ba ni gang la la reg pa yin pa de thams cad zas kyang yin nam zhe na /
sarvaḥ sa āhāraḥ /
syāt sparśo nāhāra iti catuṣkoṭikaṃ /
evaṃ yā kācin manaḥsaṃcetanā /
sarvā sā āhāraḥ
reg pa yin la zas ma yin pa yang yod de zhes bya ba mu bzhi'o /
de bzhin du gang la la yid la sems pa yin pa de thams cad zas yin nam zhe na /
syāt manaḥsaṃcetanā nāhāra iti catuṣkoṭikaṃ yid la sems pa yin la zas ma yin pa yang yod de zhes bya ba mu bzhi'o /
tathā yat kiṃcid vijñānaṃ /
sarvaṃ tad āhāraḥ
de bzhin du gang la la rnam par shes pa yin pa de thams cad zas yin nam zhe na /
syād vijñānaṃ nāhāra iti catuṣkoṭikam /
sparśasya tāvat prathamā koṭiḥ /
yaṃ sparśaṃ pratītyendriyāṇām apacayo bhavati /
mahābhūtānāṃ ca paribhedaḥ
rnam par shes pa yin la zas ma yin pa yang yod de zhes bya ba mu bzhi'o /
re zhig reg pa'i mu dang po ni reg ba gang la brten nas dbang po rnams nyams par 'gyur la 'byung ba chen po rnams kyang yongs su 'jig par 'gyur ba'o /
dvitīyā traya āhārāḥ mu gnyis pa ni zas gsum pa dag go /
tṛtīyā yaṃ sparśaṃ pratītya indriyāṇām upacayo bhavati /
mahābhūtānāṃ ca vṛddhiḥ
gsum pa ni reg pa gang la brten nas dbang po rnams rgyas par 'gyur zhing 'byung ba chen po rnams kyang 'phel bar 'gyur ba'o /
caturthī etān ākārān sthāpayitveti bzhi pa ni rnam ba de dag ma gtogs pa'o /
evaṃ yāvad vijñānaṃ catuṣkoṭikaṃ rnam par shes pa'i bar gyi mu bzhi yang de dang 'dra ste /
prathamā koṭiḥ yad vijñānaṃ pratītyendriyāṇām apacayo bhavati mahābhūtānāṃ paribhedaḥ /
dvitīyā koṭis traya āhārāḥ vijñānavarjyāḥ
mu dang po ni rnam par shes pa gang la brten nas dbang po rnams nyams par 'gyur la 'byung ba chen po rnams kyang yongs su 'jig par 'gyur ba'o /
mu gnyis pa ni zas gsum dag go /
tṛtīyā yad vijñānaṃ pratītya indriyāṇām upacayo bhavati /
mahābhūtānāṃ ca vṛddhiḥ
gsum pa ni rnam par shes pa gang la brten nas dbang po rnams rgyas par 'gyur zhing 'byung ba chen po rnams kyang 'phel bar 'gyur ba'o /
caturthy etān akārān sthāpayitvā bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o /
syāt sparśādīn pratītyeti vistareṇa aparaḥ praśnaḥ /
sparśādīn iti sparśacetanāvijñānadharmān iti evaṃ netavyaṃ /
evaṃ ca granthaḥ kartavyaḥ /
syāt sparśādīn pratītyendrīyāṇām upacayo bhavati /
mahābhūtānāṃ ca vṛddhiḥ /
na ca te āhārāḥ /
syāt /
anyabhūmikān anāsravāṃś ca /
pratītyety abhisaṃbaṃdhāt dvitīyāprayogaḥ /
yo 'pi paribhukta iti vistaraḥ /
kena saṃbandhenedam uktaṃ
reg pa la sogs pa la brten nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dri ba gzhan yin te reg pa la sogs pa zhes bya ba ni 'di ltar reg pa dang tshor ba dang rnam par shes pa dang chos rnams zhes bya ba de ltar ni mi 'dod kyi gzhung 'di ltar reg pa la sogs pa la brten nas dbang po rnams rgyas par 'gyur zhing 'byung ba rnams kyang 'phel bar 'gyur la /
de dag kyang zas ma yin pa lta yod dam zhe na /
yod de /
gzhan gyi sa pa dang zag pa med pa rnams so zhes bya bar bshad de /
brtan nas zhes bya ba dang sbyar ba'i phyir gnyis pa'i sbyor ba yin no /
gang zhig zos nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di'i 'brel ba gang gis smras she na /
anyabhūmikān anāsravāṃś ca pratītyānāhāra ity ukte 'rthād etad uktaṃ bhavati /
svabhūmikān sāsravāṃ pratītya āhāra iti
gzhan gyi sa pa dang zag pa med pa rnams la brten nas zas ma yin no zhes bshad pa dang shugs kyis na 'di skad du rang gi sa pa dang zag pa dang bcas pa rnams la brten nas ni zas yin no zhes bshad par 'gyur bas so /
yaṃ ceha paribhukta iti /
kavaḍīkāro bhoktur bādhām ādadhāti /
sa kim āhāraḥ /
so 'py āhāraḥ /
āpāte bhojanavelāyām anugrahāt
gang zhig zos nas kham za ba po la gnod par byed pa de yang ci zas yin nam zhe na /
de yang zas yin te dang po za pa'i tshe phan 'dogs pa'i phyir ro /
sarvāsu sarvaḥ /
evaṃ yoniṣv iti /
kāmadhātau paṃcānāṃ gatīnāṃ catasṛṇāṃ ca yonīnāṃ sadbhāvāt
thams cad na thams cad yod de skye gnas dag na yang de dang 'dra'o zhes bya ba ni 'dod pa'i khams na 'gro ba lnga dang skye gnas bzhi char yod pa'i phyir ro /
mu bzhi pa la'ang gnod par 'gyur la /
catuḥkoṭikaṃ bādhyate /
prakaraṇagranthaś ceti /
prathame catuṣkoṭike yeyaṃ tṛtīyā koṭiḥ /
yaṃ kavaḍīkāraṃ pratītyendriyāṇām upacayo bhavati
rab tu byed pa'i gzhung la yang gnod par 'gyur ro zhes bya ba ni mu bzhi ba'i dang po'i mu gsum pa kham gyi zas gang la brten nas dbang po rnams rgyas par 'gyur zhing 'byung ba chen po rnams kyang 'phel bar 'gyur ro zhes bya ba gang yin pa 'di la gnod pa'i phyir mu bzhi pa la gnod pa yin te /
mahābhūtānāṃ ca vṛddhir iti asyā bādhāc catuṣkoṭikaṃ bādhyate /
na kevalam upacayakaraḥ /
kiṃ tarhi /
apacayakaro 'pi kavaḍīkārāhāra (Abhidh-k-vy 320) iti /
prakaraṇagranthaś ca kiṃ bādhyate /
kīdṛśaḥ prakaraṇagrantha iti /
tad darśayann āha /
kavaḍīikārāhāraḥ katamaḥ yam kavaḍīkāraṃ pratītyendriyāṇām upacayo bhavati vistareṇa yāvad vijñānam iti
kham gyi zas rgya par byed pa 'ba' zhig tu ma zad kyi /
'o na ci zhe na /
nyams pa yang yin pas so /
rab tu byed pa'i gzhung la yang ci zhe na /
gnod par 'gyur ro /
rab tu phye ba'i gzhung ji lta bu zhig la zhe na /
bstan pa'i phyir /
kham gyi zas gang zhe na /
kham gang la brten nas dbang po rnams rgyas par 'gyur zhes bya ba nas /
rnam par shes pa'i bar du rgyas par gsungs zhes bya ba smos so /
upacayāhārābhisaṃdhivacanād avirodha iti /
upacayāhārābhiprāyeṇa catuṣkoṭikavacanaṃ prakaraṇagranthavacanaṃ ca
rgyas par 'gyur ba'i zas la dgongs te gsungs pa'i phyir nyes pa med do zhes bya ba ni rgyas par 'gyur ba'i zas la dgongs te mu bzhi pa'ang gsungs la rab tu byed pa'i gzhung yang gsungs pas de lta bas na de gnyis dang 'gal ba med do /
tasmāt /
tayor avirodhaḥ /
yo hy upacayāya /
sa mukhyaḥ /
āhāralakṣaṇaprāptatvād iti /
kavaḍīkārāhāralakṣaṇaprāptatvāt /
katham ity āha
gang zhig rgyas par 'gyur ba de ni gtso cher zas yin no /
zas kyi mtshan nyid thob pa'i phyir zhes bya ba ni kham gyi zas kyi mtshan nyid du gyur pa'i phyir ro /
ji lta zhe na /
so 'pi hi jighatsāṃ pipāsāṃ ca pratihantuṃ samartha iti des kyang bkres pa dang skom pa dag 'joms par nus pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
pradīptāyasaguḍalakṣaṇa āhāro jighatsāpratighāte samarthaḥ lcags kyi thu lum 'bar ba'i mtshan nyid kyi zas kyis ni bkres pa 'joms par nus la /
kvathitatāmralakṣaṇaḥ pipāsāpratighāte iti yojyaṃ zangs zhun ma'i mtshan nyid kyis ni skom pa 'joms par nus so zhes bya ba'i tha tshig go /
kavaḍīkārāhāraprasaṃgenedam ucyate /
uktaṃ bhagavatā yaś ca bāhyakānām iti vistaraḥ /
jaṃbudvīpo jambuṣaṇḍaḥ /
tathā hy uktaṃ bhagavatā /
yāḥ kāścij jambuṣaṇḍāt sravaṃtyaḥ /
sarvāḥ samudranimnāḥ samudrapravaṇāḥ samudraprāgbhārā iti
kham gyi zas kyi zhar la bcom ldan 'das kyi phyi'i drang srong zhes bya ba'i 'di rgyas par smos so /
'dzam bu'i tshal ni 'dzam bu'i gling ste /
bcom ldan 'das kyis 'di skad du gang la la 'dzam bu'i tshal na 'bab pa de thams cad ni rgya mtshor gzhol ba rgya mtshor 'bab pa rgya mtshor bab pa'o zhes gsungs so /
de na gnas pa ni 'dzam bu'i tshal na 'dus pa dag go /
tannivāsino jambuṣaṇḍagatāḥ /
kukṣimanto bhojanaśaktyupetā akalalādyavasthā ity abhiprāyaḥ
lto dang ldan pa ni zas za ba'i nus pa dang ldan pa ste /
nur nur po la sogs pa'i gnas skabs ma yin pa'o snyam du bsams pa yin no /
tad etad ayuktam /
ekam iti vacanād iti /
yadi jaṃbūdvīpanivāsinaḥ kukṣimanto jaṃbuṣaṇḍagatā iśyeran /
yaś ca jambuṣaṇḍagatān pṛthagjanān iti vaktavyaṃ syāt
de ni rigs pa ma yin te /
gcig ces gsungs pa'i phyir ro zhes bya ba ni gal te 'dzam bu'i tshal na 'dug pa dag go /
'dzam bu'i gling na gnas pa lto dang ldan pa dag yin no zhes bya bar bzhed pa yin na ni /
uktaṃ ca yaś caikaṃ jaṃbuṣaṇḍagatam iti /
tasmād ayam artho na ghaṭate
gang gis 'dzam bu'i tshal na 'dug pa'i skye bo rnams zhes brjod par bya bar 'gyur ba zhig na gang gis 'dzam bu'i tshal na 'dug pa'i so so'i skye bo gcig ces gsungs te /
kaś cātra viśeṣa iti /
kim atrāścaryaṃ yad bahūṃ bhojayitvā bahu puṇyaṃ syāt /
na tv alpīyasaḥ śatamātrān vītarāgān ity arthaḥ /
saṃnikṛṣto bodhisattva iti /
āsannābhisambodhiḥ /
bodhisattvaḥ kuto yāvat
de lta bas na don 'di ni rung ba ma yin no /
'di la khyad par ci zhig yod ces bya ba ni so so'i skye bo mang mo zhig la zas zin pa bsod nams mang por 'gyur gyi 'dod chags dang bral ba nyung du brgya tsam zhig la byin pa ni ma yin no zhes bya ba gang yin pa 'di la mngon mtshar che ba ci zhig yod ces bya ba'i tha tshig go /
byung chub sems dpa' nye ba zhes bya ba ni mngon pa rdzogs par byang chub pa dang nye ba ste /
byang chub sems dpar gang nas bzung /
yato lakṣaṇakarmakṛd ity abhiprāyaḥ gang nas mtshan gyi las byed pa zhes bya ba yin no snyam du bsams pa yin no /
na tv iyam anvarthā saṃjñeti /
nārthānugatā /
nārthavācakaṃ padam ity arthaḥ
'di ni ming yang don dang mthun pa ma yin no zhes bya ba ni don dang mi mthun pa ste /
don rjod par byed pa ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
nāpi paribhāṣitā artham anapekṣya 'ol phyir ma bshad ces bya ba ni don la mi ltos par ro /
bodhisattva eva tv eṣa jaṃbuṣaṇḍagata iti /
kṛṣigrāmakaṃ vyavalokanāya nirgataḥ sarvārthasiddho bodhisattvo jaṃbūvṛkṣamūle niṣaṇṇaḥ prathamaṃ dhyānam utpāditavān
'di ni byang chub sems dpa' 'dzam bu'i tshul na bzhugs pa kho na yin zhes bya ba ni byang chub sems dpa' don grub zhing dang grong gzigs su gshegs pa 'dzam bu'i shing gi drung du bzhugs te bsam gtan dang po skyed do /
ata āha /
sa hi pṛthagjanaḥ kāmavairāgyasambandheneti /
sa cāpi hi bodhisattvaḥ pṛthagjanaḥ kāmavītarāgaś ca
de'i phyir so so'i skye bo de ni 'dod pa'i 'dod chags dang bral bar 'dra bas zhes bya ba smos te /
byang chub sems dpa' de yang so so'i skye bo yang yin 'dod pa las 'dod chags dang bral ba yang yin la /
bāhyakāś ca tathaiva kāmavītarāgāḥ pṛthagjanāś ca de bzhin du phyi rol pa rnams kyang 'dod pa las 'dod chags dang bral ba yang yin la so so'i skye bo yang yin te /
anena sambandhena tebhyo bāhyakebhyo bahutareṇa dānaphalena viśiṣyamāṇa ity evam uktaḥ /
sa tebhyo bāhyakebhyo 'nantebhyo viśiṣyamāṇo /
bodhisattvāya cāmeyā anāryebhyo 'pi dakṣiṇā iti vacanāt /
śatagrahaṇaṃ tu pūrvādhikārād iti /
tatraiva sūtre śatādhikāro 'dhikṛtaḥ /
yaś ca tiryagyonigatānāṃ śatāya dānaṃ dadyāt /
yaś caikasmai duḥśīlāya manuṣyabhūtāya dānaṃ dadyāt /
tataḥ śataguṇo vipākaḥ (Abhidh-k-vy 321) pratikāṃkṣitavyaḥ /
yāvad yaś ca bāhyakānām iti vistaraḥ /
itthaṃ caitad evam iti /
itthaṃ caitad evaṃ bodhisattva eva tv eṣa jambuṣaṇḍe niṣaṇṇo yujyata iti /
yad enaṃ bodhisattvam apāsya /
bāhyakebhya eva srotaāpattiphalapratipannakaṃ viśeṣayāṃ babhūveti /
bāhyakebhyo vītarāgebhyaḥ srotaāpattiphalapratipannakāya dānam aprameyataraṃ
'dra ba des na phyi rol pa de dag las sbyin pa'i 'bras bu ches mang bas khyad par du 'phags pas de skad du gsungs so /
'phags pa ma yin pa rnams la yang byang chub sems dpa' la byin pa de ni yon tan dpag tu med do zhes 'byung bas de ni phyi rol pa de dag mtha' yas pa bas kyang khyad par du 'phags na brgya smos pa ni dang po'i dbang du byas pa'i phyir ro zhes bya ba ni mdo de nyid las gang gi dud 'gro'i skye gnas su song ba brgya la sbyin pa byin pa bas gang gis mir gyur pa tshul khrims 'chal pa gcig la byin na de bas rnam par smin pa brgya 'gyur re bar bya'o zhes bya ba nas gang gis phyi rol ba zhes bya ba'i bar brgya she dag gi dbang du mdzad do /
de ni gdon mi za par de lta yin par shes par bya zhes bya ba ni 'di ni byang chub sems dpa' 'dzam bu'i tshal na bzhugs pa kho na yin par rigs te zhes bya ba yin no /
'di ltar byang chub sems dpa' de ma gtogs pa phyi rol pa rnams las rgyun du zhugs pa'i 'bras bu la zhugs pa khyad par du 'phags par mdzad par 'gyur ro zhes bya ba ni phyi rol ba 'dod chags dang bral ba rnams la byin pa bas ni rgyun du zhugs pa'i 'bras bu la zhugs pa la sbyin pa byin na chos tshad med do /
de bas kyang rgyun du zhugs pa la byin na chos tshad med do /
de bas kyang lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu la zhugs la byin na ches tshad med do zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
gal te 'dzam bu'i tshal na 'dug pa nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa thob pa yin par gyur na /
'dzam bu'i tshal na 'dug pa nyid pas kyang khyad par mdzad par 'gyur ro /
ji ltar zhe na /
gang gis 'dzam bu'i tshal na 'dug pa brgya la zas byin pa bas gang zhig gis rgyun du zhugs pa'i 'bras bu mngon du bya ba'i phyir zhugs pa gcig la byin la sbyin pa de bas sbyin pa 'di 'bras bu ches che'o zhes gsungs par 'gyur ba zhig na /
srotaāpannāya tato 'prameyataraṃ /
sakṛdāgāmiphalapratipannakāyeti vistaraḥ /
yadi nirvedhabhāgī jaṃbuṣaṇḍagato 'bhaviṣyat
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu la zhugs pa la sogs pa las ches khyad par du 'phags pa'i phyir de skad du ni ma gsungs te /
de'i phyir 'dzam bu'i tshal na 'dug pa ni byang chub sems dpa' kho na yin par rigs so /
jaṃbuṣaṇḍagatād eva vyaśeṣayiṣyat /
kathaṃ /
yaś ca jaṃbuṣaṇḍagatānāṃ śataṃ bhojayet /
yaś caikaṃ srotaāpattiphalasākṣātkriyāyai pratipannakaṃ /
ato dānād idaṃ mahāphalataram iti /
na tv evaṃ /
srotaāpattiphalapratipannakādibhyo viśiṣṭataratvād ato bodhisattva eva tv eṣa jaṃbuṣaṇḍagato yujyate /
(III /
42-44ab) āyuḥkṣayādibhir iti /
asty āyuḥkṣayān maraṇaṃ na puṇyakṣayāt /
asti puṇyakṣayān nāyuḥkṣayād ityādi /
chedasaṃdhānavairāgya iti vistaraḥ /
kuśalamūlasamucchedo mithyādṛṣṭyā /
sā ca mānasy eva /
saṃtīrakatvāt /
kuśalamūlapratisaṃdhānaṃ samyagdṛṣṭyā vicikitsayā vā /
te ca mānasyau /
dhātubhūmivairāgyaṃ dhātuto bhūmito vā vairāgyaṃ manovijñāna eva /
samāhita eva citte labhyatvāt /
parihāṇir ayoniśomanasikārapravartitā /
manovijñānena cāyoniśomanasikāro vikalpa iti /
cyutiḥ saṃkṣiptapaṃcendriyapracārasya pravāhacchedānukūle vijñāne bhavati /
upapattir api viparyastamater bhavatīti manovijñāna eva yujyate /
antarābhavapratisaṃdhir apy uktarūpa iti /
pratisaṃdhisāmānyād anukto 'py uktakalpa iti nocyata ity abhiprāyaḥ /
cyutir eva /
cyutaṃ /
ekārthatāṃ darśayati /
bhāve ktotpannatvāt /
itare hi vadane paṭvyāv iti sukhaduḥkhe /
visabhāgabhūmikatvād iti /
samāhitaṃ cittaṃ samāhitabhūmikatvāt visabhāgaṃ kāmadhātoḥ /
ataś cyuticittam upapatticittam vā na yujyate
tshe zad pa la sogs pas zhes bya ba ni tshe zad pas 'chi la bsod nams zang pa ma yin pa yang yod de zhes bya ba la sogs pas so /
'chad dang mtshams sbyor 'dod chags bral /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
dge ba'i rtsa ba yang dag par 'chad pa ni log par lta bas yin la /
de yang yid kyi yin te /
rtog par byed pa yin pa'i phyir ro /
dge ba'i rtsa ba nyid mtshams sbyor ba ni yang dag pa'i lta ba dang the tshom yin la /
de dag kyang yid kyi yin no /
khams dang sa las 'dod chags dang bral ba ste /
khams sam sa las 'dod chags dang bral ba ni sems mnyam par gzhag pas thob par bya ba yin pa'i phyir ro /
yid kyi rnam par shes pa kho na yin no /
yongs su nyams pa ni tshul bzhin du ma yin pa yid la byed pas byas pa yin la /
tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yang yid kyi rnam par shes pas 'gyur te /
rnam par rtog pa yin pas so /
'chi 'pho ba ni dbang po lnga'i rgyu ba 'dus pa'i rgyun chad pa dang mthun pa'i rnam par shes pa'i tshe yin la skye ba yang phyin ci log gi blos 'gyur bas yid kyi rnam par shes pa dag kho na yin no /
srid pa bar mar nyid mtshams sbyor ba yang bshad pa'i ngo bor rig par bya zhes bya ba ni nying mtshams sbyor bar byed par mthun pa'i phyir bshad zin pa dang 'dra bas yang mi brjod do snyam du bsams pa yin no /
'chi 'pho ni 'chi 'pho ba nyid yin no zhes bya ba ni don gcig pa nyid du ston par byed do /
tshor ba gzhan dag ni gsal ba yin zhes bya ba ni bde ba dang sdug bsngal zhes bya ba'o /
skal ba mi mnyam pa'i sa pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni mnyam par gzhag pa'i sa pa yin pa'i phyir 'dod pa'i khams dang skal ba mi mnyam pa yin no /
de'i phyir 'chi 'pho ba'i sems sam skye ba'i sems su rung ba ma yin no /
yadā tarhi rūpadhātāv eva mriyate upapadyate vā 'o na gang gi tshe gzugs kyi khams nyid du 'chi ba'am /
tadā samāhitabhūmikaṃ cittaṃ tad bhaviṣyatīty ata āha skye ba de'i mnyam par gzhag pa'i sa pa'i sems de dag tu 'gyur ro zhe na /
ābhisaṃskārikatvād iti /
abhisaṃskāro yatnaḥ /
abhisaṃskāreṇa nirvṛttam ābhisaṃskārikaṃ
de'i phyir mngon par 'du byed pa las byung ba nyid yin pa'i phyir zhes bya ba smos te /
mngon par 'du byed pa ni 'bad pa'o /
mngon par 'du byed pas grub pa ni mngon par 'du byed pa las byung ba'o /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
na tad ābhisaṃskārikaṃ cyuticittam upapatticittaṃ vā yujyate /
maraṇāvasthāyā apaṭutvāt /
anugrāhakatvāc ca /
yasmāc ca samāhitaṃ cittam auugrāhakaṃ /
na cchedānukūlaṃ /
ato 'pi samāhitacittasya cyutir nāsti /
nāpy acittakasyeti vistaraḥ /
nāpy acittakasya
de'i ngo bo ni nyid de /
de'i phyir mngon par 'du byed pa las byung ba de 'chi 'pho ba'i sems sam skye ba'i sems su rung ba ma yin te /
'chi 'pho ba'i gnas skabs ni mi gsal ba'i phyir ro /
phan 'dogs par byed pa yin pa'i phyir te /
gang gi phyir mnyam par gzhag pa'i sems phan 'dogs par byed pa yin gyi rgyun 'chad pa dang mthun pa ma yin pa de'i phyir /
yang mnyam par gzhag pa'i sems la 'chi 'pho ba med do /
sems med pa la yang med de /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems med pa la yang med do /
kiṃ /
cyutiḥ /
upapattir veti prakṛtaṃ
ci zhe na /
'chi 'pho ba'am skye ba zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
acittako nirodhasamāpattisamāpanno (Abhidh-k-vy 322) 'saṃjñisamāpattisamāpannaḥ tadvipāke vāvasthitaḥ /
so 'cittaka upakrantuṃ mārayituṃ na śakyate śastrādibhiḥ
sems med pa ni 'gog pa'i snyoms par 'jug pa la snyoms par zhugs pa dang 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa la snyoms par zhugs pa dang de'i rnam par smin pa la gnas pa ste /
ato nācittakasyāsti cyutiḥ /
yadā cāsyāśrayo vipariṇantum ārabheteti
sems med pa de dag ni mtshon cha la sogs pas gnod par bya zhing gsod par mi nus pas de'i phyir sems med pa la 'chi 'pho ba med do /
śastreṇāgninā vopakramān nirodhasamāpattiṃ asaṃjñisamāpattiṃ vā samāpannasya asaṃjñisamāpatter vipāke sthitasya vipākāvedhaparisamāpter avaśyam asya tadānīm āśrayapratibaddhaṃ cittaṃ āśraye bījabhāvenāsti gang gi tshe 'gog pa'i snyoms par 'jug pa'am /
'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa la snyoms par zhugs pa dang 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa'i rnam par smin pa la gnas pa'i rnam par smin pa'i 'phen pa yongs su zad pa de'i phyir lus mtshon tam me'i gnod pas yongs su 'jig par rtsom pa de'i tshe yang de la gdon mi za bar de'i lus dang 'brel ba'i sems rten la sa bon gyi ngo bor yod de /
tat sammukhībhūya paścāt pracyaveta /
kaḥ pracyaveta /
pudgalaḥ /
yadi pudgalo 'dhikriyet /
asamānakartṛkatvāt ktvāvidhir na prāpnoti /
cittaṃ tarhi pracyaveta
de mngon du gyur nas phyis 'chi 'pho bar 'gyur ro /
gang zhig 'chi 'pho bar 'gyur /
gal te gang zag gi dbang du byed na ni byed pa po mi mtshungs pa'i phyir gyur nas zhes bya ba'i rkyen du mi 'gyur ro /
atha vaivam abhisaṃbandhaḥ /
yadā cāśrayo vipariṇaṃtum anyathātvam āpattum ārabheta /
avaśyam asya pudgalasya tadāśrayapratibaddhaṃ bījabhāvenāvasthitaṃ cittaṃ sammukhībhūya samudācarya pariṇantum ārabheta
'o na ni sems 'chi 'pho bar 'gyur ro /
yang na 'di skad du gang gi tshe lus yongs su 'jig cing gzhan nyid du 'gyur bar rtsom phan gdon mi za bar gang zag de'i sems de'i lus dang 'brel pa sa bon gyi ngo bor gnas pa mngon du gyur cing kun du phyung nas yongs su 'jig par rtsom la /
paścāt pracyaveta pudgala iti gang zag ni phyis 'chi 'pho bar 'gyur ro zhes bya bar sbyar ro /
atha vā saṃmukhībhūyeti saṃmukhībhāvyety arthe ṇilopāt /
asti parṇaruho vāto asti parṇaśuṣo 'para iti yathā /
upapattau cāyuktaṃ acittakatvaṃ /
kasmāt /
cittacchedahetvabhāvāt /
avaśyaṃ kliṣṭatayā pratisaṃdhicittasya nirodhasamāpattyādyasaṃbhavāt /
vinā ca kleśenānupapatteḥ /
sarvakleśair hi tadbhūmikair upapattipratisaṃdhibandho bhavati /
na ca cittam antareṇa kleśāḥ kadācid api bhavantīti /
ato 'pi nāsti acittakasyopattih /
maraṇabhavas triprakāra ity uktam iti
skye ba la yang sems med pa nyid rigs pa ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
sems 'chad pa'i rgyu med pa'i phyir te /
nying mtshams sbyor ba'i sems ni gdon mi za bar nyon mongs pa can nyid yin pas 'gog pa'i snyoms par 'jug pa la sogs pa yin pa mi srid pa'i phyir ro /
nyon mongs pa med par mi skye ba'i phyir te /
de'i sa pa'i nyon mongs pa thams cad kyis skye ba'i nyid mtshams sbyor bar byed pa yin na /
sems med par ni nam yang nyon mongs pa rnams mi 'byung bas de'i phyir yang sems med pa la skye ba med do /
'chi ba'i srid pa rnam pa gsum du bshad ces bya ba ni ji skad du zhe na /
upapattibhavaḥ kliṣṭaḥ sarvakleśaiḥ svabhūmikair iti skye ba'i srid pa nyon mongs can /
rang gi sa pa'i nyon mongs kun /
upapattibhava eva kliṣṭa ity avadhāraṇāt /
maraṇapūrvāṃtakālāntarābhavās triprakārāḥ kuśalākuśalāvyākṛtā uktāḥ
zhes skye ba'i srid pa kho na nyon mongs pa can yin par nges par gzung ba'i phyir srid pa gsum po 'chi ba dang dus sngon gyi srid pa dang srid pa bar ma dag ni dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa dang rnam pa gsum yin par bshad pa yin no /
yang na /
atha vā /
nirodhayaty uparamann ārūpye jīvitaṃ manaḥ
gzugs med dag tu 'chi ba ni /
srog dang yid dang btang snyoms nyid /
upekṣāṃ ceti vistareṇa yāvac ces bya ba nas rgyas par /
dge ba thams cad dag tu lnga /
chubho sarvatra paṃca cety uktaṃ /
ato maraṇabhavas triprakāra ity utsargaḥ /
arhaṃs tu /
nirvāty avyākṛtadvaye ity evam apavādaḥ /
asti cet kāmadhātau vipāka upekṣeti /
adho 'pi madhyam asty eke iti ekīyamatena /
nāsti ced iti /
ataḥ param aduḥkhāsukhaṃ vedyam ity aparamatena /
airyāpathika eveti /
airyāpathikajātīyaṃ tad yatra nirvāti /
(Abhidh-k-vy 323) /
vipākajairyāpathikaśailpasthānikanirmitaṃ /
caturdhāvyākṛtaṃ kāma iti
zhes bya ba'i bar bshad pa yin te /
de'i phyir 'chi ba'i srid pa rnam pa gsum du bshad do zhes bya bar sgre'o /
dgra bcom pa ni /
mya ngan 'das lung bstan min gnyis /
zhes bya ba ni dmigs kyis bsal ba yin no /
gal te 'dod pa'i khams na rnam par smin pa btang snyoms yod na zhes bya ba ni kha cig gi gzhung lugs kyis /
'og na'ang bar ma yod do zhes kha cig zer te zhes zer ba lta bur ro /
ci ste med na ni zhes bya ba ni gzhan gyi gzhung lugs kyis /
de yan chad /
sdug min bde min myong 'gyur ba /
zhes zer ba lta bur ro /
spyod lam pa kho na la'o zhes bya ba ni gang la gnas te yongs su mya ngan las 'da' ba de ni spyod lam pa dang 'dra ba yin pa ste lung du ma bstan pa ni /
rnam smin skyes dang spyod lam pa /
bzo yi gnas dang sprul pa dang 'dod na lung bstan min rnam bzhir /
na etāvad evāvyākṛtam iṣyata iti vyākhyātam etat /
tad dhi cittacchedānukūlam iti /
apratisaṃdhikacittacchedānukūlaṃ /
durbalatvāt /
paramāpaṭutvād ity arthaḥ
zhes bya ba 'di dag kho nar zad par mi 'dod do zhes de ni bshad zin to /
de ni sems 'chad pa dang rjes su mthun pa yin zhes bya ba ni nyam chung ba'i phyir sems 'chad pa nying mtshams sbyor bar byed pa med pa dang mthun pa yin te /
shin tu mi gsal ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
sapratisaṃdhikacittacchede kuśalākuśalam api cittaṃ saṃbhavati /
teṣāṃ yathāsaṃkhyam iti /
pādayor apāyagāmināṃ vijñānaṃ saṃnirudhyate
sems 'chad pa nying mtshams sbyor bar byed pa dang bcas pa la ni dge ba dang mi dge ba'i sems kyang srid do /
de dag gi rnam par shes pa ni grangs bzhin du zhes bya ba ni ngan song du 'gro ba rnams kyi rnam par shes pa ni rkang pa dag tu 'gag go /
mir 'gro ba rnams kyi lte bar 'gag go /
lhar 'gro ba rnams kyi ni snying gar 'gag go /
nābhyāṃ manuṣyagāmināṃ /
hṛdaye devagāmināṃ /
arūpitvād adeśasthaṃ vijñānaṃ kathaṃ teṣu nirudhyata iti /
ata āha /
kāyendriyasya teṣu nirodhād iti
rnam par shes pa gzugs can ma yin pa'i phyir yul na mi gnas na ji ltar de dag tu 'gag par 'gyur zhe na /
de'i phyir de dag tu lus kyi dbang po 'gag pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
teṣu pādādiṣu kāyendriyapratibaddhavṛtti hi kāmadhātau rūpadhātau ca vijñānam iti rkang ba la sogs pa de dag tu ste /
'dod pa'i khams dang gzugs kyi khams na rnam par shes pa 'jug pa ni lus kyi dbang po la rag las pa yin pas so /
teṣām api hṛdaye vijñānaṃ nirudhyata iti /
yathāsaṃkhyanirdeśād evāyam artho labhyate
de dag gi rnam par shes pa yang snying gar 'gag go zhes bya ba ni grangs bzhin du zhes bstan pa kho nas don 'dir 'gyur ro /
kathaṃ /
hṛdayaṃ ca hṛdayaṃ ca hṛdaye /
pādaś ca nābhiś ca hṛdaye ceti /
pādanābhihṛdayānīti catvāro 'rthāḥ
ji lta zhe na /
snying dang snying ni snying ga'o /
rkang pa dang lte ba dang snying ga gnyis ni rkang pa dang lte ba dang snying ga zhes bya ba don bzhi yin la /
adhogaś ca nṛgaś ca suragaś ca ajagaś cety eto 'pi catvāro 'rthāḥ /
tena yathāsaṃkhyasiddhiḥ /
prāyeṇeti grahaṇam devādīnāṃ sukhamṛtyutvāt
'og tu 'gro ba dang mir 'gro ba dang lhar 'gro ba dang mi skye ba zhes bya ba 'di dag kyang don 'di bzhi yin te /
de'i phyir grangs bzhin du grub po /
phal cher zhes bya ba smos pa ni lha la sogs pa ni bde bar 'chi ba'i phyir ro /
na tu punas tāni kāṣṭhānīva cchidyante /
kiṃ tarhīti /
tīvrābhir vedanābhiś chidyanta iveti /
chinnavad vā na punaś ceṣṭanta iti chinnānīty ucyaṃte iti
de dag shing gcod pa lta bu ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
tshor ba mi bzad pas bcad pa lta bu yin no /
yang bcad pa dang 'dra bar gyo ba med pas na bcad pa zhes bya'o zhes bya ba ni yan lag dang nyid lag bcad pa bzhin du yang mi gyo bas na bcad pa zhes bya ste /
gnas rnams la rnam pa gnyis kyi dngos por mi byed pa'i phyir gcod pa'i tshul 'di ni brtags pa yin no /
chinnāṃgapratyaṃgavat na punaś ceṣṭaṃta iti chinnānīty ucyante /
saiṣā kālpanikī chedavṛttiḥ /
marmaṇāṃ dvidhābhāvakaraṇāt /
aptejovāyunāṃ anyatamenety ukte pṛcchati /
kasmāt na pṛthivīdhātuneti /
aptejovāyudhātupradhānā yathāyogam iti /
yathāsaṃbhavaṃ abdhātupradhānaḥ śleṣmā /
tejodhātupradhānaṃ pittaṃ /
vāyudhātupradhāno vāyuśeṣa iti /
bhājanalokasaṃvratanīsādharmyeṇety apara iti /
tisro bhājanasaṃvartanyaḥ tejaḥsaṃvartanī apsaṃvartanī vāyusaṃvartanī ca /
tāsāṃ ca sādharmyeṇa aptejovāyudhātūnām anyatameneti vistareṇoktam iti /
(III /
44cd) katham ārād yātā /
ātyantikavisaṃyogaprāptilābhāt /
pṛthagjanānāṃ tv asti visaṃyogaprāptilābhaḥ /
na tv ātyaṃtika iti te na ārād yātā eveti
chu dang me dang rlung gi khams rnams las gang yang rung ba zhig ces bshad pa dang ci'i phyir sa'i khams kyis ma yin zhes 'dri bar byed do /
gtso bo ni ci rigs par chu dang me dang rlung gi khams dag yin no zhes bya ba ni ci rigs par bad kun gyi skyon gyi gtso bo ni chu'i khams yin no /
mkhris pa'i gtso bo ni me'i khams yin no /
rlung gi gtso bo ni rlung gi khams yin no /
gzhan dag na re snod kyi 'jig rten 'jig pa dang chos mthun pas so zhes zer ro zhes bya ba ni 'jig rten 'jig pa ni gsum ste /
mes 'jig pa dang chus 'jig pa dang rlung gis 'jig pa'o /
de dag dang chos mthun pas chu dang me dang rlung gi khams rnams las gang yang rung ba zhes bya ba rgyas par bshad pa yin no zhe'o /
ji ltar ring du song ba yin zhe na /
gtan du bral ba'i thob pa rnyed pa'i phyir ro /
so so'i skye bo rnams la yang bral ba'i thob pa rnyed pa yod mod kyi gtan du ma yin pas ring du song ba nyid ces mi bya'o /
te hi mithyātve 'pi niyatā bhaveyur iti de dag ni /
log pa nyid du'ang nges par 'gyur /
yady ānantaryāṇi kuryur ity arthaḥ /
na ca ta iti vistaraḥ /
na ca te mokṣabhāgīyalābhinaḥ kālaniyamena samyaktve niyatāḥ /
yathā saptakṛtvaḥparamādayaḥ /
ādiśabdena kulaṃkulaikavīcikādayo gṛhyante
zhes bya ba ni gal te mtshams med pa dag byed par gyur na zhes bya ba'i tha tshig go /
de dag nges pa yang ma yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni thar pa'i cha dang mthun pa de dag ji ltar de ltar thogs na srid pa lan bdun pa la sogs pa ltar dus nges bar yang dag pa nyid du nges pa yang ma yin te /
kālaniyamaś caiṣāṃ pudgalanirdeśe vakṣyate /
niyatebhyo dvayebhya ebhyo 'nye 'niyatāḥ /
pratyayāpekṣaṃ hīti vistaraḥ /
yadi samyaktve pratyayaṃ labhante /
samyaktve niyatāḥ /
atha mithyātve /
mithyātve niyatāḥ /
athobhayasmiṃ na pratyayaṃ labhante /
anubhayabhāktve 'pi /
(Abhidh-k-vy 324) /
(III /
45-47) uktaḥ sattvalokaḥ avidyādikramanirdeśena /
uśaṃtīti icchantīty arthaḥ /
lakṣaṣoḍaśakodvedham asaṃkhyaṃ vāyumaṇḍalaṃ lakṣaṣoḍaśakaṃ vedhanabhāvana /
pariṇāhenāsaṃkhyam iti /
samantaparikṣepeṇāsaṃkhyam ity arthaḥ /
karmādhipatyena karmasāmarthyena /
tatra nidarśanaṃ /
yathā bhuktaṃ pītaṃ cānnaṃ ca yathāsaṃkhyena nāpakvaṃ pakvāśayaṃ patati /
pakvam eva pakvasthānaṃ gacchatīty arthaḥ /
kusūlanyāyena koṣṭhanyāyena /
samantāt prākāravad āsthitam ity arthaḥ /
pakvakṣīraśarībhāvayogena pakvakṣīraśarībhāvanyāyena /
yathā pakvasya kṣīrasya śarī /
strīliṃganirdeśaḥ śara ity arthaḥ /
atha vā śarasya bhāvaḥ śarībhāvaḥ strīprayogaḥ /
yathāsau śaro ghanībhāvena bhavati /
evaṃ jalasyopariṣṭhāt kāṃcanamayī bhūmir iti /
śeṣaṃ trayo lakṣāḥ sahasrāṇi ca viṃśatir iti /
viṃśatisahasrottarāṇām ekādaśānāṃ lakṣāṇām aṣṭāv apanīya etāvac cheṣaṃ bhavati /
tiryak trīṇi sahasrāṇīti /
vistaraḥ /
caturdvīpakasya etat parimāṇam ucyate
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni rigs nas rigs su skye ba dang bar chad gcig pa la sogs pa bsdu ste /
'di dag ni dus nges pa ni gang zag bstan pa'i mdzod kyi gnas nas bshad par bya'o /
nges pa gnyis po 'di dag las gzhan pa ni ma nges pa yin no /
de dag ni rkyen la ltos nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te yang dag pa nyid kyi rkyen rnyed na /
yang dag pa nyid du nges par 'gyur ro /
'on te log pa nyid kyi rkyen rnyed na log pa nyid du nges par 'gyur ro /
'on te gnyi ga'i rkyen ma rnyed na gnyi ga la mi brten pa nyid yin no /
ma rig pa la sogs pa'i rim pa bstan pas sems can gyi 'jig rten bshad zin to /
bam po nyi shu rtsa brgyad pa /
'dod ces bya ba ni 'dod pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
rlung gi dkyil 'khor rngams su ni /
sa ya drug 'bum grangs med do /
zhes bya ba ni rngams sa ya drug 'bum mo /
las kyi dbang gis zhes bya ba ni las kyi mthus so /
rgyar ni grangs med de zhes bya ba ni rgyar brtsi na ni grangs med do zhes bya ba'i tha tshig go /
'dir dpe ni dper na bza' ba dang btung ba grangs bzhin du zos pa dang 'thungs pa ma zhu ba long kar mi ltung bzhin zhes bya ba yin te /
zhu ba kho na zhu ba'i gnas su 'gro ba'o zhes bya ba'i tha tshig go /
sbyang gi tshul du zhes bya ba ni bde ba'i tshul du ste kun nas rab bzhin du 'dug go zhes bya ba'i tha tshig go /
'o ma bskol ba spris ma 'chags pa'i tshul du zhes bya ba ni 'o ma bskol ba spris ma 'chags pa mkhrang por 'gyur ba ji lta ba de bzhin du chu'i steng na gser gyi sa gzhir 'gyur ro /
na trisāhasramahāsāhasrasya /
samānaṃ hy etad ubhayam /
etad iti
lhag ma ni sum 'bum nyi khri zhes bya ba ni dpag tshad 'bum phrag bcu gcig dang nyi khri las brgyad bor na lhag ma de tsam zhig tu 'gyur ro /
jalakāṃcanamaṇḍalaṃ /
samantatas tu triguṇam iti
chu dang gser gyi dkyil 'khor gyi /
thad kar 'bum phrag bcu gnyis dang /
samantaparikṣepeṇa triguṇam etad ubhayaṃ /
sarvasya parimaṇḍalasyeyaṃ sthitiḥ /
yad asya tiryakpramāṇasya triguṇam eva samantaparikṣiptasya pramāṇam iti /
(48-51) tena caturdvīpakaś cakrīkṛta iti /
cakraṃ kṛtaś cakrīkṛtaḥ
zhes bya ba rgyas par 'byung ba 'di ni gling bzhi pa'i tshad bshad pa yin gyi /
stong gsum gyi stong chen po'i ni ma yin no /
'di gnyi ga rgyar mnyam mo zhes bya ba ni chu dang gser gyi dkyil 'khor ro /
khor yug tu ni sum 'gyur ro /
'di gnyi ga khor yug tu brtsi na ni sum 'gyur te /
cakrākāratāṃ gamitaḥ /
ata eva cakravāḍa ity ucyate /
śastrakam iti ayomayoḥ
'di'i khor yug tu bskor ba'i tshad ni thad ka'i tshad sum 'gyur kho na yin pa gang yin pa 'di ni zlum po thams cad kyi tshul yin no /
yathāsaṃkhyaṃ caturṣu pārśveṣv iti /
uttarakurupārśvasuvarṇamayaṃ pūrvavidehapārśvaṃ rūpyamayaṃ /
jaṃbūdvipapārśvaṃ vaiḍūrya mayaṃ /
avaragodānīpārśvaṃ sphaṭikamayaṃ /
nānāvidhabījagarbhāḥ /
nānāprakārasāmarthyayuktāḥ /
bahuvidhaprabhāvabhinnair vāyubhir iti /
tadutpādane 'nekaprakārasāmarthyabhinnair vāyubhir ity arthaḥ /
asamādhāneneti /
ayugapadbhāvenety arthaḥ /
na hi yadā kāryaṃ /
tadā kāraṇaṃ tiṣṭhati /
na hi avasthitasya dravyasyeti /
rūparasādyātmakasya /
dharmāntaranivṛttāv iti /
kṣīranivṛttau /
dharmāntaraprādurbhāva iti /
dadhijanma /
sa eva dharmī /
neti /
rūpādyātmakakṣīrādidharmebhyo 'nyo dharma utpādavyaye 'py anutpanno 'vinaṣṭaḥ /
pariṇāma iti /
kṣīranivṛttau dadhibhāvaḥ /
tad eva cedam iti /
kṣīram eva dadhi /
na cedaṃ tatheti /
na (Abhidh-k-vy 325) cedaṃ dadhi kṣīram /
tad evedam iti /
yat pariṇāmenety uktaṃ /
na cedaṃ tatheti /
tasyaiva dravyasyānyathībhāvamātraṃ pariṇāma iti vacanāt
gling bzhi khor yug tu bskor to zhes bya ba ni zlum por bskor ba ste 'khor lo lta bur 'dug pa yin no /
de nyid kyi phyir khor yug ces bya'o /
lcags kyi rang bzhin yin zhes bya ba ni lcags yin pa'o /
ngos bzhi dag tu grangs bzhin no zhes bya ba ni byang gi sgra mi snyan logs kyi ngos ni gser gyi rang bzhin no /
shar gyi lus 'phags logs kyi ngos ni dngul gyi rang bzhin yin no /
'dzam bu'i gling logs kyi ngos ni bee d'urya'i rang bzhin no /
nub kyi ba lang spyod logs kyi ngos ni shel gyi rang bzhin no /
sa bon rnam pa sna tshogs kho na yod ces bya ba ni nus pa rnam pa sna tshogs dang ldan pa'o /
mthu rnam pa du ma'i bye brag dang ldan pa'i rlung dag gis zhes bya ba ni de dag bskyed par bya ba la nus pa du ma'i bye brag dang ldan pa'i rlung dag gis zhes bya ba'i tha tshig go /
ma phrad par zhes bya ba ni cig car 'byung ba ma yin par zhes bya ba'i tha tshig ste /
gang gi tshe 'bras bu yod pa de'i tshe rgyu mi gnas so /
de nyid 'di yin la zhes bya ba ni 'gyur ba zhes smras pa gang yin pa'o /
'di de lta bu yang ma yin zhes bya ba ni chu de nyid gzhan du 'gyur ba tsam la 'gyur ba yin no zhes smras pa'i phyir ro /
apūrvaiṣā vāco yuktir iti /
svavacanaviruddhety abhiprāyaḥ /
pūrvottarayor hi kṣaṇayor anyathātvam iṣyate
tshig gi lugs 'di ni sngon ma byung ba yin zhes bya ba ni rang gi tshig dang 'gal lo snyam du bsams pa yin no /
skad cig ma snga ma dang phyi ma dag ni de bzhin nyid du 'gyur bar 'dod la /
yayoś cānyathātvaṃ tayor anyatvaṃ dṛṣṭaṃ /
tadyathā devadattayajñadattayoḥ /
tasmāt kāryakāraṇayor anyatvena bhavitavyaṃ /
suvarṇādaya iti /
suvarṇarūpyamaṇimṛdādayaḥ /
ṣaṣṭiyojanaśatasahasrasamucchrāya iti /
ṣaṣṭyadhiko yojanalakṣa ucchrāya ity arthaḥ
gang dag gzhan nyid du 'gyur ba de dag kyang gzhan nyid yin par mthong ste /
dper na lha sbyin dang mchod sbyin dag lta bu'o /
de lta bas na rgyu dang 'bras bu dag ni gzhan nyid yin par 'gyur dgos so /
gser la sogs pa zhes bya ba ni gser dang dngul dang nor bu dang sa la sogs pa'o /
'phang du dpag tshad 'bum drug khri'o zhes bya ba ni khri phrag bcu drug go zhes bya ba'i tha tshig go /
(52, 53) aṣṭāṃgopetasyeti /
śītalācchalaghusvādumṛduniḥpūtigaṃdhikaṃ /
pītaṃ na bādhate kukṣiṃ na kaṇṭhaṃ kṣiṇoti taj jalam iti aṣṭāṃgasaṃgrahaślokaḥ /
pārśvatas tu triguṇo bhavati yugaṃdharatīreṇa gaṇyamāna iti /
sa ābhyaṃtaraḥ samudro yugaṃdharapārśvenāyāṃataḥ saṃkhyāyamānas triguṇa iti kṛtvā /
catvāriṃśadyojanasahasrādhikalakṣadvayam āyāmo bhavati yugaṃdharapārśve
yan lag brgyad dang ldan pa zhes bya ba la /
yan lag brgyad kyi bsdu ba'i tshigs su bcad pa ni /
bsil dang zhim dang yang dang 'jam /
dang ba dang ni dri nga med /
'thungs na lto la mi gnod dang /
mgrin pa la ni mi gnod pa'o /
zhes bya ba yin no /
ngos la ni gnya' shing 'dzin gyi 'gram nas bgrangs na sum 'gyur te zhes bya ba ni nang gi mtsho de gnya' shing 'dzin gyi ngos na srid du bgrang na sum 'gyur yin pas gnya' shing 'dzin gyi ngos rol gyi srid du dpag tshad nyid 'bum bzhi khri ste /
aśītir ekā tadubhayataś cetarayor diśos tatsīmānadīvaipulyayogena apare dve aśītīti tisro 'śītayaḥ /
catvāriṃśadadhikaṃ lakṣadvayaṃ bhavatīti
brgyad khri phrag gcig dang de'i phyogs gyas gyon gzhan gnyis su rol mtsho de 'dal ba'i tshul gyis brgyad khri phrag gzhan gnyis yod pas brgyad khri phrag gsum ste nyi 'bum bzhi khrir 'gyur ro /
lakṣatrayaṃ sahasrāṇi viṃśatir dve ceti /
nimindharagiricakravāḍayor aṃtare ekasyāṃ diśi bāhyasya samudrasya tatparimāṇam uktaṃ
'bum phrag gsum dang stong phrag ni /
nyi shu gnyis so zhes bya ba 'di ni mu khyud 'dzin gyi ri dang khor yug gnyis kyi bar gyi phyogs gcig gi phyi'i rgya mtsho'i tshad du bshad pa yin no /
atra sahasram ekaṃ dve śate cānye ardhāṣṭāśītir eveti vaktavyaṃ 'dir ma tshang bas stong phrag gcig dang brgya phrag gzhan gnyis dang brgyad cu rtsa phyed dang brgyad kho na'o zhes brjod par bya la /
nyūnatvāt /
evam aparasyām diśi vaktavyam /
evaṃ dvayoḥ sahasrayoḥ paṃcasu śateṣu paṃcasaptatau ca yojanānāṃ prakṣipteṣu sa ādhāraḥ pūrito bhavati
phyogs cig shos la yang de dang 'dra bar brjod dgos so /
de ltar dpag tshad stong phrag gnyis dang brgya phrag lnga dang bdun cu rtsa lnga dag gis bsnan na /
chu dang gser gyi dkyil 'khor gyi /
ya uktaḥ /
tiryak trīṇi sahasrāṇi sārdhaṃ śatacatuṣṭayaṃ /
lakṣadvādaśakaṃ caiva jalakāṃcanamaṇḍalam iti /
anayā caturdvīpasaṃkhyayā yathāvinyāsam atiricyamānatvāt
thad kar 'bum phrag bcu gnyis dang /
stong phrag gsum dang brgya phrag ni /
phye dang lnga rnams kho na'o /
zhes bya ba 'dis bshad pa gang yin pa'i gzhi de gnyer sod par 'gyur te /
gling bzhi'i brtsi bas ji ltar bkod pa bas ni lhag pa'i phyir ro zhe na /
tad idaṃ parihriyate /
naiṣa doṣaḥ /
cakravāḍabahirjalakāṃcanamaṇḍalasya etāvatātiricyamānatvāt /
na tarhi caturdvīpakaḥ tena cakravāḍena cakrīkṛtaḥ
'di'i lan gdab par bya ste /
de ni khor yug gi phyi rol na chu dang gser gyi dkyil 'khor de tsam lhag pa'i phyir nyes pa med do /
'o na ni khor yug des gling bzhi pa khor yug tu bskor ba ma yin no zhe na /
uparibhūmir anena cakrīkṛtā des ni steng gi sa khor yug tu bskor ba yin gyi /
na jalamaṇḍalam ity avagantavyaṃ chu dang gser gyi dkyil 'khor ni ma yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
apara āha /
na sumervādayaḥ parvatā atyantacchinnataṭīsamucchrāyaghanā bhavaṃti
gzhan na re ri rab la sogs pa'i ri rnams rngams su'ang 'phang dang mnyam zhes bya ba shin tu zang yag kho nar 'dug pa ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
parvatākāranyāyena kiṃcidatiricyamānādharabhāgā durlakṣaviśeṣatvāt
ri lta bu'i tshul du man chad kyi cha cung zad cig lhag pa yin te /
khyad par brtag par dka' ba'i phyir ni /
samocchrāyaghanāś ca ta /
ity uktvā /
atas taistaiḥ kiṃcidatiricyamānair adhobhāgais tad ādheyaṃ (Abhidh-k-vy 326) sumervādikaṃ ādhāraṃ jalakāṃcanamaṇḍalātmakam vyāpnotīty avirodha eṣa iti /
(III /
54-57) anya iti vistaraḥ
de dag rnams su'ang 'phang dang mnyam /
zhes bshad do /
de'i phyir man chad kyi cha cung zad cig lhag pa de dang de dag gis de dag la brten pa re rab la sogs pas rten chu dang gser gyi bdag nyid de khyab pas na de ni 'gal ba med do zhes zer ro /
na bodhisattvāśrayād anya āśrayo vajrāsanapradeśād vānyaḥ pradeśas taṃ vajropamaṃ samādhiṃ soḍhuṃ samartha iti de ni lus sam sa phyogs gzhan gyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin de ni byang chub sems dpa'i sku las gzhan pa'i lus sam /
rdo rje gdan gyis sa phyogs las gzhan pa'i sa phyogs kyis bzod par mi nus so zhes bya ba yin no /
yaś ca dvīpo yadākṛtir iti /
pratyakṣam etat /
bhūmivaśāt sattvānāṃ vaicitryaṃ
gling gi dbyibs ci 'dra ba zhes bya ba ni sa gzhi'i dbang gis sems can rnams sna tshogs pa nyid 'di ni mngon sum du gyur pa yin te /
himavadvindhyavāsināṃ kirātaśabarāṇāṃ gauraśyāmate dṛśyate gangs ri dang 'bigs byed la gnas pa rnams dang ge ra dang ri khrod pa rnams dkar sham dang sngo bsangs dag tu mthong ngo /
dehā videhāḥ kurava iti /
sthānināṃ bahutvāt sthānasyāpi bahuvacananirdeśaḥ
lus dang lus 'phags sgra mi snyan /
zhes bya ba ni gnas pa rnams mang ba'i phyir gnas kyang mang po'i tshig tu bstan to /
eko rākṣasair iti gcig ni srin po dag gnas so /
cāmarāvaracāmarayor anyataraḥ /
(III /
58) kīṭādrinavakād iti
zhes bya ba ni rnga yab dang rnga yab gzhan dag las gcig cig yin no /
kīṭākṛtīnāṃ parvatānāṃ navakāt /
tadadhikāreṇāyaṃ jaṃbūdvīpa iti /
jaṃbūvṛkṣādhikāreṇa /
jambuvṛkṣacihno dvīpo jambudvīpaḥ
ri nag po dgu nas zhes bya ba ni ri mdog nag po dgu'i pha rol na'o /
de'i dbang gis 'di 'dzam bu'i gling zhes bya bar grags zhes bya ba ni 'dzam bu'i gling de'i dbang gis 'dzam bu'i shing gis mtshon pa'i gling la 'dzam bu'i gling zhes bya'o /
phalādhikāreṇa veti /
jaṃbvā vā /
lup ceti phalam api jambūḥ /
tatphalacihno jambūdvīpa ity arthaḥ
yang na de'i 'bras bu'i dbang gis zhes bya ba ni shing 'dzam bu'i 'bras bu ste /
'di'i 'bras bus mtshon pa'i gling la 'dzam bu'i gling zhes bya ba'i tha tshig go /
(III /
59, 60) catuskandhā iti /
catuḥprākārā ity arthaḥ
rtsig pa bzhi zhes bya ba ni ra ba bzhi zhes bya ba'i tha tshig go /
catuḥsaṃniveśā ity apare gzhan dag na re ngos bzhi yin no zhes zer ro /
ayaḥprākāraparyantā iti /
ayaḥprākāraparikṣiptā ity arthaḥ
lcags kyi ra bas kun du bskor /
zhes bya ba ni lcags kyi ra bas khor yug tu bskor zhes bya ba'i tha tshig go /
ayasā prativarjitā iti /
ayasopariṣṭhāc chāditāḥ /
ayasāpithitadvārā ity apare
lcags dag gis ni gang ba yin /
zhes bya ba ni lcags kyis steng nas bkab pa'o /
gzhan dag na re lcags kyis sgo bcad pa'o zhes zer ro /
sphuṭā iti vyāptāḥ /
pūrvavad iti /
utkṣipte pāde punar api saṃjāyate tvaṅmānsaśoṇitam ity arthaḥ
khyad par gnas zhes bya ba ni khebs pa'o /
snga ma bzhin no zhes bya ba ni rkang pa bteg nas ni pag pa dang sha dang khrag skye ba zhes bya ba'i tha tshig go /
khyi sre bo rnams kyang za bar byed /
kṣuramārgādikaṃ trayam iti /
kṣuramārgāsipattravanaśālmalīvanaṃ ceti trayaḥ /
śyāmalaśabalāś ca śvāno bhakṣayantīti /
asipattravanāntarbhūtāḥ /
ayastuṇḍāś ca vāyasā iti /
śālmalīvanāntarbhūtāḥ /
prāsā bhindipālādayaḥ /
adhikayātanāsthānatvād utsadā iti /
ucchabdo 'dhikārthaḥ /
adhikaṃ sīdyante 'treti utsadāḥ
ces bya ba ni lo ma ral gyi lta bu'i nags kyi nang na yod pa dag go /
khva lcags kyi mchu can rnams zhes bya ba ni shal ma li'i nags na yod pa dag go /
sbu gri'i lam la sogs pa gsum /
zhes bya ba ni spu gri'i lam dang lo ma ral gyi lta bu'i nags dang shal ma le'i nags zhes bya ba gsum mo /
thag mdung zhes bya ba ni 'phang mdung la sogs pa'o /
gnod pa lhag pa'i gnas yin pa'i phyir lhag pa zhes bya ba ni lhag ces bya ba'i sgra ni lhag pa'i don yin te /
kathaṃ punar yātanādhikyam ity āha /
narakeṣv iti vistaraḥ /
apara iti /
sthaviramanorathaḥ /
sa ūrdhvārthaṃ ucchabdam iti /
tenāhā narakāvarodhād avīcyādinarakāvarodhāt ūrdhvam eṣu kukūlādiṣu sīdanti /
atas tadutsadā iti /
praśnāt praśnāntaram iti /
ṣoḍaśotsadāḥ katama ity uktvā /
caturtha utsado (Abhidh-k-vy 327) vaitaraṇī /
yasyāṃ te sattvāḥ asiśaktiprāsahastaiḥ puruṣair ubhābhyāṃ tīrābhyāṃ prativāryamāṇād ūrdhvam api gacchantaḥ svidyante pacyanta iti /
tasmād idaṃ praśnāntaraṃ upajāyate /
kiṃ te narakapālā iti vistaraḥ /
vivartanīvāyuvad iti yathā vivartanyāṃ vāyavo bhājanalokābhinirvṛttaye ceṣṭante /
tadlat te bhūtabhautikamātrā narakapālā iti /
yamarākṣasā iti /
pāpakarmāṇaḥ sattvā narakapālā jāyaṃta ity arthaḥ /
ye te yameneti /
ye te yamena devadūtīyasūtroktenānuśāsanenānuśiṣṭāḥ /
tāṃ sattvān narakasthāneṣu prakṣipanti yamarājadhānīnivāsinaḥ /
ta ete yamarākṣasā uktāḥ /
na tu ye kāraṇā yātanāḥ kārayaṃti asiśaktiprāsahastādayaḥ /
tasyedānīṃ karmaṇaḥ kva vipāka iti /
narakapālānāṃ narakakṛtasya karmaṇaḥ kva vipākaḥ /
teṣv eveti vistaraḥ /
yeṣv ānaṃtaryakāriṇāṃ vipākāvakāśaḥ /
teṣu narakeṣu teṣāṃ narakapālānāṃ ko vipratibandhaḥ /
etad uktaṃ bhavati /
teṣām api tāvad ānantaryakāriṇāṃ mahadānantaryakarmaṇo vipākasyātimahato narakeṣv avakāśo 'sti /
kim aṃga punar narakapālānāṃ yat karma tatkāraṇāḥ kārayatām iti /
kṛtāvadhitvāt kṛtamaryādatvāt narakapālān prati
'di dag tu lhag par gnod par byed pas na lhag pa yin no /
ji ltar lhag par gnod pa byed ce na /
de'i phyir /
dmyal ba dang tu zhes bya ba rgyas par smos so /
gzhan dag na re zhes bya ba ni gnas brtan yid 'ong ste /
de ni lhag pa zhes bya ba'i sgra 'og gi don yin par 'dod do /
de'i phyir dmyal ba'i 'ching ba'i 'og tu zhes bya ba smos te /
mnar med pa la sogs pa'i dmyal ba'i 'ching ba'i 'og tu me ma mur la sogs pa 'di dag tu 'byung bas na de'i phyir de dag ni lhag pa'o zhes bya ba'o /
dri ba las dri ba gzhan 'byung ste zhes bya ba ni lhag pa bcu drug gang zhe na zhes smras nas lhag pa bzhi pa ni chu bo rab med thal chu bskol mas gang ba ste /
gang du sems can de dag 'gram gnyis nas skyes bu lag na ral gri dang mdung thung dang thag mdung thogs pa dag gis 'gog cing steng du 'gro ba na yang gdu zhing 'tshed la zhes bya ba de las ci sems can dmyal ba'i srung ma de dag ces bya ba'i dri ba gzhan rgyas par 'byung ba yin no /
'chags pa'i rlung bzhin no zhes bya ba ni /
ji ltar 'chags pa'i tshe snod kyi 'jig rten la sogs pa mngon par 'grub par bya ba'i phyir rlung dag gyo ba ltar dmyal ba'i srung ma de dag kyang 'byung ba dang 'byung ba las gyur pa tsam du zad de de dang 'dra'o /
gshin rje'i srin por skye zhes bya ba ni sdig pa'i las can thams cad dmyal ba'i srung mar skye'o zhes bya ba'i tha tshig go /
gshen rjes bsgo ba dag gis zhes bya ba ni gshin rjes lha'i pho nya'i mdo las 'byung ba lta bus bsgo ba gshin rje'i rgyal po'i pho brang na gnas pa gang dag gis sems can de dag dmyal ba'i gnas su khrid par byed pa de dag gshin rje'i srin po zhes bshad kyi lag na ral gri dang mdung thung dang thag mdung thogs pa gang dag gnod pa'i las byed pa rnams ni ma yin no /
da ni las de gang du rnam par smin zhes bya ba ni dmyal ba'i srung ma rnams kyis dmyal bar las byas pa gang du rnam par smin zhes bya ba yin no /
de dag nyid du ste zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang dag tu mtshams med pa byed pa rnams kyi rnam par smin pa'i go skabs yod pa'i dmyal ba de dag tu dmyal ba'i srung ma de dag gis su zhig 'gog /
'di skad du re zhig dmyal ba dag na mtshams med pa byed pa de dag gi mtshams med pa'i las chen po'i rnam par smin pa chen po'i go skabs kyang yod na de dag la gnod pa byed pa dmyal ba'i srung ma rnams kyi las gang yin pa'i lta smos kyang ci dgos zhes bshad pa yin no /
mtshams gcad pa'i phyir ro zhes bya ba ni dmyal ba'i srung ma rnams la 'di dag la sreg par ma byed cig ces mtshams bcad pa'i phyir ro /
ete na dagdhavyā iti /
bhūtaviśeṣanirvṛtter vā /
bhūtaviśeṣās tādṛśās teṣāṃ karmabhir abhinirvṛttāḥ
yang na 'byung ba'i khyad par grub pa'i phyir ro zhes bya ba ni de dag la las dag gis na me des kyang tshig par mi 'gyur ba de lta bu'i 'byung ba'i khyad par mngon par 'grub pa yin no /
yat tenāgninā na dahyante /
kāyaśabdavikārānurūpāṇīti /
kāyavikārānurūpāṇi arbudo nirbuda utpalaḥ padmo mahāpadmaś ceti nāmāni
lus dang sgrar 'gyur ba dang mthun pa dag yin zhes bya ba la lus 'gyur ba dang mthun ba ni chu bur can dang chu bur rdol ba dang autpal ltar gas pa dang padma ltar gas pa dang padma ltar cher gas pa dag ste /
arbudādyākārakāyatvāt tatratyānāṃ sattvānāṃ de na 'dug pa'i sems can rnams kyi lus chu bur can dang 'dra ba'i phyir ro /
śabdavikārānurūpāṇi aṭhaṭhaḥ hahavaḥ huhuva ity etāni nāmāni sgra 'gyur ba dang mthun pa ni so thams thams dang au chu zer ba dang kyi hud zer zhes bya ba de dag yin no /
ata eveti /
dhānyarāśivad adhoviśālatvāt /
bahir iti nāntargataḥ
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni 'bru'i phung po bzhin du zhabs rgya che ba'i phyir ro /
(III /
61-63) taijasaṃ sūryakāntātmakaṃ āpyaṃ candrakāntātmakaṃ /
yathāsaṃbhavam iti /
tadubhayamaṇḍalaṃ dṛṣṭyādīnāṃ deśakālāvasthāntarānurūpyeṇa anugrahārtham upaghātārthaṃ ca /
evam anyeṣv api yojyam iti /
kathaṃ /
yadā pūrvavidehe rātraḥ /
tadā jaṃbūdvīpe sūryāstaṃgamanam avaragodānīye madhyāhnaḥ uttarakurāv udaya ity evam anyatrāpi yojyaṃ /
prāvṛṇmāse dvitīye 'ntyanavamyām iti /
prāvṛṇmāsāś catvāraḥ śrāvaṇo yāvat kārttikaḥ
phyi rol /
zhes bya ba ni nang na yod pa ma yin pa'o /
me shel ni me shel gyi bdag nyid do /
chu shel ni chu shel gyi bdag nyid do /
ci rigs par zhes bya ba ni dkyil 'khor de gnyis yul dang dus kyi gnas skabs kyi khyad par dang mthun par mig la sos pa la phan 'dogs par byed pa dang gnod par byed pa yin no /
de bzhin du gzhan dag la yang sbyar bar bya'o zhes bya ba ji lta zhe na /
gang gi tshe shar gyi lus 'phags su ni nam phyed pa de'i tshe 'dzam bu'i gling du nyi ma nub po /
nub kyi ba lang spyod du nyi ma phyed do /
byang gi sgra mi snyan du nyi ma shar ro zhes bya ba de bzhin du gzhan dag la yang sbyar bar bya ba yin no /
dbyar gyi zla ba gnyis pa'i tha ma'i tshes dgu nas mtshan ring zhes bya ba ni dbyar gyi zla ba ni dbyar zla tha chungs nas ston zla tha chungs kyi bar bzhi yin la /
sarve ca māsāḥ kṛṣṇapakṣādyāḥ /
tatra bhādrapadaśuklapakṣanavamyāṃ rātrir vardhate
zla ba thams cad kyang mar gyi ngo bo snga ste de la dbyar zla tha chungs yar gyi ngo'i tshes dgu nas mtshan mo ring bar 'gyur ro /
hemantakānāṃ caturthe hīyate dgun rnams kyi ni bzhi pa la /
hemantīmāsāś catvāro mārgaśīrṣādyāḥ phālgunāntāḥ thung ngur 'gyur ro zhes bya ba ni dgun gyi zla ba ni ston zla tha chungs nya nas dpyid zla ra ba nya'i bar yin te /
tatra phālgunaśuklapakṣanavamyāṃ hīyate nilavaṃlavaṃla /
kāladhvanor atyantasaṃyoge dvitīyā /
(Abhidh-k-vy 328) aparapārśve chāyā patantī vikalaṃ maṇḍalaṃ darśayatīti /
tadyathā staṃbhe pradīpacchāyā patantī
de las dgun zla tha chungs yar gyi ngo'i tshes dgu nas mtshan mo thung ngur 'gyur ro /
pha rol ngos su grib ma 'bab pas dkyil 'khor ma rangs bar snang ngo zhes bya ba ni dper na ka ba la sgron ma'i grib ma bab pa ji lta ji ltar ka ba dang nye bar gyur pa de lta de ltar ka ba rang gi grib mas bsgribs par 'gyur te /
yathāyathā staṃbha āsanno bhavati /
tathātathā staṃbhaḥ svachāyayā chādyate /
dūre hi vartamāne pradīpe paripūrṇastaṃbho dṛśyate /
kiṃcid āsanne kiṃcit kṣīyate yāvad āsanne staṃbho naṣṭarūpo vartate /
tadvad etat /
vāhayogaḥ sa tādṛśa iti /
punas tiryag avanāmonnāmayogenādhobhāgaś candramaṇḍalasya kṣīyate /
ūrdhvaṃ vardhate ceti yogācārāḥ /
cāturmahārājakāyikā iti caturmahārājānāṃ kāyaḥ /
tatra bhavāś cāturmahārājakāyikāḥ /
sumerupariṣaṇḍādīnīti /
ādiśabdena yugaṃdharādīni /
(III /
64, 65) daśasāhasrikāntarā iti
sgron ma thag ring po na 'dug pa ni ka ba rangs par snang la /
chung [*cung] zad cig gis nye na ni chung zad 'bri bar 'gyur ba nas /
shin tu nye ba na ka ba de mi snang ba'i ngo bo'i bar du 'gyur ba de dang 'dra ste /
de lta bu de ni rgyu ba'i tshul yin no zhes bya ba ni rnal 'byor spyod pa pa rnams na re ngos bla 'og 'dzul ba'i tshul gyis zla ba'i dkyil 'khor gyi 'og rol gyi cha 'bri ba dang 'phel bar 'gyur ro zhes zer ro /
rgyal chen bzhi'i ris ba zhes bya ba ni rgyal po chen po bzhi'i ris ni tshogs so /
de na yod pa ni rgyal chen bzhi'i ris pa dag go /
ri rab kyi bang rim la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mu khyud 'dzin la sogs pa bsdu'o /
yojanadaśasahasrapramāṇāntarā ity arthaḥ /
ardham ākṣiptam iti
bar gyi thag ni stong phrag bcu /
zhes bya ba ni bar gyi thag dpag tshad khri'o zhes bya ba'i tha tshig go /
ardham avaṣṭabdhaṃ /
sadāmadā iti /
sadāmattā iti vaktavye ślokabandhānuguṇyena sadāmadā ity uktam arthaikatvāt
phyed man chad du phyin to zhes bya ba ni phyed khebs pa yin no /
rtag myos zhes bya ba ni rtag tu myos par gyur pa zhes brjod par bya ba yin pa las tshigs su bcad pa bsdebs pa dang mthun par rtag myos zhes bshad de don gcig pa'i phyir ro /
bzhi pa la ni /
caturthyāṃ catvāro mahārājānaḥ svayaṃ prativasantīti rgyal po chen po bzhi bdag nyid /
ces bya ba ni shar gyi phyogs cha na ni yul 'khor srung ngo /
lho phyogs na ni 'phags skyes po'o /
dhṛtarāṣṭraḥ pūrvadigbhāge /
virūḍhako dakṣiṇe /
virūpakṣaḥ paścime /
vaiśramaṇa uttarasminn ity anukramo 'vagantavyaḥ /
cāturmahārājikā devā ity uktam iti /
yasmāc caturthyāṃ pariṣaṇḍāyāṃ catvāro mahārājānaḥ svayaṃ prativasaṃti
nub kyi phyogs na ni spyan mi bzang ngo /
byang phyogs na ni rnam thos kyi bu'o zhes bya bar go rims khong du chud par bya'o /
rgyal chen bzhi'i lha rnams zhes bshad do zhes bya ba ni gang gi phyir bang rim bzhi pa na rgyal po chen po bzhi'i bdag nyid gnas pa de'i phyir rgyal chen bzhi'i lha rnams zhes bshad do /
ata evam uktaṃ mahārājikā devā iti /
mahārājeṣu bhavā iti kṛtvā mahiṣṭho mahattamaḥ /
(III /
66-69) sa viṃśatisahasradig iti /
yady evaṃ katham idam uktaṃ /
samocchrāyaghanāś ca ta
rgyal po chen po bzhi dag yod pa'i phyir ro /
thams cad pas che ba yin zhes bya ba ni rab tu mang ba'o /
de ni ngos la nyi khri'o /
zhes bya ba gal te de lta yin na ji ltar /
de dag rngams su'ang 'phang dang mnyam /
iti /
madhyabhāgam evābhisamīkṣyaivam uktam iti teṣām abhiprāyaḥ
zhes bya ba 'di bshad ce na /
de dag gi bsam pa ni rked kyi cha kho na la btags nas de skad du bshad par zad do snyam pa yin no /
adhyardham iti /
adhikam ardham asminn iti adhyardhaṃ
phyed dang gnyis zhes bya ba ni /
'di la phyed lhag par yod pas na phyed dang gnyis so /
adhyardhaṃ yojanam asyety /
adhyardhayojanaṃ /
samucchrāyeṇeti adhyāhāryaṃ /
dhātuśatena raṃgaśatena
yang na 'di la dpag tshad phyed dang gnyis yod pas na dpag tshad phyed dang gnyis pa ste /
'phang du zhes bya ba tshig khong nas drang ngo /
tshon brgyas zhes bya ba ni tshon rtsi sna brgyas so /
nānāratnasthānavidhānasaṃpadeti /
nānāratnavidhānasampadā nānāsthānavidhānasampadā ca /
sarvānyabhavanānāṃ śriyas tāsāṃ mahimāno mahattvāni
rin po che dang gnas rnam pa du ma phun sum tshogs pa zhes bya ba ni rin po che rnam pa du ma phun sum tshogs pa dang gnas rnam pa du ma phun sum tshogs pa'o /
gnas gzhan thams cad kyi dpal dag ste /
hrepaṇo lajjano lajjājanaka ity arthaḥ /
dairghyeṇārdhatṛtīyaṃ yojanaśataṃ pārśvam iti /
ekaṃ pārśvam etatpramāṇaṃ /
yāvac caturtham apy etatpramāṇam iti /
subhūmīnīti /
śobhanā bhūmaya eṣām iti
de dag gi che ba'i bdag nyid ni che ba nyid dag go /
de rnams ngo tsha bar byed pa ni ngo tsha ba ste ngo tsha bskyed pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
ngos kyi srid du dpag tshad nyis brgya lnga bcu pa zhes bya ba 'di ni ngos gcig gi tshad yin te bzhi pa'i bar du yang tshad ni 'di yin no /
subhūmīni krīḍāsthānāni /
(Abhidh-k-vy 329) /
caturdiśam iti /
catasro diśo 'syeti /
caturdiśaṃ kriyāviśeṣaṇaṃ /
bhāgurimatena dikchabdo 'kāranto bhavati
phyogs bzhi zhes bya ba ni 'di la phyogs bzhi yod pa na phyogs bzhi'o /
sa gzhi bzang zhes bya ba ni 'di dag la sa gzhi mdzes pa yod pas na lha rnams kyi rtse ba'i gnas sa gzhi bzang po dag yin no /
viṃśatiyojanāny atikramya kṛīḍāsthānāni bhavantīti /
viṃśatiyojanāny antaritānīty ucyate /
trāyastriṃśānām iti /
trayastriṃśās teṣu bhavās trāyastriṃśāḥ
dpag tshad nyi shu 'das nas rtse ba'i gnas yod pas na dpag tshad nyi shus bcad pa na zhes bya'o /
sum cu rtsa gsum pa zhes bya ba ni de dag na sum cu rtsa gsum yod pas ni sum cu rtsa gsum pa rnams so /
teṣāṃ /
kāmaratiprakarṣālayaḥ kāmarativiśeṣasthānaṃ /
vṛkṣānatikramaṃ saṃdhāyoktam iti /
taṃ kovidāravṛkṣam anatikramya sa gandho vartate
de dag ni 'dod pa'i dga' ba'i mchog gi gnas ni 'dod pa'i dga' ba khyad par can gyi gnas so /
shing las mi 'da' ba las dgongs te gsungs so zhes bya ba ni dri de shing sa brtol de las mi 'da' bar 'dug ste /
tasya paṃcāśadyojanāni śākhāpattrapalāśam iti evaṃ vṛkṣānatikramaṃ saṃdhāyoktaṃ paṃcāśadyojanāni prativātaṃ gandho vātīti de'i yal ga dang 'dab ma dang lo ma ni dpag tshad lnga bcur khyab par gnas la /
shing de lta bu las mi 'da' ba las dgongs nas rdzi phyogs ma yin par ni dpag tshad lnga bcur ldang ngo zhes gsungs par zad do /
atrottaram āhuḥ /
na hi nāma prativātaṃ vāto bhavati /
yatraivotpadyate /
tatraiva dhvansyate /
na deśāntare saṃtānaṃ saṃtanoti
'dir lan du de rdzi phyogs ma yin par 'gro ba ni ma yin zhes bya ba smos te /
gang du 'byung ba de kho nar 'jig par 'gyur /
yul gzhan du rgyun gyi rgyun 'chags par mi 'gyur na /
uktaṃ ca paṃcāśadyojanāni prativātam iti /
tasmād asamādhir eṣaḥ
rdzi phyogs ma yin par ni dpag tshad lnga bcur ldang ngo zhes kyang ci'i phyir bshad de de lta bas na 'di ni lan du mi rung ngo /
tasmāt samādhyantaram idam āha /
tasyaiva tv iti vistaraḥ /
kiṃ punaḥ kāraṇaṃ yojanaśatam atra vātaṃ gaṃdho vāti prativātaṃ tu paṃcāśat /
na tataḥ pareṇeti ata āha /
mandataratamasamāraṃbhāt tv iti vistaraḥ /
mṛdumārutapratibadhyamānatayā mandataratamasamāraṃbhaḥ /
tataś ca sa gandhasaṃtāna āśv eva samucchidyate
de'i phyir lan gzhan de nyid kyi zhes bya ba 'di rgyas par smos so /
yang ci'i phyir rdzi phyogs ni dpag tshad brgyar ngad ldang la rdzi phyogs ma yin par ni lnga bcur ldang gi de phan chad du ma yin zhe na /
de'i phyir rgyun chung ba dang ches chung ba dang ches shin tu chung bar 'gyur ba'i phyir zhes bya ba rgyas par smos te /
rlung chung ngus bkag pa'i phyir chung ba dang ches chung ba dang ches shin tu chung bar 'gyur ro /
des ni dri'i rgyun de myur ba kho nar kun du 'chad par 'gyur te /
ataḥ kāraṇāt na tathā viprakṛṣṭam adhvānaṃ yojanaśatapramāṇaṃ prasarpatīti /
utāho vāyur adhivāsito jāyata iti /
yathā tileṣu puṣpagaṃdhād gandhāntaram utpadyate 'nyad eva na sa pauṣpo gandha ity āha
rgyu de'i phyir de bzhin du lam ring po dpag tshad brgya'i bar du mi 'gro'o /
'on te rlung la bsgos nas kyang skye zhes bya ba ni ji ltar til dag la yod pa'i me tog gi dri las dri gzhan 'byung ba de dag kho na yin gyi /
me tog gi dri ma yin pa lta bu yin pa zhig gam zhes bya ba yin no /
yadi paṃcāśadyojanaṃ prativātagandho vāti smras pa gal te dri de rdzi phyogs ma yin par dpag tshad lnga bcur ngad ldang na /
yat tarhi bhagavatoktaṃ /
na puṣpagandhaḥ prativātam etīti /
vistaraḥ /
mauliko gandho mustādiḥ /
kṛtyākṛtyaṃ samarthayanta iti /
kāryākāryaṃ saṃpratīcchanti saṃpradhārayantīty arthaḥ /
(III /
70ab) samāsena yeṣāṃ bhājanaṃ prajñāyata iti /
bhājanaṃ sthānaṃ /
vistareṇānye 'pi devāḥ krīḍāpramoṣakaprahāsakādayaḥ santīti /
ataḥ samāsenoktaṃ
'o na bcom ldan 'das kyis /
me tog dri ni rdzi phyogs min mi 'gro /
zhes gang rgyas par gsungs pa ji ltar drang /
rtsa ba'i dri ni gla sgang la sogs pa'i'o /
bya ba dang bya ba ma yin pa 'gro bar byed pa zhes bya ba ni bya ba dang bya ba ma yin pa la gtod par byed pa ste /
'jug par byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
gang dag gi snod mngon pa'i mdor bsdu na zhes bya ba la /
snod ni gnas te rtsed mos dran rlag pa dang rab tu rgod pa la sogs pa lha gzhan yang phal mo che zhig yod pas 'di ni mdor bshad pa yin no /
(III /
70cd) dvaṃdvena yāvad īkṣitena maithunam eṣām iti
'di dag la gnyis kyis gnyis nas bltas pa'i bar gyi 'khrig pa yod pas na /
gnyis gnyis 'khyud dang lag bcangs dang /
dvaṃdvāliṃganapāṇyāptihasitekṣitamaithunāḥ /
saṛveṣāṃ samāpattyeti /
ṣaṇṇām api kāmabhujāṃ dvaṃdvasamāpattyā paridāhavigamaḥ /
kālaparimāṇaṃ tu prajñaptāv uktam iti
dgod dang bltas pas 'khrig pa yin no /
thams cad kyang gnyis kyis gnyis sprod pas yin no zhes bya ba ni bye brag tu smra ba rnams na re 'dod pa na spyod pa'i lha drug car yang gnyis kyis gnyis sprod pas gdung ba dang 'bral lo /
yāvatā kālena dvaṃdvāliṃganapāṇyāptihasitekṣitāni bhavaṃti /
tāvatā kālena eṣāṃ bhūmisambandhavāsināṃ yāmatuṣitanirmāṇaratiparanirmitavaśavartināṃ yathākramaṃ dvaṃdvasamāpattir (Abhidh-k-vy 330) iti vaibhāṣikāḥ /
yāvadyāvad iti vistaraḥ /
yāvadyāvat pareṇa paratareṇa viṣayāṇāṃ tīvrataratvāt rāgo 'pi tīvrataraḥ
brtags pa las bshad pa ni dus kyi tshad yin zhes bya ba ni dus ji srid kyis gnyis kyis gnyis dang 'khyud pa dang lag bcangs dang dgod pa dang bltas pa dag yin pa'i dus de srid kyis go rims bzhin du sa dang 'brel bar gnas pa dang 'thab bral ba dang dga' ldan pa dang 'phrul dga' ba dang gzhan 'phrul dbang byed pa rnams kyis gnyis kyis gnyis sprod pa yin no zhes zer ro /
ji tsam ji tsam du zhes rgyas par 'byung ba ni ji tsam ji tsam du gong nas gong du yul rnams ches shas che ba de tsam de tsam du 'dod chags te 'khrig pa'i dus kyang ches shas che'o snyam du bsams pa yin no /
tāvattāvan maithunakāra ity abhiprāyaḥ /
(III /
71cd) te punaś catvāro devanikāyā iti /
cāturmahārājakāyikā yāvat tuṣitāḥ /
yathotpannaparibhogaḥ sa eṣām astīti yathotpannaparibhoginaḥ /
tadbhāvaḥ
de dag kyang lha'i ris bzhi rnams so zhes bya ba ni rgyal chen bzhi'i ris pa nas dga' ldan pa'i bar ro /
'di dag la ji ltar byung ba yongs su longs spyod pa de yod pas ji ltar byung ba la yongs su longs spyod pa'o /
de'i ngo bo nyid de de'i phyir ro /
tasmāt /
yathecchayātmanirmitaṃ /
tasya paribhogaḥ /
pūrvavat /
yathecchātmaparanirmitaparibhogitvād iti /
ātmanā pareṇa ca nirmite
ji ltar 'dod pa bzhin bdag nyid kyis sprul pa la yongs su longs spyod pa yang snga ma bzhin no /
ji ltar 'dod pa bzhin bdag dang gzhan gyis sprul pa yongs su longs spyod pa'i phyir zhes bya ba ni bdag nyid dang gzhan gyis sprul pa ni bdag dang gzhan gyis sprul pa'o /
yathecchayātmaparanirmite /
tayoḥ paribhogaḥ pūrvavat /
yathecchaparanirmitaparibhogitvād iti kecit paṭhanti
de dag la yongs su longs spyod pa ste snga ma bzhin no /
kha cig ni ji ltar 'dod pa bzhin gzhan gyis sprul pa la yongs su longs spyod pa'i phyir ro zhes bya ba 'don to /
tatra pāṭhe evaṃ vigrahaḥ /
paranirmitaṃ yathecchaṃ paranirmitaṃ
'don pa de la ni 'di ltar tshig rnam par sbyar bar bya ste /
gzhan gyis sprul pa ni ji ltar 'dod pa bzhin gzhan gyis sprul pa'o /
tasya paribhoga iti /
pūrvavat /
nirmāṇaratīnāṃ paranirmitāṃ kāmān paribhoktuṃ na samṛdhyati
de la yongs su longs spyod pa ste snga ma bzhin no /
'phrul dga' ba rnams ni gzhan gyis sprul pa'i 'dod pa dag la yongs su longs spyod pa 'byor par mi 'gyur te /
tad evaṃ paranirmitavaśavartināṃ nirmāṇaratibhyo viśeṣaḥ pradarśito bhavati /
bāhyarūpādiviṣayanirmāṇaṃ cātra veditavyaṃ
de ltar na 'phrul dga' ba rnams las gzhan 'phrul dbang byed pa rnams khyad par du rab tu bstan pa yin no /
'dir sprul pa ni gzugs la sogs pa phyi yul yin par rig par bya'o /
vivekajena prathamadhyānabhūmikena /
akuśalaviviktatvāt /
samādhijena ca dvitīyadhyānabhūmikena
dben pa las skyes pa ni bsam gtan dang po'i sa pa ste /
mi dge ba las dben pa'i phyir ro /
ting nge 'dzin las skyes pa ni bsam gtan gnyis pa'i sa pa ste /
vitarkavicāravigamāt /
prītisukheneti /
prītilakṣaṇena sukhena /
niḥprītikena ca sukhena
rtog pa dang dpyod pa dang bral ba'i phyir ro /
dga' ba'i bde ba ni dga' ba'i mtshan nyid kyi bde ba'o /
saumanasyavigamāt /
sukhaṃ viharanta iti
dga' ba med pa'i bde ba ni yid bde ba dang bral ba'i phyir ro /
sukham iti kriyāviśeṣaṇaṃ /
sukhopapattitvaṃ vicāryam iti /
sukhābhāvān na dhyānāntaraṃ sukhopapattir iti śakyaṃ vaktuṃ
bde bar gnas pa zhes bya ba la bde ba zhes bya ba ni bya ba'i khyad par yin no /
bde ba skye ba nyid dpyad par bya'o zhes bya ba ni bsam gtan khyad par can ni bde ba med pa'i phyir bde ba skye ba yin no zhes brjod par ni mi nus kyi /
kuśalavipākatvena sukhakalpatvāt sukhopapattir iti na śakyaṃ vyavasthāpayituṃ dge ba'i rnam par smin pa nyid yin pas bde ba dang 'dra ba'i phyir bde ba skye ba'o zhes bya ba rnam par gzhag par ni nus so /
caturthe 'pi dhyāne sukhopapattiprasaṃga iti cet gal te bsam gtan bzhi pa yang bde ba skye ba yin par thal bar 'gyur ro zhe na /
ma yin te /
na /
tasyāṃ bhūmau sukhābhāvāt
sa de na bde ba med pa'i phyir ro /
tasmād vicāryaṃ saṃpradhāryam etad iti bhāvaḥ /
(III /
72cd) evaṃ śeṣā iti /
ṛddhyā vā yāmās tuṣitāṃ gaccheyuḥ /
yadi ṛddhimatā nīyeran
de lta bas na 'di ni dpyad par bya ba yin no snyam du bsams pa yin no /
lhag ma rnams kyang de dang 'dra'o zhes bya ba ni rdzu 'phrul gyis sam /
gzhan la brten nas 'thab bral ba rnams dga' ldan pa'i nang dag tu 'gro bar 'gyur te /
gal te rdzu 'phrul dang ldan pa'am /
devena vā tatratyena /
samānabhūmikās tu cāturmahārājakāyikāḥ trayastriṃśāṃ gacchanti /
āgataṃ tūrdhvopapannaṃ paśyed iti
de na gnas pa'i lhas khrid na'o /
sa mtshungs pa dag ni rgyal chen bzhi pa rnams sum cu rtsa gsum pa'i nang dag tu 'gro'o /
gong du skyes pa 'ongs pa mthong bar 'gyur gyi zhes bya ba ni sa mtshungs pa ba yin gyi /
samānabhūmikaṃ nordhvabhūmikam iti /
prathamadhyānopapanno na dvitīyadhyānopapannam ityādi /
tadicchayeti /
ūrdhvopapanecchayā /
ihatyam iveti /
ihabhava ihatyaḥ /
adhobhūmika ity arthaḥ
sa gong ma pa ni ma yin te /
bsam gtan dang por skyes pa yang ma yin la bsam gtan gnyis par skyes pa yang ma yin no zhes bya ba la sogs pa yin no /
de'i 'dod pas zhes bya ba ni gong du skyes pa'i 'dod pas so /
'di na 'khod pa zhes bya ba ni 'dug pas na 'di na 'khod pa'o /
sa gong ma pa zhes pa'i tha tshig ste /
ihatyam iva paśyed iti nikāyāntarīyāḥ sde pa gzhan dag na re 'di na 'khod pa bzhin du mthong bar 'gyur ro zhes zer ro /
yathā spraṣṭavyam ity udāharaṇamātram etat reg bya reg par mi 'gyur ba bzhin no zhes bya ba 'di ni dper brjod pa tsam du zad pa ste /
yathā śabda ity etad api gamyeta sgra ji lta ba bzhin no zhes bya ba 'di yang shes par bya'o /
caturṇāṃ kāmāvacarāṇāṃ yāmādisthānānāṃ /
dviguṇottaram iti /
yāmasthānād dviguṇaṃ tuṣitasthānam ityādi
'thab bral ba la sogs pa 'dod pa na spyod pa bzhi'i gnas kyang gong ma nyis 'gyur ro zhes bya ba ni dga' ldan gyi gnas ni 'thab bral ba'i gnas kyi nyis 'gyur ro zhes bya ba la sogs pa yin no /
caturthaṃ tv aparimāṇam iti /
tārakāvat atalavāṭakapratibaddhavimānatvāt aparimāṇatvasaṃbhava ity abhiprāyaḥ
bzhi pa ni tshad med do zhes bya ba na gzhal med khang skar ma bzhin du 'og gzhi dang mi ldan pa'i phyir tshad med pa nyid srid do snyam du bsams pa yin no /
(III /
73, 74) sahasraṃ brahmalokānām iti /
brahmakāyikabrahmapurohitamahābrahmaṇām ity arthaḥ
tshangs pa'i 'jig rten stong zhes bya ba ni tshangs ris pa dang tshangs pa'i mdun na 'don dang tshangs chen pa rnams zhes bya ba'i tha tshig ste /
loke tathā pratītatvāt 'jig rten na de ltar grags pa'i phyir ro /
(Abhidh-k-vy 331) /
cūlika iti /
mahato lokadhātoś cūḍābhūtatvāt cūlika ity ucyate /
saṃbhavo hi vivarta iti /
vividhavartanaṃ vivartaḥ /
vividhā vā vartante 'sminn iti vivartaḥ /
saṃvartanaṃ saṃvartaḥ /
samvartante vāsminn iti saṃvartaḥ /
tasmiṃ hi kāle sattvā ekasmin dhyāne dvitīye tṛtīye caturthe vā saṃvartante saṃgacchanta iti
spyi phud ces bya ba ni stong chen po'i 'jig rten gyi khams kyi spyi phud lta bu yin pa'i phyir spyi phud ces bya'o /
'byung ba ni 'chags pa yin no zhes bya ba ni sna tshogs su 'byung bas na 'chags pa'o /
yang na 'di la sna tshogs su 'byung ba yod pas na 'chags pa yin no /
kun du 'jig pas na 'jig pa'o /
yang na 'di la kun du 'jig pa yod pas na 'jig pa ste /
de'i dus na sems can rnams bsam gtan gnyis pa'am /
gsum pa'am /
vivartate ca saṃvṛtta āste saṃvartate samam iti uttaratra vyākhyāsyāmaḥ /
(III /
75-77ab) jāmbūdvīpāḥ pramāṇena catuḥsārdhatrihastakā iti /
sārdhatrihastapramāṇaśarīrāḥ /
kecit tu caturhastapramāṇaśarīrāḥ /
pūrvagodottarāhvayā iti /
pūrvo goda uttara iti cāhvaya eṣāṃ /
te /
pūrvagodottarāhvayāḥ /
teṣāṃ yathāsaṃkhyaṃ aṣṭahastapramāṇāḥ pūrvavidehakāḥ ṣoḍaśahastapramāṇāḥ godānīyāḥ dvātriṃśaddhastapramāṇakā auttarakauravā iti
bzhi pa gcig tu 'jig par 'gyur ro /
'gro bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
'og nas /
'chags pa dang ni 'jig pa dang /
zhig nas 'dug pa dag mnyam mo /
zhes bshad par bya'o /
'dzam bu'i gling pa rnams kyi tshad /
khru bzhi pa dang phyed dang bzhi /
zhes bya ba ni khru phyed dang bzhi pa dag yin te /
kha gcig ni lus kyi tshad khru bzhi pa dag kyang yin no /
shar dang ba lang spyod dang ni /
byang zhes bya ba 'di dag la /
shar dang ba lang spyod dang byang /
zhes bya ba yod pas ni de dag ni /
shar dang ba lang spyod dang ni /
byang zhes bya ba yin no /
de dag ni grangs bzhin du shar gyi lus 'phags pa rnams ni tshad khru brgyad do /
ba lang spyod pa rnams ni tshad khru ba cu drug go /
byang gi sgra mi snyan pa rnams ni tshad khru sum cu rtsa gnyis so /
pādavṛddhyeti vistaraḥ /
yāvat sārdhakrośa iti vakṣyamāṇatvāt pāda iti krośasyeti gamyate /
krośacaturthabhāgamātraṃ ca śarīraṃ cāturmahārājakāyikānāṃ
bzhi cha nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
rgyang grangs dag phyed dang gnyis kyi bar du zhes 'byung ba'i phyir bzhi cha zhes bya ba ni rgyang grags kyi zhes bya bar mngon te; rgyal chen bzhi pa rnams kyi lus ni rgyang grags kyi bzhi cha tsam mo /
dvipādamātraṃ trāyastriṃśānāṃ yāvad adhyardhakrośamātraṃ paranirmitavaśavartināṃ /
yojanatrayeṇa hīnaṃ dviguṇam iti
sum cu rtsa gsum pa rnams kyi ni bzhi cha gnyis tsam pa yin pa nas gzhan 'phrul dbang byed pa rnams kyi ni rgyang grags gcig dang bzhi cha gcig tsam gyi bar du yin no /
dviguṇaṃ kṛtvā tṛīṇi yojanāny apaneyāni /
paṃcaviṃśayojanaśatam anabhrakāṇāṃ śarīrapraṃāṇam iti /
puṇyaprasavānām iti /
puṇyaprasavānām ardhatṛtīyaṃ yojanaśataṃ śarīrapramāṇaṃ /
bṛhatphalānāṃ paṃcayojanaśatānīti gaṇayitavyaṃ
nyis 'gyur du bsgyur nas de las dpag tshad gsum phri na zhes bya ba ni sprin med pa rnams kyi lus kyi tshad ni nyis 'gyur du bsgyur ba byas nas dpag tshad gsum por na dpag tshad brgya nyi shu rtsa lnga'o /
bsod nams skyes pa la sogs pa zhes bya ba ni bsod nams skyes pa rnams kyi lus kyi tshad ni dpag tshad nyis brgya lnga bcu'o /
'bras bu che ba rnams kyi ni dpag tshad lnga brgya'o zhes bya bar brtsi bar bya ba yin no /
(III /
77cd-80) kumudapadmavad iti /
yatheha kumudāni ahani saṃkucanti rātrau vikasanti /
padmāni tu viparyayeṇa /
tathā tatra keṣāṃcid eva puṣpāṇāṃ saṃkocād ahani ca vikāsād ahorātravyavasthānaṃ /
śakunīnāṃ ca kūjanākūjanāt
ku mu da dang padma bzhin /
zhes bya ba ni ji ltar 'di ni me tog kun mu da dag nyin par ni kha 'dzums shing mtshan mo na kha 'bye la padma de las bzlog pa dag yin pa ltar de na me tog kha cig kha 'dzums shing kha 'bye ba'i sgo nas nyin mtshan rnam par gzhag pa yin no /
bya rnams skad 'byin pa dang skad mi 'byin pa zhes bya ba ni skad mi 'byin pas na mtshan mo yin la skad 'byin pas ni nyin mo yin pa'am /
akūjanād rātriḥ kūjanāt prabhātaṃ /
viparyayeṇa vā yathāśakunijāti /
middhāpagamopagamāc ca /
middhopagamād rātriḥ prajñāyate /
middhāpagamāt prabhātam iti
yang na bzlog ste bya'i rigs ji lta ba bzhin no /
gnyid sangs pa dang bro ba las /
zhes bya ba ni gnyid bro ba las mtshan mo yin par mngon la /
gnyid sangs pa las nyin mo yin par mngon no /
adhikādhikam iti /
viṃśatir adhikaṃ /
adhikaṃ bhavatīty arthaḥ
lhag pa lhag pa yin zhes bya ba ni lhag pa ni nyi khris lhag pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
tenāha /
evam teṣāṃ yathākramaṃ catvāriṃśat ṣaṣṭir aśītiḥ kalpasahasrāṇy āyuḥpramāṇam iti
de nyid kyi phyir /
de ltar na de dag gi tshe'i tshad ni go rims bzhin du bskal pa bzhi khri dang drug khri dang brgyad khri yin no zhes bya ba smos te /
rnam shes mtha' yas skye mched na ni bzhi khri'o /
vijñānānaṃtyāyatane (Abhidh-k-vy 332) catvāriṃśat /
ākiṃcanyāyatane ṣaṣṭiḥ /
bhavagre 'śītir iti
ci yang med pa'i skye mched na ni drug khri'o /
srid pa'i rtse mo na ni brgyad khri'o zhes bya ba yin no /
tasmād adho mahākalpasyārdham iti vistaraḥ /
aśītir antarakalpā mahākalpaḥ
de'i 'og ma ni bskal pa chen po'i phyed la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bar gyi bskal ba brgyad cu la bskal pa chen po'o /
tasyārdhaṃ catvāriṃśad antarakalpāḥ de'i phyed ni bar gyi bskal pa bzhi bcu ste /
tasya mahākalpārdhasya kalpīkṛtasya yad ardhaṃ viṃśatir antarakalpāḥ /
tad brahmakāyikānāṃ āyuḥpramāṇaṃ
bskal pa chen po'i phyed la bskal par byas pa de'i phyed po bar gyi bskal ba nyi shu gang yin pa de ni tshangs ris pa rnams kyi tshe'i tshad yin no /
yat tadardhakalpīkṛtaṃ catvāriṃśad antarakalpāḥ /
tad brahmapurohitānām āyuḥpramāṇaṃ
de'i phyed la bskal par byas pa bar gyi bskal pa bzhi bcu gang yin pa de ni tshangs pa'i mdun na 'don pa rnams kyi tshe'i tshad yin no /
tad evam ātmīyārdhaṃ mahābrahmaṇa āyuḥpramāṇaṃ de dang de lta bu'i bdag nyid kyi phyed ni tshangs chen gyi tshe'i tshad yin no /
sa hy adhyardhaḥ kalpa ity ucyate ṣaṣṭyantarakalpasaṃkhyā /
mahābrahmādīnām iti /
ādiśabdena brahmapurohitānāṃ brahmakāyikānāṃ ca prātilomyena grahaṇaṃ
de ni bskal pa phyed dang gnyis so zhes bya ba ste /
grangs bar gyi bskal pa drug cu'o /
tshangs chen la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni bzlog ste tshangs pa'i mdun na 'don rnams dang tshangs ris pa rnams bsdu'o /
ardham adhas tata iti parīttābhād devanikāyād iti nirdeśāpekṣaṇāt de'i 'og ma phyed yin no zhes bya ba ni lha'i ris 'od chung nas bzung zhes bstan pa la ltos pa'i phyir ro /
(III /
81-83) teṣām āyuḥpramāṇam uktam iti /
teṣāṃ mahābrahmaṇāṃ brahmapurohitānāṃ brahmakāyikānāṃ /
kāmadevāyuṣā tulyā iti vistaraḥ
de dag gi tshe'i tshad du bshad pa yin no zhes bya ba ni tshangs chen dang tshangs pa'i mdun na 'don dang tshangs ris pa de dag gi'o /
'dod lha'i tshe dang nyin zhag mnyam /
cāturmahārājakāyikānāṃ yad āyuḥpramāṇam uktaṃ /
sa saṃjīve ahorātraḥ
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rgyal chen ris bzhi pa rnams kyi tshe'i tshad du bshad pa gang yin pa de ni yang sos kyi nyin zhag gcig yin la /
evaṃ yāvad yat paranirmitavaśavartinām āyuḥpramāṇam uktaṃ de bzhin du gzhan 'phrul dbang byed pa rnams kyi tshe'i tshad du bshad pa gang yin pa de ni tsha ba'i nyin zhag gcig ces bya ba'i bar du yin no /
sa tapane ahorātraḥ /
kāmadevavad iti /
kāmadevānām iva /
kāmadevavat /
tatra tasyeveti vatiḥ /
tena yāvat dvādaśamāsakeneti tena tatratyenāhorātreṇa teṣāṃ triṃśadrātrakeṇa māsena dvādśamāsakena samvatsareṇa tatratyāni divyāni paṃca varṣaśatāny āyur ityādi /
evam anyeṣv api yathāyogaṃ yojyam iti /
yad yāmānām āyuḥpramāṇaṃ /
tat saṃghāte mahānarake ekaṃ rātriṃdivam /
tena rātridivena tasmin varṣasahasradvayam āyuḥpramāṇaṃ /
evam anyeṣv api yathāyogaṃ yojyaṃ /
aṣṭāv ime bhikṣava iti /
aṣṭāv ime bhikṣavaḥ nāgā mahānāgāḥ kalpasthā dharaṇiṃdharāḥ apratyuddhāryāḥ suparṇinaḥ pakṣirājasya devāsuram api saṃgrāmam anubhavanty api pratyanubhavanty api /
te punaḥ katame /
tadyathā nando nāgarājaḥ upanando nāgarājaḥ aśvatarī nāgarājaḥ mucilindo nāgarājaḥ manasvī nāgarājaḥ dhṛtarāṣṭro nāgarājo mahākālo nāgarāja elapattro nāgarāja iti /
cūlikābaddha iti śikhābaddhaḥ /
(III /
84ab) ekajātipratibaddhasyeti /
ekajanmapratibadhabuddhatvasya /
caramabhavikasyeti antyajanmanaḥ, yena tasminn eva janmani arhattvaṃ sākṣāt (Abhidh-k-vy 333) kartavyam /
tasya nāsty antareṇa kālakriyā yāvad arhattvaṃ na prāpnoti /
śraddhānusāridharmānusāriṇoḥ nāsty antareṇa kālakriyā yāvac chraddhādhimuktadṛṣṭiprāptau na bhavataḥ
'dod pa'i lha dang 'dra ba yin /
zhes bya ba ni 'dod pa'i lha rnams kyi dang 'dra bas 'dod pa'i lha dang 'dra ba yin no /
des na zla ba bcu gnyis pa'i los /
de ni yod pa'i lo lnga brgya /
zhes bya ba'i bar du yin no zhes bya ba ni de dag gi tshe'i tshad de na yod pa'i nyin zhag des ni nyin zhag sum cu la zla ba /
zla ba bcu gnyis la lor brtsis pas de na yod pa'i lo lnga brgya thub po zhes bya ba la sogs pa yin no /
de bzhin du gzhan dag la yang ci rigs par sbyar bar bya'o zhes bya ba ni 'thab bral ba rnams kyi tshe'i tshad gang yin pa de ni sems can dmyal ba chen po bsdus 'joms kyi nyin zhag gcig yin la /
nyin zhag des na tshe'i tshad ni lo nyis stong yin no zhes bya ba lta bur gzhan dag la yang ci rigs par sbyar bar bya ba yin no /
dge slong dag klu brgyad po 'di dag ni zhes bya ba ni /
dge slong dag klu brgyad po 'di dag ni klu chen po ste /
bskal bar gnas pas 'dzin pa /
bya'i rgyal po nam mkha' lding gis mi phyin pa /
lha dang lha ma yin gyi gyul la yang nyams su myong zhing so sor nyams su myong ba yin no /
de dag kyang gang zhe na /
'di lta ste /
klu'i rgyal po dga' bo dang klu'i rgyal po nye dga' bo dang klu'i rgyal po rta mgo dang klu'i rgyal po btang bzung dang klu'i rgyal po yid las byung dang klu'i rgyal po yul 'khor srung dang klu'i rgyal po nag po chen po dang klu'i rgyal po ae la'i 'dab po zhes 'byung ba yin no /
phyur bur bkar zhes bya ba ni sbyur ba'o /
skye ba gcig gis thogs pa zhes bya ba ni sangs rgyas nyid du tshe gcig gis thogs pa'o /
srid pa tha ma zhes bya ba ni tshe tha ma pa ste /
gang gis na tshe de nyid la dgra bcom pa nyid mngon sum du byed par 'gyur ba'o /
de ni ji srid dgra bcom pa ma thob kyi bar du bar ma dor 'chi ba med do /
dad pas rjes su 'brang ba dang chos kyi rjes su 'brang ba dag kyang ji srid dad pas mos pa dang mthong bas thob pa dag thob par ma gyur gyi bar du bar ma dor 'chi ba med do /
tadgarbhayor iti /
bodhisattvacakravartigarbhayoḥ /
tanmātror nāsty antareṇa kālakriyā yāvan na tau jāyete
de dag lhums na yod pa zhes bya ba ni byang chub sems dpa' dang 'khor los sgyur ba lhums na yod pa ste /
de dag gi yum ni ji srid de gnyis ma bltams kyi bar du bar ma dor 'chi ba med do /
evamādīnām iti /
ādiśabdena nirodhāsaṃjñisamāpattisamāpannānāṃ maitryādisamāpannānāṃ ca nāsty antareṇa kālakriyā yāvat tasmāt samādher na vyuttiṣṭhante
de lta bu la sogs pa'o zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni 'gog pa dang 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa la snyoms par zhugs pa rnams dang byams pa la sogs pa la snyoms par zhugs pa rnams ji srid ting nge 'dzin de dag las ma langs kyi bar du bar ma dor 'chi ba med pa bsdu'o /
(III /
85, 86) caturviṃśatir aṃgulyo hasta iti /
abhidharmavacanakāle yaḥ puruṣahastaḥ /
sa grahītavyaḥ /
yena cāturdvīpakādiparimāṇavyavasthānaṃ /
(III /
87, 88) hemantānām iti
sor ni nyi shu bzhi la khru /
zhes bya ba ni chos mngon pa bshad pa'i dus tsam gyi mi khru gang gis gling bzhi pa la sogs pa'i tshad rnam par gzhag pa gang yin pa de gzung bar bya'o /
yathā varṣā ity ekasminn apy arthe bahuvacanaṃ prasiddhaṃ /
evaṃ hemantā grīṣmā iti draṣṭavyaṃ
dgun rnams kyi zhes bya ba ni dper na dbyar rnams zhes bya ba don gcig la yang mang po'i tshig grags pa ltar dgun rnams dang dpyid rnams zhes bya ba yang de dang 'dra bar blta bar bya'o /
pravacane traya eva rtavo na yathā loke ṣaḍ iti gsung rab las ni dus gsum kho na yin gyi /
'jig rten pa'i lta bur drug ni ma yin te /
śiśiro hi śītasāmānyād dhemanta ity uktaḥ dgun stod ni grang bar 'dra ba'i phyir dgun du bshad do /
vasanto 'py uṣṇasāmānyād grīṣma ity uktaḥ sos ka ni tsha bar 'dra ba'i phyir dpyid du bshad do /
śarad api vṛṣṭisāmānyād varṣā ity ukteti ston smad ni char pa 'bab tu 'dra ba'i phyir dbyar du bshad de /
hemantagrīṣmavarṣāṇām iti /
sarvabauddhānāṃ hemantāḥ prathama ṛtuḥ /
grīṣmā dvitīyaḥ /
varṣās tṛtīyaḥ /
tatrādhikam ardham asyeti adhyardho māsaḥ /
tasminn /
adhyardhamāsi nirgate /
mārgaśīrṣe sapauṣardhe 'tikrānte
de ltar dgun dang dpyid dang dbyar /
zhes bya ba dag yin no /
sangs rgyas pa thams cad kyi dus dang po ni dgun dag yin no /
gnyis pa ni dpyid do /
gsum pa ni dbyar ro /
de la 'di la phyed lhag pa yod pas na zla ba phyed dang gnyis so /
phyed dang gnyis po de 'das nas te dgun zla ra ba dgun zla 'bring po phyed dang bcas par 'das nas lhag ma zla ba phyed ni lus pa na ste /
śeṣe 'rdhamāse /
pauṣasyardhe 'vaśiṣṭe kṛṣṇacaturdaśyām /
ūnarātro /
vidvadbhir bauddhair /
nipātyate tyajyate ity arthaḥ
dgun zla 'bring po phyed las pa na mar gyi ngo'i tshes bcu bzhi la mkhas pa sangs rgyas pa rnams kyis zhag mi thub pa ste zhag gi shol dor bar bya ba'o zhes bya ba'i tha tshig go /
cāturdaśiko 'tra bhikṣubhiḥ poṣadhaḥ kriyate 'dir ni dge sbyong rnams kyi bcu bzhi pa'i gso sbyong byed do /
evaṃ māghe phālgunārdhe 'tikrānte śeṣe 'rdhamāse phālgunāvaśiṣṭe punar apara ūnarātro nipātyate de bzhin du dgun zla tha chungs dpyid zla ra ba'i phyed dang bcas te 'das na dpyid zla ra ba'i phyed lus pa na yang zhag gi shol gzhan dor bar bya'o /
tathā grīṣmeṣu vaiśākhakṛṣṇacaturdaśyāṃ āṣāḍhacaturdaśyāṃ cāparāv ūnarātrau nipātyete de bzhin du dpyid dag la yang dpyid zla tha chungs mar gyi ngo'i tshes bcu bzhi dang dbyar zla 'bring po mar gyi ngo'i tshes bcu bzhi la yang zhag gi shol gzhan dag dor bar bya'o /
varṣeṣv api bhādrapadakṛṣṇacaturdaśyāṃ kārttikakṛṣṇacaturdaśyāṃ cāparāv ūnarātrau nipātyete /
(III /
89-92) gatisaṃvartanīti /
narakādyāḥ paṃca gatayo gatyekadeśe devagatau saṃvartante /
ekasthībhavantīty arthaḥ /
dhātusaṃvartanī ceti /
kāmadhātuḥ rūpadhātau saṃvartata iti /
sattvasaṃvartanīti /
yadā sattvā eva samvartante dhyāneṣv ekasthībhavanti /
na tu tāvad bhājanāni saṃvartante
dbyar dag na yang ston zla ra ba mar gyi ngo'i tshes bcu bzhi dang ston zla tha chungs mar gyi ngo'i tshes bcu bzhi la gzhag gi shol gzhan dag dor bar bya'o /
'gro ba 'jig pa zhes bya ba ni dmyal ba la sogs pa'i 'gro ba lnga 'gro ba'i phyogs gcig pa lha'i 'gro bar 'jig pa ste /
gcig tu 'du bar 'gyur ba zhes bya ba'i tha tshig go /
khams 'jig pa zhes bya ba ni 'dod pa'i khams dang gzugs kyi khams dag 'jig pa'o /
sems can 'jig pa zhes bya ba ni gang gi tshe sems can dag kho na 'jig cing bsam gtan dag tu gcig tu 'du bar 'gyur ba yin gyi de'i tshe snod dag 'jig cing nyams par 'gyur ba ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
vinaśyantīty arthaḥ /
bhājanasamvartanīti /
yadā bhājanāny eva samvartante na tu sattvāḥ /
ekasyāpi sattvasya tatrābhāvāt /
yad ayaṃ loka iti vistaraḥ /
yad ayaṃ (Abhidh-k-vy 334) loko viṃśatim antarakalpān vivṛtto jātaḥ /
yāvan narakotpattiprabhṛti niryātaṃ /
tan niṣṭhitaṃ vaktavyam ity arthaḥ /
tat pratipannaṃ vaktavyam iti tat saṃvartanam ārabdhaṃ vaktavyam ity arthaḥ /
evaṃ tiryaksaṃvartanī pretasaṃvartanī ca vaktavyeti /
yadā tiryakṣv ekasattvo 'pi nāvaśiṣṭo bhavati /
iyatā 'yaṃ lokaḥ samvṛtto bhavati tiryaksamvartanyā /
yasya tadānīṃ niyataṃ tiryagvedanīyaṃ karma dhriyate /
sa lokadhātvantaratiryakṣu kṣipyate /
evaṃ pretasaṃvartanī yojyā yadā preteṣv iti vistareṇa /
manuṣyasahacariṣṇava iti /
manuṣyasahacaraṇaśīlāḥ /
gomahiṣādayaḥ /
dharmatāpratilaṃbhikam iti /
dharmatā nāma kuśalānāṃ dharmāṇāṃ tadānīṃ pariṇāmaviśeṣaḥ /
tayā pratilaṃbho 'syāstīti dharmatāpratilaṃbhikaṃ /
yan manuṣyeṣv iti /
jambūdvīpamanuṣyeṣv ity abhiprāyaḥ /
evaṃ pūrvavidehagodānīyasamvartanyau yojyau /
uttarakurusaṃvartanī tv evaṃ vaktavyā bhaveti /
sa kālo yad uttarakurau manuṣyāś cyavanta eva nopapadyante
snod 'jig pa zhes bya ba ni gang gi tshe snod kho na 'jig par 'gyur gyi sems can ma yin pa ste /
de na sems can 'ga' yang med pa'i phyir ro /
gang 'jig rten 'di chags nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dmyal bar skyes pa nas brtsams te bar gyi bskal pa nyi shur 'jig rten gang yin pa 'di 'dug par gyur pa las ni nges par byung ba ste /
de tshar phyin par brjod par bya'o zhes bya ba'i tha tshig go /
de la ni zhugs pa zhes brjod par bya zhes bya ba ni 'jig pa de mgo zug go zhes brjod par bya'o zhes bya ba'i tha tshig go /
dud 'gro myong bar 'gyur ba zhes bya ba la sogs pa ni gang gi tshe dud 'gro dag na sems can 'ga' yang ma lus par gyur na de tsam gyis 'di lta ste /
dud 'gro 'jig pas 'jig rten 'di zhig pa yin no /
de'i tshe gang la nges par dud 'gro myong bar 'gyur ba'i las yod pa de ni 'jig rten gyi khams gzhan dag tu 'phen par 'gyur te zhes bya ba dang de bzhin du gang gi tshe yi dags dag na zhes bya ba rgyas par yi dags 'jig pa yang sbyar bar bya ba yin no /
mi dang lhan cig rgyu ba rnams /
zhes bya ba ni mi dang lhan cig rgyu ba'i ngang tshul can te ba lang dang ma he la sogs pa'o /
mi dag gi nang na zhes bya ba ni 'dzam bu'i gling gi mi dag gi nang na zhes bya ba'i tha tshig go /
chos nyid kyis thob pa zhes bya ba ni de'i tshe chos dge ba rnams kyis 'gyur ba'i bye brag ni chos nyid ces bya ste /
'di la des thob pa yod pas na chos nyid kyis thob pa'o /
shar gyi lus 'phags dang nub kyi ba lang spyod 'jig pa dag kyang de bzhin du sbyar bar bya'o /
byang gi sgra mi snyan 'jig pa ni 'di skad brjod par bya ste /
gang gi mi rnams byang gi sgra mi snyan nas 'chi 'pho ba kho nar 'gyur zhing skye bar mi 'gyur ba de lta bu'i dus kyang yod de /
yadā tatraikasattvo pi nāvaśiṣṭo bhavati /
iyatāyaṃ lokaḥ saṃvṛtto bhavati uttarakurusamvartanyeti /
kasmād evaṃ vaktavyā /
na tu jaṃbudvīpasamvartanyādivad ity āha
gang gi tshe de na sems can gcig kyang ma lus par gyur pa na de tsam gyis byang gi sgra mi snyan 'jig pas 'jig rten 'di zhig pa yin no zhes brjod par bya'o /
de'i phyir de skad brjod kyi 'dzam bu'i gling 'jig pa la sogs pa lta bur ni ma yin zhe na /
tatra vairāgyābhāvāt /
tatrottarakurau vairāgyābhāvāt /
ita eva sāmantakād iti /
cāturdvīpakasāmantakād ity arthaḥ
de na 'dod chags dang bral ba med pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
byang gi sgra mi snyan de na 'dod chags dang bral ba med pa'i phyir ro /
tadākṣepake karmaṇi parikṣīṇa iti /
bhājanākṣepake bhājanotpādake parikṣīṇa ity arthaḥ
sems can rnams kyi de 'phen pa'i las yongs su zad pa dang zhes bya ba ni snod 'phen par byed cing snod skyed par byed pa yongs su zad pa dang zhes bya ba'i tha tshig go /
brāhmaṃ vimānaṃ nirdahad arciḥ paraiti gacchatīty arthaḥ /
tac ca tadbhūmikam evārcir iti /
prathamadhyānabhūmikaṃ /
kasmād ity āha /
na hi visabhāgā visadṛśāḥ apakṣālā upadravāḥ agnyādayaḥ kramante tāpayanta ity arthaḥ
'di nyid nas kun nas zhes bya ba ni gling bzhi pa kun nas zhes bya ba'i tha tshig go /
tshangs pa'i gzhal med khang gi bar sreg par 'gyur ro zhes bya ba ni 'gro bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
me lce de yang de'i sa pa kho na zhes bya ba ni bsam gtan dang po'i sa pa'o /
ci'i phyir zhe na /
smras pa /
ris mi mthun zhing mi 'dra ba'i skyon te gnod pa me la sogs pa 'gro zhing sreg par 'gyur ba ni med do zhes bya ba'i tha tshig go /
smras pa /
āha /
yady evaṃ kim idam ucyate /
tasmād eva ceti vistareṇety ata ucyate
gal te de lta yin na ci'i phyir de nyid las zhes bya ba 'di rgyas par brjod ce na /
de'i phyir /
tadsambaddhasaṃbhūtatvād iti vistaraḥ de dang 'brel pa las byung ba nyid kyi phyir zhes bya ba rgyas par smos te /
tena kāmāvacareṇārciṣā sambaddhaṃ saṃbhūtaṃ rūpāvacaram arciḥ /
tadbhāvaḥ /
tasmād iti /
evam anyasyām iti
gzugs na spyod pa'i me lce ni 'dod pa na spyod pa'i me lce de dang 'brel pa las byung ba yin no /
de'i ngo bo nyid de de'i phyir ro /
yathā tejaḥsamvartanyām uktam evam anyasyām apy apsaṃvartanyāṃ vāyuṣaṃvartanyāṃ ca yathāsaṃbhavaṃ veditavyaṃ /
kathaṃ kṛtvā /
narakādisaṃvartanīṃ pūrvavad uktvā yāvad iyatāyaṃ lokaḥ samvṛtto bhavati sattvasamvartanyā /
tataḥ śūnye bhājane sahajo 'bdhātuḥ saṃbhavati
de bzhin du 'jig pa gzhan dag la yang ci rigs par brjod par brjod par bya'o zhes bya ba ni mes 'jig pa ji skad du bshad pa de bzhin du 'jig pa gzhan rlung gis 'jig pa la yang ci rigs par rig par bya ste /
ji ltar zhe na /
de tsam gyis 'di lta ste /
sems can zhig pas 'jig rten 'di zhig pa yin no zhes bya ba'i bar dmyal ba la sogs pa 'jig pa snga ma bzhin du brjod nas de'i 'og tu snod stong par lhan cig skyes pa'i chu'i khams gang gis snod kyi 'jig rten lan tshva la bya ba bzhin du 'ju bar byed pa 'byung ngo /
yas taṃ bhājanalokaṃ lavaṇam iva vilopayati /
sa kāmāvacaro 'bdhātuḥ prathamadhyānabhūmikaṃ abdhātuṃ saṃbadhnāti /
sa ca dvitīyadhyānabhūmikaṃ sambadhnāti /
sa cābdhātus tribhūmiko 'pi svenasvena bhājanena sahāntardhīyate /
evaṃ vāyusaṃvartanyāṃ sahajo vāyuḥ saṃbhavatīti vaktavyaṃ /
katham iti /
pūrvavad uktvā yāvat sahajo vāyudhātuḥ saṃbhavatīti /
yas taṃ bhājanalokaṃ kāmāvacaraṃ yāvat tṛtīyadhyānabhūmikaṃ krameṇa pāṃsurāśim iva (Abhidh-k-vy 335) vikarati vidhvaṃsayati
'dod pa na spyod pa'i chu'i khams de ni bsam gtan dang po'i sa pa chu'i khams dang 'brel par byed cing /
de yang bsam gtan gnyis pa'i sa pa dang 'brel par byed la /
sa gnyis pa'i chu'i khams de dag kyang rang rang gi snod dang lhan cig 'gag par 'gyur ro /
rlung gis 'jig pa yang de bzhin du lhan cig skyes pa'i rlung ldang ngo zhes bya ba rgyas par brjod par bya'o /
ji ltar zhe na /
rlung gi khams lhan cig skyes pa gang gis 'dod pa na spyod pa'i snod kyi 'jig rten nas rim gyis bsam gtan gsum pa'i sa pa'i bar rdul gyi phung po la bya ba bzhin du rnam par 'thor bar byed cing rnam par 'jig par byed pa gang yin pa ldang zhes bya ba'i bar snga ma bzhin brjod nas de nyid dang lhan cig 'gag par 'gyur ro zhes bya ba'i bar du brjod par bya ba yin no /
yāvat tenaiva sārdham antardhīyate /
vivartakalpaṃ vistareṇa vaktukāma āha /
tathā hi samvṛtto loka iti vistaraḥ /
tatheti yathā varṇitaṃ /
tadeti vistaraḥ /
yadākāśe mandamandā vāyavaḥ spandante /
tadā prabhṛti yad ayaṃ loko viṃśatim antarakalpān saṃvṛtto 'sthāt
'chags pa'i bskal pa'i tshul rgyas par bshad par 'dod nas /
de ltar 'jig rten zhig pa zhes bya ba rgyas par smos te /
de ltar zhes bya ba ni ji skad brjod pa ltar ro /
de'i tshe zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi tshe nam mkha' la rlung 'jam po 'jam po dag ldang ba de nas gzung ste 'jig rten 'di zhig nas par gyi bskal pa nyi shur 'dug pa gang yin pa de las ni nges par 'byung zhing yongs su rdzogs pa zhes brjod par bya'o /
tan niryātaṃ parisamāptaṃ vaktavyaṃ /
tad upayātaṃ vaktavyam iti
de ni nye bar 'ongs par brjod par bya'o zhes bya ba ni de mgo zug par brjod par bya'o zhes bya ba'i tha tshig go /
tad ārabdhaṃ vaktavyam ity arthaḥ /
yathoktakramavidhānam iti /
yathoktena krameṇa vidhānena ca sarvaṃ jāyate /
yathoktaḥ kramo vāyumaṇḍalaṃ apmaṇḍalam tataḥ kāṃcanamayī pṛthivī tataḥ sumervādayaś ceti
ji skad bshad pa'i rim pa dang tshul du zhes bya ba ni ji skad bshad pa'i rim pa dang tshul du thams cad 'byung ba ste /
ji skad bshad pa'i rim pa ni rlung gi dkyil 'khor dang chu'i dkyil 'khor dang de nas gser gyi rang bzhin gyi sa gzhi dang de'i 'og tu ri rab la sogs pa'o zhes bya ba'o /
yathoktaṃ vidhānaṃ yasya yad vidhānam uktaṃ āyāmodvedhapariṇāhasaṃsthānalakṣaṇaṃ /
tat tathā sarvaṃ jāyate /
prathamaṃ tu brāhmam iti vistaraḥ /
yat paścāt saṃvartate /
tat pūrvaṃ vivartata iti sthitiḥ /
tenāha /
prathamaṃ tu brāhmaṃ vimānam utpadyate /
tato yāvad yāmīyam iti /
yāvacchabdena brahmavimānānantaraṃ paranirmitavaśavartivimānaṃ tadanaṃtaraṃ nirmāṇarativimānaṃ tato 'nantaraṃ yāvad yāmīyaṃ vimānam utpadyate
ji skad bshad pa'i tshul ni gang gi tshul srid dang zabs dang rgya dang dbyibs kyi mtshan nyid bshad pa gang yin pa de de ltar thams cad 'byung ba'o /
dang por ni tshangs pa'i gzhal med khang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lugs kyis na tha mar 'jig pa gang yin pa de ni dang por 'chags pa yin no /
de'i phyir dang por ni tshangs pa'i gzhal med khang 'byung ngo /
de'i 'og tu ni 'thab bral ba'i bar du'o zhes bya ba smos te /
bar du zhes bya ba'i sgras ni tshangs pa'i gzhal med khang gi 'og tu gzhan 'phrul dbang byed kyi gzhal med khang ngo /
de'i 'og tu 'thab bral ba'i gzhal med khang gi bar du 'byung ngo zhes bya bar bsdu'o /
tato yāmīyavimānotpattyanantaraṃ vāyumaṇḍalādīnīti 'thab bral ba'i gzhal med khang byung ba de'i 'og tu ni rlung gi dkyil 'khor la sogs pa'o /
yad uta bhājanavivartanyeti na sattvavivartanyeti darśayati 'di lta ste /
snod chags pas ni sems can chags pa ma yin no zhes ston par byed do /
śūnye brāhme vimāne utpadyata iti mahābrahmā tshangs pa'i gzhal med khang stong par skye bar 'gyur zhes bya ba ni tshangs pa chen po'o /
anye 'pi ca sattvā iti tadparivārāḥ sems can gzhan dag kyang zhes bya ba ni de'i 'khor rnams so /
tataś cyutvā brahmapurohiteṣv iti /
tata ābhāsvarebhyaḥ /
tan niryātaṃ bhavatīti /
tad vivartanaṃ lokasya parisamāptaṃ bhavatīty arthaḥ
de nas shi 'phos nas tshangs pa'i mdun na 'don dag tu zhes bya ba ni 'od gsal ba dag nas so /
de las ni nges par 'byung ba yin zhes bya ba ni 'jig rten chags pa de las ni nges par 'byung zhing yongs su rdzogs pa yin zhes bya ba'i tha tshig go /
tad upayātaṃ bhavatīti /
ārabdhaṃ vivṛttāvasthānam ity arthaḥ /
ekānnaviṃśatir antarakalpā aparimitāyuṣām iti /
eko 'ntarakalpo brahmalokavimānādibhājananirvṛttyātikrānta iti ekonaviṃśatir avaśiṣṭā antarakalpā aparimitāyuṣāṃ mānuṣyāṇāṃ atikrāmanti ā narakasattvaprādurbhāvāt
de ni nye bar 'ongs pa yin no zhes bya ba ni chags nas gnas par byad pa'i mgo zug go zhes bya ba'i tha tshig go /
mi rnams kyi tshe dpag tu med pa la bar gyi bskal pa bcu dgu 'da' bar 'gyur ro zhes bya ba ni bskal pa bar ma gcig ni tshangs pa'i 'jig rten gyi gzhal med khang la sogs pa snod 'grub pas 'da' bar 'gyur te /
de'i phyir dmyal bar sems can byung gi bar mi rnams kyi tshe lo dpag tu med pa la lhag mar bar gyi bskal pa bcu dgu 'da' bar 'gyur ro /
sā ca vivartamānāvasthātikrāntā evāvagantavyā chags pa'i gnas skabs de las 'da' ba yang de lta bur khong du chud par bya'o /
prādurbhūte nārake sattve vivṛttāvasthā prārabdhā dmyal ba'i sems can byung nas ni chags pa'i gnas skabs gnas skabs kyi mgo zug pa yin no /
seyam ucyate /
aparimitāyuṣām eva hrasatāṃ yāvad daśavarṣāyuṣām eko vivṛttavasthāntarakalpaḥ /
tenāha /
so 'sau vivṛttānāṃ tiṣṭhatāṃ prahamāntarakalpa iti /
tato 'ṣṭādaśa /
utkarṣā apakarṣāś ca /
tatas tu /
utkarṣa eka iti /
viṃśatyantarakalpaparimāṇā vivṛttavasthāvagantavyā /
paṃcaskaṃdhasvabhāvaḥ kalpaḥ /
ta evādhvā kathāvastv iti /
muktakam iti /
na caturāgamāntargatam ity arthaḥ /
aṣṭkaṃ madhyād (Abhidh-k-vy 336) vismṛtam iti /
aṣṭau sthānāni kvāpi pradeśe pramuṣitatvāt na paṭhitāni /
tenātra dvāpaṃcāśāt sthānāni bhavaṃti /
ṣaṣṭyā ca saṃkhyāsthānair bhavitavyaṃ
tshe dpag tu med pa nyid nas 'grib pa na /
tshe lo bcu pa'i bar du 'gyur pa 'di ni chags pa'i gnas skabs kyi bar gyi bskal pa gcig yin te /
de'i phyir /
'di ni chags nas gnas skabs kyi bar gyi bskal pa dang po yin no zhes bya ba smos so /
de yang yar skye mar ma 'bri ba'i /
bskal pa gzhan ni bco brgyad dang /
de nas yar skye ba ni gcig yin te /
de ltar na chags pa'i gnas skabs kyi tshad ni bar gyi bskal pa nyi shu yin par khong du chud par bya'o /
sil bu zhes bya ba ni lung bzhi'i nang du ma gtogs pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
bar nas brgyad ni ma rnyed do /
zhes bya ba ni phyogs 'ga' zhig nas brgyad chad pa'i phyir ma bton te /
des na gnas lnga bcu rtsa gnyis su 'gyur ro /
grangs kyi gnas drug cur bya dgos te /
tāny aṣṭakāni svayaṃ kānicin nāmāni kṛtvā paṭhitavyāni /
yena ṣaṣṭisaṃkhyāsthānāni paripūrṇāni bhaveyuḥ
bdag nyid kyis gang gis na grangs kyi gnas drug cur kha skong bar 'gyur ba brgyad po de dag ming gang yang rung ba zhig btags nas gdon par bya'o /
asaṃkhyā iti /
asaṃkhyeyāḥ /
saṃkhyānenāsaṃkhyeyāḥ asaṃkhyā iti
grangs med pa zhes bya ba la grangs med pa ni grangs kyis bgrang bar bya ba med pa la grangs med pa zhes bya ba'o /
bahuvacananirdeśād anuktā api taddhitā bhavaṃti /
yady evaṃ /
tadasaṃkhyatrayodbhavam iti katham uktaṃ /
naiṣa doṣaḥ /
nāsti saṃkhyāpareṇaiṣv iti asaṃkhyāḥ asaṃkhyeyāḥ kalpāḥ
gal te de lta na grangs pa med pa gsum la sangs rgyas 'byung ngo zhes ji skad du bshad ce na /
de ni nyes pa med de /
'di dag las grangs gzhan med pas grangs med pa ste /
bskal pa grangs med pa yin no /
asaṃkhyāś cāsaṃkhyāś ca asaṃkhyāś ceti asaṃkhyāḥ /
teṣāṃ trayaṃ /
teṣāṃ kalpānāṃ asaṃkhyatrayodbhavatīti /
tadasaṃkhyatrayodbhavaṃ buddhatvam /
iti evaṃ tad vyākhyātavyaṃ
grangs med pa dang grangs med pa yin pas na grangs med pa dag ste /
de gsum mo /
bskal pa de grangs med pa gsum la 'byung bas na de grangs med gsum la sangs rgyas 'byung ngo zhes de ni de skad du bshad par bya ba yin no /
tasyābhimatatvād iti /
tasya parārthasyābhimatatvāt /
yo hy abhimataḥ /
sa svārtho dṛṣṭa iti /
taddhetor iti /
ātmasnehahetoḥ /
ātmasnehaṃ tebhya iti vistaraḥ /
ātmasnehaṃ tebhyaḥ svāsāṃtānikebhyaḥ saṃskārebhyo nivartya apekṣāṃ karuṇālakṣaṇāṃ vardhayitvā taddhetor apekṣāhetor duḥkhāny udvahantīti saṃbhāvyaṃ pratipattavyaṃ
de 'dod pa'i phyir te zhes bya ba ni gzhan gyi don gang yin pa de 'dod pa'i phyir te /
mngon par 'dod pa gang yin pa de ni rang gi don yin par mthong ngo /
rgyu des zhes bya ba ni bdag tu chags pa'i rgyus so /
rang gi rgyud la yod pa'i 'du byed de dag las bdag tu chags pa bzlog nas snying rje'i mtshan nyid kyi lta ba bskyed de rgyu des lta ba'i rgyu des sdug bsngal dag myong bar 'gyur ro snyam du yid ches par bya zhing khong du chud par bya'o /
madhyo duḥkhanivṛttim eveti /
pratyekabuddhaḥ śrāvako duḥkhanivṛttim eva mokṣam eva prārthayate
'bring po sdug bsngal ldog pa kho na'o zhes bya ba ni nyan thos dang rang sangs rgyas ni sdug bsngal ldog pa kho na ste /
thar pa kho na don du gnyer bar byed kyi 'khor ba'i bde ba ni ma yin no /
na sukhaṃ /
sāṃsārikaṃ /
kutaḥ /
duḥkhāspadaṃ tad yataḥ /
yasmāt tat sāṃsārikaṃ sukhaṃ duḥkhasthānaṃ bhavati
ci'i phyir zhe na /
gang phyir de ni sdug bsngal gnas yin phyir /
'di ltar 'khor ba pa'i bde ba de ni sdug bsngal gyi gnas yin no /
śreṣṭo bodhisattvaḥ /
svasaṃtatigatair duḥkhaiḥ pareṣāṃ sukham ābhyudayikaṃ /
duḥkhātyantanivṛttim eva ca niḥśreyasasvabhāvāṃ pareṣāṃ prārthayate
dam pa byang chub sems dpa' ni rang gi rgyud la yod pa'i sdug bsngal rnams kyis gzhan dag la bde ba mngon par mtho ba dang gzhan dag la sdug bsngal gtan ldog pa kho na ste nges par legs pa'i ngo bo nyid don du gnyer ro /
atha vā /
pareṣāṃ sukham ābhyudayikanaiḥśreyasikaṃ prārthayate /
duḥkhātyantanivṛttim eva ca buddhalakṣaṇām ātmīyāṃ parahitakriyopāyabhūtāṃ prārthayate
yang na gzhan dag la ni bde ba mngon par mtho ba dang nges par legs pa don du gnyer la bdag nyid kyi ni sdug bsngal gtan du ldog pa kho na ste /
sangs rgyas nyid kyi mtshan nyid gzhan dag la phan pa bya ba'i thabs su gyur pa don du gnyer bar byed do /
kasmād ity āha /
(Abhidh-k-vy 337) /
yatas tadduḥkhaduḥkhy eva sa iti /
yasmāt paraduḥkhaiḥ /
sa bodhisattvo duḥkhī bhavati
ci'i phyir zhe na /
gang gi phyir de'i sdug bsngal gyis de sdug bsngal phyir 'di ltar gzhan gyi sdug bsngal dag gis byang chub sems dpa' de sdug bsngal bar gyur te /
ata eva sukhaṃ dviprakāraṃ prārthayata iti /
(III /
93) apakarṣasyādhastād iti vistaraḥ /
varṣaśatasyādhastāt paṃca kaṣāyā abhyutsadā bhavanti /
abhyadhiko bhavantīty arthaḥ /
varṣaśate 'py utsadā na tv abhyutsadā yathādhastāt /
āyuḥkaṣāya iti /
kiṭṭabhūtaṃ pratyavaraṃ kaṣāyaḥ
de nyid kyi phyir bde ba rnam pa gnyis don du gnyer bar byed do /
mar 'grib pa'i 'og tu zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lo brgya man chad ni snyigs ma lnga shin tu lhag pa yin te mngon par lhag pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
lo brgya pa na lhag pa ni yin mod kyi /
phyis ji lta bar shin tu lhag pa ni ma yin no /
tshe'i snyigs ma zhes bya ba ni ngan snyigs su gyur cing tha chad yin pas na snyigs ma'o /
tshe nyid snyigs ma yin pas na tshe'i snyigs ma ste /
dus kyi snyigs ma la sogs pa yang de dang 'dra'o /
go rims bzhin du zhes bya ba ni tshe'i snyigs mas ni srog rgud par byed do /
āyur eva kaṣāya āyuḥkaṣāyaḥ /
evaṃ kalpakaṣāyādayaḥ /
yathākramam iti /
jīvitavipattir āyuḥkaṣāyeṇa /
upakaraṇavipattiḥ kalpakaṣāyeṇa /
dhānyapuṣpaphalauṣadhādīny upakaraṇāni alparasavīryavipākaprabhāvāni /
hi tāni bhavaṃti /
naiva vā bhavaṃti /
dvābhyāṃ kuśalapakṣavipattir iti /
kleśakaṣāyeṇa dṛṣṭikaṣāyeṇa ca kuśalapakṣasya vipattiḥ /
katham ity āha /
kāmasukhallikātmaklamathānuyogādhikārād iti /
kāmasukham eva kāmasukhallikā /
kāmasukhalīnateti vā kāmatṛṣṇā vā kāmasukhallikā yayā kāmasukhe sajyate /
ātmaklamatha ātmopatāpaḥ ātmapīḍety arthaḥ /
kāmasukhallikātmaklamathayor anuyogo 'nusevanaṃ
dus kyi snyigs mas ni yo byad rgud par byed do /
'bru dang me tog dang 'bras bu dang sman la sogs pa'i yo byad de dag ro dang nus pa dang smin pa dang mthu chung bar 'gyur bas so /
gnyis kyis ni dge ba'i phyogs rgud par byed do zhes bya ba ni nyon mongs pa'i snyigs ma dang lta ba'i snyigs mas dge ba'i phyogs rgud par byed do /
ji lta zhe na /
'dod pa'i bsod nyams dang bdag ngal ba la rtsom pa'i dbang du byas nas zhes bya ba smos te /
'dod pa'i bde ba nyid dam 'dod pa'i bde ba la chags pas na 'dod pa'i bsod nyams so /
yang na 'dod pa'i bsod nams ni 'dod pa'i sred pa ste /
gang gis 'dod pa'i bde ba la chags par 'gyur ba'o /
bdag ngal ba ni bdag la nye bar gdung ba ste bdag nyid la gnod pa zhes bya ba'i tha tshig go /
'dod pa'i bsod nyams dang bdag ngal ba la rtsom pa ni bsten pa ste de'i dbang du byas pa'o /
tasyādhikāraḥ /
tasmāt /
tad uktaṃ /
kāmasukhallikānuyogam ātmaklamathānuyogaṃ vādhikṛtyārabhya kleśadṛṣṭikaṣāyābhyāṃ kuśalapakṣavipattir bhavatīti
de lta bas na 'di skad du nyon mongs pa dang lta ba'i snyigs ma dag gis ni 'dod pa'i bsod nyams la rtsom pa dang bdag ngal ba la rtsom pa'i dbang du byas shing brtsams nas dge ba'i phyogs rgud par 'gyur ro zhes bshad pa yin te /
evaṃ tāvad aviśeṣeṇa /
gṛhipravrajitapakṣayor vā /
gṛhipakṣasya kleśakaṣāyeṇa kuśalapakṣavipattiḥ /
pravrajitapakṣasya dṛṣṭikaṣāyeṇa /
yathākramaṃ kāmapradhānā gṛhiṇaḥ dṛṣṭipradhānāḥ pravrajitā iti
re zhig de lta bu ni khyad par med par bstan pa yin no /
yang na khyim pa dang rab tu byung ba'i phyogs kyi ste /
go rims bzhin du nyon mongs pa'i snyigs mas ni khyim pa'i phyogs kyi dge ba rgud par byed do /
lta ba'i snyigs mas ni rab tu byung ba'i phyogs te /
khyim pa rnams ni 'dod pa'i gtsor byed pa yin la /
rab tu byung ba rnams ni lta ba gtso byed pa yin no /
ekeneti sattvakaṣāyeṇa /
dvividhā hi pratyekabuddhā iti /
yasmād vargacāriṇo 'pi pratyekabuddhāḥ śrāvakapūrviṇo bhavaṃti /
na kevalaṃ khaḍgaviṣāṇakalpāḥ
gcig gis ni zhes bya ba ni sems can gyi snyigs mas so /
rang sangs rgyas ni rnam pa gnyis te zhes bya ba ni 'di ltar bse ru lta bu 'ba' zhig tu ma zad kyi nyan thos sngon du 'gro ba tshogs shing spyod pa rnams kyang rang sangs rgyas yin pas so /
tasmād utkarṣe 'pi teṣām utpattir na virudhyate /
ye hi utpāditasrotaāpattiphalasakṛdāgāmiphalāḥ aṃtarhite buddhaśāsane svayam arhattvam adhigacchaṃti
de lta bas na de dag yar skye ba'i tshe yang 'byung ba la 'gal ba med de gang dag gis rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu skyed la /
sangs rgyas kyi bstan pa nub pa dang bdag nyid kyis dgra bcom pa nyid thob par 'gyur ba de dag ni tshogs shing spyod pa yin la /
te vargacāriṇaḥ /
te ca pūrvabuddhotpādakāla eva prākṛtasamvegatvān na punaḥ samvejanīyā iti
de dag kyang sngon sangs rgyas byung ba'i tshe nyid na skyo bar byas zin pa'i phyir yang skyo bar bya mi dgos pas so /
tadīryāpathasaṃdarśanād iti /
pratyekabuddheryāpathasaṃdarśanāt paryaṃkabandhasamādhirūpasaṃdarśanāt /
na cāryās santaḥ kaṣṭāni tapāṃsi tapyerann iti /
satyadarśanakāla eva śīlavrataparāmarśadṛṣṭeḥ prahīṇatvāt /
śīlavrataparāmarśapūrvakatvāc ca kaṣṭatapaḥkriyāyāḥ
de'i phyir spyod lam bstan pas zhes bya ba ni rang sangs rgyas kyi spyod lam bstan pas te ting nge 'dzin dang mthun pa'i skyil mo krung bca' ba stan pas so /
'phags pa dag cig yin na ni dka' thub drag po dag gis gdung bar mi 'gyur ro zhes bya ba ni bden pa mthong ba'i dus nyid na tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'i lta ba spangs pa'i phyir la /
dka' thub drag po byed pa ni tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'i lta ba sngon du 'gro ba can yin pa'i phyir ro /
khaḍgaviṣāṇakalpā iti /
yathā khaḍgaviṣāṇā advitīyā bhavaṃti
bse ru lta bu rnams zhes bya ba ni ji ltar bse ru dag gnyis pa med pa de bzhin du /
evaṃ te gṛhasthapravrajitaiḥ anyaiś ca pratyekabuddhair asaṃsṛṣṭavihāriṇa iti de dag kyang khyim pa dang rab tu byung ba rnams dang rang sangs rgyas gzhan dag dang mi 'dra bar gnas pas na bse ru lta bu zhes bya'o /
khaḍgaviṣāṇakalpā ity ucyante /
kalpaśatānvaya iti /
kalpaśatakṛtabodhihetur ity arthaḥ /
ata eva vyācaṣṭe /
mahākalpānāṃ (Abhidh-k-vy 338) śataṃ bodhisaṃbhāreṣu śīlasamādhiprajñālakṣaṇeṣu caritaḥ kṛtaprayoga iti
bskal pa brgya'i rgyus zhes bya ba ni bskal pa brgyar byang chub kyi rgyu bsags pas zhes bya ba'i tha tshig go /
de nyid kyi phyir /
bskal pa chen po brgyar byang chub kyi tshogs tshul khrims dang ting nge 'dzin dang shes rab kyi mtshan nyid dag la spyad cing sbyor ba byas pas zhes bya ba smos so /
śakyaṃ ca tair iti vistaraḥ /
athāpi te pratisaṃvitprāptā na bhaveyuḥ
de dag gis spyod do zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de dag gis so so yang dag par rig pa thob par ma gyur du zin kyang /
tathāpi taiḥ praṇidhijñānena pūrvabuddhānām anuśāsanam anusmṛtya dharmo deśayituṃ śakyate 'on kyang de dag gis smon nas shes pas sngon gyi sangs rgyas rnams kyi bstan pa rjes su dran nas kyang chos ston par spyod do /
ṛddher āviḥkaraṇād iti /
ākāśagamanādikāyāḥ sattvānugrahārthaṃ prakāśanāt
rdzu 'phrul ston pa'i phyir ro zhes bya ba ni sems can la phan gdags pa'i don du nam mkha' la 'gro ba la sogs pa rab tu ston pa'i phyir ro /
nāpi sattvānām abhavyatvāt /
dharmaṃ na deśayantīti vākyaśeṣaḥ
sems can rnams skal pa dang mi ldan pa'i phyir yang ma yin te zhes bya ba ni chos ston par mi mdzad pa zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
kasmād ity āha /
tathā hīti vistaraḥ
ci'i phyir zhe na /
'di ltar zhes bya ba rgyas par smos te /
yasmād dhi laukikavītarāgās tadānīṃ saṃvidyaṃte /
tasmāl lokottaravītarāgā api saṃbhaveyur ity abhiprāyaḥ
gang gi phyir de'i tshe 'jig rten pa'i 'dod chags dang bral ba dag yod pa de'i phyir 'jig rten las 'das pa'i 'dod chags dang bral ba dag tu yang 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
yady ete na hetavo dharmadeśanāyā akaraṇe gal te rgyu de dag chos ston pa'i rgyu ma yin na 'o na rgyu gang yin snyam pa la /
kas tarhi hetur ity āha /
kiṃ tarhīti vistaraḥ /
pūrvābhyāsavaśena asaṃsargābhyāsavaśenālpotsukhatādhimuktatvāt /
tatkṛtarucitvād ity arthaḥ
'o na ci zhes bya ba rgyas par smos te /
sngon goms pa'i dbang gis te /
'du 'dzi med pa la goms pa'i dbang gis bsod nyams la mos pa'i phyir te /
de la 'dod pa bskyed pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
gaṇaparikarṣaṇaprasaṃgaparihārārthaṃ ca notsahante gaṃbhīradharmagrahaṇāya pareṣāṃ vyāpartuṃ /
tathā vyāpāre hi sati gaṇaḥ parikraṣṭavyaḥ syāt /
gaṇaparikarṣaṇaprasaṃgaṃ punaḥ kasmāt pariharanti
'khor yongs su gzung bar 'gyur ba spang ba'i phyir sems can rnams la chos zab mo 'dzin du gzhug pa'i don du byed par mi spro ste /
de lta bu byed na ni 'khor bsdu dgos par 'gyur ro /
'khor yongs su gzung bar 'gyur ba yang ci'i phyir spang zhe na /
vyākṣepasaṃsargabhīrutvāt /
vyākṣepasaṃsargābhyāṃ bhīrutvāt /
vyākṣepo 'bhipretasamādhyādikarmaṇy apravṛttiḥ
rnam par gyeng ba dang 'du 'dzis skrag pas te rnam par gyeng ba ni ting nge 'dzin la sogs pa mngon par 'dod pa'i las la 'jug tu mi btub pa'o /
saṃsargo 'nyasaṃparkaḥ /
vyākṣepasaṃsargabhīrutvaṃ punaḥ pūrvābhyāsavaśāt /
(III /
94, 95) eṣa prājñaptika iti prajñaptiśāstranirdeśaḥ /
caturvidhās cakravartina iti /
sūtre tu suvarṇacakravarty evoktaḥ prādhānyāt /
asthānaṃ vartamānakālāpekṣayā /
anavakāśaḥ anāgatāpekṣayā /
anāgate 'py adhvani saṃbhavāt yugapad dvayor iti /
apūrvācaramāv iti /
naikaḥ pūrvo nāparaḥ paścāt /
kiṃ tarhi /
sahety arthaḥ /
samasama iti vīpsā /
atha vā samaiḥ sarvasattveṣu buddhair bhagavadbhiḥ sama iti samasamaḥ /
tāvato 'nabhisaṃskāreṇeti /
tāvato lokadhātor anābhogena darśanāt
'du 'dzi ni gzhan dang 'dra ba ste /
rnam par gyeng ba dang 'du 'dzis 'jigs pa nyid kyang sngon goms pa'i dbang gis yin no /
'di ni btags pa las bstan pa yin no zhes bya ba ni 'khor los sgyur ba rnam pa bzhi ni btags pa'i bstan bcos las bstan pa yin no zhes bya ba'o /
mdo las ni gtso bo smos pa'i phyir gser gyi 'khor los sgyur ba kho na bshad do /
snga phyi med par zhes bya ba ni gcig ni snga la cig shos ni 'phyi ba ma yin gyi /
'o na ci zhe na /
lhan cig tu zhes bya ba'i tha tshig go /
gnas ma yin pa ni da ltar gyi dus la ltos nas so /
go skabs med pa ni ma 'ongs pa la ltos nas te ma 'ongs pa'i dus na yang gnyis cig car 'byung ba mi srid pa'i phyir ro /
bam po nyi shu dgu pa /
mnyam zhing mnyam pa zhes bya ba ni bzlas pa'o /
yang na sems can thams cad la sangs rgyas bcom ldan 'das mnyam pa rnams dang mnyam pa zhes bya ba ni mnyam zhing mnyam pa'o /
mngon par 'du mdzad pa mi mnga' bar de srid du zhes bya ba ni rtsol ba mi mnga' bar 'jig rten gyi khams de snyed gzigs pa'i phyir ro /
nikāyāntarīyā iti mahāsāṃghikaprabhṛtayaḥ /
na caikatreti lokadhātau /
puruṣāyuṣam iti /
puruṣasyāyuḥ puruṣāyuṣaṃ /
tad bibhrateti vartate
sde pa gzhan dag ces bya ba ni dge 'dun phal chen sde la sogs pa'o /
gcig tu 'byung bar yang mi rung zhes bya ba ni 'jig rten gyi khams su'o /
mi'i tshe zhes bya ba ni mi'i tshe ni mi'i tshe ste de tsam du bzhugs pas lta ba zhes bya bar sbyar ro /
idam indriyam iti śraddhādi dbang po 'di zhes bya ba ni dad pa la sogs pa'o /
asyāṃgasyeti /
asya pratyayasya /
kim idam ekaṃ lokadhātum adhikṛtyeti
yan lag 'di zhes bya ba ni rkyen 'di'o /
ci 'jig rten gyi khams gcig gi dbang du mdzad nas zhes ba ba ni 'di gling bzhi pa'am /
ekacāturdvīpakaṃ trisāhasramahāsāhasraṃ vā lokadhātum adhikṛtyaitad uktam ity abhiprāyaḥ stong gsum gyi stong chen po'i 'jig rten gyi khams gcig gi dbang du mdzad nas gsungs pa zhig gam snyam du bsams pa yin no /
cakravartino 'pi ceti vistaraḥ /
asthānam anavakāśo yad apūrvacaramau dvau tathāgatau loka utpadyeyātām iti nānena vacanena lokadhātvantarotpādapratiṣedhaḥ
'khor los sgyur ba rnams kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang de bzhin gshegs pa gnyis snga phyi med par 'jig rten du 'byung ba ni gnas ma yin zhing go skabs med do zhes bya ba'i bka' 'dis ni de skad du bshad pa'i phyir de bzhin gshegs pa rnams 'jig rten gyi khams gzhan du 'byung ba bkag pa ni ma yin te /
tathāgatānāṃ tathoktatvāt /
tadyathā cakravartināṃ /
cakravartino 'pi hi tathoktāḥ /
asthānam anavakāśo yad apūrvacaramau dvau cakravartinau loka utpadyeyātām iti /
janāḥ prākṛtamanuṣyāḥ /
manuṣyāś tu matimantaḥ /
śastrāṇy āvahanti utkṣipanti /
gṛhapatiratnaṃ kośādhyakṣajātīyaḥ /
pariṇāyakaratnaṃ balādhyakṣajātīyaḥ /
tadsambandhajātīyam iti /
tena (Abhidh-k-vy 339) cakravartinā sambaddhaḥ
dper na 'khor los sgyur ba dag lta bu'o /
'khor los sgyur ba rnams kyang gang 'khor los sgyur ba gnyis snga phyi med par 'jig rten du 'byung ba ni gnas pa ma yin zhing go skabs med de zhes de skad du ni bshad do /
skye bo ni mi phal pa dag go /
mi ni blo gros dang ldan pa dag go /
mtshon brtsams pa ni gzas pa'o /
khyim bdag rin po che ni mdzod kyi spyan lta bu'o /
blon po rin po che ni dpung gis spyan lta bu'o /
de dang 'brel par 'gyur ba zhes bya ba ni 'khor los sgyur ba de dang 'brel pa'o /
tatsaṃbaddhasya tatsaṃbandhena vā samvartanaṃ tasmai hitaṃ tadanukūlaṃ tatsambaddhasamvartanīyam iti /
yena sattvena karmopacitaṃ /
tasminn utpanne cakravartini
de dang 'brel pa'am de dang 'brel par 'gyur ba ste /
de la phan zhing de'i rjes su mthun pa ni de dang 'brel par 'gyur ba'o /
sems can gang gis las de bsags pa ni 'khor los sgyur ba de byung na rang gi las dag kho nas sems can de skyed par byed do /
svāny evainaṃ sattvaṃ karmāṇy utpādayanti /
na tu sattvaś cakravartikuśalavipākotpattipratyayabhāvam āpadyate
sems can 'di ni 'khor los sgyur ba'i dge ba'i rnam par smin pa 'byung ba'i rkyen gyi dngos por 'gyur ba yin la /
dge ba'i rnam par smin pa de yang 'khor los sgyur ba kho na yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
sa ca kuśalavipākaś cakravartina evety avagantavyaṃ /
deśasthatarāṇīti abhraṣṭasthānāni /
uttaptatarāṇi prabhāsvarāṇi /
saṃpūrṇatarāṇi akhaṇḍarūpāṇi /
cakravartirājaprastāvenedaṃ vicāryate /
(III /
96) kiṃ khalu yāvat sarājakā iti /
rūpāvacarā ivāsann ity asyārthasya pratipādanāya sūtram ānayati /
sūtra uktam iti vistaraḥ /
dṛśyarūpatvād rūpiṇaḥ /
upapādukatvān manomayāḥ /
hastapādatadaṃgulyādyupetatvāt sarvaṃgapratyaṃyopetaḥ /
samagrendriyatvāt avikalāḥ /
kāṇavibrāntādyabhāvād ahīnendriyāḥ /
darśanīyasaṃsthānatvāt śubhāḥ /
ramaṇīyavarṇatvāt varṇasthāyinaḥ /
ādityādiprabhānapekṣatvāt svayaṃprabhāḥ /
karmarddhisaṃyogenākāśacaratvāt vihāyasaṃgamāḥ /
kavaḍīkārāhārānapekṣatvāt prītibhakṣāḥ /
prītyāhārā iti paryāyau /
tathā dīghāyuṣo dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhantīti /
madhusvādurasa iti /
madhuna iva svāduraso 'sya rasa iti /
ayoniśomanaskārasya grāhabhūtasya grāsatāṃ gatānāṃ sattvānāṃ kāma eva grahaḥ
shin tu yul na gnas pa zhes bya ba ni gnas pa ma 'grub pa'o /
shin tu gsal ba ni shin tu 'od chags pa'o /
shin tu kun rdzogs pa ni shin tu ma tshang ba med pa'o /
'khor los sgyur ba'i rgyal po'i skabs su yang ci zhes bya ba nas rgyal po dang bcas par gyur tam zhes bya ba'i bar 'di dpyad par bya'o /
gzugs na spyod pa bzhin du gyur te zhes bya ba'i don 'di bstan pa'i phyir /
mdo las gsungs so zhes bya ba mdo rgyas par khyer te 'ongs te gzugs ltar rung ba'i phyir gzugs dang ldan pa'o /
rdzus te skyes pa yin pa'i phyir yid las byung ba'o /
lag pa dang rkang pa dang de dag gi sor mo la sogs pa dang ldan pa'i phyir yan lag dang nyid lag thams cad dang ldan pa'o /
dbang po tshogs pa'i phyir dbang po ma tshang ba med pa'o /
zhar ba dang long ba med pa'i phyir ngan pa ma yin pa'o /
dbyibs lta na sdug pa'i phyir mdzes pa'o /
mdog sdug pa'i phyir kha dog la gnas pa'o /
nyi ma la sogs pa'i 'od la mi ltos pa'i phyir rang gi 'od can no /
las kyi rdzu 'phrul dang ldan pas na nam mkha' la rgyu ba'i phyir nam mkha' la 'gro ba'o /
kham gyi zas la mi ltos pa'i phyir dga' ba za zhing zas su dga' ba za ba zhes bya ba'i rnam grangs dag yin te /
tshe ring ba yun ring por gnas pa zhes bya ba yang de dang 'dra'o /
sbrang rtsi'i ro bro ba zhes bya ba ni de'i ro sbrang rtsi bro bas so /
tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa chu srin 'dzin khri lta bu'i kham du gyur pa'i sems can rnams so /
'dod pa nyid 'byung po'i gdon yin la des rlom pa ste de'i rtsom pa'o /
tenāveśas tasyāraṃbha iti /
sāyamāśārtham iti /
aparahṇabhojanārthaṃ /
prātarāśārtham iti
nad bza' bar bya ba zhes bya ba ni snga dro bza' bar bya ba'o /
nub bza' bar bya ba zhes bya ba ni phyi ma phred bza' bar bya ba'o /
prātarbhojanārtham /
saṃnidhikāraḥ saṃgrahaḥ /
kṣetrāṇi vibhajya akṛṣṭoptena śālinā tadvṛttikalpanāt /
kṣatriyādisaṃjñānāṃ nairuktena vidhinā siddhiḥ
gsog 'jog ni sdud pa ste /
zhing rnams bgos nas ma rmos ma btab pa'i s'a lus de dag gi 'tsho ba byed pa'o /
rgyal rigs la sogs pa'i ming rnams ni nges pa'i tshig gi tshul gyis 'grub po /
(III /
97) niryāṇam iti parisamāptiḥ /
adharmarāgaraktā iti /
kāmamithyācārarāgādhyavasitāḥ /
viṣamalobhābhibhūtā iti /
viṣamalobhaḥ parakīyasvīkaraṇecchā cauryād balād vā /
tenābhibhūtāḥ /
mithyādharmaparītā iti viparītadharmaparidīpakāḥ
tshar phyin pa zhes bya ba ni yongs su rdzogs pa'o /
chos ma yin pa la 'dod chags kyis chags pa zhes bya ba ni 'dod pa las log par gyem pa la lhag par zhen pa'o /
yang ba la chags pas zil gyis non pa zhes bya ba la /
yang ba la chags pa ni gzhan gyi bdog pa rku ba'am mthus bdag gir bya bar 'dod pa ste /
des zil gyis non pa'o /
log pa'i chos kyi kun nas dkris pa zhes bya ba ni chos la log pa dang ldan par kun du ston par byed de /
amātṛjñā apitṛjñā iti vistaraḥ /
punaḥ kalpasya niryāṇakāla iti /
kalpasya niryāṇāni trīṇy ucyante
phar mi 'dzin mar mi 'dzin pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
yang bar gyi bskal pa tshar phyin pa'i tshe zhes bya ba ni 'di la bskal pa tshar phyin pa ni gsum du brjod de mtshon dang nad dang mu ge dag go /
śastrarogadurbhikṣāṇi /
kim ekasya daśavarṣāyuḥkalpasya trīṇi niryāṇāni krameṇa bhavaṃti
ci tshe lo bcu pa'i bskal pa 'di tshar phyin par rim gyis gsum char 'byung ngam /
'on te re re la re re zhig 'byung zhe na /
āhosvid ekaikasya ekaikaṃ krameṇeti re zhig kha cig ni re re zhig 'byung ngo zhes zer ro /
eka tāvad āhuḥ /
ekaikam iti /
apare punar āhuḥ /
ekasya krameṇa trīṇi bhavaṃti /
pūrvaṃ durbhikṣaṃ tadanantaro rogaḥ tadanaṃtaraṃ śastram iti /
pūrvakas tu pakṣa iṣṭa iti paśyāmaḥ /
tair eva doṣair iti adharmādirāgādibhiḥ /
amanuṣyāḥ piśācādaya ītiṃ vyādhyādikām utsṛjaṃti
gzhan dag na re ni gcig la rim gyis gsum char 'byung ste /
dang por mu ge'o /
de'i 'og tu ni nad do /
de'i 'og tu ni mtshon to zhes zer te /
phyogs snga ma bzhed do zhes bya bar snang ngo /
nyes pa de dag nyid kyis zhes bya ba ni chos ma yin pa la 'dod chags pa la sogs pas so /
mi ma yin pa rnams zhes bya ba ni sha za la sogs pa'o /
yams kyi nad ni nad la sogs pa'o /
ojo vā haraṃti /
prabhāvato vā puṣpaphalauṣadhiprabhṛtīnāṃ mahābhūtāni dūṣayaṃti
gtong bar byed pa ni 'debs par byed pa ste mdangs 'phrog pa'am me tog dang 'bras bu dang sman la sogs pa'i sgo nas 'byung ba chen po rnams ma rung bar byed pa'o /
yatas teṣām asādhyā vyādhayaḥ prādurbhavanti /
yato mriyante /
tadā ceti vistaraḥ /
yadeha /
jambūdvīpe (Abhidh-k-vy 340) śastrakaḥ prāṇātipātaḥ /
tadā dvayor dvīpayoḥ pūrvavidehāvaragodānīyayor vyāpāda udrekaprāpto bhavati
de dag la gang las na gsor mi rung ba'i nad dag ste /
gang las 'chi bar 'gyur ba dag 'byung bar 'gyur ro /
de'i tshe na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi tshe 'dzam bu'i gling 'dir mtshon gyis srog gcod pa'i tshe shar gyi lus 'phags dang nub kyi ba lang spyod kyi gling gnyis su gnod sems lhag par 'gyur ba yin no /
yadeha rogaḥ /
tadā tayor daurbalyaṃ
gang gi tshe 'dir nad byung ba de'i tshe de dag tu nyam chung bar 'gyur ro /
yadeha durbhikṣaṃ /
tadā tayor jighatsāpipāse /
(III /
98, 99) tīrthakārāḥ
gang gi tshe 'dir mu ge byung ba de'i tshe de dag tu bkres pa dang skom par 'gyur ba yin no /
kaṇabhukprabhṛtayaḥ /
vāyur bījam uktam iti /
bahuvidhaprabhāvabhinnair vāyubhir abhimathyamānā iti vacanāt /
tasya nimittam iti
mu stegs byed rnams ni gzegs zan pa la sogs pa'o /
rlung sa bon yin no zhes ma bshad dam zhes bya ba ni mthun rnam pa sna tshogs dang ldan pa'i rlung dag gis bsrungs pa na zhes 'byung ba'i phyir ro /
rūpāvacaro vāyur avinaṣṭaḥ kāmāvacarasya vivartakāle prathamakṣaṇotpannasya vāyor nimittaṃ de'i rgyu yin par 'gyur ro zhes bya ba ni 'chags pa'i tshe 'dod pa na spyod pa'i rlung skad cig ma dang po la byung ba'i rgyu ni gzugs na spyod pa'i rlung ma zhig pa yin pa'o /
bījāny āhriyaṃte iti /
paṃca bījajātāni mūlabījādīni /
mūlabījaṃ phalubījaṃ bījabījaṃ agrabījaṃ skaṃdhabījaṃ /
evam apīti /
yady apy āhriyante bījāni na te sthūlabhāvānāṃ bījādibhyo bījāṃkuragaṇḍādibhyo 'ṃkurādīnām aṃkurakāṇḍādīnām utpattim icchanti
sa bon dag khyer te 'ong ngo zhes bya ba ni rtsa ba'i sa bon la sogs pa sa bon gyi rigs lnga ste /
rtsa ba'i sa bon dang gshegs pa'i sa bon dang sa bon gyi sa bon dang sdong bu'i sa bon dang mdo'i sa bon no /
de lta yin yang zhes bya ba ni sa bon dag khyer te 'ong du zin kyang de dag sa bon la sogs pa ste /
sa bon dang myu gu dang sdong bu la sogs pa las myu gu la sogs pa ste myu gu dang sdong bu la sogs pa dngos po rags pa rnams skye bar ni mi 'dod de /
bījādīni hi teṣāṃ nimittakāraṇāni na samavāyikāraṇāni sa bon la sogs pa ni de dag gi lugs ltar na rgyu mtshan gyi rgyu yin gyi 'du ba can gyi rgyu ni ma yin no /
samavāyikāraṇaiś ca bhavitavyaṃ /
ata āha /
kiṃ tarhi /
svebhya evāvayavebhya iti vistaraḥ /
tadyathāṃkurādyavayavī aṃkurādyavayavebhyaḥ /
teṣām api aṃkurādyavayavānāṃ svebhya evāvayavebhyaḥ /
teṣām api svebhya eveti evaṃ yāvat paramāṇubhyaḥ
'du ba can gyi rgyu dag kyang dgos par 'gyur bas de'i phyir /
'o na ci zhe na /
rang gi yan lag dag kho na las zhes bya ba rgyas par smos te /
'di lta ste /
myu gu la sogs pa yan lag can ni myu gu la sogs pa'i yan lag dag las skye'o /
de dag kyang zhes bya ba ni myu gu la sogs pa'i yan lag rnams rang gi yan lag dag kho na las skye ba ste /
anyatra paramāṇūpasarpaṇād iti /
na janane bījādīnāṃ sāmarthyaṃ kiṃcid asti /
aṃkurādiparamāṇūpasarpaṇāt tu teṣāṃ sāmarthyam iṣyata ity abhiprāyaḥ
rdul phra rab dag las skye ba'i bar du de dang 'dra'o /
rdul phra rab rnams phrad pa las ma gtogs par zhes bya ba ni bskyed par bya ba la ni sa bon la sogs pa'i nus pa chung zad kyang med kyi myu gu la sogs pa'i rdul phra rab 'du ba la ni de dag gi nus pa yod do snyam du bsams pa yin no /
aniyamo hi syād iti /
tantvādibhyo 'pi kaṭādyutpattiḥ syād ity arthaḥ
nges pa med par 'gyur ro zhes bya ba ni skud pa dag las kyang re lde la sogs pa 'byung bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
śaktiniyamād iti /
yathā bījādīnāṃ sāmarthyaniyamān na aniyamo bhaviṣyati
nus pa nges pa'i phyir zhes bya ba ni sa bon rnams kyi nus pa nges pa'i phyir nges pa med par mi 'gyur ro /
śabdapākajotpattivat /
yathā śabdo 'bhighātādibhyo vijātīyebhya utpadyate /
atha ca na yataḥ kutaścid gandharasāder vijātīyād utpadyate /
abhighātādīnām eva vijātīyānāṃ tadutpādane sāmarthyāt /
tathā pākajā rūpādayo vijātīyād agnyāder utpadyaṃte /
atha ca na yataḥ kutaścid vijātīyāc cakṣurāder utpadyaṃte /
agnyāder eva tadutpādane sāmarthyāt /
vaiśeṣika āha /
citro vai guṇadharmaḥ svajātīyebhyo vijātīyebhyaś cotpadyate /
svajātīyebhyas tāvat /
rūparasagandhasparśādayaḥ kāraṇapūrvāḥ rūparasagandhasparśādibhya evotpadyaṃte
sgra dang chos byed las skye ba 'byung ba bzhin no zhes bya ba ni dper na sgra lta bu bsnun pa la sogs pa rigs mi mthun pa dag las 'byung mod kyi 'on kyang de bskyed par bya ba la rigs mi mthun pa bsnun pa la sogs pa kho na'i nus pa yod pa'i phyir rigs mi mthun pa dri dang rol sogs pa gang yang rung ba zhig las byung ba ni ma yin no /
de bzhin du tshogs byed las skye ba gzugs la sogs pa med la sogs pa las byung mod kyi 'on kyang de bskyed par bya ba la me la sogs pa kho na'i nus pa yod pa'i phyir rigs mi mthun pa mig la sogs pa gang yang rung ba zhig las byung ba ni ma yin pa lta bu'o /
bye brag pas smras pa /
yon tan gyi chos ni sna tshogs yin te /
rang gi rigs dang rigs mi mthun pa dag las kyang 'byung ngo /
re zhig rang gi rigs dag las ni gzugs dang dri dang ro dang reg bya la sogs pa rgyu sngon du 'gro ba can gzugs dang dri dang ro dang reg bya la sogs pa dag kho na las byung ba yin no /
rigs mi mthun pa dag las kyang ldan pa dang mi ldan pa dang tshos byed las skye ba la sogs pa las dang me la sogs pa dag las 'byung ba yin no /
vijātīyebhyo 'pi saṃyogavibhāgapākajādayaḥ karmādibhyaḥ /
tad evaṃ guṇadharmo dravyadharmaṃ prati anudāharaṇaṃ /
ta eva hi te tatheti vistaraḥ /
vīraṇādaya eva hi te tathā tena prakāreṇa kaṭādirūpeṇa saṃniviṣṭā vyavasthitāḥ /
tāṃ kaṭasaṃjñāṃ labhante /
pipīlikādipaṃktivat /
yathā pipīlikāḥ /
tathā saṃniviṣṭāḥ paṃktir iti saṃjñāṃ labhante /
na ca tābhyo 'nyat paṃktidravyam asti bhavatām api siddhānte /
kathaṃ gamyate tāni vīraṇādīni tathāsaṃniviṣṭāni kaṭādisaṃjñāṃ labhante /
na punas tebhyo dravyāntarāṇīti
de lta bas na yon tan gyi chos ni rdzas kyi dper brjod du mi rung ngo /
de dag dang de dag kho na de ltar gnas pa la zhes bya ba la rgyas par 'byung ba ni 'jag ma la sogs pa de dag kho na de ltar te /
re lde la sogs pa'i ngo bo'i rnam pa de ltar gnas shing rnam par gnas pa la re lde la sogs pa'i ming de thob ste /
grog ma'i phreng ba bzhin no /
dper na grog ma dag de ltar gnas pa la phreng ba zhes bya ba'i ming thob pa lta bu ste /
khyed kyi grub pa'i mtha' ltar na yang de dag las ma gtogs pa phreng ba'i rdzas gzhan ni med do /
'jag ma la sogs pa de dag de ltar na gnas pa de ltar gnas pa la re lde la sogs pa'i ming 'thob kyi de dag la rdzas gzhan ni med do zhes bya ba ji ltar shes she na /
de'i phyir smras pa /
ata āha /
ekatantusaṃyoge paṭasyānupalaṃbhāt /
ārabdhakārye hy ekasmiṃ taṃtau cakṣuḥsaṃsparśābhyāṃ (Abhidh-k-vy 341) saṃyukte bhavanmatena paṭo 'pi ca tābhyāṃ saṃnikṛṣṭa iti asāv api tathaivopalabhyeta
skud pa gcig dang ldan na ras yug mi dmigs pa'i phyir te 'bras bu brtsams pa'i skud pa gcig mig dang reg pa dag dang ldan na /
khyed kyi lugs kyis de dang ldan pa'i ras yug kyang de dang 'brel ba yin pas de yang de kho na bzhin du dmigs par 'gyur ro /
yadi brūyāt /
pratibandhāt tasyānupalabdhir iti /
ata āha /
ko hi tadā sato vidyamānasya paṭasyopalabdhau pratibandha iti /
nāsti pratibandha ity abhiprāyaḥ /
tasmān na paṭo nāma dravyāntaram astīti /
syān mataṃ /
ekaikasmin tantau pradeśena paṭo vartate na sarvātmanā vartata iti
gal te gags [*gegs?] byed pa yod pa'i phyir de mi dmigs so zhes smra bar 'gyur na de'i tshe ras aug yod cing med pa ma yin na dmigs par bya ba la su zhig gags [*gegs?] byed ces bya ba smos te /
gags [*gegs?] byed pa med do snyam du bsams pa yin no /
de lta bas na ras yug ces bya ba'i rdzas gzhan ni med do /
gal te ras yug ni skud pa re re la cha shas kyis yod kyi /
bdag nyid thams cad kyis yod pa ni ma yin no snyam du sems na /
ata ucyate /
akṛtsnavṛttav iti vistaraḥ /
akṛtsnavṛttau paṭasya kalpamānāyāṃ paṭabhāgo 'traikaikasmin tantau syān na paṭas tataḥ
de'i phyir zad par yod pa ma yin na ni zhes bya ba rgyas par smos te /
ras yug zad par yod pa ma yin par brtags na ni skud pa re re po de las ras yug gi cha yod kyi ras yug ni ma yin no /
gal te des na cir 'gyur snyam na /
kim iti cet /
ata āha /
samūhamātraṃ ca paṭaḥ syād iti vartate
de'i phyir smras pa /
'dus pa tsam ras yug yin par 'gyur ro zhes bya bar sbyar te /
ekasmin tantāv eko bhāgo aparasminn apara iti tantuvartināṃ bahūnāṃ bhāgānāṃ samudāyaḥ paṭa iti ca prāpnoti skud pa gcig la cha gcig yod la cig shos la ni gzhan yod pas skud pa la yod pas skud pa la yod pa'i cha mang po rnams kyi spyi la ras yug go zhes bya bar 'gyur na de ltar yang mi 'dod do /
na ceṣyate /
kaś ca tantubhyo 'nyaḥ paṭabhāga iti /
kaṇabhugbhaktāḥ praṣṭavyāḥ yena bhāgenāyam indriyasaṃnikṛṣṭe tantau varteta
gzegs zan pa la dad pa rnams la skud pa dag las gzhan pa ras yug gi cha yang gang zhig yod ces dri bar bya ba ste /
cha gang gis na 'di dbang po dang 'brel pa'i skud pa la yod par 'gyur /
tasmād etām api kalpanāṃ kalpayitvā nāto 'nyaḥ paṭaḥ sidhyati de lta bas na rtog pa 'di brtags nas kyang de las ras yug gzhan ma yin par 'grub bo /
syān matam /
ekaikasminn api tantau paṭo vartate /
paṭopalabdhes tu paṭendriyasaṃnikarṣaḥ
gal te skud pa gcig la yang ras yug yod la ras yug dmigs pa'i rgyu ni ras yug dang dbang po 'brel ba ras yug gi rten du ma dang ldan pa la ltos pa yin no snyam du sems na de'i phyir /
paṭasyānekāśrayasaṃyogāpekṣo nimittam iti /
ato 'nekāśrayasaṃyogāpekṣāyām upalabdhau kalpyamānāyāṃ daśāmātrasaṃghāte gṛhyamāṇe paṭa upalabhyeta /
na tūpalabhyate /
paṭamadhyabhāgādyadarśanāt /
atha mataṃ /
naiva tadānīm apīndriyeṇa madhyādibhāgāḥ saṃprayujyanta iti
rten du ma zhig dang ldan pa la ltos par brtag na ni kha tshar tsam dang ldan zhing bzung na ras yug dmigs par 'gyur ba zhig na dbus kyi cha la sogs pa ma mthong bar ras yug dmigs par yang mi 'gyur ro /
'on te 'di snyam du de'i tshe yang dbang po dang dbus kyi cha la sogs par mi ldan pas de'i phyir kha tshar tsam dang phrad pas ras yug dmigs par mi 'gyur ro zhe na /
ato daśāmātrasaṃhāte paṭopalabdhir na bhavatīti /
tata idam abhidhīyate /
na vā kadācid iti vistaraḥ /
na vā kadācit paṭopalabdhiḥ syāt
de'i phyir yang na nam yang mi dmigs par 'gyur zhes bya ba 'dis rgyas par smos te /
yang na dbus dang pha rol gyi cha rnams dbang po dang ma 'brel pa'i phyir ras yug nam yang dmigs par mi 'gyur te /
madhyaparabhāgānām indriyeṇāsaṃnikarṣāt /
naiva hi saṃbhavo 'sti yat tadāraṃbhakāḥ madhyaparabhāgāḥ sarva evendriyeṇa saṃnikṛṣyeran /
tathā ca sati tantvādiṣv apy eṣa prasaṃga iti na ca kiṃcid api kāryam upalabhyeta /
kiṃ ca kramasaṃnikarṣe ceti vistaraḥ /
yadā krameṇa cakṣuḥ saṃsparśanendriyaṃ vā paṭaṃ gṛhṇīyāt /
tadā paṭagrahaṇaṃ na syāt /
yugapad anekāśryasaṃyogabhāvāc cakṣuḥsparśanendriyayoḥ /
evam anyeṣām api avayavānāṃ grahaṇaṃ na syāt /
tasmād iti vistaraḥ /
yasmāt krameṇa paṭabuddhiḥ kaṭabuddhir vā /
tasmād avayaveṣv eva paṭāvayaveṣu kaṭāvayaveṣu vā tadbuddhiḥ paṭabuddhiḥ kaṭabuddhir vā vikalpavaśād bhavati /
alātacakravat /
yathālāte śīghrasaṃcārāt tatratatrotpadyamāne alātacakrabuddhir bhavati /
tadvat /
sādhanaṃ cātra /
na dravyasat paṭaḥ /
avayavagrahaṇasṝāpekṣagrahaṇatvāt /
alātacakravat /
bhinnarūpajātikriyāsv iti vistaraḥ /
bhinnarūpeṣu tantuṣu nīlapītādibhedāt /
bhinnajātiṣu dukūlakarpāsādibhedāt /
bhinnakriyeṣūrdhvadhogamabhedāt /
paṭasya rūpādyasaṃbhavāt /
kīdṛśaṃ tatra rūpaṃ bhavatu (Abhidh-k-vy 342) jātiḥ kriyā vā /
syād eṣā buddhiḥ citram asya rūpādīti /
tad evaṃ citrarūpāditve kalpyamāne vijātīyāraṃbho 'pi syāt /
tantuvīraṇayor api kaṭāraṃbhaḥ syāt /
tathā sati dharmaviśeṣaviparyayaḥ prāpnoti
de rtsom par byed pa'i dbus dang pha rol gyi cha thams cad dbang po dang 'brel pa kho nar 'gyur ba gang yin pa ni mi srid pa nyid do /
de lta yin dang skud pa la sogs pa la yang der thal bar 'gyur bas 'bras bu cung zad kyang mi dmigs par 'gyur ro /
gzhan yang rim gyis yan lag rnams dang phrad na zhes bya ba rgyas par smos te gang gi tshe rim gyis mig gam reg pa'i dbang pos ras yug 'dzin par byed pa de'i tshe ras yug gzung bar mi 'gyur te /
mig dang reg pa'i dbang po dag cig car rten du ma dang ldan pa med pa'i phyir ro /
de lta na ni yan lag can la sogs pa gzhan dag kyang gzung bar mi 'gyur ro /
de lta bas na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir rim gyis ras yug gi blo'am re lde'i blo 'byung ba de'i phyir rnam par rtog pa'i dbang gis yan lag dag kho na la ste ras yug gi yan lag gam /
re lde'i yan lag dag la ras yug gi blo'am re lde'i blo 'byung bar zad do /
mgal me'i 'khor lo bzhin no zhes bya ba ni mgal me'i 'khor lo dang 'dra bas na mgal me'i 'khor lo bzhin te /
dper na mgal me myur du bskor bas de dang der 'byung ba la mgal me'i 'khor lo'i blo 'byung bas de dang 'dra'o /
'dir bsgrub pa ni ras yug ni rdzas su yod pa ni ma yin te /
de 'dzin pa yan lag 'dzin pa la ltos pa'i phyir mgal me'i 'khor lo lta bu'o /
gzugs dang rigs bya ba tha dad pa'i skud pa dag la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sngon po dang ser po la sogs pa tha dad pas skud pa gzugs tha dad pa dang du ku la dang ras bal la sogs pa tha dad pas rigs tha dad pa dang bla 'og tu 'gro ba tha dad pas bya ba tha dad pa dag la ras yug gi gzugs la sogs pa med pa'i yang phyir te /
de la gzugs sam rigs sam bya ba ci 'dra ba zhig yod gal te 'di snyam du 'di'i gzugs la sogs pa sna tshogs pa yin no snyam du sems na /
de'i phyir de ltar gzugs la sogs pa sna tshogs pa yin par brtag na ni rigs mi mthun pa rtsom par yang 'gyur te skud pa dang 'jag ma dag kyang ras yug rtsom par 'gyur ro /
de lta yin na ni chos kyi khyad par las bzlog pa yin te /
atyantavijātīyāraṃbhakatvaṃ dravyāṇāṃ prāpnotīty arthaḥ /
avicitre ca pārśvāntare ekapārśvavicitrasya paṭasyādarśanaṃ syāt
rdzas rnams shin tu rigs mi mthun pa rtsom par byed pa nyid du 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
ras yug ngos gcig bkra ba'i ngos cig shos mi bkra na yang mi mthong bar 'gyur te /
tasya citrarūpābhimatatvāt /
rūpadarśane hi tadāśrayadravyopalabdhir iṣyate vaiśeṣikaiḥ
de ni sna tshogs kyi ngo bor 'dod pa'i phyir ro /
bye brag pa rnams ni gzugs mthong na de la brten pa'i rdzas dmigs par 'dod de /
mahaty anekadravyavattvād rūpāc copalabdhiḥ chen po ni rdzas du ma la brten pa'i phyir gzugs kyi sgo nas kyang dmigs so /
rūpasaṃskārābhāvāt vāyor anupalabdhir iti vacanāt /
cittrarūpadarśanaṃ vā acitre pārśve syāt yadi paṭo dṛśyeta /
citraṃ hi tasya rūpam iṣyate
yan lag ni gzugs kyis legs par byed pa med pa'i phyir mi dmigs so zhes 'byung ba'i phyir ro /
yang na ngos mi bkra ba yang khra bo'i ngo bor mthong bar 'gyur te /
gal te ras yug mthong bar gyur na de ni sna tshogs kyi ngo bor 'dod pas so /
kriyāpi citrety aticitram iti /
ekaṃ tad dravyaṃ vicitrakriyam iti na yujyate
bya ba yang sna tshogs pa yin pas shin tu sna tshogs par 'gyur ro zhes bya ba ni rdzas gcig la ni bya ba sna tshogs dang ldan par zhes bya bar mi rung ngo /
kriyāvaicitrye hi kriyāvad abhimatānāṃ dravyāṇām anyatvam iṣyate bya ba sna tshogs pa nyid du yin na ni bya ba dang 'dra bar mngon par 'dod pa'i rdzas rnams gzhan nyid yin par 'dod do /
tāpaprakāśabhede ceti vistaraḥ /
agniprabhālakṣaṇasya avayavina ādimadhyānteṣu āraṃbhakeṣu tāpaprakāśabhede sparśanabhedo dṛṣṭaḥ
tshva ba dang snang ba tha dad pas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dang po dang tha ma dang bar ma dag tu yan lag can me'i 'od kyi mtshan nyid kyi tsha ba dang snang ba dag tha dad pas gzugs dang reg bya dag kyang tha dad par mthong ste /
sa ca tadbhedas tatra yathākramaṃ tīvramadhyamandatā /
tasyāvayavinaḥ prabhādravyasya tau rūpasparśau nopapadyete
de'i tha dad pa de yang go rims bzhin du shas che ba dang 'bring dang shas chung ba yin na yan lag can 'od kyi rdzas de'i gzugs dang reg bya de dag kyang mi 'thad do /
na hy ekasyāvayavina anekaṃ rūpaṃ sparśo vā yujyate yan lag can gcig la ni gzugs sam reg bya du ma rung ba ma yin te /
tena nāvayavebhyo 'vayavi dravyam anyad astīti des na yan lag dag las yan lag can gyi rdzas gzhan yod pa ma yin no /
atha mataṃ /
yadi tantvādibhyo 'vayavebhyo na paṭādyavayavī vyatirikto 'sti
'on te gal te skud pa la sogs pa yan lag dag las ma gtogs pa yan lag can ras yug la sogs pa yod pa ma yin no /
paramāṇūnām atīndriyatvāt /
na ca tair avayavaiḥ aindriyaka ārabdha iti /
kṛtsnaṃ jagad apratyakṣaṃ syāt /
pratyakṣaṃ ca gavādi dṛśyate
rdul phra rab rnams ni dbang pos mi sod pa'i phyir la /
yan lag de dag gis kyang dbang pos sod pa ma brtsams pa 'gro ba mtha' dag mngon sum du mi 'gyur ba zhig na ba lang la sogs pa yang mngon sum du snang ste /
tasmād atīndriyaiḥ paramāṇubhir arthāntaram anyad aindriyakam ārabdham iti siddham ity atrocyate /
paramāṇvatīndriyatve 'pīti vistaraḥ
de lta bas na rdul phra rab dang pos mi sod pa rnams kyis dbang pos sod pa'i don gzhan zhig brtsams so zhes bya bar grub po snyam du sems na 'di la rdul phra rab dbang po'i yul ma yin yang zhes bya ba rgyas par smos te /
yathā bhavatāṃ vaiśeṣikāṇām atīndriyatve 'pi samastānāṃ kāryāraṃbhakatvaṃ na vyastānām ji ltar bye brag pa khyed kyi ltar na dbang pos mi sod kyang 'dus pa rnams 'bras bu rtsom par byed pa nyid yin gyi /
evam asmākam api samastānām eva pratyakṣatvaṃ na vyastānāṃ asaty apy avayavini arthāntarabhūte ya ya na 'dug pa dag ni ma yin pa de bzhin du /
kho bo cag gi yang yan lag can don gzhan du gyur pa med du zin kyang 'dus pa dang kho na mngon sum nyid yin gyi ya ya na 'dug pa rnams ni ma yin no /
yathā cakṣurādīnāṃ cakṣūrūpālokamanaskārāṇāṃ samastānāṃ cakṣurvijñānotpattau kāraṇatvaṃ naikaikasya dper na mig gi rnam par shes pa bskyed par bya ba la mig la sogs pa ste /
mig dang gzugs dang snang ba dang yid la byed pa 'dus pa dag rgyu nyid yin gyi /
evaṃ paramāṇūnām atīndriyatve 'pi samastānāṃ pratyakṣatvaṃ naikaikasya /
taimirikāṇāṃ ca puruṣāṇāṃ vikīrṇānām asaṃyuktānāṃ keśānāṃ samūha upalabhyate anārabdhe 'py avayavini
re re ni ma yin pa de bzhin du rdul phra rab rnams dbang pos mi sod kyang 'dus pa rnams yin gyi re re ni ma yin pa lta bu dang mig rab rib can rnams la yan lag can brtsams pa med kyang skra gram zhing ldan pa ma yin pa rnams kyi tshogs dmigs kyi re re ni ma yin pa lta bu'o /
na tv ekaikaḥ keśaḥ /
teṣāṃ taimirikāṇāṃ paramāṇuvad ekaḥ keśo 'tīndriyaḥ
rab rib can de dag la ni rdul phra rab bzhin du skra nyag ma gcig ni dbang pos mi sod pas de'i phyir de dag las rdzas gzhan med do /
ity ato nāsti te 'nyad dravyaṃ /
tad evam avayavinaṃ pratiṣidhya rūpādibhyo guṃebhyaḥ arthāntaraṃ guṇināṃ pratiṣeddhukāma āha /
rūpādiṣv eva ceti vistaraḥ /
rūpādiṣv eva paramāṇur iti saṃjñāviniveśaḥ
de ltar yan lag can bkag nas gzugs la sogs pa yon tan dag las yon tan can don gzhan yin pa dgag par 'dod nas /
gzugs la sogs pa dag kho na la zhes bya ba rgyas par smos te /
gzugs la sogs pa dag kho na la rdul phra rab ces bya ba'i ming du 'dogs par zad pas de zhig na ste gzugs la sogs pas zhig na /
tadvināśe rūpādivināśe siddhaḥ paramāṇuvināśa iti rdul phra rab kyang zhig par grub po /
bye brag pa rnams kyis smras pa /
vaiśeṣikā āhuḥ /
dravyaṃ hi paramāṇuḥ /
anyac ca rūpādibhyo dravyaṃ
rdul phra rab ni rdzas yin la rdzas kyang gzugs la sogs pa dag las gzhan yin te /
rūpagandharasasparśavatī pṛthivī ity evamādisiddhāntavacanāt grub pa'i mtha' las ni gzugs dang dri dang ro dang reg bya dang ldan pa yin no zhes bya ba de lta bu la sogs pa 'byung ba'i phyir ro /
aprayuktam (Abhidh-k-vy 343) asyānyatvaṃ yasmān na kenacit paricchidyante imāni pṛthivyaptejāṃsi /
ime eṣāṃ pṛthivyādīnāṃ rūpādayo rūparasagandhasparśā guṇā iti /
brūyāt atīndriyāṇi tāny ato na nirdhāryanta ity ata āha /
cakṣuḥsparśanagrāhyāṇi ca tāni pṛthyvyādīni pratijñāyanta iti /
dagdheṣu ceti viṣtaraḥ /
ūrṇādīny avayavidravyāṇi na dahyanta iti pailukāḥ /
tad uktaṃ bhavati
'di gzhan nyid yin par ni rigs pa ma yin te /
'di ltar sus kyang 'di dag ni sa dang chu dang me dag yin no /
'di dag ni sa la sogs pa de dag gi gzugs la sogs pa'i yon tan te /
gzugs dang dri dang ro dang reg bya dag yin no zhes bya bar yongs su mi chod do /
gal te de dag ni dbang pos mi sod pas des na nges par mi zin to zhes smra bar 'gyur na de'i phyir sa la sogs pa de rnams mig dang reg pa'i gzung bar bya ba dag yin par yang dam 'cha'o zhes bya ba smos so /
tshig pa dag la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni pe'i lu ka na re bal la sogs pa yan lag can gyi rdzas rnams ni tshig par mi 'gyur ro zhes zer ro /
prāktanaguṇanivṛttau pākajaguṇotpattau tadāśrayās tu dravyāṇi tadavasthānāny eva bhavantīti /
tathaivorṇādibuddhiḥ syāt /
na ca bhavati /
tasmāt taddravyabuddhyabhāvāt /
rūpādiṣv eva tadbhuddhir na dravye arthāntarabhūta iti /
yadi hi ūrṇādidravyaṃ rūpādibhyo 'nyat syāt tat tadavasthānaṃ bhavatīti rūpādīny evāgnisaṃbandhād uṣṇena niruddhānīty ūrṇādibuddhiḥ syāt
'di skad du snga na yod pa'i yon tan log ste tshogs par gyur pa'i yon tan skyes na /
de dag la brten pa'i rdzas rnams de'i so nyid na 'dug pas de bzhin du bal la sogs pa'i blo 'byung bar 'gyur ba zhig na 'byung bar yang mi 'gyur te /
de lta bas na de dag gi blo med pa'i phyir /
gzugs la sogs pa kho na la de'i blo 'jug par zad kyi rdzas don gzhan du gyur pa la ni ma yin no zhes bshad pa yin te /
gal te bal la sogs pa'i rdzas gzugs la sogs pa las gzhan zhig yin par gyur na /
de ni de'i so na 'dug la gzugs la sogs pa kho na me dang 'brel pa las tsha bas 'jigs par 'gyur bas /
bal la sogs pa'i blo 'byung bar 'gyur ba zhig na 'byung ba yang ma yin te /
na ca bhavati /
tasmād rūpādiṣv evorṇādibuddhiḥ
de'i phyir gzugs la sogs pa dag kho na la bal la sogs pa'i blo 'byung bar zad do /
vaiśeṣikā āhuḥ /
yadi rūpādimātraṃ ghaṭaḥ syād agnisaṃbandhād rūpādīni pākajādīny anyāny utpadyanta iti sa evāyaṃ ghaṭa iti na parijñāyeta
bye brag pa rnams kyis gal te bum pa gzugs la sogs pa tsam yin na me dang 'brel pa las gzugs la sogs pa ste /
tshos par gyur pa la sogs pa gzhan skyes na bum pa de nyid 'di yin no zhes de yongs su shes par mi 'gyur gyi /
yasya tu pākād rūpādīny evotpadyante nirudhyante ceti sa eva ghaṭas tadavasthāno bhavatīti tasya tatparijñānaṃ yujyata ity ata idam ucyate /
pākajotpattau ghaṭaparijñānaṃ /
saṃsthānasāmānyād iti /
rūpādyākṛtisāmānyād ity arthaḥ /
paṃktivat /
yathā na vas tat pipīlikānāṃ tadvyatiriktaṃ paṃktidravyaṃ nāmāsti /
atha ca pūrvapaṃktisaṃsthānasāmānyād anyasyām iti tatparijñānaṃ bhavati /
saiveyaṃ pipīlikānāṃ paṃktir iti
gang gi ltar na tshos pa las gzugs la sogs pa kho na 'jigs pa dang skye ba dag tu 'gyur gyi /
bum pa ni de'i so na 'dug pa yin pa de'i ltar na de yongs su shes par rung ngo zhes smras pa dang de'i phyir tshos par gyur pa byung ba la bum pa yongs su shes pa ni dbyibs 'dra ba'i phyir zhes bya ba 'di smos te /
phreng ba bzhin no /
grog ma rnams kyi phreng ba zhes bya ba'i rdzas de ni de dag las ma gtogs pa med mod kyi /
'on kyang dbyibs snga ma dang 'dra ba'i phyir 'di la yang grog ma rnams kyi phreng pa de nyid 'di yin no zhes yongs su shes par 'gyur ba bzhin no /
smras pa /
āha /
katham etad gamyate /
saṃsthānasāmānyāt parijñānaṃ na tu tādavasthyād iti /
atrocyate /
cihnam apaśyato 'parijñānād iti /
yasmāt khaṇḍanimnonnatādicihnam apaśyatas tatparijñānaṃ na bhavati /
ataḥ saṃsthānasāmānyād iti siddhaṃ
dbyibs 'dra ba'i phyir yongs su shes kyi /
de so na gnas pa'i phyir ni ma yin no zhes bya ba 'di ji ltar shes she na /
'di la rtags ma mthong bar yongs su mi shes pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
gang gi phyir gyo ral dang mthon dman la sogs pa'i rtags ma mthong bar de yongs su shes par mi 'gyur ba de'i phyir dbyibs 'dra ba'i phyir ro zhes bya bar grub po /
sā ceti vistaraḥ /
sā ca prītiḥ prasrabdhiyogena
de yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dga' ba de yang /
shin tu sbyangs pa dang ldan pa ste /
prīter manasaḥ prasrabdhir jāyata /
iti prasrabdhiyogenāśrayamṛdukaraṇāt apkalpā
yid dga' bar gyur pa la shin tu sbyangs pa skye bas so /
shin tu sbyangs pa dang ldan pas lus mnyen par byed pa yin pa'i phyir chu'i bskal pa yin no /
ata eva ceti vistaraḥ /
āśrayamṛdukaraṇāt /
tasmin dvitīye samāpattidhyāne kṛtsnasya kāyasthairyasyāpagamāt /
duḥkhendriyanirodha uktaḥ /
sukhasya ca prahāṇāt
de nyid kyi phyir zhes bya ba yongs su rgyas par 'byung ba ni lus mnyen par byed pa'i phyir te /
snyoms par 'jug pa'i bsam gtan gnyis pa de ni lus kyi mkhrang po zad par byed pa'i phyir /
sdug bsngal gyi dbang po 'gags so zhes gsungs so /
duḥkhasya ca prahāṇāt /
pūrvam eva saumanasyadaurmanasyayor astaṃgamād aduḥkhāsukham upekṣāsmṛtipariśuddhaṃ caturthaṃ dhyānam upasaṃpadya (Abhidh-k-vy 344) viharatīti vacanāt /
ādhyātmikāpakṣālarahitatvād iti /
ye vitarkavicārādayo 'ṣṭāv ādhyātmikāpakṣālāḥ /
vitarkavicārau cāsū ca sukhādi ca catuṣṭayam iti
de bde ba yang spangs te snga nas sdug bsngal yang spangs shing yid bde ba dang yid mi bde ba yang nub pas bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa btang snyoms dang dran pa yongs su dag pa bsam gtan bzhi pa yongs su rdzogs par byas te gnas so zhes 'byung ba'i phyir ro /
nang gi skyon dang bral ba'i phyir zhes bya ba ni nang gi skyon rtog pa dang dpyod pa la sogs pa /
rtog dang dpyod dang dbugs dag dang /
bde ba la sogs bzhin yin no /
tadrahitatvād ity arthaḥ /
ānejyam iti /
ejṛ kampana ity asya dhātor etad rūpam ānejyam iti /
yadā tv āniṃjyam iti pāṭhaḥ /
tadā igeḥ prakṛtyantarasyaitad rūpam draṣṭavyaṃ /
na taiḥ śuddhāvāsakāyikaiḥ śakyam ārūpyān praveṣṭuṃ
zhes bya ba brgyad po gang dag yin pa ste /
de dag dang bral ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
mi gyo ba zhes bya ba la /
mi gyo ba zhes bya ba ni gyo ba ni 'gul ba yin no zhes bya ba'i skad kyi byings 'di'i tshul yin no /
gnas gtsang ma'i ris pa 'di dag gis gzugs med pa dag tu 'jug par yang mi nus te /
lhag mthong spyod pa yin pa'i phyir la /
vipaśyanācaritatvāt /
śamathacaritāś cārūpyāḥ /
nāpy anyatra gantum adharāṃ bhūmiṃ
gzugs med pa rnams ni zhi gnas spyod pa yin pas so /
sa 'og ma gzhan du 'gro bar yang mi nus te /
khyad par du 'gro ba yin pa'i phyir ro /
viśeṣagāmitvāt /
etena krameṇeti /
yathoktena saptānāṃ tejaḥsaṃvartanīnāṃ anantaram adbhiḥ saṃvartanī bhavaty ekā /
punaḥ saptānāṃ tejaḥsaṃvartanīnām anaṃtaram adbhiḥ saṃvartanī bhavati dvitīyā /
evaṃ yāvat saptamy adbhiḥ saṃvartanī /
evaṃ gate 'dbhiḥ saptake punaḥ /
tejasā saptakaḥ /
tataḥ paścād ekā vāyusaṃvartanī bhavati /
kiṃkāraṇaṃ yathāvarṇitaṃ bahunā kālaprakarṣaṇenāpsaṃvartanī bhavati /
tato 'pi bahutareṇa vāyusaṃvartanīty ata idam ucyate /
yathaiva hi teṣām iti vistaraḥ /
yathā prathamadhyānāt dvitīyadhyānasamāpattiviśeṣāt ātmabhāvānāṃ dvitīyadhyānabhūmikānāṃ sthitiviśeṣaḥ /
ardhamahākalpārdhaṃ prathamadhyānopapannānām āyuḥpramāṇaṃ /
kalpadvayaṃ dvitīyadhyānopapannānām iti /
tathā bhājanānām api
rim pa des na zhes bya ba ni ji skad bshad pa lta bu ste /
mes 'jig pa bdun gyi 'og tu chus 'jig pa gcig 'byung zhing /
yang mes 'jig pa bdun gyi 'og tu /
chus 'jig pa gnyis pa 'byung ba nas /
'jig pa bdun gyi bar du yang de dang 'dra ste /
de ltar chu bdun thal nas kyang mes bdun no /
de nas ni mjug tu rlung gis 'jig pa gcig 'byung ngo /
ci'i phyir chus 'jig pa ni ji skad bshad pa lta bur dus ring mo zhig gis chod de 'byung la /
rlung gis 'jig pa ni de bas kyang ches ring po zhig na 'byung zhe na /
de'i phyir ji ltar bar zhes bya ba rgyas par smos te /
ji ltar bsam gtan dang po bas bsam gtan gnyis pa'i snyoms par 'jug pa khyad par du 'phags pa'i phyir /
bsam gtan gnyis pa'i sa pa'i lus dag gnas pa yang khyad par du 'phags pa yin te /
bsam gtan dang por skyes pa rnams kyi tshe'i tshad ni bskal pa chen po'i bzhi cha yin la /
bsam gtan gnyis par skyes pa rnams kyi ni bskal pa gnyis yin pa de bzhin du snod rnams kyang de bzhin du /
kiṃ /
sthitiviśeṣa iti /
evaṃ dvitīyād api tṛtīyadhyānasya viśeṣo vaktavyaḥ /
evaṃ ca kṛtveti /
yasmād aṣṭakṛtvas tejaḥsaṃvartanīsaptakā iti ṣaṭpaṃcāśat tejaḥsaṃvartanyo bhavanti saptāpsaṃvartanyaḥ ekā vāyusaṃvartanīti catuḥṣaṣṭisaṃvartanyo bhavanti /
tasmād yad uktaṃ prajñaptibhāṣye catuḥṣaṣṭiḥ kalpāḥ śubhakṛtsnānām āyuhpramāṇam iti /
tat sūktaṃ bhavati /
yathā /
ūrdhvaṃ tu parīttābhedhyaḥ āśrayaḥ /
dviguṇadviguṇaḥ ity atroktaṃ śubhakṛtsnānāṃ catuḥṣaṣṭiyojanānāṃ śarīrapramāṇaṃ
ci zhe na /
gnas khyad par du 'phags pa yin no zhes bya bar sbyar ro /
de bzhin du bsam gtan gnyis pa bas bsam gtan gsum pa khyad par du 'phags pa yang brjod par bya'o /
de ltar bshad na zhes bya ba ni gang gi phyir mes 'jig pa bdun tshan lan brgyad 'byung bas mes 'jig pa ni lnga bcu rtsa drug yin la /
chus 'jig pa ni bdun /
rlung gis 'jig pa ni gcig yin pas 'jig pa drug cu rtsa bzhir 'gyur pa de'i phyir btags pa'i bshad pa dge rgyas kyi lha rnams kyi tshe'i tshad ni bskal ba drug cu rtsa bzhi'o zhes bshad pa gang yin pa de legs par bshad pa yin te /
'di ltar 'od chung rnams kyi lhag yan chad lus ni nyis 'gyur nyis 'gyur te zhes bshad pa 'dir dge rgyas pa rnams lus kyi tshad dpag tshad drug cu rtsa bzhir bshad la /
śarīrapramāṇena ca teṣām āyuḥpramāṇam uktaṃ /
āyus tu kalpaiḥ svāśrayaṃ iti vacanāt
tshe ni rang lus gzhal ba'i bskal pa yis /
zhes 'byung bas lus kyi tshad kyis kyang de dag gi tshe'i tshad bshad de /
ekaikā saṃvartanī mahākalpa iti kṛtvā /
iyatā hi kālena teṣām āyuṣah parisamāptir iti
'jig ba re re zhing bskal pa chen par byas nas dus de tsam gyis na de dag gi tshe yongs su rdzogs par 'gyur bas so /
ācāryayaśomitrakṛtāyāṃ sphuṭarthāyām abhidharmakośe vyākhyāyāṃ tṛtīyaṃ kośasthānaṃ /
(Abhidh-k-vy 345) /
IV karmanirdeśa
chos mngon pa'i mdzod kyi 'grel bshad don gsal ba zhes bya ba slob dpon rgyal po'i sras grags pa'i gshes gnyen gyis mdzad pa las /
'jig rten bstan pa zhes bya ba ste mdzod kyi gnas gsum pa'o /
(IV /
1) tīrthakaravipratipattyā samutpāditasaṃdehaḥ pṛcchati /
atha yad etad iti vistaraḥ /
tatra sattvavaicitryaṃ dhātugatiyonyādibhedena
/
mu stegs byed kyi log par rtog pas the tshom skyed pa dag /
yang sems can dang zhes bya ba rgyas par 'dri bar byed de /
de la sems can sna tshogs pa ni khams dang 'gro ba dang skye [dd] gnas la sogs pa'i bye brag gis so /
bhājanavaicitryaṃ merudvīpādibhedena /
vyāmiśrakāriṇām iti
snod sna tshogs pa ni ri rab dang gling la sogs pa'i bye brag gis so /
kuśalākuśalakarmakāriṇāṃ /
atha kasmāt teṣām āśrayā ramyā na bhavanti bhogās tu ramyā iti /
sati caivaṃ viṣayopabhogaḥ saṃbhavati
'dren mar byed pa rnams zhes bya ba ni dge ba dang mi dge ba byed pa rnams so /
yang ci'i phyir de dag gi lus ni dga' dga' ltar 'dug pa ma yin la /
longs spyod rnams ni dga' ltar 'dug ce na /
de ltar na yul la nye bar longs spyod pa /
āśrayaramyatve hi kasya pratīkārasya viṣayopabhogaḥ syāt srid de lus dga' dga' ltar 'dug pa nyid du bya ba'i phyir 'ga' zhig gnyen por yul la nye bar spyod par 'gyur ro /
avyāmiśrakāriṇām iti /
rūpāvacarāṇāṃ /
kāmāvacarā api devā avyāmiśrakārikalpā āśrayaviṣayaramyāḥ
'dren mar byed pa ma yin pa rnams zhes bya ba ni gzugs la spyod pa rnams so /
'dod pa na spyod pa'i lha dag kyang 'dren mar byed pa ma yin pa dang 'dra ste /
lus dang yul dga' dga' ltar 'dug pa ste /
ramyatā hetukarmadvayakāritvāt /
cetayitvā ceti /
evaṃ cedaṃ kariṣyāmīti
dga' dga' ltar 'dug pa nyid kyi rgyu las gnyis byas pa'i phyir ro /
bsam pa zhes bya ba ni 'di ni 'di lta bu zhig tu bya'o @2a/
snyam du'o /
svabhāvataś ced vākkarmaikam iti /
vā eva karmeti kṛtvā /
itarayos tu na karmatvaṃ /
kāyena kāyasya vā karma kāyakarma /
evaṃ manaskarma /
iti na svabhāvataḥ karma /
tribhiḥ kāraṇair iti /
āśrayataḥ svabhāvataḥ samutthānataś ceti
gal te ngo bo nyid las yin na ni ngag gi las gcig pur 'gyur ro zhes bya ba ni ngag nyid las yin pas na ngag gi las so zhes bya ba'i phyir ro /
gzhan gnyis las nyid ma yin te /
lus kyi las sam lus kyi las yin pas na /
lus kyi las te yid kyi las kyang de dang 'dra bas /
ngo bo nyid kyis ni las ma yin no /
rgyu gsum gyis zhes bya ba ni rten dang ngo bo nyid dang kun nas slong bas so /
gsum zhes bya ba ni /
lus dang ngag dang yid kyi las rnams so /
trayāṇām iti /
kāyavāṅmanaskarmaṇām /
āśrayataḥ kāyakarma /
kāyāśrayaṃ karma kāyakarmeti /
svabhāvato vākkarma /
vāg eva karmeti /
samutthānato manaskarma /
manaḥsamutthitam iti kṛtvā /
(IV /
2cd-4) gatir ity apara iti /
vātsīputrīyāḥ /
ātmalābho 'nantaravināśīti /
kṣaṇasyānantarakṣaṇa iti nairuktena vidhinā ātmalābho 'nantaravināśī kṣaṇaśabdenābhidhīyate
rten las ni lus kyi las te /
lus la rten pa'i las ni lus kyi las zhes bya'o /
ngo bo nyid kyi las ni ngag gi las te /
ngag nyid ngag gi las zhes bya'o /
kun nas slong ba las ni yid kyi las te /
yid kyis kun nas bslang ba'i phyir ro /
gzhan dag na re 'gro ba yin te zhes bya ba ni gnas ma'i bu'i sde pa dag go /
bdag nyid du red ma thag tu 'jig pa zhes bya ba ni /
skad cig ma de ma thag tu 'jig pa ni skad cig ma yin no zhes bya ba'i nges pa'i tshig gi tshul gyis na bdag nyid du red ma thag tu 'jig pa ni skad cig ma zhes bya ba'i sgrar brjod do /
atha vā kālaparyantaḥ kṣaṇaḥ rnam pa gcig tu na skad cig ma ni dus kyi mtha' yin te /
svāvasthānaḥ /
so 'syāstīti ksaṇikaḥ /
ata iniṭhanāv iti ṭhan /
saṃskṛtasyāvaśyaṃ vyayād iti
rang gi gnas skabs na 'dug pa de 'di la yod pas na skad cig pa'o /
'dus byas ni gdon mi za bar 'jig pa'i phyir ro zhes bya ba ni skyes ma thag tu 'jig pa'i ngo bo yin te /
'dus byas yin pa'i phyir /
sems dang sems las byung ba bzhin no /
utpattyanantaravināśirūpaṃ /
cittacaittavat /
ākasmiko hi bhāvānāṃ vināśa iti /
akasmādbhava ākasmikaḥ ahetuka ity arthaḥ /
sādhanaṃ cātra /
ahetuko vināśaḥ /
abhāvatvāt /
atyantabhāvavat /
dṛṣṭo vai kāṣṭhādīnām iti vistaraḥ ādiśabdena (Abhidh-k-vy 346) rūpādīnāṃ grahaṇaṃ
dngos po rnams 'jig pa ni rgyu med pa las byung ba yin no zhes bya ba ni rgyu med pa las 'byung bas na rgyu med pa las byung ba ste /
rgyu med pa can zhes bya ba'i tha tshig go /
'di la bsgrub pa ni 'jig pa ni rgyu med pa can yin te /
dngos po med pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir /
gtan med pa bzhin no /
shing la sogs pa dag med dang 'brel pa las 'jig pa'ang mthong zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni gzugs la sogs pa bsdu'o /
dṛṣṭo 'gnisaṃyogād vināśa iti /
pratyakṣadvārāpatito dharmasvarūpaviparyaya iti pratijñādoṣaṃ darśayati
me dang 'brel pa las 'jig ces bya ba ni /
chos kyi rang gi ngo bo las bzlog pa mngon sum gyi sgo nas 'ongs so zhes dam bcas pa'i skyon ston par byed pa yin no /
ata evāha /
na ca dṛṣṭād gariṣṭhaṃ pramāṇam iti /
na pratyakṣād gurutamaṃ pramāṇam astīty arthaḥ
de nyid kyi phyir /
mthong ba las brling ba'i tshad ma yang med ces bya ba smos te /
mngon sum pas brling ba'i tshad ma ni med do zhes bya ba'i tha tshig go /
ācāryaḥ pratyakṣābhimānaṃ pareṣāṃ darśayann āha /
kathaṃ tāvad bhavān yāvan manyata iti /
na hi kāṣṭhādivināśo rūpādivat pratyakṣata upalabhyate
slob dpon gyis pha rol po dag mngon sum yin par mngon pa'i nga rgyal byed par bstan pa'i phyir re zhig khyod ces bya ba nas ji lta bur sems zhes bya ba'i bar smos te /
shing la sogs pa 'jig pa ni gzugs la sogs pa bzhin du mngon sum du mi dmigs so /
akṣaṇikavādinas ta āhuḥ /
teṣāṃ punar adarśanād iti
skad cig ma ma yin par smra ba rnams kyis de dag yang mi snang ba'i phyir ro zhes bya ba smras te /
teṣāṃ kāṣṭhādīnām adarśanāt shing la sogs pa de dag mi snang ba'i phyir ro /
tad evam anumānataḥ siddhiṃ darśayati de ltar na rjes su dpag pa'i sgo nas grub par ston par byed de /
agnisaṃyogahetukaḥ kāṣṭhādivināśaḥ /
tadāpāte bhāvāt /
yasya yadāpāte bhāvaḥ /
sa taddhetukaḥ /
tadyathā bījāpāte bhāvyo 'ṃkuraḥ /
saṃpradhāryaṃ tāvad etad iti /
naikāntikatām udbhāvayati /
na hi yasyāpāte yo vināśo bhavati /
sa taddhetuka iti
shing la sogs pa 'jig pa ni me dang 'brel pa'i rgyu can yin te /
de yod na 'byung ba'i phyir ro /
gang zhig gang yod na 'byung ba de ni de'i rgyu can yin te /
dper na sa bon yod na 'byung ba'i myu gu lta bu'o /
re zhig 'di dpyad par bya ste zhes bya ba ni ma nges pa nyid rjod par byed do /
gang zhig yod na 'jig pa 'byung ba de ni de'i rgyu can ma yin te /
vāyusaṃyogapāte hi sati pradīpasya vināśaḥ /
na ca sa vināśo vāyusaṃyogakṛtaḥ
rlung dang 'brel pa yod na mar me 'jig mod kyi /
'jig pa de ni rlung dang 'brel pas byas pa yang ma yin no /
kṣaṇikatvābhyupagamād dhi pradīpasyākasmiko vināśa iṣyate /
sa hi utpannapradhvaṃsitatvāt svayaṃ vinaṣṭaḥ pradīpaḥ
mar me ni skad cig nyid du khas blangs pa'i phyir /
'jig pa rgyu med pa can du 'dod pa yin pas mar me de ni skyes nas 'jig pa'i phyir rang zhig pa yin la /
vāyupratibandhād anyasyānutpattau na dṛśyate rlung dang 'brel ba'i phyir gzhan ma skyes na mi snang ba yin gyi /
na tena vināśa iti /
tathā ghaṇṭāśabdakṣaṇika iṣyate /
pāṇisaṃyogapāte ca sati ghaṇṭāśabdasya vināśaḥ
des bshig pa'i phyir ni ma yin no /
de bzhin du dril bu'i sgra skad cig mar 'dod pa yang lag pa dang 'brel pa yod na dril bu'i sgra 'jig mod kyi /
na sa tatkṛtaḥ /
kṣaṇikatvād dhi svayaṃ vinaṣṭo ghaṇṭāśabdaḥ
de ni des byas pa ma yin gyi /
skad cig ma yin pa'i phyir dril bu'i sgra ni rang zhig la des gegs byas pa'i phyir /
tatpratibandhatvād anyasyānutpattau na dṛśyate /
na tena vināśa iti /
tasmād anumānasādhyo 'yam arthaḥ /
na pratyakṣasiddha ity abhiprāyaḥ /
tasmād anaikāntikam etat
gzhan ma skyes na mi snang ba yin gyi des bshig pa'i phyir ni ma yin no /
de lta bas na don 'di ni rjes su dpag pas bsgrub par bya ba yin te /
mngon sum du ma grub po snyam du bsams pa yin no /
yasya pāte yaḥ kaścid vināśaḥ /
sa tatkṛta iti
de lta bas na gang zhig yod na 'ga' zhig 'jig pa gang yin pa de ni des byas pa yin no zhes bya ba de ma nges pa yin no /
kiṃ punar atrānumānam iti /
atrāhetuko vināśa ity etasminn arthe kim anumānam iti /
uktaṃ tāvad akāryatvād abhāvasyeti /
ahetuko vināśaḥ
'di la rjes su dpag pa gang zhe na zhes bya ba ni 'jig pa ni rgyu med pa can yin no zhes bya ba'i don 'di la rjes su dpag pa gang zhe na zhes bya ba yin no /
re zhig med pa ni bya ba ma yin pa'i phyir zhes ni bshad zin to zhes bya ba ni 'jig pa ni rgyu med pa can yin te /
bya ba ma yin pa'i phyir nam mkha' bzhin no /
'di yang bya ba ma yin te /
akāryatvāt /
ākāśavat /
akāryaś cāsau /
abhāvasvabhāvatvāt /
atyantābhāvavat /
na kasyacid ahetor iti /
na kasyacid akasmād ity arthaḥ /
utpādavad iti viparītopamānaṃ
dngos po med pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir gtan med pa bzhin no /
'ga' zhig rgyu med pa las mi 'gyur zhes bya ba ni 'ga' yang rgyu med pa las 'byung bar mi 'gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
skye ba bzhin du zhes bya ba ni zlog pa'i dpe yin te /
yathotpāda ātmalābhalakṣaṇaḥ sahetuka eva ji ltar skye ba ste bdag nyid du red pa'i mtshan nyid rgyu dang bcas pa kho na yin gyi /
nāhetukaḥ /
tadvināśaḥ syāt /
na caivaṃ bhavati
rgyu med pa can ni ma yin pa ltar 'jig pa yang de dang 'dra bar 'gyur ba zhig na de lta yang ma yin no /
katham ity āha /
kṣaṇikānāṃ ca buddhiśabdārciṣāṃ dṛṣṭa ākasmiko vināśaḥ
ji lta zhe na /
skad cig ma blo dang sgra dang me lce dag 'jig pa rgyu med pa las byung ba yang mthong zhes bya ba smos te /
tad evam anumānāpatito dharmasvarūpaviparyayaḥ de ltar na chos kyi rang gi ngo bo las zlog pa rjes su dpag pa'i sgo nas 'ongs pa yin no /
ākasmikaḥ kāṣṭhādīnāṃ vināśaḥ shing la sogs pa 'jig pa ni rgyu med pa las byung ba yin te /
vināśasvābhāvyāt /
buddhyādivināśavad iti /
yas tu manyata iti vaiśeṣikāḥ /
pūrvā buddhir uttarayā buddhyā utpannayā vināśyate
'jig pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir /
blo la sogs pa 'jig pa bzhin no /
gang zhig ces bya ba ni bye brag pa'o /
blo sngar byung ba ni blo phyis 'byung bas 'jig la /
anyā tu buddhiḥ pūrvayā buddhyā vināśyate blo cig shos ni blo sngar byung bas 'jig ste /
evaṃ śabdo 'pi vācyaḥ /
āha /
na yuktam etat /
kasmāt /
buddhyor asamavadhānāt /
ayugapadbhāvād ity arthaḥ /
na hy asantaṃ nāśyaṃ hetur vināśayatīti /
kathaṃ gamyate buddhyor asamavadhānam iti /
ata āha /
na hi saṃśayaniścayajñānayor yuktasamavadhānam iti (Abhidh-k-vy 347) vistaraḥ
sgra yang de dang 'dra bar brjod par bya'o /
smras pa /
de ni rigs pa ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
blo gnyis phrad pa med pa'i phyir ro zhes bya ba ni cig car 'byung ba med pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
gzhig par bya ba med pa ni rgyus 'jig par mi byed do /
blo dag phrad pa med do zhes bya ba ji ltar shes she na /
de'i phyir the tshom can dang nges pa'i shes pa dag phrad par ni rigs pa ma yin no zhes bya ba rgyas par smos te /
svasaṃvedyam etat /
yadā saṃśayajñānam /
na tadā niścayajñānam
gang gi tshe the tshom can gyi shes pa yod pa de'i tshe /
nges pa'i shes pa med la /
yadā niścayajñānaṃ /
na tadā saṃśayajñānam iti /
evaṃ sukhaduḥkhayo rāgadveṣayoś cāsamavadhānam iti yojayaṃ /
yathā ca viruddhayor asamavadhānam /
evam aviruddhayor api jñānayor asamavadhānaṃ bhavatīti /
yadā ceti vistaraḥ /
athāpi samavadhānaṃ syād iti /
tathāpy apaṭubuddhiśabdau paṭū na hiṃsyātāṃ
gang gi tshe nges pa'i shes pa yod pa de'i tshe /
the tshom can gyi shes pa med do zhes bya ba 'di ni rang gi nyams la yod pa yin no /
de bzhin du bde ba dang sdug bsngal dag dang 'dod chags dang zhe sdang dag phrad pa med pa yang sbyar bar bya'o /
ji ltar 'gal ba dag mi phrad pa de bzhin du shes pa mi 'gal ba dag kyang phrad pa med pa kho na yin no /
gang gi tshe zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ste phrad par 'gyur du zin kyang 'on kyang blo dang sgra mi gsal ba dag gis gsal ba dag 'jig par ni mi 'gyur te /
durbalasamānajātīyatvāt /
na hi durbalasamānajātīyo balavantaṃ hiṃsan dṛṣṭaḥ
nyam chung ba rigs mthun pa yin pa'i phyir ro /
nyam chung pa rigs mthun pas stobs dang ldan pas 'jig pa ni ma mthong gi mi mthun pa ni /
asamānas tu durbalo 'pi hiṃsyāt /
tadyathā udakaṃ tejaḥ
nyam chung ngus kyang 'jig par 'gyur te /
dper na chus me lta bu'o /
yo 'py arciṣaṃ avasthānahetvabhāvād iti /
avasthānahetvabhāvād bhāvānāṃ vināśa iti
gang yang gnas pa'i rgyu med pa 'am zhes bya ba'i gtan tshigs 'di ni gnas brtan dbyig bshes la sogs pas gnas pa'i rgyu med pa'i phyir dngos po rnams 'jig pa yin no zhes smras pa yin na /
sthaviravasubandhuprabhṛtibhir ayaṃ hetur uktaḥ de yang rigs pa ma yin te /
med pa ni rgyu yin par 'os pa ma yin pas so /
sa cāyuktaḥ /
na hy abhāvaḥ kāraṇaṃ bhavitum arhatīti /
dharmadharmavaśād veti vaiśeṣikaḥ /
taṃ pratyāha /
na cāpy utpādavināśahetvor iti /
utpādavināśahetvor adharmasya /
kṣaṇa eva kṣaṇa iti /
mukhye kṣaṇe /
naupacārike kṣaṇa ity arthaḥ /
atha vā kṣaṇa eva kṣaṇa iti /
kṣaṇe kṣaṇa evety arthaḥ
chos dang chos ma yin pa'i dbang gis zhes zer ba ni bye brag pa'o /
de la skye ba dang 'jig pa'i rgyu chos dang chos ma yin ba dag kyang skad cig skad cig nyid la 'jug pa thob pa dang gegs byed par 'os pa ma yin no zhes bya ba smos te /
skye ba dang 'jig pa'i rgyu chos dang skye ba dang 'jig pa'i rgyu chos ma yin pa'o /
skad cig skad cig nyid la zhes bya ba ni skad cig ma dngos la ste /
nye bar btags pa'i skad cig ma la ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
yang na skad cig skad cig nyid la zhes bya ba ni skad cig skad cig kho na la zhes bya ba'i tha tshig go /
vṛttilābhapratibandhau vṛttilābho vṛttipratibandhaś ca kṣaṇekṣaṇe bhavituṃ nārhataḥ 'jug pa thob pa dang gegs byed pa ni 'jug pa thob pa dang 'jug pa la gegs byed pa ste /
skad cig skad cig la 'gyur bar 'os pa ma yin no /
ji lta zhe na /
kathaṃ kṛtvā /
yasyārciṣaḥ utpattāv anugraho bhavati caitrasya maitrasya vā /
tasya dharma utpalabdhavṛttiḥ tad utpādayatīty evam utpādahetuḥ
me lce gang zhig byung na nag pa 'am /
byams pa la phan 'dogs par 'gyur ba de'i chos 'jug pa rnyed pa ni bde ba skyed par byed pas de ltar na bskyed pa'i rgyu yang yin no /
vināśahetur api /
yadi tadvināśas tasyānugrahaṃ karoti andhakārāvasthāyām /
evam adharmo 'pi /
yasyārcirutpattāv apakāro bhavati /
tasyādharmo labdhavṛttis tad utpadayati
gal te de zhig pas mun pa'i gnas skabs na de la phan 'dogs par byed na 'jig pa'i rgyu yang yin no /
de bzhin du chos ma yin pa yang me lce gang zhig byung na 'ga' la gnod par 'gyur na de'i chos ma yin pa 'jug pa rnyed pa ni de skyed par byed la /
vināśahetur api /
yadi tadvināśas tasyāpy apakāraṃ karoti andhakārāvasthāyām /
iti tayor vṛttilābhād arciṣām utpattir bhavati
gal te des mun pa'i gnas skabs na de zhig pas gnod par byed na 'jig pa'i rgyu yang yin pas de gnyis kyi 'jug pa rnyed pa las me lce 'byung bar 'gyur ro zhe'o /
na ca vṛttilābhaṃ tayor apratibadhya tābhyām eva tasminn eva kṣaṇe teṣāṃ vināśa iti /
kṣaṇekṣaṇe vṛttilābhapratibandhau na dvayor yujyete /
śakyaś caiṣa kāraṇaparikalpa iti vistaraḥ /
dharmādharmavināśa iti kāraṇaparikalpaḥ sarvatra saṃskṛte dvyaṇukādau anityeṣu rūpādiṣu karmaṇi ca śakyate kartuṃ /
ato na vaktavyam etat /
agnisaṃyogāt kāṣṭhādīnāṃ vināśa ity evamādi /
tataś ca sarvasaṃskṛtasya kṣaṇikasiddhiḥ /
dharmādharmayos tadvināśakāraṇāntarānapekṣatvād ity alaṃ vivādena /
tat eva tādṛśād veti /
yadi agnisaṃyogaḥ śyāmatāṃ ghaṭasya nivartya raktatāṃ janayati /
sa eva raktatāṃ nivartya raktataratāṃ janayatīti kalpyate
de dag kho nas de dag gi 'jug pa 'gags te skad cig de nyid la de rnams 'jig par ni rigs pa ma yin pas /
skad cig skad cig la gnyis po 'jug pa rnyed pa dang gags byed pa ni rung ba ma yin no /
rgyu yongs su brtags pa 'di yang 'dus byas thams cad la bya bar nus zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni chos dang chos ma yin pas 'jig go zhes rgyu yongs su brtag pa ni 'dus byas mi rtag pa rdul phran gnyis la sogs pa'i gzugs la sogs pa dang las thams cad la yang bya bar nus pas de'i phyir /
me dang 'brel ba las shing la sogs pa 'jig go zhes bya ba de lta bu la sogs pa 'di brjod par mi bya'o /
de'i phyir chos dang chos ma yin pa dag ni de rnams 'jig pa'i rgyu gzhan la mi ltos pa'i phyir 'dus byas thams cad skad cig ma nyid du grub pas brtsad mi dgos so /
de nyid dam de dang 'dra ba las zhes bya ba ni gal te me dang 'brel bas bum pa'i sngon po nyid bzlog nas dmar po nyid skyed par byed pa de kho nas dmar po nyid bzlog nas ches dmar ba skyed par byed do zhes bya bar rtog na rgyu nyid 'jig par byed pa yin par 'gyur ro /
(Abhidh-k-vy 348) hetur eva vināśakaḥ syāt /
atha jvālānāṃ kṣaṇikatvād anyas tatsaṃyogo janako 'nyo 'pi vināśaka iti kalpyate
'on te me rnams ni skad cig ma yin pa'i phyir de dang 'brel pa skyed par byed pa yang gzhan yin la /
'jig par byed pa yang gzhan yin no zhes bya bar rtog na /
hetvaviśiṣṭo vināśakaḥ syāt /
na ca yuktam iti sarvaṃ
skyed par byed pa'i rgyu bye brag med par 'gyur te rigs pas ma yin no zhes bya ba thams cad brjod do /
jvālāntareṣu ca tāvad dhetubhede 'pi parikalpanāṃ parikalpayeyuḥ vaiśeṣikāḥ /
kṣaṇikatvāt /
jvālānām anyā janikāḥ /
anyā vināśikā iti /
kṣārayāvadbhūmisambandhāt tu pākajaviśeṣotpattau kāṃ kalpanāṃ kalpayeyuḥ /
na hi teṣāṃ kṣārādayaḥ kṣaṇikāḥ /
tatra hetur eva vināśakaḥ syāt
re zhig me rnams skad cig ma yin pa'i phyir /
bye brag tu smra ba rnams kyis me lce dag la skyed par byed pa yang gzhan yin la /
'jig par byed pa yang gzhan yin no zhes rgyu tha dad par yongs su brtag par ni bya ba la dag na thal ba nas sa dang 'brel pa'i bar las smin byed las skyes pa'i bye brag byung ba la gang la brtag par bya ste /
de dag gi ltar na thal ba la sogs pa skad cig ma ma yin pas der rgyu nyid 'jig par byed pa yin par 'gyur ro /
yat tarhi āpa iti vistaraḥ /
yady agnisaṃyoge 'py āpo na vināśyante /
kathaṃ tarhy āpaḥ kvāthyamānāḥ kṣīyanta ity abhiprāyaḥ
'o na gang chu bskol ba zhes bya ba ni /
gal te me dang 'brel pa dag gis chu 'jig par mi byed na 'o na ji ltar chu bskol ba rnams zad par 'gyur snyam du bsam pa yin no /
me'i khams zhes bya ba ni de dang tha mi dad par 'dug pa 'phel bar byed do /
tejodhātur iti /
tadavinirbhāgasaṃvardhanaṃ /
yasya prabhāvād apāṃ saṃhātaḥ kṣāmakṣāmo jāyata iti
de'i mthus na chu'i tshogs nyam chung zhing nyam chung par 'gyur te zhes bya ba ni rgyu'i khyad par las 'bras bu'i khyad par du 'gyur bas nyam chung ba dang ches nyam chung bar 'gyur zhing /
kāraṇaviśeṣāt kāryaviśeṣa iti /
kṣāmakṣāmataro jāyate /
yāvad atikṣāmatāṃ gato 'nte na punaḥ saṃtānaṃ saṃtanoti /
kāryaṃ karoti na tv abhāvaṃ karotīty arthaḥ /
bhaṃguratvād iti vistaraḥ /
bhaṃgaśīlatvāt svayaṃ vinaśyanto 'nyenājanitā vināśāḥ /
santa utpannamātrād ekakṣaṇalabdhātmāno bhavanto vinaśyanti /
tṛṇajvālāvad iti /
yathā tṛṇajvālāyāḥ kṣaṇikatve 'pi deśantareṣu nirantarotpattau gatyabhimānaḥ /
tṛṇaṃ dahantīti /
jvālā gacchantīti /
tadvat /
sādhanaṃ ca /
avidyamānagatayo deśāntare nirantaram utpadyamānā rūpādayo bhāvāḥ
shin tu nyam chung ba'i bar du gyur pa dang mjug tu rgyun yang rgyun chags par mi byed de 'bras bu mi skyed kyi dngos po med par byed pa ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
'jig pa'i ngang tshul can yin pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'jig pa'i dang tshul can yin pa'i phyir /
rang 'jig pa ni gzhan gyis 'jig pa skyed pa ma yin pas /
byung ba tsam ste skad cig ma gcig rang gi bdag nyid du red nas 'jig go /
rtsva'i me bzhin no zhes bya ba ni dper na rtsva'i me skad cig ma yin yang rtsva yul gzhan du bar chad med par byung ba la rtsva sreg par byed pa'i me 'gro'o zhes mngon pa'i nga rgyal byed pa de dang 'dra'o /
'dir bsgrub pa ni gzugs la sogs pa yul gzhan du bar chad med par 'byung ba'i dngos po dag ni 'gro ba med pa yin te /
kṣaṇikatvāt /
tṛṇajvālāvat [Tib /
saṃsthānaṃ kāyavijñāptir iti vaibhāṣikavacanaṃ
skad cig ma yin pa'i phyir rtsva'i me bzhin no /
lus kyi rnam par rig byed dbyibs yin no zhes zer ba ni bye brag tu smra ba yin no /
ekadiṅmukha iti /
ekā diṅ mukham asyeti ekadiṅmukhaṃ /
tasmin /
bhūyasi bahutare /
evaṃ sarvam iti
phyogs gcig gi sgo zhes bya ba ni 'di la phyogs gcig gi sgo yod pas na phyogs gcig gi sgo ste der ro /
mang po ni phal mo che'o /
ūrdhvaikadiṅmukhe bhūyasi utpanna unnatam iti prajñapyate thams cad kyang de dang 'dra'o zhes bya ba ni phyogs kyi sgo gyen du phal che ba la ni mthon po zhes 'dogs la /
adho bhūyasy avanatam iti thur du phal che ba la ni dma' ba zhes bya ste /
eṣā dik /
tadyathā alātam iti /
na dravyasat saṃsthānaṃ /
varṇagrahaṇāt pakṣagrahaṇatvāt /
alātacakravad iti /
atha vā na dravyaṃ saṃsthānam
'di ni phyogs yin no /
dper na mgal me zhes bya ba ni dbyibs ni rdzas su med de de 'dzin pa kha dog 'dzin pa la ltos pa'i phyir na mgal me'i 'khor lo bzhin no /
yang na dbyibs ni rdzas su med de /
anyarūpagrahaṇāt pakṣagrahaṇatvāt /
dhānyarāśivad iti /
dvābhyām asaya grahaṇaṃ prāpnuyād ity ukte vaibhāṣiko brūyāt /
na dīrghatvādeḥ kāyendriyeṇa grahaṇaṃ
gzugs 'dzin pa la ltos pa'i phyir 'bru'i phung po bzhin no zhes bya ba yin no /
'di dbang po gnyis kyis gzung bar 'gyur zhes bshad pa dang bye brag tu smra ba ring po nyid la sogs pa ni lus kyi dbang pos 'dzin pa ma yin no /
kiṃ tarhi /
spraṣṭavyāvayaveṣv eva /
tathā saṃniviṣṭeṣu dīrghādigrahaṇaṃ bhavati
'o na ci zhe na reg bya'i yan lag dag kho na de ltar gnas pa la ring po la sogs par 'dzin par 'gyur te /
ato na dvābhyām asya grahaṇaṃ prāpnotīty ata idam ucyate /
yathā vā spraṣṭavya iti vistaraḥ
de bas na 'di ni gnyis kyis 'dzin par mi 'gyur ro zhes smra bar 'gyur bas de'i phyir yang na ji ltar reg bya la zhes bya ba 'di rgyas par smos so /
ko 'rthaḥ /
yathā (Abhidh-k-vy 349) spraṣṭavye dīrghahrasvādigrahaṇaṃ
don ci zhe na /
ji ltar reg bya la ring po dang thung ngu la sogs pa 'dzin mod kyi /
na ca spraṣṭavyāyatanasaṃgṛhītaṃ saṃsthānaṃ dbyibs ni reg bya'i skye mched kyis bsdus pa yang ma yin pa ltar /
tathā varṇe 'pi saṃbhāvyatāṃ dīrghādigrahaṇaṃ kha dog la ring po la sogs pa 'dzin pa yang de dang 'dra bar yid ches par bya ste /
na ca rūpāyatanasaṃgṛhītaṃ saṃsthānam /
arthāntarabhūtaṃ syād ity arthaḥ
gzugs kyi skye mched kyis bsdus pa'i dbyibs don gzhan du gyur pa ni med do zhes bya ba'i tha tshig go /
punar vaibhāṣika āha /
smṛtimātraṃ tatra iti vistaraḥ
yang na bye brag tu smra bas de la ni reg bya dang lhan cig spyod pa'i phyir dran pa tsam yin gyi zhes bya bar rgyas par smras te /
smṛtimātraṃ tatra saṃsthāne /
sparśasāhacaryāt ślakṣṇatvādibhiḥ sparśaiḥ sahacarabhāvāt
dbyibs de la ni reg bya dang lhan cig spyod pa'i phyir te 'jam pa nyid la sogs pa'i reg bya dang lhan cig spyod par 'gyur ba'i phyir /
na tu sākṣādgrahaṇaṃ dīrghādisaṃsthānasya /
yathāgnirūpaṃ dṛṣṭvā tasyāgner uṣṇatāyāṃ smṛtir bhavati /
sāhacaryāt /
puṣpasya ca caṃpakasya ca gandhaṃ ghrātvā tadvarṇe 'pi smṛtiḥ
dran pa tsam yin gyi ring po la sogs pa'i dbyibs mngon sum du 'dzin pa ni ma yin te dper na lhan cig spyod pa'i phyir me'i gzugs mthong nas me de'i tsha ba'i dran pa 'byung ba dang lhan cig spyod pa'i phyir me tog tsam pa ka'i dri bsnams nas de'i kha dog gi dran pa 'byung ba bzhin no /
slob dpon gyis 'di la ni 'khrul pa med pa'i phyir gzhan gyis gzhan dran par rigs kyi zhes bya ba rgyas par smos te /
sāhacaryāt /
āha /
yuktam atreti vistaraḥ /
yuktam atrāgnāv avyabhicārāt uṣṇatāyāś ca varṇasya ca /
anyenānyasmaraṇam agnirūpeṇoṣṇatāyāḥ /
puṣpagandhena ca tadvarṇasya /
na tu kiṃcid iti vistaraḥ /
na tu kiṃcit spraṣṭavyaṃ ślakṣṇatvādi kvacid iti saṃsthāne dīrghādau niyataṃ /
yato 'tra saṃsthāne spraṣṭavyaṃ spṛṣṭvā samaraṇaṃ niyamena syāt /
yatra hy agnirūpaṃ /
tatra taduṣṇatayā bhavitavyaṃ /
yatra ca campakagandhaḥ /
tatra tadrūpeṇa bhavitavyaṃ
me la sogs pa 'di la ni tsha ba nyid dang kha dog 'khrul pa med pa'i phyir gzhan gyis gzhan te /
me'i gzugs kyis tsha ba nyid dang me tog gi dris de'i kha dog dran par rigs so; /
reg bya ni cung zad kyang nges pa med do zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang las reg bya la reg nas ring po la sogs pa'i dbyibs 'di nges par dran par 'gyur pa 'jam pa nyid la sogs pa'i reg bya ni chung zad kyang ring po la sogs pa'i dbyibs gang la yang nges pa med do /
gang na me'i gzugs yod pa de ni de'i tsha ba nyid yod la /
gang na me tog tsam pa ka'i dri yod pa de na'ang 'di'i gzugs yod kyi /
na tu yatra ślakṣṇatvaṃ karkaśatvaṃ vā tatra dīrghatvena hrasvatvena vā bhavitavyaṃ /
tasmād taduṣṇatārūpayor niyamena yujyate saṃsthāne tu niyamena smaraṇaṃ na prāpnoti
gang na 'jam pa nyid dang rtsub pa nyid yod pa de na ring ba nyid dang thung ba nyid yod pa ni ma yin no /
de lta bas na de'i tsha ba nyid dang de'i gzugs dag ni gdon mi za bar dran par rung gi dbyibs ni gdon mi za bar dran par mi 'gyur ro /
tathāsaty api sāhacaryaniyame spraṣṭavyasaṃsthānayoḥ saṃsthāne smaraṇaṃ niyamena syāt 'on te reg bya dang dbyibs dag lhan cig spyod par nges pa med kyang nges par dbyibs dran par gyur na ni kha dog kyang 'gyur te /
varṇe 'pi syāt smaraṇaṃ niyameneti vartate /
tad evaṃ spraṣṭavyaṃ spṛṣṭvā smared ity arthaḥ
nges par dran par zhes bya bar sbyar te /
reg bya de kho na reg nas dran par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
athāniyamena varṇasmaraṇaṃ bhavati varṇavad vā saṃsthāne 'py aniyamena syāt ji ste yang nges par kha dog dran par mi 'gyur na /
yang na ni kha dog bzhin du dbyibs kyang nges par mi 'gyur te /
dīrghe hrasvam iti /
hrasve dīrgham iti /
kiṃkāraṇaṃ /
varṇe hy aniyamena smaraṇaṃ bhavati spraṣṭavyāt /
kadācid rakte pītam iti pīte raktam iti
ring po la'ang thung ngur shes la /
thung ngu la yang ring por shes par 'gyur ro /
ci'i phyir zhe na /
reg bya las kha dog ni nges par dran par mi 'gyur te /
na caivaṃ bhavati /
katham evaṃ na bhavati /
yathā varne saṃsmaraṇaṃ na niyamena bhavati /
tathā saṃsthāne 'py aniyameneti /
kiṃ tarhi /
varṇe smaraṇaṃ na niyamena bhavati
res 'ga' dmar po la yang ser por shes la /
ser po la yang dmar por shes so /
de lta yang ma yin zhes bya ba ji ltar de ltar ma yin zhe na /
ji ltar kha dog nges par dran par mi 'gyur ba de ltar dbyibs kyang nges par dran par mi 'gyur ba zhes bya'o /
'o na ci zhe na /
saṃsthāne punar niyamenety ayuktam asya saṃsthānasya spraṣṭavyāt smaraṇaṃ /
kathaṃ tarhi dīrghabuddhir hrasvabuddhir vā bhavati
kha dog nges par mi 'gyur gyi dbyibs ni nges par dran par 'gyur ro /
de bas na reg bya las dbyibs 'di dran par ni rigs pa ma yin no /
'o na ji ltar ring po'i blo 'am thung ngu'i blo 'byung zhe na /
uktam etat /
ekadiṅmukhe bhūyasi varṇe vā spraṣṭavye vā gṛhyamāṇe dīrghavikalpabuddhir alpīyasi hrasvavikalpabuddhir ity evamādy avagantavyaṃ /
citrāntareṇa veti vistaraḥ /
citrāntareṇa vānekavarṇasaṃsthāne bahubhiḥ prakārair dṛśyamānenānekasaṃsthānaṃ dṛśyate dīrghādi /
ato 'nekasaṃsthānadarśanād (Abhidh-k-vy 350) bahūnāṃ saṃsthānānām ekadeśaṃ prāpnuyāt
'di ni phyogs gcig gi sgor kha dog gam /
reg bya phal mo che 'dzin pa la ring po'i rnam par rtog pa'i blo 'byung ngo /
zhes bshad zin te /
de lta bu la sogs pa yin par khong du chud par bya'o /
ri mo bkram pa la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ri mo bkra pa kha dog dang dbyibs du ma rnam pa mang por snang ba ni ring po la sogs par dbyibs gcig tu snang ste /
de bas na kha dog dang dbyibs du ma snang ba'i phyir dbyibs mang po yang phyogs gcig tu 'gyur te /
yatraiva dīrghatvaṃ /
tatraiva hrasvādigrahaṇāt /
tac cāyuktaṃ varṇavat
gang na ring po nyid yod pa de nyid du thung ngu la sogs pa 'dzin pa'i phyir ro /
de yang rigs pa ma yin te kha dog bzhin no /
yathā hi varṇaḥ sapratighatvād ekadeśo na bhavati /
tathā saṃsthānam apīti
ji ltar kha dog thogs pa dang bcas pa yin pa'i phyir phyogs gcig par mi 'gyur ba ltar dbyibs kyang de dang 'dra'o /
tathā ca sati dravyato 'sti saṃsthānam iti sapakṣālaḥ pakṣo bhavati /
dharmiviśeṣaviparyayāt /
na cāṇau tad iti /
yathā nīlādirūpaṃ aṣṭadravyakādāv aṇau vidyate /
na caivam aṇau saṃsthānaṃ dīrghādi vidyate
de lta yin na chos can gyi khyad par las bzlog pa'i phyir dbyibs rdzas su yod do zhes bya ba'i phyogs skyon dang bcas par 'gyur ro /
de rdul la med ces bya ba ni ji ltar sngon po la sogs pa'i gzugs rdul phran gyi rdzas brgyad la sogs pa yod pa de ltar ring po la sogs pa'i dbyibs ni rdul phra rab la med do /
kathaṃ punar gamyate /
saṃsthānaṃ paramāṇau nāstīti /
dīrghasaṃsthāne 'pacīyamāne dīrghabuddhyabhāvāt /
dīrghaṃ hi daṇḍam upalabhya tasminn evāpacīyamāne dīrghabuddhir na nivartet /
na hi nīlādidravyam upalabhyapacīyamāne tasmin pītabuddhir bhavati /
dīrghadravye tv apacīyamāne hrasvabuddhir bhavati
dbyibs rdul phra rab la med do zhes bya ba ji ltar shes she na /
dbyibs ring po 'grib na ring po'i blo med pa'i phyir te /
dbyug pa ring po dmigs nas de nyid 'grib na ring po'i blo ldog go /
sngon po la sogs pa'i rdzas dmigs nas 'grib na de la ser po'i blo ni mi 'byung gi /
ring po'i rdzas 'grib na ni thung ngu'i blo mi 'byung gi de'i blo mi 'byung ngo /
na dīrghabuddhiḥ /
na ca yuktaṃ vaktuṃ /
tad eva saṃsthānaṃ dīrghādihrasvādibuddhiṃ janayatīti
dbyibs de nyid ring po la sogs pa dang thung du la sogs pa'i blo ba skyed do zhes brjod par yang mi rigs pa ma yin te /
tasmād bahuṣv eveti sarvaṃ /
atha matam iti vistaraḥ
de lta bas na mang po de ltar gnas pa dag kho na zhes bya ba thams cad brjod par bya'o /
saṃsṭhānaparamāṇava eva tathā saṃniviṣṭā ekadiṅmukhādikrameṇa dīrghādisaṃjñā bhavanti 'on te dbyibs kyi rdul phra rab ces bya ba rgyas par 'byung ba ni dbyibs kyi rdul phra rab dag kho na phyogs gcig gi sgo la sogs pa'i rim pas de ltar gnas pa la ring po la sogs pa'i ming 'dogs te /
na hy atatsvabhāvāḥ tathā saṃniviṣṭhāḥ samānās tāṃ saṃjñām upalabdhum arhatīty abhiprāyaḥ de'i ngo bo nyid ma yin pa dag de ltar gnas pa la ni de'i ming 'thob par 'os pa ma yin no snyam du bsams pa yin no /
na ca saṃsthānāvayavānāṃ varṇādivat svabhāvaḥ siddha iti /
varṇāvayavāḥ prasiddhasvabhāvāḥ /
pratyavayavaṃ nīlāditvato grahaṇāt
dbyibs kyi yan lag rnams ni kha dog la sogs pa bzhin du rang gi ngo bor grub pa yang med ces bya ba ni kha dog gi yan lag rnams ni yan lag re re la sngon po la sogs pa nyid du 'dzin pa'i phyir rang gi ngo bor rab tu grub pa yin no /
na caivaṃ saṃsthānaparamāṇavaḥ pratyavayavaṃ dīrghāditvato gṛhyante dbyibs kyi rdul phra rab rnams ni de ltar yan lag re re la ring po la sogs pa nyid du yang mi 'dzin te /
tasmān na prasiddhasvabhāvāḥ /
yadi tu naiva te dīrghādisvabhāvāḥ /
saṃniveśaviśeṣāt tu dīrghādibuddhihetavo bhavanti
de lta bas na rang gi ngo bo rab tu ma grub pa yin no /
gal te de dag ring po la sogs pa'i ngo bo nyid ni ma yin pa nyid kyi gnas pa'i khyad par las ring po la sogs pa'i blo'i rgyu dag tu 'gyur na go /
varṇādiparamāṇava eva saṃniveśaviśeṣā dīrghādibuddhihetavo bhavantīti kiṃ neṣyate kha dog la sogs pa'i rdul phra rab dag kho na gnas pa'i khyad par las ring po la sogs pa'i blo'i rgyu dag tu 'gyur ro zhes bya bar yang ci ste mi 'dod /
yat tarhi varṇatvābhinna iti /
yadi varṇasaṃniveśamātraṃ saṃsthānaṃ syāt
'o na gang kham pa'i snod rnams kha dog kyang tha mi dad ces bya ba ni gal te dbyibs kha dog gnas pa tsam zhig yin par gyur na /
varṇābhede saṃsthānabhedo na syāt /
mṛdbhājanānāṃ kuṇḍādīnām anarthāntarabhāvāt
don tha dad pa med pa'i phyir rdza mkhan la sogs pa'i rdza ma rnams kha dog tha mi dad na dbyibs kyang tha dad pa ma yin par 'gyur ro /
nanu coktam iti vistaraḥ /
yathā saṃniviṣṭavarṇe dīrghādisaṃjñā prajñapyate
ma bshad dam zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ltar gnas par 'gyur ba'i kha dog la ring po la sogs par ming 'dogs pa ste /
ekadiṅmukhe ca varṇa iti vistareṇa phyogs gcig gi sgor kha dog phal cher zhes bya ba la sogs pa rgyas par bshad pa yin no /
yathā ca pipīlikādīnām iti vistaraḥ dper na grog ma la sogs pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
yathā ca pipīlikādaya ekarūpā bhavanti ji ltar grog ma la sogs pa kha dog dang dbyibs gcig pa yin la /
teṣāṃ ca paṃktir ity asmin deśe 'nyādṛśy anyasminn anyādṛśī /
evaṃ cakrādīnāṃ bheda ity evamādi
de dag gi phreng ba ni yul la lar ni gzhan du snang la /
la lar ni gzhan du snang ba dang zlum pe la sogs pa tha dad pa zhes bya ba la sogs pa yang de dang 'dra ste /
tathā varṇābhede 'pi saṃsthānabhedaḥ syāt de bzhin du kha dog tha mi dad kyang dbyibs tha dad par 'gyur ro /
tarhi tamasīti vistaraḥ /
yat tarhi tamasi varṇam apaśyaṃtaḥ sthāṇupuruṣahastyādīnāṃ dīrghahrasvatva parimaṇḍalādīni paśyanti
'o na gang mun khung dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'o na gang mun khung na sdong du ma dang mi dang glang po che la sogs pa'i kha dog ma mthong bar ring po dang thung ngu dang zlum po la sogs pa mthong bar 'gyur ba de ji lta bu zhes bya ba'i tshig lhag ma yin no /
tat katham iti vākyaśeṣaḥ /
yadi tarhi varṇāj jātyantaraṃ saṃsthānaṃ na syāt /
yathā varṇaṃ nīlaṃ pītam iti vā na paśyanti /
tathā saṃsthānam api dīrghaṃ hrasvam iti na paśyeyuḥ
gal te dbyibs kha dog las rigs gzhan zhig yin par ma gyur na ji ltar sngon po 'am /
ser po zhes bya bar mi mthong ba de bzhin du dbyibs kyang ring po nyid dam thung ngu'o zhes bya bar mthong bar yang mi 'gyur ba zhig na res 'ga' 'ang mthong ste /
paśyanti ca kadācit /
ato jātyantaraṃ saṃsthānam iti /
paṃktisenāparikalpavad iti /
yathā tamasy avyaktaṃ (Abhidh-k-vy 351) pakṣiṇaḥ pipīlikā vā dṛṣṭvā dīrghā paṃktir iti parikalpayaṃti yathā vā tamasy eva hastyādīn avyaktaṃ dṛṣṭvā parimaṇḍala iyaṃ senā vyavasthiteti parikalpayanti
de'i phyir dbyibs ni rigs gzhan yin no /
phreng ba dang dmag la yongs su rtog pa bzhin no zhes bya ba ni /
ji ltar mun khung na bya 'am grog ma mi gsal ba mthong nas phreng ring po zhig go zhes rtog par byed pa 'am ji ltar mun khung na glang po che la sogs pa mi gsal ba mthong nas dmag 'di ni bskyil te rnam par gnas so zhes yongs su rtog par byed pa ltar 'di yang de dang 'dra'o /
tadvat /
veviditaṃ caitad evam iti /
yathedānīm uktam asaty api jātyantare saṃsthāne varṇam eva te tatrāvyaktaṃ dṛṣṭvā dīrghādiparikalpaṃ kurvanti
de ni gdon mi za bar de ltar shes par bya ste zhes bya ba ni da gzod ji skad du dbyibs rigs gzhan med kyang /
de dag gis de na kha dog kho na mi gsal ba mthong bas ring po la sogs par yongs su rtog par byed do zhes bshad pa lta bu'o /
yat kadācid iti vistaraḥ gang res 'ga' zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
anirdhāryamāṇaparicchedam iti /
anirdhāryamāṇasaṃsthānaṃ saṃghātamātram avyaktam alakṣyamāṇanīlatvādikaṃ dṛśyate /
na ca varṇasaṃsthānavyatiriktaṃ rūpāyatanam astīti /
yathā nānyat kiṃcid dravyaṃ kalpyate /
tadvat saṃsthānam api na varṇavyatiriktaṃ kalpayitavyaṃ /
tatra bhavanta iti /
te bhavanta ity arthaḥ /
itarābhyo 'pi dṛśyanta iti vacanāt /
kathaṃ kāyakarma prajñāpayantīti /
prajñaptisattvāt kāyakarmayoga iti manyamānaḥ pṛcchati
yongs su chad pa nges par mi zin pa zhes bya bar ni dbyibs nges par mi zin pa'o /
tshogs pa tsam dang mi gsal ba ste sngon po la sogs pa nyid du mi mngon par snang ba yin no /
ji ltar kha dog dang dbyibs las ma gtogs pa'i gzugs kyi skye mched kyang yod pa ma yin pas rdzas gzhan cung zad kyang mi rtag pa de bzhin du dbyibs kyang kha dog las ma gtogs par brtag par mi bya'o /
mdo sde pa khyed ces bya ba ni mdo sde pa khyed cag ces bya ba'i tha tshig go /
ji ltar lus kyi las su 'dogs par byed ces bya ba ni btags pa yod pa'i phyir lus kyi las su mi rung ngo snyam du bsams nas 'dri ba yin no /
kāyādhiṣṭhānam iti /
kāyālambanam ity arthaḥ /
yasya hi kāyaḥ pravartyaḥ /
tat kāyādhiṣṭhānaṃ karma /
tenāha /
yā cetanā kāyasya tatratatra pranetrīti
lus la brten pa zhes bya ba ni lus la dmigs pa zhes bya ba'i don to /
gang zhig gi lus 'jug par 'gyur ba de ni lus la brten pa'i las yin te; de'i phyir de dang der lus 'jug par byed pa'i sems pa gang yin pa'o zhes bya ba smos so /
yathāyogaṃ veditavye iti /
vāgadhiṣṭhānaṃ karma vākkarma
ci rigs par rig par bya'o zhes bya ba ni ngag la brten pa'i las ni ngag gi las so /
manaskarma tu manasaḥ karma /
manasā vā saṃprayuktaṃ karma manaskarma
yid kyi las ni yid kyi las sam yid dang mtshungs par ldan pa'i las ni yid kyi las yin te /
tena yathāyogam ity uktaṃ des na ci rigs par zhes bshad do /
vijñaptyabhāvād iti vistaraḥ /
yadi vijñaptir na syāt
rnam par rig byed med pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te rnam par rig byed med par gyur na /
avijñaptir api kāmāvacarī na syāt 'dod pa na spyod pa'i rnam par rig byed ma yin pa yang med par 'gyur te /
vijñaptyadhīnā hi kāmāvacary avijñaptir na cittānuparivartinīti 'dod pa na spyod pa'i rnam par rig byed ma yin pa ni rnam par rig byed la rag las pa yin gyi sems kyi rjes su 'jug pa ni ma yin no /
sā caivaṃ nāstīti /
mahānto doṣā anuṣajyante /
samvarāsamvarābhāvadoṣaḥ saptaupadhikapuṇyakriyāvastupuṇyavṛddhyabhāvadoṣa ity evam ādayo 'nuṣaṃgāḥ
bam po sum cu pa /
de yang de ltar med pas nyes pa chen por thal par 'gyur te /
sdom pa dang sdom pa ma yin pa med pa'i nyes pa dang rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos pos bsod nams 'phel ba med pa'i nyes pa zhes bya ba de lta bu la sogs par thal bar 'gyur ro /
anuṣaṃgāṇāṃ punaḥ pratyanuṣaṃgā iti /
tatparihārā bhaviṣyantīti arthaḥ /
kāyakarmasaṃśabditād iti /
kāyādhiṣṭhānād ity arthaḥ
thal ba rnams la yang thal ba'i gnyen po de dag yod de zhes bya ba ni de'i lan yod do zhes bya ba'i tha tshig go /
lus kyi las zhes bya ba ni lus la brten pa zhes bya ba'i tha tshig go /
samāhitāvijñaptivad iti /
yathā samāhitāvijñaptiś cittānuparivartinī /
evaṃ prātimokṣasamvarādilakṣaṇāpy avijñaptiḥ syāt /
sautrāntikā āhuḥ /
naivaṃ bhaviṣyati /
na cittānuparivartinī bhaviṣyati /
cetanāviśeṣeṇāsamāhitena tadākṣepaviśeṣād asamāhitāyā avijñapter ākṣepād ity arthaḥ /
sāpi ca vijñaptir bhavadīyā satī vidyamānā avijñapter ākṣepe utpādanacetanāyā balaṃ sāmarthyaṃ nibhālayate apekṣate
mnyam par gzhag pa'i rnam par rig byed ma yin pa bzhin du zhes bya ba ni ji ltar mnyam par gzhag pa'i rnam par rig byed ma yin pa sems kyi rjes su 'jug pa yin pa ltar so sor thar pa'i sdom pa la sogs pa'i mtshan nyid kyi rnam par rig byed ma yin pa yang de dang 'dra bar yang 'gyur ro /
mdo sde pa rnams kyis de ltar mi 'gyur te zhes bya ba smos te /
mnyam par gzhag pa ma yin pa'i sems pa'i khyad par gyis de'i 'phen pa khyad par yod pa'i phyir sems kyi rjes su 'jug par mi 'gyur te /
mnyam par gzhag pa ma yin pa'i rnam par rig byed ma yin pa 'phangs pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go; /
khyed kyi rnam par rig byed de yod cing med pa ma yin na yang rnam par rig byed ma yin pa 'phang par bya ba ni sems pa'i stobs dang mthu la rag las pa yin te ltos pa yin no /
ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
jaḍatvād apaṭutvāc cetanābalam antareṇa tām avijñaptiṃ janayituṃ na śaknoti
blun ba'i phyir te mi gsal ba'i phyir ro /
sems pa'i stobs med pa ni rnam par rig byed ma yin pa de bskyed par mi nus te /
na hy asatyāṃ samādānacetanāyāṃ yadṛcchotpannā vijñaptir avijñaptiṃ janayati yang dag par len pa'i sems pa med na rnam par rig byed gyi na byung bas ni rnam par rig byed ma yin pa skyed par mi byed do /
vāgvijñaptis tv iti /
tuśabdo viśeṣaṇena /
yathā kāyavijñaptiḥ saṃsthānātmikā na tathā vāgvijñaptiḥ
ngag rnam par rig byed ni zhes bya ba la ni zhes bya ba'i sgra ni khyad par du bya ba yin te /
ji ltar lus kyi rnam par rig byed dbyibs kyi bdag nyid yin pa ltar ngag gi rnam par rig byed ni ma yin no /
kiṃ tarhi /
vāgātmako dhvanir varṇātmakaḥ śabda ity arthaḥ
'o na ci zhe na /
ngag gi bdag nyid kyi sgra ste yi ge'i bdag nyid kyi sgra'o zhes bya ba'i tha tshig go /
(Abhidh-k-vy 352) /
avijñaptiḥ pūrvam evokteti /
te tu vijñaptyavijñapti ity uktaṃ
rnam par rig byed ma yin pa ni sngar bshad pa kho na yin no zhes bya ba ni /
de dag rnam rig rnam rig min /
zhes bshad pa de la rnam par rig byed ni bshad zin pa yin no /
tatra vijñaptir uktā avijñaptir vaktavyā /
sā ca pūrvam evoktā /
vikṣiptācittakasyeti vacanāt /
sāpi dravyato nāsti sāpy avijñaptir dravyato nāsti
rnam par rig byed ma yin pa brjod par bya dgos na /
de yang gong du bshad zin pa nyid de /
rnam par gyeng sems med pa'i yang /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
de yang rdzas su med de zhes bya ba ni rnam par rig byed ma yin pa de yang rdzas su med do /
na kevalā vijñaptir ity apiśabdaḥ /
abhyupetyākaraṇamātratvād iti /
imaṃ divasaṃ upādāya prāṇātipātādibhyaḥ prativiramāmīty abhyupetya
yang zhes bya ba'i sgra ni rnam par rig byed 'ba' zhig tu ma zad kyi zhes bya ba yin no /
khas blangs nas mi phyed pa tsam yin pa'i phyir zhes bya ba ni mdo sde pa rnams na re dus 'di nas bzung ste /
tasmāt pareṇa teṣām akaraṇamātram avijñaptir ity evaṃ dravyato nāstīti sautrāntikāḥ /
teṣāṃ cātītānāṃ mahābhūtānāṃ /
na hy atītānāṃ pratyutpannasvabhāvo 'sti /
paṃcame ca kośasthāna etad darśayiṣyata iti /
katham avidyamānāny asyā āśraya ity ato na dravyato 'sti /
rūpalakṣaṇabhāvāc ca /
rūpyata iti rūpalakṣaṇaṃ /
tac cāsyā apratighatvān nāsti /
tasmān na dravyato 'sti /
(IV /
5ab) trividheti vistaraḥ
srog gcod pa la sogs pa spong ngo zhes khas blangs nas de phyin cad de dag mi byed pa tsam la rnam par rig byed ma yin pa zhes bya bar zad pas de ltar na rdzas su med do zhes zer ro /
de dag kyang rang gi ngo bo med pa'i phyir zhes bya ba ni 'das pa'i 'byung ba chen po de dag kyang da ltar byung ba lta bur rang gi ngo bor med de /
'di ni mdzod kyi gnas lnga pa nas kyang ston par 'gyur ro /
med pa dag ni ji ltar na 'di'i rten yin te /
de bas na rdzas su med do /
gzugs kyi mtshan nyid med pa'i phyir /
zhes bya ba ni /
gzugs kyi mtshan nyid ni gzugs su rung ba zhes bya ba yin na /
thogs pa med pa'i phyir de yang 'di la med de de lta bas na rdzas su med do /
rnam pa gsum zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
trividhaṃ ca tad amalaṃ ca trividhāmalarūpaṃ de ni rnam pa gsum dang dri ma med pa yin pas na /
tasyoktiḥ /
akurvataḥ panthā akurvatpathaḥ /
pareṇa kārayataḥ svayam akurvataḥ karma ity arthaḥ
rnam gsum dri med gzugs te de gsungs pa'o /
ma byas lam zhes bya ba ni ma byas pa'i lam ste gzhan la byed du bcug gi bdag nyid kyis ma byas pa'i las kyi lam zhes bya ba'i tha tshig go /
trividhāmalarūpoktiś ca vṛddhiś cākurvatpathaś cādir eṣāṃ /
tānīmāni /
trividhāmalarūpoktivṛddhyakurvatpathādīni /
ādiśabdena dharmo bhikṣo ity atrārūpīty avacanaṃ /
āryāṣṭāṃgavacanaṃ /
prātimokṣasamvarasetuvacanaṃ ca gṛhyate
'di dag la gzugs rnam pa gsum dang dri ma med pa gsungs pa dang 'phel ba dang ma byas pa'i lam la sogs pa yod pas na rgyu 'di dag ni /
rnam gsum dri med gzugs gsungs dang /
'phel dang ma byas lam stsogs yin te /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni dge slong chos ni zhes bya ba 'dir gzugs can ma yin pa'o zhes ma gsungs pa dang 'phags pa'i lam yan lag brgyad par gsungs pa dang so sor thar pa'i sdom pa dang chu lon du gsungs pa bsdu ba'o /
rūpasya rūpasaṃgraha iti gzugs kyis gzugs bsdus pa zhes bya ba ni /
rūpasya rūpeṇaiva saṃgraho bhavati gzugs kho nas gzugs bsdus pa yin gyi tshor ba la sogs pa gzhan dag gis ni ma yin pa'o /
nānyair vedanādibhiḥ /
asti rūpaṃ sanidarśanaṃ sapratighaṃ /
yac cakṣurvijñānavijñeyaṃ rūpam /
asty anidarśanaṃ sapratighaṃ /
yāni cakṣurādīni /
tat punar nava rūpyāyatanāni
bstan du yod la thogs pa dang bcas pa'i gzugs kyang yod ces bya ba ni mig gi rnam par shes pas rnam par shes par bya ba'i gzugs gang yin pa'o /
bstan du med la thogs pa dang bcas pa'i gzugs kyang yod ces bya ba ni mig la sogs pa gzugs can gyi skye mched gang dag yin pa'o /
asti rūpam anidarśanam apratighaṃ /
yan manovijñānavijñeyaṃ avijñaptirūpaṃ dharmāyatanasaṃgṛhītaṃ /
nāvijñaptiṃ virahayyeti vistaraḥ /
avijñaptiṃ muktvā nāsti rūpam anidarśanam apratighaṃ yad rūpasaṃgrahasūtra uktaṃ
bstan du yang med la thogs pa yang med pa ni yid kyi rnam par shes pas rnam par shes par bya ba chos kyi skye mched kyis bsdus pa rnam par rig byed ma yin pa gang yin pa'o /
rnam par rig byed ma yin pa ma gtogs par zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rnam par rig byed ma yin pa ma gtogs pa bstan du med la thogs pa med pa'i gzugs bsdu ba'i mdo las bshad pa gang yin pa med do /
nāpy anāsravam asti rūpam avijñaptiviraheyyeti vartate zag pa med pa'i gzugs kyang med de de rnam par rig byed ma yin pa ma gtogs pa zhes bya bar sbyar te /
na hi mārgasatyasamāpannasya kāyavāgvijñaptirūpaṃ yujyate /
saptabhir aupadhikair iti /
upadhir ārāmavihārādiḥ /
tatrabhavam aupadhikaṃ /
tasyopadher abhāvān niraupadhikaṃ
lam gyi bden pa la snyoms par zhugs pa'i lus dang ngag gi rnam par rig byed kyi gzugs yin par ni rigs pa ma yin no /
rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po bdun zhes bya ba la /
rdzas ni kun dga' ra ba dang /
gtsug lag khang la sogs pa'o /
de las byung bas na rdzas las byung ba'o /
rdzas de med pa ni rdzas las byung ba ma yin pa'o /
satatam abhīkṣṇaṃ /
samitaṃ nirantaraṃ /
atra sūtraṃ /
bhagavān kauśāṃbyāṃ viharati sma /
ghoṣirārāme /
athāyuṣmān mahācundo (Abhidh-k-vy 353) yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ /
upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte 'sthāt
rtag tu zhes bya ba ni yang dang yang du'o /
rgyun mi 'chad pa ni bar chad med pa'o /
'dir mdo ni bcom ldan 'das yul koo sh'amb'i na dbyangs len gyi kun dga' ra ba na bzhugs so /
de nas tshe dang ldan pa skul byed bcom ldan 'das gal ba der song ste phyin nas bcom ldan 'das kyi zhabs la mgo bos phyag 'tshal nas phyogs gcig tu 'dug ste /
ekānte sthita āyuṣmān mahācundo bhagavantam etad avocat /
labhyaṃ bhadanta aupadhikaṃ puṇyakriyāvastu prajñapayituṃ mahāphalaṃ mahānuśaṃsaṃ mahādyutikaṃ mahāvaistārikaṃ
bcom ldan 'das la tshe dang ldan pa skul byed kyis 'di skad ces gsol to /
btsun pa rdzas las byung ba'i bsod nams bgyi ba'i dngos po 'bras bu che ba phan yon che ba /
gzi brjid che brgya che ba gdags pa mchis lags sam /
labhyaṃ cundeti bhagavāṃs tasyāvocat /
saptemāni cundaupadhikāni puṇyakriyāvastūni mahāphalāni yāvan mahāvaistārikāṇi /
yaiḥ samanvāgatasya śrāddhasya kulaputrasya vā kuladuhitur vā carato vā tiṣṭhato vā svapato vā jāgrato vā satatasamitam abhivardhata eva puṇyam upajāyata eva puṇyaṃ /
katamāni sapta /
iha cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā cāturdiśāya bhikṣusaṃghāyārāmaṃ pratipādayati /
idaṃ cunda prathamam aupadhikaṃ puṇyakriyāvastu mahāphalaṃ yāvan mahāvaistārikaṃ
bcom ldan 'das kyis de la skul byed yod do zhes bka' stsal to /
skul byed bdun po 'di dag ni rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po 'bras bu che ba nas rgya che ba'i bar dag yin te; de dag dang ldan pa'i dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo ni rgyu yang rung 'dug kyang rung nyal yang rung mi nyal yang rung ste rtag tu rgyun mi 'chad par bsod nams mngon bar 'phel par 'gyur zhing bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur ro /
bdun gang zhe na /
skul byed 'di ni dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo phyogs bzhi'i dge slong gi dge 'dun la kun dga' ra ba 'bul bar byed de skul byed 'di ni rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po 'bras bu che ba nas rgya che ba'i bar dang po yin te /
yena samanvāgatasya kulaputrasya vā vistareṇa yāvad upajāyata eva puṇyaṃ de dang ldan pa'i dang pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo zhes bya ba rgyas par bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur zhes bya ba'i bar yin no /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā tasminn evārāme vihāraṃ pratiṣṭhāpayati skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo kun dga' rab de nyid du gtsug lag khang rtsig par byed de /
idaṃ dvitīyam aupadhikaṃ puṇyakriyāvastu mahāphalaṃ yāvad upajāyata eva puṇyaṃ 'di ni rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po 'bras bu che ba gnyis pa yin pa zhes bya ba nas nye bar skye ba kho nar 'gyur zhes bya ba'i bar yin no /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā tasminn eva vihāre śayanāsanaṃ prayacchati skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo gtsug lag khang de nyid du mal cha dang stan 'di lta ste /
tadyathā /
mañcaṃ pīṭhaṃ bṛṣīṃ koccavaṃ bimbopadhānaṃ caturaśrakaṃ dadāti /
idaṃ cunda tṛtīyam aupadhikaṃ puṇyakriyāvastu pūrvavat
khri dang khri'u dang stan nang tshangs can dang la ba dang sngas dang stan gor bu dag 'bul bar byed de /
skul byed 'di ni rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po gsum pa yin zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro kuladuhitā vā tasminn eva vihāre dhruvabhikṣāṃ prajñāpayaty anukūlayajñām skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo gtsug lag khang de nyid du mchod sbyin rjes su mthun pa'i 'tsho ba nar mar 'bul bar byed de /
idaṃ cunda caturtham aupadhikaṃ puṇyakriyāvastu mahāphalaṃ pūrvavat skul byed 'di ni rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po 'bras bu che ba bzhi pa yin no zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā āgantukāya gamikāya vā dānaṃ dadāti /
idaṃ cunda paṃcamam aupadhikaṃ puṇyakriyāvastu pūrvavat
skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo glo bur du 'ongs pa dang 'gro ba la sbyin pa sbyin par byed de /
skul byed 'di ni rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po lnga pa yin no zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā glānāya glānopasthāyakāya vā dānaṃ dadāti /
idaṃ /
ṣaṣṭham aupadhikaṃ puṇyakriyāvastu pūrvavat
skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo nad pa dang nad gyog la sbyin pa sbyin par byed de /
'di ni rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po drug pa yin zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā yās tā bhavanti śītalikā vā vaddalikā vā vātalikā vā varṣalikā vā /
tadrūpāsu śītalikāsu yāvad varṣalikāsu bhaktāni vā tarpaṇāni vā yavāgūpānāni vā tāni saṃghāyābhinirhṛtyānuprayacchati /
idam āryā asmākam anārdragātrāḥ anabhivṛṣṭacīvarāḥ paribhujya sukhaṃ sparśaṃ viharaṃtu /
idaṃ ca cunda saptamam aupadhikaṃ puṇyakriyāvastu mahāphalaṃ /
yāvad upajāyata eva puṇyam /
ebhiḥ saptabhir aupadhikaiḥ puṇyakriyāvastubhiḥ samanvāgatasya śrāddhasya kulaputrasya vā kuladuhitur vā na labhyaṃ puṇyasya pramāṇam udgrahītuṃ
skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo lhags pa 'am yul ngan nam rlung mo che 'am char 'bab pa gang dag byung na lhags pa nas char 'bab pa'i bar de lta bu dag gi tshe skyob pa 'am thug pa rnam pa sna tshogs rnam pa mang po dag byas nas 'phags pa dag bdag gi 'di gsol la sku ma gsher ba dang chos gos la char gyis ma phog par bde ba la reg par bzhugs shig ces dge 'dun dag la 'bul bar byed de /
skul byed 'di ni rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po 'bras bu che ba bdun pa yin zhes bya ba nas bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po bdun po 'di dag dang ldan pa'i dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo'i bsod nams ni bsod nams 'di tsam zhig go zhe 'am 'bras bu rnam par smin pa 'di tsam zhes tshad gzung du med kyi 'on kyang bsod nams che ba'i phyir bsod nams kyi phung po chen po zhes bya ba'i grangs su 'gro'o zhes bya ba de lta bu la sogs pa yin no /
etāvat puṇyaṃ vā puṇyaphalaṃ vā puṇyavipākaṃ vā /
api tu bahutvāt puṇyasya mahāpuṇyaskaṃdha iti saṃkhyāṃ (Abhidh-k-vy 354) gacchatīty evamādi /
dvir apy āyuṣmān mahācundo bhagavantam etad avocat /
labhyaṃ bhadanta niraupadhikaṃ puṇyakriyāvastu prajñapayituṃ mahāphalaṃ yāvan mahāvaistārikaṃ /
labhyaṃ cundeti bhagavāṃs tasyāvocat /
saptemāni cunda niraupadhikāni puṇyakriyāvastūni
lan gnyis kyi bar du yang bcom ldan 'das la tshe dang ldan pa skul byed kyis 'di skad ces gsol to /
btsun pa rdzas las byung ba ma lags pa'i bsod nams bgyi ba'i dngos po 'bras bu che ba nas rgya che ba'i bar gdags su mchis lags sam /
bcom ldan 'das kyis de la skul byed gdags su yod do zhes bka' stsal to /
skul byed bdun po 'di dag ni rdzas las byung ba ma yin pa'i bsod nams bya ba'i dngos po yin te /
de dag dang ldan pa'i dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo ni rgyu yang rung 'dug kyang rung zhes bya ba rgyas par bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur zhes bya ba'i bar gsungs so /
yaiḥ samanvāgatasya śrāddhasya kulaputrasya vā kuladuhitur vā carato vā tiṣṭhato vā vistareṇa yāvad upajāyata eva puṇyaṃ /
katamāni sapta /
iha cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā śṛṇoti tathāgataṃ vā tathāgataśrāvakaṃ vā amukaṃ grāmakṣetram upaniśritya viharatīti /
śrutvā ca punar adhigacchati prītiprāmodyam udāraṃ kuśalaṃ naiṣkramopasaṃhitaṃ /
idaṃ cunda prathamaṃ niraupadhikaṃ puṇyakriyāvastu pūrvavat /
yāvad upajāyata eva puṇyaṃ /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā śṛṇoti tathāgataṃ vā tathāgataśrāvakaṃ vā udyuktam āgamanāya /
śrutvā ca punar adhigacchatīti pūrvavat /
idaṃ cunda dvitīyaṃ niraupadhikaṃ puṇyakriyāvastu /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā /
vā śṛṇoti tam eva tathāgataṃ vā tathāgataśrāvakaṃ vā adhvānamārgapratipannaṃ tad eva grāmakṣetram anuprāptaṃ /
śrutvā ca punar adhigacchatīti pūrvavat /
idaṃ cunda tṛtīyaṃ niraupadhikaṃ puṇyakriyāvastu /
yāvad upajāyata eva puṇyaṃ
bdun gang zhe na /
skul byed 'di la dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo de bzhin gshegs pa'i nyan thos grong ngam zhing che ge mo zhig na rten cing bzhugs so zhes thos shing thos nas kyang yang dga' ba dang rab tu dga' ba rgya che ba dge ba nges par 'byung ba dang ldan pa 'thob ste skul byed 'di ni rdzas las byung ba ma yin pa'i bsod nams bya ba'i dngos po dang po yin no zhes bya ba nas bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur ro zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu dang rigs kyi bu mo de bzhin gshegs pa 'am de bzhin gshegs pa'i nyan thos tshur gshegs par rtsom pa thos shing thos nas kyang yang dga' ba dang rab tu dga' ba thob ste zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
skul byed 'di ni rdzas las byung ba ma yin pa'i bsod nams bya ba'i dngos po gnyis pa yin zhes bya ba nas bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur ro zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo de bzhin gshegs pa 'am de bzhin gshegs pa'i nyan thos de nyid grong ngam zhing de kho na'i lam du zhugs so zhes thos shing thos nas kyang yang dga' ba thob po zhes bya ba nas bsod nams nye bar skye bar skye ba kho nar 'gyur zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo de bzhin gshegs pa 'am de bzhin gshegs pa'i nyan thos grong ngam zhing de nyid du phyin par thos shing thos nas kyang yang dga' ba thob ces bya ba snga ma bzhin no /
'di ni rdzas las byung ba ma yin pa'i bsod nams bya ba'i dngos po bzhi pa yin zhes bya ba nas bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā śṛṇoti tathāgataṃ vā tathāgataśrāvakaṃ vā tad eva grāmakṣetram anuprāptaṃ /
śrutvā ca punar adhigacchatīti pūrvavat
skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo de bzhin gshegs pa 'am de bzhin gshegs pa'i nyan thos nyid lta ba'i phyir 'gro zhing mthong nas kyang yang dga' ba thob ces bya ba snga ma bzhin no /
idaṃ cunda caturthaṃ niraupadhikaṃ puṇyakriyāvastu pūrvavat /
yavad upajāyata eva puṇyaṃ
skul byed 'di ni rdzas las byung ba ma yin pa bsod nams bya ba'i dngos po snga ma bzhin zhes bya ba nas bsod nams nye bar skye bar 'gyur zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
punar aparaṃ śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā tam eva tathāgataṃ vā tathāgataśrāvakaṃ vā darśanāyopasaṃkrāmati /
dṛṣṭvā ca punaḥ adhigacchatīti pūrvavat
skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo de bzhin gshegs pa 'am de bzhin gshegs pa'i nyan thos de nyid las chos thos shing thos nas kyang yang dga' ba thob ces bya ba snga ma bzhin no /
idaṃ cunda pañcamaṃ niraupadhikaṃ puṇyakriyāvastu /
punar aparaṃ cunda śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā tasyaiva tathāgatasya vā tathāgataśrāvakasya vā antikād dharmaṃ śṛṇoti /
śrutvā ca punar adhigacchatīti /
pūrvavat /
idaṃ cunda ṣaṣṭhaṃ niraupadhikaṃ puṇyakriyāvastu /
punar aparaṃ śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā tasyaiva tathāgatasya vā tathāgataśrāvakasya vā antikād dharmaṃ śṛṇoti /
śrutvā ca buddhaśaraṇaṃ gacchati dharmaśaraṇaṃ gacchati saṃghaśaraṇaṃ gacchati /
śikṣāpadāni ca pratigṛhṇāti /
idaṃ cunda saptamaṃ niraupadhikaṃ puṇyakriyāvastu mahāphalam iti pūrvavat /
bahugranthabhayān na sarvaṃ likhitaṃ /
na hy ājñāpanavijñapteḥ karmapatha upayujyate /
tasya prāṇātipātādikarmaṇo 'kṛtatvāt /
syān mataṃ /
kṛte tasmin karmaṇi tadājñāpanavijñapteḥ karmapatho bhaviṣyatīti /
atra idam ucyate /
kṛte 'pi ca tasyāḥ svabhāvāviśeṣād iti /
pareṇa kṛte 'pi tasmin (Abhidh-k-vy 355) karmaṇi tasyā ājñāpanavijñapter na kaścit svabhāvaviśeṣo 'sti /
yena tadānīṃ karmapathaḥ syāt /
tasmāt pūrvavat /
tasyāḥ svabhāvāviśeṣāt /
yathaiva pūrvavat karmapatho na vyavasthāpyate /
tathaiva paścād ity ato 'stīty abhyupagantavyā yāsau tadānīm utpadyate karmapathasaṃgṛhīteti /
ekādaśabhir āyatanair asaṃgṛhītam iti /
dharmāyatanavarjyaiḥ /
vākkarmāntājīvānām ayogād iti /
vijñaptisvabhāvānām evāsaṃbhavād ity arthaḥ /
yat tarhīdam uktam iti vistaraḥ /
ko 'syabhisaṃbandhaḥ /
yadi vā mataṃ /
yady avijñaptir na syād aṣṭaṃgo 'yaṃ mārgo na syāt
skul byed 'di ni rdzas las byung ba ma yin pa'i bsod nams bya ba'i dngos po drug po yin zhes bya ba nas bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
skul byed gzhan yang dad pa'i rigs kyi bu 'am rigs kyi bu mo de bzhin gshegs pa 'am de bzhin gshegs pa'i nyan thos de nyid las chos thos shing chos thos nas kyang sangs rgyas la skyabs su 'gro /
chos la skyabs su 'gro /
dge 'dun la skyabs su 'gro la /
bslab pa'i gnas dag kyang 'dzin par byed de /
skul byed 'di ni rdzas las byung ba ma yin pa'i bsod nams bya ba'i dngos po 'bras bu che ba bdun pa yin zhes bya ba snga ma bzhin te /
gzhung mang du dogs pas thams cad ni ma bris so /
lung bsgo ba tsam ni las kyi lam du mi rung ste /
srog gcod pa la sogs pa'i las de ma byas pa'i phyir ro /
gal te las de byas na de la lung bsgo ba las kyi lam du 'gyur ro snyam du sems na /
de'i phyir byas su zin kyang de'i rang gi ngo bo la khyad par med pa'i phyir zhes bya ba smos te /
gzhan gyi las de byas su zin kyang lung bsgo ba de la ni gang gis na de'i tshe las kyi lam du 'gyur ba rang gi ngo bo la khyad par cung zad kyang med do /
de lta bas na snga ma bzhin du de'i rang gi ngo bo la khyad par med pa'i phyir ji ltar sngar gyi las kyi lam du rnam par mi gzhag pa ltar phyis kyang de kho na dang 'dra'o /
de bas na de'i tshe las kyi lam gyis bsdus pa skye ba gang yin pa de yod do zhes bya bar khas blang bar bya dgos so /
skye mched gcig gis ma bsdus pa zhes bya ba ni chos kyi skye mched ma gtogs pa dag gis so /
ngag dang las kyi mtha' dang 'tsho ba rnams ma rungs pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di dag rnam par rig byed kyi ngo bo nyid ni mi srid pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
'o na 'di skad du gang gsungs so zhes bya ba rgyas par 'byung ba la 'di'i 'brel pa gang zhe na /
ji ste khyed gal te rnam par rig byed ma yin pa med par gyur na de na rnam par rig byed ni med pa'i phyir 'phags pa'i lam yan lag brgyad par yang mi 'gyur te /
tatra vijñaptyayogāt /
tasmād asty avijñaptir iti
de lta bas na rnam par rig byed ma yin pa ni yod do zhes bya bar 'dod na /
yat tarhīdam uktam iti vistareṇoktvā yāvat samyaksamādhir iti kim artham evam ucyate /
pūrvam eva cāsyeti sarvaṃ
'o na ci'i phyir 'di skad du gang gsungs so zhes bya ba nas rgyas par yang dag pa'i ting nge 'dzin zhes bya ba'i bar rgyas par brjod nas 'di skad du 'di'i sngon yongs su dag ces bya ba thams cad brjod do /
mārgasya samāpattikālāt pūrvam ity arthaḥ /
vijñaptirūpās ta uktā ity abhiprāyaḥ /
vaibhāṣikāḥ pariharanti /
laukihamārgavairāgyam iti vistaraḥ
lam la snyoms par 'jug pa'i dus kyi sngon rol du zhes bya ba'i tha tshig ste /
de dag ni rnam par rig byed kyi gzugs yin par gsungs so snyam du bsams pa yin no /
laukikamārgavairāgyāvasthāyāṃ vāgādisvabhāvaṃ vijñāptirūpam /
etad abhisaṃdhāyaitad uktaṃ /
na tu mārgakāle tatsaṃgṛhītaṃ vāgādyavijñaptirūpaṃ nāstīti /
samādhiviṣayarūpam iti /
samādher ālambanam asthisaṃkalādi
bye brag tu smra ba rnams de ni sngon 'jig rten pa'i lam gyis 'dod chags dang bral bar byas pa la dgongs te gsungs pa yin no zhes lan 'debs par byed de /
de ni 'jig rten pa'i lam gyis 'dod chags dang bral ba'i gnas skabs kyi ngag la sogs pa'i ngo bo nyid kyis rnam par rig byed kyi gzugs las dgongs nas gsungs pa yin gyi lam gyi tshe des bsdus pa'i ngag la sogs pa'i rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs med pa'i phyir ni ma yin no /
deśanāvaraṇād apratigham iti /
yad rūpaṃ deśam āvṛṇoti /
tat pratighaṃ /
viparyayād apratigham iti siddhaṃ /
katham idānīṃ tad rūpam iti /
yadi na rūpayituṃ śakyata ity abhiprāyaḥ /
etad avijñaptau samānaṃ /
avijñaptir api vā deśaṃ nāvṛṇotīti tulyaṃ /
anāsrave samādhau anāsravam iti /
mārgaṃ saṃmukhīkurvāṇo yogācāras tadrūpam āśayaṃ cāśrayaṃ ca pratilabhate
ting nge 'dzin gyi yul gyi gzugs zhes bya ba ni ting nge 'dzin gyi dmigs pa ste rus pa'i rus gong la sogs pa'o /
yul la mi sgrib pa'i phyir ni thogs med pa yin no zhes bya ba ni gzugs gang zhig yul la sgrib par byed pa ni de ni thogs par byed pa de ni thogs pa dang bcas pa yin la bzlog pa ni thogs pa med pa yin no zhes bya bar grub po /
da ni de ji ltar gzugs yin snyam du sems na zhes bya ba ni gal te gzugs su bya bar mi nus na snyam du bsams pa yin no /
de ni rnam par rig byed ma yin pa la'ang mtshungs te /
khyed kyi rnam par rig byed ma yin pa yang yul la mi sgrib pas 'dra'o /
zag pa med pa'i ting nge 'dzin la zag pa med pa yin no zhes bya ba ni rnal 'byor spyod pa lam mngon du byed pas de lta bu'i bsam pa dang rten 'thob ste /
yat samyagdṛṣṭivad anāsravaṃ śīlaṃ pratilabhate /
yasmin sati prakṛtiśīlatāyāṃ saṃtiṣṭhate /
atha vā /
anāsrave 'pi samādhau tad evaṃvidhaṃ rūpaṃ ta ācāryā icchanti
gang zhig yod na rang bzhin gyi tshul khrims la gnas par 'gyur ba yang dag pa'i lta ba lta bu'i zag pa med pa'i tshul khrims 'thob po /
yang na 'phags pa de dag zag pa med pa'i ting nge 'dzin gyi tshe gzugs de lta bu de bzhed pa yin no /
arhato yad rūpaṃ bāhyaṃ cety apara iti /
apara ācāryā varṇayanti /
arhato yad rūpaṃ cakṣurāyatanādi /
bāhyaṃ ca kāṣṭhakuḍyādi /
tad anāsravaṃ rūpaṃ
gzhan dag na re dgra bcom pa'i gzugs dang phyi rol gang yin pa'o zhes zer ro zhes bya ba ni slob dpon gzhan dag na re dgra bcom pa'i gzugs mig gi skye mched la sogs pa dang phyi rol gyi rtsig pa la sogs pa gang yin pa de ni zag pa med pa'i gzugs yin no zhes zer ro /
ci'i phyir zhe na /
zag pa rnams kyi rten ma yin pa'i phyir te /
kutaḥ /
āsravāṇām aniśrayatvāt /
na hy arhatsāṃtānikaṃ rūpaṃ bāhyaṃ cāsravāṇāṃ kleśānāṃ niśraya iti /
yady evaṃ yat tarhy aviśeṣeṇa sūtra uktaṃ sāsravā dharmāḥ katame /
yāvad eva ckaṣur yāvad eva rūpāṇīti vistaraḥ
dgra bcom pa'i rgyud la yod pa 'am phyi'i gzugs ni zag pa nyon mongs pa rnams kyi rten ma yin no /
gal te de ltar yin na 'o na gang mdo las khyad par med par zag pa dang bcas pa'i chos rnams gang zhe na mig ji snyed pa dang gzugs ji snyed pa dag yin no zhes rgyas par gsungs so zhe na /
tat punar āsravāṇām apratipakṣatvāt sāsravam uktaṃ /
cittacaittaviśeṣā hi āsravapratipakṣa iti
de ni zag pa rnams kyi gnyen po ma yin pa'i phyir zag pa dang bcas par gsungs pa yin te zag pa'i gnyen po ni sems dang sems las byung ba'i khyad par dag yin no /
paryāyeṇa tarhīti vistaraḥ /
tad evārhato rūpaṃ bāhyaṃ cāsravāṇām apratipakṣatvāt sāsravam āsravāṇām aniśrayatvād anāsravam iti
'o na ni rnam grangs kyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dgra bcom pa 'am phyi'i gzugs de nyid zag pa rnams kyi gnyen po ma yin pa'i phyir zag pa dang bcas pa yang yin la zag pa rnams kyi rten ma yin pa'i phyir zag pa med pa yang yin no zhes bya ba yin te /
tathā ca laksaṇasaṃkaraḥ syād iti doṣaḥ /
yāni rūpāṇīti /
yāni rūpāṇy āyatanānīty arthaḥ /
vistareṇa yāvad ye dharmāḥ sāsravāḥ sopādānīyāś cetaḥkhilamrakṣavastv iti vacanāt /
santy anāsravāṇi rūpāyatanānīti /
tāni punaḥ katamāni sāsravāṇi sopādānīyāni /
(Abhidh-k-vy 356) pṛthagjanarūpāṇi
de ltar na ni mtshan nyid 'chol bar 'gyur bas nyes pa yin no /
gzugs zag pa dang bcas pa nye bar len par 'gyur ba gang dag yin pa zhes bya ba ni gzugs kyi skye mched ces bya ba'i tha tshig ste /
rgyas par chos zag pa dang bcas pa nye bar len par 'gyur ba gang dag yin pa de dag ni sems kyi tha ba dang spags pa'i gzhi yin no zhes bya ba'i bar gsungs pa'i phyir gzugs kyi skye mched zag pa med pa de dag ni yod do /
zag pa dang bcas pa nye bar len par gyur pa de dag kyang gang zhe na /
so so'i skye bo'i gzugs gang dag yin pa ste /
āsravāṇāṃ niśrayatvāt tadapratipakṣatvāc ca zag pa rnams kyi rten yin pa'i phyir dang de'i gnyen po ma yin pa'i phyir ro /
katamāny anāsravāṇi /
yāny arhato rūpāṇi bāhyāni ca
zag pa med pa dag gang zhe na /
dgra bcom pa'i dang phyi'i gzugs rnams te /
āsravāṇām aniśrayatvāt /
dharmatā hy eṣeti /
dharmāṇām anādikālikā śaktiḥ /
guṇaviśeṣād iti
zag pa rnams kyi rten ma yin pa'i phyir ro /
yon tan gyi khyad par zhes bya ba ni bsam gtan dang tshad med pa la sogs pa'i yon tan gyi khyad par ro /
dhyānāpramāṇādiguṇaviśeṣāt /
anugrahaviśeṣāc ceti /
śarīrasya varṇabalādiviśeṣāt /
tadālambaneti vistaraḥ /
sapratigrāhakam ālambanam asyāḥ /
seyaṃ tadālambanā dānacetanā
phan btags pa'i khyad par zhes bya ba ni lus kyi kha dog dang stobs la sogs pa'i khyad par ro /
de la dmigs pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di la dmigs pa len pa po de yod pas na 'di ni de la dmigs pa'i sbyin pa'i sems pa ste /
tayā paribhāvitāḥ saṃtatayaḥ sūkṣmaṃ pariṇāmaviśeṣaṃ phalotpattinimitaṃ prāpnuvanti de yongs su bsgom pa'i rgyud yongs su 'gyur ba'i khyad par phra mo 'thob par 'gyur ro; /
'di ni chos nyid yin te zhes bya ba ni chos rnams kyi nus pa thog ma med pa yin no /
kathaṃ bhaviṣyatīti /
bahutaraphalābhiniṣpattaye kathaṃ bhaviṣyatīty abhiprāyaḥ
ji ltar 'gyur zhes bya ba ni rgyud ji ltar 'bras bu shin tu mang po mngon par bsgrub par 'gyur snyam du bsams pa yin te /
na hy atra dātṝṇāṃ dāyāḥ paribhujyante /
yatparibhogāt bhoktṝṇāṃ guṇaviśeṣād anugrahaviśeṣāc cānyamanasām api dātṝṇām iti vistareṇa yāvat samarthā bhavaṃti
'di la ni gang zhig yongs su spyad nas za ba po rnams kyi yon tan gyi khyad par dang phan btags pa'i khyad par gyis yid gzhan dang ldan pa'i sbyin pa po rnams la yang zhes bya ba nas rgyas par 'gyur ba zhes bya ba'i bar ram /
yāvad upajāyata eva puṇyam iti vā /
tadālambanecetanābhyāsād iti /
tathāgatatacchrāvakālambanacetanābhyāsāt /
saṃtatayaḥ sūkṣmaṃ pariṇāmaviśeṣaṃ prāpnuvanti /
yenāyatyāṃ bahutaraphalābhiniṣpattaye samarthā bhavanti
bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur zhes bya ba'i bar du 'gyur ba lta bu sbyin pa po rnams kyis sbyin par bya ba dag yongs su spyod ba med do; /
de la dmigs pa'i sems pa la goms pas zhes bya ba ni de bzhin gshegs pa dang de'i nyan thos la dmigs pa'i sems pa la goms pas gang gis na tshe phyi ma la 'bras bu ches mang po mngon par bsgrub nus par 'gyur ba rgyud yongs su 'gyur ba'i khyad par phra mo thob par 'gyur ro /
caratas tiṣṭhato jāgrato yuktam evaṃ svapatas tu katham ity ata āha /
svapneṣv api tāś cetanā anuṣaṅgiṇyo bhavantīti
rgyu ba dang 'dug pa dang mi nyal ba la ni de lta bur yang rigs na nyal ba la go ji ltar zhen /
de'i phyir rmi lam dag na yang de dag rjes su 'brang bar 'gyur ro zhes bya ba smos so /
avijñaptivādinas tu vaibhāṣikasya niraupadhike puṇyakriyāvastuni yatra vijñaptir nāsti /
kevalaṃ taṃ śrutvādhigacchati prītiprāmodyam udāraṃ kuśalaṃ /
tatra katham avijñaptiḥ syāt /
tasya śrotur vijñaptisamādhyor asaṃbhavāt /
avijñaptir hi vijñapteḥ samādher vā saṃbhavet /
aupadhikeṣv apīti vistaraḥ /
ārāmadānādiṣv api /
tadālambanacetanābhyāsāt /
pratigrāhaka ālambanam asyāś cetanāyā iti pūrvavat /
āha /
yady aupadhikeṣv api evam abhīkṣṇaṃ tadālambanacetanābhyāsāt /
yat tarhi sūtram iti vistaraḥ /
apramāṇaṃ cetaḥsamādhiṃ iti /
maitryādisaṃprayuktaṃ /
cetanāviśeṣa iti /
etadālambanacetanasyāpi dāyakasyāpramāṇaḥ puṇyabhiṣyando 'stīti darśayati /
kriyāphalaparisamāptāv iti /
maulakarmapathaprayogaḥ kriyā /
maulakarmapathaḥ phalaṃ tasya parisamāptau /
eṣa eva nyāya iti /
svayaṃprayogeṇa pareṣām upaghātaviśeṣāt kartuḥ sūkṣmaḥ saṃtatipariṇāmaviśeṣo jāyata iti sarvaṃ /
kārye kāraṇopacārād iti /
saṃtatipariṇāmaviśeṣaḥ karmapatho bhavatīti saṃtatipariṇāmaviśeṣaḥ kāryaṃ /
karmapathaḥ kāraṇaṃ /
yo 'sau kāyavācoḥ prayogaḥ
bye brag tu smra ba rnam par rig byed ma yin par smra ba ltar na rdzas las byung ba ma yin pa gang la rnam par rig byed med kyi thos na dga' ba dang rab tu dga' ba dge pa thob pa 'ba' zhig tu zad pas de la ji ltar rnam par rig byed ma yin par 'gyur te nyan pa po de la ni rnam par rig byed dang ting nge 'dzin dag med pa'i phyir la rnam par rig byed ma yin pa na rnam par rig byed dam ting nge 'dzin las skye bar 'gyur bas so /
rdzas las byung ba dag la yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni kun dga' rab 'bul ba sogs pa la yang de la dmigs pa'i sems pa la goms par 'gyur te /
sems pa 'di la dmigs pa len pa po yod pas zhes bya ba snga ma bzhin no /
smras pa /
gal te rdzas las byung ba dag la yang de ltar yang dang yang du de la dmigs pa'i sems pa la sogs pas 'gyur na 'o na mdo las gang gsungs pa zhes bya ba rgyas par smos te /
sems kyi ting nge 'dzin zhes bya ba ni byams pa la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'o /
sems pa'i khyad par gang zhig yin zhes bya ba ni de la dmigs pa'i sems pa med pa yang sbyin pa po la yang bsod nams kyi rgyu mthun pa yod do zhes ston par byed do /
bya ba'i 'bras bu yongs su rdzogs na zhes bya ba la bya ba ni las kyi lam dngos la sbyor ba yin no /
'bras bu ni las kyi lam dngos te de yongs su rdzogs na'o /
tshul 'di nyid yin zhes bya ba ni bdag nyid kyi sbyor bas gzhan dag la gnod par byas pa'i khyad par las byed pa po la rgyud yongs su 'gyur ba'i khyad par skye'o zhes bya ba thams cad sbyar ro /
'bras bu la rgyu btags pa'i phyir ro zhes bya ba ni rgyud yongs su 'gyur ba'i khyad par las kyi lam yin no zhes bya ba la rgyud yongs su 'gyur ba'i khyad par ni 'bras bu yin la las kyi lam du ni rgyu yin no /
sa hi cetanālakṣaṇasya karmaṇaḥ panthā iti /
tasmin kārye karmapatha iti kāraṇopacāraḥ
lus dang ngag gi sbyor ba gang yin pa de'ang sems pa'i mtshan nyid kyi las kyi lam yin pas 'bras bu de las kyi lam mo zhes rgyu nye bar btags pa yin no /
kāyikavācikatvaṃ /
tu tasya saṃtatipariṇāmaviśeṣasya /
tatkriyāphalatvāt /
kāyavākkriyāyāḥ phalatvād ity arthaḥ
lus dang ngag gi ni rgyud yongs su 'gyur ba'i bye brag de dag gi bya ba'i 'bras bu yin pa'i phyir te lus dang ngag gi bya ba'i 'bras bu yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
yathā avijñaptivādinām avijñaptir iti /
yathā vaibhāṣikāṇām avijñaptivādinām avijñaptiḥ karmapatha ity ākhyāyate
dper na rnam par rig byed ma yin par smra ba rnams kyi rnam par rig byed ma yin pa lta bu'o zhes bya ba ni dper na bye brag tu smra ba rnam par rig byed ma yin par smra ba rnams kyi ltar na rnam par rig byed ma yin pa ni las kyi lam zhes bya ste /
kārye kāraṇopacārāt /
kāyikavācikatvaṃ tu tatkriyāphalatvād iti
'bras bu la rgyur btags pa'i phyir ro /
lus kyi dang ngag gi ni de dag gi bya ba'i 'bras bu yin pa'i phyir ro zhes bya ba lta bu yin no /
avijñaptir (Abhidh-k-vy 357) adravyam iti prakārāntareṇa darśayan bhadanta āha btsun pas rnam par rig byed ma yin pa rdzas ma yin no zhes bya ba rnam pa gzhan gyis bstan pa'i phyir /
upātteṣu skandheṣv iti vistaraḥ /
sattvasaṃkhyāteṣu vartamāneṣu skandheṣu trikālayā cetanayā prāṇātipātāvadyena spṛśyate ghātaka iti
zin pa'i phung po dag la zhes bya ba rgyas par smos te da ltar gyi phung po sems can du bgrang ba dag la dus gsum pa'i sems pas srog gcod pa'i kha na ma tho bas gsod pa po la reg par 'gyur ro /
kathaṃ trikālayety āha /
haniṣyāmi hanmi hatam iti cāsya yadā bhavatīti /
tad evam atra cetanaiva karmety uktaṃ bhavati
ji ltar dus gsum pas reg ce na /
'di gang gi tshe gsad par bya'o /
gsod do bsad do snyam du sems pa na zhes bya ba smos te de ltar na 'dir ni sems pa kho na las yan par bshad do /
ācāryo bhadantamataṃ kenacid bhāgenābhipretaṃ kenacid bhāgenānabhipretaṃ darśayann āha /
na tv iyateti vistaraḥ /
yadi kaścid evaṃ prayojayet
slob dpon gyis btsun pa'i gzhung lugs la la ni 'dod la la ni mi 'dod par bstan pa'i phyir /
de tsam gyis las kyi lam yongs su rdzogs pa ma yin gyi zhes rgyas par smos te /
manmātaraṃ mārayeti /
uccalite ca mārake tasyaivaṃ bhavet /
hatā tena manmāteti /
tasya hatābhimānina ānantaryakarma syāt /
na ceṣyate /
tasmāt svayaṃ ghnann iti bhadantena viśeṣyaṃ vaktavyam /
tat evāha /
svayaṃ tu ghnata iti vistaraḥ /
etāvāṃś cetanāsamudācāra iti /
haniṣyāmi hanmi hatam iti
gal te 'ga' zhig 'di skad du nga'i ma 'di sod cig ces sbyor bar byed cing gshed ma song ba dang de 'di snyam du kye ma 'dis bdag gi ma bsad do snyam du sems par gyur na bsad par mngon pa'i nga rgyal byed pa de la mtshams med pa'i las su gyur pa zhig na de ltar yang mi 'dod do /
de lta bas na btsun pas bdag nyid kyis gsod na zhes khyad par du byas nas brjod dgos so /
de nyid kyi phyir /
bdag nyid kyis gsod ba na zhes bya ba rgyas par smos te /
sems pa de snyed cig tu kun 'byung ngo zhes bya ba ni gsad par bya'o /
gsod do /
bsad do snyam pa yin no /
yuktarūpa iti /
yukta eva yuktarūpa iti /
svārthe rūpapratyayaḥ /
nāmadheyavat /
yathā nāmaiva nāmadheyam ity eke vyācakṣate
rigs pa'i ngo bo nyid yin no zhes bya ba ni kha cig na re reg pa nyid rigs pa'i ngo bo yin pas ming du gdags pa dang 'dra bar rang gi don la ngo bo'i rkyen yin te /
dper na ming nyid la ming du gdags pa zhes bya ba lta bu yin no zhes zer ro /
praśastarūpo yuktarūpaḥ /
yuktaṃ vā rūpaṃ svabhāvo 'syeti yuktarūpaḥ
yang na rigs pa shes pa ni rigs pa'i ngo bo yin pa'am 'di la rigs pa'i ngo bor te /
ngo bo nyid yod pas na rigs pa'i ngo bo'o /
tathaivasaṃjñāyamāna iti /
yathaivāvijñaptir duravabodhā /
tathaiva saṃtatipariṇāmaviśeṣo 'pīti
de kho na dang 'dra bar mi mngon pa zhes bya ba ni ji ltar rnam par rig byed ma yin pa rtogs par dka' ba ltar rgyud yongs su gyur pa'i khyad par yang de kho na dang 'dra'o zhes bya ba yin no /
cittānvayakāyaprayogeṇeti /
cittapūrvakeṇa kāyaprayogeṇety arthaḥ
sems kyi rgyu las byung ba'i lus kyi sbyor bas zhes bya ba ni sems sngon du 'gro ba can gyi lus kyi sbyor bas zhes bya ba'i tha tshig go /
tābhyāṃ pṛthagbhūtam iti /
cittakāyābhyāṃ pṛthagbhūtaṃ /
yatkṛtaprayogasaṃbhūteti /
yena kṛto yatkṛtaḥ /
yatkṛtāt prayogāt saṃbhūtā
de dag dang tha dad par gyur pa zhes bya ba ni lus dang sems dag dang tha dad par gyur pa'o /
gang gis byas pa'i sbyor ba las byung ba zhes pa ni gang zhig gis byas pa ni gang gis byas pa'o /
kriyāparisamāptiḥ karmapathaparisamāptiḥ /
tasyaiva cittacaittasya prayoktus tannimittas tatprayoganimittaḥ saṃtatipariṇāmo bhavatīti
sbyor ba las byung ba'i bya ba yongs su rdzogs pa ni las kyi lam yongs su rdzogs pa ste /
sbyor bar byed pa sems dang sems las byung ba de kho na de'i rgyu can te /
bhavati paritoṣo 'smākam iti vākyaśeṣaḥ /
cittacaittasaṃtānāc cāyatyāṃ phalotpatteḥ /
nāvijñaptiḥ /
kiṃ /
bhavati paritoṣa iti vartate /
vijñaptyabhāvād ity evamādīni /
samutthāpakasya dharmasyābhāvāt samutthāpyasya dharmasyābhāva ity arthaḥ /
avijñaptir dravyato nāstīti sādhitam etat
sbyor ba de'i rgyu can gyi rgyud yongs su 'gyur ba 'byung ngo zhes bya ba ni yongs su dga' bar 'gyur te /
kho bo cag ces bya ba tshig lhag ma yin no sems dang sems las byung ba'i rgyud las tshe phyi ma la 'bras bu 'byung ba'i yang phyir gyi rnam par rig byed ma yin pa las byung ba'i phyir ni ma yin te cis na yongs su dga' bar 'gyur zhes bya bar sbyar ro /
rnam par rig byed med pa'i phyir ro zhes bya ba de lta bu la sogs pa'o zhes bya ba ni kun nas slong bar byed pa'i chos med pa'i phyir kun nas bslad bar bya ba'i chos med do zhes bya ba'i tha tshig go /
rnam par rig byed rdzas su med do zhes bya ba de ni bsgrubs zin to /
ādiśabdenābhyupetyākaraṇamātratvāt /
atītāni mahābhūtāny upādāya prajñapteḥ /
teṣām avidyamānatvādi /
tad evāstu /
dharmāyatanaparyāpannam iti /
yad dhyāyināṃ samādhiviṣayarūpaṃ samādhiprabhāvād utpadyata ity uktaṃ tad dhy anidarśanaṃ cāpratighaṃ ca /
aṃga tāvad ācakṣeti /
aṃgāprātilomya iti paṭhyate /
hanta tāvad ācakṣeti /
ehi tāvad ācakṣety artha ity apare /
ato nimitta iti vistaraḥ /
yata evam /
ato nimitte 'vijñaptau naimittikopacārāt /
samyagādyupacārāt /
avijñaptau tadā vyākriyate /
samyagvākkarmantājīvākhyā kriyata ity arthaḥ /
āśayaṃ cāśrayaṃ ceti /
āśayaḥ prāṇātipātādyakaraṇāśayaḥ /
śraddhādyāśayo vā /
āśraya āśrayaparāvṛttiḥ /
(Abhidh-k-vy 358) ato nimitte āśaye āśraye ca naimittikopacāraṃ /
samyagvāgādyupacāraṃ kṛtvāṣṭau mārgāṃgāni vyavasthāpyanta iti /
tad akriyāmātram iti /
mithyāvāgādyakriyāmātraṃ /
katamat tad ity āha /
yad asāv iti vistaraḥ /
yady akriyāmātram aṃgaṃ kathaṃ tad anāsravam ity āha /
tac cānāsravamārgasaṃniśrayalābhād anāsravam iti /
yady akriyāmātram aṃgaṃ /
tathādravyasat /
katham aṣṭāv aṃgāni bhavantīty āha /
na hi sarvatreti vistaraḥ /
vidhipūrvam iti /
śīlagrahaṇavidhipūrvaṃ /
anyacitto na saṃvṛtaḥ syād iti cet
stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni khas blangs nas mi byed pa'i phyir dang 'das pa'i 'byung ba chen po rnams la yang brten nas 'dogs pa'i phyir la de dag kyang rang gi ngo bo med pa'i phyir dang zhes bya ba de lta bu la sogs pa bsdu'o /
de nyid chos kyi skye mched du gtogs pa ma yin no zhes bya ba ni bsam gtan pa rnams kyi ting nge 'dzin gyi mthus ting nge 'dzin gyi gzugs 'byung ba gang yin pa ste; de ni bstan du med pa 'ang yin la thogs pa med pa yang yin no /
re zhig khyod smros shig ces bya ba ni khyod ces bya ba ni mi mthun pa yin no zhes 'don te ma la khyod je smros shig ces bya ba yin no /
gzhan dag na re tshur shog je smros shig ces bya ba'i tha tshig go zhes zer ro /
de'i phyir rgyu mtshan la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir de lta yin pa de'i phyir rgyu mtshan rnam par rig byed ma yin pa la rgyu mtshan can yang dag pa'i ngag la sogs pa nye bar btags nas rnam par rig byed ma yin pa la der bshad de de yang dag pa'i ngag dang las kyi mtha' dang 'tsho ba zhes bya bar bshad do zhes bya ba'i tha tshig go /
de lta bu'i bsam pa dang lus zhes bya ba la bsam pa ni srog gcod pa la sogs pa mi byed pa'i bsam pa 'am dad pa la sogs pa'i bsam pa'o /
lus ni rten yongs su gyur pa'o /
de'i phyir rgyu mtshan bsam pa 'am lus la rgyu mtshan can yang dag pa'i ngag la sogs pa nye bar btags pa byas nas lam gyi yan lag brgyad rnam par gzhag go /
de dag mi byed pa tsam zhes bya ba ni log pa'i dag la sogs pa mi byed pa tsam mo /
de gang zhe na /
'dis 'phags pa'i lam zhes bya ba rgyas par smos so /
gal te mi byed pa tsam yan lag yin na de ji ltar zag pa med pa nyid yin zhe na /
de yang zag pa med pa'i lam la brten nas 'thob pa'i phyir zag pa med pa yin no zhes bya ba smos so /
gal te mi byed pa tsam yan lag yin na rdzas su yod pa ma yin pas ji ltar yan lag brgyad yin zhe na /
de'i phyir thams cad du rdzas su yod pa'i chos yongs su bgrang ba yang ma yin zhes bya ba rgyas par smos so /
cho ga sngon du btang ba zhes bya ba ni tshul khrims mnod pa'i cho ga sngon du btang ba'o /
yadi sā cetanā saṃvaraḥ /
tasmāc cetanācittād anyacitto na saṃvṛtaḥ syāt
gal te sems gzhan dang ldan nam bsdams par 'gyur ro zhes bya ba ni gal te sems pa sdom pa yin na sems pa'i sems de las gzhan pa'i sems dang ldan na ma bsdams par 'gyur te /
yathā cetanā yā kāyavācau saṃvṛṇoti nāsau tadānīm astīti de'i tshe sems pa gang gis lus dang ngag dag sdom par byed pa de ni med do /
na tadbhāvanayeti vistaraḥ /
naitad evaṃ /
tadbhāvanayā cittasaṃtānabhāvanayā kriyākāle prāṇātipātādicitte pratyupasthite smarataḥ ahaṃprāṇātipātādibhyaḥ prativirata iti pratyupasthitasmṛteḥ /
tatpratyupasthānād yayā cetanayā kāyavācau saṃvṛṇoti /
tasyāḥ sammukhībhāvāt /
ityartham eva tasyāḥ samādānam iti /
katham /
ayam akriyāpratijñām anusmṛtya dauḥśīlyaṃ na kuryād iti /
na kaścin muṣitasmṛtiḥ śikṣāṃ bhidyād iti
ma yin te de la goms pas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de ni de lta ma yin te de la goms shing sems dang sems las byung ba'i rgyun goms pas bya ba'i dus te sems pa la sogs pa'i sems nye bar gnas pa na dran pa la ste /
bdag ni srog gcod pa la sogs pa spangs pa yin no snyam pa'i dran pa nye bar gnas pa'i phyir te sems gang gis lus dang ngag dag sdom par byed de mngon du 'gyur ba'i phyir ro /
de lta bu lo na'i don du de yang dag par len to zhes bya ba ni ci nas kyang mi bya bar dam bcas pa 'di rjes su dran nas 'chal ba'i tshul khrims mi bya'o zhes bya ba yin no /
yāsāv avijñaptiḥ setubhūtā dauḥśīlyaṃ pratibadhnāti /
sā tadānīṃ vidyata iti
brjed ngas pa 'gas kyang tshul khrims 'dral bar mi 'gyur ro zhes bya ba ni de'i tshe rnam par rig byed ma yin pa chu lon lta bu 'chal ba'i tshul khrims kyi gags byed pa de yod pas so /
(IV /
5cd) na hi saiva sāmagrīti vistaraḥ /
na saiva pṛthivīdhātvādīnāṃ mahābhūtānāṃ vijñaptyāśrayāṇāṃ sāmagrī sūkṣmaphalā cānidarśanāpratighavijñaptiphalatvāt audārikaphalā ca sanidarśanasapratighavijñaptiphalatvād yujyate /
tasmād anyāny eva mahābhūtāni upādāyāvijñaptir utpadyate /
(IV /
6ab) yadātanī vijñaptir iti vistaraḥ /
yadābhavā vijñaptir yadātanī vijñaptiḥ /
evaṃ tadātanāni mahābhūtāni
tshogs pa de nyid 'bras bu phra mo can yang yin la 'bras bu rags pa can yang yin par ni mi rung ngo zhes bya ba na rnam par rig byed kyi rten ba'i sa'i khams la sogs pa 'byung ba chen po rnams kyi tshogs pa de nyid 'bras bu rnam par rig byed ma yin pa bstan du med cing thogs pa med pa can yin pa'i phyir 'bras bu phra mo can yang yin la 'bras bu rnam par rig byed bstan du yod cing thogs pa dang bcas pa yin pa'i phyir 'bras bu rags pa can yang yin par mi rung ngo /
de lta bas na rnam par rig byed ma yin pa ni 'byung ba chen po gzhan dang gzhan dag kho na rgyur byas nas skye'o /
gang gi tshe rnam par rig byed yod pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba gang gi tshe rnam par rig byed 'byung ba ni gang gi tshe rnam par rig byed ma yin pa yod pa'o /
yatkālasaṃbhūtā vijñaptiḥ kiṃ tatkālasaṃbhūtāny eva mahābhūtāny upādāyāvijñaptir utpadyate /
sarvam iti /
sarvam upādāyarūpaṃ vijñaptir avijñaptir dhyānānāsravasaṃgṛhītā cakṣuḥśrotrarūpaśabdādi caivaṃ samānakālāny eva mahābhūtāny upādāya vartate /
prāyeṇeti grahaṇaṃ kiṃcit kāmāvacaryavijñaptinirāsārthaṃ
de ltar de'i tshe yod pa ni 'byung ba chen po ste ci rnam par rig byed ma yin pa de gang gi tshe rnam par rig byed byung ba de'i tshe byung ba kho na na 'byung ba chen po dag rgyur byas nas skye 'am zhe na thams cad ces bya ba ni rgyur byas pa'i gzugs rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa dang bsam gtan dang zag pa med pas bsdus pa dang mig dang rna ba dang gzugs dang sgra la sogs pa thams cad ni de ltar dus mnyam pa'i 'byung ba chen po dag kho na rgyur byas nas 'byung ngo /
phal cher zhes bya ba smos pa ni 'dod pa na spyod pa'i rnam par rig byed ma yin pa cung zad cig gsal ba'i phyir ro /
ata evāha /
kiṃcid vartamānam anāgataṃ atītāni mahābhūtāny upādāyeti
de nyid kyi phyir /
da ltar dang ma 'ongs pa cung zad cig ni 'das pa'i 'byung ba chen po dag rgyur byas nas 'byung zhes bya ba smos te /
kiṃcid upādāyarūpaṃ vartamānam atītāni mahābhūtāny upādāya vartate /
kiṃcid anāgatam upādāyarūpam atītāni mahābhūtāny upādāya vartate /
kiṃ punas tad upādāyarūpaṃ yad evaṃ bhūtam iti darśayann āha /
kṣaṇād ūdhvam avijñaptiḥ kāmāptātītabhūtajeti
rgyur byas pa'i gzugs da ltar gyi cung zad cig ni 'das pa'i 'byung ba chen po dag rgyur byas nas 'byung la /
rgyur byas pa'i gzugs ma 'ongs pa cung zad cig ni 'das pa'i 'byung ba chen po dag rgyur byas nas 'byung ngo /
rgyur byas pa'i gzugs de lta bu de yang gang zhe na bstan pa'i phyir /
'dod rtog rnam rig min skad cig /
phyin chad 'das pa'i 'byung las skye /
zhes bya ba smos te /
kāmāvacarasamvarādigrahaṇakāle avijñaptiḥ sahajāni mahābhūtāny upādāyotpadyate 'dod pa na spyod pa'i rnam par rig byed ma yin pa ni sdom pa la sogs pa mnod pa'i tshe lhan cig skye ba'i 'byung ba chen po dag rgyur byas nas 'byung la /
evam anyāpy avijñaptis tāny evopādāyotpadyate /
yasmāt tāny asyā āśrayārthena saṃbhavanti /
yathānyeṣām upādāyarūpāṇāṃ pratyutpannāni (Abhidh-k-vy 359) mahābhūtāny āśrayaḥ evaṃ tasyā atītāny āśrayaḥ
de bzhin du rnam par rig byed ma yin pa gzhan yang de dag kho na rgyur byas nas 'byung ngo /
'di ltar de dag ni 'di'i gzhi'i don du 'gyur te /
ji ltar rgyur byas pa'i gzugs gzhan dag gi gzhi da ltar byung ba'i 'byung ba chen po rnams yin pa de bzhin du de'i rten ni 'das pa rnams yin no /
pravṛttyanuvṛttikāraṇatvād yathākramam iti /
atītāni mahābhūtāni pravṛttikāraṇatvāt ākṣepakāraṇatvāt āśrayārthena bhavanti
'jug pa dang rjes su 'jug pa'i rgyu yin pa'i phyir go rims bzhin zhes bya ba ni 'das pa'i 'byung ba chen po dag ni 'jug pa'i rgyu yin zhing 'phen pa'i rgyu yin pa'i phyir gzhi'i don du 'gyur ro /
pratyutpannāni śarīramahābhūtāny anuvṛttikāraṇatvād adhiṣṭhānakāraṇatvāt saṃniśrayārthena bhavanti da ltar byung ba'i lus kyi 'byung ba chen po dag ni rjes su 'jug pa'i rgyu yin zhing rten par byed pa'i rgyu yin pa'i phyir rten gyi don du 'gyur ro /
cakrasyeveti vistaraḥ /
yathā cakrasya pāṇyāvedhaḥ /
evam asyāḥ pravṛttikāraṇaṃ
'khor lo bzhin zhes bya ba ni ji ltar 'khor lo lag pas 'dril ba de lta bu ni 'di'i 'jug pa'i rgyu yin no /
yathā bhūmipradeśaḥ /
evam anupravṛttikāraṇaṃ
ji ltar sa'i phyogs de lta bu ni rjes su 'jug pa'i rgyu yin no /
(IV /
6cd) kālaniyamam uktvā bhūminiyamaṃ pṛcchati /
atha kutastyānīti vistaraḥ
dus nges pa dris nas yang gang la yod pa'i zhes bya ba rgyas par sa nges par 'dri ste /
yāvac caturthadhyānabhūmikam iti /
ārūpyeṣu bhūtabhautikānām abhāvāt
bsam gtan bzhi pa'i sa'i bar du zhes bya ba ni gzugs med pa dag na 'byung ba dang 'byung ba las gyur pa med pa'i phyir ro /
dhātvapatitatvād iti /
anāsravasya kāyavākkarmaṇo dhātvapratisaṃyuktatvāt /
nāsti niyamata ity abhiprāyaḥ
khams su ma gtogs pa'i phyir zhes pa ni zag pa med pa'i lus dang dag gi las ni khams dang ldan pa ma yin pa'i phyir nges pa med do snyam du bsams pa yin no /
anāsravāṇi tarhi mahābhūtāny upādāya kasmān na bhavatīty ata āha /
anāsravāṇāṃ ca mahābhūtānām abhāvād iti
'o na ci'i phyir zag pa med pa'i 'byung ba chen po rnams rgyur byas nas mi 'byung zhe na /
de'i phyir /
zag pa med pa rnams las 'byung ba dag med pa'i phyir zhes bya ba smos so /
kiṃ punar asyā mahābhūtaiḥ kāryam ity ata āha /
tadbalena cotpatter iti /
mahābhūtabalena cotpatter ity arthaḥ /
atha cittabalenaiva tadutpattiḥ kasmān na bhavati
yang 'di la 'byung ba chen po dag gis byar ci yod snyam na /
de'i phyir de'i stobs kyis skye ba'i phyir ro zhes bya ba smos te 'byung ba'i stobs kyis bskyed pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
ji ste de skye ba ci'i phyir sems kyi stobs kho nas mi 'gyur zhe na /
anupādāyarūpatvaprasaṃgāt /
(IV /
7, 8) avijñaptir anaupāttiketi /
amūrtatvāc cittacaittādhiṣṭhānabhāvāyogāt /
naiṣyandikī ceti /
kuśalākuśalatvāt na vipākajā
rgyur byas pa'i gzugs ma yin pa nyid du thal bar 'gyur ba'i phyir ro /
rnam rig byed min ma zin dang /
zhes bya ba ni lus can ma yin pas sems dang sems las byung ba'i rten gyi dngos por mi rung ba'i phyir ro /
rgyu mthun las byung zhes bya ba ni dge ba dang mi dge ba yin pa'i phyir rnam par smin pa las skyes pa ni ma yin te /
nāvyākṛtāsty avijñaptir iti vacanāt /
vipākajasya cāvyākṛtatvād /
vipāko 'vyākṛto dharma iti vacanāt /
naupacayikī upacayābhāvāt /
pāriśeṣyān naiṣyandikī /
sattvākhyā sattvasaṃtānapatitatvāt /
niṣyandopāttabhūtajeti /
naiṣyandikopāttamahābhūtajā /
samutthāpakacittāpekṣatvāt asamāhitacittavijñaptyadhikārāc ca /
na svapnasamādhyādyaupacayikamahābhūtajā /
ata eva ca na vipākajamahābhūtajā /
samādhijeti vistaraḥ /
sāsravānāsravasamādhijatvāt /
dhyānānāsravajasamvarāvijñaptiḥ samādhijety ucyate /
anupāttāni ca mahābhūtāny upādāyeti /
samāhitacittavaśena tatra śarīre cittānuvṛttitvāt /
upāttāni hi mahābhūtāni nirodhasamāpattyādyavasthāsu (Abhidh-k-vy 360) cittam antareṇāpi vartante /
yāvat saṃbhinnapralāpād iti
rnam rig min lung bstan man med /
ces 'byung ba'i phyir ro /
rnam par smin pas yang /
rnam smin lung du ma bstan chos /
zhes 'byung bas lung du ma bstan pa yin pa'i phyir ro /
bsags pa med pa'i phyir dang rgyas pa las byung ba yang ma yin pas shugs kyis na rgyu mthun pa las byung ba yin no /
sems can gyi rgyud du gtogs pa'i phyir sems can du ston pa yin no /
rgyu mthun zin pa'i 'byung las skye /
zhes bya ba ni rgyu mthun pa dang zin pa'i 'byung ba chen po las skye ba yin te /
kun nas slong bar byed pa'i sems la ltos pa'i phyir dang mnyam par ma bzhag pa'i sems kyi rnam par rig byed kyi skabs yin pa'i phyir nyid dang ting nge 'dzin gyis rgyas par byas pa'i 'byung ba chen po las skyes pa ma yin no /
de nyid kyi phyir rnam par smin pa'i 'byung ba chen po las skyes pa yang yin no /
ting nge 'dzin skyes zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa'i rnam par rig byed ma yin pa zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i ting nge 'dzin las skyes pa'i phyir ting nge 'dzin las skyes pa zhes bya'o /
ma zin pa'i 'byung ba chen po dag rgyur byas nas zhes bya ba ni mnyam par gzhag pa'i sems kyi dbang gis lus de la sems kyi rjes su 'jug pa 'byung ba'i phyir te zin pa'i 'byung ba chen po rnams ni 'gog pa'i snyoms par 'jug pa la sogs pa'i gnas skabs dag na sems med par yang 'byung ngo /
tshig kyal pa spong ba'i bar du zhes bya ba la /
yāvacchabdenādattādānāt kāmamithyācārān mṛṣāvādāt paiśunyāt pāruṣyāt saṃbhinnapralāpād iti bar du zhes bya ba'i sgras ni ma byin par len pa dang 'dod pas log par gyem pa dang brdzun du smra ba dang phra ma dang ngag rtsub po dang tshig kyal pa spong ba bsdu'o /
cittavat bhūtābhedāt /
yathā tadutpādakaṃ cittam abhinnam /
evaṃ bhūtāny api tadutpādakāny abhinnāny eva
sems bzhin du 'byung ba tha mi dad pa'i phyir ro zhes bya ba ni ji ltar de skyed par byed pa'i sems tha dad pa ma yin pa de bzhin du de skyed par byed pa'i 'byung ba rnams kyang tha mi dad pa kho na yin no /
na cādhārārthenāvijñapter mahābhūtāny āśrayaḥ /
kiṃ tarhi /
tatpravartanārthena /
tasmād /
abhinnabhūjeti vacanaṃ na virudhyati /
prātimokṣasamvare tv anyānyānīti /
acittānuparivartanīyatvāt /
vijñaptis tu naiṣyandikīti /
ākṣepavaśenānuvṛtteḥ /
upāttā tu kāyikīti /
na vācikīty arthaḥ /
kāyikī hi kāyamahābhūtāvinirbhāgavartitvāt tadāśrayabhūtānām upāttā
'byung ba chen po dag ni rten gyi don gyis rnam par rig byed ma yin pa'i gzhir gyur pa ma yin no /
'o na ci zhe na /
de 'jug par byed pa'i don gyis te /
de lta bas na 'byung ba tha mi dad pa las skye'o zhes smos pa 'gal ba med do /
so sor thar pa'i sdom pa ni 'byung pa gzhan dang gzhan dag ces bya ba ni sems kyi rjes su 'jug pa ma yin pa'i phyir ro /
rnam par rig byed ni rgyu mthun pa las byung ba ste zhes bya ba ni 'phen pa'i dbang gis rjes su 'jug pa'i phyir ro /
lus kyi ni zin pa yin no zhes bya ba ni ngag gi ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig ste /
lus kyi ni lus kyi 'byung ba chen po dang tha mi dad par 'jug pa'i phyir la de'i rten 'byung ba chen po rnams kyang zin pa yin pas so /
na tu vācikī /
tadvinirbhāgavartitvāt /
atra codayanti /
śāstraviruddham etad /
evaṃ hy āha
ngag gi ma yin te /
de dag dang tha dad par 'jug pa'i phyir ro /
'dir 'di ni bstan bcos dang 'gal ba yin te; 'di skad du /
yānīmāny upāsakasya pañca śikṣāpadāni /
eṣāṃ katy upāttāni /
katy anupāttāni /
āha /
sarvāṇy anupāttānīti /
avijñaptilakṣaṇaśikṣāpadābhisaṃdhivacanād bāhulikatvād vā tathānirdeśasyety adoṣaḥ
dge bsnyen gyi bslab pa'i gzhi gang dag yin pa de dag las zin pa ni du /
ma zin pa ni du zhe na /
smras pa /
thams cad ma zin pa yin no zhes bshad do zhes rgol bar byed na /
de skad du bstan ba ni rnam par rig byed ma yin pa'i mtshan nyid kyi bslab pa'i gzhi las dgongs te /
gsungs pa'i phyir ram /
punaḥprabandhād avaibhāṣikīyam iti /
ekasaṃsthānotpattāv itarasaṃsthānānivṛtteḥ /
kathaṃ vistareṇa yāvat saṃsthānadvayaṃ sidhyatīti
phal che ba bstan pa yin pa'i phyir nyes pa med do /
yang rgyun chags pa'i phyir 'di bye brag tu smra ba ma yin par 'gyur ro zhes bya ba ni dbyibs gcig skyes na dbyibs cig shos ldog pa med pa'i phyir ro /
anyonyāvakāśadānāt /
tanmahābhūtair abhivyāpanād iti /
vijñaptyāśrayair mahābhūtair aṅgasyābhivyāpanāt /
anabhivyāpane ca punar vijñaptimahābhūtaiḥ kathaṃ kṛtsnenāṃgena vijñāpayet /
na hi śakyate vaktuṃ
ji ltar zhes bya ba rgyas par dbyibs gnyis 'grub bar 'gyur zhes bya ba'i bar 'byung ba ni phan tshun go skabs mi 'byed pa'i phyir ro /
de'i 'byung ba chen po dag gis mngon par khyab pa'i phyir zhes bya ba ni rnam par rig byed kyi rten gyi 'byung ba chen po dag gis lus mngon par khyab pa'i phyir ro /
kāyaikadeśenāsau vijñāpayati /
na sarvakāyeneti /
vijñaptyāśrayāṇi mahābhūtāni tadaṃgaṃ na vyāpyāvatiṣṭhanta iti /
suṣiratvāt kāyasyāsti teṣām avakāśa iti /
abhivyāpane 'pi na mahīyasāṅgena bhavitavyaṃ /
suṣiratvena kāyānupraveśāt /
pīnena tarhi guruṇā vā tenāṃgena na bhavitavyaṃ /
sūkṣmatvāt /
(IV /
9, 10ab) dvividhaṃ trividhaṃ paṃcavidhaṃ coktam iti /
cetanā tatkṛtaṃ ca tad iti vacanāt /
dvividham uktaṃ /
cetanā mānasaṃ karma tajje vākkāyakarmaṇī iti vacanāt /
trividham uktaṃ /
te tu vijñaptyavijñaptī iti /
kāyavākkarmaṇo vijñaptyavijñaptitve bhedāt /
cetanātmanaḥ karmaṇaś ca pañcasattvāt pañcavidham uktaṃ /
nāvyākṛtāsty avijñaptir (Abhidh-k-vy 361) iti /
kuśalākuśalaivāvijñaptir ity arthād uktaṃ bhavati /
balavat karmeti /
avijñaptilakṣaṇaṃ /
kāme 'pīti /
apiśabdād iticaśabdārthenāpiśabdena kāma ity ākṛṣyate /
anāsravāvijñaptivad iti /
yathā na ca tāvad anāsravāyā avijñapter anāsravāṇi mahābhūtāni /
atha ca punar yasyāṃ bhūmau jātas tām utpādayati /
tadbhūmikāni mahābhūtāny upādāyotpadyate /
evaṃ na ca tāvad ārūpyāṇi mahābhūtāni syuḥ /
atha ca punar yasyāṃ bhūmau jāta ārūpyām utpādayati /
tadbhūmikāni mahābhūtāny upādāyārūpyāvacary avijñaptir bhaviṣyatīti /
na /
tasyā dhātvapatitatvād iti /
nehāsāmyāt /
yasmād avijñaptir anāsravā dhātvapatitā kāmarūpārūpyāvacarīti /
tṛṣṇābhir asvīkṛtatvāt tasyā dhātuto bhūmito vā naiva sabhāgāni nāpi visabhāgāni mahābhūtāni bhavantīty ato yatrajātas tatrajāni mahābhūtāny upādāyotpadyate /
ārūpyāvacarī tv avijñaptir nārhati kāmarūpāvacarāṇi visabhāgāni mahābhūtāny upādāya bhavituṃ
rnam par rig byed kyi 'byung ba chen po dag gis ma khyab par 'dug go zhes brjod par ni nus pa ma yin no /
mngon par ma khyab na ni ji ltar na yan lag zad par gyi rnam par rig par byed par 'gyur /
'di lus kyi phyogs gcig gis rnam par rig byed kyi lus thams cad kyis ni ma yin pas lus de rnam par rig byed kyi rten gyi 'byung ba chen po dag gis ma khyab par 'dug go zhes brjod par ni nus pa ma yin no /
lus la gseb yod pa'i phyir de dag gi go skabs yod do zhes bya ba ni mngon par khyab tu zin kyang yan lag chen por mi 'gyur te /
lus la gseb yod pa nyid kyis gseb tu zhugs pa'i phyir ro /
'o na ni yan lag de mkhregs pa 'am lci bar 'gyur ro zhe na mi 'gyur te /
phra ba'i phyir ro /
rnam pa gnyis dang rnam pa gsum dang rnam pa lngar bshad ces bya ba ni de ni sems pa dang des byas zhas 'byung ba'i phyir rnam pa gnyis su bshad pa yin no /
sems pa yid kyi las yin no /
des skyed lus dang ngag gi las /
zhes 'byung ba'i phyir rnam pa gsum du bshad pa yin no lo /
de dag rnam rig rnam rig min /
zhes 'byung bas lus dang ngag gi las rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa tha dad pa'i phyir dang lnga pa yid kyi las yin pa'i phyir rnam pa lngar bshad pa yin no /
rnam rig min lung bstan min med /
ces bya ba ni don gyis na rnam par rig byed ma yin pa ni dge ba dang mi dge ba kho na yin no zhes bshad par 'gyur ro /
las stobs dang ldan pa zhes bya ba ni /
rnam par rig byed ma yin pa'i mtshan nyid do /
yang gi sgras ni 'dod pa na yang yod do zhes bya ba ni yang zhes bya ba'i sgra'ang zhes bya ba'i sgra'i don yin pas ni 'dod pa'i khams na yod pa 'dren par byed do /
zag pa med pa'i rnam par rig byed ma yin pa bzhin no zhes bya ba ni dper na re zhig zag pa med pa'i rnam par rig byed ma yin pa la zag pa med pa'i 'byung ba dag med mod kyi 'on kyang de ni sa gang du skyes te de skyed par byed pa de'i sa pa'i 'byung ba chen po rnams rgyur byas nas skye ba de bzhin du re zhig gzugs med pa na spyod pa'i 'byung ba chen po dag kyang med mod kyi 'on kyang sa gang du skyes te gzugs med pa skyed par byed pa de'i sa pa'i 'byung ba rnams rgyur byas nas gzugs med pa na spyod pa'i rnam par rig byed ma yin pa skye bar 'gyur ro zhe na ma yin te /
khams su ma gtogs pa'i phyir ro zhes bya ba ni de dang mi 'dra ba'i phyir ma yin te /
'di ltar zag pa med pa'i rnam par rig byed ma yin pa ni 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sred pa dag gis bdag gir ma byas pa'i phyir khams su ma gtogs pa yin no /
de la ni khams sam sa'i sgo nas kyang rung ste /
'byung ba chen po skal ba mnyam pa 'ang med la skal ba mi mnyam pa dag kyang med pa nyid de de'i phyir gang du skyes pa de na yod pa'i 'byung ba chen po rnams rgyur byas nas skye'o /
gzugs med pa na spyod pa'i rnam par rig byed ma yin pa ni skal ba mi mnyam pa 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i 'byung ba rgyur byas nas skye bar 'ongs pa ma yin te /
dhātupatitavād ity abhiprāyaḥ /
kiṃ ca /
sarvarūpavaimukhyāc cārūpyasamāpattir nālaṃ rūpotpattaye /
rūpabhūmikā tv anāsravā samāpaṭtir alaṃ rūpotpattaye 'vijñaptyutpattaye ity arthaḥ
khams gsum pa'i phyir snyam du bsams pa yin no /
gzhan yang gzugs thams cad la rgyab kyis phyogs pa'i phyir yang gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa'i gzugs bskyed par mi nus kyi gzugs kyi sa pa'i zag pa med pa'i snyoms par 'jug pas ni gzugs bskyed par nus te; rnam par rig byed ma yin pa bskyed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
sarvarūpavaimukhyād ity abhiprāyaḥ
gzugs thams cad la rgyab kyis phyogs pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
kathaṃ cārūpyasamāpatteḥ sarvarūpaṃ vaimukhyam ity ato bravīti yang ji ltar gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa gzugs thams cad la rgyab kyis phyogs pa yin zhe na /
vibhūtarūpasaṃjñatvād iti /
vigatarūpasaṃjñatvād ity arthaḥ /
dauḥśīlyapratipakṣeṇa śīlam iti vistaraḥ /
dauḥśīlyaṃ kāmāvacaram akuśalasamutthānatvāt /
tasya rūpabhūmikaṃ śīlam avijñaptilakṣaṇaṃ pratipakṣa iti yujyate /
ārūpyāvacaram apy evaṃ bhaviṣyatīti ced ata āha
de'i phyir gzugs kyi 'du shes dang bral ba'i phyir ro zhes bya ba smos te /
gzugs kyi 'du shes dang bral bar 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tshul khrims ni 'chal pa'i tshul khrims kyi gnyen po yin la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dod pa na spyod pa'i 'chal ba'i tshul khrims ni mi dge bas kun nas slong ba'i phyir de'i gnyen po gzugs kyis pa'i tshul khrims rnam par rig byed ma yin pa'i mtshan nyid yin no zhes bya ba ni rung ngo /
gal te gzugs med pa na spyod pa yang de dang 'dra bar 'gyur ro zhe na /
ārūpyāś ca kāmadhātor iti vistaraḥ /
ārūpyāḥ kāmadhātoś catasṛbhir dūratābhir dūre
de'i phyir gzugs med pa rnams ni 'dod pa'i khams nas zhes bya ba rgyas par smos te /
gzugs med pa'i khams dag ni 'dod pa'i khams nas ring ba nyid bzhis ring ba bzhin no /
dūratvāc cārūpyasaṃgṛhītaṃ śīlaṃ kāmadhātupratipakṣe na kalpate ring ba'i phyir gzugs med pas bsdus pa'i tshul khrims ni 'dod pa'i khams kyi gnyen po yin par mi rung ste /
catasraś ca dūratā vyākhyātāḥ purastād iti na punar vyākhyāyante /
pratipakṣadūratā cātrodāharaṇaṃ /
vijñaptiḥ savicārayor iti /
savicārayor eva bhūmyor ity avadhāraṇārtha āraṃbhaḥ
ring ba nyid bzhi ni gong du bshad zin pas yang mi bshad do /
'dir dper brjod pa ni gnyen po ring ba nyid yin no /
rnam rig dpyod dang bcas pa dag na zhes bya ba ni dpyod pa dang bcas pa'i sa kho na dag na yod do zhes nges par gzung ba'i phyir brtsams pa yin te /
vitarkya vicārya vācaṃ bhāṣata iti vitarkavicārapūrvakatvāt kāyavākkarmaṇoḥ brtags shing dpyad nas tshig tu smra bas lus dang ngag gi las dag ni rtog pa dang dpyod pa sngon du 'gro ba can yin pa'i phyir ro /
kāme 'pi nivṛtā nāstīti /
na kevalam avicārāsu bhūmiṣv iti darśayati
'dod pa na yang bsgribs pa med /
ces bya ba ni dpyod pa med pa'i sa dag na med pa 'ba' zhig tu ma zad kyi zhes bya bar ston te /
brahmaloka evāstīty uktaṃ bhavati /
tata ūrdhvam iti /
brahmalokād ūrdhvaṃ /
bāhyamahādhūtahetukam iti /
vāyuprabhṛtīnāṃ śabdāyatanaṃ /
vijñaptiśabdapratiṣedhaparam etad vacanaṃ (Abhidh-k-vy 362) /
na tu bāhyamahābhūtahetukam eva
tshangs pa'i 'jig rten kho na na yod do zhes bshad pa yin no /
de yan chad ces bya ba ni tshangs pa'i 'jig rten yan chad do /
phyi'i 'byung ba chen po rgyur byas pa zhes bya ba ni rlung la sogs pa'i sgra'i skye mched do /
'di ni rnam par rig byed kyi sgra dgag pa lhur bya bar smos pa yin gyi phyi'i 'byung ba chen po rgyur byas pa kho na yod pa ni ma yin te bsam gtan gnyis pa la sogs pa na ni lag pa la sogs pa'i sgra yang srid do /
pāṇyādyaṅgaśabdo 'pi hi dvitīyādiṣu dhyāneṣu saṃbhavati /
anyathā hi śāstravirodhaḥ syāt /
tathā hi śāstra uktaṃ /
śabdadhātunā kaḥ samanvāgataḥ
de lta ma yin na bstan bcos dang 'gal bar 'gyur te /
'di ltar bstan bcos las ni /
gang zhig sgra'i khams dang ldan zhe na /
smras pa /
'dod pa dang gzugs na spyod pa'o /
gang zhig mi ldan zhe na smras pa /
āha /
kāmarūpāvacaraḥ /
ko 'samanvāgatah /
āha /
ārūpyāvacara iti /
na hi bāhyenāsattvasaṃkhyātena samanvāgato yujyate /
prāptyaprāptī svasaṃtānapatitānām iti vacanāt
gzugs med pa na spyod pa'o zhes bshad de /
thob dang ma thob rang rgyud du /
gtogs pa rnams kyi zhes 'byung ba'i phyir sems can du mi bgrang ba'i phyi rol gyi dang ni ldan par rung ba ma yin no /
asyaiva ca doṣaparihārārtham anye punar āhur iti /
dvitīyādiṣv api dhyāneṣu vijñaptir astīti /
kiṃbhūmikā /
prathamadhyānabhūmikā /
vaibhāṣikapakṣa evāyaṃ /
na pakṣāntaraṃ /
kāyākṣiśrotravijñānaṃ vijñaptyutthāpakaṃ ca yat /
dvitīyādau tadā vyāptam akliṣṭavyākṛtaṃ ca tad iti siddhāntāt
nyes pa 'di nyid spang ba'i phyir gzhan dag na re zhes bya ba smos te /
bsam gtan gnyis pa la sogs pa na yang rnam par rig byed yod do zhes bya ba yin no /
gang gis pa zhig yin zhe na /
bsam gtan dang po'i sa pa'i 'o /
'di ni bye brag smra ba kho na'i phyogs yin par zad kyi phyogs gzhan ni ma yin te /
grub pa'i mtha' las /
gnyis pa sogs na lus mig dang /
rna ba'i rnam shes rnam rig slong /
gang yin de ni dang por gtogs /
de lung ma bstan nyon mongs min /
evaṃ tarhi dvitīyādidhyānabhūmikā bhavati pakṣāntaraṃ /
sā tu kiṃ vyākṛtā utāvyākṛtety āha /
anivṛtāvyākṛtā /
na tu kuśalā na kliṣṭeti /
parasparasaṃbhāṣaṇādikurvatāṃ tatastyānām avyākṛtā vijñaptir bhavati
zhes 'byung ba'i phyir ro /
phyogs gzhan de bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i sa pa yin no /
de yang ci lung du ma bstan pa zhig gam lung du bstan pa zhig ce na /
de'i phyir ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i rnam par rig byed ni yod kyi dge ba'ang med la nyon mongs pa can yang med do zhes bya ba smos te /
de na gnas pa rnams phan tshun kun du smra ba la sogs pa byed pa nam bsgribs la lung du ma bstan pa'i rnam par rig byed 'byung ngo /
[ kiṃkāraṇaṃ na kuśalā na kliṣṭāstīty āha bam po sum cu rtsa gcig pa /
ci'i phyir dge ba yang med la nyon mongs pa can yang med ce na /
na hi teṣūpapanna iti vistaraḥ de dag tu skyes pa ni zhes bya ba rgyas par smos te /
na hi dvitīyādiṣu dhyāneṣūpapannaḥ tathājātīyaṃ kuśalakliṣṭajātīyam adhobhūmikaṃ cittaṃ saṃmukhīkaroti bsam gtan gnyis pa la sogs par skyes pa ni sa 'og ma pa'i sems te sems gang gis dge ba'am nyon mongs pa can gyi rnam par rig byed kun nas slong bar 'gyur ba de lta bu ste /
yena cittena kuśalāṃ kliṣṭāṃ vā vijñaptiṃ samutthāpayet /
kiṃkāraṇam iti āha /
nyūnatvāt prahīṇatvāc ceti /
kuśalam adhobhūmikaṃ nyūnatvān na saṃmukhīkaroti /
prahīṇatvāc ceti na kliṣṭam /
arthād etad uktaṃ bhavati /
avyākṛtam adhobhūmikaṃ cittaṃ saṃmukhīkaroti /
tena tāṃ samutthāpayatīti /
etad uktaṃ bhavati /
adhobhūmikena cittenordhvabhūmikā vijñaptir utthāpyata iti
dge ba dang nyon mongs pa can lta bu mngon sum du mi byed do /
ci'i phyir zhe na /
dman pa dang spangs zin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
sa 'og ma pa'i dge ba ni dman pa'i phyir dang spang ba'i phyir mngon du mi byed la /
nyon mongs pa can yang ma yin pas shugs kyis na 'di skad du sa 'og ma pa'i sems lung du ma bstan pa gang gis na de kun nas slong bar byed pa ste mngon sum du byed de zhes bshad pa yin no /
de bas na 'di skad du sa 'og ma pa'i rnam par rig byed ni sa 'og ma pa'i sems kyis slong bar byed do zhes bshad pa yin no /
tad evaṃ necchanti vaibhāṣikāḥ /
prathamadhyānikaiva hi sā vijñaptiḥ prathamadhyānabhūmikacittasamutthāpitatvāt /
tasmād āha /
pūrvam eva tu varṇayantīti /
tac ca kāmadhātāv iti /
tac ca bhāvanāprahātavyaṃ nivṛtavyākṛtaṃ cittaṃ kāmadhātau nāsti /
satkāyāntagrāhadṛṣṭisaṃprayuktam eva hi kāmadhātau nivṛtāvyākṛtaṃ cittam iṣyate
bye brag tu smra ba rnams ni de de ltar mi 'dod de rnam par rig byed de bsam gtan dang po'i sa pa'i sems kyis kun nas bslang ba'i phyir bsam gtan dang po'i sa pa kho na yin no zhe'o /
de lta bas na snga ma kho na brjod do zhes bya ba smos so /
de yang 'dod pa'i khams na med do zhes bya ba ni bsgribs la lung du ma bstan pa'i sems bsgom pas spang bar bya ba de yang 'dod pa'i khams na med de 'dod pa'i khams na ni bsgribs la lung du ma bstan pa 'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba dang mtshungs par ldan pa kho na yod par 'dod la /
tena ca na vijñaptiḥ samutthāpyate /
antarmukhapravṛttatvāt /
(IV /
10cd, 11) svabhāvata ity ātmataḥ /
paramakṣematvād iti /
akṣemaleśānubandhabhāvāt /
yad dhi svabhāvasaṃprayogasamutthānataḥ kuśalaṃ na tat paramakṣemam ity uktaṃ bhavati /
asaṃprayuktānāṃ kuśalatvābhāvād iti
kha nang du bltas pa yin pa'i phyir des kyang rnam par rig byed ni kun nas slong bar mi byed do /
ngo bo nyid ces bya ba ni bdag nyid kyis so /
mchog tu bde pa'i phyir zhes bya ba ni mi bde ba dang rjes su 'brel ba dag kyang med pa'i phyir te /
ngo bo nyid dang mtshungs par ldan pa dang kun nas slong bas dge ba gang yin pa de ni mchog tu bde ba yin no zhes bshad pa yin no /
kuśalamūlādibhir asaṃprayuktānāṃ caittādīnāṃ kuśalatvābhāvāt /
tatsaṃprayogakuśalatvasiddhiḥ /
tair eva kuśalamūlādisaṃprayuktair ity ādiśabdena hryapatrāpyayor grahaṇaṃ
de dag dang mtshungs par mi ldan pa rnams la dge ba nyid med pa'i phyir zhes bya ba ni dge ba'i rtsa ba la sogs pa dang mtshungs par mi ldan pa'i sems la sogs pa la dge ba nyid med pa'i phyir de dag dang mtshungs par ldan pa ni dge ba nyid yin par grub po /
dge ba'i rtsa ba la sogs pa dang mtshungs par mi ldan pa'i chos de dag kho na zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni ngo tsha shes pa dang khrel yod pa dag bsdu'o /
auṣadhipānīyasaṃbhūtakṣīravad iti /
pītauṣadhapānīyāyā (Abhidh-k-vy 363) gor yat kṣīraṃ /
tad auṣadhapānīyasaṃbhūtaṃ /
prāptīnāṃ tv iti vistaraḥ /
prāptīnāṃ kuśalānāṃ visabhāgacittasamutthāpitānāṃ
sman dang sbyar ba'i btung ba las byung ba'i 'o ma bzhin no zhes bya ba ni sman dang sbyar ba'i btung ba 'thungs pa'i ba las byung ba'i 'o ma gang yin pa de ni sman dang sbyar ba'i btung ba las byung ba'i 'o ma'o /
skal ba mi mnyam pa'i sems kyis kun nas bslang ba'i thob pa rnams zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dge ba'i thob pa skal ba mi mnyam pa'i sems kyis kun nas bslang ba rnams so /
skal ba mi mnyam pa'i sems ni dge ba las gzhan pa yin te /
visabhāgaṃ cittaṃ kuśalād anyat /
vicikitsayā kuśalamūlapratisaṃdhāne yāḥ kuśalānāṃ prāptayaḥ /
tāsāṃ kuśalatvaṃ /
na tāvat parinirvāṇavat paramārthakṣematvāt /
nāpy alobhādivat svabhāvataḥ kuśalam atatsvabhāvatvāt /
nāpi vedanādivat saṃprayogato viprayuktatvāt /
nāpi samutthānatas tatsamutthānacittasya kliṣṭatvāt
the tshom kyis dge ba'i rtsa ba'i mtshams sbyor bar byed pa na dge ba rnams kyi thob pa gang yin pa de dag re zhig yongs su mya ngan las 'das pa bzhin du dge ba nyid ma yin te /
mchog tu bde ba ma yin pa'i phyir ro /
ma chags pa la sogs pa bzhin du ngo bo nyid kyis dge ba yang ma yin te /
de'i ngo bo nyid ma yin pa'i phyir ro /
tshor ba la sogs pa bzhin du mtshungs par ldan pas kyang ma yin te /
ldan pa ma yin pa yin pa'i phyir ro /
kun nas slong ba las kyang ma yin te /
de kun nas slong bar byed pa'i sems nyon mongs pa can yin pa'i phyir ro /
evaṃ punarbhavapratisaṃdhāv api upapattipratilaṃbhikakuśalaprāptayo vaktavyāḥ /
kathaṃ tāsāṃ kuśalatvam iti vaktavyam etat /
kartavyo 'tra yatna ity abhiprāyaḥ
de bzhin du yang srid par nying mtshams sbyor ba'i tshe skyes nas 'thob pa dag ji ltar dge ba nyid yin pa yang brjod par bya'o /
ji ltar dge ba nyid yin pa ni brjod dgos so zhes bya ba 'di ni 'di la 'bad par bya dgos so snyam du bsams pa yin no /
atra pariharanti /
kuśalamūlasamutthāpanīyatvād anāgatāvasthāyām eva tāḥ kuśalamūlā bhavanti /
kliṣṭena cittena tatprāptivibandho 'panīyate /
na tatkuśalatvam āpadyata iti /
sarvaduḥkhapravṛttyātmakatveneti /
sarvasya duḥkhasya pravṛttir ātmā svabhāvo 'syeti sarvaduḥkhapravṛttyātmakaḥ
'di la lan ni dge ba'i rtsa bas kun nas bslang bar bya ba yin pa'i phyir de dag ni ma 'ongs pa'i gnas skabs nyid na dge ba yin la nyon mongs pa can gyi sems kyis ni de dag gi thob pa'i gags sel bar byed kyi dge ba nyid du byed pa ni med do zhes lan 'debs par byed do /
sdug bsngal thams cad 'jug pa'i bdag nyid kyis zhes bya ba ni 'di la sdug bsngal thams cad 'jug pa'i bdag nyid de ngo bo nyid yod pas sdug bsngal thams cad 'jug pa'i bdag nyid do /
des na 'khor ba ni don dam par mi dge ba yin no; /
tadbhāvena /
paramārthenākṣemaḥ saṃsāraḥ /
kāyavākkarmajātyādiprāptaya iti /
kāyavākkarmāṇi vijñaptyavijñaptisvabhāvāny asamvaranaivasamvaranāsamvarasaṃgṛhītāni
lus dang ngag gi las dang skye ba la sogs ba zhes bya ba ni lus dang ngag gi las rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa'i ngo bo nyid sdom pa ma yin pa dang sdom pa yang ma yin sdom pa ma yin pa yang ma yin pas bsdus pa dang skye ba la sogs pa ste /
jātyādayo jātijarāsthityanityatālakṣaṇālakṣaṇasvabhāvaḥ /
prāptayo 'kuśalānāṃ /
vyādhyapathyauṣadhādibhir upameyā iti
skye ba dang rga ba dang gnas pa dang mi rtag pa nyid kyi mtshan nyid dang rjes mtshan nyid kyi ngo bo nyid rnams dang mi dge ba dag gis thob pa rnams so /
nad dang mi 'phrod pa'i sman la sogs pas dper bya'o zhes bya ba ni 'khor ba'i dpe ni nad kyis bya ste /
saṃsāro vyādhinopameyaḥ /
vyādhisaṃsāra ity arthaḥ /
lobhādīny apathyauṣadhenopameyāni
'khor ba ni nad dang 'dra'o zhes bya ba'i tha tshig go /
chags pa la sogs pa'i dpe ni mi 'phrod pa'i sman gyis bya ste /
anyasaṃprayogasamutthānāpekṣatvāt /
tatsaṃprayuktā apathyauṣadhimiśrapānīyena /
kāyavākkarmajātyādiprāptayo 'pathyauṣadhapānīyasaṃbhūtakṣīreṇopameyāḥ /
evaṃ tarhīti vistaraḥ /
yadi paramārthenākuśalaḥ saṃsāraḥ /
na kiṃcit sāsravam avyākṛtaṃ bhaviṣyati kuśalaṃ vā /
saṃsārābhyantaratvāt sāsravasya /
paramārthata evam uktam iti abhyupagatam etat sarvaṃ saṃsāraparyāpannam akuśalam iti /
vipākaṃ tu pratīti vistaraḥ
gzhan dang mtshungs par ldan pa dang kun nas bslang ba la mi ltos pa'i phyir ro /
de dag dang mtshungs par ldan pa'i dpe ni mi 'phrod pa'i sman dang sbyar ba'i btung bas bya'o /
lus dang ngag gi las dang skye ba la sogs pa dang thob pa rnams kyi dpe ni mi 'phrod pa'i sman dang sbyar ba'i btung ba las byung ba'i 'o mas bya'o /
de lta na 'o na ni zhes bya ba ni gal te 'khor ba don dam par mi dge ba yin na zag pa dang bcas pa ni 'khor ba'i khongs su gtogs pa'i phyir zag pa dang bcas pa cung zad kyang lung du ma bstan pa'am dge bar mi 'gyur ro zhe na /
yad vipākaṃ prati na vyākriyate /
savipākam etad iti /
tad avyākṛtam ity ucyate /
tad uktaṃ bhavati /
yat sāsravaṃ /
tad akuśalaṃ paramākṣematvāt /
vipākaṃ praty avyākaraṇārthāvyākṛtam iti /
kuśalam api /
tathaivākuśalam /
iṣṭavipākatvāt kuśalam ity avagantavyaṃ /
yadi samuttānavaśād iti vistaraḥ /
cetanāyā eva kuśalākuśalatvam ity anenābhiprāyeṇa /
kāyavākkarmaṇaḥ kuśalākuśalatvaṃ vicārayati /
kiṃ na mahābhūtānām iti /
kuśalākuśalatvaṃ /
kuśalākuśalena hi cittena kāyavākkarma tanmahābhūtāni samutthāpyate
don dam par de skad du bshad kyi zhes bya ba ni 'khor ba'i khongs su gtogs pa thams cad mi dge ba yin no zhes bya ba 'di ni khas len to /
rnam par smin pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang zhig 'di ni rnam par smin pa dang bcas pa yin no zhes bya bar rnam par smin pa'i phyir lung du ma bstan pa de ni lung du ma bstan pa zhes bya'o /
'di skad du zag pa dang bcas pa gang yin pa de ni don dam par mi bde ba'i phyir mi dge ba yang yin la /
rnam par smin pa'i phyir lung du ma bstan pa yang ma yin no zhes bshad par 'gyur ro /
dge ba yang de kho na bzhin du mi dge ba yang yin la rnam par smin pa yid du 'ong ba can yin pa'i phyir dge ba'ang yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
gal te kun nas slong ba'i dbang gis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems pa kho na dge ba dang mi dge ba nyid yin no snyam pa'i bsam pa 'dis lus dang ngag gi las kyi dge ba dang mi dge ba nyid spyod pa yin no /
ci ste 'byung ba chen po rnams ma yin zhes bya ba ni dge ba dang mi dge ba nyid de /
dge ba dang mi dge ba'i sems kyis ni lus dang ngag gi las dang de dag gi 'byung ba chen po rnams kyang kun nas slong bar byed do /
bye brag tu smra bas smras pa /
vaibhāṣika āha /
karmaṇi hi kartur abhiprāyo na mahābhūteṣu na mahābhūtāni kuryām iti
byed pa po ni las la sems pa yin gyi /
'byung ba chen po dag bya'o snyam du 'byung ba rnams la ni ma yin no /
kiṃ tarhi /
idaṃ karma kuryām iti /
na karmavan mahābhūtānāṃ kuśalākuśalatvam iti /
ācārya āha /
(Abhidh-k-vy 364) samāhitasya kartur avijñaptau nāsty abhiprāyaḥ /
avijñaptiṃ kuryāṃ iti /
na cāsamāhitaṃ cittaṃ tasyāḥ samutthāpakam asti /
yad evam abhiprāyaṃ kuryāt /
visabhāgatvāt visadṛśatvāt bhūmito 'samādhānād vā /
kathaṃ tasyāḥ samāhitāyā avijñapteḥ kuśalatvaṃ /
mahābhūtavat tasyāḥ kuśalatvaṃ na syād ity abhiprāyaḥ
'o na ci zhe na las 'di bya'o snyam du sems pa yin pas 'byung ba chen po rnams ni las bzhin du dge ba dang mi dge ba nyid ma yin no /
slob dpon gyis bshad pa mnyam par gzhag pa'i rnam par rig byed ma yin pa la ni /
byed pa po la rnam par rig byed ma yin pa bya'o snyam du bsam pa med do /
mnyam par ma bzhag pa'i sems ni sa'i sgo nas mnyam par gzhag pa ma yin pas skal ba mi mnyam zhing mi 'dra ba'i phyir de kun nas slong bar byed pa de lta bur sems par byed pa gang yin pa yod pa ma yin na ji ltar mnyam par gzhag pa'i rnam par rig byed ma yin pa de dge ba nyid yin te /
de ni 'byung ba chen po bzhin du dge ba nyid yin par mi 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
divyayor api vā cakṣuḥśrotrayoḥ kuśalatvaprasaṃga iti /
yady antareṇāpi tadabhiprāyam avijñapteḥ kuśalam iti
yang na lha'i mig la sogs pa dang rna ba dag kyang dge ba nyid du thal bar 'gyur zhes bya ba ni gal te sems pa med du zin kyang rnam par rig byed ma yin pa dge ba nyid yin na zhes bya ba yin no /
atha vā ayam asyābhisambandhaḥ /
yadi visabhāgāsamāhitacittavaśena tasyāḥ kuśalatvaṃ
yang na 'di'i 'brel pa ni 'di yin te /
gal te skal ba mi mnyam pa dang mnyam par gzhag pa ma yin pa'i sems kyi dbang gis de dge ba nyid yin na /
divyayor api cakṣuḥśrotrayoḥ kuśalatvaprasaṃgaḥ /
prayogakāle tadabhiprāyasaṃbhavāt /
na ca tayoḥ kuśalam asty
lha'i mig dang rna ba dag kyang sbyor ba'i tshe de dag la sems pa yod pa'i phyir dge ba nyid yin par thal bar 'gyur ba zhig na /
rna mig mngon shes lung ma bstan /
avyākṛte śrotracakṣurabhijñe /
iti vacanāt /
(IV /
12-14) yad uktaṃ darśanaprahātavyaṃ cittaṃ vijñapter asamutthāpakam iti /
darśanaprahātavyasyāṃtarmukhapravṛttatvād ity evaṃ bruvatāṃ kiṃ tarhi bhagavatoktam iti virudhyate /
tad bhagavatoktam iti vākyārthaḥ /
kiṃ tad ity ucyate /
tato mithyādṛṣṭer iti vistaraḥ /
kathaṃ mithyādṛṣṭer darśanaprahātavyāyāḥ mithyāvāk vijñaptisvabhāvā mithyākarmāntaś ca tatsvabhāva evety uktam iti
zhes 'byung ba'i phyir de gnyis la ni dge ba nyid kyang med do /
mthong bas na spang bar bya ba ni kha nang du bltas par 'jug pa yin pa'i phyir de skad du smra bas mthong bas spang bar bya ba'i sems ni rnam par rig byed kun nas slong bar byed pa ma yin no zhes gang bshad pa /
'o na ci'i phyir bcom ldan 'das kyis gsungs she na zhes bya ba'i tshig gi don ni /
de ni bcom ldan 'das kyis gsungs pa dang 'gal lo zhes bya ba yin no /
de yang gang zhe na log par lta ba de las ni zhes bya ba rgyas par smos te /
ji ltar log par lta ba mthong bas spang bar bya ba las log pa'i dag rnam par rig byed kyi ngo bo nyid dang log pa'i las kyi mtha' de'i ngo bo nyid kho na 'byung bar 'gyur ro zhes gsungs rgyu dang ni /
de yi dus kyi slong zhes bya /
hetutatkṣaṇotthānasaṃjñitam iti /
hetutthānaṃ ca tatkṣaṇotthānaṃ ca hetutatkṣaṇotthānaṃ /
hetutatkṣaṇotthānam iti saṃjñitaṃ
zhes bya ba ni rgyu'i slong ba dang de'i dus kyi slong ba ni rgyu dang dus kyi slong ba'o /
rgyu dang de'i dus kyi slong ba zhes ming btags pa ni rgyu dang de'i dus kyi slong pa zhes bya ba ste zhes bya ba ni ming du btags pa'o /
hetutatkṣaṇotthānasaṃjñitaṃ /
saṃjñitam iti saṃjñīkṛtaṃ /
atha vā hetutatkṣaṇotthānaṃ saṃjñāsyeti hetutatkṣaṇotthānasaṃjñaṃ
yang 'di la rgyu dang de'i dus kyi slong ba zhes bya ba yod pas na /
rgyu dang de'i dus kyi slong ba zhes bya ba can yin te /
rgyu dang de'i dus kyi slong ba zhes bya ste /
hetutatkṣaṇotthānasaṃjñīkṛtaṃ /
hetutatkṣaṇotthānasaṃjñitaṃ /
hetusamutthānam iti /
samuttiṣṭhate 'neneti samutthānaṃ
rgyu dang dus kyi slong ba zhes bya bar ming du btags pa yin no /
rgyu'i kun nas slong ba zhes bya ba ni 'dis kun nas slong bas na kun nas slong ba'o /
hetuś ca sa samutthānaṃ ca tat hetusamutthānaṃ /
tatkṣaṇasamutthānam iti /
sa kṣaṇaḥ kriyākṣaṇaḥ
de ni rgyu yang yin la de ni kun nas slong ba yang yin pas rgyu'i kun nas slong ba'o /
de'i dus kyi kun nas slong ba zhes bya ba ni dus de ste bya ba'i dus so /
tatkṣaṇe samutthānaṃ tatkṣaṇasamutthānaṃ dus der kun nas slong ba ni de'i dus kyi kun nas slong ba'o /
tatraiva kṣaṇe samutthānasadbhāvāt /
tatraiva kriyākṣaṇe tatkṣaṇasamutthānasya bhāvād ity arthaḥ
de'i dus kho na na de yod pa'i phyir ro zhes bya ba ni bya ba'i dus kho na na de'i dus kyi kun nas slong ba yod pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
ākṣepakatvād ity utpādakatvāt /
kim idānīm iti vistaraḥ /
tasya tatkṣaṇasamutthānasya tasyāṃ vijñapanakriyāyāṃ sāmarthyaṃ /
yena tadānīṃ tadanuvartakam ity ucyate /
tena hīti vistaraḥ /
tena hi tatkṣaṇasamutthānena vinā asau vijñaptir mṛtasyeva na syād ākṣiptā satī hetusamutthānena janitāpi satī
'phen par byed pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni skyed par byed pa yin pa'i phyir ro /
da ni bya ba de la de'i nus pa ci zhig yod ces bya ba ni da ni rnam par rig byed kyi bya ba de la de'i dus kyi kun nas slong bar byed pa de'i nus pa ji zhig yod na gang gis na de'i tshe de'i rjes su 'jug par byed pa yin no zhes bya bar brjod do /
de med na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rgyu'i kun nas slong bas 'phangs su zin cing bskyed du zin kyang de'i dus kyi kun nas slong ba de med na shi ba bzhin du rnam par rig byed yod par mi 'gyur te /
tadyathā /
kaścid grāmaṃ gamiṣyāmīty ākṣiptakriyāntarā mriyet /
tasyānuvartakacittābhāvād (Abhidh-k-vy 365) gamanaṃ na bhavati
dper na 'ga' zhig grong du 'gro bar bya'o zhes bya ba 'phangs nas bar ma dor shin de la rjes su 'jug par byed par sems med pa'i phyir 'gro bar mi 'gyur ba de de dang 'dra'o /
tadvat /
acittakasya tarhīti vistaraḥ /
yadi tatkṣaṇasamutthānena vināsau mṛtasyeva na syāt /
nirodhasamāpattilābhinaḥ kasyacid upasaṃpādyamānasya kāyavijñaptim ābadhnataḥ tatkālopasthitanirodhasamāpattitvād acittakasya saṃvarotpattau karmavācanāvasānakālīnāyāṃ tatsaṃvarāntargatā kāyavijñaptiḥ kathaṃ bhavati
'o na sems med pa'i sdom pa skye ba la zhes bya ba rgyas bar 'byung ba ni /
gal te de'i dus kyi kun nas slong ba med pa na shi ba bzhin du de yod par mi 'gyur na 'gog pa'i snyoms par 'jug pa thob pas bsnyen par rdzogs par bya ba la lus kyi rnam par rig byed byas pa 'ga' zhig de'i tshe 'gog pa'i snyoms par 'jug pa nye bar gnas pa'i phyir sems med pa'i sdom pa skye ba la de'i sdom par gtogs pa lus kyi rnam par rig byed las brjod pa'i 'jug pa 'byung ba ji ltar yod de /
de'i dus kyi kun nas slong ba med na /
katham utpadyate tatkṣaṇasamutthānaṃ vinety arthaḥ /
evaṃ virodhite samādhyaṃtaraḥ śrīyate /
sphuṭatarā tarhīti /
tatkṣaṇasamutthānena sacittakasya vyaktatarā vijñaptir bhavatīty etat tasya sāmarthyaṃ /
pravartakaṃ dṛṣṭiheyam iti /
pravartakam eva dṛṣṭiheyam ity avadhāryate /
kathaṃ punas tat pravartakam ity āha /
tatsamutthāpakayor vitarkavicārayor nidānabhūtatvāt hetubhūtatvāt /
vijñapteḥ pravartakam iti
ji ltar 'byung bar 'gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
de ltar 'gal bar bshad pa dang 'o na ni sems dang bcas pa la ches gsal ba yin zhes bya ba lan gzhan la rten par byed de /
de'i dus kyi kun nas slong bas ni sems dang bcas pa la rnam par rig byed ces gsal bar 'byung bas de'i nus pa ni de yin no /
mthong bas spang bya'i rnam shes ni /
rab tu 'jug byed yin zhes bya ba ni mthong bas spang bar bya ba ni rab tu 'jug par byed pa kho na yin no zhes nges par gzung ba yin no /
ji ltar de rab tu 'jug par byed pa yin zhe na kun nas slong bar byed pa rtog pa dang dpyod pa dag gi gzhir gyur cing rgyur gyur pa'i phyir rnam par rig byed rab tu 'jug par byed pa yin no /
na tv anuvartakam iti vistaraḥ /
yat tad bahirmukhaṃ cittam anuvartakaṃ /
tasya yo vijñaptikriyākālaḥ /
tasmiṃ tadabhāvāt /
tasya darśanaprahātavyasya pravartakasyābhāvād ity arthaḥ
rjes su 'jug par byed pa ni ma yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems kha phyir bltas la rjes su 'jug par byed pa gang yin pa de'i rnam par rig byed kyi bya ba'i dus gang yin pa de na de med pa'i phyir ro /
rab tu 'jug par byed pa mthong bas spang bar bya ba med pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig ste /
atas tan nānuvartakaṃ /
ayaṃ cānyo doṣaḥ /
tatsamutthāpitaṃ ca rūpam iti vistaraḥ /
yadi tad anuvartakaṃ syād darśanaprahātavyaṃ
de'i phyir de ni rjes su 'jug par byed pa ma yin no /
nyes pa gzhan des kun nas bslang ba'i gzugs zhes bya ba rgyas par 'byung ba 'di yang yod de /
gal te mthong bas spang bar bya ba de yang /
tena darśanaprahātavyena samutthāpitaṃ kāyavāgvijñaptirūpaṃ darśanaprahātavyaṃ syāt /
yathā bhāvanāprahātavyena cittena samutthāpitaṃ kāyavākkarma bhāvanāprahātavyam iti
de rjes su 'jug par byed pa yin na ji ltar bsgom pas spang bar bya ba'i sems kyis kun nas bslang ba'i lus dang ngag gi las bsgom pas spang bar bya ba yin pa ltar mthong bas spang bar bya ba de'i sems des kun nas bslang ba'i lus dang ngag gi rnam par rig byed kyi gzugs kyang mthong bas spang bar bya ba yin par 'gyur ro /
kiṃ syād iti codakaḥ /
abhidharmo bādhitaḥ syād iti vaibhāṣikaḥ
cir 'gyur zhes zer ba ni rgol bar byed pa'o /
bye brag tu smra bas chos mngon pa la gnod par 'gyur ro zhes bya ba smos te /
na dṛṣtiheyam akliṣṭaṃ na rūpam iti vacanāt /
kiṃ ca vidyāvidyābhyāṃ cāvirodhāt /
vidyayā darśanamārgeṇa satkāyadṛṣṭyādivat tasya rūpasyāvirodhāt
nyon mongs can min mthong spangs min /
gzugs min zhes 'byung ba'i phyir ro /
gzhan yang rig pa dang ma rig pa dag dang mi 'gal ba'i phyir te /
gzugs de ni 'jig tshogs la lta ba la sogs pa bzhin du rig pa mthong ba'i lam dang mi 'gal ba'i phyir te /
aprahāṇād ity arthaḥ /
dṛṣṭasatyānām api tatsamanvāgatatvān nāsti rūpaṃ darśanaprahātavyaṃ
ma spangs pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i phyir de ni bden pa mthong ba rnams kyang de dang ldan pas gzugs ni mthong bas spang bar bya ba med do /
avidyayā cāvirodhāt /
kiṃ cāvidyayāpi rūpaṃ na virudhyate /
na hi kliṣṭākliṣṭarūpasamudācārāvasthāyāṃ tatprāptipravāhe vā saty avidyā na bhavati avidyāyāṃ ca satyāṃ tan na bhavati /
yathā anāsravo mārgo 'vidyayā virudhyate /
pṛthagjanāvasthāyāṃ tadanutpādāt /
tadutpāde vāryavasthāyāṃ kasyāścid avidyāyāḥ prahāṇāt /
tad evam anāsravavad aprahātavyam api na bhavati
ma rig pa dang 'gal ba yang med pa'i phyir te /
ji ltar zag pa med pa'i lam so so'i skye bo'i gnas skabs na de ni skye ba'i phyir la de skyes te 'phags pa'i gnas skabs na ni ma rig pa kha cig spangs pa'i phyir ma rig pa dang 'gal ba ltar gzugs ni ma rig pa dang 'gal ba med de /
nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa'i gzugs kun du 'byung ba'i gnas skabs sam /
de'i thob pa'i rgyun chags pa'i tshe yang ma rig pa mi 'byung ba ma yin la ma rig pa yod na yang de mi 'byung ba ma yin pas so /
de lta bu yin la zag pa med pa bzhin du spang bar bya ba ma yin pa yang ma yin no /
na ced aprahātavyaṃ /
nāpi darśanaprahātavyaṃ /
pāriśeṣyād bhāvanāprahātavyam iti siddhaṃ
gal te spang bar bya ba ma yin pa yang ma yin la mthong bas spang bar bya ba yang ma yin na shugs kyis bsgom pas spang bar bya ba yin no zhes bya ba grub po /
itara āha /
sādhya eṣa pakṣo vidyayā rūpaṃ na virudhyata iti /
yo hi darśanaprahātavyaṃ rūpam icchati /
sa kathaṃ vidyayā rūpasyāvirodhaṃ grahīṣyati
cig shos kyis gzugs rig pa dang mi 'gal lo zhes bya ba'i phyogs 'di ni bsgrub par bya ba yin no zhes bya ba smras te /
gang zhig gzugs mthong bas spang bar bya ba yin par 'dod de ji ltar gzugs rig pa dang mi 'gal bar 'dzin par 'gyur /
vaibhāṣika āha /
bhūtāny apīti vistaraḥ /
yadi tad rūpaṃ darśanaprahātavyacittasamutthāpitaṃ (Abhidh-k-vy 366) darśanaprahātavyaṃ syāt /
tadāśrayabhūtāny api tarhi darśanaprahātavyāni syuḥ
bye brag tu smra bas 'o na ni sems mtshungs pas bslang ba'i phyir 'byung ba rnams kyang zhes bya ba rgyas par smos te /
gal te mthong bas spang bar bya ba'i sems kyis kun nas bslang ba'i gzugs de mthong bas spang bar bya ba yin par gyur na 'o na ni de'i rten 'byung ba rnams kyang mthong bas spang bar bya ba yin par 'gyur ro /
ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
samānacittotthāpitatvāt /
yena hi darśanaprahātavyena cittena tad rūpaṃ samutthāpitaṃ /
tenaiva tadāśrayabhūtāny apīti
sems mtshungs pas bslang ba'i phyir te /
mthong bas spang bar bya ba'i sems gang gis gzugs de kun nas bslang ba de nyid kyis de'i rten gyi 'byung ba rnams kyang bslang bas so /
na ca tāni tathā bhavitum arhanti /
akliṣṭāvyākṛtatvāt /
darśanaprahātavyānāṃ ca kliṣṭatvāt
de dag ni de lta bu yin par yang mi 'os te /
nyon mongs pa can ma yin pa'i lung du ma bstan pa yin pa'i phyir lam mthong bas spang bar bya ba rnams ni nyon mongs pa can yin pa'i phyir ro /
itara āha /
naivaṃ bhaviṣyati /
darśanaprahātavyāni syur iti
cig shos kyis de ltar ni mi 'gyur te zhes bya ba smas te /
mthong bas spang bar bya ba dag tu ni mi 'gyur ro /
katham ity āha /
yathā na kuśalākuśalāni bhavanti
ji lta zhe na /
smras pa /
ji ltar dge ba dang mi dge ba dag tu mi 'gyur ba bzhin te /
yathā yena cittena kuśalākuśalena kuśalākuśalaṃ rūpaṃ samutthāpitaṃ /
tenaiva tadāśrayabhūtāni samutthāpitāni
ji ltar dge ba dang mi dge ba'i sems gang gis dge ba dang mi dge ba'i gzugs kun nas bslang ba de nyid kyis de'i rten gyis 'byung ba rnams kyang kun nas bslang ba yin na /
tac ca kāyavākkarmasvabhāvaṃ rūpaṃ kuśalākuśalaṃ /
na tadāśrayabhūtānīti
lus dang ngag gi las kyi ngo bo nyid kyi gzugs de ni dge ba dang mi dge ba yin gyi de'i rten gyi 'byung ba rnams ni ma yin pa de dang 'dra'o /
tadvat /
sa eva punaḥ parāvṛtyāha /
atha vā punar bhavaṃtu darśanaprahātavyānīti /
vaibhāṣika āha /
naivaṃ śakyaṃ bhavitum
yang de nyid kyis bzlog ste /
yang na mthong bas spang bar bya ba yin par gyur du zad mod ces bya ba smras so /
bye brag tu smras pas de skad brjod par ni mi nus te zhes bya ba smos te /
darśanaprahātavyānīti vākyaśeṣaḥ mthong bas spang bar bya ba dag yin par zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
kasmāt /
akliṣṭasya dharmasya vidyāvidyābhyām avirodhāt
ci'i phyir zhe na /
nyon mongs pa can ma yin pa'i chos ni rig pa dang ma rig pa dag dang mi 'gal ba'i phyir te /
na hy akliṣṭo dharmaḥ anivṛtāvyākṛtaḥ kuśalasāsravaś ca vidyayānāsraveṇa mārgeṇa virudhyate /
yathā kliṣṭā dharmāḥ prāpticchedād virudhyaṃte
nyon mongs pa can ma yin pa'i chos ma bsgribs la lung du ma bstan pa dang dge ba zag pa dang bcas pa rnams ni ji ltar nyon mongs pa can gyi chos dag thob pa 'chad pas 'gal ba ltar rig pa zag pa med pa'i lam dang 'gal ba med do /
tadālambanakleśaprāpticchedāt tu virodho na pratiṣidhyate de la dmigs pa'i nyon mongs pa thob pa 'chad pa'i phyir 'gal ba ni mi 'gog go /
nāpy avidyayā virudhyate /
prāpticchedena tadālambanakleśaprahātavyena ca /
bhūtāni cākliṣṭāni /
tatra yad uktam atha vā punar bhavaṃtv iti /
tad ayuktaṃ /
tad evam atra sādhanam uttiṣṭhate /
na darśanaprahātavyāni kliṣṭarūpāśrayamahābhūtāni /
akliṣṭatvāt /
akliṣṭacittacaittadharmavad iti /
tad evaṃ vaibhāṣikaḥ /
pravartakaṃ dṛṣṭiheyaṃ vijñānam iti sacodyaparihāraṃ pratiṣṭhāpya nigamayati /
ato hetusamutthānam iti vistaraḥ /
yad uktaṃ mithyādṛṣṭer mithyāsaṃkalpo yāvat mithyākarmānta iti
'thob pa 'chad pa dang de la dmigs pa'i nyon mongs pa spong ba'i tshul gyis ma rig pa dang mi 'gal ba 'byung ba dag kyang nyon mongs pa can ma yin pa yin no /
de la yang na gyur du zad mod ces smras pa de yang rig pa ma yin te /
de ltar na 'dir bsgrub pa 'byung ste /
nyon mongs pa can gyi gzugs kyi rten 'byung ba rnams ni mthong bas spang bar bya ba ma yin te /
nyon mongs pa can ma yin pa'i phyir nyon mongs pa can ma yin pa'i sems dang sems las byung ba'i chos bzhin no /
bye brag tu smra bas de ltar mthong bas spang bar bya ba'i rnam par shes pa ni rab tu 'jug par byed pa yin no zhes klan ka dang bcas pa'i lan so sor bkod nas mjug bsdu ba'i phyir de lta bas na mdo las rgyu'i kun nas slong ba zhes bya ba rgyas par smos te /
log par lta ba las log par rtog pa nas log pa'i las kyi mtha'i bar 'byung ngo zhes bshad pa'i mdo gang yin pa de 'gal ba med do zhes bya ba yin no /
tasya sūtrasya na virodho bhavatīti /
pravartakaṃ cānuvartakaṃ ceti /
antarbahirmukhapravṛttatvāt /
paṃcakaṃ tv anuvartakam ity avadhāraṇam avikalpakatvāt
rab tu 'jug par byed pa yang yin la rjes su 'jug par byed pa yang yin no zhes bya ba ni kha nang dang phyi rol du bltas te 'jug pa'i phyir ro /
lnga ni rjes su 'jug byed yin /
zhes bya ba ni lnga ni rjes su 'jug par byed pa kho na yin no zhes nges par gzung ba yin te rnam par mi rtog pa'i phyir ro /
nobhayam anāsravam iti /
na pravartakaṃ /
nāpy anuvartakaṃ
zag pa med pa ni gnyi ga ma yin no zhes bya ba ni rab tu 'jug par byed pa yang ma yin la rjes su 'jug par byed pa yang ma yin pa ste /
samāhitāntarmukhapravṛttatvāt mnyam par gzhag pa ni kha nang du bltas te 'jug pa'i phyir ro /
amlāyamāneti /
ahīyamānā /
cānaṭpratyayantaś cāyaṃ śabdaḥ /
kuśalaikatānā iti /
kuśalaikaprabandhā ity arthaḥ
dman par 'gyur ba ma yin zhes bya ba ni ldang bar 'gyur ba ma yin pa'o /
dge bar rgyud gcig pa yin no zhes bya ba ni dge bar rgyud gcig pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
buddho bhagavān nāga ity uktaḥ sūtre sangs rgyas bcom ldan 'das ni mdo las glang po che yin par gsungs so /
kathaṃ /
tathāgata udāyin sadevake loke samāraka iti vistareṇoktvāha āgo na karoti kāyena vācā manasā /
tasmān nāga ity ucyate iti
ji lta zhe na /
'char byed de bzhin gshegs pa ni lha dang bcas shing bdud dang bcas pa'i 'jig rten na zhes bya ba rgyas par gsungs nas sku dang gsung dang thugs kyis ngan pa mi mdzad de de lta bas na glang po chen po zhes bya'o zhes gsungs te /
āgo na karotīty aparādhaṃ na karotīty arthaḥ /
anicchayāsyeti /
anicchayāsya buddhasya cittasyāvisaraṇād viṣayeṣv agamanād evam uktaṃ /
(Abhidh-k-vy 367) /
caran samāhito nāga iti vistaraḥ /
caturṣv īryāpatheṣu caraṃ carāmīti
ngan pa mi mdzad ces bya ba ni nyes pa mi mdzad ces bya ba'i tha tshig go /
'di'i thugs mi bzhed pas zhes bya ba ni sangs rgyas 'di'i thugs mi bzhed pas mi 'gro ba'i phyir te /
yul dag la mi 'gro ba'i phyir de skad du gshegs na'ang mnyam par gzhag ces bya ba la sogs pa rgyas par gsungs par zad de /
de ni spyod lam bzhi char du bzhud na yang bzhud do snyam pa nas /
yāvan niṣīdam niṣīdāmīty upasthitasmṛtitvān nityasamāhitaḥ sa ucyate bzhugs na'ang bzhugs so snyam pa'i bar gyi dgongs pa nye bar gnas pa'i phyir rtag tu mnyam par gzhag pa zhes bya'o /
nirabhisaṃskāravāhitvād iti /
abhāvo hi saṃskārasya prayatnasya nirabhisaṃskāraṃ /
nirabhisaṃskāraṃ vahatīti nirabhisaṃskāravāhī /
tadbhāvaḥ /
tasmād iti /
na vā sarvaṃ darśanaprahātavyaṃ pravartakam iti /
syād etad evaṃ /
yadi sarvaṃ darśanaprahātavyaṃ pravartakam iṣyeta /
na tu sarvaṃ /
kiṃ tarhi /
mithyādṛṣṭyādikam eva pravartakaṃ vijñapter na satkāyadṛṣṭyādikam ity ata āha /
na vā sarvam iti viśeṣaṇaṃ vaktavyam īdṛśaṃ pravartakam īdṛśaṃ neti /
akuśalāvyākṛtacittasyeti /
upasaṃpādyamānasya kenacid yogenākuśalāvyākṛtacittasya /
prātimokṣasamvaravijñaptir aṃjalyādikā kuśalā na prāpnoti /
tadanuvartakacittam akuśalāvyākṛtam iti kṛtvā
mngon par 'du bya ba med par 'jug pa nyid kyi phyir zhes bya ba ni mngon par 'du bya zhing 'bad pa med pa ste /
mngon par 'du bya ba med par 'jug pas na mngon par 'du bya ba med par 'jug pa'o /
de'i ngo bo ni nyid de de'i phyir ro /
yang na mthong bas spang bar bya ba thams cad ni rab tu 'jug par byed pa ma yin zhes bya ba ni gal te mthong bas spang par bya ba thams cad rab tu 'jug par byed pa yin par 'dod na ni de de lta bur yang 'gyur ba zhig na thams cad ni ma yin no /
'o na ci zhe na; log par lta ba la sogs pa kho nas rnam par rig byed rab tu 'jug par byed pa yin gyi 'jig tshogs la lta ba ni ma yin no /
de'i phyir thams cad ni rab tu 'jug par byed ba ma yin no zhes bya ba smos te /
'di lta bu ni rab tu 'jug par byed pa yin no /
'di lta bu ni ma yin no zhes khyad par du brjod dgos so /
sems mi dge ba dang lung du ma bstan pa can gyi zhes bya ba ni bsnyen par rdzogs par bya ste /
ji zhig dang ldan pas sems mi dge ba dang lung du ma bstan pa can gyi so sor thar pa'i sdom pa thal mo sbyar ba la sogs pa'i rnam par rig byed dge ba yin par mi 'gyur te /
de'i rjes su 'jug par byed pa mi dge ba dang lung du ma bstan pa yin pa'i phyir ro /
yathā pravartakam iti vistaraḥ /
yathā pravartakaṃ cittaṃ bhāvanāprahātavyam /
tathā vijñaptir vyavasthāpyate /
na tu yathā darśanaprahātavyaṃ pravartakaṃ tathā vyavasthāpyate
rab tu 'jug par byed pa ji lta bar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rab tu 'jug par byed pa'i sems bsgom pas spang bar bya ba ji lta bar rnam par rig byed kyang de dang 'dra bar rnam par gzhag mod kyi rab tu 'jug par byed pa mthong pas spang par bya ba yin pa ji lta ba de lta bur rnam par gzhag pa ni ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
bsgom pas spang bar bya bas bar du chod pa'i phyir te /
kasmāt /
bhāvanāheyenāntaritatvāt /
yasmāt tatpravartakaṃ darśanaprahātavyaṃ bhāvanāheyena pravartakenāntaritaṃ
'di ltar rab tu 'jug par byed pa mthong bas spang bar bya ba de ni rab tu 'jug par byed pa bsgom pas spang bar bya bas bar du chod pa yin no /
kathaṃ kṛtvā /
tadyathāsty ātmeti mayā pareṣāṃ gamayitavyam iti pūrvam evāvadhārya tato vāksamutpādakena cittena bahirmukhapravṛttena bhāvanāprahātavyena savitarkeṇa savicāreṇa vācaṃ bhāṣate /
asty ātmety evamādi /
ato yathā pravartakam iti vistaraḥ
ji lta bu zhe na /
dper na sngar sems la bdag gis gzhan dag la bdag yod do zhes bstan par bya'o snyam du de ltar nges par bzung nas de'i 'og tu ngag skyed par byed pa'i sems kha phyir bltas pa la 'jug pa bsgom pas spang bar bya ba'i 'og tu ngag skyed par rtog pa dang bcas shing dpyod pa dang bcas pas bdag yod do zhes tshig tu smra bar byed pa de lta bu la sogs pa yin no /
de'i phyir rab tu 'jug par byed pa ji lta bar zhes bya ba rgyas par smos pa yin te /
tad evam avaśyaṃ darśanaprahātavyasya pravartakasyānantaraṃ pravartakam eva bhāvanāprahātavyaṃ kuśalam akuśalam avyākṛtaṃ cotpadyate de ltar na rab tu 'jug par byed pa mthong bas spang bar bya ba'i 'og tu gdon mi za bar rab tu 'jug par byed pa bsgom pas spang bar bya ba dge ba 'am mi dge ba 'am lung du ma bstan pa kho na 'byung la /
tadvaśāc ca vijñapteḥ kuśalāditvam iti de'i dbang gis na rnam par rig byed dge ba la sogs pa nyid yin no /
evaṃ tu vaktavyam iti vistaraḥ /
evaṃ tu vaktavyam anyavyavahitaṃ bhāvanāheyavyavahitaṃ hetusamutthānaṃ saṃdhāyoktam iti
'di skad du brjod par bya'o zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di skad du gzhan gyis chod pa ste /
bsgom pas spang bar bya bas chod pa'i rgyu'i kun nas slong ba las dgongs nas gsungs so zhes brjod par bya dgos te /
paraṃparāhetusamutthānaṃ saṃdhāyety arthaḥ rgyu'i kun nas slong ba brgyud pa las dgongs nas zhes bya ba'i tha tshig go /
(IV /
15ab) avijñaptis tridheti vistaraḥ /
trividhety uddiśya /
saṃvorāsaṃvaretareti vivṛṇoti /
saṃvaraś ca saḥ
rnam rig min rnam gsum zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rnam gsum zhes mdor bstan nas /
sdom dang sdom pa min dang gzhan /
zhes bya bar 'grel par byed pa yin te /
asaṃvaraś ca saḥ /
saṃvarāsaṃvaraḥ /
saṃvarāsaṃvaraś ca saḥ /
itarā ca sā /
saṃvarasaṃvaretareti samāsaḥ /
(IV /
16) pratiniyatalakṣaṇatvād iti /
bhikṣusaṃvarasyānyal lakṣaṇam evaṃ yāvad upavāsasaṃvarasyānyal lakṣaṇaṃ
de ni sdom pa dang de ni sdom pa ma yin pa yin pas sdom pa dang sdom pa ma yin pa'o /
de ni sdom pa dang sdom pa ma yin pa dang de ni gzhan pas sdom dang sdom pa min pas gzhan no zhes bya bar tshig bsdu'o /
mtshan nyid so sor nges pa'i phyir /
zhes bya ba ni dge slong gi sdom pa'i mtshan nyid kyang gzhan yin pa nas de bzhin du bsnyen gnas pa'i sdom pa'i mtshan nyid kyi bar du yang gzhan yin te /
tathā hi vakṣyati /
paṃcāṣṭadaśasarvebhyo varjyebhyo viratigrahāt /
(Abhidh-k-vy 368) /
upāsakopavāsasthaśramaṇoddeśabhikṣuteti /
aṣṭavidhatve tu sāṃkaryasaṃbhavaḥ /
ya eva hi bhikṣusamvaraḥ /
sa eva bhikṣuṇīsamvara ity evamādi /
śrāmaṇerī ca punaḥ śikṣamāṇā ceti /
śrāmaṇerī parivṛttavyaṃjanā śramaṇero bhavati /
śikṣamāṇā cāpi parivṛttavyaṃjanā śrāmaṇera eva bhavati /
kim evaṃ neṣyate /
parivṛttavyaṃjano bhikṣur bhikṣusaṃvaraṃ ca tyajati /
bhikṣuṇīsaṃvaraṃ ca pratilabhata ity ata āha
'di skad du /
spang bya lnga brgyad bcu dang ni /
thams cad spong par mnos pa las /
dge bsnyen dang ni bsnyen gnas dang /
dge tshul phyed dang dge slong nyid /
ces 'chad par 'gyur ro /
rnam pa brgyad nyid yin na ni /
dge slong gi sdom pa gang yin pa de nyid dge slong ma'i sdom pa yin no zhes bya ba la sogs pa 'chol bar 'gyur ro /
dge tshul ma dang dge slong ma yang zhes bya ba ni dge tshul ma yang mtshan gyur na dge tshul yin la dge slong ma yang mtshan gyur na dge tshul kho na yin no /
ji ste 'di ltar dge slong mtshan gyur na dge slong gi sdom pa ni 'dor la dge slong ma'i sdom pa ni 'thob po zhes bya bar mi 'dod ce na de'i phyir mtshan gyur pa la sngon gyi sdom pa gtong ba'i rgyu yang yod pa ma yin zhes bya ba smos te /
na ca vyaṃjanaparivṛttāv iti vistaraḥ /
na bhikṣubhikṣuṇīvyaṃjanaprādurbhāve pārvasaṃvaratyāgakāraṇam asti /
prātimokṣadamatyāgaḥ śikṣānikṣepaṇāc cyuteḥ
dge slong la dge slong ma'i mtshan byung na gtong ba'i rgyu /
bslab pa phul dang shi 'phos dang /
mtshan gnyis dag ni byung ba dang /
rtsa ba chad dang mtshan 'das las /
so sor thar pa'i 'dul ba gtong /
ubhayavyaṃjanotpatter mūlacchedān niśātyayād ity atra yat kāraṇam uktaṃ /
nāpy apūrvasaṃvarapratilaṃbhe kāraṇam astīti vartate /
yad uktaṃ /
prātimokṣākhyaḥ paravijñāpanādibhir iti /
ato vijñāyate na bhikṣusaṃvarād anyo bhikṣuṇīsaṃvara iti /
evaṃ śrāmaṇerādīnām api vaktavyaṃ
zhes rgyu bshad pa gang yin pa de las mi 'byung ngo /
sngon med pa'i sdom pa 'thob pa'i yang ma yin no zhes bya ba ni rgyu yod pa zhes bya bar sbyar ro /
'di ltar so sor thar ces pa /
gzhan gyi rnam rig byed stsogs kyis /
zhes bshad pas /
de'i phyir dge slong gi sdom pa las dge slong ma'i sdom pa gzhan ma yin no zhes bya bar shes par 'gyur te de bzhin du dge tshul la sogs pa'i yang shes par bya'o /
tasmād abhinno 'nanyaś caturṇāṃ bhikṣuṇīśikṣamāṇāśrāmaṇeryupāsikāsaṃvarāṇāṃ tribhyo bhikṣuśrāmaṇeropāsakasaṃvarebhyaḥ svabhāvaḥ /
kiṃ te saṃvarā iti vistaraḥ
de lta bas na dge slong ma dang dge slob ma dang dge tshul ma dang dge bsnyen ma'i sdom pa bzhi po de dag ni dge slong dang dge tshul dang dge bsnyen gyi sdom pa gsum po las rang bzhin tha mi dad do /
ci spong ba'i 'phel ba dang ldan pa'i phyir sdom pa de dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni /
yathā paṃcasaṃkhyāyām anyāni paṃca prakṣipya paṃcavṛddhiyogād daśa bhavanti /
paṃcadaśasaṃkhyāyāṃ cānyāni paṃca prakṣipya viṃśatir bhavaṃti
dper na grangs lnga la gzhan lngas bsnan na lnga 'phel ba dang ldan pa'i phyir bcur 'gyur la grangs bco lnga las gzhan lngas bsnan na nyi shur 'gyur ba lta bu dang dor tshe gcig dang gnyis zhes bya ba bzhin du ste /
dīnārasateravac ca /
yathā pūrvako dīnāro dvitīyena saha satero bhavati /
tathā hi loke ekadīnāramūlyena dvitīyaṃ dīnāraṃ dīnāramūlyaṃ vā tena pūrvakeṇa dīnāramūlyena sahādhikam apekṣya kaścid vaktā bhavet /
dīnārasatero mayā labdha iti /
dīnāradvayaṃ mayā labdham ity arthaḥ
dper na dong tshe snga ma gcig gnyis pa dang bcas na gnyis su 'gyur ba lta bu ste /
'di ltar 'jig rten na smra ba po la la dong tshe gcig gi rin gyis dong tshe gnyis pa'am dong tshe gnyis pa'i rin khugs na dong tshe'i rin snga ma des khe phyin par mthong nas bdag gis dong tshe gnyis rnyed do zhes smra bar 'gyur te /
bdag gis dong tshe gnyis rnyed do zhes bya ba'i don to /
kim evam eta upāsakaśrāmaṇerabhikṣusaṃvarāḥ virativṛddhiyogāt prāṇātipātādiviratiṣu tathaivāvasthitāsu punar nṛtyagītaviratyādīnām apūrvāṇāṃ viratīnāṃ vṛddhiyogād anyonya ucyaṃte ci de bzhin du dge bsnyen dang dge tshul dang dge slong gi sdom pa 'di dag kyang spong ba'i 'phel ba dang ldan pa'i phyir srog gcod pa la sogs pa'i de kho na bzhin du so na gnas la /
gar dang glu dang rol mo spong ba la sogs pa'i sdom pa sngon med pa dag 'phel ba dang ldan pa'i phyir dge bsnyen gyi sdom pa las kyang dge tshul gyi sdom pa gzhan yin la /
anya upāsakasaṃvarāc chrāmaṇerasaṃvaraḥ śrāmaṇerasaṃvarāc cānyo bhikṣusaṃvara iti ekadeśaviśeṣayogād anyonyavyavasthety arthaḥ /
āho svit pṛthag eva te sakalā upajāyante
dge tshul gyi sdom pa las kyang dge slong gi sdom pa gzhan yin no zhes gzhan dang gzhan zhes bya ba 'am /
phyogs gcig khyad par du gyur pa dang ldan pa'i phyir gnas gzhan dang gzhan nyid du rnam par 'jog gam zhes bya ba'i tha tshig go /
anyāḥ prāṇātipātādivirataya upāsakasya /
tato 'nyāḥ śrāmaṇerasya /
tato 'nyāś ca bhikṣoḥ /
ity ekasmiṃ bhikṣusaṃtāne tisraḥ prāṇātipātādiviratayaḥ
'on te dge bsnyen gyi srog gcod pa spong ba la sogs pa yang gzhan yin la /
dge tshul gyi yang de las gzhan yin; dge slong gi yang de las gzhan no zhes bya ba lta bur de dag thams cad tha dad pa nyid gcig tu skye ste /
evam adattādānaviratayaḥ /
ity evamādi /
evaṃ śeṣā iti /
nṛtyagītaviratyādayaḥ /
madapramādebhya iti /
uccaśayanādimadyapānādibhyaḥ /
bahutarebhyaḥ (Abhidh-k-vy 369) prāṇātipātādīnāṃ nidānebhya iti /
upāsakāc chrāmaṇero bahutarebhyaḥ prāṇātipātādinidānebhyo nivartate /
tadyathā vikālabhojanaṃ prāṇātipātanidānaṃ bhavet /
tasmāc chrāmaṇero nivartate
dge slong gi rgyud gcig la srog gcod pa spong ba gsum yod la /
ma byin par len pa spong ba yang de dang 'dra'o zhes bya ba de lta bu la sogs pa zhig yin nam /
lhag ma rnams kyang de dang 'dra'o zhes bya ba ni gar dang glu dang rol mo spong ba la sogs pa'o /
srog gcod pa la sogs pa'i gzhi ches mang po dag las ldog par 'gyur zhes bya ba ni dge bsnyen pas dge tshul srog gcod pa la sogs pa'i gzhi ches mang po dag las ldog pa yin te /
dper na dus ma yin pa'i zas srog gcod pa'i gzhir 'gyur la de las ni dge tshul ldog gi dge bsnyen ni ma yin no zhes bya ba de lta bu la sogs pa sbyar bar bya'o /
nopāsaka ity evamādi yojyaṃ /
evaṃ cāsati /
evaṃ ca yadi na syād ity arthaḥ /
bhikṣusaṃvaraṃ pratyācakṣāṇas tyajaṃs trīn api upāsakasaṃvarādīn vijahyāt /
dvayor upāsakaśrāmaṇerasaṃvarayos tatra bhikṣusaṃvare 'ntarbhāvāt
de ltar ma yin na zhes bya ba ni gal te de lta bu zhig yin par ma gyur na zhes bya ba'i tha tshig ste /
dge bsnyen dang dge tshul gyi sdom pa gnyi ga yang dge slong gi sdom pa de 'dus pa'i phyir dge slong gi sdom pa gtang zhing bor bas dge bsnyen gyi sdom pa la sogs pa gsum char yang gtang bar 'gyur ro /
(IV /
17) viratisamādānād iti /
vijñaptyavijñaptiviratir iti vakṣyati /
(IV /
18) samāpādanād iti /
pratisaṃsthāpanād ity arthaḥ /
pāpakarmaṇo hi sattveṣu viṣamaṃ saṃpravartate /
sāpi tu vijñapticittābhyāṃ kriyata iti /
vijñaptyā ca kriyate prātimokṣasaṃvarasaṃgṛhītā avijñaptiś cittena ca kriyate dhyānānāsravasaṃvarasaṃgṛhītā avijñaptiḥ /
samādhinā kriyata ity arthaḥ /
tad evaṃ kriyata iti kriyeti karmasādhanaṃ
spong ba yang dag par blang bas zhes bya ba ni spong ba ni rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin no zhes 'chad par 'gyur ro /
yang dag par 'jog par byed pas zhes bya ba ni so sor yang dag par 'god par byed pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
sdig pa'i lam rnams ni sems can dag la mi mnyam par 'jug par byed do /
de yang rnam par rig byed dang sems dag gis byed pas na zhes bya ba ni so sor thar pa'i sdom pas bsdus pa'i rnam par rig byed ma yin pa ni rnam par rig byed kyis byed la /
bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pas bsdus pa'i rnam par rig byed ma yin pa de ni sems kyis byed de ting nge 'dzin gyis byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
de ltar na bya ba yin zhes bya ba ni las su sgrub pa yin no /
kriyāhetutvād iti /
kriyāyā hetutvāt /
saṃvarastho hy saṃvaraparirakṣaṇārthaṃ kriyāṃ vijñaptilakṣaṇām ārabhate
bya ba'i rgyu yin zhes bya ba ni bya ba'i rgyu yin pa'i phyir te sdom pa la gnas pa na sdom pa kun du bsrung ba'i phyir rnam par rig byed kyi mtshan nyid kyi bya ba rtsom mo /
kriyāphalatvāc ceti /
vijñaptilakṣaṇāyāḥ kriyāyāḥ phalatvād ity arthaḥ
bya ba'i 'bras bu yin pa'i phyir zhes bya ba ni rnam par rig byed kyi mtshan nyid kyi 'bras bu yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
samādhisaṃbhūtā kathaṃ kriyā bhavati /
samādhijāyāś cetanāyāḥ phalatvāt sāpi kriyā
ting nge 'dzin las byung ba ji ltar bya ba yin na de yang ting nge 'dzin las skyes pa'i sems pa'i 'bras bu yin pa'i phyir bya ba yin no /
prātimokṣasaṃvarādhikārād vā /
na tatra cittāḥ
yang na so sor thar pa'i sdom pa'i skabs yin pa'i phyir ro /
evaṃ tāvad aviśeṣeṇa prātimokṣasaṃvaraḥ saṃśabdyata iti /
ādyo 'pi kṣaṇo dvitīyādayo 'pi ca kṣaṇāḥ prātimokṣasaṃvara ity ucyate
de ltar re zhig bye brag med par so sor thar pa'i sdom pa yang dag par bstan to zhes bya ba ni skad cig ma dang po dang skad cig ma gnyis pa la sogs pa yang so sor thar pa'i sdom pa yin no zhes brjod pa yin no /
prātimokṣasvabhāvas tv ādyakṣaṇa eva /
tadartham āha /
punaḥ ādye vijñaptyavjñaptī prātimokṣa ity ucyate /
pāpasya tena pratimokṣaṇād iti /
prathamenaiva kṣaṇena pāpaṃ pratimokṣate /
utsṛjyate tyajata ity arthaḥ /
pratimokṣa iti prāpte prātimokṣa iti vacanaṃ svārthe vṛddhividhānāt /
svārthe pratyaye kṛte vṛddhikaraṇād ity arthaḥ /
vaikṛtavaiśasavat /
yathā vikṛtam eva vaikṛtam /
viśasam eva māraṇaṃ vaiśasaṃ /
evaṃ pratimokṣa eva prātimokṣa iti /
prātimokṣasaṃvara ity apīti /
prātimokṣaś cāsau saṃvaraś ca /
kāyavācoḥ saṃvaraṇārtha ity arthaḥ /
karmapatha ity apy ucyata iti /
maulaḥ karmapatha ity arthaḥ /
dvitīyādiṣu kṣaṇeṣu prātimokṣasaṃvara eva /
prātimokṣajātīyaḥ prātimokṣād vā jātaḥ saṃvaraḥ prātimokṣasaṃvaraḥ /
na prātimokṣaḥ /
yasmāt na tena pāpaṃ pratimokṣate /
prathamakṣaṇa eva pratimokṣitatvāt /
(IV /
19) aṣṭāv eva nikāyā ity avadhāraṇe pṛcchati /
kiṃ khalu bāhyakānām iti vistaraḥ /
samādānaśīlam iti viśeṣaṇaṃ
so sor thar pa ni skad cig ma dang po kho na yin pas de'i phyir yang /
dang po'i rnam rig rnam rig min /
so sor thar zhes bya'o zhes bya ba smos so /
des sdig pa las so sor thar pa'i phyir zhes bya ba ni skad cig ma dang po kho nas sdig pa las so sor thar par 'gyur ro /
spang ba'i phyir zhes bya ba ni bor ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
so sor thar pa'i sdom pa zhes kyang bya zhes bya ba ni 'di ni so sor thar pa yang yin la lus dang ngag dag sdom pa'i phyir sdom pa yang yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
las kyi lam zhes bya'o zhes bya ba ni las kyi lam dngos zhes bya ba'i tha tshig go /
skad cig ma gnyis pa la sogs pa la ni so sor thar pa'i sdom pa'i sdom kho na yin te /
so sor thar pa dang 'dra ba'am so sor thar pa las skyes pa'i sdom pa ni so sor thar pa'i sdom pa'o /
so sor thar pa ni ma yin te /
'di ltar skad cig ma dang po kho nas thar par byas zin pa'i phyir des sdig pa las so sor thar par mi byed pas so /
ris brgyad kho nar zad do zhes nges par gzung ba dang yang phyi rol pa rnams la zhes bya ba rgyas par 'dri bar byed de /
yang dag par blangs pa'i tshul khrims zhes khyad par du byas pa ni tshul khrims rnam pa gnyis yod pa'i phyir ro /
tshul khrims ni rnam pa gnyis te /
śīladvaividhyāt /
dvividhaṃ hi śīlaṃ /
samādānaśīlaṃ dharmatāpratilaṃbhikaṃ ca /
tatra samādānśīlaṃ yad gṛhyate /
(Abhidh-k-vy 370) idaṃ cedaṃ ca na kariṣyāmīti /
dharmatāpratilaṃbhikaṃ dhyānasaṃvaro 'nāsravasaṃvaraś ca
yang dag par blangs pa'i tshul khrims dang chos nyid kyis thob pa'o /
de la yang dag par blangs pa'i tshul khrims ni 'di dang 'di mi bya'o zhes mnos pa gang yin pa'o /
chos nyid kyis thob pa ni bsam gtan gyi sdom pa dang zag pa med pa'i sdom pa'o /
bhavasaṃniśritatvād iti /
mokṣārthinām api teṣāṃ mithyādṛṣṭyādyupahatatvāt /
bhavaviśeṣa eva ca teṣāṃ keṣāṃcin mokṣa iti
srid pa la brten pa'i phyir zhes bya ba ni de dag thar pa don du gnyer du zin kyang log par lta ba la sogs pas nyams pa'i phyir dang de dag kha cig srid pa'i khyad par kho na la thar pa yin par sems pas srid pa la brten pa'i tshul khrims kho na yin no /
bhavasaṃniśritam eva śīlaṃ /
tato 'sti teṣāṃ samādānaśīlaṃ /
na prātimokṣasaṃvara iti
de'i phyir de dag la yang dag par blangs pa'i tshul khrims yod kyi /
so sor thar pa'i sdom pa ni ma yin no /
sāmantakam apy atra dhyānaṃ kṛtvocyata iti /
yasmāt sāṃantake 'pi dhyānasaṃvaro 'nāsravasaṃvaraś ceṣyate
'dir ni nyer bsdogs kyang bsam gtan du brjod nas bstan te zhes bya ba ni gang zhig phyir nyer bsdogs na yang bsam gtan gyi sdom pa dang zag pa med pa'i sdom pa yod par 'dod pa de'i phyir 'dir ni bsam gtan gyi nyer bsdogs kyang bsam gtan zhes bya ba'i sgrar brjod pa yin no /
tasmād dhyānasāmantakam apy atra dhyānaśabdenocyata itīṣyate /
apiśabdān maulam api gṛhyata eva /
sahabhūhetāv ucyamāna iti /
caittā dvau saṃvarau teṣām ity atra /
trayāṇām iti /
prātimokṣasaṃvaradhyānasaṃvarānāsravasaṃvarāṇāṃ /
anyacittācittakasyāpy anuvṛtter iti /
vikṣiptācittakasyāpīti vacanāt /
(IV /
20ab) anāgamya iti grahaṇaṃ kāmāvacarasyaiva dauḥśīlyasya pratipakṣatvāt
kyang zhes bya ba'i sgras ni dngos gzhi yang bsdu bar bya ba de kho na yin no /
lhan cig 'byung ba'i rkyen bshad par zhes bya ba ni /
sems pa dang ni sdom gnyis dang /
de dag gi ni zhes bya ba dor ro /
gsum po 'di dag las zhes bya ba ni so sor thar pa'i sdom pa dang bsam gtan gyi sdom pa dang zag pa med pa'i sdom pa rnams las so /
sems gzhan dang ldan pa dang sems med pa'ang rjes su 'jug pa'i phyir ro zhes bya ba ni rnam par gyeng sems med pa'i yang /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
mi lcogs pa med la zhes bya ba smos pa ni 'dod pa na spyod pa'i 'chal ba'i tshul khrims kho na las so sor thar pa'i phyir ro /
ānaṃtaryamārgeṣv iti /
teṣāṃ prahāṇamārgatvāt /
tatsamutthāpakānām iti
bar chad med pa'i lam dgu dag tu zhes bya ba ni de dag spong ba'i lam yin pa'i phyir ro /
dauḥśīlyasamutthāpakānām /
ata eveti /
yasmād anāgamyānantaryamārgeṣv eva tadvyavasthānaṃ /
tasmāc catuḥkoṭikaṃ kriyate /
prathamā koṭir anāgamyānantaryamārgavarjyo dhyānasaṃvaraḥ /
anāgamyabhūmikeṣu vimuktiprayogaviśeṣamārgeṣu maulaprathamadhyānādiṣu vā caturthād dhyānād ānantaryavimuktiprayogaviśeṣamārgeṣu yo dhyānasaṃvaraḥ /
ayaṃ dhyānasaṃvaro na prahāṇasaṃvaraḥ /
tena dauḥśīlyasya tatsamutthāpakānāṃ ca kleśānām aprahāṇāt /
dvitīyānāgamyānantaryamārgeṣv anāsravasaṃvaraḥ /
ayaṃ prahāṇasaṃvaraḥ tenaiva dauḥśīlyādiprahāṇāt /
na dhyānasaṃvaro 'nāsravatvāt /
tṛtīyānāgamyānantaryamārgeṣu sāsravasaṃvaraḥ ayaṃ prahāṇasaṃvaraś ca tena dauḥśīlyādiprahāṇāt /
dhyānasaṃvaraś ca sāsravasamādhijatvāt /
caturthī anāgamyānantaryamārgavarjyo 'nāsravasaṃvaraḥ /
ayaṃ na dhyānasaṃvaro 'nāsravatvāt /
nāpi prahāṇasaṃvaras tena dauḥśīlyādyaprahāṇāt /
sa punas tathaivānāgamyabhūmikeṣu vimuktiprayogaviśeṣamārgeṣu vistareṇa yo 'nāsravasaṃvaraḥ /
saṃvaraniyamenaivam uktam /
anyathāpy anye dharmā vaktavyāḥ syuḥ
de kun nas slong bar byed pa zhes bya ba ni 'chal ba'i tshul khrims kun nas slong bar byed pa'o /
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni gang gi phyir mi lcogs pa med pa'i bar chad med pa'i lam dag la de rnam par gzhag pa de'i phyir mu bzhir bya ste /
mu dang po ni mi lcogs pa med pa'i bar chad med pa'i lam ma gtogs pa zag pa dang bcas pa'i bsam gtan gyi sdom pa ste mi lcogs pa med pa'i sa pa'i rnam par grol ba dang sbyor ba dang khyad par gyi lam dag la yod pa dang bsam gtan dang po la sogs pa bsam gtan bzhi pa'i bar dngos gzhi'i bar chad med pa dang rnam par grol ba dang sbyor ba dang khyad par gyi lam dag la bsam gtan gyi sdom pa yod pa gang yin pa ni bsam gtan gyi sdom pa yin gyi spong ba'i sdom pa ni ma yin te nges 'chal ba'i tshul khrims dang de kun nas slong bar byed pa'i nyon mongs pa rnams ni mi spong ba'i phyir ro /
gnyis pa ni mi lcogs pa med pa'i bar chad med pa'i lam dgu dag tu zag pa med pa ste /
'di ni de lta bu kho nas 'chal ba'i tshul khrims la sogs pa spong ba'i phyir spong ba'i sdom pa yin gyi bsam gtan gyi sdom pa ni ma yin te zag pa med pa yin pa'i phyir ro /
gsum pa ni mi lcogs pa med pa'i bar chad med pa'i lam dag tu thag pa dang bcas pa ste /
'di ni nges 'chal ba'i tshul khrims la sogs pa spong ba'i phyir spong ba'i sdom pa yang yin la /
bsam gtan gyi sdom pa yang yin te /
zag pa dang bcas pa'i ting nge 'dzin las skyes pa'i phyir ro /
bzhi pa ni mi lcogs pa med pa'i bar chad med pa'i lam ma gtogs par zag pa med pa'i sdom pa ste /
'di ni zag pa med pa yin pa'i phyir bsam gtan gyi sdom pa yang ma yin la spong ba'i sdom pa yang ma yin te /
des 'chal pa'i tshul khrims la sogs pa mi spong ba'i phyir ro /
de yang de kho na bzhin du mi lcogs pa med pa'i sa pa'i rnam par grol ba dang sbyor ba dang khyad par gyi lam dag la yod pa nas rgyas par zag pa med pa'i sdom pa gang yin pa'o /
sdom pa nges par bya ba'i phyir de skad du bshad do /
de lta ma yin na chos gzhan dag kyang brjod dgos par 'gyur ro; /
evaṃ syād anāsravasaṃvaro na prahāṇasaṃvara iti catuṣkoṭikaṃ de bzhin du zag pa med pa'i sdom pa yin la spong ba'i sdom pa ma yin pa yang yod ces bya ba mu bzhi ste /
prathamā koṭir anāgamyānantaryamārgavarjyo 'nāsravasaṃvaraḥ mu dang po ni mi lcogs pa med pa'i bar chad med pa'i lam ma gtogs pa zag pa med pa'i sdom pa'o /
(IV /
20cd) manaḥsaṃvaro 'pi smṛtisaṃprajñānasvabhāvaḥ indriyasaṃvaro 'pi smṛtisaṃprajñānasvabhāva iti dvisvabhāvajñāpanārthaṃ [Tib
yid kyi sdom pa yang dran pa dang shes bzhin gyi ngo bo nyid yin la; dbang po'i sdom pa yang dran pa dang shes bzhin gyi ngo bo nyid yin pas gnyis kyi ngo bo nyid yin par bstan pa'i phyir ro /
31] dvigrahaṇaṃ /
(Abhidh-k-vy 371) dvivacananirdeśād eva hi dvitvasiddhiḥ
yang gnyis zhes bya ba smos te /
gnyis kyi tshig tu bstan pa kho nas gnyis nyid 'grub pas so /
kathaṃ punar gamyate /
etāv evaṃsvabhāvād iti /
āgamāt /
anyatarā kila devatā bhikṣuṃ viṣayeṣv indriyāṇi vicārayantam avocat /
bhikṣo bhikṣo vraṇaṃ mā kārṣīd iti
'di dag de lta bu'i ngo bo nyid yin no zhes bya ba ji ltar shes she na; lung las te /
lha zhig gis dge slong dbang po yul dag la rgyu ba zhig la 'di skad ces smras so /
dge slong rma 'byin par ma byed cig /
dge slong gis smras pa /
bhikṣur āha /
pidhāsyāmi devate
lha dgag par bya'o /
lhas smras pa /
devatāha /
kuṃbhamātraṃ bhikṣo vraṇaṃ kṛtvā kena pidhāsyasi
dge slong rma rdza ma tsam byung nas ji zhig gis dgag par byed /
dge slong gis smras pa /
bhikṣur āha /
smṛtyā devate pidhāsyāmi /
saṃprajanyena ceti
lha dran pa dang shes bzhin gyis dgag par bya'o zhes smras so zhes grag go /
(IV /
21, 22) sa yāvat tām avijñaptiṃ na tyajatīti /
śikṣānikṣepādi /
pūrvāt kṣaṇād ūrdhvam atītayeti
de ni ji srid du rnam par rig byed ma yin pa de mi gtong ba zhes bya ba ni bslab pa phul ba la sogs pas so /
prathame kṣaṇe vartamānasyaiva samanvāgato bhavatīty uktaṃ bhavati skad cig ma dang po phyin chad 'das pa dang zhes bya ba ni skad cig ma dang po la ni da ltar gyi kho na dang ldan pa yin no zhes bshad par 'gyur ro /
dhyānasaṃvaravān sadā atītājātayeti bsam gtan sdom dang ldan pa ni /
rtag tu 'das dang ma 'ongs dang /
dhyānasaṃvaravān kiṃ pṛthagjano 'thāryaḥ zhes bya ba bsam gtan gyi sdom pa dang ldan pa ci so so'i skye bo 'am /
ubhaya ity āha /
aviśeṣitatvāt /
so 'tītānāgatayā avijñaptyā samanvāgataḥ
'on te 'phags pa zhig yin zhe na smras pa /
khyad par du ma byas pa'i phyir gnyi ga yin te /
de ni 'das pa dang ma 'ongs pa'i rnam par rig byed ma yin pa dang ldan no /
kiṃlakṣaṇayā /
dhyānasaṃvarādhikārād dhyānasaṃvaralakṣaṇayeti gamyate
mtshan nyid ji lta bu zhig dang zhe na /
bsam gtan gyi skabs yin pa'i phyir bsam gtan gyi sdom pa'i mtshan nyid dang zhes bya bar mngon no /
sa janmāntaratyaktam iti /
udāharaṇapradarśanaparam etat /
idaṃ janma tyaktam api hi gṛhyate
des ni skad cig ma dang po la yang tshe rabs gzhan dag tu gtong ba zhes bya ba 'di ni dper brjod pas rab tu bstan pa yin pas tshe 'di la gtong ba yang bsdu'o /
āryas tu prathame nābhyatītayeti 'phags ni dang po 'das dang min /
zhes bya ba ni /
āryaḥ sadātītājātayā avijñaptyā samanvāgataḥ 'phags pa ni rtag tu 'das pa dang ma 'ongs pa'i rnam par rig byed ma yin pa dang ldan no /
kiṃlakṣaṇayā /
anāsravayā /
āryādhikārāt /
ata evāha /
āryapudgalo 'py evam anāsravayeti /
ayaṃ tu viśeṣa iti /
tuśabdārthaṃ darśayati /
sa ca bhinnakramaḥ
mtshan nyid ji lta bu zhig dang zhe na /
'phags pa'i skabs yin pa'i phyir zag pa med pa dang zhes bya bar mngon no /
de nyid kyi phyir 'phags pa'i gang zag kyang zag pa med pa dang de bzhin du ldan no zhes bya ba smos so /
'di ni khyad par yin te zhes bya ba ni 'di zhes bya ba'i sgra'i don ston to /
de yang gzhan du bstan pa yin te /
prathame tu kṣaṇe duḥkhadharmajñānakṣāntikṣaṇe nābhyatītayā avijñaptyā samanvāgata ity arthaḥ skad cig ma dang po sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i skad cig ma dang po la ni 'das pa'i rnam par rig byed ma yin pa dang mi ldan no zhes bya ba'i tshig go /
kasmāt /
anādimati saṃsāre mārgasya pūrvam anutpāditatvāt /
nanu ca phalaprāptikāla indriyasaṃcārakāle 'pi vā pūrvamārgatyāge naivātītayā avijñaptyā samanvāgama iṣyate
ci'i phyir zhe na /
thog ma med pa can gyi 'khor ba na /
lam sngon ma bskyed pa'i phyir ro /
'bras bu thob pa'i dus sam dbang po 'pho ba'i dus na yang lam snga ma btang na 'das pa'i rnam par rig byed ma yin pa dang mi ldan pa kho nar 'dod pa ma yin nam zhe na /
evaṃ tarhi sa cāpi phalamārgasya prathamakṣaṇo bhavati de lta na 'o na ni 'bras bu'i lam de yang skad cig ma dang po yin la /
tatra nātītayāvijñaptyā samanvāgato bhavati /
phalamārgasya pūrvam anutpāditatvād iti vyākhyātavyaṃ
'bras bu'i lam sngon ma bskyed pa'i phyir de la 'das pa'i rnam par rig byed ma yin pa dang mi ldan no zhes bshad par bya ba yin no /
ācāryavasumitras tv asya codyasya parihāram āha /
anāsravasaṃvaro 'tra prakṛtaḥ
slob dpon dbyig bshes ni klan ka 'di 'i lan gdab pa'i phyir 'di skad ces 'chad de 'dir ni zag pa med pa'i sdom pa'i skabs yin la /
sa ca duḥkhadharmajñānakṣāntikāla eva labdhaḥ /
atas tena prathame kṣaṇe nātītena samanvāgato dvitīyādiṣv atītānāgateneti
de yang sdug bsngal la chos shes pa'i dus nyid na thob pas de'i phyir skad cig ma dang po la 'das pa de dang mi ldan no /
gnyis pa la sogs pa la ni 'das pa dang ma 'ongs pa dang yang ldan no /
ūrdhvaṃ tu yo mārgāntaralābhaḥ /
tatrānāsravasaṃvarasādṛśyam astīti na tad ucyata iti
gong du 'am lam gzhan thob pa gang yin pa de la ni zag pa med pa'i sdom pa 'dra ba nyid yod pas de ni mi brjod do zhes zer ro /
tad iha sādṛśyam astīti na budhyāmahe 'di la 'dra ba de yod do snyam ni mi mdzad de /
kiṃ sāsravasaṃvaro 'stīty apekṣyedam ucyate ci zag pa dang bcas pa'i sdom pa yod do zhes bya ba la ltos nas 'di brjod dam /
āho svid anāsravo 'stīti 'on te zag pa med pa yod do zhes bya ba la ltos nas yin /
yadi sāsravo 'stīty abhiprīyate /
duḥkhadharmajñānakṣāntikāle 'pi so 'stīti nātītayā samanvāgata iti pratiṣedhānupapattiḥ
gal te zag pa dang bcas pa yod do zhes bya ba la ltos pa yin par 'dod na ni de sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i dus na yang yod pas 'das pa dang mi ldan no zhes dgag pa 'thad pa ma yin no /
atha phalaprāptikāle 'tītānāsravasaṃvaro 'stīty abhiprīyate 'on te 'bras bu thob pa'i tshe zag pa med pa'i sdom pa yod do zhes bya ba ltos pa yin par 'dod na ni nyams pa de ji ltar yod do zhes brjod par nus te /
vihīnaḥ sa katham astīti śakyaṃ vaktum iti cintyo 'syābhiprāyaḥ /
samāhitāryamārgasthāv iti /
samāhitamārgasthaś ca laukikasamāhitamārgasthaḥ āryamārgasthaś ca /
(Abhidh-k-vy 372)
de bas na 'di'i 'dod pa bsam par bya ba yin no /
mnyam gzhag 'phags lam gnas de gnyis /
zhes bya ba ni mnyam par gzhag pa'i lam la gnas pa ste /
'jig rten pa'i mnyam par gzhag pa'i lam la gnas pa dang 'phags pa'i lam la gnas pa ni mnyam gzhag 'phags la ma gnas pa dag ste /
samāhitāryamārgasthau /
dhyānānāsravasaṃvarānvitāv ity arthaḥ
bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dang ldan pa dag ces bya ba'i tha tshig go /
atra cāryamārgābhirūḍha āryamārgastho veditavyo nausthanāyena /
tadyathā yo nāvam abhirūḍhaḥ /
sa nausthaḥ /
evaṃ ya āryamārgam abhirūḍhaḥ samāpannaḥ
'dir 'phags pa'i lam la gnas pa ni grur zhugs pa'i tshul du 'phags pa'i lam la zhugs pa yin te /
dper na gang zhig grur zhugs pa ste gru la gnas pa yin pa de bzhin du gang zhig 'phags pa'i lam la zhugs shing snyoms par zhugs pa de ni 'phags pa'i lam la gnas pa yin no /
sa āryamārgasthaḥ /
anyathā hy āryamārgasamanvito 'py āryamārgastha iti kṛtvā /
prakṛtistho 'py āryo vartamānayā anāsravayā avijñaptyā samanvāgata iti prāpnoti /
anyaḥ punar evaṃprasaṃgaṃ pariharan vyācaṣṭe
de lta ma yin na 'phags pa'i lam dang ldan pa yang 'phags pa'i lam la gnas pa yin pas tha mal par 'dug pa'i 'phags pa yang da ltar gyi zag pa med pa'i sdom pa dang ldan par 'gyur ro /
yang gzhan ni de lta bu'i nyes pa spang ba'i phyir 'di skad du 'chad par byed de /
ekaśeṣo 'tra kriyate /
samāhitaś ca samāhitāryamārgaś ca mārgau samāhitāryamārgau
'dir ni gcig lhag mar byas te mnyam par gzhag pa dang mnyam par gzhag pa'i 'phags pa ni mnyam par gzhag pa dang 'phags pa dag go /
de gnyis kyi lam dag ste /
tayoḥ sthitau /
samāhitāryamārgasthau /
tau yathākramaṃ vartamānayā dhyānasaṃvarāvijñaptyānāsrava saṃvarāvijñaptyā ca samanvāgatau /
na tu vyutthitau
de dag la gnas pa ni /
mnyam gzhag 'phags lam gnas de gnyis yin te /
go rims bzhin du da ltar gyi bsam gtan gyi sdom pa'i rnam par rig byed ma yin pa dang zag pa med pa'i sdom pa'i rnam par rig byed ma yin pa dang ldan no /
na tu tanmārgavyutthitau tayā vartamānayā samanvāgatau langs pa dag ni ma yin no zhes bya ba ni lam de las langs pa dag ni da ltar gyi de dang ldan pa ma yin te /
tasyāś cittānuparivartanīyatvāt /
evaṃ vyākhyāyate /
yac coditam ācāryasaṃghabhadreṇa /
katham avijñapteḥ pratyutpannatā āryamārgasthavacanād eva gamyate
de ni sems kyi rjes su 'jug pa yin pa'i phyir ro /
de ltar rnam par bshad na slob dpon 'dus bzangs kyis glengs pa 'phags pa'i lam la gnas pa zhes smos pa kho nas da ltar byung ba'i rnam par rig byed ma yin pa de ni de la snyoms par zhugs pa 'di kho na'i yin par ji ltar 'gyur te /
tatsamāpanna evāyaṃ /
na punas tatsamanvāgamavacanaprasaṃga iti cet /
na /
dhyānādhikārāt /
tatravijñaptyabhāvāc ca /
(IV /
23ab) yo naivasaṃvaraṇāsaṃvare sthitas sa madhyastha iti /
yo na bhikṣvādiḥ
de dang ldan pa smos par thal bar mi 'gyur ba yang ma yin no zhe na /
ma yin te /
bsam gtan gyi skabs yin pa'i phyir dang de la rnam par rig byed ma yin pa med pa'i yang phyir ro /
gang sdom pa yang ma yin sdom pa ma yin pa yang ma yin pa la gnas pa de ni bar ma la gnas pa ste zhes bya ba ni dge slong la sogs pa yang ma yin la /
na ca kaivartādiḥ /
sa madhyasthaḥ /
dauḥśīlyaśīlāṃgādisaṃgṛhīteti /
dauḥśīlyaṃ prāṇātipātādi /
śīlāṃgaṃ prāṇātipātaviratyādi /
yan nasaṃvaraṇāsaṃvarasaṃgṛhītam /
ādiśabdena stūpavandanākhaṭacapeṭādikriyāvijñaptir gṛhyate /
(IV /
23cd,24ab) asaṃvarasaṃvarasthau pudgalāv akuśalakuśaladharmapratiṣṭhitāv ity anayor viparyayam asaṃbhāvayan pṛcchati /
kim asaṃvarastha iti vistaraḥ /
tau yāvad anuvartete iti /
prasādakleśavegau /
anyeṣv atītayāpīti /
dvitīyakṣaṇādiṣu atītayā
nya pa la sogs pa yang ma yin pa de ni bar ma la gnas pa'o /
'chal ba'i tshul khrims dang tshul khrims kyi yan lag la sogs pas bsdus pa zhes bya ba la 'chal ba'i tshul khrims ni srog gcod pa la sogs pa'o /
tshul khrims kyi yan lag ni srog gcod pa spong ba la sogs pa'o /
sdom pa dang sdom pa ma yin pas ma bsdus pa gang yin pa ste /
stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni mchod rten la phyag 'tshal ba dang lcag dbyug dang thal lcag la sogs pa bsdu'o /
sdom pa ma yin pa dang sdom pa la gnas pa'i gang zag ni mi dge ba dang dge ba la gnas pa dag yin pas 'di gnyis la bzlog pa mi srid do snyam nas ci res 'ga' sdom pa ma yin pa la gnas pa zhes bya ba rgyas par 'dri ste /
de nyid ji srid du rjes su 'brang ba zhes bya pa ni rab tu dang ba dang nyon mongs pa dag gi shugs dag go /
gzhan dag tu ni 'das pa dang yang ldan no zhes bya ba ni skad cig ma gnyis la sogs pa'o /
(IV /
24cd, 25ab) kṣaṇād ūrdhvam ā tyāgād iti /
yo yasyās tyāgas tasmād ā tyāgāt tayātītayā vijñaptyā samanvāgataḥ
ma btang bar du skad cig ma /
phyin chad 'das ldan zhes bya ba ni gang zhig ji srid du ma btang ba gang yin pa de srid du 'das pa'i rnam par rig byed dang ldan no /
kathaṃ /
saṃvaralakṣaṇāyās tāvad vijñaptes tyāgaḥ śikṣānikṣepādibhiḥ /
tasmād ā tyāgād anayātītayā vijñaptyā samanvāgataḥ
ji lta zhe na re zhig sdom pa'i mtshan nyid kyi rnam par rig byed ni ji srid du bslab pa phul ba la sogs pas ma btang ba de srid du 'das pa'i rnam par rig byed dang ldan no /
asaṃvaralakṣaṇāyāḥ saṃvarasamādānādibhis tyāgaḥ /
tesmād ā tyāgād anayā samanvāgataḥ /
naivasaṃvaranāsaṃvaralakṣaṇāyāḥ prasādakleśavegacchedādibhis tyāgaḥ /
tasmād ā tyāgād anayā samanvāgata iti
sdom pa ma yin pa'i mtshan nyid ni ji srid du yang dag par len pa la sogs pas ma btang ba de srid du 'das pa dang ldan no /
sdom pa yang ma yin /
sdom pa ma yin pa yang ma yin pa'i mtshan nyid ni ji srid du rab tu dang ba dang nyon mongs pa'i shugs chad pas ma btang ba de srid du 'das pa dang ldan te /
yo hi saṃvarādyavijñaptisamanvāgataḥ gang zhig sdom pa la sogs pa'i rnam par rig byed dang ldan pa de ni /
so 'vaśyaṃ maulakarmapathasvabhāvayā kṣaṇād ūrdhvam atītayāvijñaptyā samanvāgataḥ gdon mi za bar skad cig ma dang po phyin chad 'das pa'i rnam par rig byed las kyi lam dngos te ngo bo nyid dang ldan no /
anāgatayā tu vijñaptyā na kaścit (Abhidh-k-vy 373) samanvāgata iti ma 'ongs pa'i rnam par rig byed dang ni su yang mi ldan no zhes bya ba ni sems kyi rjes su 'jug pa ma yin pa'i phyir ro; /
cittānanuparivartanīyatvāt /
cittasyāpīti /
cittasyāpi tarhi nivṛtāvyākṛtasya mā bhūt prāptiḥ /
anubandhinī mā bhūd ity arthaḥ /
kasmād ity āha /
jaḍā hi vijñaptir anālambanatvāt /
parataṃtra ca cittaparatantratvāt /
na caivaṃ cittam iti /
na jaḍaṃ /
na parataṃtraṃ cety arthaḥ /
kasmāt /
tadviparyayāt sā durbalena nivṛtāvyākṛtena cittenotthāpitā durbalatarā bhavatīti /
(IV /
25cd) maulasaṃgṛhītatvād iti /
cetanāyāḥ tadarthatvāt /
(IV /
26) vijñaptyaivānvitaḥ kurvan madhyastho mṛducetana iti /
madhyasthagrahaṇaṃ saṃvarāsaṃvarasthanirāsārthaṃ /
saṃvarāsaṃvarasthā hi vijñaptyavijñaptibhyām avaśyaṃ samanvāgatāḥ /
mṛducetanagrahaṇaṃ tīvracetananirāsārthaṃ /
tīvracetanā hi vijñaptiṃ kurvann avijñaptiṃ samutthāpayet /
prāg evāvyākṛtam iti /
mṛdvyā cetanayā prāg evāvyākṛtaṃ kurvan
sems kyi dang yang zhes bya ba ni 'o na ni bsgribs la lung du ma bstan pa'i sems kyi thob pa yang rjes su mi 'brel bar 'gyur ro /
de ni de lta ma yin te zhes bya ba ni /
sems kyi thob pa yang rjes su ma 'brel par 'gyur ro zhes gang smra ba'o /
ci'i phyir zhe na smras pa /
rnam par rig byed ni dmigs pa med pa'i phyir blun pa yang yin la sems la rag las pa'i phyir gzhan gyi dbang yang yin no /
sems ni de lta ma yin zhes bya ba ni blun pa yang ma yin la gzhan gyi dbang yang ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ci'i phyir zhe na /
de las bzlog pa yin pa'i phyir ro /
bsgribs la lung du ma bstan pa'i sems nyam chung dus bslang ba de ni ches nyam chung bar 'gyur ba yin no /
bam po sum cu rtsa gnyis pa /
dngos kyis bsdus pa'i phyir las kyi lam yin no zhes bya ba ni sems ni de'i ched yin pa'i phyir ro /
bar mdor gnas sems zhan pas /
byed pa rnam rig nyid dang ldan /
zhes bya ba la /
bar ma dor gnas zhes bya ba smos pa ni sdom pa dang sdom pa ma yin pa la gnas pa bsal ba'i phyir te /
sdom pa dang sdom pa ma yin pa la gnas pa ni gdon mi za bar rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa dag dang ldan no /
sems zhan pa zhes bya ba smos pa ni sems drag po stsal ba'i phyir te /
sems drag pos ni rnam par rig byed byed pa na rnam par rig byed ma yin pa kun nas slong bar byed do /
lung du ma bstan pa lta smos kyang ci dgos zhes bya ba smos pa ni sems zhan pas lung du ma bstan pa byed pa na lta smos kyang ci dgos te /
yatra hi mṛdvyā cetanayā kuśalam akuśalaṃ vā kurvan naivasaṃvaranāsaṃvare sthito vijñaptyaiva samanvāgato bhavati avijñapter anutpādāt gong du sdom pa yang ma yin sdom pa ma yin pa yang ma yin pa la gnas pa sems zhan pas dge ba 'am mi dge ba byed na yang rnam par rig byed ma yin pa mi skyed pa'i phyir rnam par rig byed kho na dang ldan par 'gyur na lung du ma bstan pa byed na lta ci zhig smos te /
prāg evāvyākṛtaṃ kurvan sutarāṃ vijñaptyaivāsau samanvāgato nāvijñaptyā 'di rnam par rig byed ma yin pa bskyed par dogs pa med pa'i phyir shin tu yang rnam par rig byed kho na dang ldan gyi /
rnam par rig byed ma yin pa dang ni ma yin no /
avijñaptyutpādāśaṃkāyā abhāvāt /
anyatreti vistaraḥ /
anyatra saptabhya aupadhikebhyaḥ puṇyakriyāvastubhyaḥ /
karmapathebhyaś ca prāṇātipātādibhyaḥ /
tatra hy avyākṛtam api kurvann avijñaptyā samanvāgato bhavati /
satatasamitaṃ carato vā tiṣṭhato vā vistareṇa yāvad upajāyata eva puṇyam iti sūtre vacanāt /
prāṇātipātādīṃś ca karmapathāṃ mṛducetanayāpi kurvan avijñaptyā samanvāgato bhavati
ma gtogs so zhes bya ba rgyas par smos pa ni /
rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po bdun dang srog gcod pa la sogs pa'i las kyi lam ni ma gtogs te /
de la ni lung du ma bstan pa byed na yang rig byed ma yin pa dang ldan par 'gyur te mdo las rgyu yang rung 'dug kyang rung zhes bya ba rtag tu rgyun mi 'chad par zhes bya ba nas bsod nams nye bar skye ba kho nar 'gyur zhes bya ba'i bar 'byung ba'i phyir ro /
srog gcod pa la sogs pa'i las kyi lam yang sems zhan pas byed pa na yang rnam par rig byed ma yin pa dang ldan par 'gyur ro /
yenāryapudgaleneti vistaraḥ /
parivṛttajanmanāryapudgalena yadā na tāvad vijñaptaṃ bhavati /
kalalādyavasthāyām ārūpyopapattau ca
'phags pa'i gang zag gang zhig ces bya brgyas par 'byung ba ni gang gi tshe 'phags pa'i gang zag tshe brjes pa nur nur po la sogs pa'i gnas skabs dang gzugs med pa'i khams su skyes pa na /
da dung rnam par rig byed ma byung ba 'am /
vijñaptaṃ vā punar vihīnam avyākṛtacittotthāpitavijñaptivihīnāc ca /
na hi tasyāḥ prāptir anubandhinī bhavati
rnam par rig byed rnam par nyams na ste /
lung du ma bstan pa'i sems kyis bslang ba'i rnam par rig byed rnam par nyams na yang de'i thob pa rjes su 'brel par mi 'gyur ro /
kṛtastūpādikasya vā /
tadvastucchedāt /
sa hi tadānīm avijñaptim api parityajati prāg eva vijñaptim iti
yang na mchod rten la sogs pa byas pa'i dngos po de chad pas de'i tshe des rnam par rig byed ma yin pa yang yongs su 'chor na rnam par rig byed lta smos kyang ci dgos /
āsv avasthāsu janmāntaraparivṛttāv āryapudgalo 'nāsravayaivāvijñaptyā janmāntaralabdhayā samanvāgato na vijñaptyā de bas na 'phags pa'i gang zag tshe gzhan du brjes pa ni gnas skabs de dag tu tshe rabs gzhan na thob pa'i zag pa med pa'i rnam par rig byed ma yin pa kho na ldan gyi rnam par rig byed dang ni ma yin no /
nanu ca pṛthagjanasyāpy ayaṃ vidhiḥ saṃbhavati so so'i skye bo la yang tshul 'di srid pa ma yin nam zhe na /
srid pa kho na yin te /
saṃbhavati /
anāvaśyakatvāt tu pṛthagjano noktaḥ /
yo hi dhyānalābhī parivṛttajanmāntaraḥ rūpadhātāv akṛtavijñaptiḥ kṛtavijñaptivihīno vā
so so'i skye bo ni gdon mi za ba ma yin pa'i phyir mi bshad de /
bsam gtan thob pa tshe brjes pa gang zhig gzugs kyi khams su rnam par rig byed ma byas pa 'am /
rnam par rig byed byas nas rnam par rig byed med par gyur pa de kho na lta bur 'gyur gyi gzhan ni ma yin no /
sa eva tathā saṃbhavati nānya iti /
kāmāvacarasattvābhisaṃdhivacanād vā /
atha vā udāharaṇarūpa āryapudgala uktas tena pṛthagjano 'pi tathā grahītavyaḥ /
ata eva /
vijñaptyaivānvitaḥ kurvan madhyastho mṛducetana (Abhidh-k-vy 374) /
ity atrokto 'nyatraupadhikapuṇyakriyāvastukarmapathebhya iti
yang na 'dod pa na spyod pa'i sems can las bsams nas smras pa yin no /
yang na 'phags pa'i gang zag ni dper brjod pa'i tshul du bshad pa yin pas des na so so'i skye bo yang de dang 'dra bar gzung bar bya'o /
de nyid kyi phyir /
bar ma dor gnas sems zhan pas /
byed na rnam rig nyid dang ldan /
zhes bya ba 'dir rdzas las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po dang las kyi lam dag ni ma gtogs so zhes bshad de /
sāvaśeṣam etad vacanam iti kṛtvā /
evaṃ dve koṭī sūtrite prathamadvitīye tṛtīyacaturthyau tu yojye /
tṛtīyā saṃvarāsaṃvaramadhyasthās tīvrayā cetanayā kuśalam akuśalaṃ vā kurvantaḥ
tshig 'di ni lhag ma dang bcas pa yin pa'i phyir ro /
de ltar na mu dang po dang gnyis pa ni mdor byas pa yin no /
gsum pa dang bzhi pa ni sbyar bar bya ba yin te /
gsum pa ni sdom pa dang sdom pa ma yin pa la gnas pa dang bar ma dor gnas pa sems drag pos dge ba'am mi dge ba byed pa dag go /
caturthī yena janmāntaraparivṛttau pṛthagjanena na tāvad vijñaptaṃ bhavati /
vijñaptaṃ vā vihīnam iti /
(IV /
27) sahabhūtatvād iti
bzhi pa ni so so'i skye bo gang zhig tshe gzhan du brjes nas da dung du rnam par rig byed ma byung ba 'am rnam par rig byed nyams pa'o /
yasmād dhyānacittena saha bhavati dhyānasaṃvaraḥ /
paro vijñāpayatīti pratyāpayati
lhan cig 'byung ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar bsam gtan gyi sdom pa ni bsam gtan gyi sems dang lhan cig 'byung ngo /
pudgalād anya iti /
śrāmaṇeraśrāmaṇeryupāsakopāsikopavāsasaṃvarāḥ /
niyāmāvakrāntyā āryamārgāvatāraṇena /
paṃcakānām ājñātakauṇḍinyādīnāṃ /
ehibhikṣukayeti ehi bhikṣo cara brahmacaryam iti bhagavato vacane /
ehīti coktaḥ sugatena tāyinā muṇḍaś ca kāṣāyadharo babhūveti /
śāstur abhyupagamān mahākāśyapasyeti /
mahākāśyapaḥ kila yāṃyāṃ devatāpratimāṃ vandate /
sāsā sphuṭati /
tasya mahānubhāvāt /
sa bhagavantam upasaṃkramya na vandate /
māsya rūpavināśo bhūd iti /
tam abhiprāyaṃ viditvā bhagavāṃś codayati sma /
vandasva kāśyapa tathāgatam iti /
tena bhagavān vanditaḥ /
tataḥ sa bhagavato rūpam avikopitaṃ dṛṣṭvā ayaṃ me śāsteti sa bhagavantam abhyupagatād [Tib /
35]a asyopasaṃpad iti /
praśnārādhanena sodāyina iti /
sodāyinā praśnavisarjanena bhagavān ārādhitas tenārādhanena tasyopasaṃpat /
gurudharmābhyupagameneti /
aṣṭau gurudharmāḥ /
bhikṣor antikād bhikṣuṇīnām upasaṃpat bhikṣuṇībhāvaḥ /
anvardhamāsam avavādo grāhyo bhikṣor antikāt /
abhikṣuke āvāse varṣā nopagantavyā /
pravāraṇāyām ubhayasaṃghas tribhiḥ sthānaiḥ pravārayitavyaḥ /
na codayitavyo bhikṣur āpattim āpannaḥ nākroṣṭavyaḥ /
gurudharmāpattau mānāpyam ardhamāsaṃ caritavyaṃ /
varṣaśatopasaṃpannayāpy bhikṣuṇyā tatkṣaṇopasaṃpanno bhikṣur vandyaḥ /
na ca bhikṣuṇyā kvacid bhikṣuś codayitavyaḥ /
ity evamādayaḥ /
eṣām abhyupagamena tasyā upasaṃpat /
dūtena dharmadinnāyā iti /
tayā kilāntaḥpuragatayaiva pravrajyārthaṃ buddhāya dūtaḥ preṣita iti /
vinayadharapañcameneti /
catvāro bhikṣavaḥ saṃghaḥ /
tatra jñaptivācakena paṃcamenopasaṃpādyate pratyantikeṣu janapadeṣu /
madhyameṣu tu janapadeṣu daśamena jñaptivācakenopasaṃpādyate /
ṣaṣṭibhadravargapūgopasaṃpāditānām iti /
bhadro varga eṣām iti /
bhadravargāṇāṃ ṣaṣṭiḥ kulaputrāḥ /
teṣāṃ pūgena samūhenopasaṃpāditānāṃ /
śaraṇagamanatraivācikena buddhaśaraṇaṃ gacchāma iti trirvacanenopasaṃpat /
teṣāṃ nāvaśyaṃ vijñaptyadhīna iti /
teṣāṃ vinayadharāṇām idam mataṃ /
nāvaśyaṃ vijñaptyadhīnaḥ prātimokṣasaṃvara (Abhidh-k-vy 375) iti /
buddhaprabhṛtīnām avijñaptidhīnatvāt /
atha vā teṣām iti yeṣāṃ vijñaptir nāsty upasaṃpatkriyāyāṃ /
(IV /
28ab) saṃvṛter iti saṃvarasya /
kālo nityaḥ padārtho 'stīty eke /
tadāśaṃkayā pṛcchati /
kālo nāma ka eṣa dharma iti /
kāla ity asyābhidhānasya kim abhidheyam ity arthaḥ /
saṃskāraparidīpanādhivacanam etad iti /
saṃskārāṇām atītānāgatapratyutpannānām abhidyotakaṃ nāmeti
gzhan gyi rnam par rig byed ces bya ba ni go bar byed pa'o /
gzhan dag ni gang zag las so zhes bya ba ni dge tshul dang dge tshul ma dang dge bsnyen dang dge bsnyen ma dang bsnyen gnas pa'i sdom pa dag go /
nges par 'jug pas zhes bya ba ni 'phags pa'i lam la 'jug pas so /
rten lnga po ni kun shes koondi n+ya la sogs pa'o /
dge slong tshur shog ces byas pas zhes bya ba ni bcom ldan 'das kyis dge slong tshur shog /
tshangs par spyad pa spyod cig ces bka' stsal pas te /
bder gshegs skyob pas tshur shog ces gsungs pas /
mgo yang byi zhing chos gos gyon par gyur /
ces 'byung ba lta bu yin no /
ston par khas blangs pa ni 'od srungs chen po'o zhes bya ba ni 'od srungs chen po de ni mthu che ba'i phyir lha'i gzugs gang dang gang la phyag byas pa de dang de gas so /
de bcom ldan 'das kyi thad du song nas 'di'i gzugs zhig par gyur na mi rung ngo snyam nas phyag ma byas pa dang bcom ldan 'das kyis de'i bsam pa thugs su chud nas /
'od srungs khyod de bzhin gshegs pa la phyag 'tshol cig ces glengs so /
de nas bcom ldan 'das la phyag byas pa dang de nas bcom ldan 'das kyis gzugs su ma gyur par mthong bas /
bcom ldan 'das 'di ni bdag gi ston pa yin no zhes khas blangs te /
de khas blangs pas 'di bsnyen par rdzogs par gyur to zhes grag go /
dris pas mnyes pa ni legs sbyin no zhes bya ba ni legs sbyin gyis smras pa'i lan btab pas bcom ldan 'das mnyes par gyur te /
mnyes pa des na 'di bsten par rdzogs par gyur to; /
bla ma'i chos khas blangs pas zhes bya ba ni bla ma'i chos brgyad po dge slong ma bsnyen par rdzogs nas lo brgya lon pas kyang dge slong bsten par rdzogs ma thag pa la phyag bya ba dang dge slong mas gang du yang dge slong gi skyon gleng par mi bya zhes bya ba de lta bu la sogs pa ste /
de dag khas blangs pas de bsnyen par rdzogs par gyur to /
'di skad du dge slong las bsnyen par rdzogs shing dge slong ma'i dngos por bya ba dang zla ba phyed cing dge slong ma la gdams ngag mnod par bya ba dang dbyar dge slong med pa'i gnas su 'gro bar mi bya ba dang dgag dbye'i tshe gnyi ga'i dge 'dun la gnas gsum gyis dgag dbye bya ba dang dge slong gi ltung ba gleng bar mi bya ba dang ltung ba byung ba la khro bar mi bya ba dang bla ma'i chos kyi ltung ba byung na zla ba phyed du mnyes par bya spyad par bya ba dang bsnyen par rdzogs nas lo brgya lon pas dge slong gsar bu la phyag bya ba zhes bya ba brgyad yin no zhes 'chad do /
pho nyas ni chos sbyin no zhes bya bas ni des btsun mo'i 'khor gyi nang na 'dug bzhin du rab tu 'byung ba'i phyir bcom ldan 'das kyi spyan sngar pho nya btang ngo zhes grag go /
'dul ba 'dzin par gtogs pa lngas /
zhes bya ba ni dge slong gi dge 'dun bzhi ste /
de la yul mtha' 'khob dag tu ni gsol ba brjod par gtogs pa lngas bsnyen par rdzogs par 'gyur ro /
yul dbus dag tu ni gsol ba brjod par gtogs pa bcus bsnyen par rdzogs par 'gyur ro /
sde bzang drug cu'i tshogs kyis bsnyen par rdzogs par byas pa rnams zhes bya ba ni 'di dag la ste bzang po yod pas na rigs kyi bu sde bzang po drug cu zhes bya ba yin te /
de dag gi tshogs te tshan gyis bsnyen par rdzogs par byas pa rnams so /
skyabs su 'gro ba lan gsum bzlas ba ste sangs rgyas la skyabs su 'gro'o zhes bya ba ni lan gsum brjod pas bsnyen par rdzogs par gyur to; /
de dag gi so sor thar pa'i sdom pa ni gdon mi za bar rnam par rig byed la rag las pa ma yin no zhes bya ba ni 'dul ba 'dzin pa de dag gi 'dod ba 'di ltar na so sor thar pa'i sdom pa thob pa rnam par rig byed la rag las par nges pa med de /
sangs rgyas la sogs pa rnam par rig byed la rag ma las pa'i phyir ro /
yang na de dag gi zhes bya ba ni gang dag gi ltar na bsnyen bar rdzogs par bya ba la rnam par rig byed med pa'i ltar na'o /
sdom pa zhes bya ba ni bsdam par bya ba'o /
kha cig dus zhes bya ba rtag pa'i dngos po zhig yod do zhes zer bas de las bsams nas dus zhes bya ba'i dus de ji zhig yin zhes dri bar byed de dus zhes rjod pa'i brjod par bya ba ji zhig yin zhes bya ba'i tha tshig go /
de ni 'du byed yongs su ston pa'i tshig bla dags yin zhes bya ba ni 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba'i 'du byed rnams ston par byed pa'i ming yin no zhes bya ba ste /
tadyathātītaḥ kālo yāvat pratyutpanna iti traiyadhvikāḥ saṃskārā eva gamyaṃte 'di lta ste 'das pa'i dus nas da ltar byung ba zhes bya ba'i bar lta bu 'du byed dus gsum pa kho na yin par go bar byed do /
tena ca tatrāprayogād iti /
tena visabhāgenāśrayeṇa tatra samādāne aprayogāt
des kyang der sbyor ba ma byas pa'i phyir zhes bya ba ni skal ba mi 'dra ba'i lus des yang dag par blangs pa der sbyor ba ma byas pa'i phyir ro /
asmaraṇāc ca tenāśrayeṇa tatsamādānaṃ na samarati /
vaibhāṣika āha /
kutas tv etad evaṃ tarkyate /
yathānantaram uktaṃ /
ācārya āha /
pareṇāpi saṃvarotpattau yuktyavirodhād iti /
nātra yuktir virudhyate /
yathā jīvitād ūrdhvaṃ saty api samādāne saṃvarotpattau yuktivirodho visabhāgāśrayatvād ity evamādi /
na kālāntaravipannam eti ahorātrādiyāvatkriyāśayena /
(IV /
28cd) avijñaptivad asaṃvaro 'pi nāsti dravyata iti /
yathā nāsty avijñaptir dravyata iti pratipāditaṃ /
tathā asaṃvaro 'pi na dravyato 'sti /
cetanāvyatirikta ity abhiprāyaḥ
mi dran pa'i phyir zhes bya ba ni /
'di ltar lus de yang dag par blangs pa de mi dran no /
bye brag tu smra bas smras pa /
de ji skad bshad ma thag pas de lta ga la nus slob dpon gyis phyin chad sdom pa skye ba la yang rigs pa dang 'gal ba ni med pa'i phyir zhes bya ba smos te 'di la ni ji ltar yang dag par blangs pa yod kyang shi ba'i 'og tu lus skal ba mi 'dra ba'i phyir sdom pa skye bar rigs pa dang 'gal lo zhes bya ba la sogs pa lta bu dang rigs par 'gal ba med do /
sdom pa ma yin pa yang rnam par rig byed ma yin pa bzhin du rdzas su ni med ces bya ba ni ji ltar rnam par rig byed ma yin pa rdzas su med do zhes bsgrub pa de bzhin du sdom pa ma yin pa yang sems las ma gtogs pa rdzas su med do snyam du bsams pa yin no /
sdig pa byas pa'i bsam pa zhes bya ba ni sdig pa bya bar 'dod pa zhes bya ba'i tha tshig go /
rjes su 'brel pa dang bcas pa zhes bya ba ni bag chags dang bcas pa zhes bya ba'i don te /
sdom pa ma yin pa ni bag chags dang bcas pa'i sems pa'i khyad par yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
pāpakriyābhisaṃdhir iti /
pāpakriyābhiprāya ity arthaḥ /
sānubandha iti savāsana ity arthaḥ /
savāsanaś cetanāviśeṣo 'saṃvara ity arthaḥ /
yato 'nubandhāt tadvān asaṃvaravān ity ucyate /
asaṃvarika ity arthaḥ /
tasyānirākṛtatvāt /
tasyābhisaṃdheḥ sānubandhasyānirākṛtatvāt /
tadviruddhayā cetanayānupahatatvād ity arthaḥ /
(IV /
29) sa bhuktvāpi gṛhṇīyād iti /
sūryodaya eva saṃvara uttiṣṭhate /
samādānaniyamacittasyotthāpakatvāt /
bhuktvāgrahaṇaṃ tv abhivyaktyarthaṃ /
kapotakam iti /
aṃguṣṭharahitasyāṃgulicatuṣkasyeturahastāṃguṣṭhapradeśinyor antarālavinyasanāt kapotakaḥ /
(IV /
30) śīlaṃ pārājikābhāvaḥ saṃghavaśeṣādyabhāvaḥ /
vratam iti niyamaḥ
rjes su 'brel pa des na de ma spangs pa'i phyir ro zhes bya ba ni bsam pa rjes su 'brel pa dang bcas pa ma spangs pa'i phyir te /
de dang 'gal ba'i sems pas ma bcos pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go; /
thal mo bsnol ba zhes bya ba ni mthe bo ma gtogs pa'i sor mo bzhi lag pa cig shos kyi mthe bo dang mdzub mo'i bar du bkod pa'i phyir thal mo bsnol ba yin no /
de dang ldan zhing sdom pa ma yin pa dang ldan pa zhes bya ste sdom pa ma yin pa can zhes bya ba'i tha tshig go /
des ni zan zos kyang mnos par bya'o zhes bya ba ni sdom pa ni slong bar byed pa yang dag par len par nges pa'i sems yin pa'i phyir nyi ma 'char ba'i tshe kho na skye'o /
zan zos nas mnod pa ni bsal bar bya ba'i phyir ro /
tshul khrims ni phas pham pa med pa dang dge 'dun gyi lhag ma la sogs pa med pa'o /
brtul zhugs zhes bya ba ni nges pa'o /
tadabhāvād ity akālabhojanāt de med na zhes bya ba ni dus su za ba med na'o /
ubhayaṃ na syād iti /
smṛtiḥ saṃvegaś ca
gnyi ga yang med do zhes bya ba ni dran pa dang skyo ba'o /
na tu teṣām iti vistareṇācāryo vaibhāṣikamataṃ yuktyā virodhayati /
na tu teṣām eva samyagdṛṣṭyādīnāṃ samyagdṛṣṭidharmapravicayasaṃbodhyaṃgasamādhīnāṃ /
ta eva samyagdṛṣṭyādayo 'ṅgatvāga kalpaṃte /
yujyanta ity arthaḥ /
kasmāt /
yuktivirodhāt /
pūrvakāḥ samyagdṛṣṭyādaya (Abhidh-k-vy 376) uttareṣāṃ samyagdṛṣṭyādīnām aṅgaṃ yadi syur iti vyavasthāpyate /
evam asyāṃ kalpanāyāṃ prathamakṣaṇotpanna āryamārgo nāṣṭāṃgaḥ syāt /
na hi tatra pūrvotpannā samyagdṛṣṭir aṅgam astīti
de dag nyid yang dag pa'i lta ba la sogs pa de dag nyid kyi yan lag tu rung ba ni ma yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni slob dpon bye brag tu smra ba'i gzhung lugs rigs pa dang 'gal bar ston pa yin te /
yang dag pa'i lta ba la sogs pa de dag nyid yang dag pa la sogs pa ste /
yang dag pa'i lta ba dang chos rnam par 'byed pa yang dag par byang chub kyi yan lag dang ting nge 'dzin rnams kyi yan lag nyid du rung ba ni ma yin te /
mi rung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
ci'i phyir zhe na /
rigs pa dang 'gal ba'i phyir te gal te yang dag pa'i lta ba la sogs pa snga ma rnams phyi ma rnams kyi yan lag tu 'gyur ro zhes bya bar rnam par 'jog na ni de lta na yang rtog pa 'di la skad cig ma dang po la skyes pa'i 'phags pa'i lam yan lag brgyad par mi 'gyur te /
de la yang dag pa'i lta ba'i yan lag sngar skyes pa med pas yan lag bdun par 'gyur ro /
saptāṅgaḥ syāt /
bodhyaṃgeṣv api paścimaḥ kṣaṇo na bodhyaṃgaṃ syāt
byang chub kyi yan lag dag la yang skad cig ma phyi ma byang chub kyi yan lag ma yin par 'gyur te /
na hy anyā pareṇa bodhir asti yasyās tad aṅgaṃ syāt /
atha matam anāgatāyā bodhes tad aṃgam iti /
anāgatabodhir na syāt
'og rol du gang zhig de'i yan lag tu 'gyur ba byang chub kyi yan lag gzhan ni yod pa ma yin no /
'on te ma 'ongs pa'i byang chub de'i yan lag yin no zhes bya bar 'dod na ni ma 'ongs pa byang chub kyi yan lag ma yin par 'gyur te /
evaṃ samādhir yojyaḥ /
(IV /
31ab) anyatrājñānād iti /
dātur grahītur vā vismaraṇād avyutpatteś ca /
saṃdigdhasya vipannāśayasya vānādarapūrvakaṃ śaraṇam avagacchataḥ saṃvaro notpadyata iti /
gṛhīti /
uddeśapadam /
avadātavasana iti /
nirdeśapadaṃ /
puruṣa iti /
uddeśapadaṃ /
puruṣendriyeṇa samanvāgata iti /
tannirdeśapadaṃ /
yadi na vinā saṃvareṇopāsako bhavati /
yat tarhi sūtra uktaṃ /
tad uktam iyatopāsako bhavatīti /
tat katham iti vākyaśeṣaḥ
de bzhin du ting nge 'dzin la yang sbyar bar bya'o /
mi shes pa ni ma gtogs so zhes bya ba ni 'bogs par byed pa'am mnod par byed pa brjed pa dang ma byang ba ste the tshom za ba dang log par zhugs pa'i bsam pa can ma gus pa sngon du 'gro bas skyabs su mi 'gro ba la ni sdom pa mi skye'o /
khyim pa zhes bya ba ni bstan pa'i tshig yin no /
gos dkar po bgos zhes bya ba ni bshad pa'i tshig yin no /
skyes pa zhes bya ba ni bstan pa yin no /
pho'i dbang po dang ldan pa zhes bya ba ni bshad pa'i tshig yin te /
gal te sdom pa med par dge bsnyen ma yin na 'o na mdo las bshad pa 'di tsam gyis dge bsnyen du 'gyur ro zhes gsungs pa gang yin pa de ji lta bu zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
āha /
nāsty atra sūtravirodha iti /
[ mahānāmasūtrasya
'di la 'gal ba med do zhes bya ba smos pa 'di ni ming chen gyi mdo'o /
(IV /
31cd) uktis tu bhikṣuvad iti /
upāsakaśikṣāpadoktiḥ bhikṣur iva
bstan pa dge slong bzhin zhes bya ba ni dge bsnyen gyi bslab pa'i gzhi bstan pa ni dge slong gi dang 'dra ste /
yathaiva hi bhikṣur labdhasaṃvaro 'pi jñapticaturthena karmaṇā śikṣāpadāni yathāsthūlaṃ grāhyate pratyāyyate itaś cāmutaś ca pārājikādibhyas tava saṃvaraḥ /
anyāni ca te sabrahmacāriṇaḥ kathayiṣyantīti
ji ltar dge slong gsol ba dang bzhi'i las kyis sdom pa thob zin kyang khyod kyis kyang phas pham pa la sogs pa 'di dang 'di lta bu bsdam mo zhes bslab pa'i gzhi rnams che long du 'dzin du 'jug cing shes par byed la tshangs par spyod pa gzhan dag kyang khyod la ston par 'gyur ro zhes brjod pa lta bu yin no /
śrāmaṇeraś ca /
kiṃ /
śikṣāpadāni grāhyate labdhasaṃvaro 'pi pūrvaṃ /
yadaiva hi tenābhyupagatam aham evaṃnāmā taṃ bhagavantaṃ tathāgatam arhantaṃ samyaksaṃbuddha śākyamuniṃ śākyādhirājaṃ pravrajitam anupravrajāmi
dge sbyong ci zhe na /
bslab pa'i gzhi dag 'dzin du 'jug pa lta bu ste /
sngar gang gi tshe des bdag ming 'di zhes bgyi ba bcom ldan 'das de bzhin gshegs pa dgra bcom pa yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas sh'akya seng ge /
sh'akya'i rgyal po chen po de rab tu byung ba'i rjes su rab tu 'byung ste /
khyim pa'i rtags ni rab tu spang ngo /
gṛhasthaliṃgaṃ parityajāmi /
pravrajyāliṃgaṃ samādadāmi /
śramaṇoddeśaṃ māṃ dhāraya /
evaṃ yāvat trir apīti /
tathopāsako 'pi buddhaśaraṇaṃ gacchāmi /
yāvat saṃghaśaraṇaṃ gacchāmi /
dvir api trir api /
ity anena labdhasaṃvaro 'pi punaḥ śikṣāpadāni grāhyate /
prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātāt prativiramāmīti vistareṇa /
(IV /
32abc) ekadeśakārī /
ya ekaṃ śikṣāpadaṃ rakṣati
rab tu byung ba'i rtags ni yang dag par len to /
bdag dge sbyong lags par gzung du gsol /
de skad du lan gsum gyi bar du yang brjod do zhes khas blangs pa nyid na sdom pa thob zin mod kyi /
bslab pa'i gzhi rnams 'dzin du 'jug go /
de bzhin du dge bsnyen yang sangs rgyas la skyabs su mchi'o zhes bya ba nas dge 'dun la skyabs su mchi'o zhes bya ba lan gnyis lan gsum du yang zhes bya ba'i bar 'dis sdom pa thob zin mod kyi /
yang srog gcod pa spangs te srog gcod pa las slar ldog go zhes bya ba la sogs pa rgyas par bslab pa'i gzhi rnams 'dzin du 'jug pa yin no /
sna gcig spyod pa ni gang zhig bslab pa'i gzhi gcig bsrung ba'o /
pradeśakārī /
yo dve rakṣati
phyogs gcig spyod pa ni gang zhig gnyis bsrung ba'o /
yadbhūyaskārī /
yas trīṇi catvāri vā rakṣati
phal cher spyod pa ni gang zhig gsum mam bzhi bsrung ba'o /
paripūrṇakārī /
yaḥ paṃcāpi rakṣati
yongs su rdzogs par spyod pa ni gang zhig lnga char bsrung ba'o /
sa tatkārīty ukta iti /
ekadeśakārī yāvat paripūrṇakārīty arthaḥ /
na hy evaṃ sūtrapāṭha iti /
na hy evaṃ mahānāmasūtrapāṭho yāvajjīvaprāṇāpetam ity uktaḥ
de ni spyod pa zhes gsungs par zad kyi zhes bya ba ni sna gcig spyod pa nas yongs su rdzogs par spyod pa'i bar zhes bya ba'i tha tshig go /
mdo'i tshig ni de lta ma yin no zhes bya ba ni ming chen gyi mdo las ni 'di skad du ji srid 'tsho'i bar du srog gcod spong ngo zhes mi 'byung ngo zhes bya ba yin no /
yathā mahānāmasūtrapāṭha iti /
kiyatā bhadanta upāsako bhavati
ji ltar ming chen gyi mdo las gsungs pa las byung ba bzhin te zhes bya ba ni btsun pa ji tsam gyis na dge bsnyen du 'gyur lags /
yataś ca mahānāman gṛhī vistareṇa yāvad upāsakaṃ māṃ dhārayeti /
iyatopāsako bhavatīti /
yatra tv eṣa pāṭha iti /
yatra sūtrāntare eṣa pāṭhaḥ
ming chen 'di ltar khyim pa zhes bya ba rgyas par bdag la dge bsnyen du gzung du gsol zhes tshig tu smra na 'di tsam gyis dge bsnyen du 'gyur ro zhes bya ba'i bar 'byung ba yin no /
yāvajjīvaṃ prāṇāpetaṃ śaraṇagatam abhiprasannam iti /
tatas te dṛṣṭasatyāḥ pudgalāḥ avetyaprasādānvayam avetyaprasādahetukaṃ prāṇair api (Abhidh-k-vy 377) jīvitahetor api saddharmopagamanaṃ darśayati /
abhavyā vayam enaṃ dharmaṃ parityaktum iti /
na tv eṣa lakṣaṇāpadeśaḥ saṃvarasya /
na tv anena sūtreṇa lakṣaṇam apadiśyata ity arthaḥ
gang las 'di skad du 'byung ba zhes bya ba ni mdo'i khyad par gang las 'di skad du nam 'tsho'i bar du srog dang sdom pa skyabs su song ba mngon par rab tu dang ba zhes 'byung ba der ni bden pa mthong ba'i gang zag de dag bdag cag gis ni chos 'di gtong du mi rung ngo zhes shes nas dad pa'i rgyus te shes nas dad pa'i rgyu las byung bas srog gi phyir yang srog la bab kyang dam pa'i chos la khas 'che bar ston pa yin no /
de sdom pa'i mtshan nyid ston pa ni ma yin no zhes bya ba ni mdo 'dis sdom pa'i mtshan nyid ston pa ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
prāṇāpetaṃ tu na kvacit paṭhyata iti /
nāpi mahānāmasūtre /
nāpi dṛṣṭasatyasūtre /
kaś caitad aparisphuṭārthaṃ paṭhed iti /
madhyapadalopavikalpān na jñāyate /
kiṃ prāṇebhyo 'petaṃ prāṇair vā 'petaṃ prāṇapetaṃ /
utāho prāṇātipātādibhyo 'petaṃ prāṇāpetam iti /
praśna eva na yujyata iti /
yo 'yaṃ praśnaḥ kiyatā bhadantopāsaka ekadeśakārī bhavati /
yāvat paripūrṇakārīti /
eṣa praśno na yujyate
srog gcod spong ba zhes bya ba ni gang nas kyang mi 'byung zhes bya ba ni ming chen gyi mdo las kyang mi 'byung la bden pa mthong ba'i mdo las kyang mi 'byung ngo /
su zhig yongs su mi gsal ba'i don 'di 'don par byed ces bya ba ni bar gyi tshig mi mngon par byas pa yin par rtog pa'i phyir ci srog spong ba srog dag gis bor ba zhig gam srog las spang ba zhig yin nam 'on te srog spong ba srog gcod pa la sogs pa spong ba zhig yin zhes bya ba mi shes par 'gyur ro /
zhu ba nyid kyang mi 'thad na zhes bya ba ni btsun pa ji tsam gyis na dge bsnyen sna gcig spyod par 'gyur ba lags zhes bya ba nas yongs su rdzogs par spyod pa lags zhes bya ba'i bar gyis zhu ba gang yin pa'i zhu ba de mi 'thad do /
kuto visarjanam iti /
iha mahānāmann upāsakaḥ prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātāt prativirato bhavati /
iyatā mahānāmann upāsakaḥ śikṣāyām ekadeśakārī bhavati /
viśtareṇa dvābhyāṃ śikṣāpadābhyāṃ prativirataḥ pradeśakārī bhavati
lan lta smos kyang ci dgos ming chen 'di na dge bsnyen srog gcod pa spangs nas srog gcod pa las slar log pa yin te /
ming chen 'di tsam gyis na dge bsnyen bslab pa las sna gcig spyod pa yin no zhes bya ba rgyas par bslab pa'i gzhi gnyis kyis spangs pa ni phyogs gcig spyod pa yin no /
tribhyaḥ prativirataḥ caturbhyo vā yadbhūyaskārī bhavati /
paṃcabhyaḥ prativirataḥ paripūrṇakārī bhavatīty etad visarjanaṃ suṣṭhu na yujyate
gsum mam bzhis spangs pa ni phal cher spyod pa yin no /
lngas spangs pa ni yongs su rdzogs par spyod pa yin no zhes bya ba'i lan 'di ltar shin tu yang mi rung ngo /
tanmātraśikṣāksamāṃ praty eṣa praśno yujyate iti /
ekasya śikṣāpadasya dvayos tataḥ pareṇa vā kṣamām iti /
vināpi saṃvareṇopāsakaḥ prajñapita iti /
mahānāmasūtre /
yataḥ khalu mahānāmaṃ gṛhī avadātavasana ity evamādinā
de tsam du bzod pa la ni zhu ba 'di rung ngo zhes bya ba ni bslab pa'i gzhi gcig gam gnyis sam de yan chad bzod pa la'o /
dge bsnyen ni sdom pa med par yang btags kyi zhes bya ba ni ming chen gyi mdo las ming chen 'di ltar khyim pa gos dkar po bgos pa zhes bya ba de lta bu la sogs pa'o /
(IV /
32d) arhato 'pi mṛduḥ prātimokṣasaṃvaraḥ syād iti /
yadi samutthāpakam asya cittaṃ mṛdu syāt
dgra bcom pa la yang so sor thar pa'i sdom pa chung ngu yod la zhes bya ba ni gal te 'di'i kun nas slong bar byed pa'i sems chung ngu zhig yin par gyur na'o /
pṛthagjanasyādhimātra iti /
yady asyādhimātraṃ cittam iti
so so'i skye bo la yang chen po yod par 'gyur ro zhes bya ba ni gal te 'di'i sems chen po yin na'o /
anyatrājñānād iti /
dātur grahītuś ca /
tadanādaratas tu śaraṇagamanair vinā na syād upāsaka iti /
(IV /
33) buddhakarakān iti /
buddhaprajñaptihetūn /
ata evāha /
yeṣāṃ prādhānyena sa ātmabhāvo buddha ity ucyate
mi shes pa ni ma gtogs so zhes bya ba ni 'bogs par byed pa dang nod par byed pa'o /
ma gus ba ni skyabs su 'gro ba med par dge bsnyen du mi 'gyur ro /
sangs rgyas su byed pa zhes bya ba ni sangs rgyas su gdags pa'i rgyu dag go /
de nyid kyi phyir gang dag gtso bor gyur pas sku de sangs rgyas zhes brjod ces bya ba smos te /
anye 'pi hi guṇā aprādhānyenāśritā bhavati /
yeṣāṃ vā lābheneti /
kṣayajñānādayaḥ saparivārā iti /
ādiśabdenānutpādajñānam aśaikṣī ca samyagdṛṣṭir gṛhyate
yon tan gzhan dag kyang gtso bo ma yin par brten pa ni yod de /
gang dag brnyes pas zhes bya ba dang zad pa shes pa la sogs pa 'khor dang bcas pa la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mi skye ba shes pa dang mi slob pa'i yang dag pa'i lta ba bsdu'o /
saparivāragrahaṇenānāsravāḥ paṃca skaṃdhā gṛhyante 'khor dang bcas pa zhes bya ba smos pas ni zag pa med pa'i phung po lnga bsdu ba'o /
rūpakāyasya pūrvaṃ paścāc cāviśeṣād iti /
kiṃ /
na rūpakāyaṃ śaraṇaṃ gacchatīti saṃbandhaḥ
gzugs kyi sku ni snga ma dang phyi mar yang bye brag med pa'i phyir zhes bya ba ci zhe na gzugs kyi sku la skyabs su mi 'gro'o zhes bya bar sbyar te /
yādṛśo bodhisattvāvasthāyāṃ rūpakāyas tādṛśaḥ paścād apīti gzugs kyi sku ni byang chub sems dpa'i gnas skabs na ci 'dra ba phyis kyang de dang 'dra bas so /
lakṣaṇataḥ sarvabuddhān iti /
na kaṇṭhoktita ity abhiprāyaḥ
mtshan nyid kyi sgo nas ni sangs rgyas thams cad la ste zhes bya ba ni zhal nas gsungs pa'i sgo nas ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
mārgasyāvilakṣaṇatvād iti /
laukikasya mārgasya puṇyajñānasaṃbhāralakṣaṇasya lokottarasya ca kṣayajñānādilakṣaṇasyāvilakṣaṇatvāt tulyatvāt
lam mtshan nyid mi 'dra ba med pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'jig rten pa'i lam bsod nams dang ye shes kyi tshogs kyi mtshan nyid dang 'jig rten las 'das pa zad pa mkhyen pa la sogs pa'i mtshan nyid mi 'dra ba med cing 'dra ba'i phyir sangs rgyas thams cad mtshan nyid 'dra'o zhes bya ba'o /
nāyurjātyādilakṣaṇānām /
atas tulyalakṣaṇāḥ sarve buddhā iti /
saṃghībhavanty abhedyatvād iti /
sadevakenāpi lokena mārgaṃ praty abhedyatvāt saṃghībhavaṃti
sku tshe dang rigs la sogs pa mtshan nyid mi 'dra ba med pa'i phyir ni ma yin no /
mi phyed pa'i phyir dge 'dun du 'gyur ba zhes bya ba ni lha dang bcas pa'i 'jig rten gyis kyang lam las mi phyed pa'i phyir dge 'dun du 'gyur ba ste /
samagrarūpā bhavantīti /
lakṣaṇata iti /
pūrvavad (Abhidh-k-vy 378) vyākhyātavyaṃ
tshogs pa'i ngo bor 'gyur ba zhes bya ba'i tha tshig go /
mtshan nyid kyi sgo nas ni zhes bya ba ni snga ma bzhin du rnam par bshad par bya'o /
yo 'sau bhaviṣyatīti vistaraḥ /
tatra bhagavāṃs trapusabhallikau vaṇijāv āmaṃtrayate sma
gang yang ma 'ongs pa'i dus na dge 'dun zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de na bcom ldan 'das kyis tshong pa tra su sa dang ba li ka la bka' stsal pa /
etaṃ yuvāṃ buddhaṃ śaraṇaṃ gacchataṃ /
dharmaṃ ca /
yo 'sau bhaviṣyaty anāgate 'dhvani saṃgho nāma tam api śaraṇaṃ gacchatam iti
khyed gnyis tshur gshegs sangs rgyas dang chos la skyabs su song shig /
gang yang ma 'ongs pa'i dus na dge 'dun zhes bya ba 'byung bar 'gyur ba de la yang skyabs su song shig ces gsungs pa yin te /
yadā saṃgho nāsti tadaivam uktam anāgatam eva saṃgham adhikṛtya gang gi tshe dge 'dun med pa de'i tshe ma 'ongs pa'i dge 'dun kho na'i dbang du mdzad nas de skad du bka' stsal na /
tat kathaṃ sarvasaṃghān asau śaraṇaṃ gacchatīty anena virudhyate de ji ltar dge 'dun thams cad la skyabs su 'gro zhes bya ba 'di dang 'gal bar mi 'gyur te /
tatpratyakṣabhāvina iti /
yat saṃgharatnaṃ tayos bhallikayor dharmacakrapravartanānantaraṃ pratyakṣībhaviṣyatti
de dag gi mngon sum du gyur pa zhes bya ba ni dge 'dun gang zhig chos kyi 'khor lo bskor ba'i 'og tu tra pu sa dang ba li ka de gnyis kyi mngon sum du 'gyur ba de brjod pa'i phyir te /
tasyodbhāvanārthaguṇataḥ prakāśanārthaṃ sa evādhikṛto bhaviṣyatīty arthaḥ /
śāṃtyekalakṣaṇatvād iti /
svaparasāṃtānikānāṃ kleśānāṃ duḥkhasya ca yā śāntiḥ /
tal lakṣaṇam asyeti śāntyekalakṣaṇaṃ nirvāṇaṃ /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
asau sarvaṃ nirvāṇaṃ gacchati
de lta na des yon tan gyi sgo nas khas blangs par 'gyur ro zhes rab tu bstan pa'i phyir ro /
sdug bsngal zhi bar mtshan nyid gcig pa'i phyir; /
zhes bya ba ni 'di la bdag dang gzhan gyi rgyud kyi nyon mongs pa rnams dang sdug bsngal zhi ba gang yin pa de yod pas na de zhi bar mtshan nyid gcig pa ste /
mya ngan las 'das pa yin no /
de'i ngo bo nyid de de'i phyir 'di mya ngan las 'das pa thams cad la skyabs su 'gro'o /
āśrayavipādanād iti /
teṣām aśaikṣāṇāṃ ya āśrayo rūpaskandhaḥ /
tasya vipādanād vikopanāt tadāśrayiṇo 'pi te buddhakarakā dharmā vipāditā bhavaṃti
rten la gnod pa byas pa zhes bya ba ni mi slob pa de dag gi rten gzugs kyi phung po gang yin pa de la gnod pa byas shing nyams par byas pas de dag gi rten can sangs rgyas byed pa'i chos de dag la yang gnod pa byas pa yin no /
śāstraṃ tu naivam iti vistaraḥ /
abhidharmaśāstraṃ naivaṃ vācakaṃ
bstan bcos las ni de skad du mi 'byung ngo zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni chos mngon pa'i bstan bcos las de skad du mi 'byung ba ste /
naivaṃ darśakaṃ /
aśaikṣā dharmā eva buddha iti /
kiṃ tarhi /
buddhakarakā iti /
ke te buddhakarakāḥ ye buddhatvasya buddhaprajñapteś ca hetavo laukikalokottarā dharmāḥ /
te buddha iti /
ata āśrayasya laukikapaṃcaskandhalakṣaṇasya buddhatvāpratiṣedhād acodyam evaitat /
yad uktaṃ yady aśaikṣā dharmā eva buddhaḥ kathaṃ tathāgatasyāntike duṣṭacittarudhirotpādanād ānantaryaṃ bhavatīti /
anyathā hīti vistaraḥ /
yady aśaikṣā dharmā buddhaḥ /
śaikṣāśaikṣā eva dharmāḥ saṃghaḥ /
laukikacittastho na buddhaḥ syān na saṃghaḥ /
kasmāt /
na hi laukikaṃ aśaikṣā dharmāḥ śaikṣāśaikṣāś ceti
'di skad du mi slob pa'i chos dag kho na sangs rgyas yin no zhes ni mi ston te /
'o na ji skad du 'byung zhe na /
sangs rgyas su byed pa'i chos zhes 'byung ste /
don ci zhe na sangs rgyas su byed pa gang dag yin pa ste /
sangs rgyas nyid dang sangs rgyas su gdags pa'i rgyu 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa'i chos gang dag yin pa de dag ni sangs rgyas yin no zhes bya ba yin no /
de'i phyir de dag gi rten 'jig rten pa'i phung po lnga'i mtshan nyid sangs rgyas nyid du ma bkag pas gal te mi slob pa'i chos dag kho na sangs rgyas yin na /
ji ltar de bzhin gshegs pa la ngan sems kyis khrag phyung bas mtshams med par 'gyur zhes gang smras pa de ni klan ka mi rung ba nyid do /
de lta ma yin na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te sangs rgyas kyang mi slob pa'i chos dag kho na yin la dge 'dun yang slob pa dang mi slob pa'i chos dag kho na yin na 'jig rten pa'i sems la gnas pa sangs rgyas kyang ma yin par 'gyur /
dgra bcom pa yang ma yin par 'gyur /
de ci'i phyir zhe na /
'jig rten pa'i sems la ni mi slob pa'i chos dag dang slob pa dang mi slob pa'i chos dag med do gal te yang sangs rgyas su byed pa'i chos mi slob pa kho na sangs rgyas yin gyi rten ni ma yin na sdom pa zhes bya ba dge slong du byed pa'i tshul khrims kho na yang dge slong du 'gyur gyi rten ni ma yin par 'gyur ro /
yadi vā śaikṣā dharmā eva buddhakarakā budddhaḥ syāt nāśrayo 'pi /
śīlam eva sa bhikṣusaṃvarākhyaṃ bhikṣukarakaṃ bhikṣuḥ syāt /
nāśrayaḥ /
āha /
yady āśrayasyāpi buddhatvaṃ kasmād evam āha śāstre /
yo buddhaṃ śaraṇaṃ gacchati /
aśaikṣān asau buddhakarakān dharmān śaraṇaṃ gacchatīty aśaikṣadharmān evāvadhārayati /
evaṃ vaibhāṣikeṇokte ācāryo dṛṣṭāntena samādhim āha /
yathā tu yo bhikṣuṃ pūjayatīti vistaraḥ /
yathā tu yo bhikṣuṃ pūjayati śīlamukhena /
bhikṣukarakam asau śīlaṃ pūjayati /
na ca punaḥ śīlam eva bhikṣuḥ /
evaṃ yo buddhaṃ śaraṇaṃ gacchaty aśaikṣamukhena /
aśaikṣān asau buddhakarakān dharmāṃ śaraṇaṃ gacchati /
na punaḥ svasaṃtānikā aśaikṣā eva dharmā buddhaḥ /
tasmād adoṣa eṣaḥ /
yo buddhaṃ śaraṇaṃ gacchati /
aśaikṣān asau buddhakarakān dharmāṃś charaṇaṃ gacchatīti /
(Abhidh-k-vy 379) /
so 'ṣṭādaśāveṇikān iti /
teṣām asādhāraṇatvād ity abhiprāyaḥ /
vāgvijñaptisvabhāvānīti /
grahaṇakālam adhikṛtya /
caityavṛkṣāṃs ceti /
caityakalpitā vṛkṣāś caityavṛkṣāḥ /
tān iti /
ata eveti /
yasmād /
etac charaṇam āgamya sarvaduḥkhāt pramucyate /
ataḥ sarvasaṃvarasamādāneṣu upāsakādisaṃvarasamādāneṣu dvārabhūtānīty arthaḥ /
(IV /
34ab) āpāyikatvāc ca /
yasmāc ca kāmamithyācāra ekāṃtenāpāyikaḥ apāyasaṃvartanīyaḥ /
na tathābrahmacaryaṃ /
akriyāniyamo hy akaraṇasaṃvara iti /
akriyāyām akaraṇe niyama ekāṃtatā akriyāniyamaḥ /
so 'karaṇasaṃvaraḥ /
akaraṇalakṣaṇaḥ saṃvaraḥ /
na samādānikasaṃvara ity arthaḥ /
sa ca sautrāṃtikanayenāvasthāviśeṣa eva /
vaibhāṣikanayena tu śīlāṃgam avijñaptir iti /
(IV /
34cd) ya upāsakāḥ saṃta iti vistaraḥ
smras pa gal te rten sangs rgyas nyid yin na ci'i phyir bstan bcos las 'di skad du /
gang zhig sangs rgyas la skyabs su 'gro ba de ni mi slob ba sangs rgyas su byed pa'i chos dag la skyabs su 'gro'o zhes mi slob pa'i chos de dag kho na la nges par bzung /
bye brag tu smra bas de skad ces smras pa dang slob dpon gyis dpes lan ji ltar gang zhig dge slong mchod par byed pa zhes bya ba rgyas par smos te /
ji ltar gang zhig dge slong mchod par byed pa de ni tshul khrims kyi sgo nas dge slong du byed pa'i tshul khrims mchod par byed pa yin no zhes bya ba dge slong gi tshul khrims kho na yin par yang ma zad pa de bzhin du gang zhig sangs rgyas la skyabs su 'gro ba de yang mi slob pa'i sgo nas mi slob ba sangs rgyas su byed pa'i chos dag la skyabs su 'gro ba yin gyi sangs rgyas ni rang gi rgyud kyi mi slob pa'i chos dag kho na yin par ni ma zad do /
de lta bas na gang zhig sangs rgyas la skyabs su 'gro ba de ni mi slob pa sangs rgyas su byed pa'i chos dag la skyabs su 'gro ba yin no zhes bya ba de nyes pa med do /
de ni sangs rgyas kyi chos ma 'dres pa bco brgyad la zhes bya ba ni de dag gi thun mong ma yin pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
ngag gi rnam par rig byed kyi ngo bo nyid dag yin no zhes bya ba ni nod pa'i dus kyi dbang du byas pa yin no /
mchod gnas kyi ljon shing zhes bya ba ni /
mchod gnas su byas pa'i shing ni mchod gnas kyi ljon shing ste /
de dag la'o /
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni gang gi phyir /
skyabs de la ni brten nas kyang /
sdug bsngal kun las grol bar 'gyur ba de'i phyir sdom pa yang dag par blang ba thams cad la ste /
dge bsnyen la sogs pa'i sdom pa yang dag par blang ba dag la sgor gyur pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ngan song ba'i rgyu yin pa'i phyir zhes bya ba ni 'di ltar 'dod pas log par gyem pa ni gcig tu ngan song ba'i rgyu yin te /
ngan song du 'gyur ba yin gyi mi tshangs par spyod pa ni de lta ma yin no /
mi byed par nges pa ni mi byed pa'i sdom pa'o zhes bya ba ni mi byed pa ma yin pa'o /
nges pa ni gcig tu nges pa'o /
mi byed par nges pa ni mi byed par nges pa ste /
de ni mi byed par sdom pa'o /
mi byed pa'i mtshan nyid kyi sdom pa ni mi byed pa'i sdom pa ste /
yang dag par blangs pa las byung ba'i sdom pa ma yin pa zhes bya ba'i tha tshig go /
de yang mdo sde pa'i lugs kyis ni gnas skabs kyi khyad par kho na yin no /
bye brag tu smra ba'i lugs kyis ni tshul khrims kyi yan lag rnam par rig byed ma yin no zhe'o /
gang dag dge bsnyen yin bzhin du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang dag bslab pa'i gnas lnga mnos pa yin bzhin du /
ye gṛhītapaṃcaśikṣāpadāḥ saṃto bhāryāḥ pariṇayanti vivāhayaṃti /
kiṃ tair upāsakais tābhyo 'pi strībhyaḥ saṃvaraḥ pratilabdhaḥ
chung ma len par byed cing bag ma len par byed na /
ci dge bsnyen de dag gis bud med de dag las kyang sdom pa thob pa 'am zhes bya ba ni sngon thob pa 'am zhes bya ba'i tha tshig go /
pratilabdhapūrvaka ity arthaḥ /
atha na pratilabdha ity adhikṛtaṃ
'on te ma yin zhes bya ba ni thob pa zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
bye brag tu smra bas thob po zhes bya ba smos te /
vaibhāṣika āha /
pratilabdha iti /
mā bhūt prādeśika iti sarvāgamyāt prativirateḥ /
kāmamithyācārāt prativiramāmīti agamyācārāt prativiramāmi /
na tv asmāt saṃtānāgamyācarāt prativiramāmīty abhiprāyaḥ
nyi tshe ba'i sdom pa thob par 'gyur du 'ongs pas zhes bya ba ni bgrod par bya ba ma yin pa thams cad spangs pa'i phyir ro /
'dod pas log par gyem pa spong ngo zhes bya ba ni bgrod par bya ba ma yin pa nyid spyod pa spong ngo zhes bya ba yin gyi 'di la rgyud la bgrod par bya ba nyid spyod pa spong ngo zhes bya ba ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ata evāha /
na tv atra saṃtāna iti vistaraḥ /
(IV /
35cd) pratikṣepaṇasāvadyam iti
de nyid kyi phyir rgyud 'di la zhes bya ba rgyas par smos so /
bcas pa'i kha na ma tho ba zhes bya ba ni bkag pa'i kha na ma tho ba'o /
pratiṣedhasāvadyaṃ /
bhagavatpratiṣiddhaṃ karmācarataḥ pāpaṃ bhavati
bcom ldan 'das kyis bkag pa'i las spyod pa ni sdig par 'gyur te /
bcom ldan 'das kyis bstan pa la ma gus pa'i phyir ro /
bhagavacchāsanānādarāt /
na tat kliṣṭaṃ yad amadanīyamātrāṃ viditvā pibatīty ābhidhārmikeṇokte
chos mngon pa bas gang myos par mi 'gyur ba'i drod rig nas 'thung ba de ni nyon mongs pa can ma yin no zhes bshad pa dang 'dul ba 'dzin pa rnams myos par 'gyur ba 'thung ba ni /
prakṛtisāvadyaṃ madyam iti vinayadharāḥ sādhayaṃti rang bzhin gyis kha na ma tho ba yin zhes bya ba sgrub par byed do /
prakṛtisavadyam upāle sthāpayitveti /
prakṛtisāvadyena karmaṇā na cikitsyaḥ /
prajñaptisavadyena tu cikitsanīya ity abhiprāyaḥ
nye ba 'khor rang bzhin gyis kha na ma tho ba ma gtogs pa zhes bya ba ni rang bzhin gyis kha na ma tho ba'i las kyis gso bar mi bya'i bcas pa'i kha na ma tho bas ni gso bar bya'o snyam du dgongs pa yin no /
sh'akya nad pa rnams la yang myos par 'gyur ba 'thung bar ma gnang ste /
śākyeṣu glāneṣu madyapānaṃ nābhyanujñātam /
ato gamyate prakṛtisāvadyaṃ tad iti /
yadi hi hat prajñaptisāvadyaṃ syāt glānaśākyopasthānāya tad anujñāyate /
na cānujñāyate /
tena tat prakṛtisāvadyam iti
de'i phyir de ni rang bzhin byis kha na ma tho ba yin par mngon no /
gal te de bcas pa'i kha na ma tho ba zhig yin par gyur na /
de sh'akya nad pa'i gsos su yang gnang bar 'gyur ba zhig na gnang ba yang ma yin te /
de'i phyir de ni rang bzhin gyis kha na ma tho ba yin no /
de las 'di skad du nga ston pa yin par smra ba ste /
idaṃ coktaṃ māṃ śāstāram uddiśadbhiḥ śākyamunir naḥ śāstety upadiśadbhiḥ kuśāgreṇāpi madyaṃ na pātavyam iti /
prakṛtisāvadyaṃ tad iti bhagavatā tat pratiṣiddhaṃ
sh'akya thub pa ni bdag gi ston pa yin no zhes smra ba rnams kyis myos par 'gyur ba rtsva'i rtse mos kyang btung bar mi bya'o zhes kyang gsungs te de bas na de ni rang bzhin gyis kha na ma tho ba yin pas bcom ldan 'das kyis bkag gi myos par 'gyur ro snyam du dgongs nas ni ma yin te /
na tu madanīyam ity avetya /
kuśāgramātrasya madyasyāmadanīyatvāt /
āryaiś ceti vistaraḥ /
prakṛtisāvadyaṃ (Abhidh-k-vy 380) madyaṃ
rtsva mchog tsam gyis blangs pa'i chang gis ni myos par mi 'gyur ba'i phyir ro /
'phags pa rnams zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni chang 'thung ba ni rang bzhin gyis kha na ma tho ba yin te /
janmāṃtaragatair apy āryair anadhyācārāt /
prāṇivadhādivad iti sādhanaṃ /
kāyaduścaritavacanāc cety aparaṃ sādhanaṃ /
prakṛtisāvadyaṃ madyaṃ /
kāyaduścaritavacanāt /
prāṇivadhādivat /
caturvidhaṃ hi nandikasūtrādiṣu kāyaduścaritam uktam
'phags pa rnams tshe 'phos kyang mi spyod pa'i phyir srog gcod pa la sogs pa bzhin no zhes bya ba ni sgrub pa yin no /
lus kyi nyes par spyod pa zhes kyang 'byung ba'i phyir zhes pa ni sgrub pa gzhan yin te /
chang 'thung ba ni rang bzhin gyis kha na ma tho ba yin te /
lus kyi nyes par spyod pa yin par 'byung ba'i phyir srog gcod pa la sogs pa bzhin no /
dga' byed la sogs pa'i mdo las /
prāṇātipātaḥ adattādānaṃ kāmamithyācāraḥ surāmaireyamadyapramādasthānam iti lus kyi nyes par spyod pa srog gcod pa dang ma byin par len pa dang 'dod pas log par gyem pa dang 'bru'i chang dang sbyar ba'i chang myos par gyur pa /
utsargavihitasyāpīti vistaraḥ /
anena bhagavadvacanasya pūrvāparavirodhaṃ pariharaṃti
bag med pa'i gnas 'thung ba rnam pa bzhi bshad do /
spyir bstan mod kyi zhes bya ba rgyas par 'byung bas 'dis ni bcom ldan 'das kyi bka' la snga phyi 'gal pa spong bar byed do /
kathaṃ /
bhadaṃteti vistareṇa madyapānasya sāmānyavacanam utsargaḥ
ji lta zhe na /
btsun pa ji ltar zhes bya ba rgyas par chang 'thung ba spyir smos pa ni spyir bstan pa yin no /
śākyeṣu glāneṣu madyapānaṃ nābhyanujñātam ity apavāda iti sh'akya nad pa rnams la chang 'thung du ma gnang ba zhes bya ba ni dmigs kyis bstan pa yin pas /
madyapānaṃ glānāvasthāyām api nānujñātam iti gamyate na ba'i gnas skabs na yang chang 'thung du ma gnang ngo zhes bya bar mngon no /
apavādaḥ punaḥ prasaṃgaparihārārthaṃ /
sakṛtpītaṃ hi madyaṃ vyasanībhavet /
uktaṃ hi bhagavatā /
trīṇi sthānāni pratiṣedhamāṇasya nāsti tṛptir vā /
alaṃtā vā /
paryāptir vā /
madyam abrahmacaryaṃ styānamiddhaṃ ceti
dmigs kyis bstan pa yang thal bar 'gyur ba yongs su spang ba'i phyir te /
chang ni lan cig 'thungs pas kyang chags par 'gyur ro /
bcom ldan 'das kyis kyang gnas gsum po chang dang mi tshangs par spyod pa dang rmugs pa dang gnyid bstan pa ni ngoms pa 'am chog pa 'am tshim pa med do zhes gsungs so /
prasaṃgaparihāraḥ kasmād ity āha /
madanīyamātrāniyamāt /
saiva hi mātrā dravyakālaprakṛtiśarīrāvasthā apekṣya madanīyā cāmadanīyā ca bhavati
ci'i phyir thal par 'gyur ba 'di spang zhe na myos par 'gyur ba'i drod ma nges pas zhes bya ba smos te /
de tsam kho na rdzas dang dus dang rang bzhin dang lus kyi gnas skabs la ltos nas myos par 'gyur ba yang yin la myos par mi 'gyur ba yang yin no /
ata eva ca kuśāgrapānapratiṣedha ity atiśayavacanaṃ de nyid kyi phyir rtsva'i rtse mos 'thung ba yang bkag pa yin no zhes bya ba 'dor ba'i tshig yin no /
tad evaṃ na prakṛtisāvadyam iti manasikṛtvā bhagavatā tatpariharaṇīyam uktaṃ /
kiṃ tarhi /
prasaṃgadoṣād iti darśitaṃ /
āryair anadhyācaraṇaṃ hrīmattvād iti /
paṃca śaikṣāṇi balāni sūtre paṭhyaṃte /
katamāni paṃca /
śraddhābalaṃ vīryabalaṃ hrībalam apatrāpyabalaṃ prajñābalaṃ ceti
de ltar na bcom ldan 'das kyis thugs la rang bzhin gyis sdig yin no snyam du dgongs nas de yongs su spang bar bya bar gsungs pa ni ma yin no; /
'o na ci zhe na thal ba'i nyes par 'gyur ba'i phyir zhes bstan pa yin no /
'phags pa rnams mi spyod pa ni ngo tsha dang ldan pa'i phyir zhes bya ba ni mdo las slob pa'i stobs lnga 'byung ste /
lnga gang zhe na /
dad pa'i stobs dang brtson 'grus kyi stobs dang ngo tsha shes pa'i stobs dang khrel yod pa'i stobs dang shes rab kyi stobs zhes bya ba yin no /
ato hrīmattvān na pibaṃti /
na tu prakṛtisāvadyatvāt /
yadi hrīmattvāt tad anadhyācaraṇam ajñātam udakādivat kasmān na pibaṃtīty ata āha /
tena ca smṛtināśād iti
de bas na ngo tsha dang ldan pa'i phyir mi 'thung bar zad kyi rang bzhin gyis kha na mtho ba yin pa'i phyir ni ma yin no /
gal te ngo tsha dang ldan pa'i phyir de mi spyod na ci'i phyir chu la sogs pa bzhin du ma shes te de yang mi 'thung zhe na de'i phyir des kyang dran pa nyams par byed pa'i phyir zhes bya ba smos te /
madyaṃ hi pibataḥ kāryākāryasmṛtir naśyatīti chang 'thungs na bya ba dang bya ba ma yin pa'i dran pa nyams par 'gyur ro /
yady evam alpakaṃ tu pibaṃtu /
yāvatyā mātrayā smṛtir naśyatīty ata āha /
alpakasyāpy apānam /
aniyamāt /
viṣavad iti /
yathā kālaprakṛtiśaktiyogād alpam api viṣaṃ kadācin mārayati /
evaṃ madyam api madayatīti
gal te de lta na ji tsam gyis dran pa nyams par mi 'gyur ba cung zad cig 'thungs la rag mod ce na /
de'i phyir cung zad kyang mi gsol te zhes bya ba smos te /
dug bzhin du ma nges pa'i phyir ro zhes bya ba ni dper na dug chung ngu yang dus dang rang bzhin dang mthu dang ldan pas res 'ga' 'chi bar byed pa de bzhin du chang yang myos bar byed do /
duścaritavacanaṃ pramādasthānatvād iti /
madenākuśalaparihārāt /
kuśalakaraṇāc ca /
atra pramādasthānagrahaṇaṃ nānyeṣv iti
nyes par spyod bzhes 'gyur ba ni bag med pa'i gnas yin pa'i phyir zhes bya ba ni myos pas mi dge ba mi spong ba'i phyir dang dge ba mi byed pa'i phyir ro /
atraiva śikṣāpade pramādasthānagrahaṇaṃ surāmaireyamadyapramādasthānaṃ prahāya surāmaireyamadyapramādasthānāt prativiramāmīti vacanāt 'di la bag med pa'i gnas zhes smos kyi gzhan dag la ni ma yin te zhes bya ba ni 'bru'i chang dang sbyar ba'i chang bag med pa'i gnas spangs te /
'bru'i chang dang sbyar ba'i chang bag med pa'i gnas las slar ldog go zhes 'byung bas bslab pa'i gzhi 'di kho na la bag med pa'i gnas zhes smos kyi /
nānyeṣu śikṣāpadeṣu prāṇātipātaviratyādiṣu pramādasthānagrahaṇaṃ bslab pa'i gzhi gzhan srog gcod pa spong ba la sogs pa la ni bag med pa'i gnas ma smos te /
prāṇātipātapramādasthānaṃ prahāya prāṇātipātapramādasthānāt prativiramāmīti pramādasthānaṃ na paṭhyate srog gcod pa bag med pa'i gnas spangs nas srog gcod pa bag med pa'i gnas las slar ldog go zhes bya bar bag med pa'i gnas mi 'byung ngo /
kiṃ tarhi /
prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātāt prativiramāmīti /
evam adattādānādi yojyaṃ
'o na ci lta zhe na /
srog gcod pa spangs nas srog gcod pa las slar ldog go zhes 'byung ste /
de bzhin du ma byin bar len pa la sogs pa la yang sbyar bar bya'o /
kasmād ity āha /
teṣāṃ prakṛtisāvadyatvāt /
teṣāṃ prāṇātipātaviratyādīnāṃ śikṣāpadānāṃ prakṛtisāvadyatvāt /
tad uktaṃ bhavati
ci'i phyir zhe na /
de dag ni rang bzhin gyis kha na ma tho ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
srog gcod pa spong ba la sogs pa'i bslab pa'i gzhi de dag ni rang bzhin gyis kha na ma tho ba yin pa'i phyir ro /
pramādasthānam etad iti madyapānāt prativirantavyaṃ /
na tu prakṛtisāvadyam etad iti
'di skad du 'di ni bag med pa'i gnas yin pas chang 'thung ba las ldog par bya'i 'di rang bzhin gyis kha na ma tho ba yin pa'i phyir ni ma yin no zhes bshad pa yin no /
atyāseviteneti vistaraḥ /
(Abhidh-k-vy 381) surāmaireyamadyapramādasthānenāsevitena bhāvitena bahulīkṛtena kāyasya bhedān narakeṣūpapadyata iti nandikasūtre vacanāt /
atyāsevitena madyapānena durgatigamanābhidhānaṃ tatprasaṃgena madyapānaprasaṃgena abhīkṣṇam ajasram akuśalasaṃtatipravṛtteḥ /
akuśalānāṃ yā saṃtatiḥ /
tasyāḥ pravṛtteḥ /
āpāyikasyāpāyaprayojanasyāpūrvasya karmaṇa ākṣepād āvedhaḥ
ha cang kun du bsten pas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dga' byed kyi mdo las 'bru'i chang dang sbyar ba'i chang bag med pa'i gnas kun du bsten cing goms par byas lan mang du byas pas lus zhig nas dmyal ba dag tu skye'o zhes 'byung ba'i phyir chang 'thung ba ha cang kun du bsten pas ngan 'gror 'gro bar gsungs pa ni de'i zhar la ste /
chang 'thung ba'i zhar la mi dge ba'i rgyun yang dang yang du rtag tu 'jug pa ste /
mi dge ba rnams kyi rgyun de 'jug pas ngan song ba'i las ngan song ba'i 'bras bu can gyi las sngon med pa ni 'phen cing kun du 'phen pa 'am 'jug pa thob pa ste /
yataḥ /
vṛttilābhād vā phaladānāya vā pūrvopacitasya karmaṇo maraṇāvasthāyāṃ vṛttilābhaḥ /
yataḥ /
tasmād ākṣepāt vṛttilābhād vā durgatigamanābhidhānam
'chi ba'i gnas skabs ni sngon bstsags pa'i las 'bras bu 'byin par bya ba la 'jug pa thob pa'o /
'phen pa 'am 'jug pa thob pa de'i phyir ngan song du 'gro bar gsungs bar zad do zhes bya bar sbyar ro /
iti saṃbandhanīyaṃ /
annāsava iti /
taṇḍulakṛtaḥ /
dravāsava iti /
ikṣurasādikṛtaḥ /
te veti vistaraḥ /
surāmaireye kadācid aprāptamadyabhāve /
yadā nave bhavataḥ /
kadācit pracyutamadyabhāve /
yadā atipurāṇe bhavataḥ /
ity ato madyagrahaṇaṃ /
yadi madanīyaṃ /
tato doṣa ity abhiprāyaḥ
zas las byung ba'i btung ba'o zhes bya ba ni 'bras thug po che las byas pa'o /
rdzas las sbyar ba'i btung ba'o zhes bya ba ni bu ram shing gi khu ba la sogs pa las byas pa'o /
de dag kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'bru'i chang dang sbyar ba'i chang de dag kyang res 'ga' myos par 'gyur ba'i dngos por ma red pa ste gang gi tshe gzhon nur 'dug pa na'o /
res 'ga' ni myos par 'gyur ba'i dngos po las thal bar 'gyur te gang gi tshe ha cang rnyings par gyur pa na'o /
de'i phyir myos par 'gyur ba zhes smos te /
gal te myos par gyur na de'i phyir nyes pa yin no snyam du dgongs pa yin no /
pūgaphalakodravādayo 'pīti /
ādiśabdena niṣpāvādayo gṛhyaṃte /
madyapāne nāmadyatve 'py adoṣaḥ
gla gor zho sha dang khre rgod la sogs pa yang zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni 'bru ni spa la sogs pa yang bsdu ste /
surāmaireye na bhavata iti /
surāmaireyasvabhāvasya madyasya pāne doṣa ity arthaḥ /
sarvapramādāspadatvād iti /
sarvapramādānāṃ sarvasmṛtipramoṣāṇāṃ prāṇātipātādyakuśalānāṃ hetubhūtānāṃ sthānam āspadaṃ pratiṣṭheti pramādasthānaṃ madyapānam /
(IV /
36) yata eko labhyate iti /
yato maulādibhyaḥ sattvāsattvākhyebhyaś ca /
prātimokṣasaṃvaro labhyate /
tataḥ śeṣau dhyānānāsravasaṃvarau
'bru'i chang dang sbyar ba'i chang ma yin pas myos pa nyid du gyur du zin kyang nyes pa med kyi 'bru'i chang dang sbyar ba'i chang gi ngo bo nyid kyi chang 'thung na de'i phyir nyes pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
bag med pa thams cad kyi gnas su gyur pas zhes bya ba chang 'thung ba ni bag med pa thams cad de /
srog gcod pa la sogs pa mi dge ba rnams kyi rgyur gyur pa dran pa nyams pa thams cad kyi gnas dang gzhi dang rten yin pas bag med pa'i gnas yin no /
gang las gcig thob pa zhes bya ba ni dngos gzhi la sogs pa dang sems can dang sems can ma yin par ston pa la gang las so sor thar pa'i sdom pa 'thob pa de las lhag ma bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dag thob bam zhes bya ba yin no /
maulaprayogapṛṣṭhebhya iti /
maulaprayogapṛṣṭhebhyo 'kuśalebhyaḥ karmabhyaḥ /
maulaprayogapṛṣṭhasvabhāvās trayāṇāṃ yathākramaṃ pratipakṣabhūtāḥ prātimokṣasaṃvarākhyā vijñaptyavijñaptayo labhyaṃte
sbyor ba dang dngos dang mjug las so zhes bya ba ni mi dge ba'i las kyi sbyor ba dang dngos dang mjug dag las go rims bzhin du gnyen por gyur pa so sor thar pa'i sdom pa zhes bya ba rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa sbyor ba dang dngos dang mjug gi ngo bo nyid gsum thob par 'gyur ro /
sattvāsattvākhyebhyo vastubhyaḥ prāṇivanaspatyādyadhiṣṭhānalakṣaṇebhyaḥ /
prakṛtipratikṣepaṇasāvadyebhyaś ca karmabhyaḥ prāṇātipātavanaspatibhaṃgādilakṣaṇebhyaḥ
sems can dang sems can ma yin par ston pa'i gzhi srog chags dang nags tshal gyi mtshan nyid dang rang bzhin dang bcas pa'i kha na ma tho ba srog gcod pa dang nags tshal 'joms pa la sogs pa'i mtshan nyid kyi las dag las so /
tad etad ubhayam apy ubhayādhiṣṭhānaṃ bhavati de ltar na 'di gnyis ni gnyi ga'i rten can yin te /
prakṛtisāvadyam api sattvādhiṣṭhānam asattvādhiṣṭhānaṃ ca rang bzhin gyis kha na ma tho ba yang sems can gyi rten can dang sems can ma yin pa'i rten can yin la /
prajñaptisāvadyam api sattvādhiṣṭhānam asattvādhiṣṭhānaṃ ca /
na punar evaṃ grahītavyaṃ
bcas pa'i kha na ma tho ba yang sems can gyi rten can dang sems can ma yin pa'i rten can yin gyi 'di ltar rang bzhin gyis kha na ma tho ba ni sems can gyi rten can yin la /
prakṛtisāvadyaṃ sattvādhiṣṭhānaṃ pratikṣepaṇasāvadyam asattvādhiṣṭhānam iti bcas pa'i kha na ma tho ba ni sems can ma yin pa'i rten can yin no zhes bya ba ni mi bzung ngo /
tatra tāvat prakṛtisāvadyaṃ sattvādhiṣṭhānaṃ prāṇivadhādi de la re zhig rang bzhin gyis kha na ma tho ba sems can gyi rten can ni srog chags gsod pa la sogs pa'o /
prajñaptisāvadyam api sattvādhiṣṭhānaṃ bhikṣoḥ strīhastādigrahaṇaṃ /
sahāgāraśayyādi ca /
prakṛtisāvadyam asattvādhiṣṭhānaṃ jātarūpādyapaharaṇaṃ
bcas pa'i kha na ma tho ba sems can gyi rten can yang dge slong bud med kyi lag pa la sogs pa nas 'dzin pa dang khyim na lhan cig nyal ba la sogs pa'o /
rang bzhin gyis kha na ma tho ba sems can ma yin pa'i rten can ni gser la sogs pa rku ba'o /
prajñaptisāvadyam asattvādhiṣṭhānaṃ vṛkṣapattrādicchedo bhikṣoḥ /
āhārādiṣu ca vinayokta upadeśaḥ
bcas pa'i kha na ma tho ba sems can ma yin pa'i rten can ni dge slong shing gi lo ma gcod pa dang 'dul ba la zas la sogs pa'i ltung ba bshad pa lta bu'o /
sattvādhiṣṭhānapravṛttatvād iti /
sattvaprajñaptyadhiṣṭhānapravṛttatvād ity abhiprāyaḥ
sems can gyi rten la 'jug pa'i phyir zhes bya ba ni sems can du gdags pa'i rten la 'jug pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
vartamānā eva hi dharmāḥ sattvaprajñaptyadhiṣṭhānā nātītā nānāgatāḥ da ltar gyi chos rnams kho na sems can du gdags pa'i rten yin gyi 'das pa dang ma 'ongs pa rnams ni ma yin te /
teṣāṃ (Abhidh-k-vy 382) nirupākhyakalpatvāt de dag ni med pa dang 'dra ba'i phyir ro /
ata evāha /
nātītānāgatehyaḥ /
teṣām asattvasaṃkhyātatvād iti
de nyid kyi phyir 'das pa dang ma 'ongs pa dag las ni ma yin te /
de dag ni sems can du mi bgrang ba'i phyir ro zhes bya ba smos so /
nanu cāsattvaprajñaptiadhiṣṭhhānapravṛtto 'pi prātimokṣasaṃvaro bhavati /
sattvāsattvākhyebhyaḥ prāpyata iti vacanāt
sems can dang sems can ma yin par ston pa dag las thob bo zhes bya ba 'byung ba'i phyir sems can ma yin par gdags pa'i rten la zhugs pa yang so sor thar pa'i sdom pa yin par 'gyur ba ma yin nam zhe na /
sa cāpy evaṃ na pratiṣidhyate /
yathaiva hi sattvākhyebhyo vartamānebhye eva labhyata ity ucyate /
tathā vartamānebhya evāsattvākhyebhyo 'pi labhyata iti vaktavyaṃ /
vartamānādhiṣṭhanatām eva hy anena vacanenātidiṣati /
na prayogapṛṣṭhebhya iti /
samāhitāvasthāyām ekāṃtamaulatvāt /
asamāhitāvasthāyāṃ ca na saṃvarābhāvāt /
kuta eva prajñaptisāvadebhya iti /
abhyupagamābhāvāt /
sarvakālebhyaś ceti /
atītānāgatayor api saṃvarayor lābhāt tatsahabhūcittavat /
ata eveti /
yasmād ete saṃvarā evaṃ labhyaṃte /
yathā vistareṇoktam /
ataś catuṣkoṭikaṃ kriyate /
vistara iti /
saṃti tāni skandhadhātvāyatanāni /
yebhyo dhyānānāsravasaṃvarau labhyete /
na prātimokṣasaṃvaraḥ /
saṃti tāni /
yebhyaḥ prātimokṣasaṃvaro na dhyānānāsravasaṃvarau /
saṃti tāni /
yebhya ubhayaṃ labhyate /
saṃti tāni /
yebhyo nobhayaṃ labhyata iti /
vistarārthaḥ /
prathamā koṭiḥ /
vartamānebhyaḥ prāṇātipātādikarmapathaprayogapṛṣthebhyaḥ pratikṣepaṇasāvadyāc ca vṛkṣabhaṃgādikād yaḥ saṃvaraḥ /
sa prātimokṣasaṃvaraḥ /
sarvobhayebhya iti vacanāt /
prayogapṛṣṭhatvāt tu na dhyānānāsravasaṃvarau /
dvitīya /
atītānāgatebhyo maulebhyaḥ karmapathebhyaḥ prāṇātipātādibhyaḥ kāyavācikebhyaḥ saptabhyaḥ saṃvaro yaḥ /
tau dhyānānāsravasaṃvarau /
maulebhyaḥ sarvakālebhya ity vacanāt /
na prātimokṣasaṃvaraḥ /
atītānāgatatvāt /
tṛtīyā /
pratyutpannebhyaḥ maulebhyaḥ karmapathebhya iti /
pratyutpannakarmapathatvāt prātimokṣasaṃvaro bhavati /
maulakarmapathatvāc ca dhyānānāsravasaṃvarau /
caturthī atītanāgatebhyaḥ sāmaṃtakapṛṣṭhebhya iti /
atītānāgatatvān na prātimokṣasaṃvaraḥ /
sāmaṃtakapṛṣṭhatvān na dhyānānāsravasaṃvarau svasaṃtāne vartamānebhyaḥ karmapathebhyaḥ saṃvaro na yujyata iti paśyann āha /
na tu saṃvaralābhakāle vartamānāḥ karmapathāḥ saṃtīti /
vartamānādhiṣṭhānebhyas tebhyaḥ karmapathebhya iti vaktavyam iti śikṣayaty ācāryaḥ /
yato vastunaḥ prativiramati /
tasya vartamānatvāsaṃbhavāt /
nātītavartamānānām iti /
utpannatvād eṣāṃ saṃvaraṇaṃ na yujyate /
na hy utpannānām anutpattiḥ śakyate kartuṃ /
anāgatānāṃ tu śakyata iti /
teṣām eva saṃvaraṇaṃ yujyata ity ācāryābhiprāyaḥ (Abhidh-k-vy 383) /
vaibhāṣikāṇāṃ tu tathāvacane 'yam abhiprāyo lakṣyate /
prāṇātipātādiprayogamaulapṛṣṭhānāṃ yathākramaṃ saṃvaraṇāya prātimokṣasaṃvaraprayogamaulapṛṣṭhāni pravartaṃte /
naitāni pravartiṣyaṃta iti /
arthata evaitāni pratipakṣabhūtāni tāni rundhantīvotpadyaṃte /
prayogaḥ prayogam evaṃ bhavītīva tvām ahaṃ saṃvṛṇomi /
mā tvam utthā iti /
evaṃ yāvat /
pṛṣṭhaḥ pṛṣṭham evaṃ bravītīveti yojyaṃ /
tathā skandhadhātvāyatanānāṃ karmapathaprayogamaulapṛṣṭhasvabhāvānāṃ vartamānānāṃ rundhāno vartamānebhyas tebhyo labhyate /
prātimokṣasaṃvara ity ucyata iti /
tasmān naivaṃ vaktavyam iti /
(IV /
37) kaścit sarvebhya iti vistaraḥ /
bhikṣusaṃvaraḥ sarvebhyaḥ karmapathebhyo labhyate /
sarvakarmapathā varjanīyā ity arthaḥ
de ni de lta bu 'gog par byed pa ma yin no /
ji ltar da ltar gyi sems can du ston pa kho na las thob par 'gyur zhes bshad pa de bzhin du da ltar gyi sems can ma yin par ston pa kho na las kyang 'thob par 'gyur ro zhes brjod par bya dgos te /
tshig 'dis ni da ltar gyi rten can kho na yin par 'dod pa yin no; /
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni gang gi phyir sdom pa 'di dag ji skad rgyas par bshad pa de ltar thob par gyur ba de'i phyir mu bzhir bya'o /
rgyas par zhes bya ba la rgyas par zhes bya ba'i don ni gang dag las bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dag thob la /
so sor thar pa'i sdom pa ma yin pa'i phung po dang khams dang skye mched de dag kyang yod /
gang dag las so sor thar pa'i sdom pa 'thob la bsam gtan dang brag pa med pa'i sdom pa ma yin pa de dag kyang yod /
gang dag las gnyi ga 'thob pa de dag kyang yod /
gang dag las gnyi ga mi 'thob pa de dag kyang yod ces bya ba yin no /
mu dang po ni da ltar gyi srog gcod pa la sogs pa'i las kyi lam gyi sbyor ba dang mjug dag dang shing gcod pa la sogs pa'i bcas pa'i kha na ma tho ba las 'thob pa'i sdom pa gang yin pa'i so sor thar pa'i sdom pa de yin te /
'dod rtogs thams cad gnyi ga dang zhes 'byung ba'i phyir ro /
gnyis pa ni 'das pa dang ma 'ongs pa'i las kyi lam dngos su srog gcod pa spong ba la sogs pa lus dang ngag gi bdun las 'thob pa'i sdom pa gang yin pa ste /
de ni dngos dang dus ni thams cad las 'byung ba'i phyir bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dag yin la so sor thar pa'i sdom pa ni ma yin te /
'das pa dang ma 'ongs pa yin pa'i phyir ro /
gsum pa ni da ltar byung ba'i las kyi lam dngos dag las so zhes bya ba ni da ltar byung ba'i las kyi lam yin pa'i phyir so sor thar pa'i sdom pa yang yin la las kyi lam gyi dngos yin pa'i phyir bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dag kyang yin no /
bzhi pa ni 'das pa dang ma 'ongs pa'i nyer bsdogs dang mjug dag las so zhes bya ba ni 'das pa dang ma 'ongs pa yin pa'i phyir so sor thar pa'i sdom pa yang ma yin la nyer bsdogs dang mjug yin pa'i phyir bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dag kyang ma yin no /
slob dpon gyi rang gi rgyud la da ltar gyi las kyi lam ngag las sdom pa rung ba ma yin par mthong nas sdom pa thob pa'i tshe na da ltar gyi las kyi lam rnams med pas da ltar gyi gzhi can gyis las kyi lam dag las zhes brjod par bya'o zhes bya ba smos nas slob par byed pa yin te /
dngos po gang zhig las ldog pa de ni da ltar gyi nyin yin par mi srid pa'i phyir ro /
'das pa dang da ltar gyi rnams la ni ma yin no zhes bya ba la /
slob dpon gyis bsam pa ni 'di dag ni byung zin pa'i phyir bsdam par yang rung ba ma yin la /
da ltar byung ba rnams ni mi skye bar bya bar yang mi nus kyi ma 'ongs pa rnams la nus pas de dag kho na sdom par rung ngo snyam pa yin no /
de skad du smos pa la bye brag tu smra ba rnams kyis bsam pa ni 'di yin par mngon te /
so sor thar pa'i sdom pa'i sbyor ba dang dngos dang mjug dag ni go rims bzhin du srog gcod pa la sogs pa'i sbyor ba dang dngos dang mjug 'di dag 'jug par ma gyur cig ces sdom par byed pa yin te /
shugs nyid kyis ni gnyen por gyur pa de dag ni mi mthun par gyur pa de dag la gags byed pa lta bur skye ste /
sbyor ba yang sbyor ba la 'di skad du khyod bas bsdams kyi khyod ma 'byung shig ces smras la /
de bzhin du 'jug kyang 'jug la de skad du smra'o zhes bya ba'i bar du sbyar bar bya'o /
de bzhin du da ltar gyi phung po dang khams dang skye mched las kyi lam gyi sbyor ba dang dngos dang mjug gi ngo bo nyid dag 'gag pa na da ltar gyi de dag las so sor thar pa'i sdom pa 'thob bo zhes bshad pa yin pas de lta bas na de skad du ni brjod par mi bya'o zhes bya ba yin no /
la la ni thams cad las 'thob pa ste zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dge slong gi sdom pa ni las kyi lam thams cad las thob ste /
kaścic caturbhyaḥ /
tato 'nyaḥ /
tato bhikṣusaṃvarād anyaḥ /
saṃvaraḥ śrāmaṇerādisaṃvaraś caturbhya evāṃgebhyo labhyate /
kāyikebhyaḥ prāṇātipātādibhyas tribhyo vācikāc ca mṛṣāvādāt /
yady alobhādveṣāmohāḥ kāraṇānīti /
saṃvarakāraṇāni dvihdā iṣyaṃte /
alobhādveṣāmohā vā kāraṇāni /
mṛdumadhyādhimātrāṇi vā cittānīti /
yadi pūrvaḥ paryāyo 'bhiprīyate /
sarvaiḥ kāraṇair alobhādisvabhāvair labhyate saṃvaraḥ
las kyi lam thams cad spong bar byed pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
la la ni bzhi las te /
de dag las gzhan pa'o zhes bya ba ni dge slong gi sdom pa de las gzhan pa'i sdom pa dge tshul la sogs pa'i sdom pa ni yan lag bzhi kho na las 'thob ste /
lus kyi srog gcod pa la sogs pa gsum dang ngag gi brdzun du smra ba las so /
gal te ma chags pa dang zhe sdang med pa dang gti mug med pa de'i rgyur 'dod na'o zhes bya ba ni sdom pa'i rgyu ni rnam pa gnyis su 'dod de ma chags pa dang zhe sdang med pa dang gti mug med pa dag dang sems chung ngu dang 'bring dang chen po dag ces bya ba yin no /
gal te rnam grangs dang po yin par 'dod na ni sdom pa ma chags pa la sogs pa'i ngo bo nyid kyi las kyi lam thams cad kyis 'thob ste /
kuśale samutthāpake cetasi teṣāṃ yugapat bhāvāt kun nas slong bar byed pa'i sems dge ba la de rnams cig car 'byung ba'i phyir ro /
yadi mṛdvādīni cittāni kāraṇānīṣyaṃte /
ekena kāraṇena labhyate
gal te sems chung ngu dang 'bring dang chen po dag rgyur 'dod na ni rgyu gcig gis 'thob ste /
teṣām ayugapat bhāvāt /
paścimaṃ paryāyam iti /
mṛdvādikāraṇapakṣaṃ /
asti saṃvarasthāyīti vistaraḥ
de dag cig car 'byung ba med pa'i phyir ro /
rnam grangs tha ma zhes bya ba ni chung ngu la sogs pa rgyu yin pa'i phyogs so /
sarvasattveṣu saṃvṛtaḥ sarvasattvānugate kalyāṇāśaye sati saṃvarotpatteḥ /
na sarvāṃgair upāsakādisaṃvarasya sarvāṃgāprativiratatvāt /
na sarvakāraṇair mṛdvādīnāṃ kāraṇatvena yugapad asaṃbhavāt /
bhikṣusaṃvaras tu sarvāṃgair api
sdom pa la gnas pa sems can thams cad la bsdams la; yan lag thams cad rgyu thams cad kyi ma yin pa yang yod ces bya ba rgyas par 'byung ba ni sems can thams cad kyi rjes su song ba'i bsam pa dge ba can la sdom pa skye ba'i phyir sems can thams cad la bsdams pa yin la dge bsnyen la sogs pa'i sdom pa ni yan lag thams cad spangs pa ma yin pa'i phyir yan lag thams cad kyis kyang ma yin la /
rgyu thams cad kyis kyang ma yin te chung ngu la sogs pa rgyu nyid du cig car 'byung ba mi srid pa'i phyir ro /
dge slong gi sdom pa ni yan lag thams cad kyis kyang yin te /
sarvāṃgaprativiratatvāt /
yas trividhena cittena trīn saṃvarān samādatta iti /
tadyathā mṛdunā cittena upāsakasaṃvaraṃ samādatte /
madhyena śrāmaṇerasaṃvaram /
adhimātreṇa bhikṣusaṃvaram iti /
sarvakāraṇaiś ca na tu sarvāṃgair iti /
upāsakādisaṃvarāṇām ekaikasya mṛdvādyekaikakāraṇatvāt /
tathā gṛhṇata iti /
paṃcaniyamakriyayā gṛhṇataḥ /
katham aśakyebhya iti /
ye haṃtum eva na śakyāḥ /
tebhyo 'śakyebhyaḥ sattvebhyaḥ kathaṃ saṃvaralābhaḥ /
atrācāryaḥ samādhim āha /
sarvasattvajīvitānupaghātādhyāśayenābhyupagamād iti /
sarvasattvānāṃ jīvitasyānupaghātenādhyāśayena saṃvarābhyupagamāt /
vaibhāṣikā apy asyaiva praśnasya parihārāṃtaram āhuḥ /
yadi punaḥ śakyebhya eveti vistaraḥ /
cayāpacayayuktaḥ syāt /
śakyatām āgateṣu satteṣu saṃvaraś cīyeta /
asakyatām āgateṣv apacīyeta /
(Abhidh-k-vy 384) śakyāśakyānāṃ manuṣyādidevādīnām itaretarasaṃcārāt
yan lag thams cad spangs pa'i phyir ro /
gang zhig sems rnam pa gsum gyis sdom pa rnam pa gsum yang dag par len pa'o zhes bya ba ni 'di lta ste /
sems chung ngus ni dge bsnyen gyi sdom pa yang dag par len la /
'bring gis ni dge tshul gyi sdom pa len /
chen pos ni dge slong gi sdom pa len ces bya ba yin no /
rgyu thams cad kyis bsdams la yan lag thams cad kyis kyang ma yin pa yang yod ces bya ba ni dge bsnyen la sogs pa'i sdom pa rnams re re'i rgyu chung du la sogs pa re re zhig yin pa'i phyir ro /
bam po sum cu rtsa gsum pa /
de ltar ma nos na zhes bya ba ni nges pa lnga byed pas mnos na'o /
ji ltar na mi nus pa dag las sdom pa thob ces bya ba ni gang dag gsad par mi nus pa'i sems can mi nus pa de dag las sdom pa ji ltar 'thob ce na 'di la slob dpon gyis len du sems can thams cad kyi srog la mi gnod pa'i bsam pas blangs pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
sems can thams cad kyi srog de la gnod pa mi bya ba'i lhag pa'i bsam pas sdom pa khas len pa'i phyir ro /
bye brag tu smra bas kyang dri ba 'di nyid kyi lan du gal te nus pa dag kho na las zhes bya ba rgyas par smos te /
lha la sogs pa yang mi la sogs par 'pho la mi la sogs pa yang lha la sogs par 'pho bas /
devādayo manuṣyādīn saṃcaraṃti /
manuṣyādayaś devādīn iti /
imaṃ vaibhāṣikaparihāraṃ sāvakāśaṃ paśyann ācārya āha /
naivaṃ bhaviṣyatīti vistaraḥ /
naivaṃ cayāpacayayuktaḥ saṃvaro bhaviṣyati
nus pa dang mi nus pa mi la sogs pa dang lha la sogs pa ni /
phan tshun 'pho bas 'phel ba dang 'grib pa dang ldan par 'gyur te sems can nus pa dag tu gyur na ni sdom pa 'phel bar 'gyur la /
mi nus pa dag tu gyur na ni 'grib par 'gyur ro; /
slob dpon gyis bye brag tu smra ba'i lan 'di glags dang bcas par mthong nas de ltar ni mi 'gyur te zhes bya ba smos te /
de ltar sdom pa 'phel ba dang 'grib pa dang ldan par ni mi 'gyur ro /
kathaṃ kṛtvā /
yathā hy apūrvatṛṇādyutpattau /
śoṣe vā tṛṇādīnāṃ /
yady api tṛṇādibhyo 'pi saṃvaro labhyate /
tathāpi saṃvarasya vṛddhihrāsau na bhavataḥ
ji lta zhe na /
ji ltar sngon med pa'i rtsva la sogs pa skyes sam /
rtsva la sogs pa skams na rtsva la sogs pa de dag las sdom pa 'thob par 'gyur mod kyi 'on kyang sdom pa 'phel ba dang 'grib par mi 'gyur ba de bzhin du nus pa dang mi nus pa 'phos su zin kyang 'phel zhing 'grib pa dag tu mi 'gyur te /
evaṃ śakyāśakyasaṃcāre 'pi na syātāṃ vṛddhihrāsau cayāpacayāv ity arthaḥ /
tasmāc chakyebhya eva saṃvaro labhyate /
na cāyaṃ doṣaḥ syād iti /
vaibhāṣikā āhuḥ /
na sattvānām iti vistaraḥ
rgyas pa dang 'grib pa dag tu zhes bya ba'i tha tshig go /
de lta bas na nus pa dag kho na las kyang sdom pa 'thob la nyes pa der yang mi 'gyur ro zhes bya ba yin no /
bye brag tu smra bas ma yin te /
sems can rnams ni zhes bya ba rgyas par smos te /
na tad evaṃ /
yathā hy apūrvatṛṇādyutpattāv iti vistareṇa yad uktaṃ
ji ltar sngon med pa'i rtsva la sogs pa skyes sam zhes bya ba rgyas par gang smras pa de ni de lta ma yin no /
kiṃ kāraṇaṃ /
sattvānāṃ pūrvaṃ saṃcārāt paścāc ca bhāvāt /
tṛṇagulmalatādīnāṃ pūrvaṃ paścāc cābhāvāt
ci'i phyir zhe na /
sems can rnams ni 'pho ba'i sngon rol dang phyis kyang yod pa'i phyir rtsva la sogs pa ni med pa'i phyir te /
ato na tṛṇādidṛṣṭāṃtena cayāpacayadoṣo nivāryate /
evaṃ vaidharmyamātram uktaṃ /
na sādhyasādhanārtha iti /
ācāryaḥ punar āha /
yadā parinirvṛtā na saṃty eveti vistaraḥ /
tasmāt pūrvaka eva hetuḥ sādhur iti /
sarvasattvajīvitānupaghātādhyāśayenābhyupagamād iti /
ata śakyāśakyebhyaḥ saṃvaro labhyata iti siddhaṃ /
evaṃ tarhi yadi sarvasattvebhyo labhyate prātimokṣasaṃvaraḥ /
pūrvabuddhaparinirvṛtebhyas tasyālābhāc chīlanyūnatā syāt /
sattvānāṃ pūrvebhyo nyūnatvāt
rtsva dang gel pa dang lcug ma la sogs pa ni sngon rol dang phyis kyang med pa'i phyir ro /
de'i phyir rtsva la sogs pa'i dpes 'phel ba dang 'grib ba'i nyes pa mi zlogs so /
de ltar chos mi mthun pa tsam zhig smras kyi bsgrub par bya ba dang sgrub pa'i don ni ma yin pas slob dpon gyis yang yongs su mya ngan las 'das nas zhes bya ba rgyas par smos so /
de lta bas na gtan tshigs snga ma nyid bzang ngo zhes bya ba ni sems can thams cad kyi srog la mi gnod pa'i bsam pas khas blangs pa'i phyir ro zhes bya ba yin te /
de'i phyir nus pa dang mi nus pa dag las sdom pa 'thob bo zhes bya bar grub bo /
gal te de ltar sems can thams cad las so sor thar pa'i sdom pa 'thob na /
'o na ni sngon gyi sems can sangs rgyas su 'gyur nas yongs su mya ngan las 'das pa rnams las de ma thob pa'i phyir tshul khrims nyung bar 'gyur ro zhe na /
ācārya āha /
sarveṣāṃ buddhānāṃ pūrvaṃ paścāc cotpannānām aviśeṣeṇa sarvasattvebhyo lābhāt
slob dpon gyis bshad pa /
sangs rgyas thams cad kyis te phyis 'byung ba rnams kyis kyang khyad par med par sems can thams cad las thob pa'i phyir te /
yadi hi te py aparinirvṛtā abhaviṣyan /
saṃprati tebhyo 'pi te 'lapsyaṃta iti /
sarvakarmapathebhya iti /
kāyikavācikebhyaḥ /
nāsti hi vikalenāsaṃvareṇeti /
prāṇātipātenaiva [tib 46a] nādattādānenety evamādi /
mṛdunaivāsaṃvareṇa samanvāgata iti /
pūrvapratilabdhatvāt /
adhimātrayā tu prāṇātipātavijñaptyā /
kiṃ /
samanvāgata iti vartate /
na vipākaphalaviśeṣa iti /
evaṃ madhyādhimātreṇa yojyam iti
gal te de dag kyang yongs su mya ngan las 'das par ma gyur na de'i tshe /
de rnams kyis de dag las kyang 'thob par 'gyur ro /
las kyi lam thams cad las zhes bya ba dag ni lus dang ngag gi las so /
sdom pa ma yin pa mi tshangs pa'i sdom pa can ni med do zhes bya ba ni srog gcod pa kho na yin gyi ma byin par len pas ni ma yin no zhes bya ba de lta bu la sogs pa yin no /
sdom pa ma yin pa ni zhan pa kho na dang ldan pa zhes bya ba ni sngar thob zin pa'i phyir ro /
srog gcod pa'i rnam par rig byed chen po dang zhes bya ba ci zhe na ldan no zhes bya bar sbyar te /
yo madhyena cittenāsaṃvaraṃ pratilabhate /
so 'dhimātreṇāpi cittena prāṇino jīvitād vyavaropayan madhyenaivāsaṃvareṇa samanvāgato bhavati /
adhimātrayā tu prāṇātipātavijñaptyā /
evaṃ yo 'dhimātreṇa yāvad adhimātreṇaivāsaṃvareṇa samanvāgato bhavati /
adhimātrayā ca prāṇātipātavijñaptyā /
ittham api ca yojyaṃ /
yo 'dhimātracittenāsaṃvaraṃ pratilabhate /
sa mṛdunāpi cittena prāṇino jīvitād vyavaropayan adhimātrenaivāsaṃvareṇa samanvāgato bhavati /
mṛdvyā tu prāṇātipātavijñaptyety evamādi /
nāgabaṃdhā hastipakāḥ /
vāgurikā iti /
paṃpā nāma prāṇijātir vāgurākhyā /
tāṃ ghnantīti vāgurikāḥ /
arthata āsaṃvarikā iti /
rājānaś cādhikaraṇasthāś ca (Abhidh-k-vy 385) daṇḍanetṛtvād ihāpaṭhitā api āsaṃvarikā eva draṣṭavyāḥ /
evam anye 'pi yojyā iti /
kurkuṭāṃ ghnaṃtīti /
kaurkuṭikā ity evamādīni /
yuktas tāvad iti vistareṇoktvā yāvat katham asaṃvaraḥ sarvasattvedhyo yujyata iti praśnite /
vaibhāṣikaḥ parihāram āha /
mātrādīn api hīti vistaraḥ /
ācārya āha /
na hi tāvat ta eva ta iti /
te mātrādaya iti jānānā hanyur ity aghātyebhyas tebhyo 'saṃvaraḥ kathaṃ yujyate /
kiṃ cāryībhūtānāṃ punaḥ paśūbhavituṃ nāsty avakāśaḥ /
teṣām urabhrādyupapattyasaṃbhavāt /
tebhyaḥ katham asaṃvaraḥ syāt /
yadi vānāgatātmabhāvāpekṣayā urabhrādayo bhaviṣyaṃtīti vartamānān mātrāder asaṃvaraḥ syāt /
urabhrān api te aurabhrikāḥ putrībhūtān anāgate janmani sarvathā na hanyur iti /
na syāt tebhya urabhrebhyo 'saṃvaraḥ /
vaibhāṣika āha /
kathaṃ hi nāma jighāṃsatām iti vistaraḥ /
ācārya āha /
etan mātrādiṣu samānam iti vistaraḥ /
kathaṃ hi nāmājighāṃsatāṃ putrādibhūtānām aurabhrikādīnāṃ tebhyo mātrādibhyaḥ syād asaṃvara iti /
vikalaḥ karmapathāṃgataḥ /
prādeśiko 'pi syāt /
ekasyāpy aṃgasya aviramāt /
sattvadeśakālasamayaniyamayogena pradeśaviratatvāt /
saṃvaraś ca tathaiva /
vikalo 'pi prādeśiko 'pi syāt /
anyatrāṣṭavidhāt pūrvoktāt prātimokṣasaṃvarāt /
kasmād ity āha /
tanmātraśīladauḥśīlyapratibandhād iti /
asaṃvaras tanmātraṃ śīlaṃ pratibadhnāti /
saṃvaraś ca tanmātraṃ dauḥśīlyaṃ pratibadhnātīti /
(IV /
38) tatkulīnair iti /
āsaṃvarikakulīnaiḥ /
kṣetrādānādarehanād iti /
ādareṇa īhanaṃ kriyāraṃbhaḥ
rnam par smin pa'i 'bras bu la ni khyad par med do /
de bzhin du 'bring dang drag po la yang sbyar bar bya'o zhes bya ba ni gang zhig sems 'bring gis sdom pa ma yin pa thob pa de sems drag pos srog chags kyi srog gcod par byed na yang sdom pa ma yin pa ni 'bring kho na dang ldan pa zhes bya ba dang de bzhin du gang zhig sems drag pos zhes bya ba nas sdom pa ma yin pa yang chen po kho na dang ldan la srog gcod pa'i rnam par rig byed kyang chen po dang ldan no zhes bya ba dang gang zhig sems chen pos sdom pa ma yin pa thob pa de sems chung ngus srog chags kyi srog gcod par byed na yang sdom pa ma yin pa ni chen po kho na dang ldan la /
srog gcod pa'i rnam par rig byed ni chung ngu dang ldan no zhes bya ba'i bar sbyar ba ma yin no /
ba gu ri 'chor ba rnam zhes bya ba ni /
srog chags kyi rigs pa gu ri zhes grags pa zhig yod de /
de dag gsod pas na ba gu ri 'chor ba rnams so /
don gyis na sdom pa ma yin pa can yin no zhes bya ba ni rgyal po dang blon po rnams kyang chad pas gcod par byed pa yin pa'i phyir de las mi 'byung yang sdom pa ma yin pa can kho nar blta'o /
gzhan dag la yang de bzhin du sbyar ro zhes bya ba ni bya gag rnams gsod pas na bya gag gsod pa rnams so zhes bya ba de lta bu la sogs pa'o /
re zhig rigs na zhes bya ba rgyas par brjod nas /
ji ltar sems can thams cad las sdom pa ma yin pa 'thob par rung zhes bya ba'i bar dris pa dang bye brag tu smra bas lan du de dag ni ma la sogs pa zhes bya ba rgyas par smras so /
slob dpon gyis re zhig de dag nyid de dag yin par shes nas mi gsod do zhes bya ba smos te /
ma la sogs pa de dag yin no zhes bya bar shes pa rnams ni mi gsod pas ji ltar gsad par bya ba ma yin pa de dag las kyang /
sdom pa ma yin pa thob par rung gzhan yang 'phags par gyur pa de dag lug la sogs par skye mi srid pa'i phyir yang phyugs su 'gyur ba'i go skabs med na ji ltar de dag las sdom pa ma yin pa thob par 'gyur /
gal te lug la sogs par 'gyur ro zhes ma 'ongs pa'i lus la ltos te da ltar gyi ma la sogs pa'i sdom pa ma yin pa zhig tu gyur na ni shan pa de dag tshe phyi ma la lug bur gyur pa rnams kyang gtan mi gsod pas lug de dag las sdom pa ma yin par mi 'gyur ro /
bye brag tu smra bas ji ltar na gsod par 'dod bzhin du zhes bya ba rgyas par smras pa dang slob dpon gyis de ni ma la sogs pa la yang mtshungs te zhes bya ba rgya cher smos te /
ji ltar na shan pa la sogs pa ma la sogs par gyur pa gsod par mi 'dod bzhin du ma la sogs pa de dag la sdom pa ma yin par 'gyur /
ma tshang ba ni las kyi yan lag gi sgo nas so /
nyi tshe ba yang yod de sems can dang yul dang dus dang tshe nges par byed pa dang ldan pas phyogs gcig ma spangs pa'i phyir ro /
sngar bshad pa so sor thar pa'i sdom pa rnam pa brgyad ma gtogs pa yang de bzhin du ma tshang ba yang yod la nyi tshe ba yang yod do /
ci'i phyir zhe na tshul khrims dang 'chal pa'i tshul khrims de tsam gyi gegs byed pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
sdom pa ma yin pa yang tshul khrims de tsam gyi gegs byed la sdom pa yang 'chal ba'i tshul khrims de tsam gyi gegs byed do zhes bya ba yin no /
de'i rigs su skyes pa rnams zhes bya ba ni sdom pa ma yin pa'i rigs su skyes pa rnams so /
zhing dang len pa dang gus par byed pas 'thob ces bya ba la /
gus par byed pa ni bya ba rtsom pa'o /
kṣetraṃ cādānaṃ cādarehanaṃ ceti samāsaḥ zhing dang len pa dang gus par byed pa zhes bya bar tshig bsdu ste /
tasmād avijñaptir utpadyate de las rnam par rig byed ma yin pa skye ba'o /
tithīti vistaraḥ /
tithibhaktaṃ /
yāvad ardhamāsabhaktam ity arthagatiḥ
tshes sam zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni tshes la zas sbyin pa nas zla ba phyed kyi bar du zas sbyin par bya'o zhes bya ba ni don yin par shes so /
ādiśabdena maṇḍalakaraṇādi gṛhyate sogs pa zhes bya ba'i sgras ni dkyil 'khor byed pa la sogs pa bsdu'o /
ādareṇa vā tadrūpeṇeti /
tīvrakleśatayā /
tīvraprasādatayā cety arthaḥ /
(IV /
39, 40) samādānaviruddhavijñaptyutpādād iti
de lta bu'i gus pas zhes bya ba ni nyon mongs pa drag po dang rab tu dang ba drag pos zhes bya ba'i tha tshig go /
yāvajjīvaṃ prāṇātipātādibhyaḥ prativiramāmīti yat samādānaṃ /
tena viruddhāyā vijñapter utpādāt
yang dag par blangs pa dang 'gal ba'i rnam par rig byed bskyed pa dang zhes bya ba ni ji srid 'tsho'i bar du srog gcod pa la sogs pa spong ngo zhes yang dag par blangs pa gang yin pa dang 'gal ba'i rnam par rig byed bskyed pa'i phyir te /
iti prathamena kāraṇena prātimokṣasaṃvaratyāgaḥ de ltar na rgyu dang pos so sor thar pa'i sdom pa gtong ba yin no /
āśrayatyāgād iti /
yenāśrayeṇa saṃvaro gṛhītaḥ /
tasya tyāgān maraṇād iti
rten bor ba dang zhes bya ba ni rten gang gi sdom pa blangs pa de bor zhing shi ba'i phyir te /
dvitīyena kāraṇena tattyāgaḥ de ltar na rgyu gnyis pas de gtong ba yin no /
āśrayavikopanād iti /
yādṛśenāśrayeṇa saṃvara upāttaḥ /
tādṛśo na bhavati /
vikopanāt /
iti tṛtīyena kāraṇena tattyāgaḥ
rten nyams zhes bya ba rten ji lta bus sdom pa blangs pa de lta bu yin par nyams pa'i phyir te /
de ltar rgyu gsum pas de gtong ba yin no /
nidānacchedād iti /
nidānaṃ kuśalamūlāni /
tasya cchedāt /
caturthena kāraṇena tattyāgaḥ /
tāvad evākṣepāc ceti /
upavāsasaṃvarasyāhorātram ākṣepaḥ /
iti paṃcamena kāraṇena tasyopavāsasaṃvarasya tyāgaḥ /
pūrvoktaiś ca caturbhiḥ kāraṇair iti /
patanīyena ceti /
ebhiś ca yathoktaiḥ paṃcabhiḥ kāraṇaiḥ patanīyena ceti
gzhi chad pa dang zhes bya ba la gzhi ni dge ba'i rtsa ba rnams te de chad pa'i phyir rgyu bzhi pas de gtong ba yin no /
de srid du 'phangs pa'i phyir ro zhes bya ba ni bsnyen gnas pa'i sdom pa ni nyin mtshan gcig tu 'phangs pa yin pas bsnyen gnas pa'i sdom pa de ni sngar bshad pa'i rgyu bzhi dang rgyu lnga pas gtong ba yin no /
ltung bar 'gyur las zhes bya ba ni ji skad bshad pa'i rgyu lnga po de dag dang ltung bar 'gyur ba yin no zhes zer ro /
(Abhidh-k-vy 386) pataṃty aneneti patanīyaṃ 'dis ltung bar 'gyur bas na ltung bar 'gyur ba'o /
tac caturvidhaṃ de yang rnam pa bzhi ste /
abrahmacaryaṃ /
yathoktapramāṇam adattādānaṃ /
manuṣyavadhaḥ /
uttarimanuṣyadharmamṛṣāvādaś ceti /
dhanarṇavat tu kāśmīrair āpannasyeṣyate
mi tshangs par spyod pa dang ji skad bshad pa'i tshad ma byin par len pa dang mi gsod pa dang mi'i chos bla ma brdzun du smra ba zhes bya'o /
kha che rnams ni 'byung ba la /
bu lon nor bzhin gnyis su 'dod /
āgamād yuktitaś ca ces bya ba ni lung dang rigs pas te /
tatrāyam āgamaḥ /
vinaya uktaṃ /
duḥśīlaś cet bhikṣur bhikṣuṇīm anuśāsti /
saṃghāvaśeṣam āpadyata iti
de la lung ni 'dul ba las /
gal te dge slong tshul khrims 'chal ba zhig dge slong ma la rjes su ston na dge 'dun gyi lhag mar 'gyur ro zhes gsungs pa 'di yin te /
āpannapārājiko hi bhikṣur duḥśīlo 'bhipretaḥ /
nānāpannapārājikaḥ /
prakṛtisthaḥ śīlavān iti viparyayeṇa vacanād ato 'vagamyate
dge slong tshul khrims 'chal pa ni phas pham pa byung ba yin par bzhed kyi phas pham pa ma byung na ni ma yin te /
rang bzhin du gnas pa'i tshul khrims dang ldan pa zhes bzlog ste 'byung ba'i phyir ro /
asty asya duḥśīlasyāpi sato bhikṣubhāvaḥ de'i phyir tshul khrims 'chal pa de la yang dge slong gi dngos po yod par mngon te /
yasmāt saṃghāvaśeṣam āpadyata ity uktam iti 'di ltar dge 'dun gyi lhag mar 'gyur ro zhes bshad pa'i phyir ro /
yuktir api na hy ekadeśakṣobhāt sakalasaṃvaratyāgo yukta iti rigs pa yang phyogs gcig nyams par sdom pa zad par gtong bar ni mi rigs so zhes bya ba yin no /
na maulīm apy āpattim āpannasyeti /
patanīyām apy āpattim āpannasyety arthaḥ /
naiva cānyāpattim iti /
saṃghāvaśeṣādikaṃ /
āviṣkṛtāyām iti
rtsa ba'i ltung ba la yang zhes bya ba ni ltung bar 'gyur ba'i ltung ba byung ba la yang zhes bya ba'i tha tshig go /
ltung ba gzhan byung ba la yang tshul khrims 'chal pa med do zhes bya ba ni dge 'dun gyi lhag ma la sogs pa'o /
bshags na zhes bya ba ni bshags pa byas nas so /
deśitāyāṃ /
yat tarhi bhagavatoktam iti vistareṇa yāvat parājitam iti /
tat katham iti vākyādhyāhāraḥ
'o na bcom ldan 'das kyis zhes bya ba rgyas par pham par 'gyur zhes gang gsungs pa zhes bya ba'i bar 'byung ba ni de ji lta bu yin zhes bya ba'i tshig khong nas dbyung ngo /
paramārthabhikṣutvaṃ saṃdhāyaitad uktam iti /
satyadarśanabhavyatvena tasyāpannasya paramārthabhikṣutvāprāpteḥ
de ni don dam pa'i dge slong nyid las dgongs te gsungs pa yin no zhes bya ba ni ltung bar 'gyur ba byung ba de ni bden pa mthong ba'i skal ba med kyi don dam pa'i dge slong nyid du ma gyur pa'i phyir ro /
bahukleśebhyo nandaprabhṛtibhyaḥ /
maulyāpy āpattyā na bhikṣutvaṃ naśyatīti viditvā tāṃ kuryur iti vākyārthaḥ saṃjñābhikṣur iti
nyon mongs pa mang po rnams la zhes bya ba ni dga' bo la sogs pa la ste; tshig gi don ni rtsa ba'i ltung bas kyang dge slong nyid nyams par mi 'gyur ro snyam du rig nas de dag yang byed par 'gyur ro zhes bya ba yin no /
yasyānupasaṃpannasya bhikṣur iti nāma /
pratijñābhikṣur iti /
abrahmacaryādipravṛttau duḥśīlaḥ /
bhikṣata iti bhikṣur iti
ming gi dge slong zhes bya ba ni bsnyen par ma rdzogs pa gang zhig la dge slong zhes ming du btags pa'o /
khas 'che ba'i dge slong zhes bya ba ni tshul khrims 'chal pa mi tshangs par spyod pa la sogs pa la zhugs pa yin no /
yācanakaḥ /
bhinnakleśatvād bhikṣur iti /
arhan /
asmiṃs tv artha iti /
yat yat bhagavatoktam abhikṣur bhavaty aśramaṇa iti vistareṇa /
etasminn arthe /
yathoktebhyaś caturbhyo bhikṣubhyo 'nya evāyaṃ paṃcamo jñapticaturthopasaṃpanno bhikṣur iti /
yad apy uktaṃ paramārthabhikṣutvaṃ saṃdhāyaitad uktaṃ /
tat pratyāha /
na cāsau pūrvaṃ paramārthabhikṣur āsīt /
yataḥ paścād abhikṣur bhavet /
abhikṣur bhavaty aśramaṇa iti vacanāt
slong bas na dge slong zhes bya ba ni slong bar byed pa'o /
nyon mongs pa bcom pas na dge slong zhes bya ba ni dgra bcom pa'o /
don 'di la ni zhes bya ba ni bcom ldan 'das kyis dge slong ma yin dge sbyong ma yin zhes bya ba rgyas par bshad pa'i don gang yin pa 'di la ni ji skad bshad pa'i dge slong gzhi las gzhan pa lnga pa /
gsol ba dang bzhi'i las kyis bsnyen par rdzogs pa 'di kho na yin no /
gang yang de ni don dam pa'i dge slong nyid las dgongs te gsungs pa yin no zhes smras pa de la bshad pa /
de la sngon don dam pa'i dge slong du gyur la /
dge slong ma yin /
ity upamāṃ kurvateti /
mastakacchinnatālopamāṃ kurvatā śāstraiva datto 'nuyoga iti saṃbaṃdhanīyaṃ /
parihṛtaḥ praśna ity arthaḥ /
ekagrāsaparibhoga āhārasya /
ekapārṣṇipradeśaparibhogo vihārasyeti sambhdhaḥ
dge sbyong ma yin zhes 'byung ba gang gis na phyis dge slong ma yin bar 'gyur ba ni ma yin no zhes bya ba dper mdzad nas zhes bya ba ni ston pa nyid kyis shing ta la'i mgo bcad pa dper mdzad bas lan btab pa yin no zhes bya bar sbyar te /
'dri ba'i lan btab pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
zhal zas la kham gcig longs spyod pa dang gtsug lag khang la gom pa gcig 'dor ba'i phyogs longs spyad pa zhes bya bar sbyar ro /
sarvabhikṣusaṃbhogabahiṣkṛtaś ca śāstreti /
sarvasmāt bhikṣubhis saha saṃbhogād ekapaṃktibhojanādikād bahiṣkṛto buddhena
ston pas dge slong gi longs spyod thams cad las kyang bkar to zhes bya ba ni bcom ldan 'das kyis dge slong rnams dang lhan cig longs spyod pa gral gcig tu zas za ba la sogs pa thams cad las bskrad pa yin no /
nāśayata kāraṇḍavakam iti /
kāraṇḍavako yavākṛtitvād yavas tṛṇaviśeṣaḥ /
yo yavadūṣīty ucyate
sred bsal bar gyis zhes bya ba la sred ni nas 'dra ba zhig ste /
de dang 'dra ba gzhan rtsva'i khyad par gang zhig nas ma rung bar byed pa la bya ba ltar dge slong ma yin pa la dge sbyong gi sha tshugs can zhes bya ba 'di yang de kho na dang 'dra'o /
evam asāv abhikṣur bhikṣvākṛtir iti shing rul zhes bya ba ni shing rul ba ste /
kaśaṃbakam nāma pūtikāṣṭham /
evam asau pūtibhūto bhikṣuḥ /
taṃ śīlavatsaṃghād yūyam apakarṣateti bhagavāṃ (Abhidh-k-vy 387) bhikṣūn ājñāpayāmāsa /
athotplāvinaṃ vāhayateti /
utplāvī nāma vrīhimadhye 'bhyaṃtarataṇḍulahīno vṛīhir eva
dge slong rul par gyur pa 'di yang de dang 'dra'o /
de ni bcom ldan 'das kyis dge slong rnams la khyed kyis tshul khrims dang ldan pa'i dge 'dun gyi nang nas skrod cig ces bka' stsal to /
snying po med pa dor bar gyis zhes bya ba la snying po med pa zhes bya ba ni 'bru'i nang nas 'bru khong na snying po med pa kho na yin te /
tathāsau śīlasārahīno bhikṣvākṛtiḥ /
taṃ pravāhayata /
niṣkrāmayatety arthaḥ /
mārgajinaḥ śaikṣo 'śaikṣaḥ
dge slong gi sha tshugs tshul khrims kyi snying po med pa 'di yang de dang 'dra ste; de dor bar bya zhing dbyung bar gyis shig ces bya ba'i tha tshig go /
mārgadaiśiko buddhaḥ /
mārge jīvati śīlavāṃ bhikṣur mārganimittaṃ jīvanāt /
mārgadūṣī duḥśīlaḥ /
idam atrodāharaṇaṃ /
dagdhakāṣṭheti vistaraḥ /
yathā yad dagdhaṃ /
na tat kāṣṭhaṃ /
pūrvakāṣṭhākṛtimātrāvaśeṣasādharmyāt /
tad dagdhaṃ kāṣṭham ity ucyate /
hradaś ca śuṣko 'pi hrada ity ucyate /
śukanāsā gṛhādiṣu rūpakārakṛtā /
śukanāsākṛtitvāc chukanāsety ucyate /
evam asau bhikṣvākṛtisāmānyamātrāvaśeṣāc chramaṇa uktaḥ /
pūtibījam aṃkurājanakatvād abījam api bījam ity ucyate /
tadākāramātrāvaśeṣatvād alātacakraṃ cakram iti /
cakrākṛtitvāt /
mṛtasattvaś cāsattvo 'pi sattva ity ucyate /
sattvākṛtimātrāvaśeṣatvāt /
tadvad eṣa draṣṭavyaḥ /
śikṣādattako nāma bhikṣur adhimātrarāgatayā striyā abhrahmacaryaṃ kṛtvā /
tadanaṃtaram eva jātasaṃvegaḥ kaṣṭaṃ mayā kṛtam ity ekasminn api praticchādanacitte 'nutpanne bhikṣusaṃgham upagamyāviṣkarotīdaṃ mayā pāpaṃ kṛtam iti /
sa āryasaṃghopadeśāt sarvabhikṣunavakāṃtikatvādi daṇḍakarma kurvāṇaḥ śikṣādattaka ity ucyate /
tad yadi dauḥśīlyād abhikṣur eva syāt /
sa na syāt /
na hi tasya punar upasaṃpādanaṃ kriyate /
bhikṣuś ca sa vyavasthāpyate /
tasmān na dauḥśīlyād abhikṣutvam iti /
na brūma iti vistaraḥ /
na vayaṃ brūmaḥ /
sahādhyāpattyā abrahmacaryād eva sarvaḥ pārājiko bhavati /
kiṃ tarhi /
praticchādanacittena /
kiṃ na punaḥ pravrājyate /
anikṣiptaśikṣa ity adhyāhāryaṃ /
tīvrānapatrāpyavipāditatvāt /
tīvreṇānapatrāpyeṇa vipāditāsya saṃtatiḥ
lam gyis rgyal zhes bya ba ni slob pa dang mi slob pa'o /
lam ston pa ni sangs rgyas so /
lam phyir 'tshol ba ni dge slong tshul khrims dang ldan pas te lam gyi ched du 'tsho ba'o /
lam sun 'byin pa ni tshul khrims 'chal ba ste /
'dir dper brjod pa ni 'di yin no /
shing tshig pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dper na shing tshig pa de ni shing ma yin na lhag ma sngon gyi shing gi dbyibs tsam zhig 'dra ba'i phyir de la shing tshig pa zhes bya ba dang mtshe'u skams pa la yang mtshe'u zhes bya ba dang ne tso'i mchu ni gzugs mkhan gyi khyim la sogs pa'i nang du byas pa ste /
ne tso'i sna dang dbyibs 'dra ba'i phyir ne tso'i sna zhes bya ba de bzhin du 'di yang dge slong gi dbyibs spyi tsam zhig lus pa'i phyir dge sbyong zhes gsungs par zad do /
sa bon rul pa ni myu gu skyed par byed pa ma yin pa'i phyir sa bon ma yin mod kyi de'i dbyibs tsam zhig lus pa'i phyir sa bon zhes bya'o /
mgal me'i 'khor lo yang 'khor lo dang 'dra ba'i phyir 'khor lo zhes bya'o /
sems can shi ba yang sems can gyi sha tshugs tsam zhig lus pa'i phyir sems can zhes bya ba ltar yin yang de dang 'dra bar blta bar bya'o /
bslab pa sbyin pa zhes bya ba ni dge slong gi 'dod chags chen pos bud med dang mi tshangs par spyad nas de'i mjug thogs kho nar bdag gis phud ba byas so zhes skyo ba shes shing bcab pa'i sems gcig kyang ma skyes par dge slong gi dge 'dun gyi thad du song nas bdag gis sdig pa byas so zhes 'chags par byed la /
'phags pa'i dge 'dun gyi bkas dge slong thams cad pas gzhon rabs nyid yin par bya ba la sogs pa chad pa'i las byed du bcug pa de ni bslab pa sbyin pa zhes bya'o /
de la gal te 'chal pa'i tshul khrims kyis dge slong ma yin pa kho nar 'gyur na ni de yang med par 'gyur te /
de ni yang bsnyen par rdzogs par mi byed la /
dge slong du yang rnam par 'jog go /
de lta bas na 'chal pa'i tshul khrims las ni dge slong nyid ma yin pa ma yin no mi zer gyi zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni kho bo cag ni thams cad dang mi tshangs par spyod pa'i ltung ba 'byung ba'i mdo kho na las phas pham pa yin no mi zer gyi 'o na ci zhe na /
'chal pa'i sems kyis yin no /
ci ste yang rab tu mi 'byung zhes bya ba ni bslab pa btang na zhes bya ba kho nas dbyung ngo /
rgyud khrel med pa shas chen pos nyams par byas pas zhes bya ba ni 'di'i rgyud khrel med pa shas chen pos nyams par byas pa yin te /
tasyāḥ saṃtater evaṃ vipāditatvāt saṃvarasyābhavyatvaṃ /
tasmān na punaḥ pravrājyata ity adhikāraḥ
rgyud de nyams par byas pas sdom pa'i skal ba med pa nyid de'i phyir yang rab tu mi dbyung ngo zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
na tu khalu bhikṣubhāvāpekṣayā /
na tu khalu tasya bhikṣubhāvo 'stīty apekṣayā na pravrājyate
dge slong gi dngos po la ltos te de ni ma yin no zhes bya ba ni de la dge slong gi dngos po yod do zhes bya ba la ltos te rab tu mi dbyung ba ni ma yin no /
tathā hy asau parājayiko nikṣiptaśikṣo pi na pravrājyate /
tīvrānapatrāpyavipāditatvāt saṃtateḥ /
(IV /
41) dhyānāptam iti /
rūpasvabhāvaṃ kuśalam arūpasvabhāvaṃ cābhipretaṃ /
ata eva ca sarvam eveti vyācaṣṭe /
dvābhyām iti /
upapattito vā /
parihāṇito vā /
tenāha upapattito veti vistaraḥ /
ūrdhvam upapadyamāno 'dharaṃ parityajati /
adhaś copapadyamāna uparibhūmikam iti /
parihāṇito vā samāpatteḥ tatsamāpattisaṃgṛhītaṃ kuśalaṃ tyajyate /
nikāyasabhāgatyāgāc ca kiṃcid iti /
nirvedhabhāgīyaṃ yat pṛthagjanāvasthāyām utpāditaṃ yāvat kṣāṃtir iti /
tad asaty api bhūmisaṃcāre nikāyasabhāgatyāgena tyajyate /
yadā kāmadhātau mṛtvā tatraivopapadyate (Abhidh-k-vy 388) /
vakṣyati hi /
bhūmityāgāt tyajaty āryas tāny anāryas tu mṛtyuta iti /
pūrvako mārga iti /
prayogānaṃtaryavimuktimārgasvabhāvaḥ pratipannakamārgaḥ /
phalaṃ phalaviśiṣṭo veti /
uttaro mārgo 'dhikṛtaḥ /
tadyathā 'nāgāmī yady anāgāmiphalāt parihīyate /
tenānāgāmiphalam uttaro mārgas tyajyate
'di ltar phas pham pa can de ni bslab pa btang yang rab tu mi dbyung ste /
rgyud khrel med pa shas chen pos nyams par byas pa'i phyir ro /
bsam gtan gtogs pa zhes bya ba ni gzugs can gyi ngo bo nyid dang gzugs can ma yin pa'i ngo bo nyid kyi dge ba yin par bsams pa ste /
de nyid kyi phyir dge ba thams cad ni zhes bya ba smos pa yin no /
rgyu gnyis kyis zhes bya ba ni skye ba las sam /
nyams pa las te de'i phyir /
skye ba ste zhes bya ba rgyas par smos so; /
gong du skyes na ni 'og ma gtong la 'og tu skyes na ni sa gong ma pa gtong ngo zhes bya ba yin no /
snyoms par 'jug pa las yongs su nyams pa las ni snyoms par 'jug pa des bsdus pa'i dge ba 'chor ro /
ris mthun par btang ba las kyang chung zad gtong bar 'gyur ro zhes bya ba ni so so'i skye bo'i gnas skabs na nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa bzod pa'i bar skyed pa gang yin pa de ni sa 'pho ba med kyang gang gi tshe 'dod pa'i khams su shi nas de nyid du skye ba ni ris mthun par btang bas gtong bar 'gyur te /
de ji skad du /
'phags pas de dag sa bor bas /
gtong 'gyur 'phags min 'chi 'pho bas /
zhes 'byung ba lta bu'o /
lam snga ma zhes bya ba ni rgyun du zhugs pa'i lam sbyor ba dang bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam gyi rang bzhin no /
'bras bu 'am 'bras bu khyad par can zhes bya ba ni lam gong ma zhes bya bar sbyar te /
'di lta ste phyir mi 'ong ba la gal te phyir mi 'ong ba'i 'bras bu las yongs su nyams na lam gong ma phyir mi 'ong ba'i 'bras bu gtong ngo /
yadi tv anāgāmī dvitīyaṃ dhyānaṃ labhate gal te phyir mi 'ong ba bsam gtan gnyis pa thob la /
tasmāc ca parihīyate /
sa tasya phalaviśiṣṭo mārgo dvitīyadhyānabhūmikas tyajyate /
(IV /
42ab) hetupratyayabaleneti /
sabhāgahetubalena /
parato ghoṣabalena cety arthaḥ
de las kyang yongs su nyams na de'i lam 'bras bu khyad par can bsam gtan gnyis pa'i sa pa de gtong ngo /
rgyu dang rkyen gyi stobs kyis zhes bya ba ni skal ba mnyam pa'i rgyu'i stobs dang gzhan gyi smra ba'i stobs kyis zhes bya ba'i tha tshig go /
dhyānasaṃvaraṃ vā labhata iti /
anāsravasaṃvaraṃ vā labhata iti nocyate
bsam gtan gyi sdom pa thob na zhes bya ba ni zag pa med pa'i sdom pa thob na zhes ni mi brjod do /
dhyānasaṃvarapūrvotpādenaiva tattyāgāt /
akaraṇāśnyata iti /
etat karma na kariṣyāmīty āśayato 'pi śastrajālatyāge vinā saṃvaragrahaṇenāsaṃvaracchedo na bhavati /
tadyathā roganidānaparihāre 'pi tasya pravṛddhasya rogasyauṣadhena vinā vinivṛttir na bhavati /
tadvat /
tad uktaṃ bhavati /
asaṃvaratyāgecchāyāṃ saṃvaro grahītavyo nānyatheti
bsam gtan gyi sdom pa sngar bskyed pa kho nas de bor zin pa'i phyir ro /
mi bya ba'i bsam pa thag pa nas zhes bya ba ni mtshon dang rgya'i las 'di mi bya'o snyam pa'i bsam pa thag pas bor du zin kyang sdom pa mnod pa med par sdom pa ma yin pa 'chad par mi 'gyur ro /
dper na nad kyi gzhi yongs su spangs kyang nad rnying de sman med par mi zlogs pa de dang 'dra ste /
'di skad du sdom pa ma yin pa 'dor bar 'dod na sdom pa mnod par bya'i gzhan du ni ma yin no zhes bshad pa yin no /
tallābhasyeti /
asaṃvaralābhasya /
(IV /
42cd) katham avijñaptir iti /
vijñaptir apīti vaktavyaṃ
de 'thob pa ni zhes bya ba ni sdom pa ma yin pa 'thob pa'o /
rnam par rig byed ma yin pa ji ltar gtong zhes bya ba ni rnam par rig byed kyang zhes brjod dgos te /
svasamutthāpitāyā atītāyā vijñaptes tatkāla eva prāpticchedāt de nyid kyi tshe na rang kun nas slong ba'i rnam par rig byed 'das pa'i 'thob pa 'chad pa'i phyir ro /
vegādānakriyārthāyurmūlacchedais tu madhyama iti ca paṭhitavyaṃ bar ma shugs blangs bya ba dang /
don che rtsa ba chad pa las /
zhes ni pho'i rtags su brjod par bya dgos te /
naivasaṃvaranāsaṃvara ity arthaḥ /
athāpy avijñaptir api kevalocyate
sdom pa yang ma yin sdom pa ma yin pa yang ma yin zhes bya ba'i tha tshig go /
'on te yang rnam par rig byed ma yin pa 'ba' zhig brjod par bya ba kho na yin no zhe na /
tatra vijñapter avacane kāraṇaṃ vaktavyam ity ucyate /
vijñapter anāvaśyakatvāt /
tathā hi vakṣyati /
aśubhāḥ ṣaḍ avijñaptir dvidhaika iti
rnam par rig byed ma smos pa de la gtan tshigs brjod dgos so zhe na /
bshad pa rnam par rig byed kyi go skabs med pa'i phyir te /
'di skad du /
mi dge drug ni rnam rig min /
avijñaptivacanena ca vijñaptivacanasiddhes tadavacanaṃ /
anye tv āhuḥ /
na niruddhāyā naivasaṃvaranāsaṃvarasaṃgṛhītāyā vijñapter anubaṃdhinī prāptir ity ata etadavijñapter eva tyāgakāraṇam ucyata iti
gcig ni rnam pa gnyis zhes 'chad par 'gyur bas rnam par rig byed ma yin pa smos pas rnam par rig byed smos pa 'grub pa'i phyir de ma smos pa yin no /
gzhan dag na re sdom pa yang ma yin sdom pa ma yin pa yang ma yin pas bsdus pa'i rnam par rig byed 'gags pa'i thob pa ni rjes su 'brel ba med de /
de nyid kyi phyir rnam par rig byed ma yin pa kho na'i gtong ba'i rgyu brjod do zhes zer ro /
kuṃbhakāracakreṣugativad iti /
yathā kuṃbhakāracakrasya iṣoś ca gatiḥ /
yena kāraṇena saṃskāraviśeṣeṇa ākṣipto bhavati
rdza mkhan gyi 'khor lo dang mda'i 'gros bzhin no zhes bya ba ni rdza mkhan gyi 'khor lo dang mda'i 'gros 'du byed kyi khyad par rgyu gang gis 'phangs pa yin par de chad pa yang 'chad pa de dang 'dra'o /
tasya cchedāt sāpi cchidyate /
tadvat /
alaṃ samādāneneti pratyākhyānavacanena /
yathāsamāttam akurvata iti /
tadyathā buddham avanditvā /
maṇḍalakam akṛtvā vā na bhokṣya iti /
tad akṛtvā bhuṃjānasya sā madhyamā avijñaptiś chidyate
yang dag par blangs pa 'dis chog go zhes bya ba ni 'dor ba'i tshig gis so /
ji ltar blangs pa bzhin ma byas pa'i zhes bya ba ni 'di lta ste /
sangs rgyas la phyag ma byas shing dkyil 'khor ma byas par zas mi za'o zhes bya ba de dag ma byas par zas za ba'i bar ma'i rnam par rig byed ma yin pa de 'chad do /
yaṃtrajālādīti ādiśabdena śastraviṣādi gṛhyate gdos dang rgya la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mtshon dang dug la sogs pa bsdu'o /
kuśalamūlāni samucchettum (Abhidh-k-vy 389) ārabhata iti /
kuśalamūlasamucchedaprāraṃbhāvasthāyām eva cchidyate
dge ba'i rtsa ba rnams kun du gcod par rtsom pa na'o zhes bya ba ni dge ba'i rtsa ba kun du gcod par rtsom pa'i gnas skabs kho na ni 'chad kyi kun du chad pa'i gnas skabs na ni ma yin no zhes ston par byed do /
na samucchedāvasthayām iti darśayati /
(IV /
43) kuśalarūpam iti
dge ba'i gzugs min zhes bya ba la gzugs min zhes bya ba smos pa ni gzugs can gyi 'chad pa ni bshad zin pa'i phyir ro /
arūpagrahaṇaṃ rūpacchedasyoktatvāt /
mūlacchedordhvajanmata iti /
atra vairāgyataś ca kiṃcid iti vaktavyaṃ
rtsa chad gong du skyes pa las /
zhes bya ba 'dir ni 'dod chags dang bral ba las kyang chung zad cig gtong ngo zhes brjod dgos te /
yathā kuśalaṃ daurmanasyendriyam iti dper na yid mi bde ba'i dbang po dge ba lta bu'o /
sarvam eveti /
kāmarūpārūpyāvacaraṃ /
yaḥ prahāṇamārga iti /
darśanamārgo bhāvanāmārgaś ca /
laukiko vā lokottaro vā yathāsaṃbhavaṃ /
asau saparivāra iti /
asāv upakleśaprakāraḥ satatsahabhūprāptyanucaraḥ upakleśaprakārasyeti grahaṇaṃ kleśasyāpy upakleśatvena sarvasaṃgrahārthaṃ /
tathā hi śāstra uktaṃ
thams cad ces bya ba ni 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'o /
spong ba'i lam gang yin pa zhes bya ba ni ci rigs par mthong ba'i lam dang bsgom pa'i lam mam /
'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa'i lam mo /
'di 'khor dang bcas pa zhes bya ba ni nye ba'i nyon mongs pa'i rnam pa 'di de dang lhan cig 'byung ba 'thob pa la sogs pa rjes su 'brang ba dang bcas pa'o /
nye ba'i nyon mongs pa'i rnam pa zhes smos pa ni nyon mongs pa yang nye ba'i nyon mongs pa nyid yin pas thams cad bsdu ba'i phyir te /
ye yāvat kleśā upakleśā api te syur upakleśā na kleśa iti /
(IV /
44, 45) ubhayāśraya iti vistaraḥ /
strīpuruṣāśayasya kleśasyādhimātratayā /
pratisaṃkhyānasya tatpratipakṣabhāvanālakṣaṇasyākṣamatvāt /
tīvrasya ca hrīvyapatrāpyasyābhāvād eṣāṃ saṃvaro nāstīti /
pratidvaṃdvabhāvād iti /
yasmāt saṃvarasyāsaṃvaraḥ pratidvaṃdvabhūtaḥ /
tasmāt yatraiva saṃvaraḥ
'di ltar bstan bcos las re zhig nyon mongs pa gang dag yin pa de dag ni nye ba'i nyon mongs pa yang yin te; nye ba'i nyon mongs pa yin la nyon mongs pa ma yin pa yang yod do zhes bshad do /
rten gnyi ga'i nyon mongs pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni skyes pa dang bud med kyi rten can gyi nyon mongs pa shas che ba'i phyir dang de'i gnyen po bsgom pa'i mtshan nyid kyi so sor rtog pa mi bzod pa'i phyir dang ngo tsha shes pa dang khrel yod pa shas chen po med pa'i phyir de dag la sdom pa med do /
gnyen por gyur pa'i phyir zhes bya ba ni gang gi phyir /
sdom pa ni sdom pa ma yin pa'i gnyen por gyur pa de'i phyir gang la sdom pa yod pa de kho na la sdom pa ma yin pa med de /
tatraivasaṃvara iti /
teṣāṃ ṣaṇḍhādīnām asaṃvarābhāvo dvitīyaṃ kāraṇaṃ /
samādānasamādhyabhāvād iti /
samādānabhāvāt prātimokṣasaṃvaro nāsti
'di ni za ma la sogs pa la sdom pa ma yin pa med pa'i gtan tshigs gnyis pa yin no /
yang dag par len pa dang ting nge 'dzin med pa'i phyir zhes bya ba ni yang dag par len pa med pa'i phyir so sor thar pa'i sdom pa med la /
samādhyabhāvāc ca dhyānānāsravaṣaṃvarau na staḥ ting nge 'dzin med pa'i phyir bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dag med do /
tadabhāvas tu māṃdyena kuśaleṣv avyutpatteḥ /
pāpakriyāśayābhāvāc cāsaṃvaro nāsti
de med pa ni dge ba dag la zhen pas mi skye ba'i phyir ro /
sdig pa bya ba'i bsam pa med pa'i phyir sdom pa ma yin pa med do /
yadyogād yadvipādanāc ceti /
yena hrīvyapatrāpyeṇa yogād yasya hrīvyapatrāpyasya vipādanāc ca /
yathākramaṃ saṃvarasaṃvarau syātāṃ /
tat tīvraṃ hrīvyapatrāpyam āpāyikānāṃ nāstīti /
yady āpāyikānāṃ saṃvarāsaṃvarau na staḥ
gang dang ldan pa dang gang med pas zhes bya ba ni ngan song ba rnams la ngo tsha shes pa dang khrel yod pa gang dang ldan pa dang ngo tsha shes pa dang khrel yod pa gang med pas go rims bzhin du sdom pa dang sdom pa ma yin pa dag tu 'gyur ba'i ngo tsha shes pa dang khrel yod pa shas chen po de med pas so /
gal te ngan song ba rnams la sdom pa dang sdom pa ma yin pa dag med na /
'on mdo las gang gsungs pa zhes bya ba de ji lta bu zhe na zhes bya ba la sogs pa'o /
yat tarhi sūtra uktam iti yistaraḥ /
tat kathaṃ /
prātimokṣasaṃvaro manuṣyāṇām eva /
na devānām /
asaṃvegāt /
dhyānānāsravasaṃvarau tu hetukarmadharmabhāvanād yathāsaṃbhavaṃ /
(IV /
46ab) tatkālam atyaṃtaṃ ceti /
yad iṣṭavipākaṃ /
tat tatkālaṃ /
duḥkhaparitrāṇāt kṣemaṃ /
yan nirvāṇaprāpakaṃ /
tad atyaṃtaṃ duḥkhaparitrāṇāt kṣemaṃ /
parinirvṛtasya yan nityakālaṃ duḥkhaṃ nāsti /
(IV /
46cd, 47) nanu ca trīṇi dhyānāni seṃjitāny uktāni bhagavatā /
yad atra vitarkitam vicāritam ity evam ādi /
idam atrāryā iṃjitam ity āhur iti /
ādiśabdena dvitīya uktaṃ /
yad atra prītir avigatā /
idam atrāryā iṃjitam āhuḥ /
tṛtīye 'pi yad atra sukhaṃ sukham iti cetasa ābhogaḥ /
idam atrāryā iṃjitam ity āhur iti /
atha kasmāt sarvam eva rūpārūpyāvacaraṃ kuśalaṃ karmāniṃjyam (Abhidh-k-vy 390) uktam ity āha /
āniṃjyapratyayagāminam iti /
āniṃjyānukūlabhāginaṃ /
akaṃpyānukūlabhāginaṃ mārgam ārabhyety arthaḥ /
kiṃ punaḥ kāraṇaṃ samādhisapakṣālatayā seṃjitam evānyatrāniṃjyam uktam ity āha /
tadbhūmiṣu yataḥ karma vipākaṃ prati neṃjatīti /
bhogādi saṃvartanīyam iti /
bhogo dravyasaṃpat /
ādiśabdena saurūpyasausvaryādi gṛhyate /
tad eveti vistaraḥ /
yat tad deveṣu vipacyeta /
tat bahulīkṛtam evaṃ śīlamayaṃ bhāvanāmayaṃ /
tasya caivaṃ bhavati /
aho batāhaṃ devasubhagānāṃ manuṣyasubhagānāṃ vā sabhāgatāyām upapadyeyeti /
yāvat sa tatra upapadyata iti /
(IV /
48-50) kāmadhātus trīṇi ca dhyānānīti /
kṃadhātuprathamadhyānayoḥ kāyikaṃ sukhaṃ caitasikaṃ ca saumanasyaṃ sukhā vedanā /
dvitīye dhyāne saumanasyaṃ sukhā vedanā /
tṛtīye dhyāne caitasikaṃ sukham iti /
tadbhāvajñāpanārtham iti /
tacchabdena duḥkham abhisaṃbadhyate /
tasya duḥkhasya kāmadhātāv evāstitvajñāpanārtham ihagrahaṇaṃ /
sasaṃbhārair iti /
saṃbhriyate utpādyate 'neneti saṃbhāraḥ /
indriyaviṣayāśrayalakṣaṇaḥ /
tena sasaṃbhārā vedanā phalaṃ /
dhyānāṃtaravipākata iti /
dhyānāṃtarakarmaṇo dhyānāṃtarotpattau vipākena veditena bhavitavyaṃ /
tatra sukhā duḥkhā vā vedanā nāsti /
nāsti /
tasmād asyāduḥkhāsukhā vedanā vipāka iti /
caturthād dhyānād adho 'py aduḥkhāsukhavedanīyaṃ karmāstīti
dus re zhig dang gtan du zhes bya ba ni 'bras bu yid du 'ong ba can gang zhig yin pa de ni dus re zhig sdug bsngal las yongs su skyob pa'i phyir bde ba yin la /
mya ngan las 'das pa thob pa gang yin pa de ni gtan du sdug bsngal las yongs su skyob pa'i phyir bde ba yin te /
yongs su mya ngan las 'das pa la ni rtag tu sdug bsngal med do /
bcom ldan 'das kyis 'di la rnam par brtags pa dang rnam par dpyad pa gang yin pa de ni 'dir 'phags pa rnams kyi gyo ba'o zhes gsungs so zhes bya ba de lta bu la sogs pa bsam gtan gsum po gyo ba dang bcas par gsungs pa ma yin nam zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni bsam gtan gnyis pa la 'di la dga' ba dang ma bral ba gang yin pa 'di ni 'dir 'phags pa rnams kyi gyo ba'o zhes gsungs so zhes bshad pa dang gsum pa la yang 'di la bde'o bde'o snyam du sems kyi gtong ba gang yin pa 'di ni der 'phags pa rnams kyi gyo ba'o zhes gsungs so zhes bshad pa bsdu'o /
yang ci'i phyir 'dir gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i las dge ba thams cad mi gyo ba nyid ces bya zhe na /
mi gyo ba dang mthun par 'gro ba'i lam zhes bya ba smos te /
mi gyo ba dang rjes su mthun par 'gro ba'i lam las brtsams te zhes bya ba'i tha tshig go /
yang ci'i phyir ting nge 'dzin gyi skyon dang bcas pa nyid kyi gyo ba dang bcas pa kho na gzhan du mi gyo bar gsungs she na /
gang phyir sa ni de dag tu /
las rnams smin phyir mi gyo'i phyir /
zhes bya ba smos so /
longs spyod la sogs par 'gyur zhes bya ba longs spyod pa ni nor phun sum tshogs pa'o /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni gzugs bzang ba dang skad snyan pa la sogs pa bsdu'o /
de nyid ces bya ba rgyas par 'byung ba ni lha dag gi nang du rnam par smin par gyur pa gang yin pa de nyid res 'ga' rkyen gzhan gyi dbang gis te /
nyon mongs pa la sogs pa'i rkyen gzhan tshogs pa de'i dbang gis mi dang dud 'gro dang yi dags dag gi nang du rnam par smin par 'gyur te /
'di lta ste /
'di ni la la sbyin pa po yin zhing sbyin bdag yin la de yang shin tu srog gcod pa yin zhes bya ba rgyas par de glang po cher gyur na glang po che'i rgyan rnam pa sna tshogs dag thob par 'gyur ro zhes bya ba la sogs pa'i bar gsungs pa dang yang 'di lta ste /
'di ni la las sbyin pa las byung ba'i bsod nams bya ba'i dngos po dang de bzhin du tshul khrims las byung ba dang bsgom pa las byung ba chung du kun du brten zhing bsgom pa dang lan mang du byas pa yin la /
de 'di snyam du bdag lha bzang po rnams sam /
mi bzang po rnams dang skal ba mnyam par skye bar gyur na ci ma rung snyam du sems na zhes bya ba nas de ni der skye'o zhes bya ba'i bar gsungs so /
'dod pa'i khams dang bsam gtan gsum mo zhes bya ba ni 'dod pa'i khams dang bsam gtan dang po dag na ni bde ba'i tshor ba lus kyi bde ba dang sems kyi yid bde ba yin no /
bsam gtan gnyis pa na ni bde ba'i tshor ba yid bde ba yin no /
gsum pa na ni sems kyi bde ba yin no /
de yod par bstan pa'i phyir ro zhes bya ba la /
de zhes bya ba'i sgra ni sdug bsngal dang sbyar te /
sdug bsngal de 'dod pa'i khams kho nan yod pa nyid du shes par bya ba'i phyir 'di'i zhes bya ba smos so /
tshogs dang bcas pa yin no zhes bya ba ni 'dis tshogs par byed cing skyed par byed pas na tshogs de dbang po dang yul dang rten gyi mtshan nyid do /
de'i phyir 'bras bu ni tshor ba tshogs pa dang bcas pa yin no /
bsam gtan khyad par rnam smin las /
zhes bya ba ni bsam gtan khyad par can gyi las kyi rnam par smin pa'i tshor ba ni bsam gtan khyad par can du skyes pa na tshor ba yod par bya dgos la /
de na yang bde ba 'am sdug bsngal gyi tshor ba med de /
de lta bas na 'di'i rnam par smin pa bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'i tshor ba yin pas bsam gtan bzhi pa man chad na yang bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa myong bar 'gyur ba'i las yod do zhes bya bar mngon no /
dhyānāṃtare vā kasyacit karmaṇo 'nyasya vipāko vedanā na syān na saṃbhavati las gzhan gang gis kyang bsam gtan khyad par can du tshor ba rnam par smin par mi 'gyur zhing mi srid de /
na hi sukhavedanīyasya maulaprathamadhyānabhūmikasya karmaṇo dhyānāṃtare sa vipāka iti yujyate vaktuṃ /
savitarkatvena dhyānāṃtarato maulasya nihīnatvāt
bsam gtan khyad par can la yod pa de ni dngos gzhi bsam gtan dang po'i sa pa'i las bde ba myong bar 'gyur ba'i rnam par smin par 'gyur ba yin zhes brjod par rung ba ma yin te /
dngos gzhi ni rtog pa dang bcas pa nyid kyis bsam gtan khyad par can pas dman pa'i phyir ro /
nāpi kāmāvacarasya duḥkhavedanīyasya karmaṇo bhūmyaṃtaratvāt 'dod pa na spyod pa'i las sdug bsngal myong bar 'gyur ba yang ma yin te /
sa tha dad pa'i phyir ro; /
ata eva caturthadhyānādibhūmikasya /
tato vītarāgatvāc ca /
(Abhidh-k-vy 391) /
etaddoṣaparijihīrṣayā dhyānāṃtarakarmaṇo dhyāna eva sukhendriyaṃ vipāka ity eke bruvate
de nyid kyi phyir dang de las 'dod chags dang bral ba'i phyir bsam gtan bzhi pa la sogs pa'i yang ma yin no /
nyes pa 'di yongs su spang bar 'dod nas /
kha cig na re bsam gtan khyad par can gyi las kyi rnam par smin pa ni bsam gtan gyi bde ba'i dbang po kho na yin no zhes zer zhing smra'o /
naiva tasya dhyānāṃtarakarmaṇo vedanā vipākaḥ /
kiṃ tarhi rūpādīty apare
gzhan dag na re de'i rnam par smin pa'i tshor ba med pa nyid do /
'o na ci zhe na gzugs la sogs pa yin no zhes zer ro /
kiṃ teṣāṃ dhyānāṃtaropapattau vedanā nāsti ci de dag gi ltar na bsam gtan khyad par can du skyes pa la tshor ba med dam zhe na /
asti /
na tu sā vipākasvabhāvā
yod mod kyi de rnam par smin pa'i ngo bo nyid ni ma yin no /
kiṃ tarhi /
naiṣyandikīti /
atrācārya āha /
tadetad ucchāstraṃ /
yad etad uktaṃ /
dhyānāṃtarakarmaṇo dhyāna eva sukhendriyaṃ vipāka iti /
yac coktaṃ /
naiva tasya vedanā vipāka iti /
tad etad ubhayam apy ucchāstraṃ /
tat pratipādayann āha
'o na ci zhe na /
rgyu mthun pa las byung ba yin no zhes zer ro /
slob dpon gyis 'di ni bstan bcos dang 'gal ba yin no zhes bya ba smos te /
bsam gtan khyad par can gyi las kyi rnam par smin pa bsam gtan gyi bde ba'i dbang po kho na yin no zhes smras pa gang yin pa dang de'i rnam par smin pa tshor ba med pa nyid do zhes smras pa gang yin pa de gnyi ga yang bstan bcos dang 'gal ba yin te de bstan pa'i phyir bstan bcos las 'byung ngo zhes bya ba rgyas par smos te /
śāstre hi paṭhitam iti vistaraḥ /
avitarkasya karmaṇa iti /
dhyānāṃtarakarmaṇa ity arthah /
ataḥ kuśalasyāvitarkasya karmaṇaś caitasiky eva vedanā vipāko vipacyata ity avadhāraṇān na tasya karmaṇo dhyāna eva sukhendriyaṃ vipāko nāpi vedanāto 'nya iti gamyate
rtog pa med pa'i las zhes bya ba ni bsam gtan khyad par can gyi las zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i phyir rtog pa med pa'i las dge ba'i rnam par smin pa ni sems kyi tshor ba kho na rnam par smin par 'gyur ro zhes nges par gzung ba'i phyir las de'i rnam par smin pa ni bsam gtan gyi bde ba'i dbang po kho na yang ma yin la tshor ba las gzhan yang ma yin no zhes bya bar mngon te /
avitarkaṃ hi karma dhyānāṃtarāt prabhṛty ūrdhvam iti rnam par rtog pa med pa'i las ni bsam gtan khyad par can nas bzung ba yan chad na yod do /
apūrvacarama iti /
na pūrvaṃ na paścāt /
yugapad ity arthaḥ
snga phyi med ces bya ba ni sngar yang ma yin la phyis kyang ma yin la cig car zhes bya ba'i tha tshig go /
sukhavedanīyasya rūpam iti cakṣurādikaṃ bde ba myong bar 'gyur ba ni gzugs so zhes bya ba ni mig la sogs pa'o /
duḥkhavedanīyasya cittacaittā iti /
paṃcavijñānakāyikāḥ /
daurmanasyasyāvipākatvāt /
aduḥkhāsukhavedanīyasya cittaviprayuktā iti
sdug bsngal myong bar 'gyur ba ni sems dang sems las byung ba'i chos rnams so zhes bya ba ni rnam par shes pa'i tshogs lnga ste /
yid mi bde ba ni rnam par smin pa ma yin pa'i phyir ro /
jīvitendriyādayaḥ na hi kāmadhātor anyatreti /
duḥkhavedanīyasya karmaṇo 'nyatrabhāvāt /
kim idānīṃ tad iti /
aduḥkhāsukhavedanīyaṃ /
evaṃ tarhīti vistaraḥ /
yady adho 'pi caturthād dhyānād aduḥkhāsukhavedanīyaṃ karmāsti kuśalaṃ /
sukhavedyaṃ śubhaṃ dhyānād ā tṛtīyād ity asya virodhaḥ /
na hi kevalaṃ sukhavedanīyaṃ kuśalam ā tṛtīyād dhyānāt /
kiṃ tarhi /
aduḥkhāsukhavedanīyam apy astīti
bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa myong bar 'gyur ba ni ldan pa tsam yin pa ste zhes bya ba ni srog gi dbang po la sogs pa'o /
'dod pa'i khams las gzhan na ni med do zhes bya ba ni gzhan na sdug bsngal myong bar 'gyur ba'i las med pa'i phyir ro /
da ni ci las de zhes bya ba ni bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa myong bar 'gyur ba'o /
de lta na ni 'o na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te bsam gtan bzhi pa man chad na yang bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa myong bar 'gyur ba las dge ba yod na /
bsam gtan gsum pa'i bar dge ba /
bde ba myong 'gyur zhes bya ba 'di dang 'gal te bsam gtan gsum pa'i bar na bde ba myong bar gyur pa'i las dge ba yod pa 'ba' zhig tu ni ma zad do /
'o na ci zhe na /
iṣṭavipākaṃ ca kuśalam ity asya virodhaḥ /
na hi kevalam iṣṭavipākaṃ kuśalam iṣṭāniṣṭaviparītavipākam api kuśalam astīti
bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa myong bar 'gyur ba 'ang yod do /
rnam par smin pa yid du 'ong ba ni dge ba yin no zhes bya ba 'di dang yang 'gal te /
bāhulika eṣa nirdeśa iti /
bāhulyenaivaṃ nirdiṣṭam ity arthaḥ /
sukhavedyaṃ śubhaṃ dhyānād ā tṛtīyād iti /
iṣṭavipākaṃ ca kuśalam iti /
katham punar avedanāsvabhāvam iti /
sukham anubhūyate /
na karmety evam abhisamīkṣya pṛcchati
rnam par smin pa yid du 'ong ba can 'ba' zhig dge ba yin par ma zad kyi rnam par smin pa yid du mi 'ong ba dang yid du mi 'ong ba las bzlog pa can gyi dge ba yang yod pas so /
de ni phal che ba bstan pa yin zhes bya ba ni bsam gtan gsum pa'i bar dge ba /
bde ba myong 'gyur ba zhes bya ba dang rnam par smin pa yid du 'ong ba ni dge ba yin no zhes bya ba ni phal che bas de skad du bstan par zad do zhes bya ba'i tha tshig go /
sukhavedanāhitaṃ sukhavedanīyam iti /
sukhavedanotpattyanukūlam ity arthaḥ
ji ltar na tshor ba'i rang bzhin ma yin pa'i las zhes bya ba ni bde ba nyams su myong bar 'gyur gyi las ni ma yin pa'i don 'di yin par brtags nas 'dri ba yin no /
sukho 'sya vedanīya iti veti /
sukho 'sya vipāko 'nubhavanīya ity arthaḥ /
snānīyakaṣāyavad iti /
yathā yena snāti /
sa snānīyaḥ kaṣāyaḥ /
evaṃ yena sukhaṃ vipākaṃ vedayate /
tat karma (Abhidh-k-vy 392) vedanīyaṃ /
sukhasya vipākasya vedanīyaṃ karma sukhavedanīyaṃ /
karaṇe 'pi kṛtyavidhānāt /
etad evaṃ duḥkhavedanīyam iti /
duḥkhavedanāhitaṃ duḥkhavedanīyam iti vistarṇa pūrvavad yojyaṃ
bde ba myong bar 'gyur ba dang mthun pa zhes bya ba ni bde ba'i tshor ba skye ba dang mthun pa zhes bya ba'i tha tshig go /
'di'i bde ba myong bar bya ba yin pas zhes bya ba ni 'di'i rnam par smin pa bde ba nyams su myong bar bya ba yin pas zhes bya ba'i don to /
'khru bar byed pa'i 'dag pa'i chal bzhin no zhes bya ba ni dper na gang gis 'khru bar byed pa'i 'dag pa'i chal yin pa de bzhin du gang gis bde ba'i rnam par smin pa myong bar byed pa'i las de ni bde ba myong bar 'gyur ba ste /
bde ba'i rnam par smin pa myong bar 'gyur ba'i las ni bde ba myong bar 'gyur ba'o /
sdug bsngal myong bar 'gyur ba yang de bzhin du blta bar bya'o zhes bya ba ni sdug bsngal myong bar gyur ba dang mthun pa ni sdug bsngal myong bar 'gyur ba'o zhes bya ba rgyas par snga ma bzhin du sbyar te /
evam aduḥkhāsukhavedanīyam api /
svabhāvavedanīyateti /
svabhāvavedanānubhavalakṣaṇena vedanīyasvabhāvaḥ /
evaṃ yāvat saṃmukhībhāvena vedanīyateti yojyaṃ
bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa myong bar 'gyur ba yang de dang 'dra'o /
ngo bo nyid kyis myong bar 'gyur ba zhes bya ba ni nyams su myong ba'i mtshan nyid kyi ngo bo nyid kyis myong bar 'gyur ba ni ngo bo nyid kyis myong bar 'gyur ba ste /
de bzhin du mngon sum du gyur pas myong bar 'gyur ba ni zhes bya ba'i bar du sbyar ro; /
sukhavedanīyaḥ sparśa iti /
sukhavedanāhitaṃ sukhaṃ vedanīyam asminn iti sukhavedanīyaḥ sparśaḥ
bde ba myong bar 'gyur ba'i reg pa zhes bya ba ni bde ba'i tshor ba dang mthun pa 'am 'di la bde ba myong bar 'gyur ba yod pas na bde ba myong bar 'gyur ba'i reg pa'o /
ālambanavedanīyateti /
vedanīyā viṣayāḥ /
ālambanīyā ity arthaḥ
dmigs pa myong bar 'gyur ba zhes bya ba ni myong bar bya ba'i yul te dmigs par bya ba zhes bya ba'i tha tshig go /
rūpapratisaṃvedī no tu rūparāgapratisaṃvadīti /
rūpaṃ pratyanubhavati /
no tu rūparāgaṃ pratyanubhavatīty arthaḥ
gzugs so sor yang dag par myong bar 'gyur gyi gzugs la 'dod chags so sor yang dag par myong ba ni ma yin no zhes bya ba ni gzugs so sor nyams su myong bar 'gyur gyi gzugs kyi 'dod chags so sor nyams su myong ba ni ma yin no zhes bya ba'i don to /
atha vā no tu sa rūpaṃ rāgeṇa pratyanubhavaty ālaṃbata iti yang na 'dod chags kyi gzugs so sor nyams su myong zhing dmigs pa ni ma yin no zhes bya ba yin no /
dṛṣṭadharmavedanīyam iti /
dṛṣṭe janmani vedanīyaṃ vipākalakṣaṇam asyeti dṛṣṭadharmavedanīyaṃ karmeti vistaraḥ /
yasmin samaya iti vistaraḥ
mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba zhes bya ba ni 'di la mthong ba'i tshe la myong bar 'gyur ba'i rnam par smin pa'i mtshan nyid yod pas na mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba'i las zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
yasmin samaye sukhāṃ vedanāṃ vedayate anubhavati /
dve asya vedanā duḥkhā aduḥkhāsukhā ca tasmin samaye niruddhe bhavata iti /
(IV /
51) āraṃbhavaśād iti /
dṛṣṭa eva janmani vipākāraṃbhād ity arthaḥ
gang gi tshe zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi tshe bde ba'i tshor ba myong bar byed cing nyams su myong bar byed pa de'i tshe de'i tshor ba gnyis po sdug bsngal ba dang bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa 'gag par 'gyur ro /
rtsom pa'i dbang gis zhes bya ba ni mthong pa'i chos kho na la rnam par smin pa'i mgo zug ces bya ba'i tha tshig go /
tannāmavyavasthānam iti /
dṛṣṭadharmavedanīyam ity evaṃnāmavyavasthānam ity arthaḥ
ming de rnam par gzhag go zhes bya ba ni mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba zhes de skad du ming rnam par gzhag go zhes bya ba'i don to /
asti hīti vistaraḥ /
saṃnikṛṣṭaphalasya karmaṇaḥ suvarcalādṛṣṭāṃtaḥ
las kyang yod ces bya ba rgyas par 'byung ba la las 'bras bu nye ba can gyi dpe ni lcam pa la sogs pa'o /
'bras bu ring ba can gyi ni nas dang gro la sogs pa'o /
viprakṛṣṭaphalasya yavagodhūmādayaḥ /
dārṣṭāṃtikāḥ sautrāṃtikāḥ /
teṣām evaṃ prathamadvitīye koṭyau varṇayatāṃ karmāṣṭavidhaṃ /
dṛṣṭadharmavedanīyaṃ niyatam aniyataṃ ca vipākaṃ prati /
evaṃ yāvad aniyatavedanīyam iti /
upapadyavedanīyaṃ niyatam aniyataṃ ca vipākaṃ prati /
aparaparyāyavedanīyam api niyatam aniyataṃ ca /
aniyatavedanīyam api yo dṛṣṭadharmādyaniyatavedanīyaṃ /
tan niyatam aniyataṃ ca /
ity aṣṭavidhaṃ /
(IV /
52, 53) caturvidhaṃ karmākṣiped iti /
dṛṣṭadharmādivedanīyaṃ caturvidhaṃ karmākṣiped ity arthaḥ /
katham ity āha /
syāt triṣu prāṇātipātādattādānamṛṣāvādeṣu paraṃ prayojya kāmamithyācāre svayam ātmanā prayuktaḥ /
teṣāṃ karmanāṃ yugapatparisamāptau /
ekaṃ dṛṣṭadharmavedanīyam aparam upapadyavedanīyam aparaṃ cāparaparyāyavedanīyam anyac cāniyatavedanīyam iti /
kuśalānām akuśalānāṃ ca yathāsaṃbhavam iti /
yatrākuśalasya saṃbhavaḥ kāmadhātāv eva nānyatra /
sarvāsu gatiṣv (Abhidh-k-vy 393) /
ity asyotsargasyāyam apavādaḥ /
śubhasya narake trividheti /
tridhaivety avadhāraṇaṃ /
narakeṣu kuśalasya karmaṇas trividhasyaivākṣepaḥ /
na caturvidhasya /
dṛṣṭadharmavedanīyaṃ sthāpayitvā /
atra narakeṣv iṣṭavipākābhāvāt /
śubhagrahaṇam aśubhanirāsārthaṃ /
akuśalasya hi caturvidhasyāpi narakeṣv ākṣepaḥ saṃbhavati /
yadviraktaḥ sthiro bāla iti /
yato virakto yadvirakta iti samāsaḥ
dpes ston pa rnams ni mdo sde pa rnams te /
de ltar mu dang po dang gnyis pa dag rjod par byed pa de dag gi ltar na las rnam pa brgyad de /
rnam par smin pa'i phyir mthong ba'i chos la myong bar 'gyur bar nges pa dang ma nges pa'o /
myong bar 'gyur bar ma nges pa'i bar du yang de dang 'dra'o zhes bya ba ni rnam par smin pa'i phyir skyes nas myong bar 'gyur bar nges pa dang ma nges pa dang lan grangs gzhan la myong bar 'gyur bar nges pa dang ma nges pa dang myong bar 'gyur bar ma nges pa mthong ba'i chos la sogs pa la myong bar 'gyur bar ma nges pa gang yin pa de yang nges pa dang ma nges pa ste /
rnam pa brgyad yin no /
las rnam pa bzhi 'phen par 'gyur ba zhes bya ba ni mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba la sogs pa'i las rnam pa bzhi 'phen bar 'gyur ba zhes bya ba'i tha tshig go /
ji lta zhe na smras pa yod de /
pha rol po srog gcod pa dang ma byin par len pa dang brdzun du smra ba gsum la sbyar nas bdag nyid rang 'dod pas log par gyem pa la zhugs te /
las de dag cig car mthar phyin par gyur na ste /
gcig ni mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba yin la /
gcig ni skyes nas myong bar 'gyur ba yin /
gcig ni lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba yin /
gcig gis ni myong bar 'gyur ba ma nges pa yin na'o /
dge ba dang mi dge ba rnams ci rigs par zhes bya ba ni gang na mi dge ba srid pa ste /
'dod pa'i khams kho na na yod kyi gzhan na ni med do /
'gro ba thams cad na zhes bya ba spyir bstan pa 'di dmigs kyis bstan pa ni 'di yin te /
dmyal ba na ni dge ba gsum /
zhes bya ba ste rnam pa gsum mo zhes nges par gzung ba yin no /
dmyal ba dag na ni las dge ba rnam pa gsum kho na'i 'phen pa yod kyi rnam pa bzhi ni ma yin te /
dmyal ba de na rnam par smin pa yid du 'ong ba med pa'i phyir mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba ni ma gtogs so /
dge ba zhes bya ba smos pa ni mi dge ba bsal ba'i phyir te dmyal ba dag na mi dge ba ni rnam pa bzhi char ni 'phen pa yang srid do /
gang las 'dod chags bral brtan pa'i /
zhes bya ba ni gang zhig las 'dod chags dang bral ba ni gang las 'dod chags dang bral ba'o zhes bya bar tshig bsdu'o /
sthiragrahaṇaṃ parihāṇadharmaṇo nirāsārthaṃ brtan pa zhes bya ba smos pa ni yongs su nyams pa'i chos can bsal ba'i phyir te /
tasya hi tasyāṃ bhūmāv upapadyavedanīyaṃ karma saṃbhavati /
bālagrahaṇam āryanivṛttyarthaṃ /
āryasya hi tatropapadyavedanīyaṃ aparaparyāyavedanīyaṃ ca na saṃbhavati /
anāgāmitvāt /
nāryo 'nyavedyakṛd apīti nāparaparyāyavedanīyakṛd api /
nopapadyavedanīyakṛd apīty arthaḥ
de la ni sa der skyes nas myong bar 'gyur ba'i las srid do /
byis pa zhes bya ba smos pa ni 'phags pa bsal ba'i phyir te /
'phags pa la ni der skyes nas myong bar 'gyur ba mi srid de /
phyir mi 'ong ba yin pa'i phyir ro /
gzhan du 'ang myong ba mi byed ces bya ba ni lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba yang mi byed la /
skyes nas myong bar 'gyur ba yang mi byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
tatra yuktiṃ darśayann āha /
na hy asau bhavyaḥ punar ādhastīṃ bhūmim āyātum iti /
na hy asāv āryo 'parihāṇadharmā yato vītarāgaḥ /
tata ādhastīm adhastātbhavāṃ bhūmim āyātuṃ bhavyaḥ
de la rim pa bstan pa'i phyir /
'di ni yang sa 'og mar 'ong bar rung ba ma yin no zhes bya ba smos te /
'phags pa yongs su mi nyams pa'i chos can 'di ni gang las 'dod chags dang bral ba de'i 'og na yod pa'i sar 'ong bar rung ba ma yin no /
parihāṇadharmā tu bhavyaḥ yongs su nyams pa'i chos can ni rung ste /
tadyathā /
āryo bhavāgralābhī parihāṇadharmā yaḥ parihāya rūpadhātāv upapadyeta /
tasyopapadyavedanīyam aparaparyāyavedanīyaṃ cāpi saṃbhavati yathoktam udāyisūtre
'di lta ste 'phags pa srid pa'i rtse mo thob pa yongs su nyams pa'i chos can de las yongs su nyams nas gzugs kyi khams su skye bar 'gyur ba gang yin pa de la ni skyes nas myong bar 'gyur ba dang lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba yang srid de 'char byed kyi mdo las ji skad byung ba lta bu'o /
aniyataṃ kuryād iti /
aniyatavedanīyam aparihāṇadharmāpy āryo dṛṣṭadharmavedanīyaṃ ca yatropapannaḥ
ma nges pa ni byed do zhes bya ba ni 'phags pa yongs su mi nyams pa'i chos can ni gang du skyes pa der myong bar 'gyur bar ma nges pa dang mthong ba'i chos la myong bar byed do /
tatra kuryāt /
kāmadhātor bhavāgrād vā vītarāga iti /
kāmavītarāgo 'nāgāmī /
bhavāgravītarāgo 'rhan /
tayor iti kāmadhātubhavāgrayoḥ
'dod pa'i khams sam srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang bral ba zhes bya ba la /
'dod pa'i khams las 'dod chags dang bral ba'i phyir mi 'ong ba'o /
srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang bral ba ni dgra bcom pa'o /
de dag tu zhes bya ba ni 'dod pa'i khams dang srid pa'i rtse mo dag tu'o /
paścāt pravedayiṣyāma iti 'og nas bshad par bya'o zhes bya ba ni /
mriyate na phalabhraṣṭa ityādi /
(IV /
54) aṃtarābhavavedanīyaṃ ca
'bras bu las nyams 'chi ba med /
ces bya ba der ro /
kiṃ /
niyatam aniyataṃ ceti /
yan niyatam ekādaśavidham uktaṃ /
dṛṣṭadharmavedanīyaṃ yat tad iti /
kalalavedanīyaṃ niyataṃ yāvad aṃtarābhavavedanīyaṃ niyatam iti /
yāś ca tadanvayā daśāvasthā iti /
aṃtarābhavapūrvikā ity arthaḥ
srid pa bar ma myong bar 'gyur ba'i bar du zhes bya ba ci zhe na /
nges pa dang ma nges pa zhes bya ba yin no /
nges pa rnam pa bcu gcig ces bya ba ni mthong ba'i chos la myong bar 'gyur bar nges pa nas srid pa bar ma myong bar nges pa'i bar ro /
de'i rgyu las byung ba gnas skabs bcu'o zhes bya ba ni srid pa bar ma sngon du 'gro ba can zhes bya ba'i tha tshig go /
ata evānyad aṃtarābhavavedanīyaṃ karma noktam iti /
caturvidhaṃ karma /
dṛṣṭadharmavedanīyam upapadyavedanīyam aparaparyāyavedanīyaṃ aniyatavedanīyaṃ cety atra noktam /
upapadyavedanīyenaiva tasyāntarābhavasyākṣepāt
de nyid kyi phyir srid pa bar ma myong bar 'gyur ba'i las gzhan ma bshad de zhes bya ba ni las rnam pa bzhi ste /
mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba dang skyes nas myong bar 'gyur ba dang lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba dang myong bar 'gyur bar ma nges pa'o zhes bya ba der ma bshad de srid pa bar ma der ni skyes nas myong bar 'gyur ba kho nas 'phangs pa'i phyir ro /
(IV /
55) niyatāniyataṃ karmety uktam ato bravīti /
kīdṛśaṃ punaḥ karma niyatam (Abhidh-k-vy 394) iti vistaraḥ /
phalasamāpattiviśeṣaprāpta iti /
darśanamārgaphalaprāpto 'rhattvaphalaprāptaś ca phalaviśeṣaprāpta iṣyate
las nges pa dang ma nges pa zhes bshad pas de'i phyir yang nges pa'i las ci 'dra ba zhes bya ba rgyas par smos te /
'bras bu khyad par can thob pa zhes bya ba la /
'bras bu khyad par can thob pa ni mthong ba'i lam gyi 'bras bu thob pa dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu thob pa yin par 'dod do /
khyad par zhes bya ba smos pa ni zag pa med pa'i lam gyis thob pa'i 'bras bu yin par bzung ba'i phyir ro /
viśeṣagrahaṇam anāsravamārgaprāpyaphalagrahaṇārthaṃ /
samāpattiviśeṣaprāpto nirodhāraṇāmaitrīsamāpattilābhī /
atrāpi viśeṣagrahaṇaṃ tadanyalaukikasamāpattiviśeṣaṇārthaṃ /
yathā tathā ceti
snyoms par 'jug pa khyad par can thob pa zhes bya ba ni 'gog pa dang nyon mongs pa med pa dang byams pa'i snyoms par 'jug pa thob pa'o /
'dir yang khyad par zhes bya ba smos pa ni 'jig rten pa'i snyoms par 'jug pa gzhan las khyad par du bya ba'i phyir ro /
yadi puṇyabuddhyā yadi dveṣādinā /
yo 'pi hi pārasikaḥ puṇyabuddhyā mātaraṃ mārayati /
pitaraṃ vā /
tad akuśalam ānaṃtaryaṃ karma niyataṃ saṃpadyate
ci 'dra yang rung ste zhes bya ba ni gal te bsod nams yin pa'i blos sam /
gal te zhe sdang gis kyang rung ste /
par sig gang zhig bsod nams yin pa'i blos pha 'am ma bsad pa'i las mi dge ba de ni mtshams med par nges par 'gyur ro /
nānyad iti /
yad ato viparītaṃ mandakleśaprasādakṛtam ityādi /
(IV /
56) saṃghastrīvādasamudācārād iti /
bhikṣuṇā kila kenacid vyavahāraparājitena saṃghaḥ striyo yūyam iti samudācaritaḥ /
tasya dṛṣṭa eva dharme puruṣavyaṃjanam aṃtarhitaṃ
gzhan ni ma yin no zhes bya ba ni 'di las bzlog pa'i nyon mongs pa dang rab tu dang ba chung dus byas pa zhes bya ba la sogs pa gang yin pa'o /
dge 'dun la bud med do zhes thab mo rgal ba las zhes bya ba ni dge slong shags kyis pham pa gcig cig gis dge 'dun la khyed ni bud med du zad do zhes kha byas pa dang de mthong ba'i chos kho na la skyes pa'i mtshan mi snang bar gyur nas /
strīvyaṃjanaṃ ca prādurbhūtam iti bud med kyi mtshan byung ngo zhes grag ste /
tad idaṃ kṣetraviśeṣād dṛṣṭadharmavedanīyaṃ bhavati 'di ni zhing gi khyad par las mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba kho na yin no /
āśayaviśeṣād iti /
śaṃṭhena gavām apuṃstvaṃ kariṣyamāṇam abhivīkṣya mamedṛśam apuṃstve duḥkham iti tīvreṇāśayena teṣāṃ gavām apuṃstvaṃ pratimokṣitaṃ /
tasya dṛṣṭa eva dharme puruṣendriyaṃ prādurbhūtam
bsam pa'i khyad par las ni zhes bya ba ni nyung rum zhig gis glang dag cig rlig pa 'byin pa mthong nas bdag kyang 'di 'dra bar rlig pa phyung bas sdug bsngal bar gyur to snyam nas bsam pa drag pos glang de dag rlig pa dbyung ba las btang ba dang de mthong ba'i chos kho na la skyes pa'i dbang po byung ngo zhes grag ste /
idam āśayaviśeṣād dṛṣṭadharmavedanīyaṃ karma saṃvṛttaṃ 'di ni bsam pa'i khyad par las mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba'i las su gyur pa yin no /
tadbhūmyatyaṃtavairāgyād iti /
tato bhūmer atyaṃtavairāgyāt tad adṛṣṭadharmavedanīyam api karma dṛṣṭadharmavedanīyaṃ saṃpadyate
de las gtan du 'dod chags dang bral ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni de las gtan du 'dod chags dang bral ba'i phyir mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba ma yin pa'i las kyang mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ro /
yathānāgāmyarhatām avītarāgāvasthākṛtaṃ /
punar adharabhūmyanāgamanād anupādāya ca parinirvāṇāt /
na tv avasthāyām iti /
yad aniyataṃ dṛṣṭadharmādyavasthāsu /
na cāniyataṃ vipāke /
niyatatvāt /
tad eva dṛṣṭadharmavedanīyaṃ bhavati /
ata evāha /
yat punar avasthāṃtare dṛṣṭadharmādike niyatam /
tasya tatraivavasthāṃtare vipākaḥ /
tadvato 'tyaṃtavairāgyāsaṃbhavād iti /
evam avasthāṃtaraniyatavipākena karmaṇā tadvatpudgalasyātyaṃtaṃ tasyā bhūmer vairāgyāsaṃbhavād ity arthaḥ /
(IV /
57) kṣetraviśeṣād ity uktam ataḥ pṛcchati /
kīdṛśaṃ punaḥ kṣetram iti /
araṇāvyutthitasyeti vistaraḥ /
apramāṇeṣu sattveṣu araṇayā hito 'dhyāśayo 'bhiprāyaḥ
gnas skabs su yang ma yin zhes bya ba ni mthong ba'i chos la sogs pa'i gnas skabs su ma nges pa gang yin pa dang rnam par smin par nges pa'i phyir ma nges pa yang ma yin pa de kho na mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ro /
de nyid kyi phyir bshad pa mthong ba'i chos la sogs pa'i gnas skabs gzhan du nges pa gang yin pa de ni de nyid du rnam par smin par 'gyur ro /
de dang ldan bzhin du gtan du 'dod chags dang bral ba mi srid pas zhes bya ba ni de ltar gnas skabs nges pa'i rnam par smin pa can gyi las de dang ldan pa'i gang zag ni sa de las gtan du 'dod chags dang bral mi srid pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
zhing gi khyad par zhes bshad pas /
de'i phyir zhing de dag ni ji lta bu zhig ces 'dri bar byed de nyon mongs pa med pa las langs pa'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rgyud sems can tshad med pa la nyon mongs pa med pa dang ldan pa'i lhag pa'i bsam pa ste /
tenānugatā /
atyudagreṇa tīkṣṇena /
apramāṇena puṇyena paribhāvitānugatā ca saṃtatir vartate
bsam pa de dang rjes su 'brel pa dang shin tu gsal shing rno ba'i bsod nams tshad med pas yongs su bsgos pa dang rjes su 'brel ba yin no /
nyon mongs pa med pa ni 'og nas /
araṇām uttaratra vakṣyati /
araṇāpraṇidhijñānam ity atra /
maitrīvyutthitasyeti vistaraḥ /
apramāṇeṣu sattveṣu sukham utpadyatām (Abhidh-k-vy 395) ity adhyāśayaḥ
nyon mongs med dang smon nas shes /
zhes bya ba der bshad par bya'o /
byams pa las langs pa'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems can chad med pa dag la bde ba skye bar gyur cig snyam pa'i lhag pa'i bsam pa de dang rjes su 'brel pa yin no /
tenānugatā /
atyudagreti sarvaṃ pūrvavat
shin tu gsal ba zhes bya ba thams cad ni snga ma bzhin no /
pratyagrāśrayaparivṛttinirmaleti /
pratyagrābhinavā /
aciravyutthitatvāt /
pratyagrāśrayasya śarīrasya parivṛttyā nirmalā saṃtatiḥ
gnas yongs su gyur pa sar pa yin pas dri ma med pa yin zhes bya ba ni langs nas ring por ma lon pa'i phyir rgyud gnas lugs yongs su gyur pa gsar pa yin zhing gsar pa yin pas na dri ma med pa yin no /
eteṣu pudgaleṣu kṛtānāṃ karāpakārāṇām upakārāpakārāṇāṃ kuśalākuśalānāṃ /
phalaṃ dṛṣṭa eva dharma ihaiva janmani prāpyata iti /
sadyo'rthaṃ darśayati /
sadya iveti kṛtvā
bam po sum cu rtsa bzhi pa /
gang zag de dag la phan pa dang gnod pa byas pa rnams te /
phan btags pa dang gnod pa byas pas dge ba dang mi dge ba rnams kyi 'bras bu mthong ba'i chos kho na la thob par 'gyur ro zhes 'phral gyi don ston par byed de 'phral dang 'dra ba'i phyir ro /
śeṣasya tv iti vistaraḥ /
śeṣo bhāvanāmārgaḥ sakṛdāgāmyanāgāmiphalaprāpakaḥ
lhag ma bsgom pa'i lam zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lhag ma bsgom pa'i lam lan cig phyir 'ong ba dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu thob par byed pa ste /
aparipūrṇaḥ svabhāvaḥ phalaṃ vāsyety aparipūrṇasvabhāvaphalaḥ 'di la rang bzhin dang 'bras bu yongs su rdzogs pa yod pas na rang bzhin dang 'bras bu yongs su rdzogs pa can no /
tasya bhāvaḥ /
tasmāt /
aparipūrṇasvabhāvaphalatvāt /
kā punas tasya paripūrṇasvabhāvatā paripūrṇaphalatā ca
de'i ngo bo ni nyid de /
rang bzhin dang 'bras bu yongs su rdzogs pa can nyid de'i phyir ro /
yang de'i rang bzhin yongs su ma rdzogs pa nyid dang 'bras bu yongs su ma rdzogs pa nyid gang yin zhe na /
aśaikṣatvaṃ paripūrṇasvabhāvatā /
sa hi mārgo 'śaikṣasvabhāvaḥ /
yenārhattvaṃ prāpyate /
paripūrṇaphalatāpy arthattvaprāptiḥ /
sa hi phalamārgas tribhiḥ phalaiḥ phalavān iti
rang bzhin yongs su ma rdzogs pa ni dgra bcom pa nyid yin na lam de ni gang gis dgra bcom pa nyid thob par 'gyur ba ste /
slob pa'i rang bzhin no /
'bras bu yongs su rdzogs pa yang dgra bcom pa nyid thob pa yin na lam de ni 'bras bu gsum gyis 'bras bu dang ldan pa yin no /
atha vā kṣayajñānasaṃgṛhīto mārgaḥ paripūrṇasvabhāvaphalaḥ yang na rang bzhin dang 'bras bu yongs su rdzogs pa ni zad pa shes pas bsdus pa'i lam yin te /
paripūrṇasvabhāvo yasmād aśaikṣamārgaḥ 'di ltar rang bzhin yongs su rdzogs pa ni mi slob pa'i lam yin pas so /
paripūrṇaphalo niravaśeṣaphalatvāt /
tadvyutthitānām iti
'bras bu yongs su rdzogs pa ni lus la med pa'i 'bras bu yin pa'i phyir ro /
śeṣabhāvanāmārgavyutthitānāṃ /
na te tadvyutthitās tathā puṇyakṣetraṃ bhavaṃti /
yathārhattvavyutthitāḥ /
prāg eva laukikamārgavyutthitāḥ
de las langs pa rnams zhes bya ba ni lhag ma bsgom pa'i lam las langs pa rnams te de las langs pa de dag ni ji ltar dgra bcom pa las langs pa de ltar bsod nams gyi zhir ma yin na /
'jig rten pa'i lam las langs pa rnams lta smos kyang ci dgos te /
bhāvanāprahātavyānāṃ hi kleśānāṃ sāvaśeṣaniravaśeṣaprahāṇād ayaṃ viśeṣa ukta ity avagaṃtavyaṃ khyad par 'di ni bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa rnams lhag ma dang bcas pa dang lhag ma ma lus par spangs pa'i sgo nas bshad do zhes bya bar khong du chud par bya'o /
(IV /
58) tasyā avaśyaṃ savitarkasavicāratvād iti /
savitarkavicārā hi paṃca vijñānadhātava iti niyamāt
de ni gdon mi za bar rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni rnam par shes pa'i khams lnga ni /
rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa yin zhes bya bar des pa'i phyir ro /
vitarkavicārayoś cādhyānāṃtarādisvabhāvāt /
na cāvitarkasya karmaṇaḥ savitarka vicāro 'dharabhūmiko vipāko yujyata iti
rtog pa dang dpyod pa dag kyang bsam gtan khyad par can la sogs pa la med pa'i phyir te /
rtog pa med pa'i las kyi rnam par smin pa sa 'og ma pa rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa yin par yang rung ba ma yin no /
tasya hi duḥkhā vedanā vipāka iti vistaraḥ /
tasyākuśalasya duḥkhā vedanā vipāka iṣyate
rnam par smin pa ni sdug bsngal gyi tshor ba yin la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mi dge ba de'i rnam par smin pa ni sdug bsngal gyi tshor ba yin par 'dod de /
tasyāniṣṭaphalatvāt /
caitasikī ca duḥkhā vedanā daurmanasyaṃ nānyad asti /
na ca daurmanasyaṃ vipāka iti vyākhyātam etad iti /
indriyanirdeśe /
vipāko jīvitaṃ dvedhā dvādaśāṃtyāṣṭakād ṛte
de'i 'bras bu ni yid du mi 'ong ba ma yin pa'i phyir ro /
sems kyi sdug bsngal gyi tshor ba ni yid mi bde ba yin te gzhan ni med na yid mi bde ba ni rnam par smin pa ma yin no zhes de ni dbang po bstan par srog gi rnam smin bcu gnyis gnyis /
daurmanasyāc ceti /
(IV /
59) daurmanasyaṃ na vipāka ity etad amṛṣyann āha /
yat tarhīti vistaraḥ
tha ma brgyad dang yid mi bde ba ma gtogs zhes bshad zin to /
yid mi bde ba rnam par smin pa ma yin no zhes bya ba 'di mi bzod pas 'on sems can rnams kyi zhes bya ba rgyas par smras te /
yadi daurmanasyaṃ na vipākaḥ gal te yid mi bde ba rnam par smin pa ma yin na /
yat tarhi sattvānāṃ cittakṣepo bhavati /
katamasminn asau citte bhavati kena vā kāraṇeneti /
tasyāyam abhiprāyaḥ /
cittakṣepo na paṃcasu vijñānakāyeṣu
'on sems can rnams kyi sems gyengs par 'gyur ba gang yin pa de sems ni gang zhig la gnas pa yin /
rgyu ni ji zhig gis 'gyur /
de'i bsam pa ni sems gyengs pa ni rnam par shes pa'i tshogs lnga la gnas pa ni ma yin te /
teṣām avikalpakatvāt /
sa cākuśalaketuko 'niṣṭatvāt /
ity ato vipākena daurmanasyena bhavitavyam iti
de dag ni rnam par rtog pa med pa'i phyir la /
de yang mi dge ba'i rgyu can gyi yid du mi 'ong ba yin pa'i phyir te; de bas na yid mi bde ba ni rnam par smin pa yin par 'gyur ro snyam pa yin no /
avikalpakatvād iti /
abhinirūpaṇānusmaraṇavikalpābhyām avikalpakatvāt paṃcānāṃ vijñānakāyānāṃ (Abhidh-k-vy 396) /
cittakṣepasya cāsadvikalpalakṣaṇatvāt /
agniṃ vā dāveṣūtsṛjaṃtīti /
dāvas tṛṇādigahanāṃvito deśaviśeṣaḥ /
anyena vā kenacid iti
rnam par mi rtog pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni rnam par shes pa'i tshogs lnga ni nges par rtog pa dang rjes su dran pa'i rnam par rtog pa dag gis rnam par mi rtog pa yin pa'i phyir la sems gyengs ba ni rnam par rtog pa ngan pa'i mtshan nyid yin pa'i phyir ro /
nags mes gtong ba 'am zhes bya ba la /
nags ni rtsva la sogs pa tshang tshing dang ldan pa'i phyogs kyi khyad par ro /
aniṣṭavedanādinā /
vāsiṣṭhīprabhṛtīnām iti /
bhagavān mithilikāyāṃ viharati sma /
mithilāmravaṇe /
tena khalu punaḥ samayena vasiṣṭhasagotrāyā brāhmaṇyāḥ ṣaṭ putrāḥ kālagatāḥ /
sā teṣāṃ kālakriyayā nagnonmattā kṣiptacittā tenatenānuhiṇḍaṃtī yena mithilāmravaṇaṃ tenopasaṃkrāṃtā /
tena khalu punaḥ samayena bhagavān anekaśatāyā bhikṣuparṣadaḥ purastān niṣaṇṇo dharmaṃ deśayati sma
gzhan gang yang rung bas zhes bya ba ni mi 'dod pa'i na tshar 'gyur bas so /
gnas byed kyi bu la sogs pa zhes bya ba ni bcom ldan 'das mi thil na mi thi la'i aa mra'i tshal na bzhugs so /
yang de'i tshe gnas byed dang rus mthun pa'i bram ze mo zhig gi bu drug shi ba dang de de dag shi bas sems gyengs shing smyos nas gcer bur byung ste /
de dang der rgyu zhing mi thi la'i aamra'i tshal gal ba der song ngo /
de'i tshe bcom ldan 'das dge slong gi 'khor brgya phrag du ma'i gung la bzhugs shing chos ston to /
adrākṣīd vasiṣṭhasagotrā brāhmaṇī bhagavaṃtaṃ dūrād eva /
dṛṣṭvā ca punar jehrīyamāṇarūpā utkuṭakāsthāt /
smṛtiṃ ca labdhavatī
gnas byed dang rus mthun pa'i bram ze mos bcom ldan 'das rgyang nas mthong ste /
mthong nas kyang ngo tsha nas sgum sgum por 'dug ste /
dran pa yang rnyed par gyur to /
adrākṣīt bhagavān vasiṣṭhasagotrāṃ brāhmaṇīṃ dūrād eva bcom ldan 'das kyis gnas byed kyi bu dang rus mthun pa'i bram ze mo thag ring po nas gzigs te /
dṛṣṭvā ca punar āyuṣmaṃtam ānandam āmaṃtrayate sma /
anuprayacchānanda vasiṣṭhasagotrāyai brāhmaṇyai uttarāsaṃgaṃ /
dharmam asyai deśayiṣyāmi
gzigs nas kyang tshe dang ldan pa kun dga' bo la bka' stsal pa /
gnas byed kyi bu dang rus mthun pa'i bram ze mo la bla gos byin cig dang de la chos bshad par bya'o /
āyuṣmān ānando vasiṣṭhasagotrāyai brāhmaṇyai uttarāsaṃgam adāt /
atha vasiṣṭhasagotrā brāhmaṇī uttarāsaṃgaṃ prāvṛtya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāṃtā
tshe dang ldan pa kun dga' bos gnas byed kyi bu dang rus mthun pa'i bram ze mo la bla gos byin pa dang de gnas byed kyi bu dang rus mthun pa'i bram ze mos bla gos bgos nas bcom ldan 'das ga ba la der song ste phyin nas bcom ldan 'das kyi zhabs la mgo bos phyag 'tshal te phyogs gcig tu 'dug go /
upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikaṃte niṣaṇṇā /
ekāṃtaniṣaṇṇāṃ vasiṣṭhasagotrāṃ brāhmaṇīṃ dharmyayā kathayā saṃdarśayati /
samādāpayati /
samuttejayati /
saṃpraharṣayatīty evamādi /
vistaragraṃthabhayāt sarvasūtraṃ na likhitaṃ /
ayaṃ tatrārthaḥ bhagavāṃs tasyai dānakathādi kṛtvā /
catvāry āryasatyāni deśitavān /
yāvat tayā srotaāpattiphalam adhigatam /
adhigamya ca bhagavato 'ṃtikāt prakrāntā /
tasyā apareṇa samayena saptamaḥ putraḥ kālagataḥ /
sā tatkālakriyayā na śocati /
tām aśocaṃtīṃ svabhartābravīt /
tvaṃ pūrvaṃ putramaraṇena paritaptāsi /
idānīṃ nāsi paritaptā /
nūnaṃ te putrās tvayā bhakṣitāḥ /
yato na paritapyasa iti /
sā taṃ pratyuvāca /
putrapautrasahasrāṇi jñātisaṃghaśatāni ca /
dīrghe 'dhvani mayā brahmaṃ khāditāni tathā tvayā
phyogs gcig tu 'dug pa dang gnas byed kyi bu dang rus mthun pa'i bram ze mo la chos kyi gtam gyis kun du ston par mdzad /
yang dag par len du bcug /
yang dag par gzengs bstod nas /
yang dag par rab tu dga' bar mdzad ces bya ba de lta bu la sogs pa yin te /
gzhung mangs kyis dogs nas thams cad ni ma bris so /
'di la don ni 'di yin te /
bcom ldan 'das kyis de la sbyin pa la sogs pa'i gtam mdzad nas 'phags pa'i bden pa bzhi bstan pa nas des rgyun du zhugs pa'i 'bras bu'i bar du thob ste /
thob nas kyang bcom ldan 'das kyi thad nas song ngo /
dus gzhan zhig na de'i bu bdun pa shi ba dang de de shi bas mya ngan mi byed par gyur to /
de mya ngan mi byed pa dang rang gi khyos smras pa khyod sngon bu shi bas yongs su gdung bar byed la da ni yongs su gdung ba med pa dang sbyar na bu de khyod kyis zos gor ma chag ste /
des na yongs su gdung bar mi byed do /
des de la phyir smras pa /
bram ze ngas ni yun rings nas /
bu dang tsha bo stong phrag dang /
gnyen mang brgya phrag dag zos te /
khyod kyis kyang ni de dang 'dra /
skye ba de dang de dag tu /
bu dang tsha bo stong phrag dag /
gcig la gcig ni za rnams kyi /
tshad ni yod pa ma yin no /
'jig rten na ni skye ba dang /
putrapautrasahsrāṇāṃ parimāṇaṃ na vidyate /
anyonyaṃ khādyamānānāṃ tāsutāsūpapattiṣu /
kaḥ śocet paritapyeta parideveta vā punaḥ /
jñātvā niḥsaraṇaṃ loke jāteś ca maraṇasya ca /
sāhaṃ niḥsaraṇaṃ jñātvā jāteś ca maraṇasya ca
'chi las nges 'byung shes nas ni /
su zhig mya ngan yongs gdung ba 'am /
smre sngags 'don bar byed par 'gyur; /
bdag gis sangs rgyas bsten byas te /
skye ba dang ni 'chi ba las /
nges par 'byung ba'ang shes pas na /
mya ngan mi byed gdung ba med /
ces bya ba de lta bu la sogs pa yin no /
na śocāmi na tapyāmi kṛte buddhasya śāsana ity evamādi /
kathaṃ na caitasikī vedanā vipākaḥ prāpnoti /
tasyākuśalasya karmaṇa iti vākyaśeṣaḥ /
mahābhūtānāṃ prakopo vipāka iti /
vipaktir vipākaḥ /
tasmāj jātam ato vipākajaṃ cittam
ji ltar sems kyi tshor ba rnam par smin pa ma yin par 'gyur zhes bya ba ni /
las mi dge ba de yi 'bras /
zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
'byung ba chen po rnams 'khrug pa gang yin pa de rnam par smin pa yin la zhes bya ba ni rnam par smin pa ni rnam par smin pa'o /
sems ni de las skyes pas de'i phyir rnam par smin pa las skyes pa yin te /
ata eva sa ca karmavipākaja ity uktaṃ de nyid kyi phyir de ni las kyi rnam par smin pa las skyes pa zhes bshad kyi /
(Abhidh-k-vy 397) na tūktaṃ /
sa ca karmaja iti /
evaṃ cedaṃ iti vistaraḥ /
yasmāt karmajena yāvat bhraṣṭasmṛtikaṃ cittaṃ vartate
de ni las las skyes pa zhes ni ma bshad do /
de ltar na 'di ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir las las skyes pa zhes bya ba nas dran pa nyams par 'gyur bas zhes bya ba'i bar yin pa de'i phyir mu bzhi pa 'di rung ste /
tasmād idaṃ catuṣkoṭikaṃ yujyata iti /
ubhayaṃ kṣiptacittasya kliṣṭaṃ cittam ity eva tatrodāharaṇaṃ
'dir dper brjod pa ni gnyi ga ni sems gyengs pa'i nyon mongs pa yin no zhes bya ba 'di yin no /
sems nyon mongs pa can ni rnam par smin pa yin par mi rung ste /
na hi kliṣṭaṃ cittaṃ vipāko yujyate /
vipāko 'vyākṛto dharma iti vacanāt /
abhinunnā abhipīḍitāḥ /
hācittaparidevakaś cātra nāraka ihodāhāryaḥ /
kṣiptacittā nārakā bhavaṃtīti /
anyatra buddhād iti /
mahāpuṇyasaṃbhāratvān na buddhasya
rnam smin lung du ma bstan chos /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
mngon par nyen pa zhes bya ba ni mngon par gnod par gyur ba'o /
dmyal ba rnams sems gyengs pa yin no zhes bya ba yin no zhes bya ba 'dir kyi hud sems zhes smre sngags 'don pa'i dmyal ba dper bya'o /
sangs rgyas ma gtogs pa zhes bya ba ni sangs rgyas ni bsod nams kyi tshogs che ba'i phyir 'byung ba nyams pas kyang thugs gyengs pa mi mnga'o /
las kyi ni ma yin te zhes bya ba ci zhe na /
'phags pa rnams sems gyengs pa ste /
tadvat bhūtavaiṣamyenāpi cittaṃ kṣipyate /
na karmaṇeti /
kiṃ /
āryāṇāṃ kṣipyate cittaṃ anyatra bhūtavaiṣamyād eva /
kiṃ kāraṇam ity āha /
niyatasya karmaṇaḥ pūrvaṃ pṛthagjanāvasthāyām eva vipākāt /
aniyatasyāvipākād āryāvasthāyāṃ /
ata eva caitad aniyatam ity ucyate /
paṃcabhayasamatikramād iti /
paṃca bhayāni /
ājīvikābhayam aślokabhayaṃ pariṣacchāradyabhayaṃ maraṇabhayaṃ durgatibhayaṃ ca /
tatrāślokabhayam akīrtibhayaṃ /
parṣacchāradyabhayaṃ sabhāyāṃ sāṃkucityaṃ
'byung ba ma nyams pas ni ma gtogs pa nyid do /
ci'i phyir zhe na /
nges pa ni sngon so so'i skye bo'i gnas skabs kho na na rnam par smin pa zin pa'i phyir ro /
ma nges pa ni 'phags pa'i gnas skabs na rnam par mi smin pa'i phyir te; de nyid kyi phyir 'di ni ma nges pa zhes bya ba'o /
'jigs pa lnga las yang dag par 'das pa'i phyir ro zhes bya ba la 'jigs pa lnga ni kun du 'tsho ba med pa'i 'jigs pa dang tshigs su bcad pa med pa'i 'jigs pa dang 'khor gyi nang du skrag pa'i 'jigs pa dang 'chi ba'i 'jigs pa dang ngan 'gro'i 'jigs pa'o /
de la tshigs su bcad pa med pa'i 'jigs pa ni grags pa med pa'i 'jigs pa'o /
'khor gyi nang du skrag pa'i 'jigs pa ni tshogs pa'i nang du bag 'khums pa'o /
aprasādikasyeti /
aprasadanīyasya karmaṇaḥ /
dharmatābhijñatvād iti /
sarvaṃ sāsravaṃ duḥkhaṃ /
sarve saṃskārā anityāḥ
mi mdzes pa zhes bya ba ni mi mdzes par 'gyur ba'i las so /
chos nyid mngon par shes pa'i phyir ro zhes bya ba ni zag pa dang bcas pa thams cad ni sdug bsngal ba'o /
sarvā dharmā anātmāna iti /
dharmasvabhāvābhijñatvāt /
(IV /
60ab) kuṭilānvayatvād iti /
kuṭilahetukatvāt /
sādhyam hi kauṭilyaṃ
'du byed thams cad ni mi rtag pa'o /
chos thams cad ni bdag med pa'o zhes bya bar chos kyi ngo bo nyid mngon par shes pa'i phyir ro /
gya gyu'i rgyu las byung ba'i phyir zhes bya ba ni gya gyu'i rgyu can yin pa'i phyir te /
raṃjanānvayatvād iti yathā kaṣāyo raṃjanahetuḥ /
tathāpīty atas tatsādharmyād evam uktaṃ /
(IV /
60cd, 61) kāmāptam ity /
anena śubhaṃ viśeṣyate /
nāśubhaṃ /
tasyāvaśyaṃ kāmāptatvāt /
ārūpyāptaṃ kasmān nocyata iti /
tad api hy akuśalena na vyatibhidyate /
na vyatimiśryata ity arthaḥ /
yatra kileti vistaraḥ /
kilaśabdaḥ paramate /
yatra kilāṃtarābhaviko aṃtarābhave bhavo vipākaḥ /
evam aupapattibhaviko 'pi /
trividhasya ca kāyavāṅmanaskarmaṇo vipāko dhyānasaṃvarasaṃgṛhītayoḥ kāyavākkarmaṇoḥ dvitīyādiṣv api dhyāneṣu sadbhāvād asti /
tatraivoktaṃ śuklaṃ śuklavipākam iti
gya gyu ni rgyu yin no /
chags pa'i rgyu las byung ba yin pa'i phyir zhes bya ba ni dper na tshon rtsi ni 'jen pa'i rgyu yin pa ltar 'dod chags kyang de dang 'dra ste /
de'i phyir de dang chos mthun pas de skad du bshad do /
'dod gtogs zhes bya ba 'dis ni dge ba khyad par du byed kyi mi dge ba ni ma yin te /
de ni gdon mi za bar yod pa can yin pa'i phyir ro /
ci'i phyir gzugs med par gtogs pa ma bshad ce na zhes bya ba ni de yang mi dge ba dang ma 'dres shing 'dren mar mi 'jug go zhes bya ba'i tha tshig go /
gang na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang na srid pa bar ma ba ste srid pa bar ma na yod pa'i rnam par smin pa dang skye ba'i srid pa pa yang de dang 'dra'o /
lus dang ngag dang yid kyi las rnam pa gsum char gyi rnam par smin pa yod pa ste /
bsam gtan gyi sdom pas bsdus pa'i lus dang ngag gi las dag bsam gtan gnyis pa la sogs pa na yang yod pa'i phyir de kho nar dkar la rnam par smin pa dkar ba zhes bshad do zhes grag ste /
tad api tūktaṃ sātrāṃtara iti /
tad apy ārūpyāptaṃ /
asti karma śuklaṃ śuklavipākaṃ /
tadyathā prathame dhyāne /
evaṃ yāvat bhavāgra iti /
anena svābhiprāyaṃ darśayati /
yena kilaśabdaṃ prayuktavān /
saṃtānata etad vyavasthāpitam iti
grag ces bya ba'i sgra ni sgra ni gzhan gyi gzhung lugs yin no /
mdo gzhan las de yang bshad do shes bya ba ni gzhugs med par gtogs pa de yang las dkar la rnam par smin pa dkar ba yang yod de /
'di lta ste bsam gan dang po dang de bzhin du srid pa'i rtse mo'i bar yin no zhes bshad de /
'dis ni rang gi bsam pa gang gis na grag ces bya ba'i sgra rab tu sbyar ba ston par byed do /
ekasmin saṃtāne kuśalaṃ cākuśalaṃ ca samudācaratīti kṛtvā kuśalam akuśalena vyavakīryate /
anyonyavirodhād iti /
kuśalam akuśalena virudhyate /
akuśalaṃ ca kuśaleneti
'di ni rgyud kyi sgo nas rnam par gzhag go zhes bya ba ni rgyud gcig la dge ba dang mi dge ba kun du 'byung bas dge ba dang mi 'dre bar 'gyur ro /
phan tshun 'gal ba'i phyir ro zhes bya ba ni dge ba yang mi dge ba dang 'gal la mi dge ba yang dge ba dang 'gal ba gnyis kyi ngo bo nyid du rung ba ma yin no /
dvirūpatā na (Abhidh-k-vy 398) yujyate /
nāvaśyam akuśalaṃ kuśalena vyavakīryata iti vistaraḥ
mi dge ba gdon mi za bar dge ba dang 'dre ba ni ma yin te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dre mod kyi gdon mi za ba ni ma yin no /
vyavakīryate na tv avaśyaṃ /
yasmāt kāmadhātau pratipakṣabhūtasya samādher abhāvād akuśalasya balavattvaṃ
ci'i phyir zhe na /
'dod pa'i khams na gnyen por gyur pa ting nge 'dzin med pa'i phyir mi dge ba stobs dang ldan pa nyid yin no /
ata eva ca kuśalasya durbalatvaṃ /
tathā hi kāmadhātau mithyādṛṣṭyā kuśalamūlasamucchedo bhavati /
na tu samyagdṛṣṭyā mithyādṛṣṭisamucchedo bhavati
de nyid kyi phyir dge ba stobs chung ba'i phyir te /
'di ltar 'dod pa'i khams na ni log par lta bas dge ba'i rtsa ba kun du 'chad par 'gyur gyi yang dag pa'i lta bas ni log par lta ba kun du 'chad par mi 'gyur ro /
ābhiprāyiko hy eṣo 'śuklaśabda iti /
vipākaśuklatābhāvād aśuklaṃ /
na tu naiva śuklam ity arthaḥ
mi dkar zhes bya ba'i sgra 'di ni dgongs pa can yin te zhes bya ba ni rnam par smin pa dkar ba nyid med pa'i phyir mi dkar ba yin gyi /
dkar po ma yin pa nyid ni ma yin pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
api ca yac chuklam uktaṃ /
tan na bhavatīty aśuklaṃ
'on kyang dkar po nyid du bshad pa gang yin pa de ma yin pas na mi dkar ba'o /
mahatyāṃ śūnyatāyām iti /
mahāśūnyatārthasūtre /
anivṛtāvyākṛtāś ca śuklāḥ /
akliṣṭatvāt /
avipākaṃ dhātvapatitatvād iti /
anāsravā dharmāḥ na dhātupatitāḥ /
dhātupatitaś ca vijpāka ity ato 'nāsravaṃ karmavipākaṃ /
kasmād ity āha /
pravṛttivirodhata iti /
anāsravaṃ hi karma dhātupatitānāṃ dharmāṇāṃ pravṛttiṃ viruṇaddhi /
na tu janayatīty avipākaṃ /
(IV /
62, 63) karmakarmakṣayāyeti
stong pa chen po'i mdo las zhes bya ba ni stong pa chen po'i don gyi mdo las so /
ma bsgribs pa lung du ma bstan pa rnams kyang nyon mongs pa can ma yin pa'i phyir dkar po yin no /
khams su gtogs pa'i phyir rnam par smin pa med pa yin no zhes bya ba ni zag pa med pa'i chos rnams ni khams su gtogs pa yin la /
rnam par smin pa ni khams su gtogs pa yin pas de'i phyir zag pa med pa'i chos rnams ni rnam par smin pa med pa yin no /
ci'i phyir zhe na /
'jug pa dang 'gal bas zhes bya ba smos so /
zag pa med pa'i las ni khams su gtogs pa'i chos rnams kyi 'jug pa 'gog par byed pa yin gyi skyed par byed pa ni ma yin pas rnam par smin pa med pa yin no /
dviḥ karmagrahaṇaṃ yat tat karmāstīty apadiṣṭaṃ /
tat karma sat saṃvidyamānam apracyutasvabhāvaṃ karmakṣayāya saṃvartata ity asya caturthasya karmaṇo dyotanārthaṃ /
atha vā /
vīpsāprayoga eṣaḥ /
karmaṇaḥ karmaṇaḥ kṣayāya saṃvartata ity arthaḥ
las dang las zad par byed pa yin zhes bya ba la las gnyis smos pa ni las de yod do zhes bstan pa gang yin pa de yod cing med pa ma yin lam nyams pa'i ngo bo nyid ni las zad par byed pa yin no zhes las bzhi ba 'di ni bstan pa'i ched yin no /
yang na 'di ni zlos pa'i sbyor ba yin te /
las dang las zad par byed pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
eatasṛṣv iti vistaraḥ /
dharmakṣāṃtigrahaṇaṃ kāmavairāgye cānaṃtaryamārgagrahaṇaṃ kāmāvacarasya kṛṣṇasya karmaṇaḥ prahāṇamārgatvāt
bzod pa zhi ba dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
chos shes pa'i bzod pa zhes smos pa dang 'dod pa las 'dod chags dang bral ba la bar chad med pa'i lam zhes smos pa ni 'dod pa na spyod pa'i las nag po spong ba'i lam yin pa'i phyir ro /
anāsravamārgasyaivehādhikṛtatvāl laukikā ānaṃtaryamārgās tatprahāṇabhūtā api na gṛhyaṃte 'dir ni zag pa med pa'i lam gyi skabs yin pa'i phyir 'jig rten pa'i bar chad med pa'i lam dag ni de spong bar 'gyur ba yin yang mi gzung ngo /
śuklasya dhyānavairāgyeṣv iti dkar po bsam gtan chags bral la /
kuśalasyaivety avadhāryate /
tatra kṛṣṇābhāvāt /
kliṣṭasaṃskāraprahāṇam aṣṭābhiḥ /
navamena tu kuśalasyāpi
zhes bya ba ni de nag po med pa'i phyir dge ba kho na zhes bya ba nges par gzung ste /
nyon mongs pa can gyi 'du byed ni brgyad kyis spong la dgu pas ni dge ba yang spong ngo /
na hi tasya svabhāvaprahāṇam iti /
prāpticchedaprahāṇaṃ /
prahīṇasyāpi kuśalasya saṃmukhībhāvāt
de'i rang gi ngo bo ni spong ba ma yin te zhes bya ba ni thob pa ni thob pa chad pa'i spong ba ste /
dge ba ni spangs kyang mngon sum du byed pa'i phyir ro /
tadālambanakleśaprahāṇād iti /
tadālaṃbanasya kleśasya prahāṇāt tasya kuśalasya prahāṇaṃ bhavati /
tadālaṃbanakleśaprahānaṃ ca navamasya tadālaṃbanakleśaprakārasya prahāṇe sati bhavatīti /
navamānaṃtaryamārgacetanaiva kṛṣṇaśuklasya karmaṇaḥ kṣayāya bhavati
de la dmigs pa'i nyon mongs pa spangs pa'i phyir te zhes bya ba ni de la dmigs pa'i nyon mongs pa spangs pas dge ba de spangs pa yin no /
de la dmigs pa'i nyon mongs pa spong ba yang de la de dmigs pa'i nyon mongs pa'i rnam pa dgu spang na spangs pa yin pas bar chad med pa'i lam dgu pa'i sems pa kho na las nag po dang dkar po zad par byed pa yin te /
tadā hi navamasya kleśaprakārasya prāpticchede visaṃyogaprāptir utpadyate /
tasya ca kṛṣṇaśuklasya karmaṇo 'nyasyāpi cānivṛtavyākṛtasya sāsravasya dharmasya visaṃyogaprāptir utpadyata iti varṇayaṃti /
evaṃ caturdhyānavairāgyeṣv api vaktavyaṃ /
tena tadvedanīyam iti /
tena narakagatinaiyamyakāraṇena /
tadvedanīyaṃ (Abhidh-k-vy 399) narakavedanīyam arthaḥ
de'i tshe nyon mongs pa'i rnam pa dgu pa'i thob pa chad na bral ba'i thob pa skye zhing las nag po dang dkar po de dang zag pa dang bcas pa'i las gzhan ma bsgribs la lung du ma bstan pa'i bral ba thob pa yang skye'o zhes brjod do /
de bzhin du bsam gtan bzhi las 'dod chags dang bral ba dag la yang rig par bya'o /
de'i phyir de myong bar 'gyur ba zhes bya ba ni 'gro ba nges pa'i rgyu de'i phyir de myong bar 'gyur ba ste /
dmyal ba myong bar 'gyur ba zhes bya ba'i tha tshig go /
ato 'nyatreti vistaraḥ /
tato narakagater anyatra kāmadhātau manuṣyādigatau akuśalasya kuśalasya ca karmaṇo vipākas tena gatinaiyamyakāraṇena
de las gzhan pa'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dmyal ba'i 'gro ba de las gzhan pa'i 'dod pa'i khams mi la sogs pa'i 'gro ba na ni dge ba dang mi dge ba'i rnam par smin pa yod pas 'gro ba nges pa'i rgyu de'i phyir de myong bar 'gyur ba ste /
tadanyakāmadhātuvedanīyam ubhayam apy aviśeṣya miśrīkṛtya kṛṣṇaśuklam ity uktaṃ /
na punar evaṃ grahītavyaṃ
de las gzhan pa'i 'dod pa'i khams myong bar 'gyur ba ni gnyi ga yang bye brag ma phye bar bsres nas dkar nag ces bya bar bshad kyi 'di ltar dge ba yang dkar nag yin la de bzhin du mi dge ba yang dkar nag yin no zhes bya bar gzung bar bya ba ma yin no /
kuśalam api kṛṣṇaśuklam /
evam akuśalam apīti /
kuśalenāmiśratvād iti /
na hi kuśalaṃ darśanaprahātavyam asti /
na dṛṣṭiheyam akliṣṭam iti niyamāt /
atra codyate /
kāmāvacaraṃ /
dṛggheyaṃ kṛṣṇam iti viśeṣyaṃ vaktavyam /
itarathā hi rūpārūpyāvacarasyāpi darśanaheyasya kṛṣṇavipākatvavacanaprasaṃga iti /
na vaktavyam
dge ba dang ma 'dres pa'i phyir /
zhes bya ba ni /
nyon mongs can min mthong spong min zhes bya bar nges pa'i phyir mthong bas spang bar bya ba'i dge ba ni med do /
'dir rnam pa mthong bas spang bar bya ba 'dod pa na spyod pa nag po yin no zhes khyad par byas nas brjod dgos so /
de lta ma yin na mthong bas spang bar bya ba gzugs dang gzugs med pa na spyod pa yang gnag la rnam par smin pa gnag pa yin par bshad par thal bar 'gyur ba yin no zhe na /
anyat /
kṛṣṇaśuklaṃ tu kāmajam iti /
kāmajam ity asyobhayaviśeṣaṇatvāt /
kāmajaṃ dṛggheyaṃ kṛṣṇaṃ /
kāmajam anyat kṛṣṇaśuklam iti /
tad dhīti vistaraḥ /
tad dhi kāmāvacaraṃ bhavanāprahātavyaṃ /
kuśalaṃ cākuśalaṃ ca saṃbhavati /
tan miśrīkṛtyobhayam api kṛṣṇaśuklam ity uktaṃ /
na punaḥ pratyekaṃ /
(IV /
65) trīṇi mauneyānīti /
munitā vā munikarma vā mauneyaṃ kāpeyavat /
maunatrayam iti /
muner idam maunaṃ /
aśaikṣa iti vistaraḥ /
aśaikṣaṃ kāyakarmāvijñaptisvabhāvaṃ kāyamaunam
brjod par bya mi dgos te /
'dod pa las skyes gzhan dkar gnag /
ces bya ba'i 'dod pa las skyes pa zhes bya ba 'dis mthong bas spang bar bya ba 'dod pa nas skyes pa ni nag po yin la 'dod pa nas skyes pa gzhan ni dkar gnag yin no zhes gnyi ga khyad par du byas pa'i phyir ro /
de ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsgom pas spang bar bya bar 'dod pa na spyod pa de ni dge ba yang srid la mi dge ba yang srid pas bsres te /
gnyi ga yang dkar gnag yin no zhes bshad kyi so sor ni ma yin no /
thub pa'i gsum zhes bya ba ni thub pa'i dngos po 'am thub pa'i las ni thub pa yin te /
spri'u'i zhes bya ba lta bu'o /
thub pa'i gsum zhes bya ba ni thub pa'i yin pas na thub pa'i'o /
mi slob pa'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mi slob pa'i lus kyi las rnam par rig byed ma yin pa'i ngo bo nyid ni lus kyi thub pa'i yin te ngag dang yid kyi thub pa'i dag kyang de dang 'dra'o /
evaṃ vāṅmaunaṃ /
atha kasmād avijñaptir eva gṛhyate /
na punar vijñaptir api
yang ci'i phyir rnam par rig byed ma yin pa kho na yin par gzung gi /
rnam par rig byed kyang ni ma yin zhe na /
vijñapteḥ sāsravatvenāśaikṣatvāsaṃbhavāt /
mana eva manomaunam iti /
svārthe vṛddhividhānāt /
cittaṃ hi paramārthamunir iti /
sarvakleśajalpoparater iti kāraṇaṃ vakṣyate /
tat kilakāyavākkarmabhyām aśaikṣābhyām anumīyate aśaikṣām iti /
kathaṃ tathāgato 'numātavyaḥ /
praśāṃtena kāyakarmaṇā praśāṃtena vākkarmaṇeti sūtre vacanāt
rnam par rig byed ni zag pa dang bcas pa nyid kyis mi slob pa nyid yin par mi srid pa'i phyir ro /
yid kho na yid kyi thub pa yin te zhes bya ba ni rang gi don du rgyas par byas pa yin pa'i phyir ro /
sems ni don dam par thub pa yin la zhes bya bar ni nyon mongs pa'i brjod pa thams cad med pa zhes gtan tshigs 'chad par 'gyur ro /
de ni mi slob pa yin no zhes bya bar lus dang ngag gi las dag gi sgo nas rjes su dpag par bya ba yin no zhes grag go /
ji ltar de bzhin gshegs pa rjes su dpag par bya zhe na /
mdo las /
sku'i phrin las rab tu zhi ba dang gsung gi phrin las rab tu zhi bas zhes 'byung ba'i phyir ro /
kilaśabdena vaibhāṣikamataṃ dyotayitvācāryaḥ svamataṃ āha /
api khalv iti vistaraḥ
grag ces bya ba'i sgra kho na bye brag tu smra ba'i gzhung lugs bstan nas slob dpon bdag nyid kyi gzhung lugs gzhan yang zhes bya ba rgyas par smos te /
cittāvijñaptyabhāvād iti /
yasmāc cittasyavijñaptir nāsty ato na manaskarma viratisvabhāvaṃ /
viramārthena ca maunam iti
sems la rnam par rig byed ma yin pa med pa'i phyir zhes bya ba ni gang gi phyir sems la rnam par rig byed ma yin pa med pa de'i phyir yid kyi las ni spong ba'i rang bzhin ma yin no /
viramo viratiḥ /
sarvākuśalaviramārthena maunam ity abhiprāyaḥ /
ato mano eva sarvākuśalebhyo virataṃ maunam ity ucyate /
sarvakleśajalpoparater iti /
vitathālaṃbanajalpanāt kleśā jalpā ity ucyaṃte /
te cārhata uparatā ity arhan paramārthamuniḥ /
śauceyānīti /
śucibhāvaḥ śauceyaṃ /
śaucam ity arthaḥ
thub pa'i yang spong ba'i don gyis yin te zhes bya ba la spong ba ni spong bar byed pa ste /
mi dge ba thams cad spong ba'i don gyis na thub pa yin no snyam du bsams pa yin no /
de'i phyir yid nyid mi dge ba thams cad spong ba la thub pa zhes bya'o /
nyon mongs pa'i brjod pa thams cad med pas te /
nyon mongs pa rnams ni log pa'i dmigs pa la brjod pa'i phyir brjod pa'o zhes bya ba'o /
de dag kyang dgra bcom pa la med pas dgra bcom pa de ni don dam par thub pa yin no /
gtsang byed ces bya ba ni gtsang ba'i dngos po ni gtsang byed de /
gtsang sbra zhes bya ba'i tha tshig go /
(Abhidh-k-vy 400) /
sarva- grahaṇaṃ sāsravānāsravasucaritaparigrahārthaṃ
thams cad ces bya ba smos pa ni legs par spyad pa zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa thams cad bsdu ba'i phyir ro /
tāvatkālam atyaṃtaṃ ceti /
tāvatkāladuścaritamalāpakarṣakaṃ sāsraveṇa sucaritatrayeṇa
dus re zhig dang gtan du zhes bya ba ni legs par spyod pa zag pa dang bcas pas ni dus re zhig nyes par spyod pa'i dri ma spong la zag pa med pas ni gtan du ste /
atyaṃtam anāsraveṇa /
tad dhi bhikṣavaḥ prahīṇaṃ yad āryayā prajñayeti sūtrāt /
mithyāmaunaśaucādhimuktānāṃ vivecanārtham iti /
tūṣṇīṃbhāvamātreṇa śuddhidarśino mithyāmaunādhimuktāḥ
mdo las dge slong dag 'phags pa'i shes rab kyis spangs pa gang yin pa de ni spangs pa yin no zhes 'byung ba'i phyir ro /
log pa'i thub pa dang gtsang sbra la mos pa rnams dgar ba'i phyir ro zhes bya ba la log pa'i thub pa la mos pa ni mi smra bar 'dug pa tsam gyis 'dug par lta ba rnams so /
kāyamalāpakarṣaṇamātreṇa śuddhidarśino mithyāśaucādhimuktāḥ log pa'i gtsang sbra la mos pa ni lus kyi dri ma med par byed pa tsam gyis 'dag par lta ba rnams so /
teṣāṃ vivecanaṃ tato darśanāt pracyāvanaṃ /
tadartham etānīti
de rnams dgar ba ni lta ba de dang bral ba ste 'di dag ni de'i ched yin no; /
(IV /
66) saṃcetanīyasūtre vacanād iti /
saṃcetanīyaṃ karma kṛtvopacitya narakeṣūpapadyate
ched du bsam par bya ba'i mdo las gsungs pa'i phyir zhes bya ba ni dge slong dag ched du bsam par bya ba'i las byas shing bsags pas dmyal ba dag gi nang du skye bar 'gyur ro /
kathaṃ ca bhikṣavaḥ saṃcetanīyaṃ karma kṛtaṃ bhavaty upacitaṃ /
iha bhikṣava ekatyaḥ saṃciṃtya trividhaṃ karma kāyena karma karoty upacinoti caturvidhaṃ vācā trividhaṃ manaseti vistareṇoktvāha
ji ltar ched du bsam par bya ba'i las byas shing bsags pa yin zhe na /
dge slong dag 'di na la la ched du bsams nas lus kyi las rnam pa gsum byed cing sogs pa yin la /
ngag gi rnam pa bzhi dang yid kyi rnam pa gsum zhes bya ba rgyas par gsungs nas bka' stsal pa /
kathaṃ bhikṣavas trividhaṃ manasā saṃcetanīyaṃ karma kṛtaṃ bhavaty upacitaṃ dge slong dag ji ltar yid kyi ched du bsam par bya ba'i las rnam pa gsum byas shing bsags pa yin zhe na /
'di lta ste /
yathāpīhaikatyo 'bhidhyālur bhavati 'di na dge slong la la brnab sems dang ldan pa yin /
vyāpannacittaḥ /
yāvan mithyādṛṣṭiḥ /
khalu bhikṣava ihaikatyo bhavati viparītadarśīti vistaraḥ
gnod sems can gyi sems su gyur pa yin /
log par lta ba yin zhes bya ba nas dge slong dag yang 'di na la la phyin ci log tu lta ba yin zhes bya ba'i bar rgyas par 'byung ba yin te /
na cānyad abhidhyādivyatiriktaṃ tatra manaskarmoktam ity abhidyādaya eva manaskarmeti dārṣṭāṃtikāḥ sautrāṃtikaviśeṣā ity arthaḥ dpes ston pa rnams na re de las brnab sems la sogs pa las ma gtogs pa yid kyi las gzhan ma bshad pas brnab sems la sogs pa yid kyi las yin no zhes bshad de /
mdo sde pa'i khyad par rnams na re zhes bya ba'i tha tshig go /
evaṃ tu sati karmakleśayor aikyaṃ syād iti /
abhidhyāvyāpādamithyādṛṣṭayaḥ kleśāḥ /
ta eva karmeti
de lta na ni las dang nyon mongs pa dag gcig tu 'gyur ro zhes bya ba ni nyon mongs pa brnab sems dang gnod sems dang log par lta ba de rnams las yin pas de dag gcig pa nyid du 'gyur ro /
tad aikyaṃ syāt /
naitad asti /
kaścit kleśo 'pi karma syād iti /
cetanā karma cetayitvā ceti vacanāt
nyon mongs pa 'ga' zhig las su gyur na yang zhes bya ba de ni med de /
sems pa'i las dang bsam pa'i las zhes 'byung ba'i phyir ro /
yady evaṃ saṃcetanīyasūtraṃ kathaṃ nīyata ity āha /
sūtre tv iti vistaraḥ
gal te de lta na ched du bsam par bya ba'i mdo ji ltar drang zhe na /
mdo las ni zhes bya ba rgyas par smos te /
sūtre tu cetanāyās tanmukhenābhidhyādimukhena pravṛttes tair abhidhyādibhis tāṃ cetanāṃ darśayati /
abhidhyāluḥ khalu bhikṣavo bhavatīti vistareṇa
mdo las ni brnab sems la sogs pa de'i sgo nas sems pa zhugs pa'i phyir brnab sems la sogs pa de dag gis dge slong dag brnab sems dang ldan pa yin zhes bya ba rgyas par sems pa de ston par byed do /
de lta ma yin te /
anyathā cetanāmataṃ bhikṣavaḥ karma vadāmi cetayitvā cety etad virudhyate /
karmakleśayoś caikye abhidharmavirodhaḥ syāt /
parānugrahopaghābhisaṃdhyabhāva iti vistaraḥ /
pareṣām anugrahopaghātayor abhisaṃdhyabhāve kathaṃ samyagdṛṣṭimithyādṛṣṭyor yathākramaṃ kuśalākuśalatvam iti
las dang nyon mongs pa dag gcig pa nyid yin na ni dge slong dag nga ni sems pa dang bsam pa'i las zhes smra'o zhes gsungs pa de dang yang 'gal bar 'gyur la /
chos mngon pa dang yang 'gal bar 'gyur ro /
pha rol la phan 'dogs pa dang gnod pa byas pa'i bsam pa med par zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzhan dag la phan gdags pa dang gnod pa bya ba dag gis bsam ba med par ji ltar na go rims bzhin du yang dag pa'i lta ba dang log pa'i lta ba dag dge ba dang mi dge ba dag nyid yin zhe na /
ato bravīti /
tanmūlatvād iti /
yasmāt parānugrahābhisaṃdheḥ paropaghātābhisaṃdheś ca samyagdṛṣṭimithyādṛṣṭī mūlaṃ kāraṇam ity arthaḥ
de'i phyir de'i rtsa ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
yang dag pa'i lta ba dang log pa'i lta ba dag ni phan gdags pa'i bsam ba dang gnod par bya ba'i bsam pa'i rtsa ba yin te /
rgyu yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
atas tayoḥ kuśalākuśalatvaṃ de'i phyir de gnyis dge ba dang mi dge ba nyid yin no /
(IV /
67) yathāyogam iti yathāsaṃbhavaṃ /
katham ity āha /
kuśalāḥ sucaritedhyaḥ akuśalā duścaritebhyaś ceti /
kliṣṭaś cānyo 'pīti /
vadhabaṃdhanādi /
tasya nātyaudārikatvād iti /
tasya prayogapṛṣṭhabhūtasya klṣṭasyānyasyāpi (Abhidh-k-vy 401) anatyaudārikatvāt
ci rigs par zhes bya ba ni ji ltar srid par ro /
ji lta zhe na dge ba rnams ni legs par spyad pa dag las so /
mi dge ba rnams ni nyes par spyad pa dag las so zhes bya ba smos so /
nyon mongs pa can gzhan yang zhes bya ba ni brdeg pa dang 'ching ba la sogs pa'o /
shin tu rags pa ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni sbyor ba dang mjug tu gyur pa dang; gzhan de yang shin tu rags pa ma yin pa'i phyir ro /
manoduścaritasya ca pradeśaś cetanā yid kyi nyes par spyod pa'i phyogs sems pa yang ma bsdus so zhes bya bar sbyar ro /
na saṃgṛhīteti vartate /
madyādiviratidānejyādika iti /
prathamenādiśabdena tāḍanabaṃdhanādiviratir gṛhyate
myos par gyur pa la sogs pa spang ba dang sbyin pa dang mchod sbyin la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgra snga mas ni brdeg pa dang 'ching ba la sogs pa bsdu ba'o /
dvitīyenāpi snapanodvartanaviṣamahastapradānādir gṛhyate gnyis pas kyang khrus byed pa dang lus skud pa dang nyam nga ba nas 'dren pa la sogs pa bsdu'o /
priyavacanādika ity /
ādiśabdena dharmadeśanāmārgakathanādir gṛhyate /
manaḥsucaritasya cetanā na saṃgṛhīteti vartate /
(IV /
68) ṣaḍ avijñaptir iti
snyen par smra ba la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgra ni chos ston pa dang lam ston pa la sogs pa bsdu'o /
yid kyi legs par spyad pa yang sems pa ma bsdus so zhes bya bar sbyar ro /
ṣaḍ avijñaptir avaśyaṃ /
na tv avijñaptir eva ṣaḍ ity avadhāraṇaṃ /
maulavijñaptyabhāvād iti /
yasmān maulī karmapathasaṃgṛhītā vijñaptir nāsti /
ājñāpanavijñaptis tv asti prayogasamgṛhīteti vaibhāṣikasiddhāṃtaḥ /
dvidhaika iti /
dvidhaivaika ity avadhāraṇārtha āraṃbhaḥ /
tatkālamaraṇa iti /
vijñaptikālamaraṇe /
kālāṃtaramaraṇe tv avijñaptir eva bhavati
drug ni rnam rig min zhes bya ba ni drug ni gdon mi za bar rnam par rig byed ma yin pa yin gyi rnam par rig byed ma yin pa kho na drug go zhes bya bar nges par gzung ba ni ma yin no /
dngos kyi rnam par rig byed med pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar bye brag tu smra ba'i grub pa'i mtha' ni dngos kyi las kyi lam gyis bsdus pa'i rnam par rig byed ni med kyi sgo bar byed pa'i rnam par rig byed sbyor bas bsdus pa ni yod do zhes bya ba yin no /
gcig rnam gnyis so zhes bya ba ni gcig ni rnam pa gnyis kho na yin no zhes nges par gzung ba'i phyir brtsams pa yin no /
dus de'i tshe shi na zhes bya ba ni rnam par rig byed kyi tshe shi na ste /
dus gzhan zhig na shi na ni rnam par rig byed ma yin pa kho na yin no /
dvividhāḥ sapta kuśalā iti /
dvividhā evety avadhāraṇaṃ /
vijñaptyadhīnatvāt samādānaśīlasyeti /
śīlaṃ hi dvividhaṃ
dge 'dun rnam gnyis zhes bya ba ni rnam pa gnyis kho na'o zhes nges par gzung ba yin no /
yang dag par blangs pa'i tshul khrims ni rnam par rig byed la rag lus pa'i phyir zhes bya ba ni tshul khrims ni rnam pa gnyis te /
samādānaśīlaṃ prātimokṣasaṃvaro dharmatāśīlaṃ ca dhyānānāsravasaṃvarau yang dag par blangs pa'i tshul khrims ni so sor thar pa'i sdom pa'o /
chos nyid kyi tshul khrims ni bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dag go /
samādānaśīlaṃ vijñaptyadhīnaṃ /
tad dhi parasmād ādīyate
de la yang dag par blangs pa'i tshul khrims ni rnam par rig byed la rag las pa yin te /
de ni gzhan las nod par byed pa yin no /
dharmatāśīlaṃ tu na vijñaptyadhīnaṃ chos nyid kyi tshul khrims ni rnam par rig byed la rag las pa ma yin te /
cittamātradhīnatvāt /
ata evāha /
avijñaptiḥ samādhijā iti
sems tsam la rag las pa'i phyir te /
ting 'dzin las skyes rnam rig min /
(IV /
69abc) sāmaṃtakās tu vijñaptir iti /
kāmāvacarakarmapathaprayogā avaśyaṃ vijñaptiḥ
zhes bya ba smos so /
nyer bsdogs rnams ni rnam rig byed /
ces bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i las kyi lam gyi sbyor ba ni gdon mi za bar rnam par rig byed yin gyi /
na tv avaśyam avijñaptir ity ata evāha /
avijñaptir bhaven na veti
rnam par rig byed ma yin pa yin par ni ma nges te /
de nyid kyi phyir /
rnam par rig byed mi 'gyur ba 'am /
ma yin pa zhes bya ba smos so /
paryavasthāneneti /
āhrīkyādinā
kun nas dkris pa zhes bya ba ni ngo tsha med pa la sogs pa'o /
ghanaraseneti /
ghanavegena /
tasyānudharmaṃ ceṣṭeteti /
tasya karmapathasyānudharmam anu sadṛśaṃ karma
lhur len pa chen po zhes bya ba ni shugs drag pos so; /
de'i rjes su mthun pa'i chos spyod na ni zhes bya ba ni las kyi lam de dang rjes su mthun pa'i chos ni 'dra ba'i las te /
tadyathā mṛte 'pi prāṇini punaḥ prahāradānaṃ koṣaṇaṃ mānsacchedanam ity evamādi dper na srog chags shi nas kyang ngan song snun par byed pa dang ngan byed pa dang sha gcod pa /
dvau kṣiṇātīti śabdau /
parasya carmāpanayanam arthaḥ /
pūrvasyārthāṃtaraṃ draṣṭavyaṃ /
phalaparipūritaś ceti /
prayogasya maulaḥ karmapathaḥ phalaparipūriḥ /
yo hy prayujyate maulaṃ karmapathaṃ na janayati /
tasya prayogaphalam asti na tu phalaparipūriḥ /
evam anyeṣv apīti /
yathā tāvad iha kaścit parasvaṃ hartukāmo maṃcād utthiṣṭhati śastraṃ gṛhṇāti /
paragṛhaṃ gacchati /
supto na vety ākarṇayati /
parasvaṃ spṛśati /
yāvan (Abhidh-k-vy 402) na sthānāt pracyāvayati /
tāvat prayogaḥ /
yasmiṃs tu kṣaṇe sthānāt pracyāvayati /
tatra yā vijñaptis tatkṣaṇikā cāvijñaptir ayaṃ maulaḥ karmapathaḥ /
dvābhyām hi kāraṇābhyām adattādānāvadyena spṛśyate prayogataḥ phalaparipūritaś ca
zhes bya ba de lta bu la sogs pa lta bu'o /
ngan byed pa zhes bya ba'i sgra ni gnyis te 'og ma shos ni pags pa 'chu ba zhes bya ba'i tha tshig go /
gong ma ni don gzhan zhig yin par blta bar bya'o /
'bras bu yongs su rdzogs pas so /
zhes bya ba ni sbyor ba'i 'bras bu las kyi lam dngos yongs su rdzogs pa ste /
gang zhig sbyor bar byed kyi las kyi lam dngos skyed par mi byed pa de la ni sbyor ba kho na yod kyi 'bras bu yongs su rdzogs pa ni med do /
de bzhin du gzhan drug la yang ci rigs par sbyar bar bya'o zhes bya ba ni 'di ltar 'di na kha cig gzhan gyi nor rku bar 'dod la khri las ldang bar byed mtshon cha len par byed gzhan gyi khyim du 'gro bar byed pa gnyid log gam 'on te ma log ces nyan par byed gzhan gyi nor la nom par byed pa nas ji srid gnas nas ma spags pa de srid du ni sbyor ba yin no /
skad cig ma gang la gnas nas spog par byed pa de'i tshe'i rnam par rig byed dang de'i skad cig gi rnam par rig byed ma yin pa gang yin pa de ni las kyi lam dngos yin no /
rgyu gnyis kyis nam byin par len pa'i kha na ma tho bas reg par 'gyur te /
sbyor ba dang 'bras bu yongs su rdzogs pas so /
tataḥ param avijñaptikṣaṇāḥ pṛṣṭhaṃ bhavaṃti de phyin chad kyi rnam par rig byed ma yin pa'i skad cig ma rnams kyang mjug yin no /
yāvat tatparasvaṃ vibhajate ji srid du gzhan gyi nor de 'ged pa 'am /
'tshong ba 'am /
vikrīṇīte /
gopāyati /
anukīrtayati vā tāvad asya vijñaptikṣaṇā api pṛṣṭhaṃ bhavaṃtīti
sbed pa 'am /
rjes su sgrogs pa de srid du ni de'i rnam par rig byed kyi skad cig ma dag kyang mjug yin no /
evam anyeṣv api paṃcasu yathāsaṃbhavaṃ yojyaṃ /
maraṇabhavastha iti /
amṛta eva /
na caiṣa siddhāṃta iti /
samaṃ prāk ca mṛtasyāsti na maulo 'nyāśrayodayād iti siddhāṃtāt /
tan na vaktavyam iti /
vyaparopayatīti /
viprakṛtāvasthāyām ayogāt /
evaṃ tu vaktavyaṃ syāt /
mṛte prāṇini yā vijñaptis tatkṣaṇikā cāvijñaptiḥ /
syaṃ maulaḥ karmapatha iti /
yac cāpīdam iti vistaraḥ /
vaibhāṣikair asya śāstravākyasyaivam artho vyākhyātaḥ /
atra śāstre prayogaśabdena pṛṣṭham uktam iti
de bzhin du gzhan lnga la yang ci rigs par sbyar bar bya'o /
grub pa'i mtha' las ni de skad du mi 'byung ngo zhes bya ba ni grub pa'i mtha' las /
snga dang mnyam du shi ba la /
dngos med lus gzhan skyes phyir ro /
zhes 'byung pa'i phyir ro /
de brjod par mi bya'o zhes bya ba ni srog gcod par byed pa zhes bya ba ste /
skabs su bab pa'i gnas skabs dang mi 'byor ba'i phyir ro /
'di skad du srog chags shi ba'i tshe'i rnam par rig byed dang de'i skad cig gi rnam par rig byed ma yin pa gang yin pa de ni las kyi lam yin no zhes brjod dgos par 'gyur ro /
gang yang bstan bcos las 'di skad du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bye brag tu smra ba rnams kyi ni bstan bcos kyi tshig 'di'i don 'di skad du bstan bcos kyi phyogs 'dir ni mjug sbyor ba'i sgrar gsungs so zhes rnam par bshad de /
prayoga iva prayogaḥ sbyor ba dang 'dra ba nas sbyor ba ste /
prayogasadṛśī kriyety arthaḥ sbyor ba dang mtshungs pa'i las zhes bya ba'i tha tshig go /
asyārthasya virodhaḥ /
kasmāt /
maulasyaiva tadānīm aniruddhāt
don 'di ni 'gal lo /
ci'i phyir zhe na /
de'i tshe dngos kho na ma 'gags pa'i phyir te /
mṛte prāṇini maulakarmapathavyavasthāpanād ity atrābhiprāyaḥ /
vaibhāṣika āha /
yathā na doṣas tathāstv iti /
kathaṃ ca na doṣa ity ācāryaḥ /
vaibhāṣikaḥ punar āha /
maula evātra prayogaśabdenokta iti /
kutra /
yo 'yaṃ praśnaḥ syāt prāṇī hataḥ prānātipātaś cāniruddha ity atra /
pṛṣṭhaṃ prayogaśabdenoktam iti kim ayaṃ pakṣaḥ parityakta eva /
sa ca na parityakta eva /
ubhayam api hi saṃbhavati /
yadi maraṇabhavānaṃtarakṣaṇavartī prāṇī bhavaty atra prayogaśabdena maula ukta itīṣyate
ci'i phyir zhe na /
srog chags shi nas las kyi lam dngos su rnam par 'jog pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
bye brag tu smra bas ji ltar nyes pa med pa de lta bu yin no zhes bya ba smos so /
slob dpon gyis ji ltar na nyes pa med ces brjod pa dang yang bye brag tu smra bas der dngos kho na sbyor ba'i sgrar gsungs zhes bya'o zhes bya ba smras te /
gang du gsungs she na /
srog chags bsad la srog gcod pa ma 'gags pa yod dam zhes 'dri ba gang yin pa der ro /
ci mjug sbyor ba'i sgrar gsungs so zhes bya ba'i phyogs 'di bor ram zhe na /
de yang ma bor ba nyid do /
gnyi ga yang srid de /
gal te 'chi ba srid pa'i mjug thogs kyi skad cig ma la srog chags shi bar gyur na ni der dngos po sbyor ba'i sgrar gsungs so zhes bya bar 'dod la /
tataḥ pareṇa tu pṛṣṭha iti /
ācārya āha /
vijñaptis tarhi tadā kathaṃ maulaḥ karmapatho bhavatīti /
mṛte hi prāṇini vijñaptir akiṃcitkarī
de phan chad gcig tu shi na ni mjug yin no zhes bya bar 'dod do /
slob dpon gyis 'o na de'i tshe rnam par rig byed ji ltar las kyi lam dngos su 'gyur zhes bya ba smos te srog chags shi zin pa la rnam par rig byed du cung zad kyang mi byed de /
na hi tena vijñaptiprahāreṇa mṛtasya māraṇaṃ punar astīti manyāmāno 'yaṃ pṛcchati bsnun pa'i rnam par rig byed des shi zin pa la yang gsod pa ni med do snyam du bsams nas 'di 'dri bar byed pa yin no /
kasmād avjñaptiṃ na pṛcchati ci'i phyir rnam par rig byed ma yin pa mi 'dri zhe na /
yasmād asāv anidarśanatvād apratighatvāc ca prahārākhyā na bhavati /
kathaṃ ca na bhavitavyam iti vaibhāṣikeṇokte /
svābhiprāyam ācāryo vivṛṇoti /
asāmarthyād iti /
prāṇini mṛte tasyāḥ sāmarthyaṃ na dṛśyata iti vaibhāṣika āha
'di ltar 'di ni bstan du med pa'i phyir dang thogs pa med pa'i phyir bsnun pa zhes bya ba ma yin no /
bye brag tu smra bas ji ltar na mi 'gyur zhes bya ba smras pa dang slob dpon gyis rang gi bsam pa dgrol ba'i phyir mi nus pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
avijñaptir idānīṃ kathaṃ bhavaty asati sāmarthye maulaḥ karmapatha iti /
yasmād evam avijñaptir asāmarthye 'pi maulaḥ karmapatho bhavati /
tasmāt prayogaphalaparipūrikāle maulakarmapathaparisamāptikāle prāṇino mṛtatvāvasthāyāṃ /
tad ubhayaṃ vijñaptyavijñaptyākhyaṃ karmapathaḥ syād yujyetety arthaḥ /
evam anyeṣv api yathāyogaṃ yojyam iti /
yathā parasvaṃ hartukāmaḥ kāryasiddhaye parakīyaṃ hṛtvā tena paśunā baliṃ kuryāt /
dāreṣu cāsya vipratipadyeta (Abhidh-k-vy 403) tair eva tadapahārārthaṃ /
anṛtapiśunaparuṣasāṃtvabhedaiś cāsya mitrabhedaṃ kuryāt /
yāny asya paritrāṇāya kalperan /
abhidhyāṃ ca tatsve kuryāt /
taddravyasvāmini ca vyāpādaṃ mithyādṛṣṭiṃ bṛṃhayet /
evaṃ kāmamithyācārādiṣu yathāsaṃbhavaṃ yojyaṃ /
eṣā dik /
(IV /
69d, 70ab) nātra sarveṣāṃ karmapathānām lobhādibhir niṣṭeti /
na ca sarveṣāṃ lobhena /
kiṃ tarhi /
keṣāṃcid eva kāmamithyācārādīnāṃ /
nāpi sarveṣāṃ vyāpādena
srog chags shi zin pa la ni de'i nus pa ma mthong ngo /
bye brag tu smra bas smras pa /
de ni nus pa med na rnam par rig byed ma yin pa ji ltar las kyi lam dngos zhes bya bar 'gyur gang gi phyir de ltar rnam par rig byed ma yin pa nus pa med du zin kyang las kyi lam dngos yin pa'i phyir sbyor ba'i 'bras bu yongs su rdzogs pa'i tshe ste /
las kyi lam dngos yongs su rdzogs shing srog chags shi ba'i gnas skabs na rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa zhes bya ba de gnyi ga las kyi lam yin te /
rung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
de bzhin du gzhan dag la yang ci rigs par sbyar bar bya'o zhes bya ba ni dper na gzhan gyi nor brku bar 'dod pa na'o /
don grub par bya ba'i phyir gzhan gyi nor phrogs nas phyugs des gtor ma byed pa dang de nyid kyis de phrog tu gzhug pa'i phyir de'i chung ma la nyal po byed pa dang de la gang dag yongs su skyob par 'gyur ba de'i mdza' bo la brdzun dang phra ma dang tshig rtsub po dang tshig kyal pa dag gis dbyen byed pa dang de'i nor la brnab sems byed pa dang nor de'i bdag po la gnod sems byed pa dang log par lta ba 'phel bar byed pa lta bu'o /
de bzhin du 'dod pas log par gyem pa la sogs pa la yang ci rigs par sbyar bar bya ste /
'di ni phyogs yin no /
'di la las kyi lam thams cad chags pa la sogs pas mthar phyin par byed pa ni ma yin te zhes bya ba ni thams cad chags pas mthar phyin par byed pa yang ma yin no /
'o na ci zhe na /
'dod pas log par gyem pa la sogs pa kha cig kho na'o /
thams cad gnod sems kyis kyang ma yin no /
'o na ci zhe na /
srog gcod pa la sogs pa kha cig kho na'o /
de bzhin du thams cad gti mug gis kyang ma yin no /
kiṃ tarhi /
keṣāṃcid eva prāṇātipātādīnāṃ /
evaṃ na sarveṣāṃ mohena /
kiṃ tarhi /
keṣāṃcid eva mithyādṛṣṭyādīnām eveti /
tryaṃbukāḥ varatāḥ /
ādiśabdena vyāghrādayaḥ /
yaś ca mithyādṛṣṭipravartita iti
'o na ci zhe na /
log par lta ba la sogs pa kho na'o zhes bya ba yin no /
sbrang bu tre ma bu ka ni sbrang bu bar ta rnams so /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni stag la sog pa bsdu'o /
gang yang log par lta bas rab tu bcug pa zhes bya ba ni 'jig rten pha rol med do snyam nas 'dzem pa med par gsod pa ste /
nāsti paraloka iti kṛtvā nirapekṣo haṃti /
ayam api mohajaḥ /
anyalābhasatkārayaśo'rtham iti /
anyalābhasyārthe parasvaṃ harati
de yang gti mug las skyes pa yin no /
gzhan gyis rnyed pa 'am bkur sti 'am grags pa'i phyir zhes bya ba ni gzhan gyi rnyed pa'i phyir /
pha rol po'i nor brku ba ste /
yathāśvahārikaḥ /
satkārasya yaśavo vārthaṃ harati /
idam api lobhajam adattādānaṃ
dper na rkun lag pa kye ba lta bu'o /
bkur sti 'am grags pa'i phyir brku ba'i ma byin len pa de yang chags pa las skyes pa yin no /
yac ca mithyādṛṣṭipravartitaṃ /
tad api mohajam adattādānaṃ
gang yang log par lta bas rab tu bcug pa'i ma byin par len pa de yang gti mug las skyes pa yin te /
tatra mohaprādhānyāt /
upaiti mātaram abrahmacaryārthe /
upasvasāram upaitīti vartate /
upasvasāraṃ bhaginīm ity arthaḥ /
upasagotrām upaiti /
samānagotrām ity arthaḥ
de la gti mug gtso bo yin pa'i phyir ro /
cho ga can zhes bya ba ni mchod sbyin byed pa'o /
ma'i gan du nyal po la 'gro ba ni mi tshangs par spyod pa'i don du'o /
sring mo'i gan du zhes bya ba ni 'gro ba'o zhes bya bar sbyar te /
sring mo ste bu sring gan du 'gro'o zhes bya ba'i tha tshig go /
rus pa gcig pa'i gan du 'gro'o zhes bya ba ni rus mthun pa'i gan du 'gro'o zhes bya ba'i tha tshig go /
upahāyajamānaḥ /
ye cāhur iti vistaraḥ /
udūkhalāditulyo mātṛgrāmaḥ /
yathodūkhalādayaḥ sādhāraṇā upabhogyāḥ
gang dag zer ba lta bu'o zhes bya ba rgyas par 'byung ba bud med ni gtun la sogs pa dang 'dra ste ji ltar gtun la sogs pa longs spyad pa'i sgo nas thun mong yin pa ltar bud med kyang de dang 'dra ste /
evaṃ strījanaḥ /
tasmān na doṣo 'sty abhigacchatām iti
de lta bas na nyal po la 'gro ba rnams la nyes pa med do zhes bya ba yin no /
mṛṣāvādādayo lobhajāḥ dveṣajāś ca pūrvavad iti /
mṛṣāvādapaiśunyapāruṣyasaṃbhinnapralāpāḥ lobhajāḥ anyalābhasatkārayaśo'rthaṃ vā /
ātmasuhṛtparitrāṇārthaṃ vā /
dveṣajāḥ vairaniryātanārthaṃ /
na marmayuktaṃ /
na parihāsayuktaṃ /
mithyādṛṣṭipravartita iti /
nāsti paraloka iti nirmaryādaya yo mṛṣāvādo 'yaṃ mohajaḥ /
paiśunyādayas tu /
paiśunyapāruṣyābaddhapralāpāḥ mṛṣāvādavan modhajāḥ /
yaś ceti vistaraḥ
brdzun du smra ba la sogs pa chags pa las skyes pa dang zhe sdang las skyes pa la sogs pa ni snga ma bzhin no zhes bya ba ni brdzun du smra ba dang phra ma dang tshig rtsub po dang tshig kyal pa la chags pa skyes pa ni gzhan gyi rnyed pa 'am bkur sti 'am grags pa'i phyir ram /
bdag gam mdza' bos yongs su bskyab pa'i phyir ro /
zhe sdang las skyes pa ni kho na tshar phyin par bya ba'i phyir ro /
bzhad gad ldan zhes bya ba ni ku re dang ldan pa'o /
log par lta bas rab tu bcug pa zhes bya ba ni 'jig rten pha rol med do zhes mtshams gzung du med pa'i brdzun du smra ba gang yin pa de yang gti mug las skyes pa yin no /
phra ma la sogs pa ste /
phra ma dang tshig rtsub po dang ma klas pa'i tshig kyal pa ni brdzun du smra ba bzhin du gti mug las skyes pa yin no /
yaś ca vedasāṃkhyavaiśeṣikādyasatpralāpaḥ /
sa cāpi mohajaḥ saṃbhinnapralāpaḥ
gang yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rig byed dang grangs can gyi dang bye brag pa'i las la sogs pa'i bstan bcos ngan pa brdol ba'i tshig kyal pa de yang gti mug las skyes pa yin no /
(IV /
70cd) tasya ceti /
kuśalacittasya /
nānāvāsaṃ praviśatīti /
maṇḍalaṃ praviśatīty arthaḥ
de yang zhes bya ba ni dge ba'i sems de'o /
gnas sna tshogs par 'jug par byed ces bya ba ni dkyil 'khor du 'jug par byed ces bya ba'i tha tshig ste /
nānāvāsā hi tasmin mahāsīmāmaṇḍale bhavaṃti /
tṛtīye karmavācana iti /
jñapticaturthena karmaṇā śrāmaṇera upasaṃpādyate
mtshams chen po'i dkyil 'khor de na ni gnas sna tshogs pa yod do /
las gsum pa brjod pa na zhes bya ba ni dge tshul ni gsol ba dang bzhi'i las kyis bsnyen par rdzogs par byed do; /
tatra jñaptyā idaṃnāmānam upasaṃpādayet saṃgha iti /
liṅṅartha ucyate /
karmavācanena laḍartha ucyate /
imaṃ saṃgha upasaṃpādayatīti
de la gsol bas ni ming 'di zhes bgyi ba dge 'dun gyis bsnyen par rdzogs par mdzad du gsol zhes gsol ba 'debs pa'i don brjod pa yin no /
las brjod pas ni 'di dge 'dun gyis bsnyen par rdzogs par mdzad na zhes bya ba'i don brjod pa yin no /
tatra karmavācanaṃ trir ucyate las brjod pa de yang lan gsum du brjod de /
tṛtīyasya karmavācanasyāparisamāpteḥ prayogaḥ karmapathasyāvagaṃtavyaḥ las brjod pa gsum pa yongs su ma rdzogs pa'i bar ni las kyi lam gyi sbyor ba yin par khong du chud par bya'o /
tasyāvasāne tu yā vijñaptis tatkṣaṇikā vāvijñaptir (Abhidh-k-vy 404) ayaṃ maulaḥ karmapathaḥ /
tata ūrdhvaṃ yāvan niśrayā ārocyaṃta iti /
catvāro niśrayāś cīvarapiṇḍapātaśayyāsanaglānapratyayabhaiṣajyalakṣaṇā yathoktena vidhinā tasyopasaṃpāditasyārocyaṃte
'di ni mjug gi rnam par rig byed dang de'i skad cig gi rnam par rig byed ma yin pa gang yin pa de ni las kyi lam dngos yin no /
de'i 'og tu ji srid du gnas bsgo ba dang zhes bya ba ni gnas ni bzhi po chos gos dang bsod snyoms dang gnas mal dang na ba'i rkyen sman gyi yo byad kyi mtshan nyid ji skad bshad pa'i cho gas bsnyen par rdzogs pa de la bsgo ba dang de'i rten rnam par rig par byed pa dang ste /
tadadhiṣṭhānaṃ ca vijñapayati /
niśrayādhiṣṭhānaṃ ca vijñaptiṃ karotīty arthaḥ /
avijñaptiś ca yāvad anuvartate /
yāvat saṃvaro na tyajyata ity arthaḥ
gnas kyi rten rnam par rig par byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
ji srid du rnam par rig byed ma yin pa rjes su 'brang ba zhes bya ba ni ji srid du sdom pa ma btang ba zhes bya ba'i tha tshig go /
idaṃ pṛṣṭhaṃ /
(IV /
71, 72ab) vadhavyāpādapāruṣyaniṣṭhā dveṣeṇeti /
dveṣeṇaivety avadhāraṇaṃ /
parityāgaparuṣacittasaṃmukhībhāvād iti /
parityāgacittasaṃmukhībhāvāt prāṇātipātasya niṣṭhā dveṣeṇa /
paruṣacittasaṃmukhībhāvāt tu vyāpādapāruṣyayoḥ /
(72cd) caturbhiḥ kāṇḍair uktā iti /
caturbhir bhāgair uktāḥ /
kathaṃ /
vadhavyāpādapāruṣyaniṣṭhā dveṣeṇety ekaḥ kāṇḍaḥ /
lobhataḥ /
parastrīgamanābhidhyādattādānasamāpanam iti dvitīyaḥ /
mithyādṛṣṭes tu moheneti tṛtīyah /
śeṣāṇāṃ tribhir iṣyata iti caturthaḥ kāṇḍaḥ /
bhogādhiṣṭhānā iti /
viṣayādhiṣṭhānāḥ /
nāmarūpādhiṣṭhāneti /
paṃcaskandhādhiṣṭhānety arthaḥ /
nāma hi vedanādayaḥ skaṃdhāḥ rūpaṃ rūpaskaṃdhaḥ /
adhiṣṭhānam adhikaraṇaṃ viṣaya ity anarthāṃtaraṃ /
nāmakāyādhiṣṭhānā mṛṣāvādādayo vāgnāmni pravartata iti kṛtvā
'di ni mjug yin no /
srog gcod pa dang gnod sems dang tshig rtsub po dang 'di dag ni zhe sdang gi mthar phyin par byed de zhes bya ba ni zhe sdang kho nas zhes bya bar nges par gzung ba yin no /
yongs su 'dor ba dang rtsub pa'i sems mngon du gyur pa'i phyir ro zhes bya ba ni yongs su 'dor ba'i sems mngon du gyur pa'i phyir zhe sdang gis srog gcod pa mthar phyin par byed la rtsub pa'i sems mngon du gyur pa'i phyir gnod sems dang tshig rtsub po dag mthar phyin par byed de zhes bya ba ni zhe sdang kho nas zhes bya bar nges par gzung ba yin no /
yongs su 'dor ba dang rtsub pa'i sems mngon du gyur pa'i phyir ro zhes bya ba ni yongs su 'dor ba med pa'i sems mngon du gyur pa'i phyir zhe sdang gis srog gcod pa mthar phyin par byed la rtsub pa'i sems mngon du gyur pa'i phyir gnod sems dang tshig rtsub po dag mthar phyin par byed do /
cha bzhir bshad pa zhes bya ba ni mtshan bzhir bshad pa ste /
srog gcod pa dang gnod sems dang tshig rtsub po ni zhe sdang gis mthar phyin par byed ces bya ba ni cha dang po yin no /
'dod pas log par gyem pa dang brnab sems dang ma byin par len pa rnams ni chags pas rdzogs par byed ces bya ba ni gnyis pa'o /
log par lta ba gti mug gis zhes bya ba ni gsum pa'o /
lhag ma gsum gyis rdzogs par 'dod /
ces bya ba ni cha bzhi pa yin no /
gzhi ni longs spyod yin no zhes bya ba ni gzhi yul yin pa'o /
gzhi ni ming dang gzugs yin no zhes bya ba ni gzhi phung po lnga yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ming ni tshor ba la sogs pa'i phung po'o /
gzugs ni gzugs kyi phung po'o /
gzhi dang rten dang yul zhes bya ba ni don tha mi dad do /
brdzun du smra ba la sogs pa'i gzhi ni ming gi tshogs yin no zhes bya ba ni ngag ni ming la 'jug go zhes bya ba'i phyir ro /
(IV /
73ab) na maula iti pratiṣedhāt pṛṣṭham api na bhavatīti gamyate /
maulapūrvatvāt pṛṣṭhasya /
na ca prāṇātipātāvadyena spṛśyata iti /
na maulenety abhiprāyaḥ /
anyāśrayodayād iti /
visabhāgāśrayodayād ity arthaḥ
dngos med ces bkag pa'i phyir mjug kyang med do zhes bya bar mngon te mjug ni dngos sngon du 'gro ba can yin pa'i phyir ro /
srog gcod pa'i kha na ma tho bas reg par mi 'gyur ba zhes bya ba ni dngos kyis reg par mi 'gyur ba zhes bya bar bsams pa yin no /
lus gzhan skyes pa'i phyir zhes bya ba ni skal ba mi mnyam pa'i lus skyes pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
(IV /
73cd) arthato hi te 'nyonyaṃ prayoktāra iti /
na vācā te 'nyonyaṃ prayoktāraḥ
de dag ni don gyis na phan tshun sbyor bar byed pa yin no zhes bya ba ni dngos su tshig gis phan tshun sbyor bar byed pa ni ma yin no /
kiṃ tarhi /
prāṇātipātakaraṇābhyupagamād arthata iti ekakāryatvāt
'o na ci zhe na /
srog gcod par bya bar khas blangs pa'i shugs kyis so zhes bya bar ston par byed de don gcig pa'i phyir ro /
(IV /
74ab) saṃjñāya paricchidyety arthaḥ /
nānyaṃ bhramitveti /
na bhrāṃtyānyaṃ mārayatīty arthaḥ /
kṣaṇikeṣu skaṃdheṣv iti /
svarasenaiva vinaśvarāṇāṃ skaṃdhānāṃ katham (Abhidh-k-vy 405) anyenaiṣāṃ nirodhaḥ kriyata ity abhiprāyaḥ /
prāṇo nāma vāyuḥ
bsams nas zhes bya ba ni yongs su bsams nas zhes bya ba'i don to /
gzhan dang ma nor bar zhes bya ba ni nor te gzhan gsod par mi byed na zhes bya ba'i tha tshig go /
phung po skad cig ma rnams la zhes bya ba ni rang gi dang kho nas 'jig pa'i phung po 'di dag ji ltar gzhan gyis 'gag par byed snyam du bsams pa yin no /
kāyacittasaṃniśrito vartata iti /
kathaṃ cittasaṃniśrito vāyuḥ pravartate
srog ces bya ba ni lus dang sems la brten nas 'jug pa'i rlung yin zhes bya ba ji ltar sems la brten nas 'jug ce na sems la rag las shing 'jug pa'i phyir te /
cittapratibaddhavṛttitvāt /
tathā hi nirodhāsaṃjñisamāpattisamāpannasya mṛtasya ca na pravartate /
śāstre 'py uktaṃ /
ya ime āśvāsapraśvāsāḥ /
kiṃ te kāyasaṃniśritā vartaṃta iti vaktavyaṃ
'di ltar 'gog pa dang 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa la snyoms par zhugs pa dang shi ba la mi 'byung ba'i phyir ro /
bstan bcos las kyang dbugs rngub pa dang dbugs dbyung ba gang yin pa de dag ci lus la brten nas 'jug pa zhes brjod par bya 'am /
cittasaṃniśritā vartaṃta iti vaktavyaṃ /
naiva kāyacittasaṃniśritā vartaṃta iti vaktavyaṃ /
kāyacittasaṃniśritā vartanta iti vaktavyam /
āha /
kāyacittasaṃniśritā vartaṃta iti vaktavyam iti vistaraḥ /
tam api pātayatīti /
taṃ prāṇaṃ vināśayatīty arthaḥ /
utpannasya svarasanirodhād anāgatasyotpattiṃ pratibadhnan nirodhayatīty ucyate /
yathā pradīpaṃ nirodhayati /
ghaṇṭāsvanaṃ vā /
kṣaṇikam api saṃtaṃ
sems la brten nas 'jug pa zhes bya 'am /
lus dang sems la mi brten pa kho nar 'jug pa zhes brjod par bya /
smras pa /
lus dang sems la brten nas 'jug pa zhes brjod par bya'o zhes bya ba rgyas par bshad do /
de gcod par byed do zhes bya ba ni srog gcod par byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
skyes pa ni rang gi ngang gis 'gag pa'i phyir ma 'ongs pa skye ba la gags byed pa ni 'gag par byed pa yin no zhes brjod par bya ste /
dper na skad cig ma yin yang mar me 'am dril bu'i skad 'gag par byed pa dang 'dra'o /
kathaṃ ca sa nirodhayati /
anāgatasyotpattipratibaṃdhāt /
jīvitendriyaṃ vā prāṇa iti /
cittaviprayuktasvabhāvam enaṃ darśayati /
kasya taj jīvitaṃ /
yas tadabhāvān mṛta iti /
yaḥ prāṇī jīvitasyābhāvān mṛto bhavati /
sa bauddhānāṃ nāsti nairātmyavāditvāt /
ata evaṃ pṛcchati /
kasyeti ṣaṣṭhīṃ /
pudgalavāde pudgalapratiṣedhaprakaraṇe /
asaty ātmani kasyeyaṃ smṛtiḥ /
kim athaiṣā ṣaṣṭhīty atra pradeśe ciṃtayiṣyāmi
ji ltar 'gag par byed ce na /
ma 'ongs pa skye ba la gags byed pa'i phyir ro /
yang na /
srog gi dbang po srog yin te /
zhes bya ba ni 'di ni sems dang ldan pa ma yin pa'i 'du byed yin par ston to /
de med pas gang zhig 'chi bar 'gyur ba'i srog de gang gi yin zhes bya ba sangs rgyas pa rnams kyi ltar na bdag med par smra ba'i phyir srog med pas srog chags gang zhig 'chi bar 'gyur ba de med de de'i phyir de skad du 'dri ba yin no /
gang gi zhes bya ba drug pa ni gang zag tu smra ba dgag pa'i rab tu byed par bdag med na dran pa 'di gang gi yin ci'i phyir na 'di drug pa yin zhes bya ba'i phyogs 'dir bsam par bya ste /
āstāṃ tāvad etat sāmānyāsikam ity abhiprāyaḥ /
tasmāt sendriyaḥ kāyo jīvatīti /
sendriyasyaiva kāyasya taj jīvitaṃ /
nātmana iti darśayati /
sa eva cānindriyo mṛta iti /
abuddhipūrvād iti vistaraḥ /
asaṃcintyakṛtād api prāṇipātāt kartur adharmo yathāgnisaṃsparśād abuddhipūrvād asaṃciṃtyakṛtād dāha iti /
nirgraṃthā nagnāṭakāḥ /
teṣāṃ nirgraṃthānām evaṃ vādināṃ abuddhipūrve 'pi parastrīdarśanasaṃsparśana eṣa prasaṃgaḥ
gtang pa 'di ni re zhig gzhag go snyam du bsams pa yin no /
de lta bas na dbang po dang bcas pa'i lus ni gson po zhes bya ba ni srog de ni dbang po dang bcas pa'i lus kho na'i yin gyi bdag gi ni ma yin no zhes ston par byed de de nyid dbang po med pa ni shi ba zhes bya'o /
blo sngar ma btang ba'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gcer bu pa sgren mor rgyu ba rnams na re ched du ma bsams par byas pa'i srog gcod pas kyang byed pa po chos ma yin pa dang ldan par 'gyur te /
dper na blo sngon du ma btang zhing ched du bsams nas ma byas pa'i me dang reg pa las tshig par 'gyur ba bzhin no zhes zer ro /
gcer bu ba de skad smra ba de dag gi ltar na blo sngon du ma btang bar gzhan gyi chung ma mthong ba dang reg pa la yang de ltar thal bar 'gyur /
pāpaprasaṃga ity arthaḥ /
agnidṛṣṭāṃtāt /
nirgraṃthaśiroluṃcane ca nirgraṃthaśiraḥkeśotpāṭane ca /
duḥkhotpādanabuddhyabhāve 'py adharmaprasaṃgaḥ /
agnidāhavat /
kaṣṭatapodeśane ca /
nirgraṃthaśāstur adharmaprasaṃgo buddhyanapekṣāyāṃ /
parasya duḥkhotpādanam adharmāya bhavatīti kṛtvā /
tadviṣūcikāmaraṇe ca /
nirgraṃthānāṃ viṣūcikayā ajīrṇena maraṇe /
dātur annadātur adharmaprasaṃgaḥ /
annadānena maraṇakāraṇāt /
abuddhipūrvo 'pi hi prāṇivadhaḥ kāraṇam adharmasyeti /
mātṛgarbhasthayoś ca /
mātur garbhasthasya cānyonyaduḥkhanimittatvād adharmapraṣaṃgaḥ /
tata evāgnidṛṣṭāṃtāt /
vadhyasyāpi ca tatkriyāsaṃbaṃdhāt /
prāṇātipātakriyāsaṃbaṃdhāt /
adharmaprasaṃgaḥ /
vadhye hi sati prāṇātipātakriyā vadhakasya bhavati
dpe me yin pa'i phyir sdig par thal bar 'gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
gcer bu pa skra 'bal ba ste /
gcer bu pa mgo'i skra 'thog pa na yang sdug bsngal skyed pa chos ma yin par 'gyur ba'i phyir ro /
de dag gsud de shi na yang ste /
gcer bu pa rnams gsud de ma zhu bas shin yang zas sbyin sbyin pa'i sbyin pa po la chos ma yin pa thal bar 'gyur te /
blo sngon du ma btang ba'i srog gcang pa yang chos ma yin pa'i rgyur 'gyur la zas sbyin pas kyang 'chi ba'i rgyur gyur pa'i phyir ro /
ma dang bu lto na yod pa dag ste ma dang bu lto na yod pa phan tshun sdug bsngal gyi rgyu mtshan du gyur pa'i phyir chos ma yin par thal bar 'gyur te /
me'i dpe de nyid kyi phyir ro /
gsad par bya ba yang de'i bya ba dang 'brel ba'i phyir te /
srog gcod pa'i bya ba dang 'brel ba'i phyir chos ma yin pa dang ldan par thal bar 'gyur te /
gsad par bya ba yod na gsod par byed pa'i srog gcod pa'i bya ba 'byung ngo /
agnisvāśrayadāhavat /
agnir hi na kevalam anyajanaṃ dahati
mes rang gi rten sreg pa bzhin no zhes bya ba ni mes ni gzhan du bud shing sreg par byed pa 'ba' zhig tu ma zad do /
kiṃ tarhi /
svāśrayam api indhanaṃ dahatīti
'o na ci zhe na /
rang gi bdag nyid kyi rten yang sreg par byed do zhes bya ba de dang 'dra ste /
tadvat /
na hi teṣāṃ cetanāviśeṣo 'pekṣyate
de dag gi ltar na sems pa'i khyad par la ltos pa ni med do /
kārayataś ca pareṇa vadhādi (Abhidh-k-vy 406) adharmasyāprasaṃgaḥ gzhan la srog gcod pa la sogs pa byed du 'jug pa la yang chos ma yin par thal bar mi 'gyur te /
pareṇāgniṃ saparśayataḥ sparśayitus tenādāhavat /
āgneyadharmābhyupagamāt /
acetanānāṃ ca kāṣṭhādīnāṃ kāṣṭhaloṣṭavaṃśādīnāṃ /
gṛhapāte tatrāṃtaḥsthitānāṃ prāṇināṃ vadhāt /
pāpaprasaṃgaḥ /
na hi buddhiviśeṣaḥ pramāṇīkriyate
gzhan me la reg tu 'jug pa me des mi 'tshig pa bzhin te /
me'i chos khas blangs pa'i phyir ro /
khyim rdib na de'i nang na 'dug pa'i srog chags dag 'chi ba'i phyir shing la sogs pa sems med pa'i ste /
shing dang so phag dang smyig ma la sogs pa yang sdig pa dang ldan par thal bar 'gyur te /
na vā dṛṣṭāṃtamātrād ahetukāt /
siddhir asyārthasyeti /
(IV /
74cd) anyatra saṃjñāvibhramād iti /
yadi devadattadravyaṃ harāmīty abhiprāyamāṇo yajñadattadravyaṃ harati /
nādattādānam ity abhiprāyaḥ
de dag gi blo'i khyad par ni tshad mar mi byed pas so /
yang dpe gtan tshigs med pa tsam gyis ni don 'grub par mi 'gyur ro zhes bya ba yin no /
gzhan du 'du shes kyang ma 'khrul na zhes bya ba ni gal te lha sbyin gyi nor rku'o snyam du bsams pa las mchod sbyin gyi nor brkus par ma gyur na ma byin par len par mi 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
parinirvāṇakāle parigṛhītam iti /
dātṛjanapuṇyānugrahārthaṃ /
aparigrahe hi stūpe dānam aphalaṃ syāt
yongs su mya ngan las 'da' ba'i tshe de dag thams cad yongs su gzung ba'i phyir ro zhes bya ba ni sbyin pa po'i skye bo la bsod nams kyis phan gdags pa'i phyir te /
pratigrāhakābhāvāt /
parivartakaṃ mṛtasya bhikṣoś cīvarādidravyaṃ
yongs su ma bzung na ni len pa med pa'i phyir mchod rten la phul bas 'bras bu med par 'gyur ro /
shi ba'i nor ni dge slong shi ba'i chos gos la sogs pa'o /
kṛte karmaṇi jñaptikarmaṇi /
(IV /
75ab) garbhiṇīgamane garbhoparodhaḥ /
pāyayaṃtī stanyopabhogāvasthāputrikā strī /
abrahmacaryakaraṇe hi tasyāḥ stanyaṃ kṣīyate
las byas pa zhig yin na ni zhes bya ba ni gsol ba'i las so /
sbrum ma la nyal po byas na lto na bu 'dug pa la gnod par 'gyur ro /
nu zho 'thung ba ni bu nu zho 'thung ba'i gnas skabs bu yod pa'i bud med la mi tshangs par spyad na de'i nu zho skam pa 'am /
bālakasya vā puṣṭaye tat stanyaṃ na bhavatīti /
prāṇātipātavad iti /
yathā devadattaṃ mārayāmīty abhiprāyeṇa yajñadattaṃ mārayato na prāṇātipāto bhavati /
tadvad /
ihānyasmiṃ vastuni prayogo 'bhipreto 'nyac ca vastu paribhuktam iti /
na syāt kāmamithyācāra ity apare /
aṃtato rājña iti /
yady anyaḥ kaścid rakṣitā nāsti
de'i nu zho bu la mi bsod par 'gyur bas so /
srog gcod pa bzhin no zhes bya ba ni gzhan dag na re dper na lha sbyin gsad do snyam du bsams pa las mchod sbyin gsad pa na srog gcod pa ma yin pa de bzhin du 'dir yang dngos po gzhan la bud med bzhin la sbyor ba bya bar 'dod pa las dngos po gzhan yongs su spyad pas 'dod pa so log par gyem par mi 'gyur ro zhes zer ro /
tha na rgyal po las so zhes bya ba ni gal te srung ma gzhan 'ga' yang med na tha na chung ngu rgyal po las kyang 'dod pas log par gyem par 'gyur te /
des ni de mi bzod par bya ba ma yin no /
aṃtataḥ sarvapaścād rājño 'ṃtikāt sa kāmamithyācāraḥ /
tasya hi tan na marṣaṇīyam iti /
(IV /
75cd) āhosvid abhijñātuṃ samartha iti /
yo 'pi hy artham abhijñātuṃ samarthaḥ /
so 'py arthābhijña iti śakyate vaktum /
artham abhijānīta iti viprakṛtāvasthāyām abhipretatvāt /
manovijñānaviṣayatvād vākyārthasyeti /
nāsty atra devadatto 'sti vety ucyamāne śabdaḥ śrotrā vijñāyate /
tadanaṃtaraṃ tu cakṣurādisamūho devadatto vākyārtho vikalpena manovijñānena vijñāyate /
tenāvijñaptir eva maulaḥ karmapathaḥ syāt /
vāgvijñapteḥ śrotravijñānena saha nirodhāt /
iṣyate ca vijñaptyavijñaptisvabhāvo maulaḥ karmapatha iti /
(IV /
76) mṛtakalpāni /
ata eteṣu matākhyeti /
nairuktaṃ vidhim ālaṃbhya vaibhāṣikā vyācakṣate /
svendriyaiḥ prāptā matā ity ācāryasaṃghabhadraḥ /
vistareṇa yāvan manasā dharmā iti /
ye tvayā ghrāṇena gandhā na ghrātāḥ /
jihvayā rasā nāsvāditāḥ /
kāyena spraṣṭavyāni na spṛṣṭāni /
yāvad ye tvayā manasā dharmā na vijñātā iti /
triṣu viṣayeṣu rūpaśabdadharmeṣu dṛṣṭaśrutavijñātāpadeśād yathākramaṃ /
gandhādiṣu gaṃdharasaspraṣṭavyeṣu matākhyā gamyate /
te mataśabdenocyaṃte /
evaṃ cāniṣyamāṇe gaṃdhādiṣu matākhyety aniṣyamāṇe /
dṛṣṭādibhāvabāhyatvāt /
gandhādīnām arūpalakṣaṇatvena (Abhidh-k-vy 407) dṛṣṭabhāvabāhyatvād aśabdadharmāyatanalakṣaṇatvena ca śrutavijñātabhāvabāhyatvāt /
gaṃdhādiṣu vyavahāro na syāt /
dṛṣṭa iti vā yāvad vijñāta iti vety eṣā yuktiḥ /
teṣu matākhyeti /
ācārya āha /
sūtraṃ tāvad iti vistaraḥ /
anyārthatvād iti /
yasmāt sūtrasyānya evārthaḥ /
sūtrārthaṃ bravīti /
atra ca te tava ṣaḍvidhe viṣaye rūpādau /
caturṣu dṛṣṭādivyavahāreṣu /
dṛṣṭaśrutamatavijñātavyavahāreṣu /
dṛṣṭādivyavahāramātraṃ bhaviṣyatīti /
rūpe dṛṣṭam iti vyavahāro bhaviṣyati /
yāvad vijñātam iti
'on te mngon par go bar nus pa zhig yin zhes bya ba ni gang zhig don mngon par go bar nus pa de yang don mngon par go bar nus pa zhes brjod par nus te /
don mngon par go bar 'gyur zhes bya ba skabs su bab pa'i gnas skabs yin par 'dod pa'i phyir ro /
bam po sum cu rtsa lnga pa /
tshig gi don yid kyi rnam par shes pa'i yul yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di na lha sbyin med do zhes smras na /
sgra'i rna ba'i rnam par shes pas 'gyur la tshig gi don ming la sogs pa'i tshogs lha sbyin ni de'i rjes la rnam par rtog par byed pa'i yid kyi rnam par shes pas rnam par shes par 'gyur te /
de'i phyir dag gi rnam par rig byed ni rna ba'i rnam par shes pa dang lhan cig 'gags pas rnam par rig byed ma yin pa kho na las kyi lam du 'gyur ba zhig na las kyi lam dngos ni rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa ngo bo nyid dag yin par yang 'dod do /
shi ba dang 'dra ste /
de'i phyir de dag la ni rtogs pa zhes bya'o zhes bya ba ni bye brag tu smra bas nges pa'i tshig gi tshul la 'jus nas smras pa yin te /
slob dpon 'dus bzang na re rang gi dbang po dag dang ni phrad na rtogs pa yin no zhes zer ro /
rgyas par yid kyis chos rnams rnam par ma shes te zhes bya ba nas zhes bya ba ni dri gang dag khyod kyi snas ma bsnams te zhes bya ba dang ro gang dag lces ma myangs te zhes bya ba dang reg bya gang dag lus kyis ma reg ste zhes bya ba nas chos gang dag khyod kyi yid kyis rnam par ma shes te zhes bya ba'i bar yin no /
yul gsum po gzugs dang sgra dang chos dag la go rims bzhin du mthong ba dang thos pa dang rnam par shes pa'i sgra bstan pa'i phyir dri la sogs pa gang dag la rtogs pa zhes bya ba'i sgrar brjod pa ste /
dri dang ro dang reg bya dag la rtogs pa zhes bya bar go'o /
de ltar mi 'dod na ste /
dri la sogs pa la rtogs pa zhes bya bar mi 'dod na dri la sogs pa mthong ba la sogs pa dngos po'i nag du ma gtogs pa'i phyir te /
gzugs kyi mtshan nyid ma yin pa nyid kyis mthong ba'i dngos po'i nang du ma gtogs pa'i phyir dang sgra dang chos kyi skye mched kyi mtshan nyid ma yin pa nyid kyi thos pa dang rnam par shes pa'i dngos po'i nang du ma gtogs pa'i phyir dri la sogs pa la mthong ba zhes bya ba 'am rnam par shes pa zhes bya ba'i bar gyis tha snyad 'dogs par yang mi 'gyur te /
'di ni de dag la rtogs pa zhes bya'o zhes bya ba'i rigs pa yin no /
slob dpon gyis re zhig mdo 'di ni zhes bya ba rgyas par smos te /
don gzhan yin pa'i phyir zhes bya ba ni 'di ltar mdo'i don ni gzhan kho na yin no /
mdo'i don bshad pa /
khyod gzugs la sogs pa'i yul rnam pa drug po 'di la ni mthong ba la sogs pa'i tha snyad bzhi ste /
mthong ba dang thos pa dang rtogs pa dang rnam par shes pa'i tha snyad dag la mthong ba la sogs pa'i tha snyad tsam du gyur te gzugs mthong na mthong zhes bya ba nas rnam par shes so zhes bya ba'i bar du tha snyad 'dogs par 'gyur zhing sgra la sogs pa la yang de dang 'dra'o /
evaṃ śabdāḍiṣu /
atra ca te mālakīmātar dṛṣṭe viṣayaṣaṭke dṛṣṭamātraṃ bhaviṣyati /
śrute viṣayaṣaṭke /
mate vijñāte viṣayaṣaṭke eva vijñātamātram ity evaṃ tat sūtrapadaṃ vyākhyāyata ity abhiprāyaḥ
mdo'i tshig de ni mchod byed kyi ma can khyod kyi yul drug mthong na yang mthong ba tsam du 'gyur la yul drug thos pa dang yul drug rtogs pa dang rnam par shes pa yang rnam par shes pa tsam du 'gyur ro zhes bya ba yin no zhes de skad du rnam par bshad par bya'o snyam du bsams pa yin te mdo'i don ni khyod sdug pa dang mi sdug pa'i mtshan mar sgro 'dogs pa ma yin no zhes bya ba yin no /
na hi priyāpriyanimittādhyāropas tava bhaviṣyatīti sūtrārthaḥ /
nanu ca yāni tvayā cakṣuṣā rūpāṇi na dṛṣṭānīty evoktāni /
na tu na śrutāni yāvan na vijñātānīty evoktāni /
evaṃ śabdā na śrutā ity evoktāḥ /
na tu na dṛṣṭā yāvan na vijñātā ity uktāḥ /
evaṃ yāvad dharmā na vijñātā ity evoktāḥ /
na tu na dṛṣṭā yāvan na spṛṣṭā iti /
naiṣa doṣaḥ /
udāharaṇarūpam etad uktaṃ bhagavatā /
yathā hi rūpāṇi na dṛṣṭānīty uktāni /
tathā na śrutāni /
yāvan na vijñātānīti vaktavyāni /
evaṃ śabdādiṣu vaktavyaṃ /
tenaiva lakṣaṇam ucyate /
yat paṃcabhir indriyair iti vistaraḥ /
yat paṃcabhir indriyaiḥ pratyakṣaṃ rūpādi tad dṛṣṭaṃ
gzugs gang dag khyod kyi mig gis ma mthong ste zhes bya ba kho na gsungs kyi ma thos te zhes bya ba yang ma yin pa nas /
rnam par ma shes te zhes bya ba'i bar du yang ma gsungs shing de bzhin du sgra gang dag ma thos te zhes bya ba kho na gsungs kyi ma mthong ste zhes bya ba yang ma yin pa nas rnam par ma shes te zhes bya ba'i bar du yang ma gsungs la /
de bzhin du chos gang dag rnam par ma shes te zhes bya ba kho na gsungs kyi ma mthong ste zhes bya ba yang ma yin pa nas ma reg ste zhes bya ba'i bar du yang ma gsungs pa ma yin nam zhe na /
de nyid ni nyes pa med de /
'di ni bcom ldan 'das kyis dper brjod pa'i ngo bor bshad pa yin pas ji ltar gzugs gang dag ma mthong ste zhes bya ba bshad pa de bzhin du ma thos te zhes bya ba nas rnam par ma shes te zhes bya ba'i bar du brjod dgos so /
de bzhin du sgra la sogs pa la yang brjod par bya ste /
des na mtshan nyid ni de skad du brjod do /
dbang po lngas mngon sum du byas pa gang yin pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
dbang po lngas gzugs la sogs pa mngon sum du byas pa gang yin pa de ni mthong ba'o /
yat parata āgamitaṃ viṣayaṣaṭkaṃ tac chrutaṃ yul drug car yang pha rol las 'ongs pa gang yin pa de ni thos pa'o /
yad yuktyanumānato rucitam abhipretaṃ tan mataṃ yuktyanumānam iti /
avyabhicāryanumānaṃ /
tac ca ṣaḍviṣayagocaraṃ
bdag nyid kyi rigs pas rjes su dpag pa'i sgo nas 'dod cing bsams pa gang yin pa de ni rtogs pa'o /
rig pas rjes su dpag pa zhes bya ba ni mi 'khrul ba'i rjes su dpag pa ste de spyod yul yang yul drug yin no /
ṣaṣṭho 'nyatra dṛṣṭād iti /
ṣaṣṭho viṣayo dharmāḥ
drug pa la ni mthong ba ma gtogs te zhes bya ba ni yul drug pa ni chos rnams yin te /
sa dṛṣṭavyavahāraṃ varjayitvā tribhiḥ śrutādibhir vyavahārair vyavahriyate /
ato nāsti gandhādiṣu vyavahārābhāvaprasaṃgaḥ /
tasmād yuktir apy eṣā na yuktir bhavati /
yā vaibhāṣikair uktāḥ evaṃ cāniṣyamāṇa ity evamādikā /
yasmād anyathāpi gaṃdhādiṣu vyavahāro bhavatīti
de ni mthong ba'i tha snyad ma gtogs pa thos pa la sogs pa'i tha snyad gsum gyis tha snyad 'dogs par byed do /
de'i phyir dri la sogs pa la tha snyad 'dogs pa med par thal bar 'gyur ba yang med de de lta bas na bye brag tu smra ba rnams kyis de ltar mi 'dod na zhes bya ba de lta bu la sogs pa smras pa gang yin pa'i rigs pa de yang rig pa ma yin te /
'di ltar gzhan du dri la sogs pa la tha snyad 'dogs par 'gyur bas so /
yat pratyakṣīkṛtaṃ cakṣuṣeti /
na paṃcabhir indriyaiḥ
mig gis mngon sum du byas pa gang yin pa zhes bya ba ni dbang po lngas ma yin pa'o /
yac chrotreṇa śrutaṃ parataś cāgamitam iti ubhayam apy abhīṣṭaṃ rna bas thos pa dang pha rol las 'ongs pa gang yin pa zhes bya ba ni gnyi ga yang yin par 'dod pa'o /
pratyātmaṃ pratisaṃveditaṃ sukhādy asamāhitena cittena /
adhigataṃ tu samāhitena /
laukikenaiva /
na lokottareṇa /
laukikaṃ vyavahārādhikārāt /
tad evaṃ yogācāranayenāpi ṣaḍ apy ete viṣayāḥ pratyekaṃ yathāsaṃbhavaṃ dṛṣṭā iti vā vyavahriyaṃte /
śrutāḥ /
matāḥ /
vijñātā ity evety ato nāsti gaṃdhādiṣu vyavahārābhāvaprasaṃga iti /
(Abhidh-k-vy 408) /
yaḥ kāyenānyatheti /
kāyasaṃjñayā yo 'rthaṃ gamayati /
tasyāpi mṛṣāvādaḥ /
parākrameta vyāyaccheta /
vācā parākrameteti /
vācā paraṃ mārayed ity arthaḥ
bdag nyid kyis so so yang dag par rig pa ni mnyam par gzhag pa ma yin pa'i sems kyi bde ba la sogs pa'o /
rtogs pa zhes bya ba ni 'jig rten pa'i mnyam par gzhag pa kho na yin gyi /
'jig rten las 'das pas ni ma yin te /
'jig rten pa'i tha snyad kyi skabs yin pa'i phyir ro /
de ltar na rnal 'byor spyod pa pa'i lugs kyis kyang yul drug car yang so sor ci rigs par mthong ba zhes bya ba'am /
thos pa 'am rtogs pa 'am rnam par shes pa zhes bya bar tha snyad 'dogs te /
de'i phyir dri la sogs pa la tha snyad 'dogs pa med par thal bar 'gyur ba med do /
gang zhig lus kyi don gzhan go bar byed na zhes bya ba ni gang zhig lus kyi brdas don go bar byed pa de'i yang brdzun du smra ba yin nam zhes bya ba'o /
mi byed na zhes bya ba ni mi rtsol na'o /
ngag gis byed par 'gyur na'o zhes bya ba ni tshig gis gzhan gsod par byed na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
iha tu prāṇātipātasya kāyikatvāt kāyiky evāvijñaptir maulasaṃgṛhītā /
na vācikī /
nāpy atra kāyikī vijñaptiḥ syāt
'di la ni srog gcod pa lus kyi yin pa'i phyir dngos kyis bsdus pa'i rnam par rig byed ma yin pa lus kho na yin gyi ngag gis ni ma yin no /
'di la lus kyi rnam par rig byed kyang ni med do /
kāyena parākrameteti /
atra mṛṣāvādasya vācikatvād vāciky evāvijñaptir maulasaṃgṛhītety avagaṃtavyaṃ /
ubhayāvadyena veti
yod de lus kyis byed par 'gyur na'o zhes bya ba 'dir yang brdzun du smra ba ni ngag gi yin pa'i phyir dngos kyis bsdus pa'i rnam par rig byed ma yin pa ngag gi kho na'i yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
kāyavāgavadyena /
ṛṣīṇāṃ manaḥpradoṣeṇa kāyāvadyena yogo bhavati /
poṣadhanidarśanaṃ cātreti /
vāgavadyena yogo bhavati
kha na ma tho ba gnyi gas zhes bya ba ni lus dang ngag gi kha na ma tho bas so /
'dir drang srong rnams yid rab tu khros pas ni lus kyi kha na ma tho ba dang ldan par 'gyur ro /
bhikṣupoṣadhe hi kacci 'ttha pariśuddhā iti vinayadhareṇānuśrāvite /
yadi kaścit bhikṣuḥ satīm āpattiṃ nāviṣkuryāt /
tūṣṇīṃbhāvenaivādhivāsayet sa mṛṣāvādī bhaved iti
gso sbyong dper bya'o zhes bya ba ni ngag gi kha na ma tho ba dang ldan par 'gyur ba ste /
dge slong gi gso sbyong la 'dul ba 'dzin pas ci yongs su dag gam zhes bsgrags pa las gal te dge slong 'ga' zhig ltung ba byung ba yin bzhin du 'chags par mi byed kyi cang mi zer bar 'dug par byed na brdzun du smra bar 'gyur ro /
kathaṃ tayoḥ karmapathaḥ sidhyatīti /
kathaṃ tayo ṛṣibhikṣvoḥ kāyavāgbhyām aparākramamāṇayoḥ prāṇātipāto mṛṣāvādaś ca yathākramaṃ karmapathaḥ sidhyatīti
ji ltar na de gnyis kyi las kyi lam du 'grub ces bya ba ni ji ltar na drang srong dang dge slong lus dang ngag dag gis mi byed pa de gnyis kyi srog gcod pa dang brdzun du smra ba go rims bzhin du las kyi lam du 'grub ste /
kartavyo 'tra yatnaḥ /
vaibhāṣikaiḥ kartavyaḥ samādhir ity arthaḥ
bye brag tu smra ba rnams kyis 'di la 'bad par bya ste lan gdab dgos so zhes bya ba'i tha tshig go /
atrācāryasaṃghabhadraḥ samādhim āha 'di la slob dpon 'dus bzang gis lan smras pa /
ṛṣayo 'rthata ājñāpayitāro bhavaṃti drang srong dag ni don gyis na rnam par rig byed byed pa yin te /
teṣāṃ hi sattvaparityāgapravṛttaṃ pāpāśayam avetyāmanuṣyās tadabhiprasannāḥ kāyena parākramaṃte /
yena teṣāṃ ṛṣīṇāṃ karmaptha utpadyate
mi ma yin pa rnams kyi de dag gis sdig pa'i bsam pa sems can yongs su 'dor bar zhugs pa yin par rtogs nas de dag la dad pa rnams gang gis na drang srong de dag la las kyi lam skye bar 'gyur ba lus kyis byed do /
kathaṃ /
paravijñaptyeti /
avaśyaṃ tathāvidhasya kāyavāgvikārā bhavaṃti /
api ca śapaṃti te tathā
ji ltar na gzhan gyi rnam par rig byed kyis 'gyur zhe na /
de lta bu la ni gdon mi za bar lus dang ngag 'gyur ba yang 'byung ngo /
tatra cāvaśyaṃ kāyavākceṣṭayā bhavitavyaṃ anye tv āhuḥ gzhan yang de dag ni de ltar dmod pa yang 'dor la de la yang gdon mi za bar lus dang ngag gi gyo ba yod par 'gyur ro zhes zer ro /
na kāmadhātāv avaśyam avijñaptiḥ sarvaiva vijñaptyadhīnā bhavati 'dod pa'i khams kyi rnam par rig byed ma yin pa ni thams cad rnam par rig byed la rag las par nges pa yang ma yin te /
phalaprāptyaiva saha paṃcakādīnāṃ prātimokṣasaṃvarotpattisaṃbhāvāt rten lnga po la sogs pa 'bras bu thob pa'i mod la so sor thar pa'i sdom pa skye ba srid pa'i phyir ro /
ity akuśalāpy evaṃjātīyā kācid vijñaptim aṃtareṇāpi syāt de lta bas na mi dge ba yang de lta bu 'ga' zhig rnam par rig byed med par yang 'gyur ro /
pūrvavijñaptaṃ tair iti avaśyam itaratrāpi bhaviṣyati /
ṛṣīṇāṃ tāvad uktaṃ poṣadhamṛṣāvāde 'pi /
yad apariśuddhaḥ saṃghamadhyaṃ praviśait /
niṣīdati /
svam īryāpathaṃkalpayati /
tatsaṃbaddhaṃ vā yatkiṃcid bhāṣate /
sāsya pūrvavijñaptir iti /
(IV /
77, 78ab) sarvaṃ kliṣṭaṃ vacanaṃ saṃbhinnapralāpa iti /
mṛṣāvādāditrayam api /
na kevalam anyaṃ kliṣṭaṃ /
saiva ca saṃbhinnapralāpiteti /
yasya guṇasya hi bhāvād dravye śabdaniveśaḥ /
tasya /
tadabhidhāne tvatalāv iti /
tatpratyayena kliṣṭavacanalakṣaṇaḥ saṃbhinnapralāpa ucyate /
tadyogena hi /
saṃbhinnapralāpayogena hi /
sa pudgalaḥ saṃbhinnapralāpī bhavati /
mṛṣāvādāditrayād yad anyakliṣṭaṃ vacanaṃ /
sa saṃbhinnapralāpa ity uktvodāharaṇaṃ darśayann āha /
lapanāgītanāṭyavat kuśāstravac ceti /
lapanāṃ karotīti /
lābhayaśaskāmatayā sevābhidyotikāṃ vācaṃ niścārayatīty (Abhidh-k-vy 409) arthaḥ /
paridevasaṃgaṇikādikam iti /
ādiśabdena paridevasaṃgaṇikābhyāṃ yo 'nyaḥ kliṣṭacittānāṃ kaścid ālāpaḥ
de dag gi sngon rnam par rig byed byas so zhe na /
cig shos la yang gdon mi za bar 'byung bar ni 'gyur ro zhe'o /
re zhig drang srong rnams kyi ni bshad zin to /
gso sbyong gi brdzun smra ba la yang gal te yongs su ma dag pa zhig dge 'dun gyi nang na 'jug par byed cing 'dug par byed rang gi spyod lam ston par byed la de dang 'brel ba cung zad cig kyang smra bar byed na de ni 'di'i sngon gyi rnam par rig byed yin no zhes zer ro /
nyon mongs pa can gyi tshig thams cad ni tshig kyal pa yin no zhes bya ba ni nyon mongs pa can gzhan yin pa 'ba' zhig tu ma zad kyi /
brdzun du smra ba la sogs pa gsum yang yin pa'o /
de dang ldan pa ste /
tshig kyal pa dang ldan pa'i gang zag de ni tshig kyal pa can yin no /
brdzun du smra ba la sogs pa gsum las gzhan pa'i nyon mongs pa can gyi tshig gang yin pa ni tshig kyal pa yin no zhes bshad pa'i dper brjod par bstan pa'i phyir /
kha gsag glu dang zlos gar bzhin /
bstan bcos ngan bzhin ces bya ba smos te; kha gsag byed pa zhes bya ba ni rnyed pa dang grags pa dang bkur sti 'dod pa nyid kyis de dag rjod par byed pa'i tshig 'don par byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
smre sngags 'don pa dang 'du 'dzi'i gtam la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni smre sngags 'don pa dang 'du 'dzi dag las gzhan pa nyon mongs pa can gyi sems dang ldan pa'i gang cung zad smra ba'o /
āvāhavivāhādyabhilāpasadbhāvād iti /
āvāho dārikāyā dārakagṛhāgamanaṃ /
vivāho dārakasya dārikāgṛhāgamanaṃ
bag ma len pa dang bag mar gtong ba la sogs pa'i mngon par brjod pa yod pas zhes bya ba la /
bag ma len pa ni bu mo khye'u'i khyim du 'gro ba'o /
āvāhaḥ praveśanakaḥ /
vivāhaḥ pariṇayanam ity apare /
ādiśabdena raktacittānām ālāpaḥ /
(IV /
78cd, 79ab) viṣameṇānyāyeneti /
uddeśanirdeśarūpau paryāyau /
tathā hīti vistaraḥ /
yasmāt paṃcānāṃ nivaraṇānām adhikāreṇa /
kāmacchandaṃ kāmatṛṣṇāsvabhāvam adhikṛtyoktaṃ /
so 'bhidhyāṃ loke prahāya vigatābhidhyena cetasā bahulaṃ viharati /
vyāpādaṃ styānamiddham auddhatyakaukṛtyaṃ vicikitsāṃ loke prahāya tīrṇakāṃkṣo bhavati /
tīrṇavicikitsaḥ /
akathaṃkathī kuśaleṣu dharmeṣu /
sa paṃca nivaraṇāni prahāyety evamādi /
ato jñāyate sarvaiva kāmāvacarī tṛṣṇābhidhyeti /
audārikaduścaritasaṃgrahād iti /
daśasv akuśaleṣu karmapatheṣu yad audārikam duścaritaṃ /
tat saṃgṛhītaṃ /
na sarvam /
evaṃ kuśaleṣu /
ato na sarvābhidhyā karmapathaḥ /
kiṃ tarhi /
yā parasve viṣamaspṛhā /
sā karmapatha ity apareṣām abhiprāyaḥ
bag mar gtong ba ni khye'u bu mo'i khyim du 'gro ba'o /
gzhan dag na re bag ma len pa ni kha 'dus pa'o /
bag ma gtong ba ni cho ga byas te len pa'o zhes zer ro /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni sems chags pa dang ldan pa rnams kyis kun du brjod pa bsdu'o /
log pa mi rigs pas zhes bya ba ni bstan pa dang bshad pa'i ngo bo'i rnam grangs dag yin no /
'di ltar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir sgrib pa lnga'i skabs su 'dod pa la 'dun pa ste /
'dod pa'i sred pa'i ngo bo nyid kyi dbang du mdzad nas /
de'i 'jig rten na brnab sems spangs te brnab sems dang bral ba'i sems kyis lan mang du gnas shing 'jig rten na gnod sems dang rmugs pa dang gnyid dang rgod pa dang 'gyod pa dang the tshom spangs te dogs pa las rgal zhing the tshom las rgal nas chos dge ba rnams la nem nur med par gyur pa yin no /
de sgrib pa lnga spangs nas zhes bya ba de lta bu la sogs pa gsungs pa de'i phyir 'dod pa na spyod pa'i srid pa thams cad brnab sems yin no zhes bya bar shes so /
'khor los sgyur ba rnams dang byang gi sgra mi snyan pa rnams la yang brnab sems kyi las kyi lam yod par 'gyur du 'ong bas zhes bya ba de ni 'dod pa spyod pa'i sred pa med pa yang ma yin la /
de ni mi dge ba'i lam yod par yang mi 'dod do; /
nyes par spyod pa che long bsdus pa'i phyir /
zhes bya ba la /
gzhan dag gi bsam pa ni mi dge ba'i las kyi lam bcu dag tu nyes par spyod pa che long gang dag yin pa de bsdus kyi thams cad ni ma yin no /
mā bhūc cakravartināṃ uttarakauravāṇāṃ cābhidhyā karmapatha iti dge ba dag la yang de dang 'dra ste /
de'i phyir brnab sems thams cad ni las kyi lam ma yin no /
'o na ci zhe na /
na hi tatra kāmāvacarī tṛṣṇā nāsti /
na ca tatrākuśalāḥ karmapathā iṣyaṃte /
saiṣā sākalyena karmaphalāryāpavādiketi /
tathā hy eṣā paṭhyate /
nāsti dattam /
nāstīṣṭaṃ /
nāsti hutaṃ /
nāsti sucaritaṃ /
nāsti duścaritaṃ /
nāsti sucaritaduścaritānāṃ karmaṇāṃ phalavipākaḥ /
nāsty ayaṃ lokaḥ /
nāsti paralokaḥ /
nāsti mātā /
nāsti pitā /
nāsti sattva /
upapādukaḥ /
na saṃti loke 'rhaṃta iti /
tatra nāsti dattaṃ /
yāvan nāsti duṣcaritam iti karmāpavādikā
gzhan gyi nor la log pas chags pa gang yin pa de ni las kyi lam yin no snyam pa yin no /
las dang 'bras bu dang 'phags pa la skur pa 'debs pa 'di ni ril gyis log par lta ba yin no zhes bya ba ni 'di skad du sbyin pa med do /
mchod sbyin med do /
sbyin sreg med do /
legs par spyad pa med do /
nyes par spyad pa med do /
legs par spyad pa dang nyes par spyad pa'i lam rnams kyi 'bras bu rnam par smin pa med do /
'jig rten 'di med do /
'jig rten pha rol med do /
ma med do /
pha med do /
sems can rdzus te skye ba med do /
'jig rten na dgra bcom pa dag med do zhes bya ba yin no zhes 'byung ste /
de la sbyin pa med do zhes bya ba nas nyes par spyad pa med do zhes bya ba'i bar ni las la skur pa 'debs pa yin no /
tathā nāsti mātā /
nāsti piteti karmāpavādikaiva
de bzhin du ma med do pha med do zhes bya ba yang las la skur pa 'debs pa kho na yin no; /
nāsti sucaritaduścaritānāṃ karmaṇāṃ phalavipākaḥ legs par spyad pa dang nyes par spyad pa'i las rnams kyi 'bras bu rnam par smin pa med do /
nāsty ayaṃ lokaḥ /
nāsti paralokaḥ /
tathā nāsti sattva upapāduka iti phalāpavādikā
'jig rten 'di med do /
'jig rten pha rol med do zhes bya ba dang de bzhin du sems can rdzus te skye ba med do zhes bya ba ni 'bras bu la skur ba 'debs pa yin no /
na saṃti loke 'rhaṃta ity āryāpavādikā /
ādimātraṃ tu śloke darśitam iti
'jig rten na dgra bcom pa dag med do zhes bya ba ni 'phags pa la skur pa 'debs pa yin no /
nāstidṛṣṭiḥ śubhaśubha iti udāharaṇamātratvāt /
(IV /
79cd) karmaṇaḥ paṃthāna iti /
cetanākhyasya karmaṇaḥ paṃthānaḥ /
katham ity āha /
tatsaṃprayogiṇī hi cetanā /
abhidhyādisaṃprayogiṇī teṣām abhidhyādīnāṃ vāhena gatyā vahati /
gacchatīty arthaḥ /
tadvaśena tathābhisaṃskaraṇāt /
yasmād abhidhyādīnāṃ yathākramaṃ saktipratikūlamithyānitīraṇākārāṇāṃ (Abhidh-k-vy 410) vaśena /
tadanurūpā cetanābhisaṃskaroti /
cetayata ity arthaḥ /
atas teṣāṃ vāhena vahati /
karma ca /
kāyavākkarmasvabhāvatvāt /
karmaṇaś ca cetanākhyasya paṃthāna iti karmapathāḥ /
tatsamutthānacetanāyāḥ kāyavākkarmasamutthānacetanāyāḥ /
tān adhiṣṭhāya tān prāṇātipātādīn adhiṣṭhāya pravṛtteḥ /
asarūpāṇām apy ekaśeṣasiddher iti /
śabdasarūpāṇām arthasarūpāṇāṃ vā ekaśeṣa iṣyate /
yathā vṛkṣaś ca vṛkṣaś ca vṛkṣau /
vakraṣ ca kuṭilaś ca vakrāv iti /
iha tu karma ca karmapathāś ceti na karmaśabdasya karmapathaśabdasya ca sārūpyaṃ śabdataḥ nāpy arthataḥ /
karmārthasya karmapathārthasya ca bhinnatvād ekaśeṣo na prāpnoti /
yasmāt tv asarūpāṇāṃ sākalyenaikadeśena tu sarūpāṇām ekaśeṣaḥ sidhyati /
iṣyata ity arthaḥ /
tadyathā guṇo yaṅlukor iti /
yaṅ ca yaṅluk yaṅlukau /
tayor iti /
na śakyate vaktuṃ /
yaṅ ca luk ca yaṅlukāv iti ayaṃ luko 'niṣṭatvāt /
ekadeśasārūpyāt tu /
yaṅo yaṅlugekadeśasya ca yaṅ iti sārūpyāt sidhyaty ekaśeṣo yaṅlukor iti /
ato jñāpakād ayam api sidhyati /
karma ca karmapathāś ca karmapathā iti /
paścāt punaḥ sarūpaikaśeṣaḥ /
karmapathāś cābhidhyaḥ karmapathāś ca prāṇātipātādaya iti karmapathāḥ /
atha vaivaṃ yojanā /
karmaṇaḥ paṃthānaḥ karmapathāḥ /
karma ca te karmapathāś ca karmakarmapathāḥ /
karmapathāś cābhidhyādayaḥ /
karmakarmapathāś ca prāṇātipātādayaḥ /
karmapathā iti /
evam anabhidhyādaya iti vistaraḥ /
kuśalā api karmapathā evam eva yojyāḥ
tshigs su bcad par ni dang po tsam zhig bstan par zad do zhes bya ba ni /
dge dang mi dge med lta ba /
zhes bya ba ni /
dper brjod pa tsam du zad pa'i phyir ro /
las kyi lam yin pas zhes bya ba ni sems pa zhes bya ba'i las kyi lam yin pas so /
ji lta zhe na /
smras pa de dag dang mtshungs par ldan pa can gyi sems pa ste /
brnab sems la sogs pa dang mtshungs par ldan pa can ni brnab sems la sogs pa de dag gi rgyu bas te 'gros kyi rgyu ste 'gro'o zhes bya ba'i tha tshig go /
de dag gi dbang gis de bzhin du mngon par 'du byed pa'i phyir te /
'di ltar rgyu brnab sems la sogs pa go rims bzhin du 'chag pa dang mi mthun pa dang log par lta ba rnams kyi dbang gis de dag dang mthun par mngon par 'du byed cing sems par byed do zhes bya ba'i tha tshig ste /
de'i phyir de dag gi rgyu bas rgyu ba yin no /
lus dang ngag gi las yin pa'i phyir las kyang yin la sems pa zhes bya ba'i las kyi lam yin pa las kyi lam yang yin no /
de dag kun nas slong ba'i sems pa ste /
lus dang ngag gi las kyi sems pa ni de dag la brten nas te /
srog gcod pa la sogs pa de dag la brten nas 'jug pa'i phyir ro /
de'i phyir de dag gi mi 'dra ba rnams la yang gcig lus par grub pa'i phyir ro zhes bya ba ni sgra 'dra ba rnams sam don 'dra ba rnams la ni gcig bsdus par 'dod de /
'di ltar shing dang shing ni shing dag go zhes bya ba dang yon po dang khyor po ni yon po dang khyor po dag go zhes bya ba lta bu yin na 'di la ni las dang las kyi lam ni zhes bya ba las shes bya ba'i sgra dang las kyi lam zhes bya ba'i sgra'i sgo nas kyang 'dra ba ma yin la las kyi don dang las kyi lam gyi don tha dad pa'i phyir don gyi sgo nas kyang 'dra ba ma yin pas gcig bsdus par mi 'gyur ro zhe na 'di ltar ril gyis mi 'dra zhing phyogs gcig gis 'dra ba rnams la yang gcig bsdus par 'grub ste /
'dod ces bya ba'i tha tshig go /
'di lta ste gang dang gang mi mngon pa dag ni yon tan yin no zhes bya ba lta bu gang dang gang mi mngon pa ni gang mi mngon pa dag ste /
de gnyis ni zhes bya ba yin no /
gang dang mi mngon pa ni gang mi mngon pa dag go zhes brjod par yang mi nus te /
'di ni mi mngon pa mi 'dod pa'i phyir ro /
phyogs gcig 'dra ba'i phyir te /
gang zhes bya ba dang gang mi mngon pa zhes bya ba'i phyogs gcig po gang zhes bya ba 'dra ba'i phyir ni gang mi mngon pa dag ces gcig bsdus par 'grub po /
khungs 'di na las dang las kyi lam dag ni las kyi lam mo zhes bya ba 'di yang 'grub par 'gyur ro /
phyis ni brnab sems la sogs pa yang las kyi lam yin la srog gcod pa la sogs pa la yang las kyi lam yin pas las kyi lam mo zhes gcig bsdus pa yin no /
yang na 'di ltar sbyar te /
las kyi lam ni las kyi lam mo /
de dag ni las kyang yin la las kyi lam dag kyang yin pas las dang las kyi lam dag ste /
brnab sems la sogs pa yang las kyi lam yin la srog gcod pa la sogs pa yang las dang las kyi lam dag yin pas las dang las kyi lam dag ces bya'o /
brnab sems med pa la sogs pa dang srog gcod pa spong ba la sogs pa yang de bzhin du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dge ba'i las kyi lam dag kyang de bzhin du sbyar bar bya ba yin te /
anabhidhyādayo hi karmaṇaḥ paṃthāna eva brnab sems med pa la sogs pa ni las kyi lam kho na yin la /
prāṇātipātaviratyādayaś ca karma ca karmaṇaś ca paṃthāna iti srog gcod pa spong ba la sogs pa ni las kyang yin la las kyi lam yang yin pas zhes bya ba yin no; /
yasmāt tadartha iti vistaraḥ yasmān maulakarmapathārthaṃ teṣaṃ tatprayogāṇāṃ pravṛttiḥ /
yasmāc ca maulakarmapathamūlikā teṣāṃ tatpṛṣṭhānāṃ pravṛttiḥ /
ato na tāni karmapathāḥ /
yady api karmapatho 'pi karmapathasya prayoga uktaḥ /
sa tu maulatvāt karmapathaḥ /
na tu prayogapṛṣṭhabhūtatvād iti /
yathaudārikasaṃgrahād ity uktaṃ prāg iti /
tadaudārikasaṃgrahād daśakarmapathā uktā iti vacanāt /
yāni prayogapṛṣṭhāni /
tāni na saṃgṛhītāni /
yeṣāṃ ceti vistaraḥ /
yeṣāṃ maulānām utkarṣāpakarṣeṇādhyātmikabāhyānāṃ bhāvānām utkarṣāpkarṣau loke bhavataḥ /
na tu prayogapṛṣṭhānāṃ
'di ltar de dag ni de'i don dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir de'i phyir de'i sbyor ba de dag las kyi lam dngos kyi don du 'jug pa yin pa dang gang gi phyir de'i mjug de dag las las kyi lam dngos kyi rtsa ba can du 'jug pa yin pa'i phyir de dag ni las kyi lam yin no /
las kyi lam yang las kyi lam gyi sbyor ba yin par ni bshad mod kyi /
de ni dngos yin pa'i phyir las kyi lam gyi sbyor ba dang mjug tu gyur pa'i phyir ni ma yin no /
sngar yang che long bsdus pa'i phyir zhes bshad pa yin no zhes bya ba ni de las che long bsdus nas ni /
dge dang mi dge ci rigs par /
las kyi lam ni bcur gsungs so /
zhes 'byung ba'i phyir sbyor ba dang mjug gang dag yin pa de dag ma bsdus so /
'jig rten na gang dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni 'jig rten na dngos gang dag 'phel ba dang 'grib pas phyi nang gi dngos po rnams 'phel ba dang 'grib pa yin gyi sbyor ba dang mjug dag ni ma yin pas de dag kho na las kyi lam yin te /
atas ta eva karmapathāḥ /
teṣāṃ cotkarṣāpakarṣeṇa tadutkarṣāpakarṣaṃ vakṣyati /
sarve 'dhipatiniṣyandavipākaphaladāmatā ity atra /
ato na tāni prayogapṛṣṭhāni karmapathāḥ /
(Abhidh-k-vy 411) /
teṣāṃ te kathaṃ karmapathā iti /
na hi teṣām abhidhyādibhyo 'nyan manaskarmāsti cetanā /
yasya karmaṇas te 'bhidhyādayaḥ paṃthāna iti karmapathāḥ syuḥ
thams cad bdag po rgyu mthun dang /
rnam smin 'bras su 'byin par 'dod /
ces bya ba 'dir de dag 'phel pa dang 'grib pas de rnams 'phel ba dang 'grib par 'chad par 'gyur ro /
de'i phyir sbyor ba dang mjug de dag ni las kyi lam ma yin no /
de dag gi ltar na de dag ji ltar las kyi lam yin zhes bya ba ni de dag gi ltar na brnab sems la sogs pa de dag las gang zhig gi lam yin pas na las kyi lam du 'gyur ba brnab sems la sogs pa las ma gtogs pa yid kyi las sems pa ni med do; /
ta eva praṣṭavyā iti /
tair eva parihāro vaktavyaḥ /
ya evaṃ manyaṃte /
api tu śakyam iti vistaraḥ /
svamatena tatpakṣaṃ samarthayati
de dag nyid la dris shig ces bya ba ni gang dag de ltar sems pa de dag kho nas lan gdab dgos so /
de lta mod kyi brjod par ni nus te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rang gi gzhung lugs kyis phyogs de gzhung 'dzugs par byed pa yin no /
itaretarāvāhanād veti /
kiṃ /
te 'bhidhyādayaḥ karmapathā iti prakṛtaṃ
yang na gcig gis gcig 'dren pas na zhes bya ba ci zhe na brnab sems la sogs pa de dag las kyi lam yin no zhes bya bar skabs dang sbyar te /
abhidhyā vyāpādamithyādṛṣṭī āvāhayati /
te ca tām iti
brnab sems kyis kyang gnod sems dang log par lta ba dag 'dren par byed la de dag gis kyang de dag 'dren par byed do /
karma ca te /
karmaṇaś caiṣām ekatarasya panthāna iti karmapathāḥ /
(IV /
80, 81) mithyādṛṣṭyā kuśalamūlasamuccheda ity etam arthaṃ vaktukāma upodghātaṃ bravīti /
sarva ete 'kuśalānām iti vistaraḥ /
adhimātraparipūrṇayeti /
adhimātrādhimātrayety arthaḥ /
kiṃ tarhi śāstra uktam iti /
yadi mithyādṛṣṭyā kuśalamūlasamucchedo nākuśalamūlaiḥ /
yat tac chāstra uktaṃ /
yair akuśalamūlaiḥ kuśalamūlāni samucchinattītyādi /
tāni hi lobhādisvabhāvāni /
na mithyādṛṣṭisvabhāvānīty arthaḥ /
akuśalamūlādhyāhṛtatvād iti vistaraḥ /
akuśalamūlair lobhādibhir adhimātrair mithyādṛṣṭir adhyāhṛtāpanītā /
tasmāt /
akuśalamūlādhyāhṛtatvān mithyādṛṣṭeḥ /
teṣv eva tatkarmopadeśaḥ
de dag ni las kyang yin la de dag gi nang nas las gang yang rung ba zhig gi lam yang yin pas las kyi lam mo /
dge ba'i rtsa ba ni log par lta bas kun du gcod do zhes bya ba'i don 'di brjod par 'dod nas /
de dag thams cad kyang dge ba'i chos rnams zhes bya ba rgyas par gleng slong bar byed do /
chen po yongs su rdzogs pa'i zhes bya ba ni chen po'i chen po zhes bya ba'i tha tshig go; /
'o na ci'i phyir bstan bcos las bshad ces bya ba ni gal te log par lta bas dge ba'i rtsa ba kun du gcod kyi mi dge ba'i rtsa ba rnams kyis ni ma yin na bstan bcos las mi dge ba'i rtsa ba gang dag gis dge ba'i rtsa ba gcod par byed pa zhes bshad pa gang yin pa de ji ltar drang ste /
de dag ni chags pa la sogs pa'i ngo bo nyid yin gyi log par lta ba'i ngo bo nyid ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
mi dge ba'i rtsa bas drangs pa'i phyir zhes bya ba ni mi dge ba'i rtsa ba chags pa la sogs pa chen pos log par lta ba drangs shing bskyed pa yin te /
de lta bas na mi dge ba'i rtsa bas log bar lta ba drangs pa'i phyir de dag kho na la las kyi lam de bstan par mdzad de /
teṣv evākuśalamūleṣu /
mithyādṛṣṭeḥ kuśalamūlasamucchedakaṃ yat karma /
tasyopadeśaḥ
mi dge ba'i rtsa ba de dag kho na la log par lta ba'i dge ba'i rtsa ba kun du gcod par byed pa'i las gang yin pa de bstan to /
prajñaptibhāṣyaṃ tarhi kathaṃ nīyate /
yadi kāmāvacarāṇi kuśalamūlāni samucchidyaṃte /
rūpārūpyāvacarair asamanvāgatatvād iti varṇyaṃte
gal te 'dod pa na spyod pa'i dge ba'i rtsa ba rnams kun du 'chad par 'gyur te /
gzugs dang gzugs med pa dag na spyod pa dag dang mi ldan pa'i phyir ro zhes brjod na /
tatprāptidūrīkaraṃam iti /
rūpārūpyāvacarāṇāṃ prāpter dūrīkaraṇam abhipretya tasya pudgalasya /
etad uktaṃ traidhātukāni kuśalamūlāni samucchinnānīti
'o na btags pa las bshad pa ji ltar drang /
de ni de'i thob pa thag sring bar byed pa zhes bya ba ni gang zag de'i gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i thob pa thag sring bar byed ba las dgongs nas 'di skad du /
kathaṃ ca punas tatprāptidūrīkaraṇaṃ /
saṃtates tadabhājanatvāpādanāt /
yasmād asau tatsaṃtatiḥ pūrvaṃ bhājanabhūtā tatprāptīnāṃ /
kuśalamūlasamucchedād idānīṃ tatprāptīnām abhājanam āpāditeti /
atas tatprāptir dūrīkṛtā bhavati /
prāyogikebhyaḥ pūrvaṃ parihīṇatvād iti /
śrutaciṃtābhāvanāmayebhyaḥ prāyogikebhyaḥ pūrvam evāsau mṛdumṛdvyavasthāyāṃ tebhyaḥ parihīṇaḥ
khams gsum pa'i dge ba'i rtsa ba rnams kun du gcod pa yin no zhes bshad pa yin no /
yang ji ltar des thob ba thag sring bar byed ce na /
rgyud de'i snod ma yin pa nyid kyi phyir te /
gang gi phyir de'i rgyud sngon de dag gi thob pa rnams kyi snod du gyur pa las dge ba'i rtsa ba kun du chad nas de'i tshe de dag gi thob pa rnams kyi snod ma yin ba nyid du byas pa de'i phyir de'i thob pa thag srid bar byas pa yin no /
sbyor ba las byung ba dag las ni sngar yongs su nyams zin pa'i phyir ro zhes bya ba ni sbyor ba las byung ba thos pa dang bsams pa dang bsgoms pa las byung ba de ngag las ni sngar chung ngu'i chung ngu'i gnas skabs nyid na yongs su ma nyams te /
tadaiva tasya prāpticcheda ity arthaḥ de'i tshe nyid na de'i thob pa chad zin to zhes bya ba'i tha tshig go /
ānaṃtaryavimuktimārgasthānīye iti /
hetvapavādinī ānaṃtaryamārgasthānīyā /
phalāpavādinī vimuktimārgasthānīyā /
tad uktaṃ bhavati
bar chad med pa'i lam dang rnam par grol ba'i lam lta bu yin no zhes bya ba ni kha cig gi phyogs ni rgyu la skur ba 'debs pa ni bar chad med pa'i lam lta bu yin la /
'bras bu la skur pa 'debs pa ni rnam par grol pa'i lam lta bu yin te /
ubhe apy ete hetuphalāpavādinyau mithyādṛṣṭī kuśalasamucchede vyāpriyete /
naikaiveti /
aparaḥ pakṣaḥ sāsravālaṃbanayaiveti /
duḥkhasamudayālaṃbanayā /
nānāsravālaṃbanayā 'nirodhamārgālaṃbanayety arthaḥ /
sabhāgadhātvālaṃbanayaiva (Abhidh-k-vy 412) ceti /
kāmadhātvālaṃbanayaivety arthaḥ /
na visabhāgadhātvālaṃbanayā na rūpārūpyadhātvālaṃbanayā /
kuśalamūlāni samucchidyaṃta ity adhikṛtaṃ kasmād ity āha /
saṃprayogamātrānuśāyitvena durbalatvād iti /
anāsravālaṃbanā visabhāgadhātvālaṃbanā ca yā mithyādṛṣṭiḥ /
sā saṃprayogamātreṇa saṃprayukteṣu dharmeṣv anuśete nālaṃbanataḥ /
tasmād asau durbalā bhavati /
ato na tayā samucchidyaṃte /
evaṃ tu varṇayaṃti vaibhāṣikāḥ /
sarvayeti /
yā ca hetum apavadate yā ca phalaṃ /
yā ca sabhāgaṃ dhātum ālaṃbate yā ca visabhāgaṃ /
yā ca sāsravaṃ yā cānāsravam ālaṃbate /
sarvayaiva tayā samucchidyaṃte /
darśanaprahātavyā iveti /
yathā duḥkhādidarśanaheyāḥ kleśā nava prakārā api duḥkhādisatyadarśanāt sakṛt prahīyaṃte /
tadvan nava prakārāṇy api kuśalamūlāni sakṛt samucchidyaṃta ity ete /
bhāvanāheyakleśavad iti /
yathā navaprakāreṇa mārgeṇa navaprakāraḥ kleśaḥ prahīyate /
mṛdumṛdunā mārgeṇa adhimātrādhimātrakleśaprakāraḥ prahīyate /
yāvad adhimātrādhimātreṇa mṛdumṛduḥ /
evaṃ navaprakārayāpi mithyādṛṣṭyā navaprakārāṇi kuśalamūlāni samucchidyaṃte /
ṛdumṛdvyā mithyādṛṣṭyā adhimātrādhimātraḥ kuśalamūlaprakāraḥ samucchidyate /
yāvad adhimātrādhimātrayā mṛdumṛduḥ kuśalamūlaprakāra iti /
evam ayaṃ graṃthaḥ paripālito bhavati /
yadi bhāvanāheyakleśavad yathoktaṃ tāni samucchidyaṃte /
aṇusahagatāni mṛdumṛdūni /
yair akuśalamūlaiḥ kuśalamūlāni samucchinattīti /
adhimātrādhimātrair akuśalamūlaiḥ kuśalamūlasamuccheda uktaḥ /
na mṛdumṛdvādibhir ity abhiprāyaḥ /
yadi kramaśaḥ samucchidyaṃte 'sya tarhītyādi /
kathaṃ /
samāptim etat saṃdhāyoktam iti /
kuśalamūlasamucchedasamāptiṃ saṃdhāya katamāny adhimātrāṇīti vistareṇa etad uktaṃ /
mṛdumṛdvādisamucchedas tv anukto 'pi grahītavyaḥ /
tasmāt samāptim eva saṃdhāyaitad uktaṃ /
tair niravaśeṣacchedāt /
yasmāt tair navabhir mithyādṛṣṭiprakāraiḥ kuśalamūlānāṃ niravaśeṣacchedo bhavati /
eko 'pi hi prakāras teṣām asamucchinna iti /
mṛdumṛdunavamaḥ prakāraḥ sarveṣāṃ navānām api prakārāṇāṃ punarutpattau hetuḥ syād iti /
ataḥ samāptim etat saṃdhāyoktaṃ /
ubhayeneti /
vyutthānena cāvyutthānena ca /
tattyāgāt tasya tyāga iti /
yo mṛdumṛdunā cittena saṃvaraḥ samātta āsīt /
tasya mṛdumṛdoś cittasya mṛdumṛdukuśalamūlasaṃprayuktasya (Abhidh-k-vy 413) tyāge samucchede tasya saṃvarasya tyāgo bhavati /
evaṃ yāvad yo 'dhimātrādhimātreṇa cittena samāttaḥ saṃvaraḥ /
tattyāgāt tasya tyāga iti /
karmaphale pratyakṣatvād iti /
aciropapannasya devaputrasya trīṇi cittāni samudācaraṃti /
kuto 'haṃ cyutaḥ /
kutropapannaḥ /
kena karmaṇety evaṃ karmaphalapratyakṣatvān na deveṣu kuśalamūlāni samucchidyaṃte /
jaṃbūdvīpa eveti /
tatra viśeṣeṇa tārkikatvād ity abhiprāyaḥ /
sarvālpair aṣṭābhir indriyaiḥ samanvāgataḥ paṃcabhir vedanendriyaiḥ kāyajīvitamanaindriyaiś ca /
samucchinnakuśalamūla eva /
tasya hi śraddhādīni samucchinnāni /
pṛthagjanatvāc ca nājñāsyāmīndriyādīni saṃti /
cakṣurādīny api na saṃti /
vaikalyayoge /
kramamaraṇāvasthāyāṃ vā /
evaṃ paurvavidehako gaudānīyaka iti /
atideśād asty anayor api kuśalamūlasamuccheda iti darśayati /
chinatti strī pumān iti /
strī pumāṃś ceti caśabdo luptanirdiṣṭaḥ /
yaḥ strīndriyeṇa samanvāgato niyatam asāv aṣṭābhir indriyaiḥ samanvāgataḥ /
caturbhir vedanendriyais tribhiś ca kāyajīvitamanaindriyaiḥ strīndriyeṇāṣṭamena /
śraddhādīni samucchinnakuśalamūlāvasthāyāṃ vyabhicāryaṃta ity abhiprāyaḥ /
ayam eva cātrārtho virudhyate /
cakṣurādīny api vyabhicāryaṃte pūrvavat /
teṣām apīti /
teṣām api samucchettṝṇām uktānāṃ /
tṛṣṇācarito na samucchinatti /
dṛḍhagūḍhapāpāśayatvād iti /
dṛḍho gūḍhaḥ pāpaś cāśayo 'bhiprāyo 'syeti samāsaḥ
'di skad du dge ba'i rtsa ba kun du gcad par bya ba la log par lta ba rgyu dang 'bras bu la skur ba 'debs pa 'di gnyi ga yang las byed kyi gcig kho na ni ma yin no zhes bshad pa yin no /
zag pa dang bcas pa la dmigs pa kho nas yin gyi zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba la dmigs pas yin gyi zag pa med pa la dmigs pas ni ma yin te /
'gog pa dang lam la dmigs pas ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
skal pa mnyam pa'i khams la dmigs pa kho nas yin gyi zhes bya ba ni 'dod pa'i khams la dmigs pa kho nas dge ba'i rtsa ba rnams kun du gcod pa yin gyi skal pa mi mnyam pa'i khams la mi dmigs pas ni ma yin te /
gang gzugs dang gzugs med pa'i khams la dmigs pas ni ma yin no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
ci'i phyir zhe na /
mtshungs par ldan pa tsam gyi sgo nas rgyas par nyam chung ba'i phyir ro zhes bya ba smras te log par lta ba zag pa med pa la dmigs pa dang skal ba mi mnyam pa'i khams la dmigs pa gang yin pa de ni mtshungs par ldan pa tsam gyi sgo nas mtshungs par ldan pa'i chos rnams la rgyas par 'gyur gyi dmigs pa'i sgo nas ni ma yin te /
de lta bas na 'di ni stobs chung ba yin no /
de'i phyir des kun du gcod par mi 'gyur ro /
bye brag tu smra ba rnams ni 'di skad du brjod do /
kun gyis zhes bya ba ni rgyu la skur pa 'debs pa gang yin pa dang 'bras bu la skur pa 'debs pa gang yin pa dang skal ba mnyam pa'i khams la dmigs pa gang yin pa dang skal ba mi mnyam pa'i khams la dmigs pa gang yin pa dang zag pa dang bcas pa la dmigs pa gang yin pa dang zag pa med pa la dmigs pa gang yin pa de thams cad kyis kun du gcod par 'gyur te /
nyon mongs pa bzhin no /
mthong bas spang bar bya ba dag bzhin no zhes bya ba ni kha cig na re ji ltar sdug bsngal la sogs pa mthong bas spang bar bya ba'i nyon mongs pa rnam pa dgu char yang sdug bsngal gyi bden pa la sogs pa mthong bas cig car spong [?] bar 'gyur /
de bzhin du dge ba'i rtsa ba rnam pa dgu char yang cig car kun du 'chad do zhes zer ro /
bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa bzhin zhes bya ba ni ji ltar lam chung ngu'i chung ngus nyon mongs pa'i rnam pa chen po'i chen po spong ba nas chen po'i chen pos chung ngu'i chung du spong ba'i bar lam rnam pa dgus nyon mongs pa rnam pa dgu spong ba de bzhin du log par lta ba chung ngu'i chung ngus dge ba'i rtsa ba'i rnam pa chen po'i chen po kun du gcod pa nas chen po'i chen pos dge ba'i rtsa ba'i rnam pa chung ngu'i chung ngu kun du gcod pa'i bar log par lta ba rnam pa dgus kyang dge ba'i rtsa ba rnam pa dgu kun du gcod par 'gyur ro /
de ltar na gzhung 'di bskyabs pa yin no zhes bya ba ni gal te de dag ji skad bshad pa ltar bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa bzhin du kun du 'chad na'o /
phra mo dang lhan cig tu gyur pa zhes bya ba ni chung ngu'i chung ngu'o /
mi dge ba'i rtsa ba gang gis dge ba'i rtsa ba rnams kun du gcod par byed pa'o zhes bya ba ni mi dge ba'i rtsa ba chen po'i chen po dag gis dge ba'i rtsa ba kun du gcod par bshad kyi chung ngu'i chung ngu la sogs pas ni ma yin no snyam du dgongs pa yin no /
de ni rdzogs pa las dgongs te gsungs pa yin zhes bya ba ni dge ba'i rtsa ba kun du 'chad pa rdzogs pa las dgongs te 'di skad du /
mi dge ba'i rtsa ba chen po gang dag yin zhe na zhes bya ba rgyas par bshad pa yin te chung ngu'i chung ngu la sogs pa kun du 'chad pa ni mi smos kyang gzung bar bya'o /
de lta bas na de dag gis ma lus pa gcod pa'i phyir de ni rdzogs pa kho na la dgongs nas bshad pa yin te /
'di ltar log yin par ltab rnam pa dgus dge ba'i rtsa ba rnams ma lus par gcod par 'gyur ro /
de dag las las rnam pa gcig ste /
rnam pa dgu pa chung ngu'i chung ngu ma chad na yang rnam pa dgu po thams cad yang skye ba'i rgyur 'gyur ro /
de'i phyir 'di ni rdzogs pa las dgongs te gsungs pa yin no /
gnyi gar gcod par byed do zhes bya ba 'di ni langs na yang gcod par byed ma langs na yang gcod par byed do /
de btang bas de yang gtong ngo zhes bya ba ni sems chung ngu'i chung ngus sdom pa de yang dag par blangs par gyur pa'i sems chung ngu'i chung ngu dge ba'i rtsa ba chung ngu'i chung ngu dang mtshungs par ldan pa btang zhing kun du chad na sdom pa de yang btang bar 'gyur ba nas /
de bzhin du gang zhig rgyu mtshan chen po'i chen bos sdom pa yang dag par blangs pa de btang bas de yang gtong ba'i bar du 'gyur ro; /
las kyi 'bras bu mngon sum du gyur pa'i phyir ro zhes bya ba ni lha'i bu skyes nas ring po ma lon pa la bdag gang nas 'chi 'phos te /
gang du ni skyes gang zhig gis skyes snyam pa'i sems gsum kun du 'byung ste /
de ltar las dang 'bras bu mngon sum du gyur pa'i phyir lha dag gi nang na dge ba'i rtsa ba kun du 'chad pa med do /
'dzam bu'i gling kho na yod do zhes bya ba ni de na khyad par du rtog ge ba nyid yod pa'i phyir ro snyam du bsam pa yin no /
thams cad pas nyung na dbang po brgyad dang ldan pa yin te /
dge ba'i rtsa ba kun du chad pa kho na tshor ba'i dbang po lnga dang lus dang srog dang yid kyi dbang po dang ldan no /
de'i dad pa la sogs pa'i dbang po ni kun du 'chad do /
so so'i skye bo yin pa'i phyir mi shes pa kun shes par byed pa'i dbang po la sogs pa la yang med do /
mig dag la sogs pa'i dbang po yang mtshang ba'i tshul lam rim gyis 'chi ba'i gnas skabs na med do /
shar gyi lus 'phags po dang nub kyi ba lang spyod pa yang de dang 'dra'o zhes mthun par bsgres pa'i phyir de dag na yang dge ba'i rtsa ba kun du 'chad pa yod do zhes bya bar ston par byed do /
skyes pa bud med kyis gcod do zhes bya ba ni skyed pa dang bud med kyis zhes bya ba yin te /
dang zhes bya ba'i sgra mi mngon par bstan pa yin no /
gang mo'i dbang po dang ldan ba de gdon mi za bar dbang po brgyad dang ldan te /
tshor ba'i dbang po bzhi dang lus dang srog dang yid kyi gsum dang brgyad pa mo'i dbang po dang ldan no /
dad pa la sogs pa ni ma yin te /
dge ba'i rtsa ba kun du chad pa'i gnas skabs na 'khrul lo snyam du bsam pa yin no /
mig la sogs pa yang snga ma bzhin du 'khrul par 'gyur te /
'dir ni don 'di kho na dang 'gal bar 'gyur ro /
de dag las kyang zhes bya ba ni kun du gcod par byed pa ji skad bshad pa de dag las kyang sred pa spyad pa ni kun du gcod par byed do /
sdig pa'i bsam pa brtan pa dang mkhyud pa can yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di la sdig pa la bsam pa sems pa brtan pa yod pas zhes bya bar tshig bsdu ba ste /
brtan pa ni sran la sgre ba'o /
dṛḍhaḥ sthiraḥ /
gūḍhaḥ pracchannaḥ /
pāpo 'kalyāṇaḥ /
tṛṣṇācaritapakṣatvād iti /
tṛṣṇācaritajātīyatvād ity arthaḥ
sdig pa mi dge ba mkhyud pa ni 'chab pa'o /
sred pa spyad pa spyod pa'i phyogs dang mthun pa'i phyir zhes bya ba ni sred pa spyad pa dang 'dra ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig ste /
yathā tṛṣṇācaritaś calāśayaḥ /
tadvat te ṣaṇḍhādaya iti
ji ltar sred pa spyad pa bsam pa gyo ba yin pa ltar ma ning la sogs pa la yang de dang 'dra'o /
āpāyikavac ca /
yathāpāyikāḥ kliṣṭākliṣṭayoḥ prajñayor adṛḍhatvān na kuśalamūlāni samucchindaṃti /
evaṃ ṣaṇdhādayaḥ
ngan song ba bzhin no zhes bya ba ni ji ltar ngan song ba rnams shes rab nyon mongs pa can dang nyon mongs pa ma yin pa dag mi brtan pa'i phyir dge ba'i rtsa ba rnams kun du mi gcod pa ltar ma ning la sogs pa yang de dang 'dra'o /
pratisaṃdhitānīti /
pratisaṃdhikṛtāni pratisaṃdhitāni
nying mtshams sbyar zhes bya ba ni nying mtshams sbyar bar byas pa'o /
prātipadikadhātuḥ /
pratisaṃhitānīty apare paṭhaṃti /
ārogyabalalābhavad iti /
yathārogyaṃ pūrvaṃ bhavati
nad med nas stobs rnyed pa bzhin no zhes bya ba ni ji ltar sngar nad med par 'gyur la rim gyis stobs rnyed par 'gyur ba de dang 'dra'o /
krameṇa tu balalābho bhavati /
tadvat /
nehānaṃtaryakāriṇa iti /
ānaṃtaryakāriṇa eva neha pratisaṃdhir bhavatīti /
arthata etad uktaṃ bhavaty anānaṃtaryakāriṇa iha pratisaṃdhir bhavatīti
mtshams med byed pa'i 'di la min /
zhes bya ba ni mtshams med pa byed pa kho na'i 'di la nyid mtshams sbyor bar mi 'gyur ro zhes bshad pas don gyis na 'di skad du mtshams med pa mi byed pa ni 'di la nying mtshams sbyor bar 'gyur ro zhes bshad pa yin no /
aṃtarābhavastha iti /
narakagamanāyāṃtarābhavasthaḥ /
cyutyabhimukha iti /
narakāc cyutyabhimukhaḥ
srid pa bar ma la gnas pa zhes bya ba ni dmyal bar 'gro bar 'gyur ba'i srid pa bar ma la gnas pa'o /
'chi 'pho ba la mngon du phyogs pa zhes bya ba ni dmyal ba nas 'chi 'pho ba mngon du phyogs pa'o /
hetubaleneti /
sabhāgahetubalena /
yasmād yeṣāṃ mithyādṛṣṭiḥ svayaṃ rocate
rgyu'i stobs kyis zhes bya ba ni 'di ltar gang dag skal ba mnyam pa'i stobs kyis bdag nyid log par lta bar 'dod pa'o /
pratyayabaleneti /
parato ghoṣabalena /
yasmād yeṣāṃ mithyādṛṣṭī rocate
rkyen gyi stobs kyis zhes bya ba ni 'di ltar gang dag gzhan gyi sgra'i stobs kyis log par lta bar 'dod pa ste /
hetubalasya sāratvāt /
evaṃ yaḥ svabaleneti /
yaḥ svatarkabalena /
sa cyavamānaḥ /
yaḥ parabalena /
parataḥ śrutabalena /
sa upapadyamānaḥ /
(Abhidh-k-vy 414) ya āśayavipanna iti /
mithyādṛṣṭisaṃmukhībhāvena vipanno vinaṣṭaḥ /
sa dṛṣṭe dharme janmani pratisaṃdadhāti /
ya āśayaprayogavipannaḥ /
yo mithyādṛṣṭisaṃmukhībhāvenānaṃtaryakṛiyayā ca vipannaḥ /
sa bhedāt kāyasya pratisaṃdadhāti
rgyu'i stobs ni snying po dang ldan pa'i phyir ro /
rang gi stobs kyis gcod pa gang yin pa dang gzhan gyi stobs kyis gcod pa gang yin pa yang de dang 'dra'o zhes bya ba ni gang zhig rang gi rtog ge'i stobs kyis gcod pa de ni 'chi 'pho ba na nying mtshams sbyor bar 'gyur la gang zhig gzhan gyi stobs kyis te /
gzhan las thos pa tsam gyi stobs kyis gcod pa de ni skye ba na'o /
bsam pa nyams pa zhes bya ba ni log par lta ba mngon du gyur pas nyams shing ma rung ba ste /
de ni mthong ba'i chos kho na nying mtshams sbyor bar 'gyur ro /
gang zhig bsam pa dang sbyor ba nyams pa zhes bya ba ni gang zhig log par lta ba mngon du gyur pa dang mtshams med pa la sogs pa'i las kyis nyams pa ste; de ni lus zhig nas nying mtshams sbyor bar 'gyur ro /
atra ca yaḥ svabalena parabaleneti pūrvoktasyaivāyaṃ paryāyaḥ 'dir rang gi stobs kyis gcod pa gang yin pa dang gzhan gyi stobs kyis gcod pa gang yin pa 'di yang gong du bshad pa kho na'i rnam grangs yin la /
evaṃ yo dṛṣṭivipanno yo dṛṣṭiśīlavipanna iti /
anaṃtarapūrvoktasyaivāyaṃ paryāya ity avagaṃtavyaṃ
de bzhin du lta ba nyams pa gang yin pa dang lta ba dang tshul khrims nyams pa gang yin pa zhes bya ba 'di yang bshad ma thag pa kho na'i rnam grangs yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
pūraṇādaya iti /
ādiśabdena ṣaṭ śāstāro gṛhyaṃte
rdzogs byed la sogs pa'o zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni ston pa drug po 'di lta ste /
tadyathā pūraṇakāśyapaḥ /
maskarī gośālīputraḥ /
saṃjayī vairaṭīputraḥ /
ajitaḥ keśakaṃbalaḥ /
kakudaḥ kātyāyanaḥ /
nirgrantho jñātiputra iti /
te samucchinnakuśalamūlāḥ /
nāstikatvāt /
na mithyātvaniyatāḥ /
anānaṃtaryakāritvāt /
ānaṃtaryakāriṇo hi mithyātvaniyatāḥ ajātaśatrur mithyātvaniyataḥ /
ānaṃtaryakāritvāt /
na samucchinnakuśalamūlaḥ /
samyagdṛṣṭikatvāt /
devadattaḥ samucchinnakuśalamūlaś ca mithyātvaniyataś ca
'od srungs rdzogs byed dang kun du rgyu gnag lhas kyi bu dang smra 'dod kyi bu mo'i bu yang dag rgyal ba can dang mi pham pa skra'i la ba can dang ka tya'i bu nog can dang gcer bu pa gnyen gyi bu zhes bya ba bsdu ste /
de dag ni med par lta ba yin pa'i phyir dge ba'i rtsa ba kun du chad pa ni yid la mtshams med ba byed pa ma yin pa'i phyir log pa nyid du nges pa ni ma yin te; mtshams med pa byed pa ni log pa nyid du nges pas so /
ma skyes dgra ni mtshams med pa byed pa yin pa'i phyir log pa nyid du nges pa yin la yang dag pa'i lta ba can yin pa'i phyir dge ba'i rtsa ba kun du 'chad pa ni ma yin no /
saṃghabhedakatvāt tathāgataduṣṭacittarudhirotpādakatvāc ca /
caturthy etān ākārān sthāpayitvety asmadādayaḥ
lhas sbyin ni dge 'dun gyi dbyen byed pa yin pa'i phyir dang de bzhin gshegs ba la ngan sems kyis khrag 'byin par byed pa yin pa'i phyir /
(IV /
82) vinānyenābhidhyādīsaṃmukhībhāva iti /
vinānyena karmapathena prāṇātipātādinābhidhyādīnām anyatamasaṃmukhībhāve /
sā cetanā ekena karmapathena saha vartate /
abhidhyayā vā vyāpādena vā mithyādṛṣṭyā vā /
akliṣṭacetaso veti /
kuśalāvyākṛtacittasya /
tasya prayoktuḥ prayogeṇa /
rūpiṇāṃ prāṇātipātādīnāṃ kāmamithyācāravarjyānaṃ anyatamasya niṣṭhāpane
dge ba'i rtsa ba kun du chad pa yang yin la log pa nyid du nges pa yang yin no /
bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa'o zhes bya ba ni bdag cag la sogs pa'o /
gzhan med par brnab sems la sogs pa mngon du gyur pa zhes bya ba ni srog gcod pa la sogs pa las kyi lam gzhan med par brnab sems la sogs pa'i nang nas gang yang rung ba zhig mngon du gyur na sems pa las kyi lam brnab sems sam gnod sems sam log par lta ba gcig dang lhan cig 'byung ngo /
sems pa nyon mongs pa can ma yin pa can zhes bya ba dge ba dang lung du ma bstan pa'i sems dang ldan pa sbyor ba bo de'i sbyor bas srog gcod pa la sogs pa 'dod pas log par gyem pa ma gtogs pa gzugs can rnams las gang yang rung ba cig mthar phyin par byed na sems pa gcig bu de dang lhan cig 'byung ngo /
tenaikena saha cetanā vartate /
abhidhyādivyatiriktakliṣṭacittasya veti vaktavyaṃ /
tasyāpi hy ayaṃ ayaṃ vidhiḥ saṃbhavati /
vyāpannacittasya prāṇivadha iti vistaraḥ /
vyāpādena prāṇātipātena ceti dvābhyāṃ saha vartate /
kāmamithyācāre /
saṃbhinnapralāpe ca /
dvābhyāṃ saha vartate
brnab sems la sogs pa la ma gtogs pa'i nyon mongs pa can gyi sems dang ldan pa zhes kyang rjod par byed de /
tshul 'di ni de la yang srid do /
gnod sems su gyur pa srog gcod pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gnod sems dang srog gcod pa dang gnyis dang lhan cig 'byung ngo /
'dod pas log par gyem pa 'am tshig kyal pa smra na gnyis dang lhan cig 'byung ba ste /
abhidhyayā kāmamithyācāreṇa ceti dvābhyāṃ /
saṃbhinnapralāpenābhidhyādīnāṃ cānyatamena ceti
brnab sems dang 'dod pas log par gyem pa gnyis dang tshig kyal pa dang brnab sems la sogs pa'i nang nas gang yang rung ba zhig dang gnyis kho na dang lhan cig 'byung ngo; /
dvābhyām eva /
idaṃ codyate /
vyāpannacittasya prāṇivadha ity abhidhyāviṣṭasya cādattādāna iti /
kim idaṃ svayaṃ kurvata ucyate
'di gleng bar bya ste /
gnod sems su gyur pa srog gcod pa zhes bya ba dang brnab sems dang ldan pa ma byin par len pa zhes bya ba 'di ci rang byed pa la bya 'am 'on te gzhan byed du bcug pa zhig yin /
utāho pareṇa kāṛayataḥ /
yadi svayaṃ kurvataḥ
gal te rang byed pa yin na ni srog gcod pa la gnod sems gdon mi za bar yod pa'i phyir la /
vyāpannacittasyābhidhyāviṣṭasya ceti viśeṣaṇaṃ na yujyate /
prāṇivadhe vyāpādasyāvaśyakatvāt /
adattādāne cābhidhyāyāḥ /
vyabhicāre hi viśeṣaṇam iṣyate /
atha pareṇa kārayataḥ /
abhidhyāvyāpādamithyādṛṣṭyanyatamacittasya /
prāṇivadhe /
adattādānakāmamithyācārasaṃbhinnapralāpeṣu veti vaktavyaṃ /
ucyate svayaṃ kurvata iti /
nanu coktaṃ viśeṣaṇaṃ na yujyata iti /
naiṣa doṣaḥ /
na hīdaṃ viśeṣaṇam ucyate /
kiṃ tarhi /
svarūpākhyānam etat /
vyāpādābhidhyayor dvitīyabhūtayos tatrāstitvaṃ kathyata iti /
evam apy abhidhyādyanyataracittasya tān prāṇātipātādīn kārayato (Abhidh-k-vy 415) dvābhyāṃ saha cetanā vartata iti saṃbhavet /
tasmāt tad api vaktavyaṃ
ma byin par len pa yang brnab sems gdon mi za bar yod pa'i phyir gnod sems su gyur pa zhes bya ba dang brnab sems dang ldan pa zhes bya ba'i khyad par du bya ba rung ba ma yin te /
'khrul pa la ni khyad par du bya bar 'dod do /
'on te gzhan byed du bcug pa zhig yin na ni brnab sems dang gnod sems dang log par lta ba rnams las gang yang rung ba zhig dang ldan pa srog gcod pa dang ma byin par len pa dang 'dod pas log par gyem pa dang tshig kyal pa smra na'o zhes brjod dgos so zhe na smras pa rang byed pa yin no /
khyad par du bya ba mi rung ngo zhes bshad pas ma yin nam zhe na de ni nyes pa med de /
'di ni khyad par du bya ba brjod pa ma yin no /
'o na ci zhe na 'di ni de la gnyis par gyur pa gnod sems dang brnab sems dag yod pa nyid du bstan to zhes rang gi ngo bo de la bsnyad par zad do /
de lta na yang brnab sems la sogs pa'i nang nas sems gang yang rung ba zhig dang ldan pa srog gcod pa la sogs pa de dag byed du bcug pa'i sems pa gnyis dang lhan cig 'byung ba srid pas de yang brjod dgos par 'gyur ro zhe na brjod dgos pa ni bden na de skad du bshad pa de ni dper brjod pa tsam du zad pas nyes pa med do /
satyaṃ vaktavyam etat /
udāharaṇamātraṃ tv etad uktam ity adoṣaḥ /
vyāpannacittasya prāṇimāraṇāpaharaṇe yugapad iti
gnod sems dang ldan ba cig car du gzhan gyi srog chags bsad pas 'phrog na'o zhes bya ba ni yang bsad pa kho nas dbrog pa grub pa gang yin pa ste /
gang la gnod sems dang srog chags gsod pa dang ma byin par len pa'i las kyi lam cig car 'byung ba'o /
yatra māraṇenaivāpaharaṇaṃ sidhyati /
tatra hi vyāpādaprāṇivadhādattādānakarmapathā yugapat bhavaṃtīti /
na tarhīti vistaraḥ /
yadi parakīyadravyāpaharaṇakāle vyāpādo bvhavati /
na tarhīdānīm adattādānasya lobhenaiva niṣṭhā sidhyatīti /
lobhadveṣayor yugapadabhāvāt /
ananyacittasyeti vistaraḥ /
apaharaṇacittasyaiva tatparisamāptāv adattādānaparisamāptau sa niyamo jñeyaḥ /
lobhataḥ /
parastrīgamanābhidhyādattādānasamāpanam iti /
anyacittasya tu māraṇacittasya nāyaṃ niyamaḥ /
bhedābhiprāyasyānṛtavacana iti /
bhedābhiprāyatvāt tad evānṛtaṃ paiśunyaṃ bhavati /
tad eva saṃbhinnapralāpaḥ /
sarvaṃ kliṣṭaṃ bhinnapralāpiteti siddhāṃtāt /
evaṃ bhedābhiprāyatvāt tad eva paruṣavacanaṃ paiśunyaṃ /
tathaiva ca saṃbhinnapralāpa iti /
caturbhiḥ saha vartate /
katham ity āha /
tatr hi mānasa eko bhavati /
vācikās traya iti /
anṛtavacane 'bhidhyā vyāpādo vā bhavet /
vācikās trayaḥ /
mṛṣāvādapaiśunyasaṃbhinnapralāpāḥ /
paruṣavacane 'pi mānasa eko vyāpādaḥ /
vācikās trayaḥ /
pāruṣyapaiśunyasaṃbhinnapralāpāḥ /
nāmata evaṃ trayo bhavati /
na tu svabhāvataḥ /
tad eva hy anṛtavacanaṃ paiśunyaṃ saṃbhinnapralāpa iti cocyate /
na tu trayaḥ svabhāvā bhavaṃti /
evaṃ paruṣavacanam api trināmakaṃ bhavatīti yojyaṃ /
apare punar vyācakṣate /
svabhāvabhedo 'py astīti /
mṛṣāvādapaiśunyasaṃbhinnapralāpāvijñaptayo hi bhidyaṃte /
tathā pāruṣyapaiśunyasaṃbhinnapralāpāvijñaptayo bhidyaṃta iti /
abhidhyādigatasyeti vistaraḥ /
abhidhyādigatasya vā caturbhiḥ saha vartate /
tatra mānasa eko 'bhidhyādīnām anyatamaḥ
'o na ni mi 'grub pa ma yin nam zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te gzhan gyi nor 'phrog pa'i tshe gnod sems yod na 'o na de ma byin par len pa ni chags pa kho nas mthar phyin par byed do zhes bya ba grub par mi 'gyur te /
chags pa dang zhe sdang dag cig car mi 'byung ba'i phyir ro /
sems gzhan dang mi ldan pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
log gyem brnab sems ma byin len /
chags pa yis ni rdzogs par byed /
ces bya ba'i nges pa de ni 'phrog pa'i sems dang ldan pa kho na'i de rdzogs pa la ste /
ma byin par len ba rdzogs pa la shes par bya'i nges pa 'di sems gzhan dang ldan pa ste /
gsod pa'i sems dang ldan pa ni ma yin no /
dbyen bya ba'i bsam pa dang ldan pa brdzun gyi tshig ces bya ba ni dbyen bya ba'i bsam pa ldan pa'i phyir brdzun de nyid phra ma yang yin la grub pa'i mtha' las /
nyon mongs pa can kun kyal pa nyid ces 'byung ba'i phyir de nyid tshig kyal pa yang yin no /
de bzhin du dbyen bya ba'i bsam pa dang ldan pa'i phyir tshig rtsub po de nyid kyang phra ma yang yin la de bzhin du tshig kyal pa yang yin pas bzhi dang lhan cig 'byung ngo /
ji ltar zhe na de la ni yid kyi gcig yin la ngag gi gsum yin no zhes bya ba smos te /
brdzun du smra na yang brnab sems sam gnod sems gcig dang ngag gi gsum ste /
brdzun du smra ba dang phra ma dang tshig kyal pa dag go /
tshig rtsub po smra na yang yid kyi gcig ste gnod sems dang ngag gi gsum ste /
tshig rtsub po dang phra ma dang tshig kyal pa dag go /
ming gi sgo nas de ltar gsum yin gyi ngo bo nyid kyi sgo nas ni ma yin te /
brdzun du smra ba de nyid la phra ma dang tshig kyal pa zhes kyang bya'i ngo bo nyid gsum yod pa ni ma yin no /
de bzhin du tshig rtsub po la yang ming gsum yin no zhes bya bar sbyar bar bya'o /
gzhan dag na re ngo bo nyid kyi khyad par yang yod de brdzun du smra ba dang phra ma dang tshig kyal pa'i rnam par reg byed ma yin pas bdag kyang tha dad la de bzhin du tshig rtsub po dang phra ma dang tshig kyal pa rnam par rig byed ma yin pa dag kyang tha dad do zhes zer ro /
yang na brnab sems la sogs par gyur pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni yang na brnab sems la sogs pa dang ldan pa bzhi dang lhan cig 'byung ste de la ni yid kyi gcig ste /
tatprayogeṇābhidhyādigataprayogeṇānyakarmapathatrayasya prāṇivadhādikasya niṣṭhāgamane samāptikāle /
evaṃ paṃcaṣaṭsaptabhir yojayitavyā
brnab sems la sogs pa'i nang nas gang yang rung ba zhig yod pa dang de'i sbyor bas te brnab sems la sogs pa dang ldan pa'i sbyor bas srog gcod pa la sogs pa las kyi lam gang yang rung ba gsum mthar phyin par byed cing rdzogs pa'i tshe'o /
kā /
cetanā /
kathaṃ /
paṃcabhis tāvat vartate /
abhidhyādigatasya tatprayogeṇānyacatuṣṭayaniṣṭhāgamane /
evam abhidhyādigatasyānyapaṃcaṣaṭniṣṭhāgamane ṣaḍbhiḥ saptabhiś ca saha vartate /
aṣṭābhiḥ saha vartate
sems pa lnga pa dang drug pa bdun dang yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
ji ltar zhe na re zhig lnga dang lhan cig gcig 'byung ba ni brnab sems la sogs pa dang ldan pa de'i sbyor bas gzhan bzhi mthar phyin par byed na'o /
de bzhin du brnab sems la sogs pa dang ldan pa gzhan lnga dang drug mthar phyin par byed na yang drug dang bdun dang lhan cig 'byung ngo /
ṣaṭsu prāṇātipātādiṣu prayogaṃ kṛtvābhidhyāgatasya svayaṃ kāmamithyācāraṃ kurvataḥ samaṃ niṣṭhāgamane brgyad dang lhan cig 'byung ba ni brnab sems la sogs pa dang ldan pa srog gcod pa la sogs pa drug la sbyor ba byas nas 'dod pas log par gyem pa bdag nyid kyis byed la mnyam du mthar phyin par 'gyur na'o /
navabhiḥ saha vartata iti nāsty etat dgu dang bcu dang lhan cig 'byung ngo zhes bya ba 'di ni med de /
mānasānāṃ karmapathānāṃ (Abhidh-k-vy 416) yugapadasaṃbhavāt yid kyi las kyi lam rnams cig car 'byung ba med pa'i phyir ro /
gcig dang brgyad dang lnga dang min /
naikāṣṭapaṃcabhir iti /
naikenaiva mānasena /
kuśale cetasya anabhidhyāvyāpādayor avaśyaṃ bhāvāt
zhes bya ba ni yid kyi gcig kho na dang ni ma yin te /
sems pa dge ba la brnab sems med pa dang gnod sems med pa dag gdon mi bar yod pa'i phyir ro /
nāpi rūpīnaikena saṃvarasaṃgṛhītena karmapathena saha cetanā vartate sems pa las kyi lam gzugs can sdom pas bsdus pa gcig dang lhan cig 'byung ba yang ma yin te /
kliṣṭāvyākṛtacittāvasthāyām api upāsakasaṃvarādiṣu prāṇātipātādattādānakāmamithyācāramṛṣāvādānām avaśyaṃ sahabhāvāt dge bsnyen gyi sdom pa la sogs pa la nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa'i sems kyi gnas skabs na yang srog gcod pa dang ma byin par len pa dang 'dod pas log par gyem pa dang brdzun du smra ba spong ba dag gdon mi za bar lhan cig 'byung ba'i phyir ro /
na paṃcabhir eva lnga kho na la yang ma yin te /
kuśale cetasy anbhidhyāvyāpādayor dvayor avaśyaṃ sahabhāvāt sems pa dge ba la ni brnab sems med pa dang gnod sems med pa dag kyang gdon mi za bar lhan cig 'byung ba'i phyir la /
saṃvarasaṃgṛhītānāṃ ca prāṇātipātādīnām eṣāṃ caturṇāṃ avaśyaṃ sahabhāvāt srog gcod pa spong ba la sogs pa sdom pas bsdus pa bzhi po 'di dag kyang gdon mi za bar lhan cig 'byung ba'i phyir ro /
nāṣṭābhir eva /
bhikṣusaṃvarasaṃgṛhītānāṃ kāyikavācikānāṃ kliṣṭāvyākṛtāvasthāyāṃ saptānām eva saṃbhavāt /
kuśalacittāvasthāyāṃ ca navānāṃ daśānāṃ vā saṃbhavāt
brgyad pa kho na dang yang ma yin te /
dge slong gi sdom pas bsdus pa'i lus dang ngag gi las kyi lam rnams ni nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa'i sems kyi gnas skabs na yang bdun char yod pa'i phyir la /
pāriśeṣyāt dvyādibhiḥ saha vartata ity uktaṃ bhavati /
tatra dvābhyām iti vistaraḥ
dge ba'i sems kyi gnas skabs na ni dgu 'am bcu yod pa'i phyir te /
shugs kyis na gnyis la sogs pa dang lhan cig 'byung ngo zhes bshad pa yin no /
tatra dvābhyāṃ saha vartate /
kuśaleṣu paṃcasu vijñāneṣv anabhidhyā cāvyāpādaś ca staḥ na samyagdṛṣṭiḥ
de la gnyis dang lhan cig 'byung bzhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de la gnyis dang lhan cig 'byung ba dge ba'i rnam par shes pa lnga la gnas pa la ni brnab sems med pa dang gnod sems med pa dag yod kyi grub pa'i mtha' las /
paṃcavijñānasahajā dhīr na dṛṣṭir atīṛaṇād iti siddhāṃtāt rnam shes lnga dang mtshungs skyes blo /
nges rtog med phyir lta ba yin /
zhes 'byung ba'i phyir yang dag pa'i lta ba ni med do /
ato 'nabhidhyāvyāpdābhyāṃ dvābhyām evātra saha vartate de'i phyir 'di la ni brnab sems med pa dang gnod sems med pa dag kho na dang lhan cig 'byung ngo /
ārūpyasamāpattau ca kṣayānutpādajñānayor iti /
ārūpyasamāpattisaṃgṛhītayoś ca kṣayānutpādajñānayor ābhyām eva dvābhyāṃ saha vartate
gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa'i zad pa dang mi skye ba'i shes pa la gnas pa'o zhes bya ba ni gzugs med pa'i snyoms par 'jug pas bsdus pa'i zad pa dang mi skye ba shes pa dag la gnas pa'i yang 'di gnyis kho na dang lhan cig 'byung ste /
kṣayānutpādadhīr na dṛg iti tatra samyagdṛṣṭyabhāvāt zad dang mi skye blo lta min /
zhes 'byung bas de ni yang dag pa'i lta ba med pa'i phyir ro /
ārūpyasamāpattigrahaṇaṃ dhyānasamāpattisaṃgṛhītayoḥ kṣayānutpādajñānayoḥ saptavidhakāyikavācikānāsravasaṃvarasvabhāvakarmapathanivṛttyarthaṃ gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa smos pa ni bsam gtan gyi snyoms par 'jug pas bsdus pa'i zad pa dang mi skye ba shes pa dag la gnas pa la lus dang ngag gi las kyi lam zag pa med pa'i sdom pa'i rang bzhin ni rnam pa bdun yod pa zlog pa'i phyir ro /
kṣayānutpādajñānagrahaṇaṃ samyagdṛṣṭinirāsārthaṃ /
kṣayānutpādajñānayor asamyagdṛṣṭisvabhāvatvāt /
tribhiḥ saha vartate
zad pa dang mi skye ba shes pa smos pa ni yang dag pa'i lta ba bsal ba'i phyir te zad pa dang mi skye ba shes pa dag ni yang dag pa'i lta ba'i ngo bo nyid ma yin pa'i phyir ro /
samyagdṛṣṭisaṃprayukte manovijñāne /
rūpikarmapathābhāva iti vākyaśeṣaḥ /
tatra hy anabhidhyāvyāpādasamyagdṛṣṭaya eva trayaḥ karmapathā bhavaṃtīti
gsum dang lhan cig 'byung ba ni yang dag pa'i lta ba dang mtshungs par ldan pa'i yid kyi rnam par shes pa la gnas pa'o zhes bya ba ni las kyi lam gzugs can med pa la zhes bya ba'i tshig lhag ma yin te /
de la ni las kyi lam brnab sems med pa dang gnod sems med pa dang yang dag pa'i lta ba gsum kho na yin no /
caturbhir iti vistaraḥ /
akuśalāvyākṛtacittasyeti viśeṣaṇān mānasā na saṃtīti daśitaṃ bhavati
bzhi dang lhan cig 'byung ba zhas [*zhes?] bya ba rgyas par 'byung ba la /
mi dge ba 'am lung du ma bstan pa'i sems dang ldan pa zhes khyad par du byas pa'i phyir /
yid kyi ni med do zhes bstan pa yin no; /
upāsakaśrāmaṇerasaṃvarasamādāne ca /
prāṇātipātādattādānakāmamithyācāramṛṣāvādaviratilakṣaṇāś catvāra eva karmapathāḥ saṃti
dge bsten dang dge tshul gyi sdom pa yang dag par len pa na yang las kyi lam srog gcod pa dang ma byin par len pa dang 'dod pas log par gyem pa dang brdzun du smra ba spong ba'i mtshan nyid bzhi kho na yod de /
myos par 'gyur ba 'thung ba spong ba la sogs pa ni las kyi lam bcu'i nang du ma gtogs pa'i phyir te /
madyapānādiviratīnāṃ daśakarmapathānaṃtarbhāvāt /
paiśunyaviratyādīnāṃ copāsakaśrāmaṇerasaṃvarasaṃgrahāt /
śrāmaṇerasaṃvarasamādānavacanāc copavāsasaṃvarasamādānam uktarūpam avagaṃtavyaṃ
tshig rtsub po spong ba la sogs pa yang dge bsnyen dang dge tshul gyi sdom pas ma bsdus pa'i phyir ro /
dge tshul gyi sdom pa yang dag par len pa smos pas ni dge bsnyen gyi sdom pa yang dag par len pa yang bshad pa'i ngo bor khong du chud par bya ste; dge tshul gyi sdom pa yang dag par len pa na ni /
śrāmaṇerasaṃvarasamādāne tv abrahmacaryād viratis tṛtīyaḥ karmapathaḥ /
tatra ca kāmamithyācāro 'ṃtarbhūta eva /
ṣaḍbhiḥ kuśaleṣu paṃcasu vijñāneṣu tatsamādāne /
upāsakaśrāmaṇerasaṃvarasamādāne taiś caturbhir yathoktair (Abhidh-k-vy 417) anabhidhyāvyāpādābhyāṃ ceti ṣaḍbhiḥ
las kyi lam bzhi mi tshangs par spyod pa spong ba yin la /
'dod pas log par gyem pa spong ba yang de'i nang du 'dus pa kho na yin no /
drug pa dang lhan cig 'byung ba ni dge ba'i rnam par shes pa lnga la gnas pa de yang dag par len pa na'o zhes bya ba ni ji skad bshad pa bzhi po de dag dang brnab sems med pa dang gnod sems med pa dag dang drug dang lhan cig 'byung ste /
paṃcasu vijñāneṣu samyagdṛṣṭyabhāvāt /
saptabhiḥ kuśale manovijñāne tadsamādāna eva
rnam par shes pa lnga la yang dag pa'i lta ba med pa'i phyir ro /
bdun pa dang lhan cig 'byung ba ni dge ba'i yid kyi rnam par shes pa la gnas te de kho na yang dag par len pa ste /
upāsakaśrāmaṇerasaṃvarasamādāna eva tair eva yathoktaiḥ samyagdṛṣṭyā ca saptamena karmapathena /
manovijñāne hi kuśale samyagdṛṣṭir astīti
dge bsnyen dang dge tshul gyi sdom pa kho na yang dag par len pa na ji skad bshad pa de dag kho na dang las kyi lam bdun pa ni yang dag pa'i lta ba dang lhan cig 'byung ste /
akuśalāvyākṛtacittasya ca bhikṣusaṃvarasamādāne saptabhir eva rūpibhiḥ /
na mānasaiḥ /
akuśalāvyākṛtacittatvāt /
navabhiḥ kuśaleṣu paṃcasu vijñāneṣu tatsamādāne /
bhikṣusaṃvarasamādāne /
samyagdṛṣṭer evābhāvāt /
kṣayānutpādajnānasaṃprayukte ca manovijñāne tair eva navabhiḥ saha vartate
dge ba'i yid kyi rnam par shes pa la ni yang dag pa'i lta ba yod pas so /
bam po sum cu rtsa drug pa /
mi dge ba dang lung du ma bstan pa'i sems dang ldan pa kho na dge slong gi sdom pa yang dag par len pa na gzugs can bdun kho na dang lhan cig 'byung ste mi dge ba dang lung du ma bstan pa'i sems dang ldan pa'i phyir yid kyi dag dang ni ma yin no; /
dgu dang lhan cig 'byung ba ni dge ba'i rnam par shes pa lnga la gnas pa de yang dag par len pa ste /
dge slong gi sdom pa yang dag par len pa na ste /
yang dag pa'i lta ba kho na med pa'i phyir ro /
tatrāpi samyagdṛṣṭyabhāvāt /
tasminn eva ceti /
kṣayānutpādajñānasaṃprayukta eva dhyānasaṃgṛhīte manovijñāne /
navabhir eva /
dhyānasaṃvarasaṃgṛhītai rūpibhiḥ saptabhir anabhidhyāvyāpādābhyāṃ ca /
daśabhis tato 'nyatreti /
kṣayānutpādajñānavarjite kuśale manovijñāne bhikṣusaṃvarasamādāna eva /
sarvā ceti vistaraḥ
zad pa dang mi skye ba shes pa dang mtshungs par ldan pa'i yid kyi rnam par shes pa la gnas pa'i yang dgu po de dag kho na dang lhan cig 'byung ste /
de la yang dag pa'i lta ba med pa'i phyir ro /
de dag nyid bsam gtan gyis bsdus pa la gnas pa'o zhes bya ba ni zad pa dang mi skye ba shes pa dang mtshungs par ldan pa'i rnam par shes pa de nyid bsam gtan gyis bsdus pa la gnas pa'i yang gzugs can bsam gtan gyi sdom pas bsdus pa bdun dang brnab sems med pa dang gnod sems med pa dang dgu dang lhan cig 'byung ngo /
bcu dang lhan cig 'byung bas ni de las gzhan pa'i zhes bya ba ni zad pa dang mi skye ba shes pa las gzhan pa'i yid kyi rnam par shes pa la gnas pa dge slong gi sdom pa yang dag par len pa kho na'o /
sarvā ca dhyānānāsravasaṃvarasahavartinī kṣayānutpādajñānasaṃprayuktā cetanā saptabhiḥ kāyikavācikair dhyānānāsravasaṃvarasaṃgṛhītaiḥ /
tribhiś ca mānasair iti
thams cad yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa dang lhan cig 'byung ba'i sems pa zad pa dang mi skye ba shes pa dang mtshungs par ldan pa ma yin pa thams cad kyang lus dang ngag gi bsam gtan dang zag pa med pas bsdus pa bdun dang yid kyi gsum dang bcu dang lhan cig 'byung ngo /
daśabhiḥ saha vartate /
saṃvarasaṃgṛhītaiḥ karmapathaiḥ sahaiva cetanā vartata iti darśitaṃ /
saṃvaranirmuktena tv aṣṭavidhasaṃvaranirmuktena tv ekenāpi saha syāt
sems pa sdom pas bsdus pa'i las kyi lam rnams dang ni de ltar lhan cig 'byung ngo zhes bstan pa yin no /
sdom pa ma gtogs par te; sdom pa rnam pa brgyad ma gtogs par ni gcig dang lhan cig 'byung ba yod do /
katham ity āha /
anyacittasyeti /
tatsaṃvaranirmuktanirmuktakuśalakarmapathasamutthāpakāc cittād anyacittasya
ji ltar zhe na /
sems gzhan dang ldan pa zhes bya ba smos te /
de dag gi sdom pa las ma gtogs pa'i dge ba'i las kyi lam kun nas slong bar byed pa'i sems las gzhan pa'i sems dang ldan pa ste /
kliṣṭāvyākṛtacittasyety arthaḥ /
ekāṃgaviratisamādāne /
prāṇātipātāṃgavirateḥ /
adattādānavirater vā samādāne
nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa'i sems dang ldan pa zhes bya ba'i tha tshig go /
spong ba'i yan lag gcig yang dag par len pa na'o zhes bya ba ni srog gcod pa'i yan lag spong ba 'am /
tenaikena karmapathena saha vartate /
paṃcāṣṭabhir apīti /
kuśalamanovijñānasya pudgalasya dvyaṃgasamādāne yugapan mānasais tribhiḥ /
rūpibhyāṃ dvābhyām iti paṃcabhiḥ
ma byin par len pa spong ba yang dag par len pa na las kyi lam de gcig dang lhan cig 'byung ngo /
lnga dang brgyad dang lhan cig 'byung ba yang yod de zhes bya ba ni dge ba'i yid kyi rnam par shes pa dang lhan cig gang zag cig car du yan lag gnyis yang dag par len pa na yid kyi gsum dang gzugs can gnyis dang lnga dang lhan cig 'byung ngo /
paṃcāṃgasamādāne yugapat taiś ca rūpibhiḥ paṃcabhiḥ /
mānasaiś ca tribhir ity aṣṭābhiḥ
cig car yan lag lnga yang dag par len pa na gzugs can lnga po de dag dang yid kyi gsum dang brgyad dang lhan cig 'byung ngo /
udāharaṇarūpaṃ caitad uktam /
ato 'nyathāpi śakyate vaktum /
kliṣṭāvyākṛtacittasya saṃvarāsaṃgṛhītapaṃcāṃgasamādāne paṃcabhiḥ saha vartata iti
'di ni dper brjod pa'i ngo bor bshad pa yin pas de las gzhan du yang brjod par nus te /
nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa'i sems dang ldan pa sdom pas bsdus pa'i yan lag lnga yang dag par len pa na yang lnga dang lhan cig 'byung ngo /
(IV /
83, 85) raṃjanīyavastvabhāvād iti /
narake raṃjanīyavastvabhāvāt na saṃmukhībhāvato 'bhidhyāsti /
karmaphalapratyakṣatvāc ca na mithyādṛṣṭiḥ
chags par bya ba'i dngos po med pa'i phyir zhes bya ba ni dmyal ba na chags par bya pa'i dngos po med pa'i phyir brnab sems mngon sum du gyur pa'i sgo nas med do /
las kyi 'bras bu mngon sum du gyur pa'i phyir log par lta ba med do /
ata eveti /
prayojanābhāvān na paiśunyaṃ /
nityabhinnatvāc cānyonyasauhārdyādyabhāvataḥ /
amamaparigrahatvān na kurau saṃmukhībhāvato 'sty abhidhyākarmapathaḥ
de nyid kyi phyir dang zhes bya ba ni dgos pa med pa'i phyir dang phan tshun snying du sdug pa la sogs pa med pas rtag tu bye zin pa'i phyir phra ma med do /
nga yir 'dzin pa med pa'i phyir sgra mi snyan na brnab sems kyi las kyi lam mngon sum du gyur pa'i sgo nas med do /
snigdhasaṃtānatvād āghātavastvabhāvāc ca na vyāpādaḥ rgyud 'jam pa'i phyir dang kun nas mnar sems kyi dngos po med pa'i phyir gnod sems med do /
apāpāśayatvāc ca na mithyādṛṣṭiḥ /
trayo 'py ete 'bhidhyādayo na saṃti
sdig pa can gyi bsam pa ma yin pa'i phyir log par lta ba med cing /
brnab sems la sogs pa de gsum char yang med do /
svayam apīti /
(Abhidh-k-vy 418) /
asya saṃmukhībhāvata iti vyākhyānaṃ /
apāpāśayatvān na prāṇātipātādayaḥ ṣaḍ api saṃmukhībhāvataḥ saṃti
dngos su yang zhes bya ba ni mngon sum du gyur pas zhes bshad pa yin no /
sdig pa can gyi bsam pa ma yin pa'i phyir srog gcod pa la sogs pa drug car yang mngon sum du gyur pa'i sgo nas med do /
niyatāyuṣkatvān na prāṇātipātaḥ dravyastṛiparigrahābhāvād yathākramaṃ nādattādānaṃ kāmamithyācāraś ca tshe nges pa'i phyir srog gcod pa med do /
rdzas dang bud med yongs su bzung ba med pa'i phyir go rims bzhin du ma byin par len pa dang 'dod pas log par gyem pa med do /
prayojanabhāvāc ca na mṛṣāvādapaiśunyapāruṣyāṇi /
yadi parigraho nāsti katham eṣām abrahmacaryam iti pṛcchati
dgos pa med pa'i phyir brdzun du smra ba dang phra ma dang tshig rtsub po dag med do /
gal te yongs su bzung ba med na ni ji ltar 'di dag gi mi tshangs par spyod pa yin zhe na zhes 'dri bar byed do /
saṃvaranirmuktā iti /
naivasaṃvaranāsaṃvarasaṃgṛhītā ity arthaḥ /
anyagatisthaṃ tu mārayatīti /
pretādigatisthaṃ /
devā api śiromadhyacchedān mriyaṃta iti /
śiraśchedān madhyacchedāc ca devā api mriyaṃte
sdom pa ma yin pa ma gtogs /
so zhes bya ba ni sdom pa yang ma yin sdom pa ma yin pa yang ma yin pas bsdus pa zhes bya ba'i tha tshig go /
'gro ba gzhan dag na gnas pa ni gsod par byed do zhes bya ba ni yi dags la sogs pa'i 'gro ba na gnas pa'o /
mgo dang rked pa bcad na 'chi'o zhes bya ba ni lha dag kyang mgo bcad pa dang rked pa bcad na 'chi bar 'gyur ro /
devo devaṃ na mārayatīty ukte avadhyā devā ity abhipretaṃ lhas lha mi gsod ces bshad pa ni lha dag mi gsod do zhes bya bar 'dod pa yin no /
devānāṃ hy aṃgapratyaṃgāni chinnāni chinnāni punar jāyaṃte lha rnams kyi yan lag dang nying lag bcad cing bcad kyang phyir skye bar 'gyur te /
de lta yin mod kyi /
yady apy evaṃ tathāpi śiromadhyacchedāc chiraśchedān madhyacchedāc ca na punaḥ pratisaṃdhānam ity asti devānām vadha ity abhiprāyaḥ 'on kyang mgo dang rked pa bcad na ste /
mgo bcad pa dang rked pa bcad na yang slar 'byor pa med pas lha rnams kyang gsod do snyam du bsam pa yin no /
yadbhūmyāśrayam iti vistaraḥ /
paṃca bhūmayaḥ /
yāvāc caturthadhyānabhūmiṃ /
yadbhūmir āśrayo 'syeti yadbhūmyāśrayam /
anāsravaṃ śīlam āryeṇotpāditaṃ nirodhitam
sa gang la brten pa can gyi zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
sa ni bsam gtan bzhi pa'i bar lnga'o /
'di la sa gang la brten pa yod pas na sa gang la brten pa can no; /
'phags pas zag pa med pa'i tshul khrims bskyed de /
'gags pas zhes bya ba la /
utpāditaṃ vartamānam adhvānaṃ gamitaṃ bskyed pa ni da ltar gyi dus su byin par byas pa'o /
nirodhitam atītam adhvānaṃ gamitam 'gags pa ni 'das pa'i dus su phyin par byas pa ste /
ekabhūmyāśrayaṃ yāvac caturbhūmyāśrayaṃ vā /
tenārūpyeṣv atītena samanvāgato bhavati
gzugs med pa dag na sa gcig la brten pa can nas sa bzhi pa la brten pa can gyi bar gyi 'das pa de dang ldan no /
paṃcabhūmyāśrayeṇa tv anāgatena /
kāmāvacarāśrayeṇa yāvac caturthadhyānāśrayeṇa ca
'dod pa la spyod pa la brten pa can nas bsam gtan bzhi pa'i bar la brten pa can gyi bar sa lnga char la brten pa can dang ni ma 'ongs pa dang ldan te /
yatropapanno yatra vā nopapannaḥ /
tadāśrayeṇa /
anyatra narakottarakurubhya iti /
tatra samādānaśīlābhāvāt
der skyes kyang rung der ma skyes kyang rung ste /
de la brten pa can dang ldan no /
dmyal ba dang byang gi sgra mi snyan bdag ma gtogs pa zhes bya ba ni de na yang dag par blangs pa'i tshul khrims med pa'i phyir ro /
anyatrobhayatheti /
anyatra kāmadhātau deveṣūttarakuruvarjyeṣu ca manuṣyeṣūbhayathā /
saṃvaranirmuktāḥ saṃvarasaṃgṛhītaś ca
gzhan dag na ni gnyi ga yod do zhes bya ba ni lha dang dmyal ba dang byang gi sgra mi snyan pa ma gtogs pa dag na ni sdom par ma gtogs pa dang sdom pas bsdus pa gnyi ga yod do; /
trividhaḥ saṃvaraḥ prātimokṣasaṃvaro dhyānasaṃvaro 'nāsravasaṃvaraś ca yathāsaṃbhavaṃ grahītavyaḥ /
(IV /
86) āsevitabhāvitabahulīkṛtair iti
sdom pa rnam pa gsum po so sor thar pa'i sdom pa dang bsam gtan gyi sdom pa dang zag pa med pa'i sdom pa ci rigs par gzung bar bya'o /
prayogamaulapṛṣṭhāvasthāsu /
kiṃ tarhi /
tenālpāyur bhavatīti /
āyuṣo 'lpatvān niṣyandaphalam iti darśayati /
bāhyā bhāvāḥ /
oṣadhibhūmyādayaḥ /
alpaujaso 'lpavīryaḥ /
aśanirajobahulā iti /
aśaniḥ śilāvarṣaṃ /
rajo dhūlivṛṣṭiḥ kṣāravṛṣṭir vā /
yataḥ sasyādivināśaḥ /
rajo'vakīrṇā iti dhūlir utthitā /
utkūlanikālāḥ unnatanimnāḥ /
ūṣarajaṃgalāḥ /
ūṣarāś ca jaṃgalāś ca te /
bāhyā bhāvā ity adhikṛtāḥ /
tā bhūmaya ihābhipretāḥ /
pratikruṣṭā vigarhitāḥ /
viṣamartupariṇāmā iti viṣama ṛtupariṇāma eṣām iti viṣamartupariṇāmāḥ [tib 81a] sasyādaya oṣadhayaḥ /
yasmin ṛtau varṣitavyaṃ /
tatra na varṣati /
yasmiṃ śītena bhavitavyaṃ /
tasmin na śītaṃ /
yasminn uṣṇena bhavitavyaṃ /
tatra tan na bhavatīti yojyaṃ /
tad vipākaphalam iti sattvasaṃtāne /
idaṃ niṣyandaphalam iti bāhyaṃ (Abhidh-k-vy 419) tad vastv iti /
na tad vipākaphalaṃ /
tatra prayogeṇeti vistaraḥ /
narake prāṇātipātaprayogeṇa tīvraṃ duḥkham anubhavati /
prāṇātipātaprayogeṇa hi vadhyasya prāṇino 'tīvatīvraṃ duḥkhaṃ bhavati /
iha maulenālpāyur bhavati /
yathā tasya vadhyasya prāṇina āyur upadrūyata iti
kun du brten pa dang goms par byas pa dang lan mang du byas pa zhes bya ba ni sbyor ba dang dngos dang mjug gi gnas skabs dag tu'o /
'o na ci zhe na /
tshe thung ngur 'gyur ba zhes bya ba ni tshe thung ba nyid rgyu mthun pa'i 'bras bu yin no zhes bya bar ston to /
phyi'i dngos po rnams ni sman dang sa la sogs pa'o /
gzi mthu chung ba ni mthu chung ba'o /
ser ba dang char pa mang ba zhes bya ba la /
ser pa ni ser drag go /
char pa ni rdul 'bab pa 'am btsa' 'byung ba ste /
gang gis na 'bru la sogs pa ma rungs par 'gyur ba'o /
rdul gyis 'khrigs par 'gyur zhes bya ba ni rdul gyis khebs par 'gyur ba'o /
mtho dman can du 'gyur ro zhes bya ba ni thag thug can du 'gyur ba'o /
tsha sgo can dang dgon dung ni tsha sgo can dang dgon dung ngo /
de dag kyang gang zhe na /
phyi'i dngos po zhes bya bar skabs dang sbyar te /
de lta bu'i sar 'gyur ro snyam du bsam pa yin no /
tha chad ni smad pa yin no /
dus log pa can zhes bya ba ni 'di dag la dus log pa yod pas na dus log pa can te; 'bru la sogs pa'i sman dag yin te /
gang du char pa 'bab pa'i rgyu der ni char pa mi 'bab cing /
gang du grang ba'i rgyu der ni mi grang la /
gang du dro ba'i rgyu der ni mi dro zhes bya bar sbyar ro /
de ni rnam par smin pa'i 'bras bu yin la zhes bya ba ni sems can gyi rgyud la yod pa'o /
'di ni rgyu mthun pa'i 'bras bu yin no zhes bya ba ni phyi'i dngos po yin pas de rnam par smin pa'i 'bras bu ni ma yin no /
der ni sbyor bas yin la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni srog gcod pa'i sbyor ba ni dmyal bar sdug bsngal mi bzad pa nyams su myong bar 'gyur te /
srog gcod pa'i sbyor ba byed pa na gsad par bya ba'i srog chags shin tu sdug bsngal bar 'gyur ro /
'dir ni dngos kyis tshe thung bar 'gyur te /
ji ltar gsad par bya ba'i srog chags de'i srog gcad pa ltar 'dir yang de dang 'dra ba kho na yin no /
tādṛśam evaitat /
kṣaṇiko hi maulaḥ karmapathaḥ /
tatra ca na duḥkhā vedanāstīti yuktam iha mauleneti vaktuṃ /
āha /
yadi tatra prayogeṇeha maulena /
kasmād evam uktaṃ /
prāṇātipātenāsevitena bhāvitena bahulīkṛtena narakeṣūpapadyate
las kyi lam dngos ni skad cig ma gcig kho na yin no /
de na yang sdug bsngal gyi tshor ba med pas 'dir ni dngos kyi yin te zhes brjod par rigs so /
smras pa gal te der ni sbyor bas yin la /
'dir ni dngos kyis yin na ci'i phyir 'di skad du srog gcod pa kun du bsten pa dang goms par byas pa dang lan mang du byas pas dmyal bdag gi nang du skye par 'gyur ro zhes gsungs te /
prāṇātipātena mauleneti sūtrārthaṃ paśyann evaṃ pṛcchati mdo'i don ni srog gcod pa dngos kyis zhes bya ba yin no zhes bya bar mthong nas de skad du 'dri ba yin no /
saparivāragrahaṇād iti /
maula eva prāṇātipātaḥ /
tasya prayogaḥ parivāraḥ
'khor dang bcas pa smos pa'i phyir zhes bya ba ni srog gcod pa ni dngos kho na yin no /
de'i 'khor ni sbyor ba yin te /
tasmiṃ prayoge prāṇātipātopacāraṃ kṛtvaivam uktaṃ prāṇātipāteneti vistaraḥ sbyor ba de la srog gcod pa nye bar gdags pa mdzad nas 'di skad du /
srog gcod pas zhes bya ba rgyas par bshad pa yin no /
naitad dvayam ativartate /
vipākaphalam adhipatiphalaṃ ceti
gnyis po 'di las mi 'da'i zhes bya ba ni rnam par smin pa'i 'bras bu dang bdag po'i 'bras bu zhes bya ba ste /
svasaṃtāne vipākaphalam anyatrādhipatiphalam iti kṛtvā /
sādṛśyaviśeṣat tu tathoktam iti /
iṣṭajīvitopacchedabhogavyasanādilakṣaṇāt sādṛśyaviśeṣāt tu tathoktaṃ /
saced itthaṃtvam āgacchati manuṣyāṇāṃ sabhāgatāṃ prāṇātipātenālpāyur bhavaty adattādānena bhogavyasanī bhavatīti vistareṇa
rang gi rgyud la yod pa ni rnam par smin pa'i 'bras bu yin la /
gzhan la yod pa ni bdag po'i 'bras bu yin pa'i phyir ro /
'dra ba'i khyad par las de skad du bshad par zad do zhes bya ba ni srog yid du 'ong ba 'chad pa dang longs spyod kyis phongs pa la sogs pa'i khyad par las de skad du /
brgya la 'di lta bur mi rnams dang skal ba mnyam par 'ong na yang srog gcod pas ni tshe thung bar 'gyur la /
bhavati hy atra hetuvipākaphalayoḥ sādṛśam iti /
evaṃ kuśaleṣv api vaktavyaṃ /
niṣyandaphalaṃ phaladvayaṃ nātivartate /
sādṛśyaviśeṣāt tu tathoktaṃ /
saced itthaṃtvam āgacchati manuṣyāṇāṃ sabhāgatāṃ prāṇātipātaviratyā dīrghāyur bhavatīti vistareṇa /
ojo nāśitam iti /
ojo hṛdayapradeśe bhavati /
evam anyeṣām api yojyam iti /
adattādānaṃ hi kurvatā dravyasvāmino duḥkham utpāditaṃ /
bhogavyasanaṃ kṛtaṃ /
ojo nāśitam /
ato 'sya duḥkhanād bhogatyājanād ojonāśanāc ca trividhaṃ phalaṃ /
katham ojo nāśitaṃ
ma byin par len pas ni longs spyod kyis phongs par 'gyur ro zhes rgyas par bshad par zad de /
'di la ni rgyu dang 'bras bu dag 'dra ba nyid yin no /
de bzhin du dge ba dag la yang rgyu mthun pa'i 'bras bu ni rnam par smin pa'i 'bras bu dang bdag po'i 'bras bu las mi 'da'i 'dra ba'i khyad par las de skad du /
brgya la 'di lta bur mi rnams dang skal ba mnyam par 'ong na yang srog gcod pa spong bas ni tshe ring por 'gyur ro zhes bshad par zad do zhes bya bar rgyas par brjod par bya'o /
gzhan dag la yang de bzhin du sbyar bar bya'o zhes bya ba ni ma byin par len pas ni rdzas kyi bdag po sdug bsngal bskyed pa dang longs spyod kyis phongs par byas pa dang gzi byin med par byas pa yin te /
taddhetunāśanāt /
bhogavyasanena ca tasyopaghātāt /
ata evoktaṃ /
adattādānenāśanirajobahulā iti /
tena tadojasaḥ sopaghātatā bhavatīti /
evaṃ paradāram abhigacchatā parasya duḥkham utpāditaṃ /
sa sapatnadāratā kṛtā /
ojo nāśitaṃ /
yenaujasā tejasvīti loke nirucyate /
ata evoktaṃ /
kāmamithyācāreṇa rajo'vakīrṇā iti /
evam anyeṣām api yojyam /
eṣā dik /
akuśalaviparyayeṇa sarvaṃ yojayitavyam iti /
kathaṃ /
adattādānaviratyāsevitayā bhāvitayā bahulīkṛtayā deveṣūpapadyate /
saced itthaṃtvam āgacchati manuṣyāṇāṃ sabhāgatāṃ sa na bhogavyasanī bhavatīti /
evaṃ kāmamithyācāraviratyāsevitayā bhāvitayeti vistareṇoktvā
de'i phyir 'di sdug bsngal bar byas pa dang longs spyod bor bar byas pa dang gzi byin med par byas pa'i phyir 'bras bu rnam pa gsum du 'gyur ro /
ji ltar gzi byin med par byas she na /
de'i rgyu med par byas pas longs spyod kyis phongs par byas pas de la gnod pa'i phyir ro /
de nyid kyi phyir ma byin par len pas ni ser ba dang char pa mangs par 'gyur ro zhes bya ste /
des de'i gzi byin la gnod pa dang bcas par 'gyur bas so /
de bzhin du gzhan gyi bud med la nyal po byed pas ni gzhan sdug bsngal bskyed pa dang chung ma dgra dang bcas par byas pas ni 'jig rten na gzi byin gang gis gzi dang bcas pa'o zhes nges par brjod pa'i gzi byin med par byas pa yin te /
de nyid kyi phyir 'dod pas log par gyem pas ni rdul gyis 'khrigs par 'gyur ro zhes bshad do /
yāvan manuṣyāṇāṃ (Abhidh-k-vy 420) sabhāgatāṃ nābhyākhyānabahulo bhavatīti /
anayā diśā sarvaṃ yojayitavyaṃ /
prāṇātipātād viramatā parasya duḥkhaṃ notpāditaṃ /
na māritaḥ /
naujo nāśitam /
ity atas trividhaṃ phalaṃ /
evam adattādānāt prativiramatā nārthasvāmino duḥkham utpāditaṃ /
na bhogavyasanaṃ kṛtaṃ /
naujo nāśitam /
ato 'sya trividhaṃ phalaṃ /
kāmamithyācārād viramatā parasya duḥkhaṃ notpāditaṃ /
na sa sapatnadāraḥ kṛtaḥ /
nāpy ojo nāśitam /
ato 'sya trividhaṃ phalaṃ /
evam anyatrāpi yojayitavyaṃ /
(IV /
87) vividhadṛṣṭineti /
kautukamaṃgalatithimuhūrtanakṣatrādidṛṣṭinā /
pareṣv āyattavṛttineti /
kāyasthitihetavaś cīvarapiṇḍapātāśayanāsanādayo bhikṣoḥ parapratibhaddhāḥ /
piṇḍapātaṃ niśrityeti vacanāt /
tasya paradhīnavṛtter /
bhikṣor mithyājīvā bhaveyuḥ kuhanā /
lapanā /
naimittikatā /
naiṣpeṣitā /
lābhena lābhaniścikīrṣā ca /
te /
duḥśodhā bhavaṃti ājīvayogā iti /
śīlaskaṃdhikāyām iti /
śīlaskaṃdhikā nāma nipātaḥ /
tatroktaṃ /
yathā tridaṇḍinn eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya vividhadarśanasamāraṃbhānuyogam anuyuktā viharaṃti /
tadyathā /
hastiyuddhe /
'śvayuddhe /
rathayuddhe /
pattiyuddhe /
yaṣṭiyuddhe /
muṣṭiyuddhe /
sārasayuddhe /
vṛṣabhayuddhe /
mahiṣayuddhe /
ajayuddhe /
meṣayuddhe /
kukkuṭayuddhe /
vartakayuddhe /
lābakayuddhe /
strīyuddhe /
puruṣayuddhe /
kumārayuddhe /
kumārikāyuddhe /
iṭgālavaśe /
utsatikāyāṃ /
dhvajāgre /
balāgre /
senāvyūhe /
anīkasaṃkarśaṇe /
mahāsamājaṃ vā pratyanubhavanty eke /
ity apy evaṃrūpāc chramaṇo vividhadarśanasamāraṃbhānuyogāt prativirato bhavati /
yathāpi tatra tridaṇḍinn eke śramaṇabrāhmaṇāḥ śraddhādeyaṃ paribhujya vividhaśabdaśravaṇasamāraṃbhānuyogayuktā viharaṃti /
tadyathā /
hastiśabde /
aśvaśabde /
rathaśabde /
pattiśabde /
śaṃkhaśabde /
bherīśabde /
āḍaṃbaraśabde /
nṛttaśabde /
gītaśabde /
śayyāśabde /
acchaṭāśabde /
pāṇisvare (Abhidh-k-vy 421) /
kuṃbhatūṇīre kacite /
citrākṣare /
citrapadavyaṃjane /
lokāyatapratisaṃyukte /
ākhyāyikā vā śrotum icchanty eke /
ity apy evaṃrūpāc chramaṇo vividhaśabdaśravaṇasamāraṃbhānuyogāt prativirato bhavatīty evamādi
de bzhin du gzhan dag la yang sbyar bar bya ste /
'di ni phyogs yin no /
thams cad mi dge ba las bzlog ste sbyar bar bya'o zhes bya ba ji lta zhe na /
ma byin par len pa spong pa kun du bsten pa dang goms par byas pa dag lan mang du byas pas lha dag gi nang du skye bar 'gyur ro /
brgya la 'di lta bur mi rnams dang skal ba mnyam par 'ong na yang longs spyod kyis mi phongs par 'gyur ro /
de bzhin du 'dod pas log par gyem pa spong ba kun du brten pa dang goms par byas pa dang zhes bya ba rgyas par brjod nas /
mi rnams dang skal ba mnyam par 'ong na yang skur pa nyung bar 'gyur ro zhes bya ba'i bar brjod do /
phyogs 'dis thams cad sbyar bar bya'o /
lta ba sna tshogs pa'i zhes bya ba ni ngo mtshar dang bkra shis dang tshes grangs dang yud tsam dang rgyu skar la sogs pa'i lta ba can gyi'o /
gzhan la 'tsho ba rag lus pa'i zhes bya ba ni bsod snyoms la brten nas zhes 'byung ba'i phyir te /
gzhan la 'tsho ba rag las pa'i dge slong de'i 'tsho ba ni tshul 'chos pa dang kha gsag dang gzhogs slong dang thob kyis 'jal ba dang rnyed pas rnyed par byed 'dod pas log par 'gyur te /
'tsho ba'i tshul de dag ni spyad dka' ba yin no /
tshul khrims kyi phung po'i mdo las zhes bya ba ni tshul khrims kyi phung po zhes bya ba'i le'u ste /
de las dbyu gu gsum pa de la 'di lta ste /
dge sbyong ngam /
bram ze kha cig dad pas byin pa yongs su longs spyad nas ltad mo sna tshogs 'di lta ste /
glang po 'thab pa dang rta 'thab pa dang shing rta 'thab pa dang rkang thang 'thab pa dang dbyug pas 'thab pa dang khu tshur gyis 'thab pa dang stobs 'gyed pa dang khyu mchog 'thab pa dang ma he 'thab pa dang ra 'thab pa dang lug 'thab pa dang khyim bya 'thab pa dang bye'u bar ta ka 'thab pa dang phag 'thab pa dang bud med 'thab pa dang skyes pa 'thab pa dang gzhon nu 'thab pa dang gzhon nu ma 'thab pa dang dgra nang nas 'thab pa dang par [?] stobs byed pa dang rgyal mtshan gyi rtse mo dang dpung dang dmag gi tshogs dang dmag byin po ston pa la lta bar rtsom pa'i brtson pa dang ldan par gnas pa 'am /
'dus pa chen po nyams su myong bar byed de /
dge slong ni de lta bu'i ltad mo sna tshogs lta bar rtsom par brtson pa spong pa yin no /
dbyu gu gsum pa de la 'di lta ste /
dge sbyong ngam bram ze kha cig dad pas byin pa yongs su longs spyad nas /
sgra sna tshogs 'di lta ste /
glang po che'i sgra dang shing rta'i sgra dang rkang thang gi sgra dang dung gi sgra dang rnga bo che'i sgra dang rnga aa ram bha ra'i sgra dang gar gyi sgra dang glu'i sgra dang se gol gyi sgra dang lag pa'i sgra dang rdza ma'i sgra mnyan par rtsom pa la brtson pa dang ldan par gnas shing /
kha cig ni snyan dngags yi ge sna tshogs pa dang 'jig rten rgya phan pa dang ldan pa'i tshig dang yi ge sna tshogs bsnyad par nyan par 'dod de /
dge sbyong gi sgra sna tshogs pa de lta bu mnyan par rtsom pa'i brtson pa spong ba yin no zhes bya ba de lta bu la sogs pa bshad pa yin no /
log pa'i yul la yongs su longs spyod pa'i phyir ro zhes bya ba ni yang dag pa ma yin pa'i yul la yongs su longs spyod pa'i phyir ro /
gong du 'bras bu lnga bshad pa gang dag yin pa zhes bya ba ni bdag po'i 'bras bu dang skyas bu byed pa'i 'bras bu dang rgyu mthun pa'i 'bras bu dang rnam par smin pa'i 'bras bu dang bral ba'i 'bras bu'o /
mithyāviṣayaparibhogād asamyagviṣayaparibhogāt /
(IV /
88, 89) yāni pūrvaṃ paṃca phalāny uktānīti /
adhipatiphalaṃ /
puruṣakāraphalaṃ /
niṣyandaphalaṃ /
vipākaphalaṃ /
visaṃyogaphalaṃ ca /
prahāṇārthaṃ mārga iti /
bhāvasādhanaṃ /
prahāṇāya mārgaḥ /
prahāṇamārga iti /
prahīyate 'neneti karaṇasādhanaṃ /
prahāṇo mārga iti ca vigrahaḥ /
samādhijā uttare sadṛśā dharmā iti /
samādhijagrahaṇam asamādhijanirāsārtham /
sadṛśagrahaṇam anāsravāvyākṛtanirāsārthaṃ /
sahabhuva iti /
saṃprayuktāś ca tatra vedanādayaḥ /
viprayuktāś ca jātyādayaḥ
spong ba'i phyir lam yin pa zhes bya ba ni ngo bor bsgrub pa yin te /
spong ba'i ched kyi lam ni spong ba'i lam zhes bya'o /
'dis nyon mongs pa spong bar byed pas zhes bya ba ni byed par bsgrub pa yin te /
spong ba yang yin la lam zhes bya ba yang yin pas zhes bya bar tshig rnam par sbyar ro /
ting nge 'dzin las skyes pa'i chos 'dra ba phyi ma rnams so zhes bya ba la; ting nge 'dzin las skyes pa zhes bya ba smos pa ni mnyam par gzhag pa ma yin pa bsal ba'i phyir ro /
'dra ba smos pa ni zag pa med pa dang lung du ma bstan pa bsal ba'i phyir ro /
lhan cig 'byung ba zhes bya ba ni de la yod pa mtshungs par ldan pa tshor ba la sogs pa dang ldan pa ma yin pa skye ba la sogs pa'o /
yac cānāgataṃ bhāvyata iti /
anāgato dharmas tadbalena prāpyata iti
gang yang ma 'ongs pa thob pa zhes bya ba ni de'i stobs kyis chos ma 'ongs pa 'thob pa gang yin pa de yang skyes bu byed pa'i 'bras bu yin no /
tasya tat puruṣakāraphalam ata eva tac ca prahāṇaṃ puruṣakāraphalaṃ vyavasthāpyate /
na kevalaṃ visaṃyogaphalam iti /
pūrvotpannavarjyā iti pūrvotpannaṃ phalaṃ na yujyata iti kṛtvā
de nyid kyi phyir spangs pa de yang skyes bu byed pa'i 'bras bur rnam par gzhag gi /
bral ba'i 'bras bu 'ba' zhig tu ni ma yin no /
sngar byung ba rnams ma gtogs zhes bya ba ni sngar byung ba ni 'bras bur mi rung ba'i phyir te /
tathā hy uktaṃ /
apūrvaḥ saṃskṛtasyaiva saṃskṛto 'dhipateḥ phalam iti
'di ltar /
sngar byung ma yin 'dus byas ni /
'dus byas kho na'i bdag po'i 'bras /
vipākaphalaṃ hitveti /
anāsravasyāvipākatvāt /
tasya hi niṣyandaphalaṃ samādhijā uttare sadṛśā dharmāḥ /
visaṃyogaphalaṃ visaṃyoga eva yat tat prahāṇaṃ
zhes 'byung bas so /
rnam par smin pa'i 'bras bu ma gtogs so zhes bya ba ni zag pa med pa la rnam par smin pa med pa'i phyir ro /
de'i rgyu mthun pa'i 'bras bu ni ting nge 'dzin las skyes pa'i chos 'dra ba phyi ma rnams so /
bral ba'i 'bras bu ni bral ba kho na yin te /
puruṣakāraphalaṃ tadākṛṣṭā dharmāḥ /
tadyathā vimuktimārgaḥ
spangs pa gang yin pa de yin no /
skyes bu byed pa'i 'bras bu ni das drangs pa'i chos 'di lta ste /
sahabhuvaḥ /
yac cānāgataṃ bhāvyate /
tac ca prahāṇaṃ
rnam par grol ba'i lam dang de dang lhan cig 'byung ba dang gang yang ma 'ongs pa 'thob pa dang spangs pa de yang yin no /
adhipatiphalaṃ svabhāvād anye sarve saṃskrtāḥ pūrvotpannavarjyāḥ /
yac chubhāśubham iti /
prahāṇamārgād yad anyasāsravaṃ karma samāhitam asamāhitaṃ ca /
tad api caturbhiḥ phalaiḥ saphalaṃ visaṃyogaphalaṃ hitvā
bdag po'i 'bras bu ni sngar 'byung ba ma gtogs par rang gi ngo bo las gzhan pa'i 'du byed thams cad do /
dge dang mi dge gang yin pa'ang /
zhes bya ba'i spong ba'i lam las gzhan pa zag pa dang bcas pa'i las mnyam par bzhag pa dang mnyam par ma bzhag pa gang yin pa de yang bral ba'i 'bras bu ma gtogs pa 'bras bu bzhis 'bras bu dang bcas pa yin te /
aprahāṇamārgatvād asya visaṃyogaphalaṃ nāsti spong ba'i lam ma yin pa'i phyir bral ba'i 'bras bu ni med do /
tasya hi vipākaphalaṃ svabhūmāv iṣṭo 'niṣṭo vā vipākaḥ de'i rnam par smin pa'i 'bras bu ni rang gi sar gtogs pa'i rnam par smin pa yid du 'ong ba 'am /
yid du mi 'ong ba yin no /
niṣyandaphalaṃ uttare sadṛśā dharmāḥ rgyu mthun pa'i 'bras bu ni ting nge 'dzin las skyes pa'i chos 'dra ba phyi ma rnams so /
puruṣakāraphalaṃ tadākṛṣṭā dharmāḥ sahabhuvo 'naṃtarabhuvo vā skyes bu byed pa'i 'bras bu ni des drangs pa'i chos lhan cig 'byung ba 'am /
mjug thogs su 'byung ba rnams so /
adhipatiphalaṃ śeṣaṃ pūrvavat lhag ma bdag po'i 'bras bu ni snga ma bzhin no /
anāsravaṃ punaḥ śeṣam iti /
śeṣagrahaṇaṃ prahāṇamārganirāsārthaṃ /
tat punaḥ kathaṃ
zag pa med pa lhag ma dang /
zhes bya ba la /
lhag ma zhes smos pa ni spong ba'i lam bsal ba'i phyir ro /
śeṣaṃ prayogavimuktiviśeṣamārgeṣu /
tasyāprahāṇamārgatvād visaṃyogaphalaṃ nāsti
de yang sbyor ba dang rnam par grol ba dang khyad par gyi lam dag la yod pa gang yin pa ste /
de ni spong ba'i lam ma yin pa'i phyir bral ba'i 'bras bu yang med la /
(Abhidh-k-vy 422) anāsravatvāc ca na vipākaphalaṃ /
śeṣaṃ pūrvavat /
avyākṛtaṃ ca yan nivṛtāvyākṛtam anivṛtāvyākṛtaṃ ca /
tad api tribhiḥ saphalaṃ /
saprahāṇamārgatvān na tasya visaṃyogaphalam
zag pa med pa yin pa'i phyir rnam par smin pa'i 'bras bu yang med do /
lhag ma ni snga ma bzhin du yod do /
lung du ma bstan pa'i las gang yin pa ste /
bsgribs la lung du ma bstan pa dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa de yang gsum gyis 'bras bu dang bcas pa yin te /
spong ba'i lam ma yin pa'i phyir de la bral ba'i 'bras bu yang med la /
avyākṛtatvāc ca na vipākaphalaṃ lung du ma bstan pa yin pa'i phyir rnam par smin pa'i 'bras bu yang med do /
śeṣaṃ pūrvavad evāsti /
(IV /
90) catvāri dve tathā trīṇi kuśalasyeti /
yathākramam etat
lhag ma ni snga ma bzhin du yod pa kho na'o /
dge ba'i dge ba la sogs pa ni /
bzhi dang gnyis dang de bzhin gsum /
zhes bya ba 'di ni go rims ji lta ba bzhin te /
ji lta zhe na /
kathaṃ /
kuśalasya kuśalā dharmāś catvāri phalāni /
tasyaivākuśalā dve phale
dge ba'i 'bras bu chos dge ba ni bzhi'o /
de nyid kyi 'bras bu mi dge ba ni gnyis so /
tasyaivāvyākṛtās trīṇi phalānīti de nyid kyi 'bras bu lung du ma bstan pa ni gsum mo zhes bya ba yin no /
vipākaphalaṃ hitveti /
vipākasyāvyākṛtvāt /
akuśalā dve iti
rnam par smin pa'i 'bras bu ma gtogs so zhes bya ba ni rnam par smin pa ni lung du ma bstan pa yin pa'i phyir ro /
purūṣakārādhipatiphale /
na niṣyandaphalaṃ /
yasmāt kuśalā dharmā akuśalānāṃ na sabhāgahetur iti /
na vipākaphalaṃ /
avyākṛtatvād vipākasya /
yasmāc cākuśalā vipākaṃ prati vyākriyaṃte
mi dge ba gnyis te zhes bya ba ni skyes bu byed pa dang bdag po'i 'bras bu dag go /
rgyu mthun pa'i 'bras bu ni med de /
'di ltar dge ba rnams kyi skal ba mnyam pa'i rgyu ni chos dge ba rnams yin pas so /
rnam par smin pa'i 'bras bu yang med de /
'di ltar rnam par smin pa ni lung du ma bstan pa yin pa'i phyir la /
mi dge ba dag ni rnam par smin pa'i phyir lung du ma bstan pa yin pas so /
na visaṃyogaphalaṃ /
akuśalatvāt /
pāriśeṣyāt puruṣakārādhipatiphale eva /
te ca pūrvavad vyākhyātavye
bral ba'i 'bras bu yang med de /
mi dge ba yin pa'i phyir ro /
shugs kyis na skyes bu byed pa dang bdag po'i 'bras bu dag yin te /
de dag ni snga ma bzhin du bshad par bya'o /
avyākṛtāś catvārīti /
katham akuśalasyāvyākṛtā dharmā niṣyandaphalaṃ
lung du ma bstan pa ni bzhi ste zhes bya ba ji ltar mi dge ba'i rgyu mthun pa'i 'bras bu lung du ma bstan pa'i chos dag yin zhe na /
kathaṃ ca na bhavitavyaṃ /
visadṛśatvāt /
visadṛśā hy akuśālayākṛtā dharmāḥ /
savipākāvipākatvāt /
naiṣa doṣaḥ /
akūśalanivṛtāvyākṛtānāṃ hi dharmāṇāṃ kliṣṭasāmānyenāsti sādṛśyaṃ /
tasmād akuśalānāṃ nivṛtāvyākṛtāḥ nivṛtāvyākṛtānāṃ cākuśalāḥ niṣyandaphalaṃ yujyaṃte /
tenāha /
avyākṛte hīti vistaraḥ
ji ltar yin par mi 'gyur /
mi 'dra ba'i phyir te /
rnam par smin pa dang bcas pa dang rnam par smin pa med pa yin pa'i phyir te /
mi dge ba ni lung du ma bstan pa'i chos dag dang mi 'dra'o zhe na de ni nyes pa med de /
mi dge ba dang lung du ma bstan pa'i chos rnams ni nyon mongs pa can du 'dra ba nyid kyis 'dra ba yod do /
de lta bas na bsgribs la lung du ma bstan pa rnams kyang mi dge ba dag gi rgyu mthun pa'i 'bras bur rung la /
mi dge ba rnams kyang bsgribs la lung du ma bstan pa dag gi rgyu mthun pa'i 'bras bur rung ngo /
de'i phyir /
lung du ma bstan pa zhes bya ba rgyas par smos te /
akuśalānāṃ sarvatragāṇāṃ duḥkhasamudayadarśanaprahātavyānāṃ /
duḥkhadarśanaheyānāṃ ca rāgādīnāṃ
'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba dag ni mi dge ba kun du 'gro ba sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba rnams dang sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba 'dod chags la sogs pa'i rgyu mthun pa'i 'bras bu yin te /
satkāyāntagrāhadṛṣṭī niṣyandaphalaṃ /
sabhāgasarvatragayor niṣyandaphalam iti /
akuśalā hīti vistaraḥ
skal mnyam kun du 'gro ba yi /
'bras bu rgyu mthun zhes 'byung ba'i phyir ro /
mi dge ba rnams ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
akuśalā duḥkhādidarśanaheyāḥ paṃcanaikāyikāḥ /
avyākṛtayoḥ satkāyāṃtagrāhadṛṣṭyoḥ niṣyandaphalaṃ
sdug bsngal la sogs pa mthong bas spang bar bya ba'i mi dge ba ris lnga pa rnams ni lung du ma bstan pa'i 'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba gnyis kyi 'bras bu yin no /
etāny eva trīṇi vipākavisaṃyogaphale hitvā de dag kho na yin no zhes bya ba ni rnam par smin pa dang bral ba'i 'bras bu ma gtogs pa gsum mo /
(IV /
91) atītasya karmaṇas triyadhvikā atītānāgatapratyutpannā dharmāḥ
'das pa'i las kyi 'bras bu dus gsum pa 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba'i chos ni bzhi'o /
pratyekaṃ catvāri phalāni /
visaṃyogaphalaṃ hitvā /
tasyānadhvapatitavāt /
kathaṃ kṛtvā /
atītasya karmaṇaḥ paścād atītas tadvipāko vipākaphalaṃ /
tadākṛṣṭāḥ /
sahajātītāḥ paścādanaṃtarātītā vā puruṣakāraphalaṃ /
svabhāvavarjyāḥ tena sahotpannāḥ paścādutpannāś cātītāḥ adhipatiphalaṃ /
paścādutpannātītāḥ sadṛśā dharmā niṣyandaphalaṃ
bral ba'i 'bras bu ni ma gtogs so zhes bya ba ni de ni khams su ma gtogs pa'i phyir ro /
ji ltar byas pas she na /
'das pa'i las kyi rnam par smin pa'i 'bras bu ni de'i rnam par smin pa 'das pa phyi ma yin no /
skyes bu byed pa'i 'bras bu ni des drangs pa 'das pa lhan cig skyes pa 'am /
phyis mjug thogs su 'das pa yin no /
bdag po'i 'bras bu ni 'das pa de dang lhan cig 'byung ba rang gi ngo bo ma gtogs pa rnams dang phyis 'byung ba'i chos rnams yin no /
rgyu mthun pa'i 'bras bu ni phyis 'byung ba'i chos 'dra ba rnams yin no /
atītasyānāgatas tadvipāko vipākaphalaṃ /
yadbalena prāpyate 'nāgato dharmaḥ /
tat puruṣakāraphalaṃ /
adhipatiphalaṃ yad anāgataṃ
'das pa'i rnam par smin pa'i 'bras bu ma 'ongs pa ni de'i rnam par smin pa yin no /
skyes bu byed pa'i 'bras bu ni gang gi stobs kyis chos ma 'ongs pa 'thob pa de yin no /
bdag po'i 'bras bu ni de'i 'bras bu ma 'ongs pa gang yin pa'o /
tasya phalaṃ /
niṣyandaphalaṃ tatsadṛśam anāgataṃ
rgyu mthun pa'i 'bras bu ni de dang 'dra ba ma 'ongs pa yin no /
evaṃ pratyutpannā api tasyātītasya catvāri phalāni yojyāni da ltar byung ba dag kyang de dang 'dra ste /
'das pa de'i 'bras bu bzhi sbyar bar bya'o /
nadhyamasyāpy anāgatā iti /
pratyutpannasyāpy anāgatā dharmāś catvāri phalāni
bar ma yi ni ma 'ongs pa'ang /
zhes bya ba ni da ltar byung ba'i 'bras bu chos ma 'ongs pa yang bzhi'o /
etāny eva visaṃyogaphalaṃ hitvety arthaḥ /
tāny apy evam eva yojyāni /
pratyutpannā dharmāḥ pratyutpannasya dve puruṣakārādhipatiphale iti /
tasya hi sahotpannaṃ tadbalāj (Abhidh-k-vy 423) jātam iti puruṣakāraphalam adhipatiphalaṃ ca bhavaty eva
de dag nyid do zhes bya ba ni bral ba'i 'bras bu ma gtogs pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
de dag kyang de kho na bzhin du sbyar bar bya'o /
da ltar byung ba'i 'bras bu de ltar byung ba'i chos ni gnyis te zhes bya ba ni de dang lhan cig byung ba ni de'i stobs las skyes pa yin pas skyes bu byed pa'i 'bras bu dang bdag po'i 'bras bu kho na yin gyi /
avisaṃyogasvabhāvān na visaṃyogaphalaṃ /
pūrvottaratābhāvān na niṣyandaphalaṃ
bral ba'i rang bzhin ma yin pa'i phyir bral ba'i 'bras bu yang med cing /
snga phyi nyid med pa'i phyir rgyu mthun pa'i 'bras bu yang med la /
pravāhāpekṣatvād vipākasya na vartamānaṃ vartamānasya vipākaphalaṃ rnam par smin pa ni rgyu la ltos pa'i phyir da ltar gyi rnam par smin pa'i 'bras bu da ltar byung ba yang med do /
niṣyandavisaṃyogaphale hitveti /
anāgato 'nāgatasya na niṣyandaphalaṃ
rgyu mthun pa dang bral ba'i 'bras bu dag ma gtogs so zhes bya ba ni ma 'ongs pa'i rgyu mthun pa'i 'bras bu ma 'ongs pa ni med de /
yasmāt sabhāgasarvatragahetū nānāgatau bhavataḥ 'di ltar ma 'ongs pa'i skal ba mnyam pa dang kun du 'gro ba'i rgyu dag med de /
tasya viprakīrṇatvāt /
sādṛśyena cāsyedaṃ phalam iti paricchettum aśakyatvāt
de na 'tshol bar 'dug pa'i phyir dang 'dra ba nyid kyi phyir 'di'i 'bras bu 'di'o zhes yongs su gcad par mi nus pa'i phyir ro /
na visaṃyogaphalaṃ /
yasmād anāgato visaṃyogo na bhavati /
vipākaphalaṃ tu bhaved anāgatasya hy akuśalasya kuśalasāsravasya vānāgataṃ paścādutpatsyamānaṃ ca vipākaphalaṃ
bral ba'i 'bras bu yang med de /
'di ltar bral ba ni ma 'ongs pa yang ma yin no /
rnam par smin pa'i 'bras bur ni 'byung ste /
mi dge ba'am dge ba zag pa dang bcas pa ma 'ongs pa'i rnam par smin pa'i 'bras bu ma 'ongs pa ni phyis skye bar 'gyur ba yin no /
puruṣakāraphalaṃ /
sahajam anāgatam anaṃtarabhāvi cānāgataṃ /
adhipatiphalaṃ tu sugamam iti na punar ucyate /
(IV /
92ab) svabhūmikā dharmā na visaṃyogaphalaṃ /
visaṃyogasyābhūmisvabhāvatvāt /
anāsravāś cet trīṇi phalānīti
skyes bu byed pa'i 'bras bu ni ma 'ongs pa lhan cig skyes pa dang ma 'ongs pa mjug thogs su 'byung ba yin no /
bdag po'i 'bras bu ni rtogs par sla bas yang mi brjod do /
bral ba ni sa'i rang bzhin ma yin pa'i phyir bral ba'i 'bras bu rang gi sa pa'i chos ni med do /
gal te gzhan gyi sa pa'i chos zag pa med pa zhig yin na ni 'bras bu gsum ste zhes bya ba ni grub pa'i mtha' las /
niṣyandaphalasya tṛtīyasya saṃbhavāt /
anyonyaṃ navabhūmis tu mārga iti hi siddhāṃtaḥ
sa dgu'i lam ni phan tshun du /
zhes 'byung bas gsum pa rgyu mthun pa'i 'bras bu srid pa'i phyir ro /
(IV /
92cd, 93ab) śaikṣasya karmaṇaḥ śaikṣā dharmās trīṇīti /
yasmād vipākaphalaṃ na śaikṣaṃ
slob pa ni las kyi 'bras bu slob pa'i chos gsum ste /
'di ltar rnam par smin pa yang slob pa ma yin pa la /
visaṃyogaś cāpi na śaikṣaḥ bral ba yang slob pa ma yin pas so /
naivaśaikṣanāśaikṣā api trīṇi /
na vipākaphalam asyāsti /
śaikṣasyāvipākatvāt /
na niṣyandaphalaṃ /
naivaśaikṣanāśaikṣasya śaikṣeṇāsadṛśatvāt /
visaṃyogaphalaṃ tu bhavati
slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa yang gsum ste zhes bya ba ni slob pa la rnam par smin pa med pa'i phyir rnam par smin pa'i 'bras bu yang med la /
slob pa ni slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa dang mi 'dra ba'i phyir rgyu mthun pa'i 'bras bu yang med do /
bral ba'i 'bras bu ni 'gyur te /
visaṃyogasya naivaśaikṣanāśaikṣasvabhāvatvāt /
puruṣakāraphalam api bhavati
bral ba ni slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa'i rang bzhin yin pa'i phyir ro /
skyes bu byed pa'i 'bras bu yang yod de /
slob pas slob pa yang ma yin /
śaikṣeṇa naivaśaikṣanāśaikṣākṛṣṭisaṃbhavāt /
adhipatiphalaṃ cāsty eva /
iti trīṇi saṃbhavaṃti /
aśaikṣasya tv iti vistaraḥ /
aśaikṣasya śaikṣā dharmā ekam adhipatiphalaṃ
mi slob pa yang ma yin pa 'thob par srid pa'i phyir ro /
bdag po'i 'bras bu yang yod pa de kho na yin te /
de ltar na gsum srid do /
mi slob las kyi 'bras bu ni /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mi slob pa'i las kyi 'bras bu slob pa'i chos ni gcig ste /
na niṣyandaphalaṃ /
nyūnatvāt /
samaviśiṣṭayor iti vacanāt
bdag po'i 'bras bu'o /
dman pa yin pa'i phyir rgyu mthun pa'i 'bras bu ni med de /
mnyam dang khyad par can gyi yin /
na puruṣakāraphalaṃ /
sahānaṃtarotpādābhāvāt /
na hy aśaikṣānaṃtaraṃ śaikṣam utpadyate
zhes 'byung ba'i phyir ro /
lhan cig dang mjug thogs su skye ba med pa'i phyir skyes bu byed pa'i 'bras bu yang med do /
ca naivaśaikṣanāśaikṣasvabhāvam iti /
na cāśaikṣasya vipāko bhavatīty ato na vipākaphalaṃ /
aśaikṣās trīṇīti /
puruṣakārādhipatiniṣyandaphalāni /
na vipākavisaṃyogaphale /
tayor naiva śaikṣanāśaikṣasvabhāvatvāt /
yac cāśaikṣasvabhāvaṃ /
tad iha ciṃtyate /
naivaśaikṣanāśaikṣā dve puruṣakārādhipatiphale iti /
puruṣakāraphalaṃ /
tadyathā /
tadākṛṣṭā aṇaṃtarabhāvino dharmāḥ /
adhipatiphalaṃ /
pūrvavat /
yathoktakāraṇatvān na phalatrayaṃ
mi slob pa'i mjug thogs su slob pa ni mi 'byung ste /
yongs su nyams pa'i tshe na yang nyon mongs pa kun du 'byung bas bar du chod pa'i phyir ro /
rnam par smin pa'i 'bras bu dang bral ba'i 'bras bu yang slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa'i phyir la /
mi slob pa la yang rnam par smin pa med pas de'i phyir rnam par smin pa'i 'bras bu yang med do /
mi slob pa ni gsum ste zhes bya ba ni skyes bu byed pa dang bdag po dang rgyu mthun pa'i 'bras bu rnams so /
rnam par smin pa'i 'bras bu dang bral ba dag ni med de /
de gnyis ni slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa'i rang bzhin yin pa'i phyir la /
'dir ni mi slob pa'i ngo bo nyid gang yin pa de bsam par bya ba yin pas so /
slob pa yang ma yin mi slob pa yang ma yin pa ni gnyis te /
skyes bu byed pa dang bdag po'i 'bras bu dag go zhes bya ba la; skyes bu byed pa'i 'bras bu ni 'di lta ste /
des drangs pa'i chos mjug thogs su 'byung ba rnams yin no /
bdag po'i 'bras bu ni snga ma bzhin no /
ji skad bshad pa'i gtan tshigs kyis na 'bras bu gsum ni med do /
aśaikṣā apy evam ity /
dve puruṣakārādhipatiphale (Abhidh-k-vy 424) ity arthaḥ
mi slob pa yang de dang 'dra'o zhes bya ba ni gnyis te /
skyes bu byed pa dang bdag po'i 'bras bu dag go zhes bya ba'i tha tshig go /
(IV /
93cd, 94) tadādaya iti /
darśanaheyādayaḥ /
ta iti
de la sogs pa zhes bya ba ni mthong bas spang bar bya ba la sogs pa'o /
darśanaheyādayaḥ /
bhāvanāheyā dve iti /
anāsravamārgavyutthāne bhāvanāheyāḥ kuśalāḥ puruṣakāraphalaṃ /
ādyaṃtavad iti vistaraḥ /
ādyaṃtayor ivādyaṃtavat /
madhye 'pi jñāpanārthaṃ punar yathākramagrahaṇaṃ
de dag ces bya ba ni mthong bas spang bar bya ba la sogs pa'o /
bsgom pas spang bar bya ba ni gnyis te zhes bya ba la /
skyes bu byed pa'i 'bras bu ni zag pa med pa'i lam las langs pa'i tshe dge ba bsgom pas spang bar bya ba rnams yin no /
thog ma dang tha ma bzhin zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni thog ma dang tha ma dag lta bur te /
yang go rims bzhin zhes smos pa ni dbus su yang thog ma dang tha ma bzhin shes par bya ba'i phyir ro /
ji lta zhe na /
katham /
ādau yathākramārtho 'nukramaśabdaḥ prayuktaḥ
thog mar ni go rims bzhin gyi don rim pa bzhin zhes bya ba'i sgrar sbyar ba yin te /
aśubhasya śubhādyā dve trīṇi catvāry anukramam iti vacanāt mi dge'i dge sogs gnyis dang ni /
gsum dang bzhi ste go rims bzhin /
aṃte 'pi prayuktaḥ /
apraheyasya te tv ekaṃ dve catvāri yathākramam iti
zhes 'byung ba'i phyir ro /
tha mar yang /
spang bya min pa'i de dag gcig /
gnyis dang bzhi ste go rims bzhin /
yathaivam ādyaṃtayor yathākramārtha uktaḥ /
tathā madhye 'pi avagaṃtavyaḥ /
eṣa hi peyāladharma iti /
eṣo 'bhisaṃkṣepanyāyaḥ /
anyathā hy /
avyākṛtasya dve tṛīṇi caite śubhādaya ity evamādiṣu yathākramam iti sarvatra vaktavyaṃ /
(IV /
95) ayoniśomanaskārasaṃbhūtatvād iti /
ayonyā anyāyena kleśayogena
zhes sbyar ba yin te /
ji ltar de ltar thog ma dang tha ma dag tu go rims bzhin gyi don bshad pa ltar dbus su yang de dang 'dra bar khong du chud par bya'o /
de ni mthun par sbyar ba'i chos yin no zhes bya ba de ni mdor bsdu ba'i tshul yin no /
de lta ma yin na /
lung bstan min gyi dge la sogs /
de dag gnyis dang gsum dang gsum /
zhes bya ba de lta bu la sogs pa thams cad go rims bzhin no zhes bya ba brjod dgos so /
tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa las byung ba nyid kyi phyir ro zhes bya ba ni yid la byed pa gang zhig tshul bzhin ma yin zhing rigs pa ma yin la /
yaḥ pravṛtto manaskāraḥ /
tatra saṃbhūtaḥ
nyon mongs pa dang ldan par zhugs pa gang yin pa de de las byung ba'o /
tadbhāvaḥ /
tasmād iti /
yena yathā gaṃtavyaṃ /
yena pudgalena yathā gaṃtavyaṃ /
tathā na gacchatīty asyāyogavihitaṃ karma /
vidhibhraṣṭam apīti /
apiśabdena kliṣṭaṃ cāpīti gṛhyate /
tadubhābhyām anyan nobhayatheti /
na yogavihitaḥ /
nāyogavihitaḥ /
kiṃ ca tadanyad avyākṛtaṃ karma vidhibhraṣṭavidhibhraṣṭābhyām anyad avyākṛtam iti
de'i ngo bo nyid de de'i phyir ro /
gang gis ji ltar 'gro bar bya ba ste /
gang zag gang zhig gis ji ltar 'gro bar bya ba de ltar mi 'gro bas 'di'i las ni rigs pa ma yin pas skyes pa yin no /
cho ga nyams pa yang yin no zhes bya ba la /
yang zhes bya ba'i sgras ni nyon mongs pa can yang yin no zhes bya bar bsdu ba yin no /
de gnyis las gzhan pa ni gnyi ga ma yin pa'o zhes bya ba ni rigs pas bskyed pa yang ma yin la /
rigs pa ma yin pas bskyed pa yang ma yin pa'o /
gzhan de yang gang zhig yin zhe na /
lung du ma bstan pa'i las dang cho ga nyams pa dang cho ga nyams pa ma yin pa dag las gzhan pa'i lung du ma bstan pa'o /
(IV /
96ab) janmeti nikāyasabhāgasyākhyeti /
cittaviprayuktasya saṃskārasya /
na tu jāter ity abhiprāyaḥ
skye ba zhes bya ba ni ris mthun pa la bya ste zhes bya ba ni sems dang ldan pa ma yin pa'i 'du byed yin gyi /
mtshan nyid kyi skye ba ni ma yin no snyam du bsam pa yin no /
'o na gnas brtan ma 'gags pas zhes bya ba la /
yat tarhīti /
yady ekam eva karmaikam eva janmākṣipati /
yat sthaviraniruddhenoktaṃ so 'haṃ tasyeti vistareṇa
tshig gi don ni gal te las gcig kho nas skye ba gcig kho na 'phen na gnas brtan ma 'gags pas bdag ni bsod snyoms gcig po de'i zhes bya ba rgyas par smras pa gang yin pa de ji ltar mi 'gal zhes bya ba yin te /
tat kathaṃ na virudhyata iti vākyārthaḥ /
tena janmāntare tagaraśikhine pratyekabuddhāya piṇḍapāto dattaḥ /
tenaivam uktaṃ /
so 'haṃ tasyeti vistareṇa /
nirvartyeti /
viṭhapitvety arthaḥ /
tulye 'pi mānuṣye kaścit sakalendriyo bhavati kaścid vikalendriyaḥ
des ni tshe rabs gzhan na rang sangs rgyas spyi gtsug me tog ta ga ra lta bu la bsod snyoms phul te /
des na 'di skad du bdag ni bsod snyoms gcig po de'i zhes bya ba rgyas par smras so /
bsgyur te zhes bya ba ni bsgrubs te zhes bya ba'i tha tshig go /
mir 'dra ba la la la ni dbang po tshang ba yin la /
la la ni dbang po ma tshang ba rdzogs par byed pa'i las tha dad pa las gyur to zhes bya bar mi 'thad do /
paripūrakasya karmaṇo bhedāt tad anupapanmam /
(Abhidh-k-vy 425) ākṣepakarmaphalatvāc cakṣurādīnāṃ /
ṣaḍāyatanaṃ hy ākṣipyata iti /
varṇādayas tu paripūrakasya karmaṇaḥ phalam iti /
yuktaṃ vaktuṃ /
tulye 'pi mānuṣye kaścid varṇavān kaścin neti /
tadutpattivirodhipratyayaparihāre paripūrakakarmasāmarthyān na virodhaḥ /
anyathā hi na kaścid vikalendriyaḥ syāt sati janmākṣepa iti /
(IV /
96cd) anyad api savipākam iti /
vedanādikaṃ /
karmasahabhūtvād iti /
yasmāt karmaṇā cetanākhyena saha te samāpattī na bhavataḥ /
nāpi kāyavākkarmabhyām acittikatvāt /
prāptibhiś ca nākṣipyate savipākābhir api
dbang po drug 'phen par byed pas mig la sogs pa ni 'phen par byed pa'i las kyi 'bras bu yin pa'i phyir ro /
kha dog la sogs pa ni rdzogs par byed pa'i las kyi 'bras bu yin pas /
mir 'dra ba la la la ni kha dog bzang la /
la la ni ma yin no zhes brjod par ni mi rigs so zhe na /
de dag 'byung ba dang 'gal ba'i rkyen spang bar bya ba la rdzogs par byed pa'i las kyi nus pa yod pas 'gal ba med do /
de lta ma yin na skye ba 'phen pa yod phan chad 'ga' yang dbang po ma tshang bar mi 'gyur ro /
rnam par smin pa dang bcas pa gzhan yang yin no zhes bya ba ni tshor ba la sogs pa'o /
las dang lhan cig mi 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar snyoms par 'jug pa de dag ni sems pa zhes bya ba'i las dang lhan cig mi 'byung la /
sems med pa yin pa'i phyir lus dang ngag gi las dag dang yang lhan cig mi 'byung ngo /
rnam par smin pa dang bcas pa thob pa rnams kyis kyang 'phen pa ma yin te /
karmaṇānekaphalatvāt /
tadākṣepakeṇa karmaṇā saha bhavaṃtyo 'pi prāptayo na tena sahaikaphalā iti
las dang 'bras bu mi gcig pa'i phyir ro /
thob pa rnams ni de 'phen par byed pa'i las dang lhan cig pa yin mod kyi /
vṛkṣaprapāṭikā iva hi prāptayo bahiravasthāyino bhavaṃti /
(IV /
97) karmāvaraṇam iti
de dang 'bras bu gcig pa ni ma yin te /
thob pa rnams ni shing gi phyi shun lta bur phyi rol na gnas pa yin pas so /
karmaivāvaraṇaṃ /
kleśa evāvaraṇaṃ /
vipāka evāvaraṇam iti
las kyi sgrib pas zhes bya ba ni las nyid sgrib pa yin zhing /
nyon mongs pa nyid sgrib pa yin la /
rnam par smin pa nyid sgrib pa yin pas so /
āryāmārgaprāyogikāṇāṃ ca kuśalamūlānām iti 'phags pa'i lam la sbyor bar byed pa'i dge ba'i rtsa ba rnams zhes bya ba ni dro bar gyur pa la sogs pa'o /
uṣmagatādīnāṃ /
apāyādiniyatānīti /
narakatiryakpretaniyatāni /
ādiśabdenāsaṃjñisamāpattimahābrahmasaṃvartanīyaṃ ca niyataṃ karma gṛhyate
ngan song la sogs par nges par 'gyur ba zhes bya ba ni dmyal ba dang dud 'gro dang yi dags su nges par 'gyur ba dag go /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa dang tshangs pa chen por 'gyur bar nges pa'i las kyang bsdu la /
ṣaṇḍhapaṇḍakobhayavyaṃjanasaṃvartanīyaṃ ca vaktavyaṃ za ma dang ma ning dang mtshan gnyis par 'gyur ba yang brjod par bya'o /
tathāṇḍajasaṃsvedajastrītvāṣṭamabhavaniyatāni karmāṇi vaktavyāni /
āryā hi narakādiṣu nopapadyaṃte
de bzhin du sgo nga las skye bar 'gyur ba dang drod gsher las skye bar 'gyur ba dang bud med nyid du 'gyur ba dang srid pa brgyad par nges par 'gyur ba'i las dag kyang brjod par bya ste /
'phags pa ni dmyal ba la sogs par yang mi skye zhing /
aṇḍajāṃ saṃsvedajāṃ ca yoniṃ na pratipadyaṃte /
strītvam aṣṭamaṃ ca bhavaṃ na nirvartayiṣyaṃti
sgo nga las skye ba dang drod gsher las skye ba'i skye gnas su yang mi skye la /
bud med nyid dang srid pa brgyad pa yang 'grub par mi byed de /
saptakṛtvo bhavaparamatvāt /
sudarśakānīti /
sukhena dṛśyaṃte parebhyā iti sudarśāni
re ltar thogs na srid pa lan bdun pa yin pa'i phyir ro /
bstan par sla zhing zhes bya ba ni gzhan dag la bstan sla bas na bstan par sla ba ste /
sudarśāny eva sudarśakāni bstan pa sla ba nyid bstan par sla ba dag yin no /
evaṃ sukhena prajñapyaṃte ātmaneti suprajñeyāni de bzhin du bdag nyid kyis gdags sla bas na gdags sla ba'o; /
suprajñeyāny eva suprajñapakāni gdags sla ba nyid gdags par sla ba dag yin no /
svārthe kaḥ /
paryāye dvayaṃ caitat /
sudarśakāni suprajñapakānīti /
adhiṣṭhānata iti /
karmapatho 'dhiṣṭhānaṃ /
trayāṇām ānaṃtaryāṇāṃ prāṇātipātaḥ karmapatho 'dhiṣṭhānaṃ /
ekasya mṛṣāvādaḥ karmapatho 'dhiṣṭhānaṃ /
paṃcamasya prāṇātipātaprayogo 'dhiṣṭhānaṃ
bstan par sla ba dang gdags par sla ba zhes bya ba 'di gnyis ni rnam grangs kyang yin no /
gzhi zhes bya ba ni las kyi lam gyi gzhi ste /
mtshams med pa gsum gyi gzhi ni srog gcod pa'i las kyi lam yin no; /
gcig gi gzhi ni brdzun du smra ba'i las kyi lam yin no /
lnga ba'i gzhi ni srog gcod par sbyor ba yin te /
evam adhiṣṭhānataḥ sudarśakāni /
suprajñapakāni /
phalataḥ /
sarveṣām aniṣṭaphalatvāt
de ltar na gzhi las bstan par sla zhing gdags par sla ba dag yin no /
'bras bu ni thams cad kyi 'bras bu yid du mi 'ong ba yin pa'i phyir ro /
gatitaḥ /
narakagatiprāpakatvāt
'gro ba ni dmyal ba'i 'gro ba thob par byed pa yin no /
upapattitaḥ /
upapadyavedanīyatvāt /
pudgalataḥ /
gariṣṭhakleśasamudācārāt suprajñātaḥ pudgalaḥ
skye ba ni skyes nas myong bar 'gyur ba yin pa'i phyir ro /
gang zag ni nyon mongs pa chen po kun du spyod pa'i phyir gang zag 'di ni pha gsod par byed pa yin no zhes bya ba nas /
ayaṃ pitṛghātakaḥ /
yāvad ayaṃ tathāgataśarīre duṣṭacittarudhirotpādaka iti /
apare punar vyācakṣate /
adhiṣṭhānataḥ /
pūrvavat
'di ni de bzhin gshegs pa'i sku la ngan sems kyis khrag 'byin par byed pa yin no zhes bya ba'i bar yin no /
gzhan dag na re gzhi ni snga ma bzhin no /
phalataḥ /
narakaphalatvāt
'bras bu ni 'bras bu dmyal ba can yin pa'i phyir ro /
gatitaḥ /
manuṣyagatikaraṇāt /
triṣu dvīpeṣv ānaṃtaryam iti
'gro ba ni mi'i 'gro ba can byed pa'i phyir te /
mtshams med gling gsum dag na yod /
vacanāt /
upapattitaḥ /
tathaivopapadyavedanīyatvāt
ces 'byung bas so /
skye ba ni de kho na dang 'dra bar skyes nas myong bar 'gyur ba yin pas so /
pudgalataḥ /
strīpuṃsau /
na ṣaṇḍhaḥ paṇḍako vā /
ity evaṃ paṃcabhiḥ kāraṇaiḥ sudarśakāni suprajñapakāni /
na tu punas tāny apāyādiniyatāni karmāṇi paṃcabhiḥ kāraṇaiḥ sudarśakāni suprajñapakānīti
gang zag ni skyes pa dang bud med dag yin gyi /
za ma dang ma ning dag ni ma yin te /
de ltar na rgyu lngas bstan par sla zhing gdags par sla ba dag yin gyi /
ngan song la sogs par nges par 'gyur ba'i las de dag ni rgyu lngas bstan par sla zhing; gdags par sla ba ma yin pas de dag ma bshad do zhes zer na'o /
na tāny uktāni /
uttarottarāvāhanād iti /
(Abhidh-k-vy 426) yasmāt kleśāvaraṇaṃ karmāvaraṇaṃ āvahati
phyi ma phyi ma 'dren pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar nyon mongs pa'i sgrib pas ni las kyi sgrib pa 'dren par byed la /
karmāvaraṇaṃ cāpāye 'niṣṭaṃ vipākam āvahatīti /
kleśāvaraṇaṃ sarvapāpiṣṭhaṃ /
tataḥ karmāvaraṇaṃ laghu
las kyi sgrib pas kyang ngan song du rnam par smin pa mi 'dod pa 'dren par byed pas nyon mongs pa'i sgrib pa ni thams cad pas sdig can no /
las kyi sgrib pa ni de bas yang ngo /
tato vipākāvaraṇaṃ /
vipākāvaraṇasya hi dṛṣṭa eva dharme vyāpāraḥ
de bas ni rnam par smin pa'i sgrib pa ste /
rnam par smin pa'i sgrib pa ni mthong ba'i chos kho na la bya ba byed kyi /
na dvitīya iti /
yasya dharmasya yogāt pitṛvadhādeḥ so 'naṃtaro bhavati
gnyis pa la ni ma yin no /
pha gsod pa la sogs pa'i chos gang dang ldan pa'i phyir de bar chad med pa yin pa de brjod par bya ba la /
tasyābhidhāne bhāvapratyayaḥ /
ānaṃtaryam iti /
śrāmaṇyavat /
yathā yenānāsraveṇa mārgeṇa yogāc chramaṇo bhavati
mtshams med pa nyid do zhes ngo bo'i rkyen yin te /
dge sbyong nyid bzhin no /
dper na zag pa med pa'i lam gang dang ldan pas dge sbyong yin pa de brjod par bya ba la /
tadabhidhāne bhāvapratyayaḥ /
śrāmaṇyam amalo mārga iti
dge sbyong nyid ni dri med lam /
zhes ngo bo'i rkyen yin pa de dang 'dra'o; /
tadvat /
(IV /
98) nottarakurāv iti /
niyatāyuṣkatvāt /
prakṛtiśīlatvāt /
tatra śāsanabhāvāc ca /
yad evāsaṃvarabhāve kāraṇam iti /
pāpe 'py asthirāśayatvāt /
yatraiva ca saṃvaraḥ /
tatrāsaṃvaro 'pi /
pratidvaṃdvabhāvāt /
ity asaṃvaraḥ /
ṣaṇḍhādīnāṃ na bhavatīti
byang gi sgra mi snyan na med /
ces bya ba ni rang bzhin gyi tshul khrims dang ldan pa'i phyir dang de na bstan pa med pa'i phyir ro /
sdom pa med pa'i gtan tshigs gang yin pa de nyid kyi phyir ro zhes bya ba ni sdig pa dag la yang bsam pa mi brtan pa'i phyir dang gang la sdom pa yod pa de la sdom pa ma yin pa yang yod de /
gnyen por gyur pa'i phyir ro /
de lta bas na za ma la sogs pa la sdom pa ma yin pa med do zhes bshad pa gang yin pa'o /
yadvipādanād iti /
yasya hrīvyapatrāpyasya vipādanād vikopanād ānaṃtaryeṇa spṛśyeran ṣaṇḍhādayaḥ /
tat teṣāṃ mātāpitror aṃtike na tīvraṃ bhavati /
ity atas teṣām ānaṃtaryaṃ /
neṣyate /
yadi vikalātmabhāvahetutvād alpopakāratvam iti
gang dag med par byas pas zhes bya ba ni de dag kyang pha ma la ngo tsha dang khrel gang zhig med par byas shing nyams par byas pas za ma la sogs pa mtshams med pa'i kha na ma tho bas reg par 'gyur ba shas chen por mi 'gyur te /
de'i phyir de dag gis mtshams med pa yin par mi 'dod do /
gal te lus ma tshang ba'i rgyu yin pa'i phyir phan ba chung ba nyid yin te /
atas teṣām ānaṃtaryaṃ neṣyate /
jātyandhādīnām api strīpuṃsānāṃ mātrādivadhād ānaṃtaryaṃ na syāt
de'i phyir de dag gi mtshams med pa yin par mi 'dod na; skyes pa dang bud med long ba la sogs pa yang /
ma la sogs pa bsad pas mtshams med par mi 'gyur ro zhe na ma yin te /
na /
adhigamadharmaviruddhasyātmabhāvavaikalyasya vivakṣitatvāt /
yad vaikalyam adhigamadharmavirodhi
rtogs pa'i chos dang 'gal ba'i lus ma tshang ba brjod par 'dod pa'i phyir ro /
ma tshang ba rtogs pa'i chos dang 'gal ba gang yin pa de'i dbang du byas pa yin te /
tad adhikṛtaṃ tenaiva ca mātrālpasnehatvaṃ des ni de kho nas byams pa chung ba nyid kyang yin gyi /
na jātyandhādivaikalyena /
ata eva tiryakpretānām api neṣyete /
alpopakārālajjitvād eva /
aśvājāneyavad iti /
paṭubuddhīnāṃ syād ānaṃtaryaṃ tiryakpretānām apīty adhikṛtaṃ
long ba la sogs pa'i ma tshang ba la ni ma yin no /
de nyid kyi phyir yi dags dang dud 'gro rnams la yang mi 'dod de /
phan pa dang ngo tsha chung ba nyid kyi phyir ro /
rta cang shes bzhin no zhes bya ba ni yi dags dang dud 'gro rnams kyang blo gsal ba phan rnams kyis mtshams med par 'gyur ro zhes bya bar skabs dang sbyar te /
aśvājāneyavad iti /
śrūyate yathā kaścid eva viśiṣṭāśva ājāneyo mātaraṃ na gacchatīti /
vāsasā mukhaṃ pracchādya mātaraṃ gamitas tena paścāt jñātvā svam aṃgajātam utpāṭitam iti /
evam ājāneyo 'śvaḥ paṭubuddhiḥ /
asyānaṃtaryaṃ syād ity abhiprāyaḥ
rta cang shes zhes bya ba ni dper na rta cang shes shig ma la mi rgal ba las gdong gos kyis gyogs te /
ma la rgal du bcug pa dang des phyi shes nas rang gi pho mtshan bcad do zhes grag ste /
de ltar na rta cang shes de blo gsal ba yin te /
de la mtshams med par 'gyur ro snyam du bsam pa yin no /
manuṣyasyāpy amānuṣaṃ mātāpitaraṃ mārayato na syād ānaṃtaryaṃ /
naiva bhaved ānaṃtaryam ity arthaḥ /
katham /
alpopakārālajjitvād eva /
na hi manuṣyānurūpam upakāram amanuṣyaḥ kartuṃ samarthaḥ na ca manuṣyasyāmanuṣyayor mātāpitror aṃtike tīvraṃ hrīvyapatrāpyaṃ saṃtiṣṭhate /
gativailakṣaṇyenālpasnehatvāt /
(IV /
99) catvāri kāyakarmeti
mi'i yang pha ma mi ma yin pa bsad na mtshams med par mi 'gyur ro zhes bya ba ni mtshams med par mi 'gyur ba kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
ji lta zhe na /
phan pa dang ngo tsha chung ba kho na'i phyir te /
mi ma yin pas kyang mi dang 'tsham pa'i pham par bya bar mi nus la /
mi de yang pha ma mi ma yin pa dag la ngo tsha dang khrel shas chen po yang dag par mi gnas te /
'gro ba mi mthun pa nyid kyi byams ba chung ba'i phyir ro /
bzhi ni lus kyi las yin la zhes bya ba ni ma gsod pa la sogs pa'o /
mātṛvadhādīni /
ekaṃ vākkarmeti
gcig ngag gi las yin te zhes bya ba ni dge 'dun gyi dbyen no /
saṃghabhedaḥ /
trīṇi prāṇātipāta iti
gsum ni srog gcod pa yin no zhes bya ba ni ma bsad pa la sogs pa'o /
mātṛvadhādīni /
ekaṃ mṛṣāvādaḥ /
saṃghabhedaḥ (Abhidh-k-vy 427)
gcig ni brdzun du smra ba yin zhes bya ba ni dge 'dun gyi dbyen no /
ekaṃ prāṇātipātaprayogaḥ /
tathāgataśarīre duṣṭacittarudhirotpādanaṃ kasmān na prāṇātipāta ity āha
gcig ni srog gcod pa'i sbyor ba ste zhes bya ba ni de bzhin gshegs pa'i sku la ngan sems kyis khrag 'byin pa'o /
ci'i phyir srog gcod pa ma yin zhe na /
anupakramadharmāṇo hi tathāgatā iti /
aparopakramamaraṇadharmāṇa ity arthaḥ
de bzhin gshegs pa rnams ni nye bar mi brdzi ba'i chos can yin no zhes bya ba ni grangs su med pa'i chos can yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
hetau phalopacārād iti /
mṛṣāvādo hetuḥ saṃghabhedasya cittaviprayuktalakṣaṇasya
rgyu la 'bras bu btags pa'am zhes bya ba ni dge 'dun gyi dbyen sems dang ldan pa ma yin pa'i mtshan nyid kyi rgyu ni brdzun du smra ba yin no /
tasmin hetau phalopacāraḥ rgyu de la 'bras bu nye bar btags pa ste /
cittaviprayukto dharmaḥ phalam upacaryate /
saṃghabheda iti
dge 'dun gyi dbyen zhes bya bar 'bras bu sems dang ldan pa ma yin pa'i chos nye bar 'dogs pa yin no /
bhidyate /
vāneneti /
karaṇasādhanaparigrahād vā mṛṣāvādaḥ saṃghabheda ity ucyate /
mṛṣāvādena hi saṃgho bhidyate
'dis 'byed par byed pas na zhes bya ba ni byed par sgrub pa yongs su bzung nas brdzun du smra ba la dge 'dun gyi dbyen zhes brjod de /
na tu saṃghabheda iti bhāvasādhanaparigrahaḥ /
(IV /
100) saṃghabhedas tv asāmagrīti /
mukhyavṛttyā vaibhāṣikāṇāṃ dravyasattā /
tenāha /
svabhāvo viprayuktakaḥ /
akliṣṭāvyākṛto dharma iti /
sa kim ānaṃtaryaṃ bhaviṣyatīti /
naivāsāv evaṃlakṣaṇam ānaṃtaryaṃ bhavatīty arthaḥ /
naiva ca tena viprayuktena dharmeṇa bhettā samanvāgataḥ /
tena nāsāv ānaṃtaryam ity abhiprāyaḥ /
(IV /
101) sa punar mṛṣāvādaḥ saṃghabhedasahajo viprayuktadharmasahajo vāgvijñaptyavijñaptisvabhāva ity arthaḥ /
(IV /
102) bhikṣur bhinattīti /
buddhasya bhikṣutvāt /
tatpratispardhivṛttitvāc ca bhettuḥ /
na gṛhī bhikṣuṇyādaya iti /
teṣām anādeyāśrayatvāt /
sa ca dṛṣṭicarita eva /
dṛḍhagūḍhāśayatvāt /
satkāyadṛṣṭyādiṣu paṃcasu caritaḥ pravṛtto dṛṣṭicaritaḥ /
dṛṣṭir vā caritam asyeti dṛṣṭicaritaḥ /
sa hy ūhāpohasāmarthyād anyaṃ śāstāraṃ mārgāṃtaraṃ ca grāhayituṃ samarthaḥ /
na tṛṣṇācarita iti /
saṃkleśavyavadānapakṣayor asthirāśayatvāt /
duṣprasahatvād iti /
durabhibhavatvāt /
pratyakṣadharmatvād iti /
āgamādhigamadharmayoḥ sākṣātkāritvād ity arthaḥ /
na kṣāṃtilābhina iti /
na nirvedhabhāgīyakṣāṃtilābhina ity arthaḥ /
dṛṣṭasatyakalpatvāt /
na vivasaty asau /
na tāṃ rātriṃ parivasatīty arthaḥ /
bhinnam bhavatīti kathaṃ bhinnam ity āha /
mārgapravṛttiviṣṭhāpanād iti /
mārgapravṛttivibandhanād ity arthaḥ /
yāvad dhi saṃgho na pratisaṃdhīyate /
tāvan mārgapravṛttir viṣṭhitā bhavati /
na kasyacit saṃtāne mārgaḥ /
saṃmukhībhavatīty arthaḥ /
cakrabhedanimittatvāt /
saṃghabhedaś cakrabheda ity ucyate /
(IV /
103) avaśyaṃ hi saṃghena dvayoḥ pakṣayoḥ sthātavyam iti /
buddhapakṣe bhettṛpakṣe ca sthātavyam ity arthaḥ /
saṃgho hi catvāro bhikṣavaḥ /
(Abhidh-k-vy 428) saṃghadvayena ca bhavitavyam ity aṣṭābhir bhikṣubhir bhedyair bhavitavyaṃ /
navamena ca bhettrā /
anyas tu saṃghabheda iti /
cakrabhedād anyaḥ /
nātrānaṃtaryam ity abhiprāyaḥ /
yasmād asau karmabhedād bhavati /
vyagrā iti /
nānāmatayaḥ karmāṇi poṣadhādīni saṃghakarmāṇi /
aṣṭābhir adhikaiś ca sa iti /
saṃghadvayenātrāpi bhavitavyaṃ /
na bhettā śāstṛmānī bhavatīty aṣṭābhir eva bhikṣubhir bhavitavyaṃ /
na navādibhir iti /
(IV /
104) ekaraso bhavatīti /
avyagra ekamatir bhavatīty arthaḥ /
pūrvasyām avasthāyāṃ prītiprāmodyajātaḥ /
paścimāyām atīva manasi udvignasaṃjātasaṃvegaḥ /
arbudāt pūrvam iti /
doṣo 'rbudaṃ /
dṛṣṭyarbudaṃ śīlārbudaṃ vā /
atra dṛṣṭyarbudaṃ /
yathoktaṃ /
yathāhaṃ bhagavato bhāṣitasyārtham ājānāmi /
ya ime bhagavatāṃtarāyikā dharmā ākhyātāḥ /
te pratiṣevyamāṇā nālam aṃtarāyeti /
tathā tad eva cittaṃ saṃdhāvati saṃsaratītyādi /
śīlārbudaṃ dauḥśīlyaṃ /
tena ca pratisaṃdhānīyatvād iti /
tena ca śrāvakayugena yasmāt pratisaṃdhānīya ity arthaḥ /
avaśyaṃ ca sarveṣāṃ buddhānāṃ śrāvakayugaṃ bhavati /
ekaḥ prajñāvatām agraḥ /
dvitīyaḥ ṛddhimatāṃ /
iha śākyamuner āryaḥ śāradvatīputraḥ prajñāvatām agraḥ /
āryo mahāmaudgalyāyana ṛddhimatāṃ /
pratidvaṃdvābhāvād iti /
yasmāt parinirvṛte bhagavati tasya bhettuḥ pratidvaṃdvabhūto nāsti /
sīmāyām abaddhāyām iti /
maṇḍalasīmāyām /
ekasyāṃ hi sīmāyāṃ pṛthakkarmakaraṇāt saṃghadvaidhaṃ bhavati /
nanu ca prakṛtisīmāsti /
grāmanagarādi /
satyam asti /
jñaptisīmāyāṃ tu satyāṃ sā prakṛtisīmā vyavasthāpyata iti /
tasyā api bandho vyavasthāpyata eveti veditavyaṃ /
karmādhīnatvād iti /
yena śiṣyasaṃghabhedasaṃvartanīyaṃ karma kṛtaṃ bhavati /
tasyaiva tadbhedo bhavati /
nānyasya /
śākyamuninā ca kila bodhisattvāvasthāyāṃ paṃcābhijñasya ṛṣeḥ parṣadbhedaḥ kṛta āsīt /
yenāsya devadattena saṃgho bhinna iti /
(IV /
105, 106ab) guṇakṣetratvād iti /
guṇānām āśrayatvād ity arthaḥ /
atha vā guṇaiḥ kṣetraṃ guṇakṣetraṃ /
guṇayogād dhi tat puṇyasya kṣetraṃ bhavati /
yathā kṣetre bījam uptaṃ mahāphalaṃ bhavati /
evaṃ puṇyabījam atroptaṃ mahāphalam bhavati /
nānyatreti /
na sāmānyastrīvadhādiṣu /
upakāriguṇakṣetranirākṛtivipādanād iti /
upakārikṣetrasya guṇakṣetrasya vā nirākṛteḥ parityāgān mātṛpitṛvadhādiṣv (Abhidh-k-vy 429) ānaṃtaryaṃ /
tasya vipādanāc ca vikopād ānaṃtaryaṃ /
tathāgataśarīre duṣṭacittarudhirotpādanāt /
saṃghasyāpi yad bhedanaṃ /
tad api tadvipādanaṃ /
tad etad uktaṃ bhavati /
upakārikṣetratvāt /
guṇakṣetratvāc ca /
tannirākaraṇavipādanān mātṛvadhādiṣv evānaṃtaryaṃ nānyatreti /
yadi punar mātur vyaṃjanaparivṛttaṃ syāt pitur veti /
vyaṃjanaparāvṛttyā tan mātṛtvaṃ tat pitṛtvaṃ vā vinaṣṭam iti
brdzun du smra bas ni dge 'dun 'byed par 'gyur ro /
dge 'dun gyi dbyen ni dge 'dun bye ba yin no zhes ngo bo bsgrub par yongs su bzung ba ni ma yin no /
dge 'dun dbyen ni mi 'phrod pa'o zhes bya ba ni bye brag tu smra ba rnams kyi ltar na dngos kyi tshul du rdzas su yod pa yin no /
de'i phyir /
rang bzhin ldan pa ma yin chos /
nyon mongs can min lung bstan min /
zhes bya ba smos so /
de ji ltar mtshams med par 'gyur zhes bya ba ni de lta bu'i mtshan nyid can de ni mtshams med par mi 'gyur ba kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
ldan pa ma yin pa'i chos de dang 'byed pa por yang mi ldan pa kho na yin te /
des na 'di mtshams med pa ma yin no snyam du bsam pa yin no /
dge 'dun gyi dbyen dang lhan cig skyes pa ni ldan pa ma yin pa'i chos dang lhan cig skyes pa ste /
dag gi rnam par rig byed dang rnam par rig byed ma yin pa'i ngo bo nyid dag go zhes bya ba'i tha tshig go /
dge slong gis 'byed kyi zhes bya ba ni sangs rgyas ni dge slong yin pa'i phyir la /
'byed pa po yang de la sdom pa yin pa'i phyir ro /
de yang lta ba spyad pa kho nas 'byed kyi zhes bya ba ni /
'jig tshogs la lta ba la sogs pa lnga la spyad cing zhugs pas na lta ba spyad pa'o /
yang na 'di la lta ba spyad pa yod pas na lta ba spyad pa ste des ni brtag cing sel nus pa'i phyir ston pa'i khyad par dang lam gyi khyad par gzhan bzung bar nus kyi /
sred pa spyad pas ni ma yin no /
bzod par dka' ba'i phyir zhes bya ba ni zil gyis mnan par dka' ba'i phyir ro /
chos mngon sum du gyur pa'i phyir ro zhes bya ba ni lung dang rtogs pa'i chos dag mngon sum du gyur pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
bzod pa thob pa rnams ni ma yin no zhes bya ba ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa bzod pa thob pa rnams ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig ste /
bden pa mthong ba dang 'dra ba'i phyir ro /
de ni mi gnas so zhes bya ba ni de'i mtshan mo rangs par mi gnas so zhes bya ba'i tha tshig go /
phye ba yin te zhes bya ba ni ji ltar phye ba yin zhe na /
lam 'jug pa'i gags su gyur pa'i phyir zhes bya ba smos te; lam 'jug pa'i gags byas pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
ji srid du dge 'dun 'dum par ma gyur pa de srid du lam 'jug pa 'gags pa yin te /
'ga'i rgyud la yang 'phags pa'i lam mngon du mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
dge 'dun gyi dbyen ni 'khor lo'i dbyen gyi rgyu mtshan du gyur pa'i phyir 'khor lo'i dbyen zhes kyang bya'o /
gdon mi za bar dge 'dun phyogs gnyis su gnas par 'gyur ba zhes bya ba ni sangs rgyas kyi phyogs dang 'byed pa po'i phyogs la gnas par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
dge 'dun ni dge slong bzhi yin la; dge 'dun gnyis pa la yang yod par 'gyur bas de ltar na dbye bar bya ba'i dge slong brgya dang dgu pa 'byed pa po yod par 'gyur ro /
dge 'dun gyi dbyen gzhan zhes bya ba ni 'khor lo'i dbyen las gzhan pa ni 'dir mtshams med pa ma yin no snyam du bsam pa yin te /
'di ltar de ni las kyi dbyen las 'gyur ro /
mi mthun pas zhes bya ba ni blo gros tha dad pas so /
las dag ces bya ba ni dge 'dun gyi las gso sbyong la sogs pa'o /
de ni brgyad dag yan chad kyis /
zhes bya ba ni 'di la yang dge 'dun gnyis yod par 'gyur te /
'byed pa po ston par mngon pa'i nga rgyal byed ba ni med pas dge slong brgyad kho na yod par 'gyur gyi /
dgu la sogs pa ni ma yin no /
sha gcig pa yin no zhes bya ba ni mi mthun pa med de /
blo gros gcig pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
gnas skabs snga mar ni dga' ba dang rab tu dga' ba skyes pa yin la /
phyi mar ni mi rtag pa yid la byed pas sems la skyo ba kun du skyes pa yin no /
skyon ma byung ba'i sngon rol du zhes bya ba la /
skyon ni nyes pa ste /
lta ba'i skyon nam /
tshul khrims kyi skyon no /
de la lta ba'i skyon ni ji skad du /
bdag gis bcom ldan 'das kyis bshad pa'i don 'tshal ba ltar na /
bcom ldan 'das kyis 'dod pa gang dag bar du bcod [*gcod?] par bgyid par bka' stsal pa de dag ni bsten na bar du gcod par bgyid par mi 'gyur lags so zhes bya ba dang de bzhin du sems de nyid kun du rgyug cing 'khor bar 'gyur lags so zhes bya ba la sogs pa bshad pa lta bu'o /
tshul khrims kyi skyon ni 'chal pa'i tshul khrims so /
des phyir bsdum par 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar nyan thos zung des phyir bsdum dgos pas zhes bya ba'i tha tshig go /
sangs rgyas thams cad la nyan thos zung gdon mi za bar yod de /
gcig ni shes rab dang ldan pa rnams kyi mchog go /
gnyis pa ni rdzu 'phrul dang ldan pa rnams kyi mchog go /
bcom ldan 'das sh'akya thub pa 'di'i shes rab dang ldan pa rnams kyi mchog ni 'phags pa sh'a ri'i bu'o /
rdzu 'phrul dang ldan pa rnams kyi mchog ni 'phags pa mood gal gyi bu'o /
'gran zla med pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar bcom ldan 'das yongs su mya ngan las 'das na /
'byed pa po de'i 'gran zlar gyur pa med do /
bam po sum cu rtsa bdun pa /
mtshams ma bcad pa dag tu yang zhes bya ba ni dkyil 'khor gyi mtshams de mtshams gcig gi nang du las tha dad par byed pas ni dge 'dun de rnam pa gnyis su 'gyur ro /
rang bzhin gyi mtshams grong dang grong khyer yod pa ma yin nam zhe na /
bden mod kyi /
bcad pa'i mtshams yod na rang bzhin gyi mtshams der rnam par gzhag pas de yang bcad par rnam par gzhag pa kho na yin no zhes bya bar rig par bya'o /
las la rag lus pa'i phyir zhes bya ba ni gang gis slob ma dge 'dun 'bye bar 'gyur ba'i las byas pa de kho na'i de 'bye bar 'gyur gyi /
gzhan gyi ni ma yin no /
bcom ldan 'das sh'akya thub pas kyang byang chub sems dpa'i gnas skabs na drang srong mngon par shes pa lnga dang ldan pa zhig gi 'khor gyi dbyen byas par gyur te /
des na 'di'i dge 'dun lhas byin gyis phye'o zhes grag go /
gzhan ni ma yin zhe na zhes bya ba ni bud med phal pa bsad pa la sogs pa'o /
phan 'dogs pa dang yon tan zhing /
spangs dang med par byas phyir ro /
zhes bya ba ni pa bsad pa la sogs pa ni phan 'dogs pa'i zhing ngam /
yon tan gyi zhing spangs shing yongs su bor ba'i phyir yang mtshams med pa yin la /
de med par byas shing nyams par byas pa'i phyir yang mtshams med pa yin no /
de bzhin gshegs pa'i sku la ngan sems kyi sa khrag phyung ba dang dge 'dun gyi dbyen byed pa gang yin pa de yang de nyams par byas pa yin no /
'di skad du phan 'dogs pa'i zhing yin pa'i phyir dang yon tan gyi zhing yin pa'i phyir de spangs pa dang med par byas pas ma gsod pa la sogs pa kho na mtshams med pa yin gyi /
gzhan gyi ni ma yin no zhes bshad pa yin no /
yon tan gyi zhing yin pa'i phyir zhes bya ba ni yon tan rnams kyi rten yin pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
yang na yon tan rnams kyi zhing yin pa ni yon tan gyi zhing ste /
yon tan dang ldan pas bsod nams kyi zhing yin no; /
dper na zhing la sa bon btab na 'bras bu mang por 'gyur ba de bzhin du bsod nams kyi zhing la sa bon btab na 'bras bu mang por 'gyur ro /
gal te pha 'am ma mtshan gyur na zhes bya ba ni mtshan gyur pas de ma nyid yin pa dang de pha nyid yin par yang mi 'dod pas ma bsad pa med pa'i phyir ram /
mātur māraṇābhāvāt pitur māraṇābhāvād vā na syād ānaṃtaryam iti /
tadabhāvāśaṃkayā pṛcchati /
yacchoṇitodbhava iti /
yasyāḥ śoṇitād udbhavo 'syeti /
yac choṇitodbhavaḥ /
sarvakṛtyeṣv avalokyeti /
sarvamātṛyogyeṣu kāryeṣu draṣṭavyety abhiprāyaḥ /
mātṛkalpatvāt /
āpyāyikā katāhārikā /
poṣikā stanyadāyikā /
saṃvardhikā audārikāhārādikalpikā /
apare vyācakṣate /
āpyāyikā stanyadhātṛketi yo 'rthaḥ /
poṣikā audārikāhārābhyāsataḥ /
saṃvardhikā snānodvartanaviṣamaparihārata iti
pa bsad pa med pa'i phyir mtshams med par mi 'gyur ro snyam nas de med par dogs pas 'dri ba yin no /
gang gi zla mtshan las byung ba /
zhes bya ba ni 'di la gang gi zla mtshan las byung ba yod pas na gang gi zla mtshan las byung ba'o /
bya ba thams cad zhu bar bya ba yin /
zhes bya ba ni ma la zhu dgos pa'i bya ba thams cad dri bar bya ba yin no snyam du bsam pa yin te /
ma dang 'dra ba'i phyir ro /
nu zho ldud pa ni pang na 'tsho bar byed pa'o /
gso bar byed pa ni nu zho ldud par byed pa'o /
skyed par byed pa ni zas rags pa la sogs pa snyod par byed pa'o /
gzhan dag na re nu zho ldud pa ni nu zho snun par byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
gso bar byed pa ni zas rags pa goms par byed pa'o /
skyed par byed pa ni khrus dang lus mnye ba dang ya nga ba yongs su spong bar byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
maṃcatalāvalīneti /
maṃcopari prāvaraṇakalpanena puruṣo 'tra supta iti manyamānena putreṇa tatraśastraprahāraḥ kṛtaḥ /
tena śastraprahāreṇa maṃcatalāvalīnā mātā māritety udāhāryaṃ
ma khri'u'i 'og na 'dug pa zhes bya ba ni bus khri'u'i steng na gos yod pa dang sbyar na 'di na mi zhig nyal lo snyam du bsams nas der mtshon gyis btab pa dang mtshon btab pa des ma khri'u'i 'og na 'dug pa bsad do zhes bya ba dang khrus pa btso blag mkhan gyi bus sbrang bu bsad do snyam pa'i sbyar bas pha bsad pa zhes bya ba brjod par bya'o /
dhāvakasya ca rajakasya putreṇa maśakaṃ mārāyāmīti maśakaprayogeṇa pitur māranam iti /
dve avijñaptī ānaṃtaryavijñaptiḥ /
kevalaprāṇātipātavijñaptiś ca /
vijñaptis tv ānaṃtaryam eva tatsaṃgṛhītaiva sā nānyety arthaḥ /
tasyāpy ekam eveti /
arhadvadhākhyaṃ /
gaccha śikhaṇḍinaṃ brūhīti rauruke nagare udrāyaṇo nāma rājā śikhaṇḍinaṃ nāma putram abhiṣicya pravrajitaḥ /
pravrajyārhattvaṃ adhigatavān /
sa raurukābhyāśam āgatavān
rnam par rig byed ma yin pa gnyis yin la zhes bya ba ni mtshams med pa'i rnam par rig byed ma yin pa dang srog gcod pa 'ba' zhig gi rnam par rig byed ma yin pa'o /
rnam par rig byed ni mtshams med pa kho na yin te /
de ni des bsdus pa kho na yin gyi gzhan ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de la mtshams med pa ni gcig kho nar 'gyur te zhes bya ba ni dgra bcom pa bsad pa zhes bya ba'o /
song la skra can la khyod kyis ni mtshams med pa gnyis byas te /
pha bsad pa gang yin pa dang gang yang dgra bcom pa gsod pa'o zhes smros shig ces bya ba ni grong khyer ro ru ka zhes bya ba na rgyal po au tra ya na zhes bya bas bu skra can zhes bya ba dbang bskur nas rab tu byung ngo /
punā rājyam ākāṃkṣatīti /
amātyaprakrāmitena tena śikhaṇḍinā rājñā svapitā māritaḥ /
tena tu māryamāṇāvasthāyāṃ sa mārako manuṣya ukto gaccha śikhaṇḍinaṃ brūhīty evamādi /
dvābhyāṃ kāraṇābhyām iti vaktavyam iti /
gaccha śikhaṇḍinaṃ brūhi /
dvābhyām ānaṃtaryakāraṇābhyāṃ bhavatā kṛtam ānaṃtaryam iti
rab tu byung nas kyang dgra bcom pa nyid thob par gyur te /
de ro ru ka dang nye ba zhig tu 'ongs pa dang yang rgyal srid 'dod do snyam nas blon pos sbran pa dang rgyal po skra can des rang gi pha de bsad do /
des bsad par bya ba'i gnas skabs na gshed ma'i mi de la song la /
skra can la smros shig ces bya ba de lta bu la sogs pa rgyas par smras so /
rgyu gnyis kyis zhes brjod par bya'o zhes bya ba ni des song la; skra can la khyod kyis ni mtshams med pa'i rgyu gnyis kyis mtshams med pa byas so zhes smros shig ces brjod par bya ba yin no /
tena vaktavyaṃ /
dvābhyāṃ vā mukhābhyāṃ paribhāṣita iti /
mukhadvitvād ānaṃtaryadvitvopacāra ity abhiprāyaḥ
sgo gnyis nas spyod pa yin no zhes bya ba ni mtshams med pa sgo gnyis dang ldan pa'i phyir gnyis nyid du nye bar btags so snyam du bsam pa yin te /
kāraṇadvitvād dhi gurutaraṃ tad ānaṃtaryaṃ mtshams med pa de ni rgyu gnyis dang ldan pa'i phyir shin tu lci ba yin no /
(IV /
106cd) āśrayasyātyaṃtaṃ tadviruddhatvād iti /
utpannāryamārgasyāśrayasya taiḥ karmapathaiḥ viruddhatvāt
rten de dang shin tu 'gal ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'phags pa'i lam skyes pa'i rten ni las kyi lam de dag dang shin tu 'gal ba'i phyir ro /
ekāvadānaṃ cātrodāharaṇaṃ /
chekaḥ kila śākyamanuṣyo virūḍhakabhayād viṣamaṃ vanapradeśam āśritya lubdhakavṛttim aśiśriyat
'dir gtsen ma'i rtogs pa brjod pa dper brjod de /
sh'akya'i mi gtsen ma zhes bya ba zhig 'phags skyes pos skrag nas gangs khrod kyi nags tshal gyi phyogs shig na 'khras shing 'tsho ba rngon gyis tshol tshol ba las /
bhagavatā ca trāyastriṃśeṣu traimāsyāṃ kurvatā tato 'vatīrya (Abhidh-k-vy 430) chekāya saparijanāya dharmo deśitaḥ /
tena srotaāpattiphalam adhigataṃ /
tatputraiś ca phalaprāptaiḥ pūrvaṃ pratānitāni kūṭajālādīni mṛgebhyaḥ
bcom ldan 'das sum cu rtsa gsum pa'i nang du zla ba gsum lon nas de nas babs te /
gtsen ma 'khor dang bcas pa kho na la chos bstan pa dang de dang de'i bu rnams kyis rgyun du zhugs pa'i 'bras bu thob bo zhes grag ste /
de dag ni 'bras bu thob pa'i sngon rol du ri dags dag gi gdos dang rgya la sogs pa bshams la /
de dag gi sbyor bas kyang ri dvags dag gsad par byas mod kyi /
tatprayogeṇa ca māryamāṇeṣv api mṛgeṣu phalaprāptyā na te punar akuśalaiḥ karmapathaiḥ spṛṣṭā iti /
(IV /
107) paṃcamatṛtīyaprathamāni gurutarāṇīti
'bras bu thob pas mi dge ba'i las kyi lam de dag gis ma rig go /
lnga pa dang gsum pa dang dang po rnams ches lci ba yin zhes bya ba la /
iyam ānaṃtaryakarmapāṭhānupūrvī /
mātṛvadhaḥ pitṛvadho 'rhadvadhaḥ saṃghabhedas tathāgate duṣṭacittarudhirotpādanam iti
mtshams med pa 'don pa'i go rims ni ma gsod pa dang pha gsod pa dang dgra bcom pa gsod pa dang dge 'dun gyi dbyen byed pa dang de bzhin gshegs pa la ngan sems kyis khrag 'byin pa zhes bya ba 'di yin no /
paṃcamaṃ duṣṭacittarudhirotpādanaṃ /
tat saṃgha bhedavarjyebhyo 'vaśiṣṭebhyaś caturbho gurutaraṃ
de la lnga pa ngan sems kyis khrag 'byin pa de ni dge 'dun dbyen byed pa las gzhan pa lhag ma bzhi'i nang nas ches lci ba yin no /
tṛtīyam arhadvadhaḥ /
tan mātāpitṛvadhābhyāṃ gurutaraṃ
gsum pa dgra bcom pa gsod pa de ni ma dang pha gsod pa dag pas ches lci ba yin no /
prathamaṃ mātṛvadhaḥ /
tat pitṛvadhāt gurutaraṃ
dang po ma gsod pa ni pha gsod pa bas ches lci ba yin te /
tenāha /
sarvalaghuḥ pitṛvadha iti
de'i phyir pha gsod pa ni thams cad kyi nang na yang ba yin no zhes bya ba smos so /
niyamasyeti /
tad evāvadhāryety arthaḥ /
vipākavistaram adhikṛtya saṃghabhedo mahāsāvadya uktaḥ
nges par mdzad nas zhes bya ba ni de kho na nges par bzung nas zhes bya ba'i tha tshig go /
rnam par smin pa rgya che ba'i dbang du mdzad nas ni dge 'dun gyi dbyen byed pa kha na ma tho ba che bar gsungs te /
aṃtarakalpavipākadānat /
mahājanavyāpādanam adhikṛtya manodaṇḍaḥ
rnam par smin pa bar gyi bskal par 'byin pa'i phyir ro /
skye bo phal po che 'chi ba'i dbang du mdzad nas ni yid kyi nyes pa ste /
daṇḍakāraṇyādiśūnyakaraṇāt /
na hy anyena kāyakarmaṇā vākkarmaṇā vā tāvato mahājanasya vyāpādaḥ saṃbhavatīti
dan da ka'i dgon pa la sogs pa stongs pa'i rgyu yin pa'i phyir ro /
gzhan lus kyi las sam ngag gi las kyis ni skye bo phal po che de snyed 'chi mi srid do /
kuśalamūlasamucchedam adhikṛtya mithyādṛṣṭir mahāsāvadyā dge ba'i rtsa ba kun du gcod pa'i dbang du mdzad nas ni log par lta ba kha na ma tho ba chen por gsungs te /
na hy anyad akuśalamūlaṃ kuśalamūlāni samucchinatti gzhan mi dge ba'i rtsa ba ni kun du 'byung ba tsam dang 'gal ba'i phyir dge ba'i rtsa ba rnams kun du gcod pa ma yin no /
samudācāramātravirodhitvād iti /
(IV /
108, 109ab) na tv anaṃtaram evti /
narake 'vaśyam utpattyā tāni tatsādṛśyāt tatsabhāgāny ucyaṃte
bar chad med pa kho nar ni ma yin no zhes bya ba la /
gzhan dag gi bsam pa ni de dag ni gdon mi za bar dmyal bar skye bas de dang 'dra ba'i phyir de dang cha 'dra ba dag ces bya ba'o /
na tu tatrānaṃtarotpattyā /
anyathā hy ānaṃtaryāṇy eva syur ity apareṣāṃ abhiprāyaḥ /
anaṃtarabhāvitve 'pi na tāny ānaṃtaryāṇy eva saṃbhavaṃty atulyakālavipākatvād iti
der bar chad med par skye bas ni ma yin no /
de lta ma yin na mtshams med pa dag kho na yin par 'gyur ro snyam pa yin no /
phyogs snga ma dag gi lan ni de dag bar chad med par 'byung ba nyid can yin yang mtshams med pa kho na ni ma yin te /
dus dang rnam par smin pa mi 'dra ba yin no zhes bya ba yin no /
prathamapākṣikāṇāṃ parihāraḥ /
dūṣaṇaṃ mātur arhaṃtyā mātṛvadhānaṃtaryasabhāgaṃ /
niyatipatitabodhisattvamāraṇaṃ pitṛvadhānaṃtaryasabhāgaṃ /
śaikṣamāraṇaṃ arhadvadhānaṃtaryasabhāgaṃ /
saṃghāyadvārahārikā saṃghabhedānaṃtaryasabhāgaṃ /
stūpabhedanaṃ tathāgataduṣṭacittarudhirotpādānaṃtaryasabhāgaṃ /
saṃghāyadvārahārikā punar akṣayanīvyapahāra ity ācāryavasumitraḥ /
evaṃ tu vyācakṣate sukhāyadvārahāriketi /
yat sukhopayogikaṃ yena saṃgho jīvikāṃ kalpayati tasyāpahāra iti
ma dgra bcom ma sun byas dang /
zhes bya ba ni ma bsad pa'i mtshams med pa dang cha 'dra ba yin no /
nges par gtogs pa'i byang chub sems dpa' bsad pa ni pha bsad pa'i mtshams med pa dang cha 'dra ba yin no /
slob pa bsad pa ni dgra bcom pa bsad pa'i mtshams med pa dang cha 'dra ba yin no /
dge 'dun gyi 'du ba'i sgo 'phrog pa ni dge 'dun gyi dbyen byed pa'i mtshams med pa dang cha 'dra ba yin no /
mchod rten 'jig pa ni de bzhin gshegs pa la ngan sems kyis khrag 'byin pa'i mtshams med pa dang cha 'dra ba yin no /
slob dpon dbyig bshes na re dge 'dun gyi 'du ba'i sgo 'phrog pa ni nar mar 'du ba 'phrog pa yin no zhes zer ro /
'di skad du /
dge 'dun gyi zhal du 'du ba'i sgo 'phrog pa'o zhes brjod de /
gang zhig gis dge 'dun 'tsho bar byed pa zhal du gsol ba gang yin pa de 'phrog pa yin no /
(IV /
109cd) tadvipākabhūmyatikramād iti
de'i rnam par smin pa'i sa las 'das pa'i phyir zhes bya ba ni /
kṣāṃtilābhy anapāyaga ity apāyabhūmyatikramāt /
tathaiveti /
tadvipākabhūmyatikramāt /
yathā puruṣasya deśatyāgaṃ kurvato dhanikā uttiṣṭhaṃte tathaivety arthaḥ /
(Abhidh-k-vy 431)
bzod thob ngan song mi 'gro'o /
zhes 'byung bas ngan song gi sa las 'da' ba'i phyir ro /
de bzhin du zhes bya ba ni de'i rnam par smin pa'i sa las 'da' ba'i phyir 'dod pa na spyod pa'i las rnams bgegs bya ba'i phyir nye bar gnas te /
dper na mi zhig yul 'dor bar byed pa la bu lon pa dag ldang ba bzhin no zhes bya ba de kho na bzhin du zhes bya ba'i tha tshig go /
(IV /
110) mahāsālakulaja iti /
mahāprākārakulaja ity arthaḥ
rigs shing s'a la chen po lta bur skye ba zhes bya ba ni rigs chen po dang ldan par skye ba zhes bya ba'i tha tshig go /
kṣatriyamahāśālakulajo yāvat gṛhapatimahāśālakulaja iti /
mahāgṛhapatikulaja ity arthaḥ
rgyal rigs shing s'a lta chen po la bur skye ba yin no zhes bya ba nas /
khyim bdag gi rigs s'a la chen po lta bur skye ba yin no zhes bya ba'i bar ni khyim bdag gi rigs chen por skye ba yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
kadarthanā mahāparibhavapūrvikā viheṭhanā brnyas gnod ni brnyas pa'i gnas skabs sngon du btang ba'i rnam par tho 'tshams pa'o /
yayoḥ kāyavācoḥ pravṛttyā parasya duḥkhadaurmanasye bhavatas tadapekṣayā tannigraho yaṃtraṇety ucyate lus dang ngag gi 'jug pas gzhan la sdug bsngal dang yid mi bde ba dag 'byung ba de la ltos nas de sdom pa ni brnags pa zhes bya'o /
bskal pa dgu bcu rtsa gcig gi bar du zhes bya ba ni dgu bcu rtsa gcig tu tshang ba'i bskal pa ni dgu bcu rtsa gcig go /
(IV /
111) ekanavataṃ kalpam upādāyeti /
ekanavateḥ pūraṇaḥ kalpa ekanavataḥ /
tam upādāya /
aśibaddhakena grāmaṇyā nirgranthaśrāvakena bhagavān uktaḥ /
kim anarthāyāsi bho gautama kulānāṃ pratipanno yas tvam īdṛśe durbhikṣa iyatā bhikṣusaṃghena sārdham aśanivad utsādayaṃ bhikṣām aṭasīti
de'i bar du ste /
grong dpon dge sbyong gcer bu pa ral gri thogs pa zhig gis /
bcom ldan 'das la kye dge slong goo tam gang khyod lo nyes pa 'di lta bu'i nang na dge slong gi dge 'dun 'di snyed cig dang thabs cig ser ba bzhin du ma rungs par byed cing slong mo la rgyu ba ji ste khyim rnams phung bar bya ba'i phyir zhugs zhes smras pa dang bcom ldan 'das kyis de la grong dpon ngas 'di nas bzung ste /
sa bhagavatābhihitaḥ /
ito 'haṃ grāmaṇi ekanavataṃ kalpam upādāyeti vistaraḥ /
etāṃ caturo doṣān vyāvartayatīti /
durgatidoṣam akulīnatādoṣaṃ vikalendriyatādoṣaṃ strībhāvadoṣaṃ ceti
bskal pa dgu bcu rtsa gcig gi bar du zhes bya ba rgyas par bka' stsal to /
skyon bzhi po 'di dag ni zlog par byed la zhes bya ba ni ngan 'gro'i skyon dang rigs dma' ba nyid kyi skyon dang dbang po ma tshang ba nyid kyi skyon dang bud med kyi dngos po'i skyon no /
dvau ca guṇau pratilabhate /
jātismaratāguṇam anivartakatāguṇaṃ ceti
yon tan gnyis ni 'thob po zhes bya ba ni tshe rabs dran pa nyid kyi yon tan dang phyir mi ldog pa nyid kyi yon tan no /
saṃnikṛṣṭaṃ bodhisattvaṃ sthāpayitveti /
yo lakṣaṇavipākakarmakārī /
s trisāhasrako nirvartata iti
byang chub sems dpa' nye ba ma gtogs pa zhes bya ba ni mtshan gyi rnam par smin pa can gyi las byed pa gang yin pa'o /
yena sarvasattvakarmādhipatyena trisāhasra /
mahāsāhasraprādurbhāvaḥ /
tasya tat parimāṇam iti /
uktaṃ puṇyasya parimāṇaṃ /
teṣām evaṃkṛtaparimāṇānāṃ śatenaikaṃ mahāpuruṣalakṣaṇaṃ nirvartate
stong gsum 'chag pa zhes bya ba ni sems can gyi las kyi dbang gang gis stong gsum gyi stong chen po'i 'byung ba de'i tshad gang yin pa ste /
tshad de ltar bcas pa de dag brgyas skyes bu chen po'i mtshan gcig 'grub pa nas sum cu rtsa gnyis pa'i bar du yang de dang 'dra'o /
kha cig na re sangs rgyas rnams kyi sku rnam pa gnyis te /
skye ba'i sku dang chos kyi sku'o /
de la skye ba'i sku ni skyes bu chen po'i mtshan sum cu rtsa gnyis kyi mtshan nyid do /
evaṃ yāvad dvātriṃśattamam apīti /
kecit te vyācakṣate /
buddhālaṃbhanamanaskārasaṃmukhībhāvāt paṃcāśac cetanā bhavaṃti
chos kyi sku ni sangs rgyas kyi chos ma 'dres pa bco brgyad do /
de la sangs rgyas la dmigs pa'i yid la byed pa mngon sum du gyur pa las sems pa lnga bcu 'byung la /
aham apītthaṃ syām ity aparāḥ paṃcāśad ity evaṃ puṇyaśataṃ bhavatīti /
apare varṇayaṃti /
kāmadhātur viṃśatisthānāni /
rūpadhātuḥ ṣoḍaśa /
ārūpyāś catvāraḥ /
aṣṭau ca śītanarakā ity aṣṭacatvāriṃśad vikalpaṃ traidhātukaṃ bhavati
bdag kyang 'di 'dra bar gyur cig snyam pa'i las kyang gzhan lnga bcu 'byung ste /
de ltar na bsod nams brgya yin no zhes zer ro /
gzhan dag na re 'dod pa'i khams gnas nyi shu dang gzugs kyi khams bcu drug dang gzugs med pa bzhi dang grang ba'i dmyal ba brgyad de /
tadālaṃbanam asya bodhisattvasya karuṇācittam utpadyate /
tatas tatsaṃprayuktāś cetanā aṣṭacatvāriṃśad bhavaṃti /
ato 'naṃtaraṃ buddhālaṃbanā cetanotpadyate
de ltar na khams gsum pa ni khyad par bzhi bcu rtsa brgyad yin la /
de la dmigs pa'i byang chub sems dpa' la snying rje'i sems skye ste /
de'i phyir de dang mtshungs par ldan pa'i sems pa bzhi bcu rtsa brgyad 'byung ngo /
yathānenāsmāt traidhātukāt sattvā mocitā ity ekā cetanā /
ato 'naṃtaraṃ dvitīyā cetanotpadyate
de'i rjes la ji ltar 'dis khams gsum pa 'di las sems can dag bkrol ba lta snyam pa de lta bu'i sems pa sangs rgyas la dmigs pa'i sems pa 'byung ngo /
aham apy evaṃ mocayeyam ity ātmālaṃbaneti /
paṃcāśac cetanā bhavaṃti tāsāṃ punar dviḥsaṃmukhībhāvāc cetanāśataṃ bhavatīti
de'i rjes la bdag kyang de dang 'dra bar 'grol bar byed par gyur cig snyam pa bdag la dmigs pa'i sems pa gnyis pa 'byung bas sems pa lnga bcu 'byung ngo /
anye āhuḥ /
prāṇātipātaviratir buddhasya bhagavataḥ paṃcabhiḥ kāraṇair upetā bhavati /
paṃca kāraṇāni /
maulakarmapathapariśuddhiḥ /
sāmaṃtakapariśuddhiḥ /
vitarkānupaghātaḥ /
smṛtyanuparigṛhītatvaṃ /
nirvāṇapariṇāmitatvaṃ (Abhidh-k-vy 432) ceti
yang de dag lan gnyis su mngon du gyur pas sems pa brgyar 'gyur ba yin no zhes zer ro /
gzhan dag na re sangs rgyas bcom ldan 'das ni rgyu lngas srog gcod pa spong ba dang ldan pa yin te /
rgyu lnga ni las kyi lam dngos yongs su dag pa dang nyer bsdogs yongs su dag pa dang rnam par rtog pas ma smas pa dang dran pas yongs su zin pa nyid dang mya ngan las 'das par bsngos pa nyid de /
tadālaṃbanā api cetanāḥ paṃca bhavaṃti de la dmigs pa'i sems pa yang lnga 'byung ngo /
evaṃ daśakarmapathālaṃbanā daśa paṃcakāś cetanānāṃ paṃcāśac cetanā bhavaṃti /
tāsāṃ dviḥsaṃmukhībhāvāc cetanāśataṃ bhavatīty etat puṇyaśataṃ /
yathā ayam asādhāraṇadaśakuśalakarmapathanirjāto bhagavān evam aham api syām iti kṛtvā /
tad evaṃ saty ekaikaṃ puṇyaśatajam ity etat sidhyati /
(IV /
112) paryupāsayāmāseti /
liṭy āṃpratyayāṃtasyāser etad rūpaṃ
las kyi lam bcu char la dmigs pa de dang 'dra ste /
sems pa lnga phrag bcu ni sems pa lnga bcu yin no; /
yang ji ltar bcom ldan 'das de dge ba'i las kyi lam ma 'dres pa bcu las nges par skyes pa ltar bdag kyang de dang 'dra bar shog shig snyam du de dag lan gnyis su mngon du gyur pas sems pa brgyar 'gyur ba yin no zhes zer ro /
de ltar na re re yang bsod nams brgya las skyes so zhes bya ba 'di 'grub po /
paryupāsitavān ity arthaḥ /
yatra bhagavateti vistaraḥ /
prabhāsanāmnā kuṃbhakārakumārabhūtenāsukhodakābhyaṃgaparicaryābhir upasthānaṃ kṛtvādyaṃ praṇidhānaṃ kṛtaṃ
bsnyen bkur byas so zhes bya ba ni bsnyen bkur byas par gyur to zhes bya ba'i tha tshig go /
gang la bcom ldan 'das zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rdza mkhan snang byed ces bya bar gyur pas dang por smon lam btab pa'o /
de'i tshe 'di'i tshul khrims dang bzod pa'i pha rol tu phyin pa dag yongs su rdzogs pa yin no zhes bya ba ni re zhig sems ma 'khrugs pa'i phyir bzod pa'i pha rol tu phyin pa yongs su rdzogs so /
(IV /
114, 115) tadāsya kṣāṃtiśīlapāramite paripūrṇe iti /
cetasā tāvad akopataḥ kṣāṃtipāramitāparipūriḥ /
kāyavāgbhyāṃ duśaritākaraṇāc chīlapāramitāparipūrir iti /
na divi bhuvi veti vistaraḥ /
divi bhuvi veti uddeśapadanyāyenoktaṃ /
nāsmin loke na vaiśravaṇālaye /
na marubhavane /
divye sthāna iti
lus dang ngag gis nyes par spyod pa mi byed pa'i phyir tshul khrims kyi pha rol tu phyin pa yongs su rdzogs so /
lha yul sa na med ces bya ba rgyas par 'byung ba la; lha yul sa zhes bya ba ni bstan pa'i tshig gi tshul du bshad pa yin no /
'jig rten 'di na'ang yod pa ma yin la /
rnam thos bu yi gnas na'ang yod ma yin /
lha yi pho brang gnas mchog na yang yod ma yin /
tadvyaktyarthaṃ nirdeśapadāni /
asmin loka iti /
manuṣyaloke /
vaiśravaṇālaya iti
zhes bya ba ni de gsal bar bya ba'i phyir bstan pa'i tshig dag yin te /
'jig rten 'di na zhes bya ba ni mi'i 'jig rten na'o /
cāturmahārājikasthāne /
marubhavana iti /
marudbhavane trāyastriṃśabhavana ity arthaḥ
rnam thos bu'i gnas na zhes bya ba ni rgyal po chen po bzhi'i gnas na'o /
lha'i pho brang zhes bya ba ni lha'i gnas te /
sum cu rtsa gsum pa'i gnas na zhes bya ba'i tha tshig go /
divye sthāne yāmādisthāne /
lokadhātvaṃtareṣv api tatsadṛśasyābhāvajñāpanārtham āha
gnas mchog dag na zhes bya ba ni 'thab bral la sogs pa'i gnas dag na'o; /
'jig rten gyi khams gzhan dag na yang khyod 'dra ba /
med par shes par bya ba'i phyir /
na dikṣu vidikṣu ceti /
atha na śraddhīyate /
caratu naraḥ kaścid /
vasudhām imāṃ /
kṛtsnāṃ sphitāṃ bahusattvādhyāsitāṃ /
saha parvataiḥ kānanaiś ca
phyogs dang phyogs mtshams dag na'ang med /
ces bya ba smos so /
'on te yid mi ches na 'ga' zhig gis ri rnams dang nags dag tu bcas pa'i ri dang nags su bcas pa'i sa stengs rgyas pa sems can mang po gnas pa 'di kun du yul gcig /
(Abhidh-k-vy 433) /
saparvatakānanāṃ svayaṃ prastyavekṣatām ity abhiprāyaḥ /
nava ca kalpāḥ pratyudāvartitā iti /
tena vīryāraṃbheṇaikanavatyā kalpaiḥ paripūrṇā vīryapāramiteti kṛtvā
bdag nyid tshol cig ces bya bar bsam pa yin no /
bskal pa dgu yang bsdums so zhes bya ba ni brtson 'grus brtsams pa des bskal pa dgu bcu rtsa gcig gis brtson 'grus kyi pha rol tu phyin pa yongs su rdzogs pa'i phyir ro /
ata evoktam ekanavatyāṃ kalpeṣv ākṣiptam iti /
bodheḥ pūrvasamanaṃtaram iti /
kṣayānutpādajñānalakṣaṇāyā bodheḥ pūrvasamanaṃtaraṃ
de nyid kyi phyir bskal pa dgu bcu rtsa gcig lus pa'i tshe 'phangs so zhes bshad do /
byang chub pa'i sngon rol gyi de ma thag ces bya ba ni zad pa dang mi skye ba shes pa'i mtshan nyid kyi byang chub kyi sngon rol gyi de ma thag go /
de ci'i phyir zhe na /
kiṃ kāraṇaṃ /
paripūrṇapāramito hi bodhim adhigacchati /
nāparipūrṇapāramita iti /
(IV /
116) yathāyogam iti /
kiṃcit puṇyaṃ ca kriyā ca /
kiṃcit puṇyaṃ ca kriyā ca /
kiṃcit puṇyam eva /
kriyā ca /
kiṃcit puṇyaṃ ca vastu ca /
kiṃcid vastv eveti /
katham ity āha /
tadyatheti vistaraḥ /
karma ca te paṃthānaś ca /
prāṇātipātādayaḥ sapta karmapathāḥ /
karmasvābhāvyāc cetanāpathatvāc ca /
trayas tv abhidhyādayaḥ paṃthāna eva karmaṇaś cetanākhyasyeti karmapathāḥ
pha rol tu phyin pa yongs su rdzogs pas byang chub 'thob kyi /
pha rol tu phyin pa yongs su ma rdzogs pas ni ma yin no /
ci rigs par zhes bya ba ni la la ni bsod nams kyang yin /
bya ba yang yin /
gzhi yang yin /
la la ni bsod nams kho na yin pas so /
ji lta zhe na /
dper na zhes bya ba la sogs pa smos te /
srog gcod pa la sogs pa las kyi lam bdun po de dag ni las kyi rang bzhin yin pa'i phyir dang sems pa'i lam yin pa'i phyir las kyang yin /
lam yang yin la /
brnab sems la sogs pa gsum ni sems pa zhes bya ba'i las kyi lam kho na yin pas las yi lam mo /
kāyavākkarma trividheti /
puṇyaṃ tāvad iṣṭavipākatvāt
lus dang ngag gi las ni rnam pa gsum char yin no zhes bya ba ni re zhig rnam par smin pa yid du 'ong ba'i phyir bsod nams kyang yin la /
kriyā karmasvabhāvatvāt /
vastu tatsamutthānacetanāyās tad adhiṣṭhāya pravṛtteḥ
las kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir bya ba yang yin no /
de dag kun nas slong bar byed pa'i sems pa ni de dag la brten nas 'jug pa'i phyir gzhi yang yin no /
tatsamutthāpikā cetanā kāyavākkarmasamutthāpikā de kun nas slong bar byed pa'i sems pa ni lus dang ngag gi las kun nas slong bar byed pa yin te /
puṇyam iṣṭavipākatvāt /
kriyā manaskarmatvāt /
na vastu kriyānadhiṣṭhānatvāt
rnam par smin pa yid du 'ong ba'i phyir bsod nams kyang yin la /
yid kyi las yin pa'i phyir bya ba yang yin no /
gzhi ni ma yin te /
bya ba'i rten ma yin pa'i phyir ro /
tatsahabhuvo vedanādayaḥ /
iṣṭavipākatvāt puṇyam eva
de dang lhan cig 'byung ba tshor ba la sogs pa ni rnam par smin pa yid du 'ong ba'i phyir bsod nams kho na yin gyi /
na tu kriyādhiṣṭhānaṃ vā /
tallakṣaṇābhāvāt /
śīlamayam iti /
pūrvavat traidhaṃ yojyaṃ
bya ba 'am gzhi ni ma yin te /
de dag gi mtshan nyid med pa'i phyir ro /
tshul khrims las byung ba zhes bya ba ni rnam pa gsum snga ma bzhin du sbyar bar bya'o /
maitrī puṇyam iti /
pūrvavad yojyaṃ /
puṇyakriyāyāś ca vastu
byams pa ni bsod nams kyang yin zhes bya ba yang snga ma bzhin du sbyar bar bya'o /
bya ba'i gzhi yang yin te /
tatsaṃprayuktāyā maitrīsaṃprayuktāyāś cetanāyāḥ maitrīmukhena maitrīvaśenābhisaṃskaraṇād abhisaṃcetanāt /
tatsahabhūr maitrīsahabhūś cetanā śīlaṃ ca dhyānasaṃvarasaṃgṛhītaṃ puṇyaṃ ca kriyā ca pūrvavat
byams pa'i sgo nas byams pa'i dbang gis de dang mtshungs par ldan pa ste /
byams pa dang mtshungs par ldan pa'i sems pa mngon par 'du byed cing /
sems par byed pa'i phyir ro /
de dang lhan cig 'byung ba ste /
byams pa dang lhan cig 'byung ba'i sems pa dang tshul khrims ni bsod nams kyang yin la /
bya ba yang yin te /
na hi dhyānasaṃvaraṃ pravartayeyam ity adhiṣṭhāya cetanā pravartate snga ma bzhin no /
sems pa ni bsam gtan gyi sdom pa 'jug par bya'o snyam du brten nas 'jug pa ma yin te /
tena na kriyādhiṣṭhānaṃ /
anye tatsahabhuvo vedanādayaḥ puṇyam eva pūrvavat
de'i phyir de bya ba'i gzhi ni ma yin no /
de dang lhan cig 'byung ba tshor ba la sogs pa gzhan ni bsod nams kho na yin te /
snga ma bzhin no /
tad evaṃ /
dānamaye puṇyaṃ ca kriyā ca vastu ca /
puṇyaṃ kriyā ca /
punyaṃ ca /
puṇyakriyāvastu /
śīlamaye puṇyaṃ ca kriyā ca kriyāvastu ca /
puṇyakriyāvastu /
bhāvanāmaye puṇyakriyāvastu ca
de ltar na sbyin pa las byung ba'i bsod nams kyang yin /
bya ba yang yin /
gzhi yang yin pa dang bsod nams kyang yin /
bya ba yang yin pa dang bsod nams yin pas bsod nams bya ba'i gzhi'i /
tshul khrims la sogs pa ni bsod nams kyang yin /
bya ba yang yin /
gzhi yang yin pas bsod nams bya ba'i gzhi'o /
bsgoms pa las byung ba ni bsod nams kyang yin /
puṇyaṃ kriyā ca /
puṇyaṃ ceti /
puṇyakriyāvastu /
avayavasarūpāṇām apy ekaśeṣa iṣyate
bya ba'i gzhi yang yin pa dang bsod nams kyang yin /
bya ba yang yin pa dang; bsod nams yin pas bsod nams bya ba'i gzhi'o /
mi mthun pa rnams la yang gcig bsdus par 'dod de /
guṇo yaṅlukor iti yathā /
(IV /
117) yad api dīyate tad dānam iti deyaṃ vastu karmaṇi lyuḍ iti kṛtvā /
dīyate yena tad dānam iti
dper na gang mi mngon pa dag ni yon tan no zhes bya ba de lta bu'o /
gang sbyin par bya ba de yang sbyin pa yin mod kyi zhes bya ba ni sbyin par bya ba'i dngos po ste /
las su sgrub pa yin no /
gang gis spyin byed de sbyin pa /
iha tu kuśalam iṣṭaṃ dānam iti zhes bya ba ni 'dir sbyin pa dge ba yin par 'dod de /
deyasya hi vastrāder avyākṛtatvaṃ sbyin par bya ba gos la sogs pa ni lung dum bstan pa nyid yin no /
rāgādibhir apīty ādiśabdena krodherṣyādīnāṃ grahaṇaṃ /
pūjānugrahakāmyayeti caityāparinirvṛtebhyaḥ pūjā /
indriyamahābhūtānugrahakāmā tayā /
yena kalāpeneti (Abhidh-k-vy 434) cittacaittakalāpena /
kuśalāḥ skandhā iti /
paṃca skaṃdhāḥ /
kāyavāgvijñaptis tad avijñaptir api vā rūpaskaṃdho draṣṭavyaḥ /
svabhāve caiṣa mayad iti /
na vikārādiṣu /
tadyathā tṛṇamayaṃ gṛham iti /
na tṛṇānāṃ vikāro 'sti /
tais tu nirvikārair eva tat kṛtam ity atas tṛṇamayaṃ tṛṇasvabhāvaṃ tad iti gamyate /
tatsvābhāvye 'pi sati
'dod chags la sogs pas zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni khro ba dang phrag dog la sogs pa bsdu'o; /
tshogs gang gis zhes bya ba ni sems dang sems las byung ba'i chogs so /
phung po rnams zhes bya ba ni phung po lnga'o /
yang na lus dang ngag gi rnam par rig byed kyang gzugs kyi phung po yin par blta'o /
byung ba zhes bya ba 'di ni rang bzhin yin zhes bya ba ni gyur pa la sogs pa ma yin pa'o /
dper na rtsva las byung ba'i khyim zhes bya ba ni rtsva las gyur pa med kyi /
de dag ma gyur pa kho nas de byas pa yin pas de'i phyir rtsva las byung ba de ni rtsva'i ngo bo nyid yin no zhes bya bar shes te /
tadvikāratāṃ parikalpya mayat kriyata ity abhiprāyaḥ de gyur pa nyid yin par yongs su brtags nas byung ba zhes bya'o snyam du bsam pa yin no /
tatprakṛtivacane mayad ity anena vā lakṣaṇena mayad vidhīyate /
evaṃ parṇamayaṃ bhājanam ity etad api vaktavyaṃ
yang na de'i rang bzhin yin par brjod par bya ba'i phyir byung ba zhes bya ba'i mtshan nyid 'dis byung ba zhes brjod do /
de bzhin du lo ma las byung ba'i snod ces bya ba 'di yang brjod par bya'o /
(IV /
118ab) sthāpayitvā dṛṣṭadharmavedanīyam iti /
tad ubhayārtham iti kṛtvā sthāpyate
mthong ba'i chos la myong bar 'gyur ba ma gtogs zhes bya ba ni de gnyi ga'i don yin pa'i phyir ma gtogs so /
tad vipākabhūmer atyaṃtasamatikrāṃtatvāt /
kāmadhātor atyaṃtasamatikrāṃtatvād ity arthaḥ /
kāmadhātur hi dānasya vipākabhūmir iti
de'i rnam par smin pa'i sa las yang dag par 'das pa'i phyir zhes bya ba 'dod pa'i khams las shin tu yang dag par 'das pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig ste /
'dod pa'i khams ni sbyin pa'i rnam par smin pa'i sa yin pas so /
(IV /
119) śrutādiguṇayukta iti /
ādiśabdena tyāgaprajñālpecchatādiguṇayuktaḥ /
satkṛtyādi dadātīti /
satkṛtyety ādir asyeti satkṛtyādi
thos pa la sogs pa'i yon tan dang ldan pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni gtong ba dang shes rab dang 'dod chen chung ba la sogs pa'i yon tan dang ldan pa bsdu 'o /
gus la sogs pas sbyin par byed /
kriyāviśeṣaṇam etat /
yathākramaṃ catvāro viśeṣā iti
ces bya ba ni 'di la gus pa la sogs pa yod pas na gus la sogs te /
sātkṛtyadātā satkāralābhī bhavati /
svahastadātā udārebhyo bhogebhyo ruciṃ labhate /
kāladātā kāle bhogāl labhate /
nātikrāṃtakālāt /
yān na bhoktum evāsamarthaḥ
'di ni bya ba'i khyad par yin no /
go rims bzhin du khyad par bzhir 'gyur ro zhes bya ba ni gus par sbyin pas ni bkur sti rnyed par 'gyur ro /
rang gi lag nas sbyin pas ni longs spyod rgya chen po la dad pa rnyed par 'gyur ro /
dus su byin pas ni gang gi tshe longs spyod longs spyad par nus pa'i dus las mi yol bar dus su rnyed par 'gyur ro /
parān anupahatyadātā 'nācchedyāṃ bhogāṃ labhate /
(IV /
120) ṛtusukhasparśāni cāsyāṃgānīti /
śīte uṣṇāni /
uṣṇe śītāni /
sādhāraṇe sādhāraṇāni /
(IV /
121ab) śītalikādiṣu ceti /
ādiśabdena vardalikāvarṣalikādiṣu /
yathāsūtram uktam etat /
yathā mātāpitror iti /
upakāritvaviśeṣāt kārāpakārau mahāphalau tayor bhavata ity artho 'vagaṃtavyaḥ
gzhan la mi gnod par byin pas ni longs spyod bar chad med par rnyed par 'gyur ro /
'di'i dus su reg na bde ba'i lus su 'gyur ro zhes bya ba ni grang ba'i tshe ni dro ba la /
dro ba'i tshe ni grang zhing /
thal mal pa'i tshe ni tha mal par 'dug pa'o; /
grang ba la sogs par zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni yul ngan dang char 'bab pa la sogs pa bsdu ste /
de ni mdo las ji skad 'byung ba bzhin no /
'di lta ste pha ma zhes bya ba ni phan 'dogs pa'i khyad par las te /
de gnyis la phan pa dang gnod pa byas pas 'bras bu chen po dag tu 'gyur ro zhes bya ba'i don du khong du chud par bya'o /
ṛkṣamṛgajātakādyudāharaṇāt vipāka iti /
evaṃ ṛkṣamṛgayor guhāṃ praveśya gātroṣmaśītopanayenohyamānanadyuttāraṇena vopakāriṇor apakārakaraṇena sadyo 'ṃgapātāt
dom dang ri dags la sogs pa'i skyes pa'i rabs dper bya'o zhes bya ba ni dom dang ri dags kyi phug tu bcug nas lus kyi drod kyis bsros pa dang chus khyer ba las bsgral ba las phan 'dogs 'dogs pa dag la gnod pa byas pas 'phral la lag pa chad pa lta bu'o /
ādiśabdena kapijātakādy udāhāryaṃ sogs pa zhes bya ba'i sgras ni spre'u'i skyes pa'i rabs la sogs pa dper brjod par bya'o /
śīlavate dattvā śatasahasraguṇo vipāka ity evamādīti /
ādiśabdena srotaāpattiphalapratipannakāya dattvā aprameyo bhavati vipākas tato 'prameyataraḥ srotaāpannāyetyādi
tshul khrims dang ldan pa la byin na rnam par smin pa 'bum 'gyur zhes bya ba de lta bu la sogs pa'o zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni rgyun du zhugs pa'i 'bras bu la 'jug pa la byin na rnam par smin pa tshad med do /
de bas kyang rgyun du zhugs pa la byin na ches tshad med do zhes bya ba la sogs pa bsdu'o /
(IV /
121cd) tat sthāpayitveti /
anaṃtaroktaṃ bodhisattvadānaṃ /
tad dhi samyaksaṃbodhyarthaṃ sarvasattvārthaṃ ca
de ma gtogs pa zhes bya ba ni byang chub sems dpa'i sbyin pa bshad ma thag pa ste /
de ni yang dag par rdzogs pa'i byang chub kyi don dang sems can thams cad kyi don du byin pa yin no /
śeṣaṃ sugamatvān na vibhaktam iti /
yad etad adān me dānam ity evamādikaṃ
lhag ma ni go sla bas rnam par ma phyi'o zhes bya ba ni bdag la byin pas sbyin pa zhes bya ba de lta bu la sogs pa'o /
adān me dānam iti /
dattam anena me (Abhidh-k-vy 435) pūrvam iti dānaṃ tṛtīyaṃ
bdag la byin pas sbyin pa zhes bya ba ni 'dis sngon bdag la byin no snyam nas sbyin pa ste /
gsum pa yin no /
dāsyati me dānam iti caturthaṃ bdag la sbyin par 'gyur bas sbyin pa zhes bya ba ni bzhi pa yin no /
dattapūrvaṃ me pitṛbhiś ca pitāmahaiś ceti dānam iti paṃcamaṃ /
svargārthaṃ dānam ṣaṣṭhaṃ
sngon bdag gi pha dang mes po dag gis sbyin pa byin pas /
sbyin pa byin pa zhes bya ba ni lnga pa yin no /
mtho ris kyi don du sbyin pa ni drug pa yin no /
kīrtyarthaṃ saptamaṃ /
cittālaṃkārārthaṃ yāvad uttamārthasya prāptaye dānam ity aṣṭamaṃ
grags pa'i don du sbyin pa zhes bya ba ni bdun pa yin no /
sems kyi rgyan gyi don zhes bya ba nas don gyi mchog thob par bya ba'i phyir sbyin pa zhes bya ba'i bar ni brgyad pa yin no /
cittālaṃkārārthaṃ ṛddhyarthaṃ /
cittapariṣkārārthaṃ aṣṭau cittapariṣkārāḥ mārgāṃgāni
sems kyi rgyan gyi don ni rdzu 'phrul gyi don no /
sems kyi yo byad kyi don ni sems kyi yo byad brgyad de /
'phags pa'i lam yan lag brgyad pa'o /
tadarthaṃ /
yogasaṃbhārārthaṃ yoganidānārthaṃ /
uttamārthasya prāptir arhattvaṃ nirvāṇasya vā prāptiḥ
rnal 'byor gyi tshogs kyi don ni rnal 'byor gyi rgyu'i don no /
don gyi mchog thob pa ni dgra bcom pa nyid dam /
mya ngan las 'das pa thob pa ste /
tasmai prāptaye dānaṃ de'i phyir sbyin pa'o /
caturbhedam apy ekam aṣṭamaṃ bhavati /
nirvāṇaprāpakam evaitad iti kṛtvā
brgyad pa ni khyad par bzhi yin yang de dag ni mya ngan las 'das pa thob par byed pa kho na yin pa'i phyir /
sugamam uktam ācāryeṇa /
(IV /
122) caturvidhe kṣetraviśeṣa iti /
gatiduḥkhopakāriguṇakṣetre katamasmin pakṣa iti
gcig yin pas slob dpon gyis go sla'o zhes bshad do /
zhing gi khyad par rnam pa bzhi zhes bya ba ni 'grol ba dang sdug bsngal dang phan 'dogs pa dang yon tan gyi zhing ngo /
yasmād asya gatikṣetratā guṇakṣetratā ca na saṃbhavati tasmāt pṛcchati phyogs gang du gtogs par bya zhes bya ba ni gang gi phyir de 'gro ba'i zhing nyid dang yon tan gyi zhing nyid du yang mi rung ba de'i phyir 'dri ba yin no /
samaviṣamasya prakāśayiteti dharmadharmasya /
(IV /
123) vipākanaiyamyāvasthānād iti /
niyatavipākadānāvasthānād ity arthaḥ
mthun pa dang mi mthun pa rab tu ston par byed pa ni zhes bya ba ni chos dang chos ma yin pa'o /
rnam par smin pa nges par gnas pa'i phyir zhes bya ba ni rnam par smin pa 'byin par nges par gnas pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
kasyacit kṣetravaśenaiveti /
tadyathā /
sāmānyapuruṣavadhāt pitṛvadhaḥ /
tatraiva kṣetre punar adhiṣṭhānavaśād iti
la la ni zhing gi dbang po kho nas so zhes bya ba ni dper na mi phal pa bsad pa bas pha bsad pa lta bu'o /
de nyid la gzhi'i dbang gis zhes bya ba ni las kyi lam gyi dbang gis so /
karmapathavaśāt /
katham ity āha /
mātāpitroḥ prāṇātipātanāt guru karma na tv evam adattādikāt guru /
na hi mātāpitror dravyāpaharaṇakarma tadvadhavat guru bhavati /
tadvadhasyānaṃtaryasvabhāvatvād ādiśabdena mṛṣāvādapaiśunyādigrahaṇaṃ
ji ltar zhe na /
smras pa pha dang ma la srog gcod pas las lci ba ltar ma byin par blangs pa la sogs pas ni de ltar lci ba ma yin no /
pha dang ma dag gi nor rku ba'i las ni de dang 'dra bar lci ba ma yin te /
de dag bsad pa ni mtshams med pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni brdzun du smra ba dang phra ma la sogs pa bsdu'o /
evam anyad api yojyam iti /
kasyacit prayogaviśeṣeṇa guru sampadyate vipākanaiyamyāvasthānāt
de bzhin du gzhan la yang sbyar bar bya'o zhes bya ba ni la la ni sbyor ba'i khyad par gyis lci bar 'gyur te /
rnam par smin pa nges par gnas pa'i phyir ro /
kasyacic cetanāviśeṣeṇa /
kasyacid āśayaviśeṣeṇa /
(IV /
124) nābuddhipūrvaṃ na sahasā kṛtam iti
la la ni sems pa'i khyad par gyis so /
la la ni bsam pa'i khyad par gyis so; /
atha vā nābuddhipūrvaṃ kṛtam idaṃ kuryām ity asaṃciṃtya kṛtaṃ /
tan nopacitam /
avyākṛtaṃ hi tat karma /
na sahasā kṛtam iti /
buddhipūrvam api na sahasā kṛtaṃ /
yad abhyāsena bhāṣyākṣepān mṛṣāvādādyanuṣṭhānaṃ kṛtaṃ tad akuśalaṃ na punar upacitaṃ
blo sngon du ma btang ba yang ma yin la /
bab col du byas pa yang ma yin no zhes bya ba la /
rnam pa gcig tu na blo sngon du ma btang bar byas pa ni 'di bya'o snyam du ched du bsams nas byas pa ma yin pa'o /
de ni bsags pa ma yin gyi /
las de ni lung du ma bstan pa yin no; /
bab col du byas pa ma yin pa zhes bya ba ni blo sngon du btang zin kyang byung rgyal du byas pa ma yin pa ste /
goms te kha lang du red pas brdzun du smra ba la sogs pa mi dge ba gang yin pa de ni byas pa yin gyi /
yāvat tribhir iti /
kāyavāṅmanoduścaritaiḥ /
niṣpratipakṣaṃ ceti
bsags pa ni ma yin no /
gsum gyi bar gyi zhes bya ba ni lus dang ngag dang yid kyis nyes par spyad pa dag gis so /
pratideśanādipratipakṣābhāvataḥ /
akuśalaṃ cākuśalaparicāraṃ ceti /
yaḥ kṛtvāpy anumodata iti /
vipākadāne niyatam iti
gnyen po med pa yin no zhes bya ba ni phyir 'chags pa la sogs pa'i gnyen po med pa'i phyir ro /
mi dge ba la 'khor yang mi dge ba yin zhes bya ba ni gang zhig byas nas kyang rjes su yi rang bar byed pa'o /
puṣṭākuśalalakṣaṇasamutpādāt /
evaṃ kuśalam api yojyam iti /
kathaṃ /
saṃcetanataḥ saṃciṃtya kṛtaṃ bhavati /
nābuddhipūrvakṛtaṃ bhavati /
tadyathā /
avyākṛtena cittena pāṣāṇaṃ dadāmīti suvarṇapiṇḍaṃ dadyāt /
kṛtaṃ tan na punar upacitaṃ /
avyākṛtaṃ hi tat karma
rnam par smin pa 'byin par nges pa yin no zhes bya ba ni mi dge ba'i mtshan nyid rgyas par bskyed pa'i phyir ro /
de bzhin du dge ba la yang sbyar bar bya'o zhes bya ba ni bsams bzhin las ji lta bu zhe na /
ched du bsams nas byas pa yin gyi /
blo sngon du ma btang bar byas pa ma yin pa ste; dper na lung du ma bstan pa'i sems kyis rdo sbyin no snyam pa las gser gyi gong bu byin par gyur pa lta bu'o /
de ni byas pa yin gyi /
na sahasā kṛtaṃ /
yathā bhāṣyākṣepāt satyavacanaṃ kṛtaṃ tat kuśalaṃ na punar upacitaṃ /
kaścid ekena sucaritena sugatiṃ yāti /
kaścid yāvat tribhiḥ /
kaścid ekena karmapathena /
kaścid yāvad daśabhiḥ /
tatra yo yāvatā gacchati /
tasminn asamāpte kṛtaṃ karma nopacitaṃ /
samāpte tūpacitaṃ /
evaṃ yāvad vipākadāne niyatam iti /
saṃbhavato yojyam /
(Abhidh-k-vy 436) /
(IV /
125ab) caitye sarāgasyeti vistaraḥ /
svaparārthobhayārthāyety atra /
puṇyam eva tyāgānvayam apaśyann āha /
kasyacid apy anugrahābhāvād /
iti /
sati hi pratigrahītari yuktaṃ tyāgānvayaṃ puṇyaṃ
bsags pa ni ma yin te /
las de ni lung du ma bstan pa yin no /
bab col du byas pa ma yin pa ni dper na kha goms pas bden pa smra ba lta bu ste /
de ni byas pa yin gyi mi dge ba yang ma yin la /
bsags pa yang ma yin no /
rdzogs pas ji lta bu zhe na /
kha cig ni legs par spyad pa gcig gis mtho ris su 'gro la /
kha cig ni gsum gyi bar gyis 'gro ba dang kha cig ni las kyi lam gcig gis mtho ris su 'gro la /
kha cig ni bcu'i bar gyis 'gro ba de la gang zhig gis ji tsam gyis der 'gro bar 'gyur ba rdzogs par ma byas na las de byas pa yin gyi /
bsags pa ma yin no /
rdzogs na ni bsags pa yin no /
de bzhin du rnam par smin pa 'byin par byed pa zhes bya ba'i bar ci rigs par sbyar bar bya'o /
'dod chags dang bcas pas mchod rten la sbyin pa byin pa ni bdag gi don du'o zhes bshad pa zhes bya ba ni /
bdag gzhan don phyir gnyis don phyir /
zhes bya ba der ro /
gtong ba'i rgyu las byung ba kho na bsod nams yin no zhes bya bar mi bzod nas; su la'ang phan btags pa med pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
len par byed par yod na ni gtong ba'i rgyu las byung ba'i bsod nams rung ste /
tatra hi prītyanugraheṇa grahītā yujyata iti de la ni dga' ba dang phan btags pa yin pas blangs so zhes bya bar rung ngo /
maitryādivad agṛhṇatīti /
maitryādiṣv iva maitryādivat
len med byams sogs bzhin zhes bya ba ni byams pa la sogs pa dang 'dra bas na byams sogs bzhin te /
agṛhṇati asati pratigrāhake puṇyaṃ bhavati /
asaty api parānugrahe /
kuśalamūlādibalādhānāt /
tathā hy atīte pi puṇavati tathāgatādau /
tad bhaktikṛtaṃ caityadānaṃ puṇyaṃ bhavati
len par byas pa sa len pa med kyang rung ngo /
pha rol po la phan btags pa med kyang rung /
dge ba'i rtsa ba la sogs pa'i stobs bskyed pas bsod nams su 'gyur ba de bzhin du de bzhin gshegs pa la sogs pa yon tan dang ldan pa 'das kyang de la dad pas byas pa ste /
mchod rten la phul ba bsod nams su 'gyur ro /
dānamānakriyā tarhi vyarthā prāpnotīti 'o na ni sbyin pa dang mchod pa bya ba don med par 'gyur ro zhes bya ba ni /
yadi svacittād eva puṇyaṃ bhavec cittenaiva dānamānāv anuṣṭheyau gal te rang gi sems kho na las bsod nams su 'gyur na /
sems 'ba' zhig gi sbyin pa dang mchod pa dag bya dgos te /
tata eva puṇyaprāpteḥ de kho na las bsod nams 'thob pa'i phyir ro /
na /
tatkarmasamutthāpikāyā bhakteḥ prakṛṣṭataratvāt /
naitad evaṃ /
kasmāt /
yasmād dānamānau bhagavataś cittamātreṇa ciṃtayato yā bhaktiḥ /
tata iyaṃ dānamānau kurvato bhaktiḥ prakṛṣṭatarā
ma yin te /
las de kun nas slong bar byed pa'i dad pa ni ches mchog yin pa'i phyir zhes bya ba ni de lta ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
'di ltar bcom ldan 'das la sems tsam gyis sbyin pa dang mchod pa dag sems par byed pa'i dad pa gang yin pa de bas ni sbyin pa dang mchod pa dag dngos su byed pa'i dad pa 'di ches mchog yin te /
kāyavākkarmaṇor api pravartanāt /
cittamātreṇa hi cintayato bhaktiḥ kāyavākkarmaṇī na pravartayataḥ
lus dang ngag gi las dag kyang 'jug par byed pa'i phyir ro /
sems tsam gyi sems par byed pa'i dad pa ni lus dang ngag gi las dag 'jug par mi byed do /
yathā hīti vistaraḥ /
yathā hi śatruṃ hanmīti kṛtābhiprāyasya kasyacit tatsamutthitaṃ tadabhiprāyasamutthitaṃ kāyavākkarma śatrusaṃjñayā śatrur ayaṃ na tāvan mriyata ity anayā saṃjñayā tasmin mṛte 'pi kurvato bahutaram apuṇyaṃ jāyate cetanānubaṃdhāt
ji ltar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ltar dgra bsad do snyam du bsam pa'i bsam pa can 'ga' zhig des kun nas bslang ba'i lus dang ngag gi las de shi bzhin du dgra'i 'du shes kyis te /
dgra 'di da dung ma shi'o snyam pa'i 'du shes 'dis byed na /
sems pa'i rgyun chags phyir bsod nams ma yin pa ches mang du skye bar 'gyur gyi /
nābhiprāyamātreṇa kriyāśūnyena /
tathā hy atīte 'pi parinirvṛte 'pi bhagavati tadbhaktisamutthāṃ śāstṛbhaktisamutthāṃ dānamānakriyāṃ pṛṣṭhabhūtām iva kurvato bahutaraṃ puṇyaṃ jāyate
bsam pa tsam bya bas stong pa ni ma yin pa de bzhin du bcom ldan 'das yongs su mya ngan las 'das pas 'das kyang de la dad pas kun nas bslang ba ste /
ston pa la dad pas kun nas bslang ba'i sbyin pa dang mchod pa bya ba mjug tu gyur pa ji lta bu byed na bsod nams ches mang du 'gyur gyi /
na bhaktimātreṇa kriyāśūnyeneti /
(IV /
125cd) kukṣetre tarhy aniṣṭaphalaṃ bhaviṣyatīti /
taskarādibhyo dānam āniṣṭaphalam iti nirgraṃthāḥ /
sukṣetre hīṣṭaphalaṃ /
kukṣetre tu viparītam ity ato bravīti
dad pa tsam bya bas stong pas ni ma yin no /
'o na ni zhing ngan pa la byin pa 'bras bu yid du mi 'ong bar 'gyur ro zhes bya ba ni gcer bu ba dag chom rkun pa la sogs pa la byin na 'bras bu yid du mi 'ong bar 'gyur ro zer ba ltar na /
zhing bzang po la ni 'bras bu yid du 'ong bar 'gyur la /
zhing ngan pa la ni zlog pa yin pas de'i phyir smra bar byed do /
rgyu las 'bras bu mi 'khrul phyir /
ngan pa'i zhing la'ang 'bras yid 'ong /
kukṣetre 'pīṣṭaphalatā phalabījāviparyayād iti /
na kṣetraviśeṣād iṣṭaṃ phalam iti brūmaḥ /
kiṃ tarhi /
viśiṣṭam iti /
na hi sukṣetre prāṇatipātādibījasyeṣṭaṃ phalaṃ bhavatīti /
kukṣetre 'pi hi phalasya mṛdvīkāphalasya bījāt mṛdvīkābījād
zhes bya ba ni /
zhing gi khyad par las 'bras bu yid du 'ong bar 'gyur ro zhes ni mi zer ro /
'o na ci zhe na /
khyad par du 'phags par 'gyur ro zhes zer te /
zhing bzang po la srog gcod pa la sogs pa'i sa bon gyi 'bras bu ni yid du 'ong bar mi 'gyur ro /
zhing ngan pa la yang sa bon las te /
rgyun gyi sa bon las 'bras bu rgyun gyi 'bras bu mi 'khrul ba mthong ste /
aviparyayo dṛṣṭaḥ /
mṛdvīkāphalam eva madhuraṃ dṛṣṭam ity arthaḥ
rgyun gyi 'bras bu kho na mngar bar mthong gi nim pa'i 'bras bu ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
na tu niṃbaphalam evaṃ /
niṃbabījān niṃbaphalam eveti
de bzhin du nim pa'i sa bon las ni nim pa'i 'bras bu kha ba kho na skye ste /
tiktam iti /
mṛdvīkābījaṃ kuśalasyodāharaṇaṃ /
niṃbabījam akuśalasya
rgyun gyi sa bon ni dge ba'i dper brjod pa yin no /
nim pa'i sa bon ni mi dge ba'i dper brjod pa yin no /
(IV /
126) dauḥśīlyam aśubhaṃ rūpam iti
'chal ba'i tshul khrims ni mi dge'i gzugs zhes bya ba ni /
prāṇatipātādilakṣaṇaṃ prakṛtisāvadyaṃ rūpaṃ dauḥśīlyaṃ 'chal ba'i tshul khrims ni srog gcod pa la sogs pa'i mtshan nyid rang bzhin gyi kha na ma tho ba'i gzugs yin no /
(Abhidh-k-vy 437) /
pratikṣiptāc ca buddheneti /
prajñaptisāvadyatvāt /
samāttaśikṣasya tu tadadhyācārād dauḥśīlyam iti /
gṛhītatadviramaṇasya bhagavadvacanānādarād dauḥśīlyaṃ jāyate
sangs rgyas kyis ni bcas pa yang /
zhes bya ba ni /
bcas pa'i kha na ma tho ba'o /
bslab pa mnos pas de dag spyad na 'chal ba'i tshul khrims su 'gyur ro zhes bya ba ni /
de dag spong ba mnos pa bcom ldan 'das kyi bka' la ma gus pa'i phyir 'chal ba'i tshul khrims su 'gyur te /
arthād uktaṃ bhavati /
asamāttaśikṣasya na duḥśīlyam iti /
viśuddhaṃ tu caturguṇam iti /
catvāro guṇā asyeti caturguṇaṃ
shugs kyis na tshul khrims ma nos pa'i ni 'chal ba'i tshul khrims ma yin no zhes bshad pa yin no /
rnam dag yon tan bzhi ldan no /
zhes bya ba ni 'di la yon tan bzhi yod pas na yon tan bzhi ldan no /
dauḥśīlyena yathokteneti /
dauḥśīlyam aśubhaṃ rūpam ity anena /
lobhādibhir iti /
na tair dauḥśīlyahetubhiḥ samudācaradbhir upahataṃ bhavati /
dauḥśīlyavipakṣāśritam ity arthaḥ /
maulaiḥ karmapathair viśuddham iti /
prāṇatipātādibhir maulair akhaṇḍitam ity arthaḥ /
sāmaṃtakair viśuddham iti /
prāṇātipātādiprayogair adūṣitam ity arthaḥ /
vitarkair iti
'chal ba'i tshul khrims kyis 'phan ma byung ba ni ji skad bshad pas zhes bya ba ni /
'chal ba'i tshul khrims mi dge'i gzugs /
zhes bya ba 'di lta bus so /
'chags pa la sogs pa zhes bya ba ni 'chal ba'i tshul khrims kyi rgyu de dag kun du spyod pa dang ldan pas ni 'phan 'byung bar 'gyur ro /
'chal ba'i tshul khrims kyi gnyen po la brten pa zhes bya ba bstan pa'i phyir; dran pa nye bar gzhag pa la brten pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
las kyi lam dngos kyi rnam par dag pa zhes bya ba ni srog gcod pa la sogs pa dngos kyis nyams par ma byas pa zhes bya ba'i tha tshig go /
nyer bsdogs dag gis rnam par dag pa zhes bya ba ni srog gcod pa la sogs pa'i sbyor ba dag gi sa sun ma phyung ba zhes bya ba'i don to /
kāmavitarkādibhiḥ /
smṛtyānuparigṛhītam iti /
kāyādismṛtyupasthānair dṛḍhīkṛtaṃ /
śīlasmṛtyā vānuparigṛhītaṃ /
āśāstiśīlam iti /
āśāstiḥ prārthanā /
yad bhavabhogasatkāratṛṣṇākṛtam iti /
bhave bhoge ca satkāre ca yā tṛṣṇā /
tayā yat samāttam ity arthaḥ /
samyagdṛṣṭikānām iti /
buddhaśāsanapratipannānāṃ /
anyatīrthikānāṃ hi na bodhyaṃgānukūlam asaddṛṣṭikatvāt /
(IV /
127ab) samāhitaṃ tu kuśalam iti
rnam par rtog pa rnams kyis zhes bya ba ni 'dod pa'i rnam par rtog pa la sogs pas so /
dran pas yongs su bzung ba zhes bya ba ni lus dran pa nye bar gzhag pa dag gis brtan por byas pa'am /
tshul khrims dran pas yongs su bzung ba'o /
legs su smon pa'i tshul khrims zhes bya ba la /
legs su smon pa ni don du gnyer ba'o /
srid pa dang /
longs spyod dang bkug sti la chags nas bsrung ba gang yin pa'o zhes bya ba ni srid pa dang longs spyod dang bkur sti la sred pa des mnos pa zhes bya ba'i tha tshig go /
yang dag pa'i lta ba can rnams zhes bya ba ni sangs rgyas kyi bstan pa la zhugs pa rnams te /
gzhan mu stegs can rnams kyi ni yang dag pa'i lta ba can ma yin pa'i phyir ro /
byang chub kyi yan lag gi rjes su 'jug pa ma yin no /
mnyam par gzhag pa'i dge ba ni zhes bya ba la /
samāhitagrahaṇam asamāhitanivṛttyarthaṃ /
kuśalagrahaṇaṃ samāhitāsvādanāsaṃprayuktakliṣṭadhyānanivṛttyarthaṃ /
tat samāhitakuśalasadṛśam utpadyate
mnyam par gzhag pa zhes bya ba smos pa ni mnyam par gzhag pa ma yin pa bzlog pa'i phyir ro /
dge ba zhes bya ba smos pa ni snyoms par 'jug pa'i ro myang ba dang mtshungs par ldan pa'i bsam gtan nyon mongs pa can bsal ba'i phyir te /
de yang mnyam par gzhag pa'i dge ba dang 'dra ba ni 'byung ngo /
samādhisvabhāvasahabhū yad iti /
samādhisvabhāvaṃ tena ca saha bhavati yad ity arthaḥ
ting nge 'dzin gyi rang bzhin dang de dang lhan cig 'byung ba gang yin pa'o zhes bya ba ni ting nge 'dzin gyi ngo bo nyid dang de dang lhan cig 'byung ba gang yin pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
tad dhi samāhitam iti vistaraḥ /
tat samāhitaṃ kuśalam atyarthaṃ cittaṃ saṃvāsayati
mnyam par gzhag pa'i dge ba de ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mnyam par gzhag pa'i dge ba de ni sems la shin tu bsgo bar byed cing /
bhāvayati /
asamāhitam api vāsayati /
na tv evam atyartham iti darśayati
goms par byed de /
mnyam par gzhag pa ma yin pa yang bsgo bar byed mod kyi de ltar shin tu ni ma yin no zhes ston par byed do /
katham ity āha /
guṇais tanmayīkaraṇāt saṃtateḥ /
yasmāt samādhiguṇais tanmayī kriyate cittasaṃtatiḥ /
atra dṛṣṭāṃtam āha /
puṣpais tilavāsanāvad iti
ji lta zhe na /
rgyud yon tan rnams kyis de'i bdag nyid du byed pa'i phyir zhes bya ba smos te /
'di ltar rgyud ting nge 'dzin gyi yon tan rnams kyis de'i bdag nyid du byed pas so /
'dir dpe me tog rnams kyis til la bsgos pa bzhin no zhes bya ba smos te /
yathā puṣpais tilā bhāvyaṃte /
puṣpagaṃdhamayīkaraṇāt /
tadvat /
tad idam uktaṃ bhavati
dper na me tog rnams kyis me tog gi dri'i bdag nyid du byed pa'i phyir til la bsgo bar byed pa de dang 'dra ste 'di skad du /
bhāvanā vāsanā /
tatsvabhāvaṃ puṇyaṃ bhāvanāmayam iti
bsgoms pa las byung ba ni bsgom pa'i bag chags de'i ngo bo nyid kyi bsod nams yin no zhes bshad par 'gyur ro /
(IV /
127cd) atha śīlaṃ bhāvanā ca kasmai saṃvartata iti vākyaśeṣato 'rthaṃ pṛcchati
yang tshul khrims dang bsgom pas cir 'gyur zhes bya ba'i tshig lhag ma'i sgo nas don 'dri ba yin no /
svargāya śīlaṃ prādhānyād iti /
śīlaṃ prādhānyena svargāya bhavati
mtho ris don du tshul khrims gtso phyir zhes bya ba ni mtho ris kyi don du tshul khrims gtso bo yin gyi /
anyat tu na prādhānyena svargāya bhavati /
kim anyat /
dānaṃ /
dānam api hi svargāya saṃbhavati /
śīlam api (Abhidh-k-vy 438) visaṃyogāya saṃbhavati /
śamathavipaśyanayoḥ śīlapratiṣṭhānatvāt /
bhāvanā prādhānyena visaṃyogāya
gzhan ni mtho ris kyi don du ma yin no /
gzhan yang gang zhig ce na sbyin pa'o /
sbyin pa yang mtho ris kyi don du 'gyur la /
zhi gnas dang lhag mthong dag ni tshul khrims la brten pa'i phyir tshul khrims kyis kyang 'bral bar ni 'gyur mod kyi /
sākṣādvisaṃyogaprāpakatvāt /
prahāṇamārgasaṃgṛhītatvād vā /
puṇyakriyāvastuprasaṃgenedam upanyasyate
dngos su bral ba thob par byed pa'i phyir ram /
spong ba'i las kyis bsdus pa yin pa'i phyir 'bral bar bya ba la bsgom pa ni gtso bo yin pa'i phyir ro /
(IV /
128ab) sūtra uktaṃ /
catvāraḥ pudgalāḥ brāhmaṃ puṇyaṃ prasavaṃti /
apratiṣṭhite pṛthivīpradeśe tathāgatasya śārīraṃ stūpaṃ pratiṣṭhāpayati /
ayaṃ prathamaḥ pudgalo brāhmaṃ puṇyaṃ prasavati
bsod nams bya ba'i gzhi'i zhar la /
mdo las zhes bya ba ni 'di rgyas par 'god de /
mdo las gang zag bzhi ni tshangs pa'i bsod nams bskyed de /
ma byas pa'i sa phyogs su de bzhin gshegs pa'i sku gdung gi mchod rten byed pa 'di ni gang zag tshangs pa'i bsod nams bskyed pa dang po yin no; /
cāturdeśe bhikṣusaṃghe ārāmaṃ niryātayati tatraiva cārāme vihāraṃ pratiṣṭhāpayati /
ayaṃ dvitīyaḥ pudgalo brāhmaṃ puṇyaṃ prasavati
phyogs bzhi'i dge 'dun la kun dga'i ra ba 'bul zhing /
kun dga'i ra ba de nyid du gtsug lag khang rtsig par byed pa 'di ni /
gang zag tshangs pa'i bsod nams bskyed pa gnyis pa yin no /
bhinnaṃ tathāgataśrāvakasaṃghaṃ pratisaṃdadhāti /
ayaṃ tṛtīyaḥ pudgalo brāhmaṃ puṇyaṃ prasavati /
maitrīsahagatena cittenāvaireṇāsaṃspardhenāvyābādhena vipulena mahadgatenāpramāṇena subhāvitenaikāṃ diśam adhimucya spharitvopasaṃpadya viharati /
tathā dvitīyāṃ /
tathā tṛtīyāṃ /
tathā caturthīm /
ity ūrdhvam adhas tiryak sarvataḥ sarvam imaṃ lokaṃ spharitvopasaṃpadya viharati
de bzhin gshegs pa'i nyan thos bye ba sdums byed pa 'di ni gang zag tshangs pa'i bsod nams bskyed pa gsum pa yin no /
byams pa'i sems kho na med pa /
'gran zla med pa /
gnod pa med pa /
yangs pa /
rgya chen por gyur pa /
mi gnyis pa /
tshad med pa /
shin tu bsgoms pas phyogs gcig tu mos te khyab par byas nas rdzogs par byas te gnas so; /
de bzhin du gnyis pa dang de bzhin du gsum pa dang de bzhin du bzhi pa dang bla dang 'og dang thad kar rnam pa thams cad du thams cad dang ldan pa'i 'jig rten 'di khyab par byas nas rdzogs par byas te /
ayaṃ caturthaḥ pudgalo brāhmaṃ puṇyaṃ prasavatīti gnas pa 'di ni gang zag tshangs pa'i bsod nams bskyed pa bzhi pa yin no zhes bshad do /
yal lakṣaṇavipākasya karmaṇaḥ parimāṇajñāpanāyoktam iti /
yad uktaṃ saṃnikṛṣṭaṃ bodhisattvaṃ sthāpayitvā
mtshan rnam par smin pa can gyi las kyi tshad shes par bya ba'i phyir bshad pa gang yin pa'o zhes bya ba ni byang chub sems dpa' nye ba ma gtogs pa sems can thams cad kyi longs spyod kyi 'bras bu can zhes bya ba de lta bu la sogs pa bshad pa gang yin pa'o /
yāvatsarvasattvānāṃ bhogaphalam ity evamādi /
idaṃ brāhmaṃ puṇyam iti /
brahmaṇām idaṃ brāhmaṃ /
brahmapurohitāś cātra brahmaśabdenocyate /
kasmāt /
brahmapurohitānāṃ kalpāyuṣkatvāt /
brahmapurohitānāṃ hi kalpam āyur uktaṃ /
anena ca karmaṇā kalpaṃ svargeṣu modate /
brāhmaṃ puṇyaṃ prasavati /
kalpaṃ svargeṣu modata iti
tshangs pa'i bsod nams zhes bya ba ni tshangs pa rnams kyi yin pas na tshangs pa'i 'o /
'dir ni tshangs pa'i mdun na 'don pa rnams kyang tshangs pa'i zhes bya ba'i sgrar 'dod de /
'di ltar tshangs pa'i mdun na 'don pa rnams kyi tshe bskal par thub pa'i phyir te /
tshangs pa'i mdun na 'don rnams kyi tshe yang bskal par thub par bshad la /
las 'dis kyang mtho ris dag tu bskal par dga' bar 'gyur bas so /
sde pa gzhan gyi gzhung las /
tshangs pa'i bsod nams skyed pa ni /
nikāyāṃtarapāṭhavacanāt /
tatsādharmyād etad brāhmaṃ puṇyam ucyate
bskal par mtho ris dga' bar gnas /
zhes 'byung bas de dang chos mthun pa'i phyir 'di tshangs pa'i bsod nams zhes bya'o /
nanu ca kāmadhātau nāsti kuśalasya karṃaṇaḥ kalpaṃ vipāka iti /
satyam ekasya nāsti /
ekādhiṣṭhānās tu bahvyaś cātanā bhavaṃti /
yāsāṃ krameṇa kalpapramāṇaṃ svārgikaṃ phalam abhinirvartate
'dod pa'i khams na las dge ba'i rnam par smin pa bskal par thub pa med pa ma yin nam zhe na /
gcig gi ni med pa bden na shi 'phos nas yang de nyid du skye ba'i nying mtshams sbyor ba'i phyir gang dag gi mtho ris kyi 'bras bu rim gyis bskal pa'i tshad tsam du thub pa mngon par 'grub par 'gyur ba'i sems pa /
cyutasya punas tatraiva janmasaṃdhānāt /
bṛhatpuṇyaṃ brāhmam ity apare /
(IV /
128) sūtrādīnām ity /
ādiśabdena dvādaśānām aṃgānāṃ grahaṇaṃ
rten gcig pa dag ni mang po zhig 'byung ngo /
kha cig re tshangs pa'i bsod nams ni bsod nams chen po yin no zhes zer ro /
mdo sogs zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni bstan pa'i yan lag bcu gnyis bsdu ste /
sūtrageyavyākaraṇagāthodānanidānāvadānetivṛttakajātakavaipulyādbhutadharmopadeśā iti dvādaśānām aṃgānāṃ /
akliṣṭadeśaneti /
akliṣṭacittasamutthāpitety arthaḥ /
(IV /
129) puṇyabhāgīyam iti /
puṇyasya bhāgaḥ prāptir iti puṇyabhāgaḥ /
iṣṭaphalaprāptir (Abhidh-k-vy 439) ity arthaḥ /
tasmai hitaṃ puṇyabhāgīyaṃ /
ata evoktaṃ yad iṣṭavipākam iti /
tatprāptyanukūlam iti /
atha vā trayo bhāgāḥ /
puṇyo bhāgaḥ apuṇyo bhāgaḥ aniṃjyo bhāgaḥ /
tasmai hitaṃ puṇyabhāgīyaṃ /
atha vā puṇyaṃ bhajata iti puṇyabhāk /
puṇyabhāg eva puṇyabhāgīyaṃ /
svārthe kapratyayaḥ /
evaṃ mokṣabhāgīyaṃ /
atha vā saṃsārabhāgo mokṣabhāgaś ceti dvau bhāgau /
tatra yan mokṣabhāgāya hitaṃ
mdo'i sde dang dbyangs kyis bsnyad pa'i sde dang lung du bstan pa'i sde dang tshigs su bcad pa'i sde dang ched du brjod pa'i sde dang gleng gzhi'i sde dang rtogs pa brjod pa'i sde dang de lta bu byung ba'i sde dang skyes pa rabs kyi sde dang shin tu rgyas pa'i sde dang rmad du byung ba'i sde dang gtan la bab par bstan pa'i sde zhes bya ba'i yan lag rnams so /
nyon mongs pa can ma yin pas zhes bya ba ni nyon mongs pa can gyi sems kyis kun nas ma bslangs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
bsod nams chen po nyams par byed pa zhes bya ba ni bsod nams ma rung bar byed pa'o /
bsod nams kyi cha dang mthun pa zhes bya ba ni bsod nams kyi cha thob pa yin pas na bsod nams kyi cha ste /
bsod nams kyi 'bras bu thob pa zhes bya ba'i tha tshig go /
de dang mthun par ni bsod nams kyi cha dang mthun pa'o /
de nyid kyi phyir /
rnam par smin pa yid du 'ong ba can gang yin pa'o zhes bya ba smos so /
rnam pa gcig tu na cha ni gsum ste /
bsod nams kyi cha dang bsod nams ma yin pa'i cha dang mi gyo ba'i cha'o /
de las de dang mthun pa'i cha ni bsod nams kyi cha dang mthun pa'o /
yang na bsod nams la brten pas na bsod nams kyi cha'o /
bsod nams nyid bsod nams kyi cha dang mthun pa yin te /
rang gi don gyi rkyen gyi dbang du byas pa yin no; /
thar pa'i cha dang mthun pa yang de dang 'dra'o /
yang na cha ni gnyis te /
'khor ba'i cha dang thar pa'i cha'o /
de las thar pa'i cha dang mthun pa gang yin pa de ni thar pa'i cha dang mthun pa'o /
tan mokṣabhāgīyaṃ /
mokṣaprāptir vā mokṣabhāgaḥ /
tasmai hitaṃ /
tatprāptyanukūlam iti mokṣabhāgīyaṃ
yang na thar pa'i cha ni thar pa thob pa'o /
de'i phyir de dang mthun pa de ni de'i thob pa dang mthun pa yin pas thar pa'i cha dang mthun pa ste /
tasya lakṣaṇaṃ paścād vakṣyate de'i mtshan nyid ni 'og nas 'chad do /
evaṃ nirvedhabhāgīyam api yojyaṃ nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
paścād vyākhyāsyāma iti 'og nas bshad par bya'o zhes bya ba ni /
tata uṣmagatotpattir ity atra /
karmādhikāreṇaiṣāṃ karmasvabhāvānāṃ lakṣaṇam ucyate /
(IV /
130) yad idaṃ loka ityādi /
sasamutthānam iti /
sacittacaitasikakalāpaṃ /
yena tat kāyakarmotthāpyate
de las dro bar gyur pa skye /
zhes bya ba der ro /
las kyi skabs su las kyi rang bzhin gyi mtshan nyid 'jig rten na yig 'bru zhes bya ba la sogs pa 'di brjod de /
kun nas slong ba dang bcas pa zhes bya ba ni sems dang sems las byung ba'i tshogs dang bcas pa ste /
gang gis lus kyi las slong bar byed pa'o /
tat kāyakarma sasamutthānaṃ yogapravartitaṃ lus kyi las kun nas slong ba dang bcas pa rigs pas rab tu bcug pa de ni yig 'bru dang rgya yin no /
lipir mudrā ca /
kāraṇe kāryopacārāt /
yena hi kāyakarmaṇā lipir likhyate mudrā vā khanyate
bam po sum cu rtsa brgyad pa /
rgyu la 'bras bu btags pa'i phyir te /
bstan bcos las ni lus kyi las gang gis yig 'bru 'bri zhing rgya rko bar byed pa ste /
sā lipir mudrā sa śāstre 'bhiprete yig 'bru dang rgya yin par bzhed kyi /
na yathā loke /
hy akṣaracihnaṃ pustakādau lipir iṣyate
'jig rten na ji skad grags pa lta bu ni ma yin te /
'jig rten na ni yig 'bru ni glegs bam la sogs pa na yod pa'i yi ge'i mtshan ma yin no /
akṣarānakṣaracihnaṃ ca mudreti ;rgya ni yi ge dang yi ge ma yin pa'i mtshan ma yin no zhes bya bar 'dod do /
gaṇanā kāvyaṃ ca vākkarma /
yogapravartitaṃ sasamutthānam iti vartate
bgrang ba dang snyan dngags ni ngag gi las rigs pas rab tu bcug pa kun nas slong ba dang bcas pa yin no zhes bya bar sbyar ro /
paṃcaskaṃdhasvabhāvānīti /
lipimudrayoḥ kāyakarma rūpaskaṃdhaḥ
phung po lnga'i rang bzhin no zhes bya ba ni yig 'bru dang rgya dag gi gzugs kyi phung po ni lus kyi las so /
gaṇanākāvyayor vākkarma rūpaskaṃdhaḥ bgrang ba dang snyan dngags dag gis gzugs kyi phung po ni ngag gi las so /
vedanādayas tūbhayatrāpi samutthānabhūtāś catvāraḥ skaṃdhā iti gnyis ka la yang kun nas slong bar gyur pa tshor ba la sogs pa phung po bzhi yod pas de dag ni phung po lnga'i rang bzhin no /
paṃcaskaṃdhasvabhāvāny etāni bhavaṃti /
yan manasā saṃkalanaṃ dharmāṇām iti /
ekaṃ dve trīṇīty evamādi sā saṃkhyā /
yat tu vācā na manasā sā gaṇanety ābhidhārmikāḥ
yid kyi chos rnams sdom par byed pa gang yin pa'o zhes bya ba ni gcig gnyis /
gsum zhes bya ba la sogs pa'i grangs so /
chos mngon pa pa rnams na re yang na gang la yid kyis bgrang bar byed pa yin no zhes zer ro /
iyaṃ ca saṃkhyā saparivāragrahaṇāc catuskaṃdhasvabhāvā grangs 'di yang 'khor dang bcas pas gzung ba'i phyir phung po bzhi'i rang bzhin no /
(IV /
131) lipyādilakṣaṇanirdeśānuṣaṃgeṇa sāvadyādīnām api dharmāṇāṃ lakṣaṇanirdeśopanyāsaḥ
yig 'bru la sogs pa'i mtshan nyid bstan pa'i zhar la kha na ma tho ba dang bcas pa la sogs pa'i chos rnams kyi mtshan nyid bstan pa yang nye bar 'god par byed do /
dharmaskaṃdhakavibhāṣāyām ete paryāyā nidiṣṭāḥ /
tatpratyāsanneyam iti /
ime paryāyā upanyasyaṃta ity aparaḥ saṃbaṃdhaḥ /
sahāvadyena kleśalakṣaṇena vartaṃta iti /
sāvadyāḥ kleśacchāditatvān /
nivṛtāḥ /
kleśā api hi saṃprayogiṇā kleśāṃtareṇa nivṛtāḥ /
niṣkṛṣṭatvād āryais tyaktatvād vā /
(Abhidh-k-vy 440) /
hīnāḥ /
kliṣṭās tu kleśayogato 'vagaṃtavyāḥ /
śubhāmalāḥ kuśalānāsravāḥ /
te /
praṇītāḥ /
śuddhiprakarṣagatatvāt /
hīnapraṇītebhyo 'nye madhyā iti siddham iti /
kliṣṭā eva hīnāḥ /
śubhāmalā eva ca praṇītā ity avadhāraṇād ato 'nye na hīnāḥ
'brel pa gzhan yang rnam grangs 'di dag ni chos kyi phung po'i rnam par bshad pa las bstan la /
'di yang de mdor bsdus pa yin pas rnam grangs 'di dag nye bar 'god do zhes bya ba yin no /
nyon mongs pa'i mtshan nyid kyi kha na ma tho ba dang lhan cig 'jug pas na kha na ma tho ba dang bcas pa'o /
nyon mongs pas bkab pa'i phyir bsgribs pa ste /
nyon mongs pa rnams kyang mtshungs par ldan pa'i nyon mongs pa gzhan gyis bsgribs pa yin no /
gnag pa'i phyir ram /
'phags pa rnams kyis bor ba'i phyir ngan pa ste /
gnag pa ni nyon mongs pa dang ldan pa'i sgo nas khong du chud par bya'o /
dri med dge zhes bya ba ni dge ba zag pa med pa de dag ni dag pa'i rab kyi mthar phyin pa'i phyir gya nom pa yin no /
ngan pa dang gya nom pa dag las gzhan pa ni bar ma zhes bya bar grub pa yin no zhes bya ba ni nyon mongs pa dag kho na ngan pa yin la /
dge ba dri ma med pa dag kho na nges par gya nom pa yin no zhes bya bar nges par gzung ba'i phyir ro /
de las gzhan pa dag ni ngan pa yang ma yin la /
na praṇītā iti madhyāḥ siddhāḥ gya nom pa yang ma yin pas bar ma yin par grub po /
saṃskṛtaśubhāḥ /
sevyā iti /
aviśeṣeṇa sāsravā anāsravā vā sevitavyāḥ /
paryupāsitavyāḥ /
saṃtānādhyā ropaṇataḥ /
śeṣā asevitavyā iti /
ke śeṣā /
asaṃskṛtāś ca /
ye ca na kuśalāḥ /
kliṣṭā nivṛtāvyākṛtā ity arthaḥ
'dus byas dge bstan bya zhes bya ba ni zag pa dang bcas pa'ang rung zag pa med pa yang rung ste; khyad par med par bsten par bya zhing rgyud la bskyed pa'i sgo nas gus par bya ba yin no /
lhag ma ni bsten par bya ba ma yin pa zhes bya ba lhag ma gang zhe na /
'dus ma byas dang mi dge ba dang nyon mongs pa can gang dag yin pa ste /
bsgribs la lung du ma bstan pa zhes bya ba'i tha tshig go /
anabhyasanīyatvād iti /
paunaḥpunyena kartum aśakyatvād ity arthaḥ /
anutpādyatvād ity apare /
aphalatvāc ceti /
saṃskṛtasya hi hetuphale /
nāsaṃskṛtasya te iti /
sottarā iti sātiśayāḥ /
akuśalāḥ nivṛtāvyākṛtaiḥ sottarāḥ /
nivṛtāvyākṛtānām aniṣṭavipākābhāvāt /
nivṛtāvyākṛtā anivṛtāvyākṛtaiḥ saṃskṛtaiḥ sottarāḥ /
teṣām akliṣṭatvāt /
te 'pi kuśalasāsravaiḥ sottarāḥ kuśalasāsravāṇām iṣṭaphalatvāt /
te 'py anāsravais sottarāḥ /
nihkleśatvāt /
anāsravā api saṃskṛtā asaṃskṛtaiḥ sottarāḥ /
asaṃskṛtānāṃ nityatvāt /
asaṃskṛtāv apy ākāśapratisaṃkhyānirodhau pratisaṃkhyānirodhena sottarau /
pratisaṃkhyānirodhasya kuśalanityatvāt /
mokṣas tv anuttaraḥ
goms par byar mi rung ba'i phyir ro zhes bya ba ni yang dang yang du byar mi rung ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
gzhan dag na re bskyed du mi rung ba'i phyir ro zhes zer ro /
'bras bu yang med pa'i phyir ro zhes bya ba ni /
'dus byas la ni rgyu 'bras dag /
'dus ma byas la de dag med /
ces 'byung bas so /
bla ma dang bcas pa zhes bya ba ni phul du phyin pa dang bcas pa ste /
mi dge ba rnams ni bsgribs la lung du ma bstan pa rnams kyis bla ma dang bcas pa yin te /
bsgribs la lung du ma bstan pa rnams la rnam par smin pa yid du mi 'ong ba med pa'i phyir ro /
bsgribs la lung du ma bstan pa rnams ni 'dus byas ma bsgribs la lung du ma bstan pa rnams kyis bla ma dang bcas pa yin te /
de dag nyon mongs pa can ma yin pa'i phyir ro /
de rnams kyang dge ba zag pa dang bcas pa rnams kyis bla ma dang bcas pa yin te /
dge ba zag pa dang bcas pa'i 'bras bu ni yid du 'ong ba yin pa'i phyir ro /
de rnams kyang zag pa med pa rnams kyis bla ma dang bcas pa yin te /
nyon mongs pa med pa'i phyir ro /
zag pa med pa'i 'dus byas rnams kyang 'dus ma byas rnams kyis bla ma dang bcas pa yin te /
'dus ma byas rnams ni rtag pa'i phyir ro /
'dus ma byas nam mkha' dang so sor brtags pa yin pas 'gog pa dag kyang so sor brtags pas 'gog pas bla ma dang bcas pa yin te /
so sor brtags pas 'gog pa ni dge ba rtag pa yin pa'i phyir ro /
thar pa bla na med pa yin /
na hi nirvāṇād viśiṣṭatamam asti /
tathā hy uktaṃ ye kecid bhikṣavo dharmāḥ saṃskṛtā vā asaṃskṛtā vā virāgas teṣāṃ agra ākhyāyata iti
mya ngan las 'das pa las lhag par khyad par du 'phags pa ni med de /
'di ltar dge slong dag chos 'dus byas sam 'dus ma byas ji snyed pa de dag gi nang na mchog ni 'dod chags dang bral ba yin par brjod do zhes brjod do /
pratisaṃkhyānirodho hi nityatvāt sarvasaṃskṛtebhya utkṛṣṭaḥ /
kuśalatvāc cāsaṃskṛtābhyām ākāśapratisaṃkhyānirodhābhyām utkṛṣṭatara iti
so sor brtags pas 'gog pa ni rtag pa'i phyir dang dge ba'i phyir 'dus byas thams cad dang 'dus ma byas nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dag pas kyang ches mchog yin no /
ācāryayaśomitrakṛtāyāṃ sphuṭārthāyām abhidharmakośavyākhyāyāṃ caturthakośasthānaṃ samāptaṃ chos mngon pa'i mdzod kyi 'grel bshad don gsal ba zhes bya ba slob dpon rgyal po'i sras grags pa'i bshes gnyen gyis mdzad pa las /
(Abhidh-k-vy 441) /
V (anuśayanirdeśo nāma pañcamaṃ kośasthānam) /
(V /
1) karmajaṃ lokavaicitryam ity uktam iti /
caturthasyādāv uktaṃ /
ato 'nena saṃbaṃdhenānuśayopanyāsa iti saṃbandhaṃ darśayati
las bstan pa zhes bya ba ste mdzod kyi gnas bzhi pa rdzogs so /
las las 'jig rten sna tshogs skyes /
zhes bshad pa zhes bya ba ni bzhi pa'i dang por bshad pa yin te /
de'i phyir 'brel pa 'dis na phra rgyas nye bar 'god do zhes 'brel pa ston par byed do /
tāni ca karmāṇi yathoktalakṣaṇaprabhedāni anuśayavaśād upacayaṃ gacchaṃti ji skad du bshad pa'i mtshan nyid kyi las rab tu dbye ba de dag kyang phra rgyas kyi dbang gis bsags par 'gyur zhing rnam par smin par nges par gnas te /
vipākanaiyamyenātra uttiṣṭhaṃte /
vipākadānāya niyatībhavaṃtīty arthaḥ
rnam par smin pa 'byin par nges par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
phra rgyas med par te /
aṃtareṇa cānuśayān vinānuśayair bhavasya janmano 'bhinirvartane utpādane na samarthāni bhavaṃti kuśalāny akuśalāni vā karmāṇi /
na hy arhataḥ paunarbhavikāni karmāṇy aniyatāni na saṃti /
anuśayābhāvāt tu punarbhavābhinirvartane na samarthāni bhavaṃti /
ata evaiṣām aniyatatvaṃ sidhyati /
hy arthe cāyaṃ caḥ paṭhitavyaḥ /
yasmād aṃtareṇānuśayān bhavābhinirvartane na samarthāni bhavaṃti /
tasmād anuśayavaśād upacayaṃ gacchaṃtīty abhiprāyaḥ /
apare punar etad vākyadvayam evaṃ vyācakṣate /
tāni ca karmāṇy anuśayavaśād upacayaṃ gacchaṃti /
yāny akṛtāni karmāṇi /
tāny anuśayavaśāt punarbhavābhinirvartana upacīyaṃta ity arthaḥ /
na hy arhatāṃ karmāṇi punarbhavābhinirvartana upacīyaṃte /
aṃtareṇa cānuśayāṃ bhavābhinirvartane na samarthāni bhavaṃtīti /
yāni ca kṛtāni /
tāny apy aṃtareṇānuśayāṃ bhavābhinirvartane na śaktāni bhavaṃti
phra rgyas dag med par ni las dge ba 'am mi dge ba dag srid pa ste /
skye ba mngon par 'grub cing bskyed par mi nus te /
dgra bcom pa la yang srid pa'i las ma nges pa dag ni med pa ma yin mod kyi /
phra rgyas med pa'i phyir yang srid pa mngon par 'grub par mi nus so /
de nyid kyi phyir de dag ma nges pa nyid du 'grub bo /
ni zhes bya ba 'di ni gang gi phyir zhes bya ba'i don du ston pa yin te /
gang gi phyir phra rgyas dag med par srid pa mngon par 'grub par mi nus pa de'i phyir /
phra rgyas kyi dbang gis bsags par 'gyur ro zhes bya bar bsams pa yin no /
gzhan dag ni tshig 'di gnyis la 'di skad du 'chad de /
las de dag kyang phra rgyas kyi dbang gis bsags par 'gyur zhes bya ba ni las ma byas pa gang dag yin pa de dag phra rgyas kyi dbang gis yang srid pa mngon par 'grub par sogs par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
dgra bcom pa dag ni yang srid pa mngon par 'grub par bya ba'i phyir las rnams sogs par mi byed do /
phra rgyas med par ni srid pa mngon par 'grub par mi nus zhes bya ba ni byas pa gang dag yin pa de dag kyang phra rgyas rnams med par srid pa mngon par 'grub par mi nus te /
na hy arhatāṃ pṛthagjanāvasthāyāṃ kṛtāni kuśalākuśalāni paunarbhavikāny aniyatāni karmāṇi na saṃti dgra bcom pa dag la so so'i skye bo'i gnas skabs na byas pa yang srid pa pa'i las dge ba 'am /
mi dge ba ma nges pa dag ni med pa ma yin mod kyi /
anuśayavaikalyāt tu tāni bhavābhinirvartane na samarthāni phra rgyas med pa'i phyir de dag gis srid pa mngon par 'grub par mi nus so /
ity evaṃ pṛthagarthābhidhānāt /
samuccaye 'yaṃ cakāra iti /
mūlaṃ bhavasyānuśayā iti
de lta bas na de ltar don tha dad par brjod pas ni zhes bya ba ni bsdu ba'i don yin no zhe'o /
srid pa'i rtsa ba phra rgyas zhes bya ba ni yang srid pa'am /
punarbhavasya karmabhavasya vā mūlam anuśayāḥ /
tadupacayasamutthānahetutvād ity abhiprāyaḥ
las kyi srid pa'i rtsa ba ni phra rgyas rnams yin te /
de sogs pa dang kun nas slong ba'i rgyu yin pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
mūlaṃ dṛḍhīkarotīti /
prāptir hi mūlaṃ
rtsa ba brten par byed do zhes bya ba la rtsa ba ni 'dir thob pa yin te /
tām anucchedārthena dṛḍhīkarotīty arthaḥ de rgyun mi 'chad pa'i don gyis brtan por byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
saṃtatim avasthāpayatīti /
paraṃparayā kleśaprabaṃdhaṃ sthāpayatīty arthaḥ
rgyud gnas par byed do zhes bya ba ni nyon mongs pa'i rgyun brgyud pas gnas par byed do zhes bya ba'i don to /
kṣetraṃ āpādayatīti /
āśrayam ātmotpattyanukūlaṃ (Abhidh-k-vy 442) karotīty arthaḥ
zhing du sgrub par byed do zhes bya ba ni las bdag nyid skye ba dang mthun par byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
niṣyandaṃ nirvartayatīti /
svaniṣyandam upakleśaṃ janayati
rgyu mthun pa sgrub par byed do zhes bya ba ni rang gi rgyu mthun pa nye ba'i nyon mongs pa skyed par byed pa ste /
tadyathā rāga āhrīkyauddhatyamatsarān janayati dper na 'dod chags kyis ni ngo tsha med pa dang rgod pa dang; ser sna dag skyed par byed la /
dveṣaḥ krodherṣye ityādi /
karmabhavam abhinirharatīti /
karmaiva bhavaḥ karmabhavaḥ /
taṃ punarbhavābhinirvṛttaye janayatīty arthaḥ /
idam asya /
mūlaṃ bhavasyānuśayā ity arthasaṃdarśanaṃ /
svasaṃbhāraṃ parigṛhṇātīti /
svasaṃbhāraḥ kleśasyāyoniśomanaskāraḥ /
taṃ parigṛhṇāti /
tasyānāgatasya hetubhāvenāvatiṣṭhata ity arthaḥ /
ālaṃbane saṃmohayatīti /
yathābhūtagrahaṇāt /
buddhyupaghātād vā saṃmohayatīti /
vijñānasroto namayatīti /
vijñānasaṃtatim ālaṃbane punarbhave vā namayati /
yadi /
mūlaṃ bhavasyeti punarbhavagrahaṇam idam asyodāharaṇaṃ /
kuśalapakṣād vyutkramayatīti /
kuśalapakṣāt parihāpayati /
bandhanārthaṃ ca spharati /
bandhanakāryaṃ vyāpnoti tanotīty arthaḥ /
katham ity āha /
dhātvanatikramaṇayogena dhātvanatikamaṇaprakāreṇety arthaḥ /
tad idam uktaṃ bhavati /
yaḥ kleśo yaddhātukaḥ sa taṃ dhātuṃ nātikrāmayatīti /
ṣoḍaśety anyaḥ /
eṣu ṣaṭ prakṣipya /
āśrayadauṣṭhulyaṃ janayaty akarmaṇyatāpādanāt /
guṇān dveṭti tadvirodhitvāt /
apavādānām āspadīkaroti vidvadvigarhitakāyakarmotthāpanāt /
satpathād udvartayati viparītadaiśikasaṃsevābhimukhīkaraṇāt /
vividhānarthabījaṃ ropayati sarvasaṃsāravyasanānāṃ tatprabhavatvāt /
ādhipatyaphalena ca lokasyāniṣṭam upasaṃharati tadvegena bāhyabhāvavikārāpatteḥ /
rāgavaśenānyeṣām apīti /
yatra rāgaḥ /
tatrālaṃbane 'nye pratighādayo 'py anuśerate /
premād dveṣo jāyate mānādayo 'pīti sūtraṃ /
ata eva ca rāgānuśayanābhāvād anāsravavisabhāgadhātvoḥ kleśā nānuśerata iti /
etac ca paścāt pravedayiṣyāma iti /
yad dhi vastv ātmadṛṣṭitṛṣṇābhyāṃ svīkṛtaṃ
zhe sdang gis ni khro ba dang phrag dog skyed par byed do zhes bya ba la sogs pa lta bu'o /
las kyi srid pa mngon par sgrub par byed do zhes bya ba ni las nyid srid pa yin pas las kyi srid pa'o /
de yang srid pa mngon par 'grub par bya ba'i phyir skyed par byed do zhes bya ba'i don te /
'di ni srid pa'i rtsa ba phra rgyas zhes bya ba 'dis don bstan pa yin no /
rang gi tshogs yongs su 'dzin par byed do zhes bya ba la /
rang gi tshogs ni nyon mongs pa'i tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'o /
de yongs su 'dzin pa ste /
de ma 'ongs pa'i rgyu'i ngo bor gnas par byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
dmigs pa la kun du rmongs par byed do zhes bya ba ni yang dag pa ji lta ba bzhin mi 'dzin pa'i phyir ram /
blo nyams par byed pa'i phyir kun du rmongs par byed pa yin no /
rnam par shes pa'i rgyun 'khrid par byed do zhes bya ba ni rnam par shes pa'i rgyun dmigs pa'am /
yang srid par 'khrid par byed pa ste /
gal te srid pa'i rtsa ba phra rgyas zhes bya ba yang srid pa yin par bzung na ni 'di de'i dper brjod pa yin no /
dge ba'i phyogs las gyo bar byed do zhes bya ba ni dge ba'i phyogs las yongs su nyams par byed pa'o /
'ching ba'i don du khyab par byed do zhes bya ba ni 'ching ba'i ched du khyab par byed cing mched par byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
ji lta zhe na /
khams las mi 'da' ba'i tshul gyis zhes bya ba smos te /
khams las mi 'da' ba'i rnam pas zhes bya ba'i don to /
de ni 'di skad nyon mongs pa gang zhig khams gang du gtogs pa des ni khams de las mi 'da' bar byed do zhes bshad pa yin no /
'dod chags kyi dbang gis gzhan dag ces bya ba ni dmigs pa gang la 'dod chags yod pa de la ni khong khro ba la sogs pa gzhan dag kyang rgyas par 'gyur te /
de nyid kyi phyir 'dod chags kyi phra rgyas med pas zag pa med pa dang skal ba mi mnyam pa'i khams dag la nyon mongs pa rgyas par mi 'gyur ro /
de ni 'og nas bshad par bya'o zhes bya ba ni dngos po gang zhig bdag tu lta ba dang sred pa dag gis bdag gir byas pa la ni phra rgyas gzhan dag kyang rgyas par 'gyur te /
tatrānye 'py anuśayā anuśayitum utahaṃte /
ārdra iva paṭe rajāṃsi saṃsthātum ity etat jñāpayiṣyāmaḥ /
(V /
2) āhosvit kāmarāga evānuśaya iti
ras yug gsher ba la rdul dag 'chags par nus pa lta bu'o zhes de skad du bstan par bya'o /
'on te 'dod pa'i 'dod chags kyi phra rgyas yin pas zhes bya ba la bye brag tu smra ba'i lugs kyis ni phra rgyas kun nas dkris pa yin no /
vaibhāṣikanayena paryavasthānam evānuśayaḥ gnas ma'i bu'i sde pa rnams kyi ltar na ni phra rgyas thob pa yin no /
vātsīputrīyanayena prāptir anuśayaḥ /
sautrāṃtikanayena bījam /
uttaraniḥsaraṇam iti /
paścānniḥsaraṇam ity arthaḥ
mdo sde pa'i lugs kyis ni sa bon yin no /
phyis nges par 'byung ba zhes bya ba ni mjug tu nges par 'byung ba zhes bya ba'i tha tshig go /
sthāmaśaḥ susamavahataṃ /
(Abhidh-k-vy 443) balaśaḥ suṣṭhu samyag avahatam ity arthaḥ
mthus yang dag par shin tu kun nas 'joms pa ni mtshan gyis yang dag par legs par 'joms zhes bya ba'i don to /
sānuśayaṃ prahīyata iti /
idam atrodāharaṇaṃ /
idam atra virudhyate /
sahayogasamāse hy anyatvam dṛṣṭaṃ /
tadyathā saputro devadatta iti /
tathā ca sati sūtravirodhaḥ
'dir dper brjod pa ni /
phra rgyas dang bcas par spong bar byed do zhes bya ba 'di yin no /
'di la 'gal ba ni 'di yin te /
bcas pa dang ldan pa'i tshig bsdu ba la ni gzhan nyid du mthong ste; dper na lha sbyin bu dang bcas pa zhes bya ba lta bu'o /
de lta yin na ni mdo dang 'gal lo /
abhidharmavirodha iti /
kāmarāgānuśayas tribhir indriyaiḥ saṃprayuktaḥ
chos mngon pa dang 'gal lo zhes bya ba ni 'dod pa'i 'dod chags kyi phra rgyas ni dbang po gsum dang mtshungs par ldan pa yin no /
gsum gang zhe na /
katamais tribhiḥ /
sukhasaumanasyopekṣendriyaiḥ saṃprayukta iti /
na hi viprayuktasya prāptilakṣaṇasya ebhir indriyaiḥ saṃprayogo yujyata iti śāstravirodhaḥ
bde ba dang yid bde ba dang; btang snyoms kyi dbang po dag dang mtshungs par ldan no zhes 'byung ba 'di la ldan pa ma yin pa thob pa'i mtshan nyid /
dbang po gsum po de dag dang mtshungs par ldan par thal bar 'gyur bas bstan bcos dang 'gal ba yin no /
sānuśyaṃ sānubandham ity arthād iti /
kāmarāgasyānubandho 'nuśayaśabdenoktaḥ /
anubaṃdhaḥ punaḥ kleśāṃtarasyotpādānukūlyenavāsthānaṃ
phra rgyas dang bcas pa ni rjes su 'brel pa dang bcas pa zhes bya ba'i don yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'dod pa'i 'dod chags kyi rjes su 'brel pa ni phra rgyas kyi sgrar gsungs te /
rjes su 'brel pa yang nyon mongs pa gzhan skye ba dang mthun par gnas pa yin no /
anuvṛttir vā anuśayaḥ /
sānuśayaṃ prahīyate /
na punar anuvartate saṃkleśa ity arthaḥ /
aupacāriko vā sūtre 'nuśayaśabdaḥ upacāre bhava aupacārikaḥ /
kutr'; aupacārika ity āha /
prāptau /
mukhyavṛttyā paryavasthāne 'nuśayaśabdo vartate /
upācāreṇa tu prāptau /
tasyānuśayahetubhāvāt /
tadyathā duḥkhavedanāhetutvāt agnir duḥkha ity ucyate /
tadvat /
lākṣaṇikas tv abhidharme 'nuśayaśabdaḥ /
lakṣaṇe bhavo lakṣaṇena vā dīpyati lākṣaṇikaḥ /
lākṣaṇika ity āha /
kleśa eveti /
ālaṃbnasaṃprayogataś cānuśerata ity anuśayā iti
yang na phra rgyas rang rjes su 'jug pa yin te /
phra rgyas dang bcas par spong bar byed pa ni nyon mongs pa de yang rjes su mi 'jug par byed ces bya ba'i don to /
yang na mdo las phra rgyas zhes bya ba'i sgra 'byung ba ni thob pa la nye bar btags pa yin te zhes bya ba ni nye bar btags pa la yod pa ni nye bar btags pa pa'o /
gang la nye bar btags pa yin zhe na /
de'i phyir thob pa la zhes bya ba smos so /
phra rgyas zhes bya ba'i sgra dngos su ni kun nas dkris pa la 'jug go /
nye bar gdags pas ni thob pa la 'jug ste /
de ni phra rgyas kyi rgyur gyur pa'i phyir ro /
dper na sdug bsngal gyi tshor ba'i rgyu yin pa'i phyir me /
sdug bsngal zhes bya ba de dang 'dra'o /
chos mngon pa las phra rgyas zhes bya ba'i sgra 'byung ba ni nyon mongs pa kho na mtshan nyid pa yin te zhes bya ba ni mtshan nyid la yod pa'am /
mtshan nyid kyis rtsen pa ni mtshan nyid pa'o /
mtshan nyid pa gang la yin zhe na /
de'i phyir /
nyon mongs pa kho na la zhes bya ba smos so /
dmigs pa dang mtshungs par ldan pa'i sgo nas rgyas par 'gyur bas de lta bas na phra rgyas rnams ni mtshungs par ldan pa kho na yin no /
tasmāt saṃprayuktā evānuśayāḥ /
atra cārthe ślokam udāharaṃti /
cittakleśakaratvād āvaraṇatvāc chubhair viruddhatvāt /
kuśalasya copalaṃbhād aviprayuktā ihānuśayā iti /
cittakleśakaratvād iti /
asya vivaraṇaṃ /
yasmād anuśayaiḥ kliṣṭaṃ cittaṃ bhavati
don 'di la ni /
sems ni nyon mongs med phyir dang /
sgrib phyir dge dang 'gal phyir dang /
dge ba'ang dmigs pa'i phyir na 'dir /
phra rgyas ldan pa ma yin min /
zhes bya ba'i tshigs su bcad pa dper rjod par byed de /
sems ni nyon mongs byed phyir zhes bya ba 'di'i 'grel pa ni /
gang gi phyir phra rgyas rnams kyis sems nyon mongs pa can du 'gyur zhes bya ba 'di yin te /
na viprayuktaiḥ kliṣṭaṃ cittaṃ bhavati ldan pa ma yin pa rnams kyis ni sems ni nyon mongs pa can du 'gyur mi srid do /
āvaraṇatvād iti /
asya padasya vivaraṇaṃ
sgrib phyir zhes bya ba'i tshig 'di'i 'grel pa ni /
apūrvaṃ kuśalaṃ notpadyata iti sngon med pa'i dge ba mi skye ba zhes bya ba yin te /
sānuśaye citte kuśalam apūrvaṃ notpadyate phra rgyas dang bcas pa'i sems la ni sngon med pa'i dge ba mi skye'o /
śubhair viruddhatvād iti /
asya padasya vivaraṇaṃ /
utpannāc ca parihīyata iti
dge dang 'gal phyir zhes bya ba'i tshig 'di'i 'grel pa ni /
skyes pa las kyang yongs su nyams par 'gyur zhes bya ba yin no /
anuśayāḥ śubhair viruddhāḥ phra rgyas rnams ni dge ba dag dang 'gal te /
yasmād utpannāt kuśalāt parihīyate /
tasmāt kuśalair viruddhā anuśayāḥ
gang gi phyir dge ba skyes pa las yongs su nyams par 'gyur ba de'i phyir phra rgyas rnams ni dge ba dag dang 'gal lo /
tasmān na viprayuktā iti /
yasmāc cetasy avidyamānais tair yathoktakliṣṭādi na saṃbhavati
de'i phyir ldan pa ma yin pa ma yin no zhes bya ba ni gang gi phyir sems la de dag med par ni ji skad bshad pa'i nyon mongs pa can la sogs pa mi srid la /
saṃprayuktaiḥ punaḥ sarvam etad yujyata iti /
atha viprayuktair apy evaṃ syād iti /
viprayuktaiḥ kliṣṭaṃ cittaṃ bhavati /
apūrvaṃ kuśalaṃ notpadyate /
utpannāc ca parihīyata iti /
yady evaṃ kuśalaṃ na kadācid apy upalabhyeta /
teṣāṃ viprayuktānāṃ nityasaṃnihitatvāt /
yasmāt kliṣṭāvasthāyāṃ kuśalāvasthāyāṃ anyasyāṃ vā te viprayuktā vartaṃta iti upalabhyeta ca kuśalam /
ataḥ /
kuśalasya copalaṃbhād aviprayuktā ihānuśayā (Abhidh-k-vy 444) /
iti sthitam etat /
ācārya āha: tad idam ajñāpakaṃ /
yad idaṃ vaibhāṣikair uktaṃ /
cittakleśakaratvād ityādi /
yo hi viprayuktam anuśayam icchatīti vātsīputrīyaḥ /
sarvam etad iti /
cittakleśādi /
kleśakṛtam evecchatīti /
paryavasthānakṛtam evety arthaḥ /
paryavasthānaṃ ca na nityasaṃnihitaṃ bhavatīti kuśalopalaṃbhasiddhiḥ /
kāmarāgasyānuśaya iti pakṣaparigrahe sānuśayaṃ prahīyata iti nāsti sūtravirodhaḥ /
kiṃ tu viprayukto 'nuśaya iti prāpnoti /
ata āha /
na cānuśayaḥ saṃprayukto na viprayukta iti /
katham ity āha /
tasyādravyāntaratvād iti /
śaktirūpasya bījasya rāgādibhyo 'narthāṃtaratvāt /
ātmabhāvasyāśrayasya /
kleśajā pūrvotpannakleśajanitā /
kleśotpādanaśaktiḥ kleśotpādanāya śaktiḥ /
yathānubhavajñānajā sṃṛtyutpādanaśaktir na dravyāṃtarabhūtā
mtshungs par ldan pa dag gis ni de thams cad rung bar 'gyur bas so /
'on te ldan pa ma yin pa rnams kyis kyang de ltar 'gyur na ni zhes bya ba ni ldan pa ma yin pa rnams kyis kyang sems nyon mongs pa can du 'gyur ba dang sngon med pa'i dge ba mi skye ba dang skyes pa las kyang yongs su nyams par 'gyur na'o /
gal te de lta na ni ldan pa ma yin pa de dag rtag tu nye ba'i phyir dge ba rnams kyang dmigs par mi 'gyur ba zhig ste /
'di ltar ldan pa ma yin pa de dag ni nyon mongs pa can gyi gnas skabs dang gzhan gyi gnas skabs na yang yod do /
dge ba ni dmigs kyang dmigs te /
de bas na /
dge ba'ang dmigs pa'i phyir na 'dir /
phra rgyas ldan pa ma yin min /
zhes bya ba ni gnas pa yin no /
slob dpon gyis bye brag tu smra ba rnams kyis /
sems ni nyon mongs byed phyir dang /
zhes bya ba la sogs pa smos pa gang yin pa 'di gtan tshigs su mi rung ste zhes bya ba smras so /
gang zhig phra rgyas ldan pa ma yin par 'dod pa zhes bya ba ni gnas ma'i bu'i sde pa'o /
'di thams cad ces bya ba ni sems nyon mongs pa can la sogs pa'o /
nyon mongs pas byas pa kho nar 'dod do zhes bya ba ni kun nas dkris pas byas pa kho nar zhes bya ba'i tha tshig ste /
kun nas dkris pa ni rtag tu nye ba ma yin pas dge ba dmigs pa 'grub po /
'dod pa'i 'dod chags kyi phra rgyas ni zhes bya ba'i phyogs yongs su bzung na phra rgyas dang bcas par spong bar byed do zhes bya ba'i mdo dang ni 'gal ba med mod kyi /
'on kyang phra rgyas ldan pa ma yin pa yin no zhes bya bar 'gyur bas de'i phyir phra rgyas ni mtshungs par ldan pa yang ma yin la /
ldan pa ma yin pa yang ma yin no zhes bya ba smos so /
ji ltar zhe na /
de rdzas gzhan ma yin pa'i phyir zhes bya ba smos te /
nus pa'i ngo bo'i sa bon ni 'dod chags la sogs pa las don gzhan ma yin pa'i phyir ro /
lus de rten gyi nyon mongs pa las skyes pa nyon mongs pa sngar byung bas bskyed pa nyon mongs pa bskyed pa'i mthu yin te /
nyon mongs pa skyed par byed pa'i mthu yin no /
dper na nyams su myong ba'i shes pa las skyes pa dran pa skyes pa'i mthu rdzas gzhan du gyur pa ma yin pa de dang 'dra'o /
tadvat /
smṛtyutpādanahetur dravyāṃtarabhūtaḥ kaścid viprayukta ity āśaṃkya dṛṣṭāntāṃtaram upanyasyati /
yathā cāṃkurādīnām iti vistaraḥ
la la dran pa skyed pa'i rgyu ldan pa ma yin pa rdzas gzhan zhig yin par 'dod par dogs nas /
yang dper na myu gu la sogs pa'i zhes bya ba rgyas pa dpe gzhan nye bar 'god de /
yathā cāṃkurādīnāṃ pūrvotpannā śāliphalajā śāliphalāṃtarotpādanāya śaktir na dravyāṃtarabhūtā dper na myu gu la sogs pa'i s'a lu'i 'bras bu sngar byung ba las skyes pa s'a lu'i 'bras bu gzhan skyed par byed pa'i mthu rdzas gzhan du gyur pa ma yin pa de dang 'dra'o /
tadvat /
yas tv iti /
vātsīputrīyaḥ /
yadi kleśasyānuśaya itīsyate /
yat tarhi sūtra eva kleśo 'nuśaya uktaḥ ṣaṭṣaṭke sūtre
gang zhig ces bya ba ni gnas ma'i bu'i sde pa'o /
gal te nyon mongs pa'i phra rgyas zhes bya bar 'dod na 'o na mdo las nyon mongs pa nyid phra rgyas su gang gsungs pa de ji lta bu ste /
drug tshan drug pa'i mdo las /
'sya pudgalasya bhavati sukhāyāṃ vedanāyāṃ rāgānuśaya iti gang zag 'di'i 'dod chags de bde ba'i tshor ba la rgyas par 'gyur ro zhes gsungs so /
rāga evānuśayaḥ /
sukhavedanāvasthāyāṃ hi rāgaḥ samudācaraṃn evam uktaḥ /
na tu tasya bījam ity abhiprāyaḥ
'dod chags kho na phra rgyas yin te /
bde ba'i tshor ba'i gnas skabs na 'dod chags kun du 'byung ba la de skad du gsungs kyi /
bhavatīti vacanān nāsau tadaivānuśaya iti /
anuśaya eva rāgasyāyam uktaḥ /
na rāgaḥ /
bhavatīti vacanāt /
tasyām avasthāyām utpadyamānasya rāgasyānuśayo bhavatīti /
bījam utpadyate /
na tūtpannam iti /
bījaprakṛtāvasthātra kathyata ity abhiprāyaḥ /
kadā tarhi bhavatīti /
kadānuśayo 'stīty arthaḥ /
yadā prasupto bhavati /
yadoparato bhavatīty arthaḥ /
hetau vā tadupacāra iti /
hetau rāge anuśayopacāraḥ /
rāgo hi rāgānuśayasya hetuḥ /
tathā hi rāgajā rāgotpādanaśaktī rāgānuśaya ity uktam iti /
tad idam uktaṃ bhavati /
kvacid anuśayaśabdena bījam ucyate /
kvacit paryavasthānam iti /
samāpattirāgo hi teṣāṃ prāyeṇeti /
āsvādanāsaṃprayukte dhyāne prāyeṇa teṣāṃ rāgaḥ /
vimānādiṣv api teṣāṃ rāgo 'stīty ataḥ prāyeṇeti grahaṇaṃ /
sa cāṃtarmukhapravṛttaḥ samāhitarūpatvāt /
tathā ca sati mokṣasaṃjñopatiṣṭhate /
tadvicchandanārthaṃ bhagavān deśayāmāsa kāmarāgo bhavarāga ity evamādi /
(Abhidh-k-vy 445) bhave rāga eṣaḥ /
naiṣa mokṣe /
mokṣe kuśalo dharmacchanda iti /
ātmabhāva eva tu bhava ity ācāryamataṃ /
samāpattiṃ sāśrayām iti /
samāpāttiṃ sātmabhāvām /
āsvādayanta ātmabhāvam evāsvādayaṃti /
na kāmaguṇān /
kāmavītarāgatvāt /
ataḥ sa rāgo bhavarāga ity ukto na kāmarāga iti darśayati /
(V /
3) abhidharma iti /
na sūtra ity abhiprāyaḥ /
(V /
4, 5) sapta samudayadarśanaheyā iti /
satkāyadṛṣṭiḥ phalabhūtān paṃcopādānaskandhān ālaṃbata iti duḥkhadarśanaheyaiva /
evam aṃtagrāhadṛṣṭiḥ teṣām eva skandhānāṃ śāśvatocchedāṃtagrahaṇāt /
śīlavrataparāmarśo 'pi tān eva skandhāṃ śuddhito muktito nairyāṇikataś cālaṃbata iti na samudayadarśanaheyaḥ /
evaṃ nirodhadarśanaheyā api yojyāḥ /
aṣṭau mārgadarśanaheyā iti /
śīlavrataparāmarśam adhikaṃ prakṣipya /
mārgeṇa śudhyati /
tam apāsyānyena śīlavratena śuddhiṃ pratyetīti vipratipannatvāt /
mārgadarśanaprahātavyo bhavati /
yo hi kleśo yasya satyasyāpavādāya pravṛttaḥ /
sa tasmin dṛṣṭe prahīyate /
sarpabhrāṃtir iva rajjudarśanāt /
satyānāṃ darśanamātreṇa prahāṇād iti /
nābhyāsena prahāṇād ity abhiprāyaḥ /
dṛṣṭasatyasya paścān mārgābhyāsena prahāṇāt /
kim ete bhāvanāheyā ity adhikāraḥ /
tad evam abhyāso bhāvanā punaḥpunarutpādanam ity arthaḥ /
satkāyadṛṣṭir ekaprakāreti /
ātmātmīyākāreṇa duḥkhe vipratipannatvāt duḥkhadarśanaheyaiva /
evam aṃtagrāhadṛṣṭir iti /
asāv apy ātmābhimatasya vastunaḥ śāśvatocchedāṃtāropād duḥkha eva vipratipanneti duḥkhadarśanaheyaiva /
mithyādṛṣṭiś catuṣprakāreti /
duḥkhādisatyalakṣaṇāpavādapravṛttatvāt satyacatuṣṭaye 'pi vipratipanneti /
catuḥsatyadarśanaheyā /
evaṃ dṛṣṭiparāmarśo 'pi catuṣprakāra eva /
sa hi hīne 'gradarśanaṃ /
tatra samudayanirodhamārgapraheyālaṃbanaḥ samudayanirodhamārgadarśanaheyaḥ /
śeṣo duḥkhadarśanaheyaḥ /
evaṃ vicikitsā sarvatrasaṃśayākāreti sarvatravipratipannatvāc catuḥsatyadarśanaheyā /
śīlavrataparāmarśo dviṣprakāra iti /
īśvarādiṣv ahetuṣu hetugraho nityātmaviparyāsāt pravartata iti duḥkhadarśanaheyaḥ /
amārge mārgadarśanaṃ mārgadarśanaheyaḥ /
kīdṛśā eta iti /
rāgādayaś catvāraḥ kleśāḥ /
paryanuyujyaṃte hi rāgapratighamānāvidyā ity anaṃtarādhikṛtāḥ /
te ceme darśanaheyāḥ /
ime bhāvanāheyā iti duḥparicchedāḥ /
na tu satkāyadṛṣṭyādayaś cityaṃte /
ye hi duḥkhasatyavipratipannāḥ /
te duḥkhadarśanaheyā iti /
evaṃ yāvad ye mārgasatyavipratipannāḥ te mārgadarśanaheyā iti suparicchedam etat
de'i sa bon ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
'gyur ro zhes gsungs pa'i phyir de kho na na ni phra rgyas ma yin no zhes bya ba ni 'gyur ro zhes 'byung bas de ni 'dod chags kyi phra rgyas kho na yin gyi /
'dod chags ni ma yin no /
gnas skabs de na 'dod chags de'i phra rgyas skye bar 'gyur bas sa bon skye bar 'gyur ba yin gyi /
skyes pa ni ma yin pas der ni sa bon 'byung bar 'gyur ba'i gnas skabs brjod pa yin no snyam du bsam pa'o /
'o na nam 'gyur zhe na zhes bya ba ni nam zhig phra rgyas yod ces bya ba'i tha tshig go /
gang gi tshe nyal ba na 'gyur ro zhes bya ba ni gang gi tshe zhig pa na 'gyur ro zhes bya ba'i don to /
yang na 'di ni rgyu la nye bar btags pa yin zhes bya ba ni rgyu 'dod chags la phra rgyas nye bar btags pa yin no /
'dod chags ni 'dod chags kyi phra rgyas kyi rgyu yin te /
'di ltar 'dod chags skyed pa'i nus pa 'dod chags las skyes pa la 'dod chags kyi phra rgyas zhes bshad do /
de ni 'di skad du phra rgyas zhes bya ba'i sgra kha cig tu ni sa bon la bya la /
kha cig tu ni kun nas dkris pa la bya'o zhes bshad pa yin no /
de dag ni phal cher snyoms par 'jug pa la 'dod chags pa yin la zhes bya ba ni de dag phal cher ro myang ba dang mtshungs par ldan pa'i bsam gtan la 'dod chags pa yin no /
gzhal med khang la sogs pa la 'dod chags pa yang yod pas de'i phyir phal cher zhes bya ba smos so /
de yang kha nang du bltas pa yin te /
mnyam par gzhag pa'i ngo bo yin pa'i phyir ro /
de ltar yin na thar pa'i 'du shes nye bar gnas par 'gyur ba /
bcom ldan 'das kyis de la 'dun pa bzlog pa'i phyir 'dod pa'i 'dod chags dang srid pa'i 'dod chags zhes bya ba de lta bu la sogs pa bstan to /
de ni srid pa la 'dod chags pa yin gyi /
de thar pa la ni ma yin te /
thar pa la ni dge ba'i chos la 'dun pa yin no /
lus kho na srid pa yin zhes bya ba ni slob dpon gyi gzhung lugs yin no snyoms par 'jug pa rten dang bcas pa zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa lus dang bcas pa'o /
ro myong bar byed pa ni 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba'i phyir lus kho na ro myong bar byed pa yin gyi /
'dod pa'i yon tan dag ni ma yin no /
de'i phyir 'dod chags de ni srid pa'i 'dod chags zhes bshad kyi 'dod pa'i 'dod chags zhes ni ma yin no zhes ston par byed do /
chos mngon pa las zhes bya ba ni mdo las ni ma yin no snyam du bsam pa yin no /
kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba bdun zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba ni 'bras bur gyur pa nye bar len pa'i phung po lnga la dmigs par byed pa yin pas sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba kho na yin no /
de bzhin du mthar 'dzin par lta ba yang phung po de dag nyid la rtag pa dang chad pa'i mthar 'dzin pa'i phyir la /
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa yang phung po de dag nyid la 'dag pa dang grol ba dang nges par 'byung bar dmigs par byed pa yin pas na kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba ma yin te /
de bzhin du 'gog pa mthong bas spang bar bya ba la yang sbyar bar bya'o /
lam mthong bas spang bar bya ba ni brgyad de zhes bya ba ni tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pas bsnan te /
lam gyis 'dag par 'gyur ba de bor nas gzhan tshul khrims dang brtul zhugs kyis 'dag 'dag par yid ches pas log par zhugs pa'i phyir lam mthong bas spang bar bya ba yin no /
nyon mongs pa gang zhig bden pa gang la skur pa 'debs par zhugs pa de ni de mthong na spong bar 'gyur te /
thag par mthong bas sbrul du 'khrul pa bzhin no /
bden pa rnams mthong ba tsam gyis spong ba'i phyir ro zhes bya ba ni goms pas spong ba ma yin pa'i phyir ro snyam du bsam pa yin no /
bden pa mthong ba phyis lam goms par byas pas spong ba'i phyir ci zhe na /
de dag ni bsgom pas spang bar bya ba yin no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
de ltar na sgom pa ni goms pa yin te /
yang dang yang du skyed par byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
de dag ni ji lta bu yin zhes bya ba ni 'dod chags la sogs pa nyon mongs pa bzhi la rtag pa yin te /
'dod chags dang khong khro ba dang nga rgyal dang ma rig pa de dag ni bshad ma thag pa yin la /
de dag kyang 'di dag ni mthong bas spang bar bya'o /
'di dag ni bsgom pas spang bar bya'o zhes bya bar yongs su gcad par dka' bas so /
'jig tshogs la sogs pa la sems par byed pas ni ma yin te /
gang dag sdug bsngal gyi bden pa la log par zhugs pa de dag ni sdug bsngal gyi bden pa mthong bas spang bar bya ba yin la /
de bzhin du gang dag lam la log par zhugs pa de dag ni lam mthong bas spang bar bya ba yin no zhes bya ba'i bar du de lta bur yongs su bcad sla ba'i phyir ro /
tatra (Abhidh-k-vy 446) ya iti rāgādayaḥ de la gang dag ces bya ba ni 'dod chags la sogs pa'o /
yasya satyasya darśanaṃ yaddarśanam gang zhig mthong ba ni bden pa gang zhig mthong ba ste /
yaddarśanena heyāḥ /
ta ālaṃbanam eṣāṃ /
ta ime yaddarśanaheyālaṃbanāḥ
'di dag la gang zhig mthong bas spang bar bya ba'i dmigs pa yod pas de dag ni gang zhig mthong bas spang bar bya ba'i dmigs pa can yin no /
te taddarśanaheyāḥ /
te rāgādayaḥ /
tasya satyasya darśanaṃ taddarśanaṃ
de dag ni de mthong bas spang bar bya ba'i yin zhes bya ba ni 'dod chags la sogs pa de dag go /
de mthong ba ni bden pa de mthong ba'o /
taddarśanena heyās taddarśanaheyāḥ /
etad uktaṃ bhavati /
ye rāgādayo duḥkhadarśanaheyaṃ yāvan mārgadarśanaheyaṃ kleśam ālaṃbaṃte /
te taddarśanaheyā iti
de mthong bas spang bar bya ba ni de mthong bas spang bar bya ba yin te /
'di skad du 'dod chags la sogs pa gang dag sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba nas lam mthong bas spang bar bya ba'i bar gyi nyon mongs pa la dmigs par byed pa de dag ni de mthong bas spang bar bya ba yin no zhes bshad pa yin no /
yadālaṃbanā yaddarśanaheyālaṃbanāś ceti vaktavyaṃ /
caturāryasatyālaṃbano 'py avidyānuśayo bhavatīti /
na vaktavyaṃ /
ekaśeṣavidhānasiddheḥ /
yac ca satyaṃ yaddaraśanaheyāś ca kleśā ālaṃbanam eṣāṃ /
ta ime yaddarśaheyālaṃbanāḥ
ma rig pa'i phra rgyas ni 'phags pa'i bden pa bzhi char la yang dmigs pa can yang yin pas gang zhig gi dmigs pa can dang gang zhig mthong bas spang bar bya ba'i dmigs pa can zhes brjod dgos so zhe na /
gcig bsdus pa'i tshul gyis 'grub pa'i phyir brjod par bya mi dgos te /
'di dag la bden pa gang zhig dang gang zhig mthong bas spang bar bya ba'i nyon mongs pa la dmigs pa yod pas 'di dag ni gang zhig mthong bas spang bar bya ba'i dmigs pa can te /
te taddarśanaheyā iti de dag ni de mthong bas spang bar bya ba yin no /
nanu ca samudayadarśanaprahātavyaḥ sarvatrago 'vidyānuśayo duḥkhanirodhādisatyadarśanaheyādyālaṃbano 'pi bhavati ma rig pa'i phra rgyas kun du 'gro ba kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba yang ris lnga char la dmigs pa yin pa'i phyir sdug bsngal dang 'gog pa la sogs pa'i bden pa mthong bas spang bar bya ba la sogs pa la yang dmigs pa ma yin nam /
paṃcanikāyālaṃbanatvāt /
tataś cāsya duḥkhanirodhādisatyadarśanaheyatvaprasaṃgaḥ syād iti
de'i phyir 'di sdug bsngal dang 'gog pa la sogs pa'i bden pa mthong bas spang bar bya ba nyid du thal bar 'gyur ro zhe na /
de ni nyes pa med de /
na doṣaḥ /
yady api hi sa paṃcanikāyālaṃbanaḥ samudayarūpākāratas tu tān nikāyān ālaṃbate /
tena tathālaṃbanataḥ samudayadarśanaprahātavya eva sa iti
ris lnga char la dmigs pa yin mod kyi /
ris de rnams la kun 'byung ba'i ngo bo'i rnam par dmigs par byed pas /
des na de ltar dmigs pa'i phyir de ni kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba kho na yin no /
evaṃ duḥkhadarśanaprahātavyo 'pi saṃyojyaḥ de bzhin du sdug bsngal mthong bas spang par bya ba la yang sbyar bar bya'o /
evaṃ ca sati ye 'pi vyācakṣate /
ye yaddarśanaheyālaṃbanā iti sarva eva darśanaheyā adhikriyaṃte na kevalā rāgādaya iti
de lta yin na gang dag /
gang dag gang zhig mthong bas spang bar bya ba'i dmigs pa can zhes bya ba ni mthong bas spang bar bya ba thams cad kyi dbang du byas pa yin gyi /
teṣām api vyākhyāne imāv eva codyaparihārau vaktavyau /
rūpārūpyadhātvor duḥkhābhāvāt pratighābhāvaḥ /
duḥkhāyāṃ hi vedanāyāṃ pratigho 'nuśete /
sā copari nāstīti /
dveṣaś ca rūkṣo vātavyādhivat /
te ca sattvāḥ śamathasnigdhasaṃtataya iti /
vipākābhāvāc ca /
aniṣṭo hy asya vipākaḥ /
tau dhātau vigatāniṣṭavipākau /
āghātavastvabhāvāc ca /
na hi tatra bāhyāḥ kuśakṣārakaṇṭakādayo nādhyātmikā tāpāpasmārādayaḥ saṃti /
maitryādikuśalamūlasaṃbhūtatvāt parigrahābhāvāc ca /
ākāraprakāradhātubhedair iti /
ākārabhedo daśānām anuśayānāṃ
'dod chags la sogs pa 'ba' zhig tu ma zad do zhes 'chad par byed pa de dag gi rnam par bshad pa la yang brgal ba'i lan ni de gnyis kho na brjod dgos so /
de ltar na chos mngon pa dag ni phra rgyas drug po de dag ces bya ba rgyas par 'byung ba la /
rnam pa dang bye brag dang khams kyi dbye bas zhes bya ba ni phra rgyas bcu la /
rnam pa'i dbye ba ni /
bdag dang bdag gi rtag chad dang /
me dang dman la mchog lta dang /
zhes bya ba de lta bu la sogs pa'o /
bye brag gi dbye ba ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba'i ris nas bsgom pas spang bar bya ba'i bar yin no /
khams kyi dbye ba ni 'dod pa na spyod pa dang gzugs na spyod pa dang gzugs med pa na spyod pa'o /
de la 'dod chags kyi phra rgyas ni bye brag dang khams kyi dbye ba dag gis rnam pa bco lnga yin no /
ātmātmīyadhruvocchedanāstihīnagradṛṣṭaya ity evamādikaḥ /
prakārabhedo duḥkhadarśanaprahātavyo nikāyo yāvad bhāvanāprahātavya iti /
dhātubhedaḥ kāmāvacaraḥ /
rūpāvacaraḥ /
ārūpyāvacara iti /
tatra rāgānuśayaḥ prakāradhātubhedābhyāṃ paṃcadaśavidha iti /
tasya parasparam ākārabhedo nāsti /
sarvo hi rāgaḥ saktyākāraḥ /
tasmān nākārabhedena vyavasthāpyate /
pratighānuśayaḥ prakārabhedāt paṃcavidhaḥ /
na (Abhidh-k-vy 447) parasparam ākārabhedo 'sti /
sarvasya pratighākāratvāt /
dhātubhedo 'pi nāsti /
rūpārūpyadhātvos tadabhāvāt /
mānānuśayaḥ prakāradhātubhedābhyāṃ paṃcadaśavidhaḥ /
nākārabhedo 'sti /
sarvasyonnatyākāratvāt /
tathā avidyā paṃcadaśavidhā /
tābhyām eva /
nākārabhedo 'sti /
sarvasyā asaṃprakhyānākāratvāt /
vicikitsā dvādaśavidhā /
tābhyām eva /
nākārabhedaḥ /
sarvasyāḥ saṃśayākāratvāt /
dṛṣṭyanuśaya ākāraprakāradhātubhedaiḥ ṣaṭtriṃśadvidhaḥ /
[evam ete ṣaḍ anuśayā iti vistaraḥ /
(V /
6) bhavāgrajāḥ kṣāṃtivadhyā iti /
kṣāṃtivadhyagrahaṇaṃ bhāvanāheyanivṛttyarthaṃ /
bhavāgrajagrahaṇaṃ tadanyabhūmikaviśeṣaṇārthaṃ /
na hi laukiko 'sti bhavāgrapratipakṣabhūto bhāvanāmārga iti /
śeṣāsu bhūmiṣv iti /
kāmadhātau yāvad ākiṃcanyāyatanabhūmau
de la phan tshun rnam pa tha dad pa ni med do /
'dod chags ni thams cad chags pa'i rnam pa yin pas so /
de lta bas na rnam pa'i dbye bas ni rnam par mi gzhog go /
khong khro ba'i phra rgyas ni bye brag gi dbye bas rnam pa lnga yin no /
phan tshun rnam pa tha dad pa ni med de /
thams cad khong khro ba'i rnam pa yin pa'i phyir ro /
khams kyi dbye ba yang med de /
gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na de med pa'i phyir ro /
nga rgyal gyi phra rgyas ni bye brag dang khams kyi dbye ba dag gis rnam pa bco lnga yin no /
rnam pa'i dbye ba ni med de /
thams cad khengs pa'i rnam pa yin pa'i phyir ro /
de bzhin du ma rig pa'i phra rgyas dag kyang de dag kho nas rnam pa bco lnga yin no /
rnam pa'i dbye ba ni med de /
thams cad mi gsal ba'i rnam pa yin pa'i phyir ro /
de dag nyid kyi the tshom rnam pa bcu gnyis yin no /
rnam pa'i dbye ba ni med de /
thams cad the tshom za ba'i rnam pa yin pa'i phyir ro /
lta ba'i phra rgyas ni rnam pa dang bye brag dang khams kyi dbye bas rnam pa sum cu rtsa drug yin no /
srid rtse las skyes bzod pa yis /
gzhom bya zhes bya ba la /
bzod pa yis gzhom bya zhes bya ba smos pa ni bsgom pas spang bar bya ba bzlog pa'i phyir ro /
srid rtse las skyes zhes smos pa ni srid rtse'i nyon mongs pas mthong bas spang bar bya ba'i ni mthong ba'i lam 'ba' zhig kyang gzhan gyi sa pa las khyad par bya ba'i phyir te /
'jig rten pa'i bsgom pa'i lam srid pa'i rtse mo'i gnyen por gyur pa ni med do /
sa lhag ma dag na zhes bya ba ni 'dod pa'i khams nas ci yang med pa'i skye mched kyi bar gyi sa dag na'o /
yathāyogam iti /
kāmadhātau dharmajñānakṣāṃtiheyāḥ /
tata ūrdhvam avaśiṣṭāsu bhūmiṣv anvayajñānakṣāṃtiheyāḥ
ci rigs par zhes bya ba ni 'dod pa'i khams na ni chos shes pa'i bzod pas spang bar bya ba yin la /
de yan chad sa lhag ma dag na ni rjes su shes pa'i bzod pas spang bar bya ba yin te /
de dag 'phags pa rnams kyi ni mthong bas spang bar bya ba yin la /
ta ete āryāṇāṃ darśanaheyās ta eva ca pṛthagjanānāṃ bhāvanāheyāḥ /
dvividho hi bhāvanāmārgaḥ /
laukiko lokottaraś ca /
tathā hi śāstra uktaṃ /
bhagavataḥ śrāvako darśanena jahāti
de dag nyid so so'i skye bo rnams kyi ni bsgom pas spang bar bya ba dag yin no /
bsgom pa'i lam ni 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa dang rnam pa gnyis te /
'di ltar bstan bcos las /
bcom ldan 'das kyi nyan thos ni mthong ba'i lam gyis spong la /
pṛthagjano bhāvanayā jahātīti so so'i skye bo ni bsgom pa'i lam gyis spong ngo zhes gsungs so /
akṣāṃtivadhyā bhāvanayaiva tv iti bzod pas gzhom min bsgom kho nas /
zhes bya ba la /
akṣāṃtivadhyagrahaṇaṃ bhāvanāheyopasaṃgrahārthaṃ /
sarvāsu bhūmiṣu /
kāmadhātau yāvad bhavāgre /
ye rāgapratighamānāvidyānuśayā yathāyogaṃ bhavaṃti akṣāṃtivadhyā jñānavadhyāḥ /
te ubhayeṣām āryāṇāṃ pṛthagjanānām ca nityaṃ bhāvanāheyā eva /
laukikena lokottareṇa vā bhāvanāmārgeṇa /
bhavāgre tu lokottareṇaiva
bzod pas gzhom min zhes bya ba smos pa ni bsgom pas spang bar bya ba nye bar gzung ba'i phyir te /
'dod pa'i khams nas srid pa'i rtse mo'i bar gyi sa thams cad na ci rigs par 'dod chags dang khong khro dang nga rgyal dang ma rig pa'i phra rgyas gang dag bzod pas gzhom par bya ba ma yin gyi /
shes pas gzhom par bya ba yod pa de dag ni 'phags pa dang so so'i skye bo gnyi ga'i yang rtag tu bsgom pa'i lam 'jig rten pa 'am 'jig rten las 'das pas bsgom pas spang bar bya ba kho na yin no /
srid pa'i rtse mo'i ni 'jig rten las 'das pa kho nas yin te /
ūrdhvabhūmikasya laukikasya mārgasyābhāvāt /
naiva hi bāhyakānāṃ darśanaprahātavyāḥ prahīyaṃta iti /
bhāvanāprahātavyā eva teṣāṃ viṣkabhyaṃte
'jig rten pa'i lam sa gong ma med pa'i phyir ro /
phyi rol pa rnams kyi mthong bas spang bar bya ba rnams mi spong ba kho na ste zhes bya ba ni de dag gi bsgom pas spang bar bya ba kho na rnam par gnon par byed kyi /
darśanaheyās tu sarvāsv api bhūmiṣu lokottaramārgavadhyā eva mthong bas spang bar bya ba rnams ni sa thams cad na 'jig rten las 'das pa'i lam gyis gzhom par bya ba kho na yin no /
tathā hi mahākarmavibhāgasūtre 'di ltar las rnam par 'byed pa chen po'i mdo las /
vītarāgāṇāṃ kāmadhātvālaṃbanānāṃ dṛṣṭīnāṃ samudācāra uktaḥ 'dod chags dang bral ba rnams la 'dod pa'i khams la dmigs pa'i lta ba kun du 'byung bar gsungs te /
ihānanda ekatyaḥ prāṇātipātāt prativirato bhavati /
yāvan mithyādṛṣṭeḥ /
ihācārataḥ prativirataḥ /
kāyasya bhedāt paraṃ maraṇād apāyadurgativinipātanarakeṣūpapadyate
kun dga' bo 'di na la la srog gcod pa spong ba nas log par lta ba spong ba'i bar du yin la /
'di la yang mi dga' zhing so sor mi dga' la /
lus zhig nas shi ba'i 'og tu ngan song ngan 'gro log par ltung ba dmyal ba dag gi nang du skye bar 'gyur ro /
tam evaṃ yaḥ paśyati śramaṇo vā brāhmaṇo vā bāhyatīrthika ṛddhimān divyacakṣuḥ paracittavit /
tasyaivaṃ bhavati /
nāsti kāyasucaritaṃ nāsti kāyasucaritasya vipākaḥ
de phyi rol gyi mu stegs pa dge sbyong ngam bram ze yang rung /
rdzu 'phrul dang ldan pa; lha'i mig dang ldan pa /
gzhan gyi sems shes pa gang zhig gis mthong na de 'di snyam du lus kyis legs par spyad pa yang med la /
lus kyis legs par spyad pa'i rnam par smin pa yang med do /
nāsti vāṅmanaḥsucaritaṃ /
nāsti vāṅmanaḥsucaritasya vipāka (Abhidh-k-vy 448) iti vistaraḥ
ngag dang yid kyis legs par spyad pa yang med la /
ngag dang yid kyis legs par spyad pa'i 'bras bu rnam par smin pa yang med do snyam sems so zhes bya ba rgyas par 'byung ngo /
iyaṃ mithyādṛṣṭiḥ kāmadhātvālaṃbanā log par lta ba 'di ni 'dod pa'i khams la dmigs pa can yin te /
tasya karmaṇaḥ kāmāvacaratvāt /
tatraiva ca narakasaṃbhavād iti /
pūrvāṃtakalpakānāṃ ca śāśvatavādināṃ /
brahmajālasūtre vītarāgāṇāṃ kāmadhātvālaṃbanānāṃ dṛṣṭīnāṃ samudācāra uktaḥ
las de 'dod pa na spyod pa yin pa'i phyir dang dmyal ba yang de kho na na srid pa'i phyir ro /
sngon gyi mtha' la rtog pa rnams las rtag par smra ba rnams zhes bya ba ni tshangs pa'i dra ba'i mdo las 'dod chags dang bral ba rnams la 'dod pa'i khams la dmigs pa'i lta ba kun du 'byung bar gsungs pa yin te /
pūrvajanmadarśanānusāreṇa ya evam utpannadṛṣṭikāḥ gang dag tshe snga ma mthong ba'i rjes su 'brangs te de lta bu'i lta ba skyes pa de dag ni sngon gyi mtha' la rtog pa yin no /
te pūrvāṃtakalpakāḥ /
śāśvatavādino bahavas tatroktāḥ /
teṣām udāhraṇam ekaṃ darśayiṣyāmaḥ
de las rtag par smra ba mang po zhig gsungs pa de dag gi nang nas dper brjod pa gcig cig bstan par bya ste /
ihaikatyaḥ śramaṇo vā brāhmaṇo vāraṇyagato vā vṛkṣamūla gato vā śūnyāgāragato vā ātaptānvayāt /
prahāṇānvayāt /
bhāvanānvayāt /
bahulīkārānvayāt samyanmanasikārānvayāt /
tadrūpaṃ śāṃtaṃ cetaḥsamādhiṃ spṛśati /
yathā samāhite citte viṃśatiṃ saṃvartavivartakalpān samanusmarati /
tasyaivaṃ bhavati /
śāśvato 'yam ātmā lokaś ceti /
tad evaṃ sarva eva ete pūrvāṃtakalpakāḥ śāśvatavādinaḥ /
anayā śāśvatadṛṣṭyātmānaṃ lokaṃ cālaṃbamānāḥ kāmadhātum apy ālaṃbaṃte
'di na dge sbyong ngam bram ze la la dgon pa na 'dug kyang rung /
shing drung na 'dug kyang rung /
khang stong na 'dug kyang rung ste /
kun du sbyangs pa'i rgyu dang spong ba'i rgyu dang bsgom pa'i rgyu dang lan mang du byas pa'i rgyu dang legs par yid la byas pa'i rgyus sems mnyam par gzhag pa ji lta bus 'jig pa dang 'chags pa'i bskal pa nyi shu yang dag par rjes su dran par 'gyur ba de lta bu'i sems kyi ting nge 'dzin zhi ba la reg par 'gyur zhing /
de 'di snyam du bdag dang 'jig rten 'di ni rtag pa yin no snyam du sems par 'gyur ro zhes 'byung ngo /
de ltar sngon gyi mtha' la rtog pa rtag par lta ba de dag ni rtag par smra ba des bdag dang 'jig rten la dmigs pa na 'dod pa'i khams la dmigs par byed pa yin te /
ity evaṃ kāmadhātvālaṃbanānāṃ dṛṣṭīnāṃ samudācāra uktaḥ de ltar na 'dod pa'i khams la dmigs pa'i lta ba dag kun du 'byung ba gsungs pa yin no /
tathā tasminn eva brahmajālasūtre pūrvāṃtakalpakānāṃ ekatyaśāśvatikānāṃ vītarāgāṇāṃ kāmadhātvālaṃbanānāṃ dṛṣṭīnāṃ samudācāra uktaḥ /
kathaṃ /
bhavati bhikṣavaḥ sa samayo yad ayaṃ lokaḥ saṃvartate /
saṃvartamāne loke yadbhūyasā sattvā ābhāsvare devanikāya upapadyaṃte /
te tatra bhavaṃti rūpiṇo manomayā avikalā ahīnendriyāḥ sarvāṃgapratyaṃgopetāḥ śubhā varṇasthāyinaḥ svayaṃprabhā vihāyasaṃgamāḥ prītibhakṣāḥb prītyāhārā dīrghāyuṣā dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhaṃti /
bhavati bhikṣavaḥ sa samayo yad ayaṃ loko vivartate /
vivartamāne loke ākāśe śūnyaṃ brāhmaṃ vimānam abhinirvartate /
athānyataraḥ sattva āyuḥkṣayāt puṇyakṣayāt karmakṣayāt ābhāsvarād devanikāyāc cyutvā śūnye brāhme vimāna upapadyate /
sa tatraikāky advitīyo 'nupasthāyako dīrghāyur dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhati /
atha tasya sattvasya dīrghasyādhvano 'tyayāt tṛṣṇotpannā aratiḥ saṃjātā /
aho batānye 'pi sattvā ihopapadyeran mama sabhāgatāyāṃ
de bzhin du tshangs pa'i dra ba'i mdo de nyid las sngon gyi mtha' la rtog pa rnams las la la rtag par smra ba 'dod chags dang bral ba rnams la 'dod pa'i khams la dmigs pa'i lta ba kun du 'byung ba gsungs pa yin no /
ji lta zhe na /
dge slong dag 'jig rten 'jig cing 'jig rten zhig na sems can phal cher 'od gsal gyi lha'i ris su skye bar 'gyur zhing der gzugs bzang ba yid las byung ba dbang po ma tshang ba med cing dman pa ma yin pa /
yan lag dang nying lag thams cad dang ldan pa /
kha dog bzang po la gnas pa /
rang gi 'od dang ldan pa /
nam mkha' la 'gro ba /
dga' ba za zhing zas su dga' ba za ba /
tshe ring ba /
dus ring por gnas par 'gyur ba /
gang yin pa'i dus de lta bu yang yod do /
dge slong dag 'jig rten 'chags shing 'jig rten 'chags na nam mkha' la tshangs pa'i gzhal med khang stong pa mngon par 'grub par 'gyur la /
de nas sems can gang yang rung ba zhig tshe zad cing bsod nams zad la las zad pas 'od gsal gyi lha'i ris nas shi 'phos nas tshangs pa'i gzhal med khang stong par skye bar 'gyur zhing /
de de na gcig pu zla med cing gyog med par tshe ring po dus ring por gnas so /
de nas sems can de dus ring mo zhig 'das pa dang mi dga' bar gyur nas sems can gzhan dag kyang 'dir bdag dang skal ba mnyam par skyes kyang ci ma rung snyam du sred pa skyes so /
evaṃ ca tasya sattvasya cetaḥpraṇidhiḥ /
anye ca sattvā āyuḥkṣayāt puṇyakṣayāt karmakṣayāt ābhāsvarād devanikāyāc cyutvā tasya sattvasya sabhāgatāyām upapannaḥ
sems can de yang sems la de ltar smon la /
sems can gzhan dag kyang tshe zad cing bsod nams zad la las zad pas 'od gsal gyi lha'i ris nas shi 'phos nas sems can de dang skal pa mnyam par skyes so /
atha tasya sattvasyaitad abhavat /
aham asmy ekāky advitīyo 'nupasthāyako dīrghāyur yāvad anye 'pi sattvā ihopapadyeran mama sabhāgatāyām
de nas sems can de 'di snyam du bdag gcig pu zla med cing /
g yog med par tshe ring po zhes bya ba nas sems can gzhan dag kyang 'dir bdag dang skal pa mnyam par skyes kyang ci ma rung snyam du sred pa skyes la zhes bya ba'i bar du ste /
evaṃ cetaḥpraṇidhiḥ /
ime ca sattvā ihopapannā mama sabhāgatāyāṃ /
mayaite sattvā nirmitāḥ
sems la yang de ltar smon la /
sems can 'di dag kyang 'dir bdag dang skal pa mnyam par skyes pas sems can 'di dag ni bdag gis sprul te /
aham eṣāṃ sattvānām īśvaraḥ kartā nirmātā sraṣṭā sṛjaḥ pitṛbhūto bhāvānām iti /
teṣām api sattvānām evaṃ bhavati
bdag ni sems can 'di dag gi dbang phyug dang byed pa po dang sprul pa po dang 'byin pa po dang 'byin byed dang dngos po rnams kyi phar gyur pa yin no snyam du sems par 'gyur ro /
imaṃ vayaṃ (Abhidh-k-vy 449) sattvam adrākṣma ekākinam advitīyam anupasthāyakaṃ dīrghāyuṣaṃ dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhaṃtaṃ sems can de dag kyang 'di snyam du bdag cag gis sems can 'di gcig pu zla med cing gyog med par tshe ring po dus ring por gnas pa mthong ste /
tasyāsya sattvasya dīrghasyādhvano 'tyayāt tṛṣṇotpannā aratiḥ saṃjātā /
aho batānye 'pi sattvā ihopapadyeran mama sabhāgatāyām
sems can de dus ring mo zhig 'das pa dang mi dga' bar gyur nas sems can gzhan dag kyang 'dir bdag dang skal ba mnyam par skyes kyang ci ma rung snyam du sred pa skyes so /
evaṃ cāsya sattvasya cetasaḥpraṇidhiḥ sems can 'di'i sems la yang de ltar smon la /
vayaṃ cehopapannā asya sattvasya sabhāgatāyām /
anena vayaṃ sattvena nirmitāḥ
bdag cag kyang 'dir sems can 'di dang skal ba mnyam par skyes pas bdag cag ni sems can 'dis sprul pa ste /
eṣo 'smākaṃ sattva īśvaro yāvat pitṛbhūto bhāvānāṃ sems can 'di ni bdag cag gi dbang phyug nas dngos po rnams kyi phar gyur pa'i bar yin no snyam du sems par 'gyur ro /
athānyataraḥ sattva āyuḥkṣayāt puṇyakṣayāt /
karmakṣayāt tasmāt sthānāc cyutvā teṣām itthaṃtvam āgacchati manuṣyāṇāṃ sabhāgatāyāṃ
de nas de dag gi nang nas sems can gang yang rung ba zhig tshe zad cing bsod nams zad la las zad pas gnas de nas shi 'phos te /
de lta bur mi rnams dang skal ba mnyam phar skye bar 'gyur te /
de rim gyis nar son te /
sa vṛddher anvayād indriyāṇāṃ paripākāt keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyaga eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajyāṃ pravrajati /
so 'raṇyagato vā vṛkṣamūlagato vā vistareṇa yāvat tadrūpaṃ śāṃtaṃ cetaḥsamādhiṃ spṛśati /
yathā samāhite citte pūrvakam ātmabhāvaṃ samanusmarati /
tasyaivaṃ bhavati /
yo 'sau brahmā yena vayaṃ nirmitāḥ /
sa nityo dhruvaḥ śāśvataḥ avipariṇāmadharmā
dbang po rnams yongs su smin nas skra dang kha spu dag bregs te /
gos kha dog bsgyur ba gyon nas dad pas yang dag par khyim nas khyim med par rab tu 'byung zhing /
de dgon pa na 'dug kyang rung shing drung na 'dug kyang rung zhes bya ba nas rgyas par sems mnyam par gzhag pa ji lta bus sngon gyi lus rjes su dran par 'gyur ba de lta bu'i sems kyi ting nge 'dzin zhi ba la reg par 'gyur zhes bya ba'i bar du ste /
de 'di snyam du gang gis bdag cag sprul pa'i tshangs pa gang yin pa 'di ni rtag pa brtan pa ther zug pa mi 'gyur ba'i chos can yin no /
ye tu vayaṃ tena brahmaṇā nirmitāḥ /
te vayaṃ anityā adhruvā āśāśvatā vipariṇāmadharmāṇa iti /
tad evaṃ kāmadhātur api tayāṃtagrāhadṛṣṭyālaṃbito bhavati /
ataḥ kāmadhātvālaṃbanānāṃ dṛṣṭīnāṃ samudācāra uktaḥ /
tathā tatraiva brahmajālasūtre ahetusamutpattikānāṃ pūrvāntakalpānām iti prakṛtaṃ
bdag cag gang dag tshangs pa des sprul pa de dag ni mi rtag mi brtan pa ther zug ma yin par 'gyur ba'i chos can yin no snyam du sems par 'gyur ba gang yin pa de lta bu'i dus kyang yod do zhes gsungs so /
de ltar na mthar 'dzin par lta ba des 'dod pa'i khams la yang dmigs pa yin te /
de'i phyir 'dod pa'i khams la dmigs pa'i lta ba dag kun du 'byung bar gsungs pa yin no /
de bzhin du tshangs pa'i dra ba'i mdo de nyid las /
rgyu med pa las kun du 'byung bar smra ba ste /
sngon gyi mtha' la rtog pa rnams las zhes bya ba skabs dang sbyar ro /
vītarāgāṇāṃ kāmadhātvālaṃbanānāṃ dṛṣṭīnāṃ samudācāra uktaḥ 'dod chags dang bral ba rnams la 'dod pa'i khams la dmigs pa'i lta ba kun du 'byung bar gsungs te /
kathaṃ /
saṃti rūpadhātāv asaṃjñisattvā nāma devāḥ
ji lta zhe na /
gzugs kyi khams na 'du shes med pa zhes bya ba'i lha dag yod de /
saṃjñotpādāt teṣāṃ sattvānāṃ tasmāt sthānāt cyutir bhavati /
ato 'nyatamaḥ sattvas tasmāt sthānāc cyutvā itthaṃtvam āgacchati manuṣyāṇāṃ sabhāgatāyāṃ /
pūrvavad yāvat pūrvakam ātmabhāvaṃ samanusmarati /
tasyaivaṃ bhavati /
ahetusamutpanna ātmā lokaś ca /
tad anenaivam eva bhavati /
ahetusamutpanna ātmā lokaś ca /
aham asmi pūrvaṃ nābhūvan so 'smy etarhi saṃbhūta ity ahetusamutpanna ātmā lokaś ca
sems can de dag 'du shes bskyed pas gnas de nas shi bar 'gyur ro /
de nas sems can gang yang rung ba zhig gnas de nas shi 'phos nas 'di lta bur mi rnams dang skal pa mnyam par 'ong bar 'gyur zhes bya ba nas sngon gyi lus rjes su dran par 'gyur zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
'di snyam du bdag dang 'jig rten 'di ni rgyu med pa las kun du 'byung ba yin no snyam du sems bar 'gyur ro zhes gsungs so /
de bas na bdag dang 'jig rten ni rgyu med pa las kun du 'byung ba yin no zhes bya ba 'dis ni 'di snyam du bdag sngon ma byung ba las da bdag byung ba las na bdag dang 'jig rten ni rgyu med pa las byung ba yin no snyam du sems pa yin no /
ity evam ātmānaṃ lokaṃ cālaṃbamānās tayā mithyādṛṣṭyā kāmadhātum apy ālambanta ity eteṣāṃ kāmadhātvālaṃbānāṃ dṛṣṭīnāṃ samudācāra uktaḥ de ltar na bdag dang 'jig rten la dmigs pa na log par lta ba des 'dod pa'i khams la yang dmigs pa yin pas de rnams la 'dod pa'i khams la dmigs pa'i lta ba dag kun du 'byung bar gsungs pa yin no /
kathaṃ ca punar eṣām ātmā lokaś cāhetusamutpanna ity evaṃ mithyādṛṣṭir bhavati yang ji ltar na de rnams bdag dang 'jig rten rgyu med pa las kun du 'byung ba yin no snyam du sems pa de log par lta ba yin zhe na /
pūrvakṛtaṃ kuśalasāsravam akuśalaṃ vā na hetur ātmano lokasyety evam apavadati bdag dang 'jig rten gyi rgyu sngon byas pa dge ba zag pa dang bcas pa 'am /
mi dge ba ma yin no snyam du de ltar yid kyis skur pa 'debs par byed pa'i phyir ro /
iti kāmadhātuvītarāgāṇāṃ teṣāṃ rūpāvacaryas tā dṛṣṭayo bhaviṣyaṃtīti vacanāvakāśaṃ matvāha /
na ca rūpāvacarāṇāṃ kleśānāṃ kāmadhātur ālaṃbanaṃ
'dod pa'i khams las 'dod chags dang bral ba de rnams la gzugs na spyod pa'i lta ba de dag 'byung bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig gi skabs las bsams nas gzugs na spyod pa'i nyon mongs pa rnams 'dod pa'i khams la mi dmigs pa ni ma yin te /
vītarāgatvād iti /
naitāḥ kāmāvacaryo dṛṣṭayaḥ /
mithyājñānāni punar etāni
'dod chags dang bral ba'i phyir ro zhes bya ba smos so /
kha cig ni de dag 'dod pa na spyod pa'i lta ba ma yin gyi /
iti kecit pariharaṃti tad eṣāṃ ayuktaṃ /
taddṛṣṭirūpatvāt /
(Abhidh-k-vy 450) /
parihīṇāḥ [kathaṃ tarhi vītarāgāṇāṃ kāmālaṃbanadṛṣṭisamudācāra ity āha /
dṛṣṭyutpādetyādi /
] devadatta iveti vaibhāṣikāḥ /
yathā devadatto bhagavato 'lpotsukavihāritāśayasya bhikṣusaṃghaparikarṣaṇāya pāpakecchāsamutpādād ṛddheḥ parihīṇaḥ
de dag ni log pa'i shes pa yin no zhes lan 'debs par byed de /
de dag ni lta ba'i ngo bo nyid yin pa'i phyir de dag gi ltar ni rigs pa ma yin no /
bye brag tu smra ba na re yongs su nyams pa'i phyir te /
lha sbyin bzhin no zhes zer ro /
dper na lha sbyin gyis dge slong gi dge 'dun 'khor du bya ba'i phyir bcom ldan 'das thugs las chung ngur bzhugs par gsol nas sdig pa'i bsam pa skyed pas rdzu 'phrul las yongs su nyams pa lta bu ste mdo las 'byung ba'i phyir ro /
sūtre vacanāt /
evaṃ hi sūtre paṭhyate /
atha devadattasya lābhasatkāreṇābhibhūtasya idam evaṃrūpaṃ pāpakam icchāgataṃ utpannam aho bata me bhagavān bhikṣusaṃghaṃ pratiniḥsṛjet /
ahaṃ bhikṣusaṃghaṃ parikarṣayaṃ bhagavān alpotsuko viharet dṛṣṭadharmasukhavihārayogam anuyuktaḥ /
sahacittotpādād devadattas tasyā ṛddheḥ parihīṇa iti vistaraḥ
mdo las ni 'di skad du de nas lha sbyin rnyed pa dang bkur stis zil gyis non te /
kye ma bcom ldan 'das kyis dge slong gi dge 'dun bdag la byin kyang ci ma rung /
dge slong gi dge 'dun ni bdag gi 'khor du byas la /
bcom ldan 'das ni mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dang ldan zhing thugs las chung ngur gnas par gsol lo snyam pa de lta bu'i sdig pa'i bsam pa'i rnam pa de skyes so /
lha sbyin gyis sems de skyes ma thag rdzu 'phrul de las yongs su nyams so zhes bya ba rgyas par 'byung ste /
evaṃ te 'pi dṛṣṭyutpādasamakālaṃ parihīṇā iti /
(V /
7) etatpūrvako hi teṣv ātmagrāha iti /
nityapiṇḍasaṃjñāpūrvakaḥ /
sarvaiveti /
paṃcaprakārāpi /
satkāya iti /
paṃcasūpādānaskandheṣu /
sarvaiva hi viparītadṛṣṭisvabhāvapravṛttā dṛṣṭiḥ mithyādṛṣṭiḥ satkāyadṛṣṭyādikā mithyopanidhyānāt /
anyās tu samāropikā iti /
katham ucchedadṛṣṭiḥ samāropikā /
bāhulika eṣa nirdeṣaḥ /
āryaḥ prahīṇatvād iti /
tyaktatvāt /
ohāk tyāga ity etasya dhātor grahaṇāt /
ādiśabdalopaḥ kṛta iti /
dṛṣṭyādīnām upādānaskaṃdhānāṃ paratvena pradhānatvenāmarśo dṛṣṭiparāmarśa iti
de bzhin du de dag kyang lta ba bskyed pa dang dus mnyam du yongs su nyams pa yin no zhe'o /
de dag la bdag tu 'dzin pa ni de dag sngon du 'gro ba can yin no zhes bya ba ni rtag pa dang ril por 'du shes pa sngon du 'gro ba can no /
'jig tshogs la lta ba la sogs pa log par zhugs pa'i lta ba thams cad log par lta ba yin te /
log par rtog pa'i phyir ro /
gzhan dag ni sgro 'dogs par byed pa yin no zhes bya ba ji ltar chad par lta ba sgro 'dogs par byed pa yin zhe na /
bstan pa 'di ni ming brtsan par byas pa yin no /
'phags pa rnams kyis spang ba'i phyir ro zhes bya ba ni bor ba'i phyir ro /
sogs pa'i sgra mi mngon par byas so zhes bya ba ni lta ba la sogs pa nye bar len pa'i phung po rnams la mchog dang gtso bor 'dzin pa ni lta ba mchog tu 'dzin pa zhes bya'o /
paraśabdaprayogeṇa cāyam atiśayārtho labhyata ity ācāryasaṃghabhadraḥ /
ahetau hetudṛṣṭir iti /
duḥkhadarśanaprahātavya ucyate /
amārge ca mārgadṛṣṭir iti
slob dpon 'dus bzang na re mchog tu zhes bya ba'i sgra sbyar bas kyang khyad par gyi don 'dir 'gyur ro zhes zer ro /
rgyu ma yin la rgyur lta ba'i phyir sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba zhes bya'o /
lam ma yin pa la lam du lta ba'i phyir lam mthong bas spang bar bya ba yin no /
mārgadarśanaprahātavyaḥ /
śīlavratamātrakam iti /
śīlavratam api bauddhānāṃ mokṣaprāptaye bhavati
tshul khrims dang brtul zhugs tsam zhes bya ba ni tshul khrims dang brtul zhugs ni sangs rgyas pa rnams kyi ltar na yang thar pa thob par byed pa yin mod kyi /
na tu tanmātrakam ity atas tadanyeṣāṃ dṛṣṭiḥ /
atrāpi kila ādiśabda iti /
śīlavratādiparāmarśaḥ /
śīlavrataparāmarśaḥ /
kiṃ kāraṇaṃ /
śīlavrataṃ hi rūpaskaṃdhasaṃgṛhītam
de de tsam du ni ma zad pas de'i phyir de las gzhan pa dag gi lta ba yin no /
'dir yang sogs pa'i sgra mi mngon par byas so zhes grag go zhes bya ba ni tshul khrims dang brtul zhugs la sogs pa mchog tu 'dzin pa ni tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa yin no /
ci'i phyir zhe na /
tshul khrims dang brtul zhugs ni gzugs kyi phung pos bsdus pa yin no /
ato 'nyaskandhagrahaṇārtham ādiśabda iti de'i phyir phung po gzhan bsdu ba'i don du sogs pa zhes bya ba'i sgra smos dgos so /
(V /
8) kasmād ayaṃ na samudayadarśanaprahātavya iti /
hetau vipratipannatvād ity abhiprāyaḥ
ci'i phyir kun 'byung mthong bas spang bar bya ba ma yin zhe na zhes bya ba ni rgyu la log par zhugs pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
tatkṛto 'pi kāraṇābhiniveśa iti /
nityaikātmakartṛgrāhakṛto 'pīty arthaḥ
de byas pa'i rgyur mngon par zhen pa yang zhes bya ba ni bdag rtag pa byed pa po /
gcig pus byas pa yang zhes bya ba'i tha tshig go /
tata eva prahīyata iti /
duḥkhadarśanād eva prahīyate
de nyid kyis spong bar 'gyur ro zhes bya ba ni sdug bsngal mthong ba kho nas spong bar 'gyur ro /
yas tarhi jalāgnipraveśādibhiḥ svargopapattiṃ paśyati 'o na gang me dang chur 'jug pa la sogs pas mtho ris su skye ba'am /
śīlavratena vā śuddhim iti /
nāyaṃ tatkṛtaḥ kāraṇābhiniveśaḥ
tshul khrims dang brtul zhugs kyis 'dag par lta ba ji lta bu yin zhes bya ba ni rgyur mngon par zhen pa 'di ni des byas pa ma yin na /
kathaṃ duḥkhadarśanāt prahīyate ji ltar sdug bsngal mthong bas spang bar 'gyur /
tasmāt samudayadarśanaprahātavyaḥ evāyaṃ bhaviṣyatīty abhiprāyāḥ de lta bas na 'di ni kun 'byung mthong bas spang bar bya ba kho na yin par 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
bye brag tu smra bas /
vaibhāṣika āha /
so 'pi duḥkhadarśanaprahātavya iti vistaraḥ duḥkhe vipratipannatvād iti vaibhāṣikāḥ
de yang sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba yin te zhes bya ba rgyas par smos so /
sdug bsngal la log par zhugs pa'i phyir ro zhes zer ba ni bye brag tu smra ba rnams te /
kathaṃ ca punar duḥkhe vipratipannaḥ /
tena svargagamanāc chuddhidarśanād vā
ji ltar sdug bsngal la log par zhugs pa yin zhe na des mtho ris su 'gro ba 'am 'dag par lta ba'i phyir ro /
atiprasaṃga iti vistareṇācāryaḥ slob dpon gyis ha cang thal bar 'gyur ro zhes bya ba rgyas par smos te /
sarveṣāṃ sāsravālaṃbanānāṃ adṛṣṭisvabhāvānāṃ ca duḥkhādidarśanaprahātavyānāṃ (Abhidh-k-vy 451) duḥkhe vipratipannatvāt zag pa dang bcas pa'i dngos po thams cad sdug bsngal yin pas /
zag pa dang bcas pa sdug bsngal la sogs pa mthong bas spang bar bya ba lta ba'i ngo bo nyid dam /
lta ba'i ngo bo nyid ma yin yang /
sarvaṃ hi sāsravaṃ vastu duḥkham iti duḥkhadarśanaprahātavyaprasaṃgaḥ /
tathā ca sati na kaścit samudayādidarśanaprahātavyaḥ syāt
thams cad sdug bsngal la log par zhugs pa yin pa'i phyir sdug bsngal mthong bas spang bar bya bar thal bar 'gyur ro /
de lta yin na ni kun 'byung ba la sogs pa mthong bas spang bar bya ba cung zad kyang med par 'gyur ro /
idaṃ cāparaṃ vaktavyaṃ /
kīdṛśo vānyaḥ śīlavrataparāmarśo mārgadarśanaprahātavyaḥ sa vaktavyaḥ
gzhan 'di yang brjod dgos te /
yang na tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pas lam mthong bas spang bar bya ba gzhan ji lta bu zhig yod pas de brjod dgos te /
yo 'pi hi gośīlādinā śudhyati yāvat sukhaduḥkhavyatikramaṃ cānuprāpnotīti paśyati /
tasyāpy ayam akāraṇaṃ kāraṇataḥ pratyetīti duḥkhadarśanaprahātavyaḥ śīlavrataparāmarśa iti paṭhyeta /
vaibhāṣika āha /
yo mārgadarśanaprahātavyālaṃbana iti
gang zhig ba lang gi tshul khrims la sogs pas 'dag pa nas bde ba dang sdug bsngal las rnam par 'das pa yang rjes su 'thob par 'gyur ro zhes bya ba'i bar du lta ba de'i tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa 'di yang rgyu ma yin pa la rgyur yid ches pa yin pas sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba'o zhes 'don pas so /
bam po sum cu rtsa dgu pa /
bye brag tu smra bas lam mthong bas spang bar bya ba la dmigs pa gang yin pa'o zhes bya ba smras te /
yo mārgadarśanaheyān aṣṭau mithyādṛṣṭyādīn ālaṃbate /
sa mārgadarśanaprahātavyaḥ śīlavataparāmarśa iti
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa gang zhig lam mthong bas spang bar bya ba log par lta ba la sogs pa brgyad la dmigs par byed pa 'di ni lam mthong bas spang bar bya ba yin no /
so 'pi hi nāma duḥkhe vipratipanna ity ācāryaḥ slob dpon gyis de yang sdug bsngal la log par zhugs pa yin no zhes bya ba smos te /
mithyādṛṣṭyādayo hi mārgadarśanaprahātavyā aṣṭāv anuśayaḥ śīlavrataparāmarśasyālambanaṃ lam mthong bas spang bar bya ba log par lta ba la sogs pa phra rgyas brgyad ni tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'i dmigs pa yin zhing /
te ca sāsravatvād duḥkhasatyasaṃgṛhītāḥ /
tatra ca sa vipratipanna iti /
duḥkhadarśanaprahātavya eva syād ity abhiprāyaḥ /
yasya ceti vistaraḥ
de dag kyang zag pa dang bcas pa yin pa'i phyir /
sdug bsngal gyi bden pas bsdus pa yin la /
de yang de la log par rtog pa yin pas sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba kho nar 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
yasya ca pudgalasya nāsti mārga iti mārgālaṃbanā mithyādṛṣṭirasti vicikitsā vā yang gang la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang zag gang zhig la lam med do snyam du lam la dmigs pa la log par lta ba 'am /
sa pudgalo nāsti mokṣamārga iti paśyan the tshom yod pa'i gang zag de thar pa'i lam med do zhes lta ba 'am /
vicikitsan vā /
kim asti mārgaḥ /
nāstīti saṃdihyan /
kathaṃ tayā mithyādṛṣṭyā śuddhiṃ pratyeṣyati pratipatsyate etayā mithyādṛṣṭyā etayā vā vicikitsayeti
the tshom za ba na ste /
ci lam 'di yod dam med snyam du the tshom za ba na ji ltar log par lta ba des log par lta ba 'dis sam /
the tshom 'dis 'dag go snyam du yid ches par 'gyur zhing rtog par 'gyur te /
mithyādṛṣṭivicikitsāyogād eva hi tasya śuddhipratipattir nāsti /
athānyam iti vistaraḥ
log par lta ba dang the tshom kho nas de la 'dag par yid ches pa med do /
'on te thar pa'i lam gzhan zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
athānyaṃ sāṃkhyādiparikalpitaṃ mokṣamārgaṃ parāmṛśya gṛhītvā 'on te grangs can la sogs pas brtags pa'i thar pa'i lam gzhan mchog tu bzung zhing blangs nas /
eṣa mokṣamārgo bauddhīyo nāstīty āha /
so 'pīti
'di ni thar pa'i lam yin gyi /
sangs rgyas pa'i ni med do zhes smra'o zhe na /
tīrthikaḥ /
tenaivānyena sāṃkhyādiparikalpitena śuddhiṃ pratyeti /
na tayā mithyādṛṣṭyeti kṛtvā /
tasyāpy asau śīlavrataparāmarśo mārgadarśanaprahātavyālaṃbano na sidhyati
de yang grangs can pas brtags pa de kho nas dag par yid ches kyi /
log par lta ba des na ma yin pa'i phyir /
de'i tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa de yang lam mthong bas spang bar bya ba la dmigs par mi 'grub bo /
'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
sāṃkhyādiparikalpitamārgālaṃbana eveti ayaṃ cānyo doṣaḥ
grangs can pa la sogs pas kun brtags pa'i lam kho na la dmigs pa yin no /
nyes pa gzhan 'di yang yod pas /
yaś cāpīti vistaraḥ yang gang zhig ces bya ba rgyas par smos te /
yaś cāpi mithyādṛṣṭikaḥ samudayanirodhadarśanaprahātavyayā mithyādṛṣṭyā śuddhiṃ pratyeti log par lta ba gang zhig kun 'byung ba dang 'gog pa mthong bas spang bar bya ba la dmigs pa'i log par lta bas dag par yid ches par 'gyur ba de yang /
sa kasmān na taddarśanaheyaḥ ci'i phyir de dag mthong bas spang bar bya ba ma yin /
sa śīlavrataparāmarśaḥ kasmān na samudayanirodhadarśanaheya ity arthaḥ tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa de ci'i phyir kun 'byung ba dang 'gog pa mthong bas spang bar bya ba ma yin zhes bya ba'i tha tshig go /
tasmāt parīkṣya eṣo 'rtha iti de lta bas na don 'di ni brtag par bya ba yin no zhes bya ba ni /
yasmād ayaṃ duḥkhadarśanaprahātavyaḥ śīlavrataparāmarśo na saṃbhavati gang gi phyir de ltar tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa /
sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba yin par yang mi srid la /
mārgadarśanaprahātavyaś ca /
atiprasaṃgādidoṣāt tasmāt parīkṣya eṣo 'rthaḥ
lam mthong bas spang bar bya ba yin du yang ha cang thal bal sogs pa'i nyes pa yod pa de'i phyir /
śīlavrataparāmarśo duḥkhadarśanaprahātavyaḥ mārgadarśanaprahātavyaś ceti /
tad idam ācāryeṇa saṃśayāvadyaṃ kṛtaṃ
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa; sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba yin pa dang lam mthong bas spang bar bya ba yin no zhes bya ba'i don 'di ni brtag par bya ba yin no /
na svamataṃ darśitaṃ /
anya āhur yogācāramatim apekṣyaivaṃ kṛtaṃ /
yogācārā hy aṣṭāviṃśatyuttaraṃ kleśaśataṃ varṇayaṃti /
yathaiva hi duḥkhadarśanaprahātavyā ime daśānuśayā bhavaṃti /
satkāyadṛṣṭiḥ /
aṃtagrāhadṛṣṭiḥ /
mithyādṛṣṭiḥ /
dṛṣṭiparāmarśaḥ /
(Abhidh-k-vy 452) śīlavrataparāmarśaḥ /
vicikitsā /
rāgaḥ /
pratighaḥ /
mānaḥ /
avidyā ceti /
tathaiveme daśa samudayadarśanaprahātavyāḥ /
tathaiva ca daśa nirodhadarśanaprahātavyāḥ /
daśa mārgadarśanaprahātavyā iti /
catvāriṃśat kāmāvacarā darśanaheyā bhavaṃti /
bhāvanāheyās tu ṣaṭ /
akalpikā satkāyadṛṣṭiḥ /
ucchedadṛṣṭiḥ /
sahajo rāgaḥ /
pratighaḥ /
mānaḥ /
avidyā ceti /
ṣaṭcatvāriṃśat kāmavācarā anuśayā bhavaṃti /
rūpāvacarās tv ekacatvāriṃśad eta eva pratighavarjyāḥ /
yathā rūpāvacarāḥ /
evam ārūpyāvacarā iti /
atra kaścit samādhim āha /
yad uktam atiprasaṃgaḥ sarveṣāṃ sāsravālaṃbanānāṃ duḥkhe vipratipannatvād iti /
atra brūmaḥ nātiprasaṃgaḥ /
duḥkhādimukhena vipratipatteḥ /
yady api sāsravālaṃbanā duḥkhasatyavipratipannāḥ /
tathāpi tu kecid duḥkhamukhena vipratipannāḥ
slob dpon gyis the tshom bskur ba 'di byas kyis /
rang gi gzhung lugs ni ma bstan to /
gzhan dag na re rnal 'byor spyod pa'i gzhung lugs la ltos nas de ltar byas so zhes zer ro /
rnal 'byor spyod pa rnams kyang nyon mongs pa brgya nyi shu rtsa brgyad du brjod de /
ji ltar sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba'i phra rgyas 'di dag 'jig tshogs la lta ba dang mthar 'dzin par lta ba dang log par lta ba dang; lta ba mchog tu 'dzin pa dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang the tshom dang 'dod chags dang khong khro ba dang nga rgyal dang ma rig pa zhes bya ba bcu yin pa de bzhin du kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba bcu dang 'gog pa mthong bas spang bar bya ba bcu dang lam mthong bas spang bar bya ba bcu ste /
'dod pa na spyod pa mthong bas spang bar bya ba bzhi bcu yin no /
bsgom pas spang bar bya ba ni 'jig tshogs la lta ba brtags pa ma yin pa dang chad par lta ba lhan cig skyes pa dang 'dod chags dang khong khro ba dang nga rgyal dang ma rig pa zhes bya ba drug ste /
'dod pa na spyod pa'i phra rgyas bzhi bcu rtsa drug tu 'gyur ro /
gzugs na spyod pa bzhi bcu rtsa gcig ste /
khong khro ba ma gtogs pa de dag nyid yin no /
gzugs na spyod pa dag ji lta bar gzugs med pa na spyod pa rnams kyang de dang 'dra'o /
de la kha cig lan 'debs par byed pa ni zag pa dang bcas pa la dmigs pa thams cad sdug bsngal la log par zhugs pa'i phyir /
ha cang thal bar 'gyur ro zhes bshad pa gang yin pa 'di la smra bar bya ste /
sdug bsngal la sogs pa'i sgo nas log par zhugs pa'i phyir /
ha cang thal bar mi 'gyur ro /
zag pa dang bcas pa la dmigs pa rnams sdug bsngal la log par zhugs pa yin mod kyi /
'on kyang kha cig ni sdug bsngal gyi sgo nas log par zhugs pa yin la /
kha cig ni kun 'byung ba'i sgo nas log par zhugs pa yin no /
kha cig ni 'gog pa'i sgo nas log par zhugs pas log par zhugs pa yin la /
kecit samudayamukhena /
kecin nirodhavipratipannavipratipannāḥ /
kecin mārgavipratipannavipratipannāḥ /
tatra ye duḥkhamukhena duḥkhe vipratipannāḥ
kha cig ni lam gyi sgo nas log par zhugs pa la log par zhugs pa yin no /
de la gang dag sdug bsngal gyi sgo nas sdug bsngal la log par zhugs pa de dag ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba yin no /
te duḥkhadarśanaprahātavyāḥ /
śīlavrataparāmarśaś ca duḥkhamukhena duḥkhe vipratipanno nityātmagrahaṇāt
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa yang rtag pa dang bdag tu 'dzin pas sdug bsngal gyi sgo nas sdug bsngal la log par zhugs pa yin te /
tasmād duḥkhadarśanaprahātavyaḥ /
yas tu mārgavipratipannavipratipannaḥ
de lta bas na sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba yin no /
lam la log par zhugs pa gang zhig gis 'di lta ste /
tadyathā sāṃkhyanirgraṃthādayaḥ svaparikalpitaṃ mārgaṃ gṛhītvā nāsti bauddhānāṃ mokṣamārga iti mithyādṛṣṭim utpādayaṃti grangs can pa dang gcer bu pa la sogs pas rang gi kun brtags pa'i lam bzung nas /
sangs rgyas pa rnams la thar pa'i lam med do zhes log par lta ba skyed par byed pa'i log par lta ba de la yang /
tāṃ ca mithyādṛṣṭiṃ śīlavrataparāmarśo 'grataḥ paśyati /
ayam eṣāṃ śīlavrataparāmarśo mārgadarśanaprahātavyaḥ /
mārgavipratipannavipratipannatvāt /
nāsti tu sa śīlavrataparāmarśaḥ yaḥ samudayamukhena vipratipadyeta
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pas mchog tu lta bar byed de /
de dag gi tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa 'di ni /
lam la log par zhugs pa la log par zhugs pa yin pa'i phyir lam mthong bas spang bar bya ba yin no /
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa gang zhig kun 'byung ba'i sgo nas log par 'jug par 'gyur ba yang med la /
nāpi yo nirodhamukhena vipratipannavipratipannaḥ syāt gang zhig 'gog pa'i sgo nas log par zhugs pa la log par zhugs pa yang med de /
tasmād duḥkhamārgadarśanaprahātavya eva śīlavrataparāmarśa iti de lta bas na tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa ni sdug bsngal dang lam mthong bas spang bar bya ba dag kho na yin no /
kathaṃ punaḥ samudayanirodhamukhena na vipratipadyate yang ji ltar kun 'byung ba dang 'gog pa'i sgo nas log par mi 'jug ce na /
atrācāryasaṃghabhadra āha /
śūlavrataparāmarśaḥ samudayanirodhadarśanaprahātavyaḥ
'di la slob dpon 'dus bzang na re /
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa ni kun 'byung ba dang 'gog pa mthong bas spang bar bya ba ma yin te /
taccharīrānupapatteḥ /
akāraṇe hi kāraṇabhiniveśaḥ /
amārge ca mārgābhiniveśeḥ /
śīlavrataparāmarśaśarīraṃ /
samudayāpavādikāyāṃ mithyādṛṣṭyāṃ śuddhyabhiniveśe nanv ākasmikāj janmadarśanam asya syāt
de'i lus su mi 'thad pa'i phyir ro /
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'i lus ni rgyu ma yin pa la rgyur mngon par zhen pa dang lam ma yin pa la las du mngon par zhen pa yin na; kun 'byung ba la skur pa 'debs pa'i log par lta ba la 'dag par mngon par zhen pas ni 'di rgyu med pa las skye bar lta bar 'gyur te /
kvacid api kāraṇabuddhyabhāvāt gang la rgyu'i blo med pa'i phyir ro /
duḥkhasamudayayor hi dravyato 'vyatirekāt sdug bsngal dang kun 'byung ba dag ni rjes su tha dad pa ma yin pa'i phyir /
īśvarādiskandhā api tenāpoditāḥ syuḥ des dbang phyug la sogs pa'i phung po yang spang bar 'gyur ro /
nirodhāpavādikāyāṃ tu mithyādṛṣṭau śuddhipratyāgamanān nirodhopāyakalpanaiva na saṃbhavati 'gog pa la skur pa 'debs pa'i log par lta ba la 'dag par yid ches pas na 'gog pa'i thabs la rtog pa mi srid pa kho na yin no /
ji lta zhe na /
kathaṃ nāsti nirodha iti taddarśanapṛṣṭhena tadupāyakalpanā vyarthā bhavet 'gog pa med do snyam du lta ba'i rjes la /
de'i thabs la rtog pa ni dan [*don?] med par 'gyur ro; /
evaṃ ca śīlavrataparāmarśaśarīrānupapattiḥ de ltar na tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'i lus su mi 'thad do /
mārgadarśanaprahātavyo 'pi śīlavrataparāmarśa evaṃ na saṃbhavet /
nāsti (Abhidh-k-vy 453) mārga iti darśanapṛṣṭhena mārgaparikalpanānupapatteḥ /
yasya hi mārgālaṃbanā mithyādṛṣṭir vicikitsā vāsti /
sa nāsti mokṣamārga iti paśyan vicikitsan vā kathaṃ tayā śuddhiṃ pratyeṣyatīti
de lta na lam med do snyam du lta ba'i rjes la lam du yongs su rtog pa mi 'thad pa'i phyir /
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa lam mthong bas spang bar bya ba yang mi 'gyur ro /
gang la lam pa dmigs pa log par lta ba 'am /
the tshom thar pa'i lam med do snyam pa'i lta ba 'am /
the tshom za ba yod pa de ji ltar des 'dag par yid ches par 'gyur zhe na /
upapadyata evasyāryamārgāpavādikāyāṃ mithyādṛṣṭyāṃ śuddhyabhiniveśaḥ /
nyāyatas tatgrahaṇāt /
anyā hi tena mokṣamārgo hṛdi niveśito bhavati /
yato 'sya sadbhūtamārgāpavādikāyāṃ mithyādṛṣṭau nyāyabuddhir utpadyate /
eṣa nyāyo yad anyo mokṣamārgo nāsti /
yac ca syān na vety anyaṃ mokṣamārgaṃ vicikitsatīti
'phags pa'i lam la skur pa 'debs pa'i log par lta ba la 'dag par mngon par zhen pa ni 'thad pa kho na ste; de la rigs par 'dzin pa'i phyir ro /
des ni gang gis na de yang dag pa'i lam la skur pa 'debs pa'i log par lta ba la rigs pa'i blo skye bar 'gyur ba thar pa'i lam gzhan zhig snying la gzhag pa yin te /
thar pa'i lam gzhan med do zhes bya ba gang yin pa dang thar pa'i lam gzhan yod dam /
'on te med snyam du the tshom za ba gang yin pa 'di ni rigs pa yin no snyam du sems pas so /
nyāyato hi śuddhyupāyagrahaṇam upapadyate rigs pa'i sgo nas ni 'dag pa'i thabs len par 'thad do /
yaś cāsāv anyo mokṣamārgas tena hṛdi niveśitaḥ /
sa naiva tasya mārgadarśanaheyasya śīlavrataparāmarśasya viṣayaḥ
des thar pa'i lam gzhan la dmigs pa snying la gzhag pa gang yin pa 'di nyid tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa lam mthong bas spang bar bya ba de'i yul yin te /
rang gi ris tsam la dmigs pa'i phyir ro /
svanaikāyikamātrālaṃbanatavāt /
atha mataṃ nirodhadarśanaheyo 'pi prayujyate
'on te de dang mtshungs par rtag tu rung ba'i phyir 'gog pa mthong bas spang bar bya bar yang thal bar 'gyur te /
tatkalpanāsāmarthyāt /
anyad dhi tena mokṣasthānaṃ hṛdi niveśitaṃ bhavati /
yato 'sya sadbhūtamokṣāpavādikāyāṃ mithyādṛṣṭau nyāyato grahaṇaṃ /
ataḥ samānam etad iti /
tan na /
nityaśāṃtagrahaṇasāmānyena tadapavāde śuddhyabhiniveśānupapatteḥ
de ni gang gis na de yang dag pa'i thar pa la skur pa 'debs pa'i log par lta ba la rigs par 'dzin par 'gyur ba thar pa'i gnas gzhan zhig snying la gzhag pa yin no /
de'i phyir de ni 'dra'o zhe na /
de ni ma yin te /
rtag pa dang zhi bar 'dzin par mtshungs na de la skur pa 'debs pa la 'dag par mngon par zhen pa mi 'thad pa'i phyir ro /
dravyādravyasaṃpratipattibhede hi kaścin mokṣopāyam anveṣate rdzas dang rdzas ma yin par rtog pa tha dad pa yod na 'ga' zhig thar pa'i thabs tshol bar byed la /
dhruvaṃ tasyāsti mokṣa iti niścayaḥ de la ni gdon mi za bar thar pa yod do snyam pa'i nges pa yod do /
yasya cāsti mokṣaniścayo dhruvaṃ /
tasya tatra nityaśāṃtagrahaṇam
gang gdon mi za bar thar pa yod do snyam pa'i nges pa yod pa de ni de la rtag pa dang zhi bar yang 'dzin to /
anyathā tatra prārthanānupapatteḥ de lta ma yin na de don du gnyer ba mi 'thad pa'i phyir ro /
tatra yathehadhārmikāṇāṃ nivāṇe dravyādravyasaṃpratipattibhedo 'pi nityaśāṃtagrahaṇasāmānyāt tadapavāde doṣo darśanam eva de la dper na chos 'di pa rnams la mya ngan las 'das pa rdzas dang rdzas ma yin par rtog pa tha dad kyang rtag pa dang zhi bar 'dzin par mtshungs pa'i phyir de la skur pa 'debs pa'i lta ba ni skyon kho na yin pa ltar /
yenapi kiṃcin mokṣasthānaṃ hṛdi niveśitaṃ syāt /
tasyāpi nityaśāṃtagrahaṇasāmānyān mokṣāpavāde nyāyagrahaṇam upapadyate
gang gis thar pa'i gnas cung zad cig sems la bzhag pa da yang rtag pa dang zhi bar 'dzin par mtshungs pa'i phyir thar pa la skur pa 'debs pa la rigs par 'dzin pa mi 'thad do /
bhinnā hi śīlavratādayaḥ svabhāvataś cākārataś cāryamārgāt /
nāsti tu nityaśāṃtagrahaṇabheda iti
tshul khrims dang brtul zhugs la sogs pa ni 'phags pa'i lam las ngo bo nyid dang rnam pa'i sgo nas tha dad pa yin gyi /
rtag pa dang zhi bar 'dzin pa la ni tha dad pa med pas mtshungs par rtag tu rung ba med do /
nāsti kalpanāsāmānyaṃ /
ato mārgadarśanaprahātavya eva śīlavrataparāmarśaḥ saṃbhavati
de'i phyir tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa ni lam mthong bas spang bar bya ba kho na yin pa srid kyi /
na nirodhadarśanaprahātavya iti 'gog pa mthong bas spang bar bya ba ni ma yin no zhes zer ro /
iha sīlavrataparāmarśo dviprakāra iṣyate ābhidharmikaiḥ /
tatra kīdṛśaḥ śīlavrataparāmarśo duḥkhadarśanaprahātavyo vyavasthāpyate
'dir chos mngon pa pa rnams tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa rnam pa gnyis su 'dod na tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa ji lta bu zhig ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya bar rnam par 'jog /
kīdṛo mārgadarśanaprahātavyaḥ /
yo 'pihi gośīlādinā śudbhiṃ pratyeti /
so 'py amārge mārgaṃ paśatīti /
yaḥ śīlavratādiduḥkhālaṃbanaḥ śīlavrataparāmarśaḥ /
sa duḥkhadarśanaprahātavyaḥ /
yo mārgavipratipattyālaṃbanaḥ /
sa mārgadarśanaprahātavyaḥ /
yaḥ śīlavratādyālaṃbanaḥ /
sa na mārgavipratipattiḥ /
tathā na bādhate /
yathā mārgavipratipattyālaṃbanaḥ /
yasmāc chīlavratādyālaṃbana audārikaḥ
ji lta bu zhig lam mthong bas spang bar bya bar rnam par 'jog ste /
gang zhig ba lang gi tshul khrims la sogs pas 'dag par yid ches pa de dag kyang lam ma yin pa la lam du ni lta'o zhe na /
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa gang zhig tshul khrims dang brtul zhugs la sogs pa sdug bsngal dmigs pa de ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba yin la /
gang zhig lam la log par zhugs pa la dmigs pa de ni lam mthong bas spang bar bya ba yin no /
tshul khrims dang brtul zhugs la sogs pa la dmigs pa gang yin pa de ni lam la log par zhugs pa ma yin zhing /
na dūragataḥ na dṛḍhāśayaḥ alpayatnaghātyaḥ /
tadviparyayān mārgavipratipattyālaṃbana iti /
(V /
9) dṛṣṭitrayād viparyāsacatuṣkam iti /
dṛṣṭitrayasvabhāvā viparyāsā iti darśayati /
satkāyadṛṣṭer ātmadṛṣṭir ātmaviparyāsa (Abhidh-k-vy 454) iti /
nātmīyadṛṣṭir ity abhiprāyaḥ /
sakalety apara iti /
sakalā satkāyadṛṣṭiḥ ātmadṛṣṭir ātmīyadṛṣṭiś cātmaviparyāsa ity arthaḥ
lam la log par zhugs pa la dmigs pa ji lta ba de ltar gnod par byed pa yang ma yin te /
'di ltar tshul khrims dang brtul zhugs la sogs pa la dmigs pa ni rags pa dang; ring du song ba ma yin pa dang bsam pa brtan po ma yin pa dang 'bad pa chung dus gzhom par bya ba yin la /
lam la log par zhugs pa la dmigs pa ni de las bzlog pa ma yin pas so /
lta ba gsum las phyin ci log bzhi tshan zhes bya ba ni phyin ci log dag ni lta ba gsum gyi ngo bo nyid yin no zhes ston par byed do /
'jig tshogs la lta ba las ni bdag tu lta ba phyin ci log go zhes bya ba ni bdag gir lta ba ma yin no snyam du bsams pa yin no /
gzhan dag na re thams cad yin no zhes zer ro zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba bdag tu lta ba dang; bdag gir lta ba thams cad bdag tu phyin ci log pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
vaibhāṣika āha /
katham ātmīyadṛṣṭir viparyāsa iti
bye brag tu smra bas ji ltar na bdag gir lta ba phyin ci log yin zhes bya ba smos te /
na hy ātmīyaviparyāsa ity ucyate /
kathaṃ ca na bhavitavyam iti paraḥ /
viparyāsasūtrād iti vaibhāṣikaḥ
bdag gir lta ba la phyin ci log ces mi bya'o /
pha rol pos ji ltar na phyin ci log ma yin zhes bya ba smras pa dang bye brag tu smra bas phyin ci log gi mdo las mi 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba smos te /
anātmani ātmeti viparyāsa iti sūtravacanāt mdo las bdag med pa la bdag go snyam du phyin ci log pa zhes 'byung gi /
na punar ātmīya iti /
asty evaṃ sūtranirdeśaḥ
bdag gi snyam du zhes bya bar mi 'byung ba'i phyir ro /
mdo las de skad du bstan pa ni yod mod kyi /
na punar asāv ātmadṛṣṭer arthāṃtarabhūtā /
kathaṃ kṛtvā /
ātmānam eva tatra paṃcopādānaskaṃdheṣu vāśinaṃ paśyann ātmīyaṃ paśyatīti /
na kevalam ātmānaṃ paśyaty ātmīyam api paśyatīty arthaḥ
de yang bdag tu lta ba las don gzhan du 'gyur ba ni ma yin no /
ji lta zhe na /
de las ni bdag kho na nye bar len pa'i phung po lnga la dbang byed par lta ba ni bdag gir lta bar 'gyur bar bshad de /
bdag la lta ba 'ba' zhig tu ma zad kyi /
bdag gir yang lta'o zhes bya ba'i tha tshig go; /
ātmadṛṣṭir evāsau dvimukhīti /
ātmātmīyamukhī ekā dravyato 'stīti ahaṃkāramamakāramukhadvayavatīty arthaḥ
bdag tu lta ba 'di nyid sgo gnyis can yin no zhes bya ba ni bdag dang bdag gi sgo can te /
rdzas su ni gcig yin no /
ngar 'dzin pa dang nga yir 'dzin pa'i sgo gnyis dang ldan pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
athāham ity etasmāt prathamanirdiṣṭān mameti ṣāṣṭhīnirdiṣṭaṃ dṛṣṭyaṃtaraṃ syāt /
mayā mahyam ity etad api syāt
'on te bdag ces bya ba dang por bstan pa 'di las bdag gi zhes bya ba drug par bstan pa lta ba gzhan zhig yin na ni bdag gi zhes bya ba dang bdag gi phyir zhes bya ba 'di yang 'gyur ro /
dṛṣṭyaṃtaram iti prakṛtaṃ lta ba tha dad pa zhes bya ba skabs dang sbyar te /
mayeti tṛtīyānirdeśān mahyam ity ca caturthīnirdeśāt /
aniṣṭaṃ caitat /
tasmāt sakaleti siddhaṃ
bdag gi zhes bya ba ni gsum par bstan pa'i phyir la /
bdag gi phyir zhes bya ba ni bzhi par bstan pa'i phyir ro /
de yang 'dod pa ma yin te /
de lta bas na thams cad yin no zhes bya bar grub bo /
kasmād anye kleśā na viparyāsā iti /
satkāyadṛṣṭyaṃtagrāhadṛṣṭiparāmarśebhyo 'nye ucchedamithyādṛṣṭiśīlavrataparāmarśarāgādayaḥ
ci'i phyir nyon mongs pa gzhan dag phyin ci log ma yin zhe na zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba dang mthar 'dzin par lta ba dang lta ba mchog tu 'dzin pa dag las gzhan chad par lta ba dang log par lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin par lta ba dang 'dod chags la sogs pa'o /
tribhiḥ kāraṇair iti /
viparītanitīraṇasamāropair viparyāsānāṃ vyavasthānaṃ
rgyu gsum gyis zhes bya ba ni phyin ci log pa dang nges par rtog pa dang sgro 'dogs pa dag gis phyin ci log rnams rnam par gzhag ste /
yatraitāni samastāni kāraṇāni saṃti /
te viparyāsāḥ sthāpitāḥ
gang la rgyu 'di dag ril gyis yod pa de dag ni phyin ci log tu rnam par gzhag go /
yatra tu na samastāni /
te na viparyāsā ity uktaṃ bhavati /
tanmātraśuddhyālaṃbanād iti /
yasmāc chīlavratamātreṇa śuddhir ity ālaṃbate nitīrayati
gang la ril gyis med pa de dag ni phyin ci log ma yin no zhes bshad pa yin no /
de tsam zhig gis 'dag par dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba ni gang gi phyir tshul khrims dang brtul zhugs tsam gyis 'dag go snyam du dmigs pa la nges par rtog par byed do /
tasmān naikāntaviparyastaḥ śīlavrataparāmarśaḥ /
na hi śīlavrataṃ śuddhikāraṇaṃ na bhavati /
kevalaṃ tu na bhavatīti /
katham asya samāropakatvaṃ /
tanmātreṇa śuddhikāraṇabhāvasamāropāt /
yady asaṃtīrako na viparyāsaḥ yat tarhi sūtra uktaṃ
'di ltar tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa ni gcig tu phyin ci log pa ma yin te /
tshul khrims dang brtul zhugs 'dag pa'i rgyur mi 'gyur ba ni ma yin gyi /
'ba' zhig gis mi 'gyur bar zad do /
'di'i sgro 'dogs pa'i rnam pa nyid ji lta bu zhe na /
de tsam gyis 'dag pa'i rgyu'i dngos por sgro 'dogs pa'i phyir ro /
gal te nges par rtog par mi byed pa phyin ci log ma yin na 'o na mdo las gsungs pa gang yin pa de ji lta bu ste /
tat kathaṃ /
na hi saṃjñā saṃtīrikā nāpi cittaṃ /
dvādaśa viparyāsā iti /
caturṣu viparyāseṣu pratyekaṃ saṃjñācittadṛṣṭiviparyāsā iti
'du shes kyang nges par rtog par byed pa ma yin la /
sems kyang nges par rtog par byed pa ni ma yin no /
phyin ci log bcu gnyis yin no zhes bya ba ni phyin ci log bzhi po re re la 'du shes dang sems dang lta ba phyin ci log dag yod pas so /
katham ity ucyate /
anitye nityam iti vistaraḥ evaṃ yāvad anātmany ātmeti /
duḥkhe sukham iti saṃjñādṛṣṭacittaviparyāsās trayaḥ /
aśucau śucīty eta eva trayaḥ /
yāvad anātmany ātmeti eta eva traya iti /
tatrāṣṭau darśanaprahātavyā iti /
anitye nityam iti saṃjñācittadṛṣṭiviparyāsās trayaḥ /
anātmany ātmeti punas trayaḥ /
duḥkhe sukham iti dṛṣṭiviparyāsaḥ
ji lta zhe na /
mi rtag pa la rtag go snyam du zhes bya ba nas rgyas par de bzhin du bdag med la bdag go snyam pa'i bar zhes bya ba smos te /
sdug bsngal la bde'o snyam du 'du shes dang sems dang lta ba phyin ci log gsum dang mi gtsang ba la gtsang ngo snyam du de nyid gsum nas bdag med pa la bdag go snyam du de nyid gsum gyi bar yin no /
de la brgyad ni mthong bas spang bar bya ba yin no zhes bya ba ni mi rtag pa la rtag go snyam du 'du shes dang sems dang lta ba phyin ci log gsum dang bdag med pa la bdag go snyam pa yang gsum dang sdug bsngal la bde'o snyam du lta ba phyin ci log dang mi gtsang ba la gtsang ngo snyam du lta ba phyin ci log go /
bzhi ni bsgom pas spang bar bya ba dag yin no /
gang dag ce na /
aśucau śucīti dṛṣṭiviparyāsa iti /
catvāro bhāvanāprahātavyāḥ /
katama ity āha /
daḥkhe ca (Abhidh-k-vy 455) saṃjñācittaviparyāsāv aśucau ceti /
duḥkhe sukham iti saṃjñācittaviparyāsau dvau
gang dag sdug bsngal dang mi gtsang ba la 'du shes dang phyin ci log pa zhes bya ba smos te /
sdug bsngal la bde'o snyam du 'du shes dang sems phyin ci log gnyis dang mi gtsang ba la gtsang ngo snyam du 'du shes dang sems phyin ci log kyang gnyis te bzhi'o /
aśucau śucīti saṃjñācittaviparyāsāv aparau dvāv iti catvāraḥ /
avītarāgasyāryasyeti /
srotaāpannasya sakṛdāgāminaś ca /
tadviparyāsāv apīti /
sattvasaṃjñāsamudācārāt sattvacittasamudācārāc ca
'phags pa 'dod chags dang ma bral ba la zhes bya ba ni rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba la'o /
de dag ni phyin ci log dag tu yang ci'i phyir mi 'dod ces bya ba ni sems can gyi 'du shes kun du 'byung ba'i phyir dang sems can no snyam pa'i sems kun du 'byung ba'i phyir de dag gi 'du shes su yang ci'i phyir mi 'dod /
tadviparyāsāv api kiṃ neṣyete /
sattvālaṃbanasaṃjñācittaviparyāsāv api kiṃ neṣyete /
ātmaviparyāsāv api kiṃ neṣyete ity abhiprāyaḥ /
kiṃ kāraṇam ity āhuḥ
sems can la dmigs pa'i 'du shes dang sems phyin ci log dag kyang yod par ci'i phyir mi 'dod de /
bdag tu phyin ci log pa dag kyang ci ste yod par 'dod par mi byed snyam du bsams pa yin no /
ci'i phyir zhe na /
na hi striyām ātmani ca vinā sattvasāṃjñayā kāmarāgo yukta iti bud med dang bdag la sems can du 'du shes pa med par ni 'dod pa'i 'dod chags skye bar rigs pa ma yin no zhes bya ba smos te /
tasmād etāv apy anātmany ātmeti saṃjñācittaviparyāsau bhāvanāprahātavyāv iti prāptaṃ de lta bas na bdag med pa la bdag go snyam du 'du shes dang sems phyin ci log 'di dag kyang bsgom pas spang bar bya ba yin no zhes bya bar gyur to /
vistara iti vacanād evaṃ neyaṃ /
duḥkhe sukham iti aśucau śucīti yāvad anātmany ātmeti saṃjñāviparyāsaś cittaviparyāso dṛṣṭiviparyāsaḥ prahīyata iti
rgyas par zhes 'byung ba'i phyir 'di ltar sbyar bar bya ste /
sdug bsngal la bde'o snyam pa dang mi gtsang ba la gtsang ngo snyam pa nas bdag med pa la bdag go snyam du 'du shes phyin ci log dang sems phyin ci log dang lta ba phyin ci log de spong bar byed do zhes bya ba yin no /
tāsmād dṛṣṭisamutthe eva dṛṣṭisaṃprayukte eva saṃjñācitte viparyāsau nānye de lta bas na lta bas kun nas bslang ba kho na ste /
lta ba dang mtshungs par ldan pa'i 'du shes dang sems kho na phyin ci log yin gyi gzhan ni ma yin te /
nādṛṣṭisaṃprayukte ity arthaḥ /
etad uktaṃ bhavati /
asty asau saṃjñācittavibhramaḥ
lta ba dang mtshungs par mi ldan pa dag ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
'di skad du 'du shes dang sems 'khrul pa 'di yang yod mod kyi /
na tu viparyāsaḥ /
yasmād asau dṛṣṭisamuttho na bhavati /
kasmād ity āha /
tatkālabhrāṃtimātratvād iti /
strīdarśanakāle bhrāṃtimātratvād ity abhiprāyaḥ
'di ltar de ni lta bas kun nas bslang ba ma yin pas phyin ci log ma yin no zhes bshad pa yin no /
ci'i phyir zhe na /
de'i dus su 'khrul pa tsam yin pa'i phyir zhes bya ba smos te /
bud med mthong ba'i tshe 'khrul pa tsam yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
yasmāt tatkālam eva darśanakālam evāryāṇāṃ bhrāṃtiḥ /
tathā mithyājñānaṃ bhavati
de lta bas na 'phags pa rnams kyis ni de'i dus su de ltar mthong ba'i 'khrul pa kho nas log pa'i shes pa yin te /
alātacakracitrayakṣabhrāṃtivat /
yathā alāta āśu bhramyamāṇe tatkālamātraṃ cakram iti bhrāṃtir utpadyate /
na paścāt /
citralikhitaṃ ca yakṣaṃ dṛṣṭvā tatkālaṃ bhrāṃtir utpadyate yakṣa iti
mgal me'i 'khor lo dang ri mo'i gnod sbyin la 'khrul pa bzhin no /
dper na mgal me'i 'khor lo myur du bskor na de'i dus tsam du 'khor lo'i snyam du 'khrul pa skye'i phyis ni ma yin pa dang ri mor bris pa'i gnod sbyin mthong nas de'i dus su gnod sbyin no snyam du 'khrul pa skye'i phyis ni ma yin pa de dang 'dra'o /
tadvat /
āryasyātra paridhyānān muhūrtaṃ sukhaśucibhrāṃtiḥ sattvabhrāṃtir vā
'phags pa ni 'di la nges par rtog pa yin pa'i phyir bde ba 'am gtsang bar 'khrul pa 'am /
sems can du 'khrul pa'ang rung /
na tv asau viparyāsaḥ /
uktaṃ hi bhagavatā dhandhāḥ khalu bhikṣavaḥ śrutavata āryaśrāvakasya smṛtisaṃpramoṣā utpadyaṃte
yud tsam par zad kyi /
'di phyin ci log ni ma yin te /
bcom ldan 'das kyis dge slong dag 'phags pa nyan thos thos pa dang ldan pa la dran pa nyams pa cung zad 'byung mod kyi /
atha ca punaḥ kṣipram evāstaṃ parikṣayaṃ paryādānaṃ gacchaṃtīti /
yady asau saṃjñācittabhramo na viparyāso yat tarhi sthavirānandeneti vistaraḥ
'on kyang myur ba kho nas mi snang ba dang yongs su zad pa dang yongs su gtugs par 'gyur ro zhes gsungs pas so /
gal te 'du shes dang sems 'khrul pa de phyin ci log ma yin na phyogs gsum pa 'dzin pa gzhan kha cig gis /
'o na gnas brtan kun dga' bos zhes bya ba rgyas par smos te /
āryeṇa vāgīśena sthavirānanda uktaḥ /
kāmarāgābhibhūtatvāc cittaṃ me paridahyate
'phags pa ngag gi dbang phyug gis gnas brtan kun dga' bo la /
'dod pa'i chags pas zil non phyir /
bdag gi sems ni gdung bar 'gyur /
aṃga me gautama brūhi śāṃtitvam anukampayeti /
āryānandas taṃ pratyāha /
viparyāsena saṃjñānāṃ cittaṃ te paridahyate
goo tam khyod kyi thugs brtse'i phyir /
zhi ba mchog ni bshad du gsol /
zhes smras pa dang 'phags pa kun dga' bo yi phyir /
'du shes phyin ci log pa yis /
khyod kyi sems ni yongs su gdungs /
nimittaṃ varjyatāṃ tasmāc chubhaṃ rāgopasaṃhitam iti /
sa hi srotaāpannaḥ /
tasya cānayā gāthayā viparyāsāstitvaṃ paridīpitam iti
de phyir 'dod chags ldan pa yi /
rgyu mtshan sdug pa spang bar gyis /
zhes smras te /
de ni rgyun du zhugs pa yin la tshigs su bcad pa 'dis ni de la yang phyin ci log yod pa nyid du yongs su bstan pas so /
tasmād iti vistaraḥ /
yasmān nikāyāṃtarīyamataṃ vaibhāṣikair āgamena virudhyate /
vaibhāṣikamataṃ ca nikāyāṃtarīyaiḥ /
tasmāt sarva evāṣṭau saṃjñācittaviparyāsāḥ (Abhidh-k-vy 456) śaikṣasyāprahīṇā ity apare
de lta bas na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir sde pa gzhan gyi gzhung lugs kyang bye brag tu smra ba rnams kyi lung dang 'gal bar byas la /
bye brag tu smra ba'i gzhung lugs kyang sde pa gzhan dag gi lung dang 'gal bar byas pa /
de'i phyir slob pas 'du shes dang sems phyin ci log brgyad po thams cad ma spangs pa kho na'o zhes zer ro /
kecit tṛtīyapākṣikāḥ /
sūtravirodhaṃ ca pariharaṃti /
katarasya sūtrasya /
yad idaṃ vaibhāṣikaiḥ sūtram ānītaṃ /
yaś ca śrutavān āryaśrāvaka iti vistareṇa yāvat prahīyata iti
mdo dang 'gal ba yang spong bar byed do /
mdo gang zhig ce na /
bye brag tu smra ba rnams kyis khungs su khyer te /
'ong ba 'di ltar 'phags pa nyan thos thos pa dang ldan pa zhes bya ba rgyas par de spong bar byed do zhes bya ba'i bar gang yin pa 'di lta ste /
te 'pi cāryasatyānām iti vistaraḥ de dag kyang 'phags pa'i bden pa rnams zhes bya ba rgyas par smos te /
te 'pi cāṣṭau saṃjñācittaviparyāsā āryasatyānāṃ duḥkhādīnāṃ yathābhūtajñānāt prahīyaṃte 'du shes dang sems phyin ci log brgyad po de dag kyang sdug bsngal la sogs pa 'phags pa'i bden pa rnams yang dag pa ji lta ba bzhin shes pas spong bar 'gyur gyi /
na vinā tena yathābhūtajñānena /
ity upāyasamākhyānād upāyapravartanān nāsti tasya sūtrasya virodhaḥ /
yad idam uktam idaṃ duḥkham āryasatyam ayaṃ duḥkhasamudayo 'yaṃ duḥkhanirodhaḥ iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam iti /
tan na darśanamārgam evādhikṛtya /
kiṃ tarhi /
bhāvanāmārgam apīti /
bhāvanāmārgo 'pi hy anāsravaś caturāryasatyālaṃbana eveti /
(V /
10) pravṛttibhedād iti /
ākārabhedād ity arthaḥ /
aprāpte viśeṣādhigama iti /
samādhisaṃniśritāḥ sāsravāś cānāsravāś ca dharmā viśeṣās tasyādhigamaḥ sākṣātkaraṇaṃ viśeṣādhigamaḥ
yang dag pa ji lta ba bzhin shes pa de med par ni ma yin no zhes thabs yang dag par bstan pa'i phyir te /
thabs legs par brjod pa'i phyir mdo sde dang 'gal ba med do zhes zer ro /
'di ni sdug bsngal 'phags pa'i bden pa'o /
'di ni sdug bsngal kun 'byung ba'o /
'di ni sdug bsngal 'gog pa'o /
'di ni sdug bsngal 'gog par 'gro ba'i lam 'phags pa'i bden pa yin no zhes bshad pa gang yin pa de yang mthong ba'i lam kho na'i dbang du mdzad pa ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
bsgom pa'i lam gyi dbang du mdzad pa yang yin te /
bsgom pa'i lam zag pa med pa'i 'phags pa'i bden pa la dmigs pa'i kho nas so /
'jug pa'i bye brag las ni zhes bya ba ni rnam pa'i bye brag las zhes bya ba'i tha tshig go /
khyad par thob par bya ba ma thob par zhes bya ba la /
khyad par ni ting nge 'dzin de la brten pa'i chos zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa dag go /
de thob par bya ba ni mngon sum du bya ba'o /
tasminn aprāpte asaṃmukhīkṛte /
sa viśeṣādhigamaḥ prāpto mayety abhimānaḥ /
aguṇavato guṇavān aham iti /
aguṇānvitasya guṇavān aham asmīti viparītaviṣayo māno mithyāmānaḥ
khyad par thob par bya ba de ma thob cing mngon du ma byas par bdag gis khyad par thob par bya ba de thob po snyam pa ni mngon pa'i nga rgyal yin no /
yon tan ma yin pa dang ldan pa la bdag yon tan dang ldan no snyam pa zhes bya ba ni yon tan dang mi ldan pa la bdag yon tan dang ldan no snyam pa'i nga rgyal log pa'i yul can ni log pa'i nga rgyal lo /
mithyāmānābhimānayoḥ kaḥ prativiśeṣaḥ log pa'i nga rgyal dang mngon pa'i nga rgyal dag la khyad par ci yod ce na /
pratilabdhaviśeṣādhigamapratirūpakaguṇasyābhiprāya iti savastuko 'bhimānaḥ /
mithyāmānas tu nirguṇasya sato guṇavān aham asmīti nirvastukaḥ /
mānavidhā iti /
mānaprakārāḥ /
sadṛśo hīno 'stīti mānavidhā saḍṛśo 'smīti mānavidhā hīno 'smīti mānavidheti vaktavyaṃ
mngon pa'i nga rgyal ni khyad par thob par bya ba dang 'dra ba'i yon tan thob pa'i bsam pa yin pas gzhi dang bcas pa yin no /
log pa'i nga rgyal ni yon tan med pa las bdag ni yon tan dang ldan pa yin no snyam pa yin pas gzhi med pa yin no /
nga rgyal gyi rnam pa zhes bya ba ni nga rgyal gyi rnam pa ste /
bdag dang 'dra'o snyam pa dang bdag dman no snyam pa zhes bya ba la yang nga rgyal gyi rnam pa zhes brjod par bya'o /
dṛṣṭisaṃniśritās traya iti lta ba la brten pa'i nga rgyal gsum ste zhes bya ba ni /
pṛthagjanam adhikṛtya dṛṣṭisaṃniśritā ity ucyaṃte so so'i skye bo'i dbang du byas nas lta ba la brten pa zhes brjod de /
ātmadṛṣṭiḥ pūrvam aham iti /
paścād anaṃtaram ime mānāḥ /
atimānamānonamānā yathākramaṃ ete bhavaṃti /
kathaṃ śreyān aham asmīti mānavidhā dṛṣṭisaṃniśrito 'timānaḥ /
'sadṛśo 'smīti mānavidhā dṛṣṭisaṃniśrito mānaḥ hīno 'smīti mānavidhā dṛṣṭisaṃniśrita ūnamānaḥ
sngar ni nga'o snyam du bdag tu lta ba 'byung la /
phyis ni mjug thogs su nga rgyal /
lhag pa'i nga rgyal dang nga rgyal dang cung zad snyam pa'i nga rgyal 'di dag 'byung ngo /
'di dag kyang go rims bzhin yin te /
ji lta zhe na /
bdag mchog yin no snyam pa'i nga rgyal gyi rnam pa ni lta ba la brten pa'i lhag pa'i nga rgyal yin no /
bdag dang 'dra'o snyam pa nga rgyal gyi rnam pa ni lta ba la brten pa'i nga rgyal yin no /
bdag dman no snyam pa'i nga rgyal gyi rnam pa ni 'jig tshogs la lta ba la brten pa'i cung zad snyam pa'i nga rgyal yin no; /
dvitīyaṃ trayam etatprātilaumyena yathākramaṃ neyaṃ gnyis pa'i ni 'di las bzlog ste /
go rims bzhin du sbyar te /
bdag pas mchog yod do /
asti me śreyān asti me sadṛśaḥ asti me hīna iti dṛṣṭisaṃniśritā ūnamānamānātimānāḥ bdag dang mnyam pa yod do /
bdag pas dman pa yod do zhas bya ba ni lta ba la brten pa'i cung zad snyam pa'i nga rgyal dang nga rgyal dang lhag pa'i nga rgyal rnams so /
tṛtīyaṃ nāsti me śreyān nāsti me sadṛśo nāsti me hīna iti /
yathākramaṃ dṛṣṭisaṃniśritā mānātimānonamānāḥ /
prākaraṇaṃ tu nirdeśaṃ parigṛhyeti
gsum pa ni bdag pas mchog med do /
bdag dang mnyam pa med do /
bdag pas dman pa med do zhes bya ba ni go rims bzhin du lta ba la brten pa'i nga rgyal dang lhag pa'i nga rgyal dang cung zad snyam pa'i nga rgyal rnams yin no /
prakaraṇapādanirdeśaḥ /
ko 'sau /
yo 'sau pūrvam uktaḥ /
hīnād viśiṣṭo 'smi samena vetyādinirdeśaḥ
rab tu byed pa las bstan pa yongs su bzung ste zhes bya ba ni rab tu byed pa'i rkang pa las bstan pa yin no /
de yang gang zhig ce na /
sngar bshad pa ste chung ngu bas bdag khyad par du 'phags pa 'am /
śreyān asmīti māno 'pi syāt hīnāpekṣayā /
hīnād viśiṣṭo 'smi samena veti mānalakṣaṇanirdeśāt
mnyam pa dang mnyam mo snyam pa la sogs pa bstan pa yin no /
bdag mchog yin no snyam pa'i nga rgyal gyi rnam pa ni dman pa las ltos na nga rgyal yang yin te /
atimāno 'py ayaṃ syāt samāpekṣayā /
samād viśiṣṭo 'smīty atimānalakṣaṇanirdeśāt
nga rgyal gyi mtshan nyid ni chung ngu bas bdag khyad par du 'phags pa 'am mnyam pa dang zhes bstan pa'i phyir ro /
mānātimāno 'py ayaṃ syāt visiṣṭāpekṣayā /
viśiṣṭād (Abhidh-k-vy 457) viśiṣṭo 'smīti mānātimānalakṣaṇanirdeśāt /
sarva iti grahaṇam asmimāno 'pi bhāvanāprahātavyaḥ /
na kevalaṃ śeṣāḥ /
śeṣā api darśanaprahātavyāḥ /
na kevalam asmimāna iti pradarśānārthaṃ /
nāvaśyam iti /
prahīṇaṃ na samudācaratīti niyamaḥ /
tathā hi śraddhādimiddhaduḥkhendriyacakṣur ādayaḥ prahīṇā api saṃudācaraṃti /
darśanaheyānām antarmukhatvāt /
bhāvanāheyālaṃbanaiva rāgadveṣamohair vijñaptir utthāpyata iti /
bhāvanāheyam eva vadhādiparyavasthānaṃ /
vadhādiparyavasthānam iti /
ādiśabdenādattādānakāmamithyācāramṛṣāvādagrahaṇaṃ /
tad bhāvanāheyaṃ bhāvanāheyadharmālaṃbanatvād iti /
bhāvanāheyā vadhādikasattvādayaḥ eva dharmā asyālaṃbanam iti kṛtvā /
satkāyadṛṣṭyādayo 'pi hi yady api bhāvanāheyān dharmān ālaṃbaṃte na tu kevalaṃ bhāvanāheyā ity ato na te bhāvanāheyāḥ
'di mnyam pa la ltos na ni lhag pa'i nga rgyal yang yin te /
lhag pa'i nga rgyal gyi mtshan nyid ni mnyam pa bas bdag khyad par du 'phags so snyam pa zhes bstan pa'i phyir ro /
'di khyad par du 'phags pa la ltos na ni nga rgyal las kyang nga rgyal yang yin te /
nga rgyal las kyang nga rgyal gyi mtshan nyid ni khyad par du 'phags pa bas kyang bdag khyad par du 'phags so snyam pa zhes bstan pa'i phyir ro /
thams cad ces bya ba smos pa ni nga'o snyam pa'i nga rgyal yang bsgom pas spang bar bya ba yin gyi /
lhag ma dag ma yin pa 'ba' zhig tu ni ma zad do zhes bya ba dang lhag ma dag kyang mthong bas spang bar bya ba ma yin gyi /
nga'o snyam pa'i nga rgyal yin pa 'ba' zhig tu ni ma zad do zhes rab tu bstan pa'i phyir ro /
gsod sogs kun nas dkris pa'o /
zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni ma byin par len pa dang 'dod pas log par gyem pa dang brdzun du smra ba la sogs pa bsdu'o /
de ni bsgom pas spang bar bya ba yin te /
bsgom pas spang bar bya ba'i chos la dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di'i dmigs pa ni bsgom pas spang bar bya ba'i chos rnams kho na yin pas so /
'jig tshogs la lta ba la sogs pa ni bsgom pas spang bar bya ba'i ches la dmigs par ni byed mod kyi /
bsgom pas spang bar bya ba 'ba' zhig la ni ma yin pas de'i phyir de dag ni bsgom pas spang bar bya ba ma yin no /
tatra prārthaneti /
tatra traidhātukyām anityatāyāṃ prārthanā
de la don du gnyer ba zhes bya ba ni khams gsum pa'i mi rtag pa nyid la don du gnyer ba'o /
kiṃ tatrāpi prārthanā bhavati /
bhavatīty āha /
yathoktaṃ sūtre /
yāvad ayam ātmā jīvati tiṣṭhati dhriyate yāpayati
ci de la yang don du gnyer ba yod dam zhe na /
smras pa yod de /
mdo las ji skad du /
bdag ji srid gson zhing 'dug la sdod cing 'tsho ba de srid du nad dang bcas pa; 'bras dang bcas pa /
zug rngu dang bcas pa /
tāvat sarogaḥ sagaṇḍaḥ saśalyaḥ sajvaraḥ saparidāhakaḥ /
yataś cāyam ātmā ucchidyate vinaśyati na bhavati /
iyatāyam ātmā samyak samucchinno bhavatīti /
bhavatṛṣṇāyāḥ pradeśo gṛhyata iti /
aho batāham airāvaṇo nāgarājaḥ syām ity evamādikā bhavatṛṣṇā na samudācarati
rims nad dang bcas pa /
yongs su gdung ba dang bcas pa ste /
'di ltar bdag 'di chad par gyur cing zhig par gyur la 'byung bar mi 'gyur na de tsam gyis bdag nyid 'di yang dag par kun nas 'chad pa yin no snyam du sems so zhes 'byung ba lta bu'o /
skye ba'i sred pa'i phyogs gzung ngo zhes bya ba ni bdag ni glang po che'i rgyal po sa srung gi bur gyur kyang ci ma rung zhes bya ba de lta bu la sogs pa skye ba'i sred pa kun du mi 'byung ba'o /
ādiśabdena kuveraḥ syāṃ strī syām ity evamādikā gṛhyate /
prādeśagrahaṇād indraḥ syām ity evamādikā samudācaratīti darśitaṃ bhavati /
(V /
11) mānavidhā api bhāvanāprahātavyāḥ santīty uktam iti
phyogs smos pas ni dbang por gyur cig snyam pa de lta bu la sogs pa de lta bu ni kun du 'byung ngo zhes bstan pa yin no /
sogs pa zhes bya ba'i smras ni lus ngan por gyur cig /
bud med du gyur cig snyam pa de lta bu la sogs pa bsdu'o /
bsgom pas spang bar bya ba ni nga rgyal gyi rnam pa rnams kyang yod do zhes bshad la zhes bya ba ni; mthong dang bsgom pas zad bya ba /
dṛgbhāvanākṣayā iti vacanāt /
na cāryasya saṃbhavaṃti vidhādayo
zhes 'byung ba'i phyir ro /
'phags pa la /
rnam sogs nga'o snyam mi 'byung /
nāsmiteti /
pūrvaṃ bhāvanāheyaparigrahaṇaṃ kṛtaṃ /
dṛgbhāvanākṣayāḥ /
vadhādiparyavasthānaṃ heyaṃ bhāvanayā tathā /
vibhavecchā ity anena granthena
zhes bya ba ni gang du /
mthong dang bsgom pas zad bya ba /
bsgom pas spang bar bya ba ni /
gsod sogs kun nas dkris pa'o /
de bzhin 'jig sred ces bya ba'i gzhung 'dis bsgom pas spang bar bya ba'i tshad yongs su bcad pa yin no /
saṃprati teṣāṃ vidhādīnāṃ āryasyāsamudācāra ucyate da ni 'phags pa la rnam pa la sogs pa de dag kun du mi 'byung bar bstan pa'i phyir /
na cāryasya saṃbhavaṃti vidhādayo /
nāsmiteti /
(Abhidh-k-vy 458) /
ādigrahaṇena yāvad bhavatṛṣṇāyā grahaṇam iti /
vadhādiparyavasthānasya vibhavatṛṣṇāyāḥ pradeśasya bhavatṛṣṇāyāś ca grahaṇam ity arthaḥ
'phags pa la /
rnam sogs nga'o snyam mi 'byung /
zhes bya ba smos so /
sogs pa smos pas ni 'jig pa'i sred pa'i bar bzung ngo zhes bya ba ni gsod pa la sogs pa'i kun nas dkris pa dang 'jig pa'i sred pa dang skye ba'i sred pa'i phyogs bsdu'o zhes bya ba'i tha tshig go /
na saṃbhavaṃti na samudācaraṃti /
dṛṣṭipuṣṭatvād iti /
tatpūrvakatvena tadupabṛṃhitatvāt /
vadhādiparyavasthānaṃ mithyādṛṣṭipuṣṭaṃ tadabhyāsena karmaphalāpavāditvāt /
bhagnapṛṣṭhatvāt tatpoṣakābhāvena bhaganpṛṣṭhatvād ity arthaḥ /
kaukṛtyaṃ bhāvanāprahātavyaṃ
mi 'byung ba ni kun du mi 'byung ba'o /
lta bas rgyas par 'gyur phyir ro zhes bya ba ni de dag ni de sngon du 'gro ba nyid kyis rgyas par byas pa'i phyir ro /
rked pa bcag pa'i phyir ro zhes bya ba ni de rgyas par byed pa med pas rked pa bcag pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
gsod pa la sogs pa kun nas dkris pa ni log par lta bas rgyas par 'gyur te /
de la goms pas las dang 'bras bu la skur pa 'debs par byed pa'i phyir ro /
'gyod pa ni bsgom pas spang bar bya ba yin te /
bhāvanāheyadharmālaṃbanatvāt /
(V /
12, 13) sarvatragā iti /
sarvatra gacchaṃtīti sarvatragāḥ
bsgom pas spang bar bya ba'i chos la dmigs pa yin pa'i phyir ro /
kun du 'gro pa dag ces bya ba ni thams cad du 'gro bas kun du 'gro ba ste /
paṃcāpi nikāyān ālaṃbaṃta ity arthaḥ rigs lnga char la yang dmigs par byed pa zhes bya ba'i tha tshig go /
paṃcānām api nikāyānāṃ hetubhāvenāvatiṣṭhanta ity apare /
vakṣyati hi eṣāṃ prabhāvenānyanaikāyikā api kleśā upajāyaṃta iti /
ekādaśānuśayā iti vistaraḥ
gzhan dag na re 'di dag gi mthus ris gzhan pa'i nyon mongs pa dag kyang skye'o zhes 'chad par 'gyur bas ris lnga char gyi rgyu'i dngos por gnas pa yin no zhes zer ro /
phra rgyas bcu gcig po zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
sapta dṛṣṭayo duḥkhadarśanaprahātavyāḥ satkāyadṛṣṭyādayaḥ paṃca /
samudayadarśanaprahātavye dve dṛṣṭī mithyādṛṣṭiparāmarśadṛṣṭī iti sapta
lta ba bdun ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba 'jig tshogs la lta ba la sogs pa lnga dang kun 'byung mthong bas spang bar bya ba lta ba gnyis po log par lta ba dang lta ba mchog tu 'dzin pa dang bdun no /
dve vicikitse duḥkhasamudayadarśanaprahātavye the tshom gnyis ni sdug bsngal dang kun 'byung mthong bas spang bar bya ba dag go /
dve avidye duḥkhasamudayadarśanaprahātavye eva ma rig pa gnyis ni sdug bsngal dang kun 'byung mthong bas spang bar bya ba dag kho na ste /
ekadeśato na sākalyataḥ /
ye hy avidye etatsarvatragasaṃprayukte /
āveṇikyau ca /
te eva sarvatrage bhavato na rāgādisaṃprayukte
phyogs gcig gi sgo nas yin gyi /
mtha' dag gi sgo nas ni ma yin no /
ma rig pa gang dag kun du 'gro ba de dag dang mtshungs par ldan pa dang ma 'dres pa de dag kho na kun du 'gro ba yin gyi /
'dod chags la sogs pa dang mtshungs par ldan pa ni ma yin no /
ity evam ekādaśānuśayāḥ sarvatragāḥ /
navānuśayāḥ sākalyataḥ /
dvāv ekadeśata iti kṛtvā /
dhātubhedena tu trayastriṃśat /
āveṇikīti ko 'rthaḥ /
evam āhuḥ /
saṃparko veṇir ity ucyate na veṇir aveṇiḥ /
pṛthagbhāva ity arthaḥ /
evaṃ hy uktam aveṇir bhagavān aveṇir bhikṣusaṃgha iti
de ltar na phra rgyas bcu gcig ni kun du 'gro ba yin te /
phra rgyas dgu ni mtha' dag gi sgo nas yin la /
gnyis ni phyogs gcig gi sgo nas yin pas so /
ma 'dres pa zhes bya ba'i don ci zhe na /
'di skad du 'chad de /
'grogs pa ni 'dres pa zhes bya'o /
'dres pa med pas nam 'dres te /
logs shig tu gyur pa zhes bya ba'i tha tshig go /
'di skad du bcom ldan 'das ma 'dres la /
dge slong gi dge 'dun ma 'dres zhes gsungs te /
bcom ldan 'das kyang logs shig la /
pṛthag bhagavān pṛthag bhikṣusaṃgha ity abhiprāyaḥ dge slong gi dge 'dun yang logs shig go snyam du dgongs pa yin no /
aveṇyā caraty āveṇikī 'dres pa med par spyod pas na ma 'dres pa ste /
nānyānuśayasahacāriṇīty arthaḥ /
sakalasvadhātvālaṃbanatvād iti /
yasmād ete sakalaṃ svadhātum ālaṃbaṃte /
tasmāt sarvatragā ity ucyaṃte
phra rgyas gzhan dang lhan cig mi 'byung ba zhes bya ba'i tha tshig go /
rang gi khams mtha' dag la dmigs pa'i phyir zhes bya ba ni gang gi phyir 'di dag rang gi khams mtha' dag la dmigs par byed pa de'i phyir kun du 'gro ba zhes bya'o /
kaḥ sakaleneti vistaraḥ /
kaḥ sakalena kāmadhātunā śuddhiṃ pratyeti
su zhig 'dod pa'i khams mtha' dag gis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni su zhig 'dod pa'i khams mtha' dag gis 'dag par yid ches par 'gyur ba 'am /
akāraṇaṃ vā kāraṇataḥ sakalaṃ kāmadhātuṃ pratyetīty adhikṛtaṃ 'dod pa'i khams mtha' dag rgyu ma yin pa la rgyur yid ches par 'gyur zhes bya bar skabs dang sbyar te /
tasmāc chīlavrataparāmarśo na sarvatraga ity abhiprāyaḥ de lta bas na tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa ni kun du 'gro ba ma yin no snyam bsam pa yin no /
nocyate sakalaṃ niravaśeṣam anekaṃ bhedabhinnaṃ svadhātuṃ yugapad ālaṃbaṃte bye brag tu smra ba rnams kyi lan ni rang gi khams bye brag du mas tha dad pas ma lus pa mtha' dag cig car du dmigs so zhes ni mi zer ro /
api tu paṃcaprakāram api sarvayugapad ālaṃbaṃte /
duḥkhadarśanaprahātavyaṃ yāvad bhāvanāprahātavyam iti
'on kyang sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba nas bsgom pas spang bar bya ba zhes bya ba'i bar rnam pa lnga po thams cad kyang cig car du dmigs te /
kun du 'gro ba nyid yin la /
prakārasarvatāyāṃ sarvaśabdo 'yaṃ draṣṭavya ity eṣa vaibhāṣikāṇāṃ parihāraḥ /
yātrātmadṛṣṭir iti
kun zhes bya ba'i sgra ni rnam pa yin par lta'o zhes bya ba 'di yin no /
gang la bdag tu lta ba yod pa zhes bya ba ni nye bar len pa'i phung po lnga dag la'o /
paṃcasūpādānaskandheṣu /
tatrātmatṛṣṇā teṣām ātmābhiniveśavastutvāt
de la bdag la sred pa yod de /
de dag ni bdag tu mngon par zhen pa'i gzhi yin pa'i phyir ro /
yatrāgraśuddhidṛṣṭī /
yatra vastuni paṃcopādānaskaṃdhalakaṣaṇe 'gradṛṣṭir dṛṣṭiparāmarśaḥ
gang la mchog dang dag par lta ba yod pa ste /
nye bar len pa'i phung po lnga'i mtshan nyid kyi dngos po gang la'o /
śuddhidṛṣṭiś ca śīlavrataparāmarśaḥ /
tatra prārthanā tṛṣṇālakṣaṇā /
tatra tatprārthaneti kecit paṭhaṃti /
tatra vastuni tasya (Abhidh-k-vy 459) pudgalasya prārthanā tatprārthanety arthaḥ /
tena ca māna iti /
tena ca vastunā mānaḥ /
taddvāreṇonnatir ity arthaḥ
mchog tu lta ba ni lta ba mchog tu 'dzin pa'o /
dag par lta ba ni tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'o /
de la don du gnyer ba ni sred pa'i mtshan nyid do /
kha cig de la de'i don du gnyer ba yod ces bya ba 'don te; dngos po de la gang zag de'i don du gnyer ba yod pa ni de la de'i don du gnyer ba yod ces bya ba'i tha tshig go /
des kyang nga rgyal du 'gyur zhes bya ba ni de'i sgo nas khengs par 'gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
evaṃ satīti /
evaṃ tṛṣṇāmānayoḥ sarvatragatve sati
de lta yin na zhes bya ba ni sred pa dang nga rgyal dag kun du 'gro ba nyid yin na'o /
satkāyadṛṣṭyādivad darśanabhāvanāheyālaṃbanatvāt etad ubhayaṃ tṛṣṇāmānalakṣaṇaṃ kiṃ prahātavyaṃ kena prahātavyaṃ sred pa dang nga rgyal gyi mtshan nyid 'di gnyi ga mthong bas spang bar bya ba 'jig tshogs la lta ba la sogs pa dang bsgom pas spang bar bya ba la dmigs pa'i phyir ci zhig gis spang bar bya ba yin /
gang gis spang bar bya ba ni ci zhig gis spang bar bya ste /
kiṃ darśanaprahātavyam utāho bhāvanayeti ci mthong bas spang bar bya ba yin nam /
'on te bsgom pas spang bar bya ba yin zhes bya ba'o /
ye yaddarśanaheyālaṃbanāḥ /
te taddarśanaheyā iti niyamaṃ manasikṛtvā pṛcchati
gang dag gang zhig mthong bas spang bar bya ba'i dmigs pa can de dag ni de mthong bas spang bar bya ba yin la zhes bya ba nges pa 'di yin la bzhag nas 'dri bar byed pa yin no /
anyathā hi satkāyadṛṣṭyādivad evaitad ubhayaṃ darśanaprahātavyam eva syād iti kim atra praṣṭavyaṃ syāt de lta ma yin na 'jig tshogs la lta ba la sogs pa kho na bzhin du 'di gnyi ga mthong bas spang bar bya ba nyid du 'gyur bas 'dir dri ci dgos te /
na hi satkāyadṛṣṭyādayo na darśanabhāvanāheyālaṃbanāḥ 'jig tshogs la lta ba la sogs pa ni mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba'i dmigs pa can ma yin pa yang ma yin la /
na ca te na darśanaheyā bhavaṃtīti /
atrācāryaḥ samādhim āha
de dag mthong bas spang bar bya ba ma yin pa yang ma yin no /
'di la slob dpon gyis lan du /
bhāvanāprahātavyaṃ vyāmiśrālaṃbanatvād iti 'dres pa la dmigs pa'i phyir bsgom pas spang bar bya ba yin no zhes bya ba smos te /
yadi tṛṣṇāmānau darśanaprahātavyālaṃbanāv eva syātāṃ darśanaprahātavyau /
na tu evam
gal te sred pa dang nga rgyal dag mthong bas spang bar bya ba la dmigs pa can kho na zhig yin par gyur na ni de dag mthong bas spang bar bya ba yin par 'gyur na de lta ni ma yin no /
ato vyāmiśrālaṃbanatvād bhāvanāprahātavyau de bas na 'dren ma la dmigs pa'i phyir bsgom pas spang bar bya ba dag yin te /
avaśiṣṭā bhāvanaheyā iti lakṣaṇaniyamāt /
atha veti /
sa evācāryaḥ parāvṛtya punar bravīti
lhag ma bsgom pas spang bya yin /
zhes bya bar mtshan nyid nges pa'i phyir ro /
yang zhes bya ba ni yang slob dpon 'di nyid kyis bzlog ste bshad pa yin no /
punar astu darśanaprahātavyam iti mthong bas spang bar bya ba yin no zhes bya ba ni ci zhe na /
kim /
etad ubhayam iti vartate /
kasmād ity āha /
dṛṣṭibalādhānavartitvād iti /
dṛṣṭer balādhānam sāmarthyaṃ
de gnyi ga zhes bya bar sbyar ro /
ci'i phyir zhe na /
lta ba'i stobs bskyed pas bcug pa can nyid yin pa'i phyir zhes bya ba smos te /
lta ba'i stobs bskyed pa ni mthu'o /
dṛṣṭibalādhānena vartituṃ śīlam asyeti dṛṣṭibalādhānavarti tadubhayaṃ de la lta ba'i stobs bskyed pas bcug pa'i ngang tshul can yod pas na de gnyis ni lta ba'i stobs bskyed pas bcug pa can no /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
tadubhayaṃ darśanaprahātavyam astv iti
de'i ngo bo nyid de /
de'i phyir de gnyis ni mthong bas spang bar bya ba yin no /
vaibhāṣika idānīṃ svapakṣaṃ sthāpayati /
svalakṣaṇakleśāv etau na sāmānyakleśau bhavataḥ /
tasmān na sarvatragāv iti /
yatrātmadṛṣṭiḥ /
tatra tṛṣṇāmānau /
na tu yugapat sarvasmin
da ni bye brag tu smra ba nyon mongs pa 'di gnyis rang gi mtshan nyid pa yin gyi; spyi pa yin pa ni ma yin te zhes rang gi phyogs 'jog par byed do /
gang la bdag tu lta ba yod pa de la sred pa dang nga rgyal dag yod mod kyi /
rang gi mtshan nyid pa'i nyon mongs pa yin pa'i phyir thams cad la cig car yod pa ni ma yin te /
svalakṣaṇakleśatvāt /
ekadeśālaṃbanau hi tau /
tasmān na sarvatragau /
na cet sarvatragau /
tena yau yaddarśanaheyālaṃbanau /
tau taddarśanaheyau /
pariśiṣṭau bhāvanāheyāv iti siddhaṃ
de dag ni phyogs gcig pa la dmigs pa can yin no /
de lta bas na kun du 'gro ba dag ma yin no /
des na gang dag mthong bas spang bar bya ba la dmigs pa de dag ni mthong bas spang bar bya ba yin la /
lhag ma dag ni bsgom pas spang bar bya ba yin no zhes bya bar grub po /
kadācit visabhāgam edaṃ dhātum ālaṃbate /
kadācid dvāv iti /
kadācit trīṃ dhātūn iti noktam etat
res 'ga' ni skal ba mi mnyam pa'i khams gcig la dmigs so /
res 'ga' ni gnyi ga la dmigs zhes bya'i /
res 'ga' ni khams gsum la dmigs so zhes de skad du ni ma bshad de /
kāmadhātusthās tu kadācid visabhāgam ekarūpadhātum ārūpyadhātuṇ vālaṃbaṃte 'dod pa'i khams na gnas pa res 'ga' ni skal ba mi mnyam pa gzugs kyi khams sam /
gzugs med pa'i khams gcig na dmigs so /
kadācid rūpārūpyau dvāv iti res 'ga' ni gzugs dang gzugs med pa'i khams gnyis la dmigs so /
ātmātmīyatvenāgrahaṇād iti /
yasmāt taṃ brahmāṇaṃ ātmatvenātmīyatvena na gṛhṇāti
bdag dang bdag gir mi 'dzin pa'i phyir zhes bya ba ni gang gi phyir tshangs pa de la bdag nyid dam bdag gi nyid du mi 'dzin pa de'i phyir /
ataḥ satkāyadṛṣṭir na bhavati brahmaṇi sattvadṛṣṭiḥ /
yasmāc cāntagrāhadṛṣṭiḥ satkāyadṛṣṭisamutthitā /
ato nityadṛṣṭir api tasmin brahmaṇi nāṃtagrāhadṛṣṭir iti /
kā tarhīyaṃ dṛṣṭir iti /
yeyaṃ brahmaṇi sattvadṛṣṭiḥ
tshangs pa la sems can du lta ba ni 'jig tshogs la lta ba ma yin no /
gang gi phyir mthar 'dzin par lta ba yang des kun nas bslang ba de'i phyir tshangs pa de la rtag par lta ba yang mthar 'dzin par lta ba ma yin no /
'o na 'di'i lta ba gang zhig yin zhes bya ba ni tshangs pa la sems can du lta ba dang bdag tu lta ba'o /
nityadṛṣṭiś ca /
neyaṃ dṛṣṭiḥ mithyājñānaṃ punar etad iti /
viparītālaṃbanatvān mithyājñānam etat /
na hi sarvā viparītālaṃbanā prajñā dṛṣṭir iṣyate
'di ni lta ba ma yin gyi 'di ni log pa'i shes pa yin no zhes bya ba ni 'di ni log par dmigs pa'i phyir log pa'i shes pa yin no /
log par dmigs pa'i shes rab thams cad lta ba yin par ni mi 'dod de /
anātmany evātmeti viparītā prajñā satkāyadṛṣṭir iṣyate rang gi lus kho na la bdag go snyam du phyin ci log gi shes rab ni 'jig tshogs la lta ba yin la /
tatsamutthāpitā (Abhidh-k-vy 460) ca nityadṛṣṭir aṃtagrāhadṛṣṭiḥ /
nānyā /
yaiva hy ahaṃkārasya saṃniśrayībhavati /
saiva satkāyadṛṣṭiḥ /
mahābrahmaṇi ca sattvadṛṣṭir aham ity ahaṃkārasya na saṃniśrayībhavati
des kun nas bslang ba'i rtag par lta ba ni mthar 'dzin par lta ba yin par 'dod kyi /
gzhan dag ni ma yin no /
gang zhig nga'o snyam du ngar 'dzin pa'i rten du gyur pa'i de kho na 'jig tshogs la lta ba yin na /
tshangs pa chen po la sems can du lta ba ni nga'o snyam du ngar 'dzin ba'i rten du yang mi 'gyur te /
de'i phyir /
tenoktam ātmātmīyatvenāgrahaṇād iti /
prāptivarjyāḥ sahabhuva iti
bdag dang bdag gir mi 'dzin pa'i phyir zhes bshad do /
de dag dang ni lhan cig gang /
'byung de'ang kun 'gro thob ma gtogs /
zhes bya ba ni tshor ba la sogs pa'o /
vedanādayaḥ /
prāptayas tu naivam anekaphalatvād iti /
anekaphalavipākaniṣyandā hi prāptayaḥ prāptimatety uktaṃ /
ato na sarvatragadharmaprāptayaḥ sarvatragā vyavasthāpyaṃte
thob pa rnams ni 'bras bu mi gcig pa'i phyir de lta ma yin no zhes bya ba ni thob pa rnams dang thob pa de dang ldan pa ni 'bras bu rnam par smin pa dang rgyu mthun pa gcig pa ma yin no zhes bshad zin to /
de'i phyir kun du 'gro ba'i chos kyi thob pa dag ni kun du 'gro ba ma yin par rnam par gzhag go /
ata eveti /
yasmāt sahabhuvo 'pi sarvatragā avasthāpyaṃte /
tasmāc catuṣkoṭikaṃ kriyate
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni gang gi phyir lhan cig 'byung ba dag kyang kun du 'gro ba yin par rnam par gzhag pa de'i phyir mu bzhir bya'o /
prathamā koṭir anāgatāḥ sarvatragā anuśayā iti /
ete sarvatragasya svābhāvyāt
mu dang po ni ma 'ongs pa'i phra rgyas kun du 'gro ba rnams so zhes bya ba ni 'di dag ni kun du 'gro ba'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
kun du 'gro ba'i rgyus kun du 'gro ba ni ma yin te /
na sarvatvagahetur anāgatāvasthāyāṃ sarvatragahetor anavasthāpanāt ma 'ongs pa'i gnas skabs su kun du 'gro ba'i rgyu rnam par mi gzhag pa'i phyir ro /
dvitīyā atītapratyutpannās tatsahabhuvaḥ /
sarvatragasahabhuvo 'tītapratyutpannatvāt sarvatragahetur bhavaṃti
gnyis pa ni 'das pa dang da ltar byung ba'i lhan cig 'byung ba rnams so zhes bya ba ni kun du 'gro ba dang lhan cig 'byung ba dag 'das pa dang da ltar byung ba yin pa'i phyir kun du 'gro ba'i rgyu yin no /
na sarvatragā anuśayāḥ ananuśayasvabhāvatvāt /
tṛtīyacatuṣṭhyau yojye /
tṛtīyātītapratyutpannāḥ sarvatragā anuśayāḥ
kun du 'gro ba'i phra rgyas ni ma yin te /
phra rgyas kyi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir ro /
gsum pa dang bzhi pa dag ni sbyar bar bya ste /
gsum pa ni 'das pa dang da ltar byung ba'i phra rgyas kun du 'gro ba rnams so /
caturthī tān ākārān sthāpayitvā bzhi pa ni rnam pa de dag ma gtogs pa ste /
tadyathā anāgatās tatsahabhuvaḥ prāptyādayaś ca de dag dang lhan cig 'byung ba ma 'ongs pa rnams dang thob pa la sogs pa'o /
(V /
14-16) ṣaḍ anāsravagocarā iti
drug ni zag med spyod yul can /
ṣaḍ evety avadhāraṇaṃ /
tasmān na rāgādayo 'nāsravālaṃbanā yujyante
zhes bya ba ni drug kho na zhes nges par gzung ba yin te /
'di ltar /
'dod chags min te spang bya'i phyir /
gnod mi byed phyir zhe sdang min /
na rāgas tasya varjyatvān na dveṣo 'napakārata ityādivacanāt /
avidyā ca tābhyām iti /
mithyādṛṣṭivicikitsābhyāṃ yā saṃprayuktā /
yā cāveṇiky avidyā /
sa eko 'vidyānuśaya iti /
trayo nirodhadarśanapraghātavyā anāsravālaṃbanāḥ /
evaṃ mārgadarśanaprahātavyā apy eta eva traya iti ṣaḍ bhūmaubhūmau bhavaṃti /
tadgocarāṇāṃ viṣaya iti /
tau nirodhamārgau /
gocara eṣām iti tadgocarāḥ /
teṣāṃ /
yathākramaṃ trayāṇāṃ /
svabhūmyuparamaḥ svabhūminirodhaḥ /
gocara ālaṃbanaṃ /
mārgas tu dharmajñānapakṣyaḥ ṣaḍbhūmiko 'nvayajñānapakṣyo navabhūmiko mārgagocarāṇām apareṣāṃ trayāṇām anuśayānām ālaṃbanaṃ /
kathaṃ kṛtvā /
nirodhālaṃbanā ete trayānuśayā navabhūmikā bhavaṃti /
kāmāvacarā yāvad bhāvāgrikāḥ /
teṣāṃ kāmāvacarāṇāṃ kāmāvacaradharmanirodha evālaṃbanaṃ /
prathamadhyānabhūmikānāṃ prathamadhyānabhūmikadharmanirodha evālaṃbanaṃ /
teṣāṃ yāvad bhavāgrabhūmikānāṃ bhavāgrabhūmikadharmanirodha (Abhidh-k-vy 461) evālaṃbanaṃ /
mārgas tu dharmajñānapakṣyaḥ ṣaḍbhūmikaḥ /
anāgamyadhyānāṃtarabhūmikaś caturdhyānabhūmikaś ca /
sa sarva eva kāmāvacarāṇāṃ eṣāṃ trayāṇām anuśayānām ālaṃbanaṃ /
anvayajñānapakṣyaḥ punar navabhūmikaḥ /
anāgamyadhyānāṃtaracaturdhyānākāśavijñānākiṃcanyāyatanabhūmikaḥ /
sa sarva eva prathamadhyānabhūmikānām eṣāṃ trayāṇām anuśayānām ālaṃbanam /
evaṃ yāvad bhavāgrabhūmikānām iti /
kasmāt punaḥ svabhūminirodha eva tadgocarālambanaṃ /
mārgas tu ṣaḍbhūmiko 'pi navabhūmiko 'pi vā teṣām ālaṃbanam ity atra hetuṃ darśayati /
mārgo hy anyonyahetuka iti /
katham anyonyahetukaḥ /
ṣaḍbhūmiko dharmajñānapakṣyo mārgo 'dharabhūmikasyordhvabhūmikasya vā samasya viśiṣṭasya vā dharmajñānapakṣyāṃtarasyānvayajñānapakṣyasyāpi ca mārgasya hetur bhavati /
so 'pi tasyānvayajñānapakṣo navabhūmiko yojyaḥ vistareṇaitad vyākhyātaṃ /
anyonyaṃ navabhūmis tu mārgaḥ samaviśiṣṭayor ity atra /
tad evaṃ kāmāvacarānāṃ mārgālaṃbanānām anāgamyabhūmiko dharmajñānapakṣyo yāvac caturthadhyānabhūmika ālaṃbanaṃ /
anvayajñānapakṣyo 'pi mārgo 'nāgamyabhūmiko yāvad ākikṃcanyāyatanabhūmikaḥ prathamadhyānabhūmikānām eṣāṃ mārgālaṃbanānām ālaṃbanam /
evaṃ yāvad bhavāgrabhūmikānām iti
zhes bya ba la sogs pa 'byung ba'i phyir 'dod chags la sogs pa ni zag pa med pa la dmigs pa mi rung bas so /
de dag dang mtshungs par ldan pa'i ma rig pa zhes bya ba ni log par lta ba dang the tshom dag dang mtshungs par ldan pa gang yin pa dang ma 'dres pa'i ma rig pa gang yin pa de ni ma rig pa'i phra rgyus te gcig go /
'gog pa mthong bas spang bar bya ba zag pa med pa la dmigs pa gsum dang de bzhin du lam mthong bas spang bar bya ba yang gsum po de dag nyid de drug pa dang sa na yod do /
de'i spyod yul can gyi yul yin no zhes bya ba ni 'di rnams la spyod yul 'gog pa dang lam de dag yod pas de'i spyod yul can dag ste /
de rnams la go rims bzhin du gsum gyi spyod yul te /
dmigs pa ni rang gis pa'i 'gog pa ste /
bdag nyid kyi sa'i 'gog pa yin no /
lam la chos shes pa'i phyogs dang mthun pa sa drug pa dang rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa sa dgu pa ni lam spyod yul can gyi phra rgyas gzhan gsum gyi dmigs pa yin no /
ji lta zhe na /
'gog pa la dmigs pa'i phra rgyas de dag ni 'dod pa na spyod pa nas srid pa'i rtse mo'i bar sa dgu pa yin la /
de rnams la 'dod pa na spyod pa rnams kyi dmigs pa ni /
'dod pa na spyod pa'i chos kyi 'gog pa kho na yin zhing /
bsam gtan dang po'i sa pa rnams kyi dmigs pa yang bsam gtan dang po'i sa pa'i chos kyi 'gog pa kho na yin pa de bzhin du srid pa'i rtse mo pa rnams kyi dmigs pa yang srid pa'i rtse mo pa'i chos kyi 'gog pa kho na'i bar du yin no /
lam ni chos shes pa'i phyogs dang mthun pa mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can gyi sa pa dang bsam gtan dang po nas bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i par du sa drug pa de thams cad ni 'dod pa na spyod pa'i phra rgyas gsum po de dag gi dmigs pa kho na yin no /
rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang bsam gtan bzhi dang nam mkha' dang rnam shes dang ci yang med pa'i skye mched kyi sa pa ste /
sa dgu po de thams cad ni bsam gtan dang po'i sa pa'i phra rgyas rnams kyi dmigs pa kho na yin pa nas de bzhin du srid pa'i rtse mo'i sa pa rnams kyi dmigs pa'i bar yin no /
yang ci'i phyir de dag gi spyod yul can rnams kyi dmigs pa 'gog pa ni rang gi sa pa kho na yin la /
lam ni sa drug pa 'am sa dgu pa yang de rnams kyi dmigs pa yin zhe na /
'di la gtan tshigs bstan pa'i phyir /
lam ni phan tshun rgyu yin pas /
zhes bya ba smos so /
ji ltar phan tshun gyi rgyu yin zhe na /
chos shes pa'i phyogs dang mthun pa'i lam sa drug pa ni chos shes pa'i phyogs dang mthun pa gzhan dang 'og ma pa 'am /
gong ma pa 'am /
mnyam pa 'am /
khyad par can gyi lam rjes su shes pa'i phyogs kyi yang rgyur 'gyur la rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i sa dgu pa de yang de'i rgyu kho na yin par sbyar par bya ste /
'di rgyas par ni sa dgu'i lam ni phan tshun du /
mnyam dang khyad par can gyi yin /
zhes bya ba der bshad zin to /
de ltar na lam la dmigs pa 'dod pa na spyod pa rnams kyi dmigs pa ni chos shes pa'i phyogs dang mthun pa mi lcogs pa med pa'i sa pa nas bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i bar yin la /
rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i lam mi lcogs pa med pa'i sa pa nas ci yang med pa'i skye mched kyi sa pa'i bar yang lam la dmigs pa bsam gtan dang po'i sa pa de rnams kyi dmigs pa nyid yin pa nas de bzhin du srid pa'i rtse mo'i sa pa rnams kyi bar gyi dmigs pa yin no /
yadi kāmāvacarā mārgālaṃbanā mithyādṛṣṭyādayo rūpārūpyapratipakṣam api nirodhamārgākhyaṃ dharmajñānam ālambaṃte /
sakalo 'pi hi dharmajñānapakṣyo 'nyonyahetuka iti /
kasmāt ta eva mithyādṛṣṭyādayo 'nvayajñānapakṣyam api mārgaṃ nālaṃbaṃte dharmajñānānvayajñānayor anyonyahetukatvād ity āha /
yady api dharmajñānānvayajñāna iti vistaraḥ
bam po bzhi bcu pa /
gal te chos shes pa'i phyogs dang mthun pa thams cad kyang phan tshun gyi rgyu can yin pas lam la dmigs pa 'dod pa na spyod pa log pa'i lta ba la sogs pas gzugs dang gzugs med pa'i gnyen po 'gog pa dang lam zhes bya ba la /
chos shes pa la yang dmigs par byed na go ci'i phyir log par lta ba la sogs pa de dag nyid rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i lam la yang dmigs par mi byed de /
chos shes pa dang rjes su shes pa dag ni phan tshun gyi rgyu can yin pa'i phyir ro zhe na /
gal te chos shes pa dang rjes su shes pa dag kyang zhes bya ba rgyas par smos te /
anvayajñānaṃ na kāmadhātupratipakṣa iti /
na te tad ālaṃbaṃte
rjes su shes pa ni 'dod pa'i khams kyi gnyen po ma yin pas de rnams de la dmigs par mi byed do /
dharmajñānaṃ tu kāmadhātupratipakṣa iti rūpārūpyapratipakṣam apy ālambate chos shes pa ni 'dod pa'i khams kyi gnyen po yin pas gzugs dang gzugs med pa'i gnyen po yin yang dmigs par byed do /
'o na ni chos shes pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni grub pa'i mtha' las /
dharmajñānaṃ tarhīti vistaraḥ bsgom pa'i lam la 'gog pa dang /
lam la chos shes gang yin te /
dharmajñānaṃ nirodhe yan mārge vā bhāvanāpathe /
tridhātupratipakṣas tad iti siddhāntād dharmajñānaṃ rūpārūpyapratipakṣaḥ tadbhāvāt tadbhūmikānāṃ rūpārūpyabhūmikānāṃ mithyādṛṣṭyādīnām ālaṃbanaṃ bhaviṣyati /
na tat sakalam iti vistaraḥ
khams gsum gyi ni gnyen po yin /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
chos shes pa ni gzugs dang gzugs med pa'i gnyen po yin no /
de'i ngo bo nyid de /
de'i phyir gzugs dang gzugs med pa'i sa pa'i log par lta bal sogs pa sa dgu pa'i dmigs pa yin par 'gyur ro /
de mtha' dag kyang gnyen po ma yin la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni chos shes pa de mtha' dag ni gzugs dang gzugs med pa'i khams dag gi gnyen po ma yin no /
na tad dharmajñānaṃ sakalaṃ pratipakṣo rūpārūpyadhātvoḥ /
kiṃ tarhi kiṃ kāraṇaṃ /
duḥkhasamudayadharmajñānayor bhāvanāmārgasaṃgṛhītayor etadapratipakṣatvāt /
rūpārūpyadhātvor apratipakṣatvād ity arthaḥ /
ato na rūpārūpyāvacarāṇāṃ mithyādṛṣṭyādīnāṃ taddharmajñānam (Abhidh-k-vy 462) ālaṃbanaṃ
'o na ci zhe na /
cung zad cig yin no /
ci'i phyir zhe na /
sdug bsngal dang kun 'byung la sogs pa chos shes pa'i bsgom pa'i lam gyis bsdus pa dag de dag gi gnyen po ma yin pa'i phyir te; gzugs dang gzugs med pa'i khams dag gi gnyen po ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i phyir chos shes pa de ni gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i log par lta ba la sogs pa'i dmigs pa ma yin no /
kiṃ ca nāpi sakalayor iti vistaraḥ /
nāpi sakalayo rūpārūpyadhātvos taddharmajñānaṃ pratipakṣaḥ /
kiṃ kāraṇaṃ /
darśanaprahātavyānām apratipakṣatvāt /
dharmajñānaṃ nirodhe yan mārge vā bhāvanāpatha iti vacanāt /
atra nigamanaṃ karoti ity ādyābhāvān na bhavaty ālaṃbanam iti
gzhan yang mtha' dag gi yang ma yin te zhes bya ba rgyas par smos te /
chos shes pa de ni gzugs dang gzugs med pa'i khams mtha' dag gi gnyen po ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
bsgom pa'i lam la 'gog pa dang /
lam la chos shes gang yin de /
zhes 'byung bas mthong bas spang bar bya ba rnams kyi gnyen po ma yin pa'i phyir ro; ;'dir dang po med pa'i phyir dang dang po rnams kyi ma yin pa'i phyir dmigs pa ma yin no zhes bya ba ni mjug sdud par byed pa yin te /
duḥkhasamudayanirodhamārgāṇām ādyayor duḥkhasamudayadharmajñānayor yathoktarūpārūpyapratipakṣatvaṃ praty abhāvāt /
rūpārūpyāvacarāṇāṃ darśanabhāvanāprahātavyānāṃ cādyeṣu darśanaprahātavyeṣu pratipakṣatvaṃ prati tasya dharmajñānasyābhāvāt /
na tadbhūmikānāṃ mithyādṛṣṭyādīnāṃ mārgālaṃbanānāṃ rūpārūpyabhūmikānāṃ dharmajñānam ālaṃbanaṃ bhavati
sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam la chos shes pa rnams ni dang po sdug bsngal dang kun 'byung ba la chos shes pa dag gzugs dang gzugs med pa ji skad bshad pa'i gnyen po de nyid du med pa'i phyir dang chos shes pa de mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba gzugs dang gzugs med pa na spyod pa rnams kyi dang po mthong bas spang bar bya ba dag gi gnyen po nyid ma yin pa'i phyir chos shes pa ni de'i sa pa ste /
gzugs dang gzugs med pa'i sa pa'i log par lta ba la sogs pa'i dmigs pa ma yin no /
de ltar na zag pa med pa la dmigs pa khams gsum pa /
tad eva traidhātukān aṣṭādaśānāsravālaṃbanān apāsya śeṣā aśītir anuśayāḥ sāsravālaṃbanā iti sthāpitaṃ bco brgyad ma gtogs pa phra rgyas lhag ma brgyad cu ni zag pa dang bcas pa la dmigs pa yin no zhes bya bar gzhag pa yin no /
na varjyanīyaḥ syād iti /
na prāpticchedena praheyaḥ syād ity arthaḥ
spang bar bya ba ma yin par 'gyur te zhes bya ba ni thob pa bcad pas spang bar bya ba ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
yathā kuśalo dharmacchando 'bhilāṣarūpaḥ samyagdṛṣṭir iti na prāpticchedena praheyaḥ /
tadvad ayaṃ syāt /
ato nānāsravālaṃbanaḥ /
na dveṣo 'napakārata iti
dper na dge ba'i chos la 'dun pa mngon par dad pa'i ngo bo ni yang dag pa'i lta ba yin pas /
thob pa bcad pas spang bar bya ba ma yin pa ltar 'di yang de dang 'dra bar 'gyur bas de'i phyir zag pa med pa la dmigs pa ma yin no /
navāghātavastulakṣaṇavyatītatvān nirodhamārgayor nātra dveṣaḥ /
bhūtārthaśuddhitvād iti /
bhūtārthena śuddhir nirodhaḥ
gnod mi byed phyir zhe sdang min /
zhes bya ba ni 'gog pa dang lam dag ni kun nas mnar sems kyi dngos po dgu'i mtshan nyid las 'das pa'i phyir ro /
de la zhe sdang med do /
kleśamalaprahīṇatvāt /
mārgo 'pi paramārthaśuddhiḥ paramārthena śudhyaty anayeti kṛtvā /
yas tayoḥ śuddhir iti grāho na śīlavrataparāmarśa iti yujyate vyavasthāpayituṃ
yang dag pa'i don du dag pa'i phyir zhes bya ba ni 'gog pa ni nyon mongs pa'i dri ma spangs pa'i phyir yang dag pa'i don du dag pa yin la /
lam yang 'dis don dam par dag par 'gyur ba'i phyir don dam par dag pa yin pas /
agrau ca tāv iti /
bhūtārthaśuddhitvāt tau nirodhamārgau agrau /
api ca parāmarśau yady anāsravālaṃbanau syātāṃ samyagdṛṣṭilakṣaṇaṃ bhajetāṃ /
śuddhatvād agratvāc cānāsravāṇām /
ataś ca na darśanaheyau syātāṃ agrau hīne ca vastuny agra iti grāho dṛṣṭiparāmarśo yujyate /
na caivaṃ nirodhamārgāv iti
gang zhig de nyid la dag pa'o snyam du 'dzin pa ni tshul khrims ngang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'o zhes bya ba rnam par gzhag tu mi rung ba'i phyir ro /
de gnyis ni mchog kyang yin te zhes bya ba ni yang dag pa'i don du dag pa'i phyir 'gog pa dang lam de dag ni mchog yin no /
dngos po dman pa la mchog tu 'dzin pa ni lta ba mchog tu 'dzin pa yin par rung na 'gog pa dang lam de dag ni de lta bu yang ma yin pas de gnyis la mchog tu 'dzin pa ni lta ba mchog tu 'dzin pa ma yin no /
na tayor agragrāho dṛṣṭiparāmarśo bhavati /
(V /
17, 18) katy ālaṃbanato 'nuśerate /
kati saṃprayogata eveti /
katy ālaṃbanata eveti nāvadhāraṇena pṛcchati /
yasmād ya ālaṃbanato 'nuśerate /
te 'vaśyaṃ saṃprayogato 'nuśerate iti /
ye tu saṃprayogata evānuśerate /
te nālaṃbanato 'nāsravavisabhāgabhūmyālaṃbanā anuśayā iti /
ānuguṇyartho 'trānuśayārthaḥ /
na tadbhūmikāḥ pratyayās tadupapattaye ānuguṇyena vartanta iti /
na ca te tadanuguṇā iti /
na ca te nirodhādayaḥ teṣāṃ mithyādṛṣṭyādīnāṃ anuguṇāḥ
du ni dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur /
du ni mtshungs par ldan pa kho na'i sgo nas rgyas par 'gyur zhes bya ba ni /
du ni dmigs pa kho na'i sgo nas zhes nges par bzung nas dri bar mi byed pa ni 'di ltar gang dag dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ba de dag ni gdon mi za bar mtshungs par ldan pa'i sgo nas kyang rgyas par 'gyur ro /
gang dag mtshungs par ldan pa kho na'i sgo nas rgyas par 'gyur ba de dag ni dmigs pa'i sgo nas ma yin te /
zag pa med pa dang skal pa mi mnyam pa'i sa la dmigs pa'i phra rgyas dag yin no /
phra rgyas kyi don ni rjes su mthun pa'i don yin nas de dag pa'i rkyen rnam ni de dag bskyed par bya ba la mthun par mi 'gyur ro /
de dag ni de rnams kyi rjes su mthun pa ma yin te zhes bya ba ni 'gog pa la sogs pa de dag ni log par lta ba la sogs pa de rnams kyi rjes su mthun pa ma yin no /
vātikasya rūkṣānanuśayanavat /
yathā vātikasya rūkṣaṃ nānuśeta ity ukte na kāyasyānuguṇyena vartata iti gamyate /
(Abhidh-k-vy 463) pūrvasmiṃs tu pakṣe pratiṣṭhālābhārtho na teṣu pratiṣṭhāṃ labhata iti vacanāt /
yena dharmeṇeti /
vedanādinā /
(V /
19) tac ca tayor nāstīti /
tac ca duḥkhaṃ tayoḥ rūpārūpyadhātvor nāsti /
kasmāt /
paravyābādhahetvabhāvāt /
paravyābādhasya hetur vyāpādādiḥ /
tasyābhāvāt /
etad agraṃ dṛṣṭigatānām iti
rlung nad can la kha zas rtsub po rgyas par mi 'gyur ba bzhin no zhes bya ba ni dper na rlung nad can la kha zas rtsub bag rgyas par mi 'gyur ro zhes byas na lus dang mthun par mi 'gyur zhes bya bar go ba dang 'dra'o /
phyogs snga ma ltar na ni phra rgyas kyi don gnas thod pa'i don yin te /
de dag tu gnas mi thod do zhes 'byung ba'i phyir ro /
chos gang dang zhes bya ba ni tshor ba la sogs pa dang ngo /
de yang de gnyis na med ces bya ba ni sdug bsngal de yang gzugs dang gzugs med pa'i khams de gnyis na med do /
ci'i phyir zhe na /
pha rol po la gnod pa'i rgyu med pa'i phyir /
pha rol po la gnod pa'i rgyu ni gnod sems la sogs pa yin te /
de med pa'i phyir ro /
lta bar gyur pa rnams kyi nang na 'di mchog yin no zhes bya ba ni lta ba'i rnam pa'i nang na 'di khyad par du 'phags pa yin te /
etad viśiṣṭaṃ dṛṣṭiprakārebhyaḥ /
nātisāvadyam ity arthaḥ
ha cang kha na ma tho ba dang bcas pa ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
mokṣo mārgopaniṣat ucchedas tu nirhetuko 'bhipreta iti bhrāṃteḥ sāvadyam ucchedadarśanam iti viśeṣaḥ thar pa'i rgyu ni lam yin la chad pa ni rgyu med pa can du 'dod pas 'khrul pa'i phyir chad par lta ba kha na ma tho ba dang bcas pa yin pas khyad par yod do /
svadravyasaṃmūḍhatvād iti /
svasaṃtatipatitānām upādānaskaṃdhānām ātmātmīyatvena grahaṇāt svadravyasaṃmūḍhā satkāyadṛṣṭiḥ
rang gi rdzas la kun du rmongs pa'i phyir zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba ni rang gi rgyud du gtogs pa'i nye bar len pa'i phung po rnams la bdag ngang bdag gi nyid du 'dzin pa'i phyir rang gi rdzas la kun du rmongs pa yin la /
teṣām eva śāśvatocchedāntagrāhadṛṣṭir api tathaiva mthar 'dzin par lta ba yang de dag nyid la rtag pa dang chad pa'i mthar 'dzin pa'i phyir de kho na dang 'dra'o /
yathā ca te dṛṣṭī /
tathā tatsaṃprayoginy apy avidyeti
lta ba de dag ji lta bar de dag dang mtshungs par ldan pa'i ma rig pa yang de dang 'dra'o /
aparapīḍāpravṛttatvāc ca pha rol po la gnod pa'i rnam par zhugs pa ma yin pa'i phyir /
kim /
avyākṭe satkāyāṃtagrāhadṛṣṭī iti prakṛtaṃ /
te hi na kācid api parapīḍāṃ kurutaḥ
ci zhe na /
'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba dag lung du ma bstan pa yin no zhes bya ba skabs dang sbyar te de dag ni pha rol po la gnod pa cung zad kyang mi byed do /
svargatṛṣṇāsmimānayor apy eṣa prasaṃga iti /
svargatṛṣṇāyā asmimānasya ca dānādibhir avirodhāt svadravyasaṃmūḍhātvād aparapīḍāpravṛttatvāc cāvyākṛtatvaprasaṃgaḥ
mtho ris la sred pa dang nga'o snyam pa'i nga rgyal dag kyang de ltar thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni mtho ris la sred pa dang nga'o snyam pa'i nga rgyal yang sbyin pa la sogs pa dang mi 'gal ba'i phyir dang rang gi rdzas la kun du rmongs pa'i phyir dang pha rol po la gnod pa'i rnam par zhugs pa ma yin pa'i phyir lung du ma bstan pa nyid du thal bar 'gyur ro /
de ltar yang mi 'dod de /
na ceṣyate /
tasmān naibhiḥ kāraṇair anayor avyākṛtatvam ity anenābhiprāyeṇa pūrvācāryamatam upanyasyati /
sahajā satkāyadṛṣṭir ityādi
de lta bas na rgyu de dag gis 'di gnyis lung du ma bstan pa nyid ma yin no /
bsam pa 'dis sngon gyi slob dpon gyi gzhung lugs lhan cig skyes pa'i 'jig tshogs la lta ba zhes bya ba la sogs pa nye bar 'god par byed do /
vikalpitā tv akuśaleti /
yātmavādibhiḥ kapilolūkādibhir vikalpitā /
sā nāvyākṛtā /
kiṃ tarhi
rnam par brtags pa ni mi dge ba yin no zhes bya ba ni ser skya dang 'ug pa ba la sogs pa bdag tu smra ba rnams kyis rnam par brtags pa gang yin pa de ni lung du ma bstan pa ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
lung du bstan pa yin no /
akuśaleti /
antagrāhadṛṣṭir api /
yā tair vikalpitā /
sāpy akuśalā /
tatpūrvakatvāt tu sā tulyavārttety anuktāpi gamyata eva /
śeṣās tv ihāśubhā iti
de dag gi rnam par brtags pa'i mthar 'dzin par lta ba gang yin pa de yang mi dge ba yin te /
ma bshad kyang de sngon du 'gro ba can yin pa'i phyir de dang tshul mtshungs par rtogs pa nyid do /
lhag ma rnams 'dir mi dge ba /
zhes bya ba la /
iheti /
kāmāvacaraśeṣābhisaṃgrahārthaṃ /
kāmadhātau satkāyadṛṣṭyādiśeṣāḥ kleśā akuśalā evety avadhāryate
'dir zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i lhag ma nye bar bzung ba'i phyir te /
'dod pa'i khams na 'jig tshogs la lta ba la sogs pa'i lhag ma nyon mongs pa can rnams ni mi dge ba kho na yin no zhes bya bar nges par 'dzin par byed do /
(V /
20) katy akuśalamūlāni kati neti /
eṣām aṣṭānavater anuśayānām ity anuvṛttatvenaivaṃ vivarjanaṃ kriyate
du ni mi dge ba'i rtsa ba dag yin /
du ni ma yin zhes bya ba ni phra rgyas dgu bcu rtsa brgyad po 'di dag las zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
des na 'di skad du /
kāme 'kuśalmūlāni rāgapratighamūḍhaya iti /
kāmadhātau ye rāgapratighamohāḥ /
te sarva eva paṃca prakārā apy akuśalamūlāni /
kuśalamūlavipakṣeṇa vyavasthānāt /
nānye 'nuśayā iti
'dod na 'dod chags khong khro dang /
rmongs rnams mi dge'i rtsa ba yin /
zhes lan 'debs par byed de /
'dod pa'i khams na 'dod chags dang khong khro ba dang gti mug gang dag yin pa de dag ni rnam pa lnga po thams cad kyang mi dge ba'i rtsa ba kho na yin gyi phra rgyas gzhan dag ni ma yin no /
mūḍhir iti mohaparyāyaḥ rmongs zhes bya ba ni gti mug gi rnam grangs te /
sarvo mohaḥ anyatra satkāyāṃtagrāhadṛṣṭisaṃprayuktān mohād iti /
katham iha na sūtritaṃ labhyate /
aśubhā ity adhikārād ekadeśanirdeśāt /
ata evocyate /
yady akuśalaṃ cākuśalasyaiva ca mūlam iṣṭam iti /
eta evety avadhāraṇāc cheṣā anuśayā mithyādṛṣṭyādayo (Abhidh-k-vy 464) nākuśalamūlānīti siddhaṃ /
(V /
20cd, 21) trīṇy avyākṛtamūlānīti /
eṣām evāṣṭānavater anuśayānāṃ /
trīṇy avyākṛtamūlānīti /
trigrahaṇaṃ bahirdeśakamatād viśeṣaṇārthaḥ
'jig tshogs la lta ba dang mthar 'dzin par lta ba dang mtshungs par ldan pa gti mug ma gtogs pa'i rmongs pa thams cad do /
'di mdo las ma smos par ji ltar de skad ces bya zhe na /
mi dge ba zhes bya ba'i skabs yin pa'i phyir dang phyogs gcig bstan pa'i phyir ro /
de nyid kyi phyir gang zhig mi dge ba yang yin la mi dge ba'i rtsa ba yang yin pa de kho na mi dge ba'i rtsa ba yin par 'dod do zhes bya ba smos so /
de kho na zhes nges par bzung ba'i phyir log par lta ba la sogs pa phra rgyas lhag ma rnams ni mi dge ba'i rtsa ba dag ma yin no zhes bya bar 'grub po /
lung ma bstan pa'i rtsa ba gsum /
zhes bya ba ni phra rgyas dgu bcu rtsa brgyad po 'di dag las lung du ma bstan pa'i rtsa ba ni gsum yin no zhes bya'o /
gsum zhes bya ba smos pa ni nyi 'og pa'i gzhung lugs las khyad par du bya ba'i phyir te /
trīṇy eva na catvārīti darśitaṃ bhavati gsum kho na yin gyi bzhi ni ma yin no zhes bstan pa yin no /
katamāni trīṇīty āha /
tṛṣṇāvidyā matiś ca sā /
seti avyākṛtatāṃ darśayatīti /
avyākṛtamūlānīti /
anenāvyākṛtaśabdena kevalena tṛṣṇāvidyāmatayo viśeṣitā iti darśayati
gsum gang zhe na /
de ni sred dang ma rig blo /
zhes bya ba smos so /
de zhes bya ba ni lung du ma bstan pa yin par ston to zhes bya ba ni /
lung ma bstan pa'i rtsa ba gsum /
zhes bya ba'i lung du ma bstan zhes bya ba'i sgra 'di kho nas sred pa dang ma rig pa dang blo dag khyad par du byas so zhes ston par byed do /
atra ca matir akleśasvabhāvāpy avyākṛtamūlam itīṣyate vaibhāṣikaiḥ 'dir ni blo ni nyon mongs pa'i ngo bo nyid ma yin yang bye brag tu smra ba rnams lung du ma bstan pa'i rtsa ba yin no zhes bya bar 'dod do /
yā kācid avyākṛtā tṛṣṇeti /
āsvādanāsaṃprayukteṣu dhyānārūpyeṣūpapattikāle vā vimānādiṣu saṃbhavataḥ
sred pa gang cung zad lung du ma bstan pa zhes bya ba ni ro myang ba dang mtshungs par ldan pa'i bsam gtan dang gzugs med pa dag skyes pa'i tshe gzhal med khang la sogs pa la ste 'os 'os su sbyar ro /
yā kācid avidyā rūpārūpyadhātvoḥ kāmadhātau ca satkāyāṃtagrāhadṛṣṭisaṃprayogiṇīti /
evaṃ prajñā ca yā kācid avyākṛtā
ma rig pa gang cung zad gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na yod pa dang 'dod pa'i khams na yod pa'i 'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba dang mtshungs par ldan pa de dang de bzhin du shes rab gang cung zad lung du ma bstan pa tha na rnam par smin pa las skyes pa yang rung ste /
aṃtato vipākajāpi /
kāmadhātau vipākajairyāpathikaśailpasthānikanirmāṇacittasaṃprayuktā satkāyāṃtagrāhadṛṣṭisaṃprayuktā ca rūpārūpyadhātvoḥ sarvakleśasaṃprayuktā prajñā /
vipākajādisaṃprayuktā ca yathāsaṃbhavam avyākṛtā prajñā /
dvaidhavṛtter iti /
dvidhābhāvo dvaidhaṃ /
dvaidhe vṛttiḥ /
tasyāḥ /
na vicikitsā mūlaṃ bhavitum arhati /
dvaidhavṛttitaś calatvāt /
unnatilakṣaṇeneti /
unnater lakṣaṇaṃ /
tena /
ūrdhvavṛttir bhavati /
tasmān na māno mūlaṃ bhavitum arhati /
mūlāni sthirāṇy adhovṛttīni ceti
'dod pa'i khams na yod pa rnam par smin pa las skyes pa dang spyod lam pa dang bzo'i gnas pa dang sprul pa'i sems dang mtshungs par ldan pa dang 'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba dang mtshungs par ldan pa dang gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na yod pa'o /
nyon mongs pa dang mtshungs par ldan pa'i shes rab thams cad dang rnam par smin pa la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i shes rab dag ni lung du ma bstan pa yin no /
rnam pa gnyis nyid du 'jug pa'i phyir zhes bya ba la /
rnam pa gnyis kyi ngo bo ni rnam pa gnyis nyid do /
rnam pa gnyis su 'jug pas na rnam pa gnyis su 'jug pa'o /
de'i phyir the tshom ni rtsa ba yin par 'os pa ma yin te /
rnam pa gnyis su 'jug pa'i sgo nas gyo ba'i phyir ro /
khengs pa'i mtshan nyid kyis zhes bya ba ni khengs pa'i mtshan nyid des mthon por 'jug ste /
de'i phyir nga rgyal ni rtsa ba yin par 'os pa ma yin no /
rtsa ba rnams ni brtan pa dang 'og nas gnas pa dag yin zhes bya ba ni rtsa ba dang chos mi mthun pa'i phyir te /
mūlavaidharmyān na vicikitsā mūlam asthiratvāt /
na māno 'nadhovṛttitvād iti vaktavyaṃ
the tshom ni mi brtan pa'i phyir rtsa ba ma yin la; nga rgyal ni mthon por 'jug pa'i phyir rtsa ba ma yin no zhes brjod par bya'o /
te ity avyākṛtāḥ /
avyākṛtā tṛṣṇeti /
rūpārūpyadhātvoḥ /
dṛṣṭir api tayoś ca kāmadhātau ca satkāyāṃtagrāhadṛṣṭisvabhāvā
lung du ma bstan pa'i sred pa zhes bya ba ni gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na yod pa'o /
lta ba yang de dag na yod pa dang 'dod pa'i khams na yod pa'i 'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba'i ngo bo nyid dag go /
avidyāpi kāmadhātau tatsaṃprayogiṇy eva /
rūpārūpyadhātvoś ca sarvā
ma rig pa yang 'dod pa'i khams na yod pa de dag dang mtshungs par ldan pa kho na dang gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na yod pa thams cad do /
tṛṣṇādṛṣṭimānottaradhyāyina iti /
ya āsvādanāsaṃprayuktadhyānadhyāyī /
sa tṛṣṇottaradhyāyī /
yo dhyānaniśrayeṇa śāśvatādidṛṣṭim utpādayati /
sa dṛṣṭyuttaradhyāyī /
mānottaradhyāyī ca /
yas tena manyate lābhy aham asya dhyānasya nānye tatheti /
sa mānottaradhyāyī /
tatra tṛṣṇottaraṃ tṛṣṇoparikaṃ /
dhyātuṃ śīlam asyeti tṛṣṇottaradhyāyī
sred pa dang lta ba dang nga rgyal shas che ba'i bsam gtan pa dag yin zhes bya ba ni gang zhig ro myong ba dang mtshungs par ldan pa'i bsam gtan sgom pa de ni sred pa shas che ba'i bsam gtan pa yin no /
gang zhig bsam gtan la brten nas rtag pa la sogs par lta ba skyed par byed pa de ni lta ba shas che ba'i bsam gtan pa yin no /
nga rgyal shas che ba'i bsam gtan pa ni gang zhig des bdag ni bsam gtan bzhi thob pa yin gyi gzhan dag ni de lta ma yin no snyam du rlom pa ste /
de ni nga rgyal shas che ba'i bsam gtan pa yin no /
de la 'di la sred pa shas che zhing sred pa lhag pa sgom pa'i ngang tshul yad pas na sred pa shas che ba'i bsam gtan pa'o /
atha vā /
tṛṣṇottaraś ca tṛṣṇādhika ity arthaḥ
yang na sred pa shas che ba yang yid la bsam gtan pa yang yin pas sred pa shas che ba'i bsam gtan pa ste /
dhyāyī ca tṛṣṇottaradhyāyī sred pa lhag pa zhes bya ba'i tha tshig go /
evaṃ dṛṣṭyuttaradhyāyī ca /
mānottaradhyāyī ca /
te cāvidyāvaśād bhavaṃtīti /
te ca trayo dhyāyino 'vidyāvaśād avidyāyogāt tathā bhavaṃti /
ato 'vidyāpy avyākṛtamūlam iti /
samāpattisamāpannānāṃ ca etāḥ kleśasamudācārāvasthāḥ avyākṛtānāṃ dharmāṇāṃ mūlaṃ kāraṇam iti
lta ba shas che ba'i bsam gtan pa dang nga rgyal shas che ba'i bsam gtan pa yang de dang 'dra'o /
de dag kyang ma rig pa'i dbang gis 'gyur ro zhes bya ba ni bsam gtan gsum po de dag kyang ma rig pa'i dbang gis te /
ma rig pa dang ldan pas de ltar 'gyur ro /
de'i phyir ma rig pa yang lung du ma bstan pa'i rtsa ba yin no snyoms par 'jug pa la snyoms par zhugs pa rnams la nyon mongs pa'i rnam pa 'di dag kun du 'byung ba'i skabs ni lung du ma bstan pa'i chos rnams kyi rtsa ba ste rgyu yin no /
(Abhidh-k-vy 465) /
(V /
22) avyākṛtasaṃbandhena paryanuyuṃkte /
yāni sūtre caturdaśāvyākṛtavastūnīti vistaraḥ
lung du ma bstan pa'i skabs kyis glengs pa dang mdo las lung du ma bstan pa'i dngos po bcu bzhi gsungs pa zhes bya ba rgyas par smos te /
'jig rten rtag pa zhig gam 'jig rten mi rtag pa zhig ces bya ba de lta bu la sogs pa yin no /
śāśvato lokaḥ /
aśāśvato lokaḥ /
ity evamādi /
kiṃ tāny avyākṛtatvād iti /
kiṃ tāni naiva kuśalāni nākuśalānīty avyākṛtatvāt /
nāvyākṛtavastūny apadiśyaṃte /
sthāpanīyapraśno 'vyākṛta iti /
yaḥ sthāpanīyatvena na vyākṛto na kathitaḥ
ci de dag lung du ma bstan pa'i phyir yin nam zhes bya ba ni ci de dag dge ba yang ma yin la mi dge ba yang ma yin pas lung du ma bstan pa yin pa'i phyir lung du ma bstan pa'i dngos po dag tu ston tam zhes bya ba yin no; /
gzhag par bya ba'i 'dri ba la lung du ma bstan pa zhes bshad do zhes bya ba ni gang zhig gzhag par bya ba nyid kyis lung bstan cing ma bshad pa'i 'dri ba de ni lung du ma bstan pa yin la /
so 'vyākṛtaḥ praśnaḥ /
tasya vastv adhiṣṭhānam ity avyākṛtavastu /
tatprasaṃgenedam upanyasyate /
caturvidho hi praśna iti vistaraḥ
de'i dngos po ni gzhi yin pas lung du ma bstan pa'i dngos po'o /
de'i zhar la 'dri ba ni rnam pa bzhi ste zhes bya ba 'di rgyas par nye bar 'god de /
'chi dang skye dang khyad par 'phags /
maraṇotpattiviśiṣṭātmānyatādivad iti /
maraṇavad utpattivad viśiṣṭavad ātmānyatādivad iti
bdag gzhan la sogs lta bu yin /
zhes bya ba ni 'chi ba lta bu dang skye ba lta bu dang khyad par du 'phags pa nyid lta bu dang bdag gzhan nyid la sogs pa lta bu'o zhes grangs bzhin du mgo gcig tu lung bstan pa la sogs pa'i dper brjod pa yin no /
yathāsaṃkhyam ekāṃśavyākaraṇādiṣūdāharaṇāni /
mariṣyaṃtīti maraṇodāharaṇam ekāṃśavyākaraṇe /
sakleśā janiṣyaṃte na niḥkleśā ity utpattyudāharaṇaṃ vibhajyavyākaraṇe
'chi bar 'gyur ro zhes bya ba ni mgo gcig tu lung bstan par bya ba la 'chi ba dper brjod pa yin no /
nyon mongs pa can dang bcas pa rnams ni skye bar 'gyur gyi /
nyon mongs pa med pa rnams ni ma yin no zhes bya ba ni rnam par phye ste lung bstan par bya ba la skye ba dper brjod pa yin no /
kān adhikṛtya praśnayasīti viśiṣṭatodāharaṇaṃ paripṛcchāvyākaraṇe gang la ltos te 'dri zhes bya ba ni dris nas lung bstan par bya ba la khyad par du 'phags pa nyid dper brjod pa yin no /
kim anyaḥ skandhebhyaḥ sattva iti ātmānyatodāharaṇaṃ sthāpanīyavyākaraṇa iti /
kiṃ sarvasattvā mariṣyaṃtīty ekāṃśena vyākartavyam iti /
yathoktaṃ bhagavatā alpakaṃ bhikṣavo manuṣyāṇāṃ jīvitaṃ /
gamanīyaḥ samparāyaḥ /
caritavyaṃ kuśalaṃ /
nāsti jātasyāmaraṇam iti
ci phung po rnams las sems can gzhan nam zhes bya ba ni gzhag par lung bstan par bya ba la bdag gzhan nyid dper brjod pa yin no /
ci sems can thams cad 'chi bar 'gyur ram zhes 'dri na 'chi bar 'gyur ro zhes mgo gcig tu lung bstan par bya'o zhes bya ba ni ji skad du bcom ldan 'das kyis dge slong dag mi rnams ni tshe thung ba tshe phyi mar 'gro dgos pa yin pas dge ba spyad par bya ste; skyes pa la ni mi 'chi ba med do zhes gsungs pa lta bu'o /
kim anyaḥ skandhebhyo sattvo 'nanya iti sthāpanīya iti /
yathoktaṃ bhagavatā /
kiṃ tu bho gautama sa karoti sa pratisaṃvedayate /
avyākṛtam etat brāhmaṇa /
anyaḥ karoty anyaḥ pratisaṃvedayate /
avyākṛtam etad brāhmaṇa /
sa karoti sa pratisaṃvedayata iti pṛṣṭo 'vyākṛtam etad iti vadasi /
anyaḥ karoti anyaḥ pratisaṃvedayata iti pṛṣṭo 'vyākṛtam etad iti vadasi
ci phung po rnams las sems can gzhan nam gzhan ma yin zhes 'dri na gzhag par bya ste zhes bya ba ni /
ji skad du /
bcom ldan 'das kyis /
kye goo ta ma ci lags /
des byas shing des myong ngam bram ze 'di ni lung du ma bstan pa yin no /
gzhan gyis byas shing gzhan gyis myong ngam bram ze 'di ni lung du ma bstan pa yin no /
des byas shing des myong ngam zhes zhus na yang 'di ni lung du mi bstan pa yin no zhes gsungs la /
tat ko 'tra khalv asya bhavato gautamasya bhāṣitasyārthaḥ /
sa karoti sa pratisaṃvedayata iti brāhmaṇa śāśvatāya paraiti /
anyaḥ karoti anyaḥ pratisaṃvedayata iti ucchedāya paraiti /
etāvaṃtāv anugamya tathāgato madhyayā pratipadā dharmaṃ deśayatīti /
apara āheti bhadaṃtarāmaḥ /
idam apy ekāṃśena vyākartavyaṃ /
na sarve janiṣyaṃta iti /
na kevalam idam ekāṃśena vyākartavyaṃ /
sarve sattvā mariṣyaṃtīti yas tu pṛcched iti vistareṇācāryaḥ
gzhan gyis byas shing gzhan gyis myong ngam zhes zhus na yang 'di ni lung du mi bstan pa yin no zhes gsungs na /
goo ta ma khyod kyis bshad pa 'di'i don ji lta bu zhig lags /
bram ze des byas shing des myong ngo zhes bya ba ni rtag par 'gyur ro /
gzhan gyis byas shing gzhan gyis myong ngo zhes bya ba ni chad par 'gyur ro /
de bzhin gshegs pa ni 'di gnyis thugs su chud nas dbu ma'i lam gyi chos ston par mdzad do zhes gsungs pa lta bu'o /
gzhan dag na re zhes bya ba ni btsun par [?] ma'o /
thams cad skye bar mi 'gyur ro zhes bya ba 'di yang mgo gcig tu lung ston pa yin no zhes bya ba ni sems can thams cad 'chi bar 'gyur ro zhes bya ba 'di 'ba' zhig mgo gcig tu lung bstan par bya ba yin pa 'ba' zhig tu ni ma zad do /
yas tu pṛcched anena prakāreṇa ye mariṣyaṃti /
kiṃ te janiṣyaṃta iti /
tasya vibhajyavyākaraṇaṃ syāt /
na sarva janiṣyaṃte /
kiṃ tarhi /
sakleśā janiṣyaṃte /
na niḥkleśā iti /
tasmād yad uktam idam ekāṃśena vyākartavyaṃ na sarve janiṣyaṃta iti /
tan nopapadyate /
tena yujyata eva vaibhāṣikodāharaṇam ity abhiprāyaḥ /
sa eva bhadantarāma āha /
manuṣyeṣu cobhayam asti /
hīnatvaṃ viśiṣṭatvaṃ ca /
etad ubhayam āpekṣikam astīty ubhayam ekāṃśena vyākartavyaṃ tatyathā kiṃ (Abhidh-k-vy 466) vijñānaṃ kāryaṃ kāraṇam iti praśna ekāṃśena vyākriyate /
hetuphalāpekṣayā kāraṇaṃ kāryaṃ ceti /
tatra yad uktaṃ kiṃ manuṣyo hīno viśiṣṭa iti /
paripṛcchya vyākartavyaṃ kān adhikṛtya praśnayasīti
slob dpon gyis gang zhig 'dri ba zhes bya ba rgyas par smos te /
ci gang dag 'chi bar 'gyur ba de dag skye bar 'gyur ram zhes rnam pa de lta bur 'dri ba de la thams cad ni skye bar mi 'gyur ro /
'o na ci zhe na /
nyon mongs pa dang bcas pa rnams ni skye bar 'gyur gyi nyon mongs pa med pa rnams ni ma yin no zhes bya ba rnam par phye ste /
lung bstan dgos par 'gyur ro /
de lta bas na thams cad skye bar 'gyur ro zhes bya ba 'di yang mgo gcig tu lung bstan par bya ba yin no zhes smras pa gang yin pa ni mi 'thad kyi bye brag tu smra bas dper brjod pa nyid du rung ngo snyam du bsams pa yin no /
btsun par ma de nyid kyis mi la yang gnyi ga yod de zhes bya ba smras te /
dman pa nyid dang khyad par du 'phags pa nyid do /
'di gnyis ni ltos pa can du yod pas gnyi gar mgo gcig tu lung bstan par bya ba yin te /
dper na rnam par shes pa rgyu yin nam 'bras bu yin zhes 'dri na rgyu dang 'bras bu la ltos nas rgyu yang yin la 'bras bu yang yin zhes mgo gcig tu lung bstan zhes bya ba dang 'dra'o /
de la ci mi 'di khyad par du 'phags pa yin nam dman pa yin zhes 'dri na gang las ltos te 'dri zhes dris nas lung bstan par bya ste zhes smras pa gang yin pa de rigs pa ma yin te /
tad ayuktaṃ /
yasmād ayam ekāṃśena vyākaraṇīyaḥ praśna iti /
ekāṃtena tu pṛcchata ity ācāryo vaibhāṣikapakṣaṃ samarthayati
'di ltar 'dri ba 'di mgo gcig tu lung bstan par bya bas so /
slob dpon gyis gcig tu 'dri ba la zhes bya ba la sogs pas bye brag tu smra ba'i phyogs gzhung 'dzugs par byed de /
ekāṃtena tu pṛcchataḥ kiṃ manuṣyo hīna eva viśiṣṭa eveti /
naikāṃtavyākaraṇād dhīna iti vā viśiṣṭa iti vā
ci mi 'di khyad par du 'phags pa kho na zhig gam dman pa kho na zhig yin zhes gcig tu 'dri ba la ni dman pa'o zhe 'am khyad par du 'phags pa'o zhes gcig tu lung bstan du mi rung bas gang la ltos te 'dri zhes rnam par phye ste /
lung bstan par rigs so /
vibhajyavyākaraṇaṃ yujyate kān adhikṛtya praśnayasīti /
tatra tad uktaṃ manuṣyeṣv evobhayam astīti vistareṇa /
tad ayuktaṃ /
sa evāha /
skaṃdhebhyo 'nyaḥ sattva iti sarvaṃ /
yas tu sthāpanīya ity ācāryaḥ vaibhāṣikanayenoktam etac caturvidhasyodāharanaṃ /
ābhidhārmikā āhūr iti /
ṣaṭpādabhidharmamātrapāṭhinaḥ /
duḥkhaprajñaptir yāvan mārgaprajñaptir iti
de la mi la yang gnyi ga yod de zhes bya ba rgyas par smras pa gang yin pa de rigs pa ma yin no /
de nyid kyis /
phung po dag las sems can gzhan na ma zhes bya ba thams cad smras so /
slob dpon gyis gzhag par bya ba'i 'dri ba gang yin pa zhes bya ba smos so /
bye brag tu smra ba'i lugs kyis rnam pa bzhi'i dper brjod pa 'di ni bshad zin to /
chos mngon pa pa rnams na re zhes bya ba ni chos mngon pa tshan drug pa tsam 'dod pa rnams so /
sdug bsngal gdags pa nas lam gdags pa'i bar zhes bya ba ni 'phags pa'i bden pa bzhi gdags pa ste /
caturṇām āryasatyānāṃ prajñaptiḥ yathāsūtraṃ /
arthopasaṃhitatvād iti /
arthapratisaṃyuktatvād ity arthaḥ /
etad eva śaṭhasyeti
mdo las ji skad 'byung ba lta bu'o /
don dang ldan pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni don dang yang dag par ldan pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
etad eva vibhajyavyākaraṇīyapraśnavacanaṃ /
śaṭhasya viheṭhanābhiprāyasya praṣṭuḥ paripṛcchāvyākaraṇaṃ veditavyaṃ
g yon can gyi zhes bya ba ni 'dri ba po gyon can rnam par tho 'tshams pa'i bsam pa can gyi 'dri ba lung bstan pa yang rnam par phye ste lung bstan par bya ba'i dri ba'i tshig de nyid yin par rig par bya'o /
bhadantarāma āha /
yadā tāv iti vistaraḥ
btsun par mas gang gi tshe zhes bya ba rgyas par smras te /
yadā tau śaṭhāśaṭhau na kiṃcit pṛcchataḥ /
kevalam adhyeṣayato dharmān vadeti
gang gi tshe gyon can dang gyo med pa de gnyis cung zad kyang mi 'dri'i chos bshad du gsol zhes gsol ba 'debs pa 'ba' zhig tu zad la /
tayoś ca śaṭhāśaṭhayor na kiṃcid vyākriyate ime dharmā rūpādayaḥ savistaraprabhedā iti g yon can dang gyo med pa de gnyis la yang chos ni gzugs la sogs pa rab tu dbye ba dang bcas pa rgyas pa 'di dag yin no zhes bya bar cung zad kyang lung mi ston gyi /
kevalaṃ paripṛchyete katamān vadāmīti /
tad katham anayoḥ śathāśaṭhayoḥ praśno bhavati /
kathaṃ ca vyākaraṇam ābhidhārmikasya /
yo hīti vistareṇācāraḥ
gang dag bshad par bya ba zhes 'dri ba 'ba' zhig tu zad na de ji ltar na gyon can gyo med pa de gnyis kyi 'dri ba yin /
ji ltar na chos mngon pa'i lung ston pa yin /
slob dpon gyis gang zhig ces bya ba rgyas par smras te /
yo hi panthānaṃ brūhīti tadanabhijña āha /
kiṃ tena paṃthā na pṛṣṭo bhavati /
adhyeṣaṇamukhenaivāsya ity abhiprāyaḥ
gang zhig de mi shes na lam smros shig ces zer na ci des lam ma 'dres pa yin nam /
des gsol ba 'debs pa'i sgo nas dris so snyam du bsams pa yin no /
yathā hi panthānaṃ brūhīti bruvatoktaṃ bhavati katamaḥ panthā iti /
evaṃ dharmān vadeti bruvatoktaṃ bhavati katame dharmā iti
ji ltar lam smros shig ces smra bas lam gang zhig yin zhes smra bar 'gyur ba de bzhin du chos bshad du gsol zhes smra bas chos gang dag yin zhes smras par 'gyur ro /
paripṛcchyaiva ca vyākaraṇāt bahavo dharmāḥ katamān vadāmīti paripṛcchyaiva tasya praśnasya teṣāṃ vā dharmāṇāṃ vyākaraṇāt dri ba nyid kyis de lung bstan pa'i phyir zhes bya ba ni chos mang mo zhig yod na gang dag smra bar bya zhes dri ba kho nas dris pa de'am chos de rnams lung bstan pa'i phyir te /
dharmabahutvaṃ vyākṛtam iti kṛtvā /
kathaṃ na paripṛcchāvyākaraṇam iti /
paripṛcchyavyākaraṇam [Tib 128a] ity arthaḥ /
tatra yad uktaṃ tayoś ca na kiṃcit vyākriyate kevalaṃ paripṛchyete yāvat kathaṃ ca vyākaraṇam iti
chos mang ba nyid du lung bstan pas so /
ji ltar na dris nas lung bstan pa ma yin zhes bya ba ni dris pas lung bstan pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de la de gnyis kyang cung zad kyang mi 'dri'i gsol ba 'debs pa 'ba' zhig tu zad la zhes bya ba nas /
ji ltar lung ston pa yin zhes smras pa gang yin pa de rigs pa ma yin no /
tad ayuktaṃ /
ācārya āha /
sūtrāntād eveti vistaraḥ
slob dpon gyis mdo kho na las zhes bya ba rgyas par smos te /
evaṃ tu sūtre vyākṛtaṃ /
saṃskṛtena vyavasthāpya paṭhyate
mdo 'di ni tshig phal pa yin pa las legs par sbyar bar rnam par gzhag nas 'don par byed do /
saṃcetanīyaṃ karma kṛtvā kiṃ pratisaṃvedayate ched du bsam par bya ba'i las byas nas ci zhig so sor yang dag par myong bar 'gyur /
kiṃ sukhaṃ duḥkham aduḥkhāsukham ity evaṃ pṛṣṭena vibhajyavyākaraṇīyaḥ (Abhidh-k-vy 467) praśnaḥ ci bde ba'am sdug bsngal ba'am /
bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa zhig ces de skad du dris na /
saṃcetanīyasya kuśalādibhedāt /
kuśalasāsravaṃ saṃcetanīyaṃ karma kṛtvā sukham aduḥkhāsukhaṃ vā pratisaṃvedayate
ched du bsam par bya ba ni dge ba la sogs pa tha dad pa'i phyir ched du bsam par bya ba dge ba zag pa dang bcas pa byas pas ni bde ba'am bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa so sor yang dag par myong bar 'gyur ro /
akuśalasaṃcetanīyaṃ karma kṛtvā duḥkhaṃ pratisaṃvedayata iti /
saced evaṃ vaded audārikam iti rūpi /
vistaraḥ prabhedo na bhavati yāvad anyo jīva iti /
yāvacchabdena sarvaṃ vaktavyaṃ
ched du bsam par bya ba'i las mi dge ba byas pas ni sdug bsngal so sor yang dag par myong bar 'gyur ro zhes rnam par phye ste lung du bstan par bya ba yin no /
gal te 'di skad du bdag rags pa yin par shas so zhes bya ba ni gzugs so /
srog kyang gzhan la lus kyang gzhan zhig gam zhes bya ba'i bar zhes bya ba rab tu dbye ba rgyas par 'byung ba'i bar du zhes bya ba'i sgras ni de bzhin 'ongs pa shi nas med pa zhig gam /
na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇād /
bhavati ca na bhavati ca tathāgataḥ paraṃ maraṇāt /
naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāt /
sa jīvas tac charīram /
anyo jīvo 'nyac charīram iti /
(V /
23, 24) sa tena tasmiṃ saṃyukta iti /
pudgalas tenānuśayena baddha iti jñāyata evety arthaḥ /
svalakṣanākleśāś ceti /
svalakṣaṇaṃ sukhavedanīyādi vastu /
tatra rāgaḥ sukhavedanīyam eva vastu ālaṃbyotpadyata iti /
svalakṣaṇakleśa ity ucyate /
tena sukhavedanīyena vastunālaṃbyamānenonnatir bhavatīti māno 'pi svalakṣaṇakleśaḥ
de bzhin 'ongs pa shi nas yod kyang yod la med kyang med pa zhig gam /
de bzhin 'ongs pa shi nas yod pa yang ma yin med pa yang ma yin pa zhig gam /
lus de nyid srog yin nam /
lus kyang gzhan la srog kyang gzhan zhig gam zhes bya ba thams cad brjod par bya'o /
de ni des de dang ldan pa yin no zhes bya ba ni gang zag de ni phra rgyas des bcings so zhes bya bar shes par 'gyur ba kho na'o zhes bya ba'i tha tshig go /
rang gi mtshan nyid pa'i nyon mongs pa zhes bya ba la rang gi mtshan nyid ni bde ba myong bar 'gyur ba la sogs pa'i dngos po de la 'dod chags pa ni bde ba myong bar 'gyur ba'i dngos po kho na la dmigs te skye bas rang gi mtshan nyid pa'i nyon mongs pa zhes bya'o /
bde ba myong bar 'gyur ba'i dngos po dmigs par bya ba des khengs par 'gyur bas nga rgyal yang rang gi mtshan nyid dag gi nyon mongs pa yin no /
tathā duḥkhavedanīyaṃ vastv ālaṃbya pratigha utpadyata iti pratigho 'pi svalakṣaṇakleśa ity ucyate de bzhin du sdug bsngal myong bar 'gyur ba'i dngos po dmigs te khong khro ba 'byung bas /
khong khro ba yang rang gi mtshan nyid dag gi nyon mongs pa zhes bya'o /
sāmānyakleśāś ca /
dṛṣṭivicikitsādayaḥ sāmānyāḥ sāmānyena vā kleśāḥ sāmānyakleśāḥ
nyon mongs pa spyi pa ni lta ba dang the tshom la sogs pa ste /
spyi pa'i'am spyir nyon mongs pa yin pas ni nyon mongs pa spyi pa dag go /
ete hy aviśeṣeṇa sukhavedanīyādike vastuny utpadyaṃta iti de dag ni khyad par med par bde ba myong bar 'gyur ba la sogs pa'i dngos po la skye bar 'gyur te /
atas tad ālaṃbya utpannāḥ sāmānyakleśā ity ucyaṃte de'i phyir de dag la dmigs te skyes pa'i nyon mongs pa rnams ni nyon mongs pa spyi pa zhes bya'o /
atītapratyupasthitair iti /
atītavartamānaiḥ /
rāgapratighamānā yasmiṃ vastuny utpannā iti vistaraḥ /
ete rāgādayaḥ ṣaḍvijñānakāyikā apy aviśeṣābhidhyānād yathāyogaṃ yasmiṃ vastuny utpannās traiyadhvike duḥkhadarśanaprahātavye yāvad bhāvanāprahātavye /
na ca prahīṇāḥ /
tasmin vastuni tai rāgādibhiḥ saṃyuktaḥ /
dāmneva balīvardaḥ kīlake /
ete hi svalakṣaṇakleśatvān na sarvasya pudgalasyāvaśyaṃ sarvatrotpadyanta iti /
kasyacit kasmiṃścid utpadyaṃta ity arthaḥ /
ato /
yatrotpannāprahīṇās ta iti tadviśeṣaṇaṃ /
aprahīṇā iti viśeṣaṇaṃ /
yasmād yai rāgādibhir yasmin vastuni saṃyukta āsīt
'das dang nyer gnas zhes bya ba ni 'das pa dang da ltar byung ba'o /
dngos po gang la 'dod chags dang khong khro ba dang nga rgyal rnams skyes la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni khyad par med par brjod pa'i phyir 'dod chags la sogs pa 'di dag ni rnam par shes pa'i tshogs drug pa yang rung ste /
ci rigs par sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba nas bsgom pas spang bar bya ba'i bar dus gsum pa'i dngos po gang la skyes pa ma spangs pa'i 'dod chags la sogs pa de dag gi dngos po de dang ldan te /
thag pas glang bu phur pa la btags pa dang 'dra'o /
de dag ni rang gi mtshan nyid pa'i nyon mongs pa yin pa'i phyir gdon mi za bar gang zag thams cad la thams cad 'byung ba ma yin zhes bya ba ni 'ga' zhig kha cig la 'byung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i phyir /
gang la de skyes ma spangs pa'i zhes de dag kyang khyad par du byas pa yin te /
ma spangs pa zhes bya ba'i khyad par smos pa 'di ltar 'dod chags la sogs pa gang dag gis sngon dngos po de dang ldan par gyur pa de dag gal te spangs par gyur nas de dag gis de dang ldan pa ma yin te /
spangs pas yul la rgyas par mi 'gyur ba'i phyir ro /
yadi te prahīṇā bhaveyur na taiḥ sarvatra saṃyuktaḥ /
prahīṇena niranuśayaviṣayatvāt /
sarvatrānāgatair ebhir mānasair iti mānasagrahaṇaṃ /
svādhvike parair iti paṃcavijñānakāyikānām anyathā vyavasthāpyamānatvāt /
rāgapratighaviśeṣaṇaṃ (Abhidh-k-vy 468) caitat /
mānasyāvaśyaṃ mānasatvāt /
ebhir anāgataiḥ sarvatra traiyadhvike paṃcanaikāyike 'pi yathāsvaṃ saṃyuktaḥ /
na hi tat sāsrasvaṃ vastu /
yat svalakṣaṇakleśenāpi rāgeṇa na sarāgaṃ /
dveṣena ca na sadveṣaṃ /
mānena ca na samānaṃ /
sarvasāsravavastvālaṃbanā hi yathāsvaṃ aparimitā anāgatā rāgādayo bhavaṃti /
anyai rāgapratighair anāgatair anāgata eva vastuni saṃyukta iti /
sarve cittacaittā ālaṃbane niyatā iti /
tair utpattidharmibhir anāgata eva vastuni saṃyuktaḥ /
vartamānaviṣayatvāt paṃcānāṃ vijñānakāyānāṃ
yid kyi de dag ma 'ongs pas kun dang zhes bya ba la /
yid kyi zhes bya ba smos pa ni rnam par shes pa'i tshogs lnga pa rnams ni /
gzhan gyi rang du sa pa zhes gzhan du rnam par gzhag par bya ba yin pa'i phyir ro /
'di ni 'dod chags dang khong khro ba khyad par du bya ba yin te /
nga rgyal ni gdon mi za bar yid kyi yin pa'i phyir ro /
ma 'ongs pa'i de dag gis ni ris lnga pa dus gsum pa thams cad dang yang bdag nyid ji lta ba bzhin ldan pa yin no /
zag pa dang bcas pa'i dngos po gang zhig rang gi mtshan nyid pa'i nyon mongs pas kyang 'dod chags dang bcas pa ma yin pa dang zhe sdang gis zhe sdang dang bcas pa ma yin pa dang nga rgyal gyis nga rgyal dang bcas pa ma yin pa de ni med de /
'dod chags la sogs pa ma 'ongs pa zag pa dang bcas pa'i dngos po thams cad la bdag nyid ji lta ba bzhin du dmigs pa dag ni dpag tu med pa zhig yod do /
'dod chags dang khong khro ba ma 'ongs pa gzhan dag gis ni ma 'ongs pa'i dngos po kho na dang ldan no zhes bya ba ni sems dang sems las byung ba thams cad ni dmigs pa la nges pa yin pas chos skye bar 'gyur ba'i chos de dag gis ma 'ongs pa'i dngos po kho na dang ldan te /
rnam par shes pa'i tshogs lnga rnams kyi yul ni da ltar yin pa'i phyir ro /
'dod chags dang khong khro ba gzhan dag gis zhes smos kyi nga rgyal ma smos pa ni /
mthong spang bya nyid nga rgyal bcas /
yid rnam shes kyi sa pa yin /
rāgapratighair iti mānavacanaṃ mānānāṃ mānasatvāt /
samānamiddhā dṛggheyā manovijñānabhūmikā iti vacanāt /
paṃcavijñānakāyikair api na kevalaṃ mānasair ity apiśabdo dyotayati /
tair anutpattidharmibhiḥ sarvatra vastuni traiyadhvike saṃyuktaḥ /
ete hy anutpattidharmiṇo 'nāgata evādhvani vyavatiṣṭhaṃte /
eṣāṃ cālaṃbanāni saṃcaraṃti /
sasaṃprayogā hi kleśāḥ suvarcalāvad anutpattidharmiṇo viṣayābhimukhā evāvatiṣṭhaṃte
zhes 'byung bas nga rgyal rnams yid kyi sa yin pa'i phyir ro /
rnam par shes pa'i tshogs lnga pa dag gis kyang zhes bya ba la /
kyang zhes bya ba'i sgras ni yid kyi sa pa dag 'ba' zhig tu ni ma zad kyi zhes ston par byed do /
mi skye ba'i chos can de dag gis ni dus gsum pa'i dngos po thams cad dang ldan te mi skye ba'i chos can de dag ni ma 'ongs pa'i dus kho na na rnam par gnas la /
de dag gi dmigs pa dag ni 'pho bar 'gyur ro /
nyon mongs pa dang ldan pa mi skye ba'i chos can rnams ni lcam pa bzhin du yul la mngon par phyogs pa kho nar gnas te /
tathā hy anutpattidharmiṇo naivālaṃbanam ālaṃbyotpadyaṃta iti /
ataḥ keṣāṃcid ālaṃbanam atītaṃ
'di ltar mi skye ba'i chos rnams ni dmigs pa la dmigs nas skye bar 'gyur ba ma yin pa nyid do /
de'i phyir kha cig gi dmigs pa ni 'das pa yin no /
keṣāṃcid vartamānaṃ /
keṣāṃcid anāgataṃ bhavati /
na hy ālaṃbanānutpattita eva teṣām anutpattiḥ /
kiṃ tari /
pratyayavaikalyāt /
avasthāphalaṃ hi sāmagryaṃ na dravyaphalam iti siddhāṃtaḥ
kha cig ni da ltar yin no /
kha cig ni ma 'ongs pa yin no /
de dag ni dmigs pa mi skye ba kho nas mi skye ba ma yin no /
'o na ci zhe na /
rkyen ma tshang ba'i phyir te /
grub pa'i mtha' ni tshogs pa ni gnas skabs kyi 'bras bu can yin gyi rdzas kyi 'bras bu can ni ma yin no zhes bya ba yin no /
śeṣais tu sarvaiḥ sarvatra saṃyuta iti /
traiyadhvikair api dṛṣṭyādibhir anekanaikāyikair api traiyadhvike paṃcaprakāre 'pi vastuni saṃyutaḥ saṃyukta ity arthaḥ /
kiṃ kāraṇam ity āha /
sāmānyakleśatvād iti /
ete hi sarvasya sarvasmin saṃbhavaṃti /
paṃcopādānaskaṃdhālaṃbanatvāt /
(V /
25) kathaṃ tatra tena ca saṃyukta iti /
katham atītānāgate vastuni /
tena cātītānāgatenānuśayena saṃyukta iti
lhag ma kun gyis kun dang ldan /
zhes bya ba ni lta ba la sogs pa'i ris du ma dus gsum pa dag gis kyang dus gsum pa'i dngos po rnam pa lnga char dang ldan te yang dag par ldan no zhes bya ba'i tha tshig go /
ci'i phyir zhe na /
nyon mongs pa'i spyi pa yin pa'i phyir zhes bya ba smos te /
'di dag ni nye bar len pa'i phung po lnga char la dmigs pa yin pa'i phyir thams cad kun la 'byung ngo /
ji ltar na 'das pa dang ma 'ongs pa'i dngos po de dang ngam /
'das pa dang ma 'ongs pa'i phra rgyas des ldan pa'am bral ba yin te /
visaṃyukto vā /
kathaṃ vā aprahīṇaprahīṇāvasthāyāṃ vyavasthāpyaṃte /
saṃskṛtalakṣaṇayogād iti /
yasmāt saṃskṛtalakṣaṇāni jātyādīni saṃskārāṇām arthasaṃcārāya pravartante
ji ltar na ma spangs pa dang spangs pa'i gnas skabs su rnam par gzhag /
'dus byas kyi mtshan nyid dang ldan pa'i phyir zhes bya ba ni 'di ltar 'dus byas kyi mtshan nyid skye ba la sogs pa 'du byed rnams dus su 'pho bar bya ba'i phyir 'jug ste /
atas teṣāṃ aśāśvatatvaṃ pratijñāyate de'i phyir de dag rtag pa nyid ma yin par dam 'cha'o /
rūpaṃ ced bhikṣava ity asya sūtrasyāyam āditaḥ pāṭhaḥ /
rūpam anityam atītānāgataṃ /
kaḥ punar vādaḥ pratyutpannasya /
evaṃdarśī śrutavān āryaśrāvakaḥ atīte rūpe 'napekṣo bhavati
dge slong dag gal te 'das pa'i gzugs zhes bya ba'i mdo 'di'i mgo ni 'di skad ces 'byung ba yin te /
gzugs 'das pa dang ma 'ongs pa yang mi rtag na da ltar byung ba lta ci smos /
'phags pa nyan thos thos pa dang ldan pa de ltar lta ba ni 'das pa'i gzugs la lta bar mi 'gyur /
anāgataṃ rūpaṃ nābhinandati ma 'ongs pa'i gzugs la mngon par dga' bar mi 'gyur gyi /
pratyutpannasya rūpasya nirvide virāgāya nirodhāya pratipanno bhavati /
atītaṃ ced bhikṣavo rūpaṃ nābhaviṣyan na śrutavān āryaśrāvako atīte rūpe 'napekṣo 'bhaviṣyat /
yasmāt tarhy asty atītaṃ rūpaṃ /
tasmāc (Abhidh-k-vy 469) chrutavān āryaśrāvako atītarūpe 'napekṣo bhavati /
anāgataṃ ced rūpaṃ nābhaviṣyan na śrutavān āryaśrāvako 'nāgataṃ rūpaṃ nābhyanandiṣyat /
yasmāt tarhy asty anāgataṃ rūpaṃ /
tasmāc chrutavān āryaśrāvako 'nāgataṃ rūpaṃ nābhinandati
da ltar byung ba'i gzugs la yid byung bar bya ba dang 'dod chags dang bral bar bya ba dang 'gog par bya ba'i phyir zhugs pa yin no /
gal te 'das pa'i gzugs shig yod par ma gyur na /
'phags pa nyan thos thos pa dang ldan pa 'das pa'i gzugs la mi lta bar yang mi 'gyur ba zhig na gang gi phyir 'das pa'i gzugs yod pa de'i phyir 'phags pa nyan thos thos pa dang ldan pa 'das pa'i gzugs la mi lta ba yin no /
gal te ma 'ongs pa'i gzugs shig yod par ma gyur na /
'phags pa nyan thos thos pa dang ldan pa ma 'ongs pa'i gzugs la mngon par dga' ba med par yang mi 'gyur ba zhig na /
gang gi phyir ma 'ongs pa'i gzugs yod pa de'i phyir 'phags pa nyan thos thos pa dang ldan pa ma 'ongs pa'i gzugs la mngon par dga' ba med pa yin no; /
pratyutpannaṃ ced bhikṣavo rūpaṃ nābhaviṣyad iti vistaraḥ dge slong dag gal te da ltar byung ba'i gzugs shig yod par ma gyur na zhes bya ba rgyas par gsungs pa yin no /
na śrutavān āryaśrāvako 'tīte rūpe 'napekṣo 'bhaviṣyad iti /
nirviṣayatvād vairāgyakāle 'tītaviṣayāpekṣāryaśrāvakasyānapekṣā matir na syād ity arthaḥ
'phags pa nyan thos thos pa dang ldan pa 'das pa'i gzugs la mi lta bar yang mi 'gyur ba zhig na zhes bya ba ni yul med pa'i phyir 'phags pa nyan thos la 'dod chags dang bral ba de'i tshe 'das pa'i yul la mi lta ba'i blo 'byung bar mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
yadātītaṃ rūpam apekṣyate /
tadā tatrāsaktir iti /
abhyanandiṣyad ity abhyalaṣiṣyat /
pratyutpannaṃ ced bhikṣavo rūpaṃ nābhaviṣyan na śrutavān āryaśrāvakaḥ pratyutpannasya rūpasya nirvide virāgāya nirodhāya pratipanno 'bhaviṣyad ity etan noktam ubhayapakṣaprasiddhatvāt
gang gi tshe 'das pa'i gzugs la lta ba de'i tshe de la chags pa yin no /
mngon par dga' ba zhes bya ba ni mngon par 'dod pa'o /
dge slong dag gal te da ltar byung ba'i gzugs shig yod par ma gyur na /
'phags pa nyan thos thos pa dang ldan pa da ltar byung ba'i gzugs la yid byung bar bya ba dang 'dod chags dang bral bar bya ba dang 'gog par bya ba'i phyir zhugs par yang mi 'gyur ba zhig na zhes bya ba 'di ni ma smos te /
dvayād iti pūrvaṃ kaṇṭhata uktam iti pradarśitam /
idānīm arthato na kaṇṭhata iti viśeṣaḥ /
na dvayaṃ pratītya manovijñānaṃ syāt /
yad atītānāgatālaṃbanam iti viśeṣaḥ /
tato vijñānam eva na syāt ālaṃbanābhāvād iti /
vijñeye sati vijñānam iti kṛtvā /
sādhanaṃ cātra /
sadālaṃbanam eva manovijñānam /
upalabdhisvabhāvatvāt /
cakṣurvijñānavad iti /
phalād iti /
vidyamānasvalakṣaṇaṃ śubhāśubham atītaṃ karma /
vipaktikāla utpadyamānaphalatvāt /
vartamānadharmavad iti /
(V /
26) bhāvānyathātvaṃ bhavatīti /
atītānāgatapratyutpannasya bhāvasyānyathātvaṃ bhavatīty arthaḥ /
na dravyānyathātvaṃ /
na rūpādisvalakṣaṇasyānyathātvam ity arthaḥ /
anāgato hi vartamānam adhvānaṃ pratipadyamāno 'nāgatabhāvaṃ jahāti /
vartamānabhāvaṃ pratilabhate /
vartamāno 'py atītaṃ /
suvarṇaṃ kṣīraṃ ceti dṛṣṭāṃtadvayaṃ yathākramaṃ ākṛtiguṇānyathātvajñāpanārthaṃ /
lakṣaṇānyathikasya lakṣaṇavṛttilābhāpekṣo vyavahāraḥ /
ata evāha /
dharmo 'dhvasu pravartamāno 'tīto 'tītalakṣaṇayuktaḥ /
anāgatapratyutpannābhyāṃ lakṣaṇābhyām aviyukta iti vistaraḥ /
yady anāgatam atītapratyutpannābhyāṃ viyuktaṃ syāt /
evaṃ sati nānāgatam evotpannam atītam veti syāt /
athātītam anāgatapratyutpannābhyāṃ viyuktaṃ syāt /
nānāgataṃ vartamānaṃ cātītaṃ syāt /
vartamānam atītānāgatābhyāṃ viyuktaṃ syāt /
anāgatam eva vartamānaṃ vartamānam evātītaṃ syāt labdhavṛttinā hi lakṣaṇena yukto vyavasthāpyate /
tadanyenāviyukto na virahita ity arthaḥ
gnyi ga la rab tu grub pa'i phyir ro /
gnyis phyir zhes bya ba ni snga ma ni zhal nas gsungs pa yin no zhes rab tu bstan pa yin no /
da ni rnam grangs kyi sgo nas yin gyi zhal nas ni ma yin pas khyad par yod do /
yid kyi rnam par shes pa 'das pa dang ma 'ongs pa la dmigs pa gang yin pa gnyis la brten par mi 'gyur ro /
de bas na dmigs pa med pa'i phyir rnam par shes pa nyid du yang mi 'gyur ro zhes bya ba ni rnam par shes par bya ba yod na rnam par shes pa yin pas so /
'di la sgrub pa ni yid kyi rnam par shes pa ni yod pa la dmigs pa kho na yin te /
dmigs pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir mig gi rnam par shes pa bzhin no /
'bras phyir zhes bya ba ni /
dge ba dang mi dge ba'i las 'das pa ni rang gi ngo bor yod pa yin te /
smin pa'i tshe 'bras bu 'byung bar 'gyur ba yin pa'i phyir da ltar gyi bzhin no /
dngos po gzhan du 'gyur gyi zhes bya ba ni 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba'i dngos po gzhan du 'gyur ba yin zhes bya ba'i tha tshig go /
rdzas gzhan du 'gyur ba ni ma yin zhes bya ba ni gzugs la sogs pa rang gi mtshan nyid gzhan du 'gyur ba ni ma yin no zhes bya ba'i don te /
ma 'ongs pa da ltar byung ba'i dus su 'gyur ba na ma 'ongs pa'i dngos po 'dor zhing da ltar byung ba'i dngos po ni 'thob bo /
da ltar byung ba yang 'das pa'i dus su 'gyur ba na da ltar byung ba'i dngos po 'dor zhing 'das pa'i dngos po 'thob po /
gser zhes bya ba dang 'o ma zhes bya ba'i dpe gnyis ni go rims bzhin du dbyibs dang yon tan gzhan nyid du 'gyur bar shis par bya ba'i phyir ro /
mtshan nyid gzhan du gyur pa ni mtshan nyid 'jug pa thob pa la ltos nas tha snyad rjod par byed do /
de nyid kyi phyir chos dus rnams su 'jug pa na 'das pa'i mtshan nyid dang ldan la /
ma 'ongs pa dang da ltar byung ba'i mtshan nyid dang ni mi ldan pa ma yin no zhes bya ba rgyas par smras te /
mtshan nyid 'jug pa thob pa ni mtshan nyid dang ldan par rnam par gzhag pa de las gzhan dang mi ldan pa ma yin pa ni bral ba ma yin zhes bya ba'i tha tshig go /
de nyid kyi phyir /
ata evodāharati /
(Abhidh-k-vy 470) tadyathā /
puruṣa ekasyāṃ striyāṃ raktaḥ śeṣāsv avirakta iti
dper na skyes bu bud med cig la chags pa lhag ma rnams la 'dod chags dang bral ba ma yin pa bzhin no zhes bya ba dper rjod par byed do /
ekasyāṃ striyām asya rāgādhyavasānaṃ vartate /
śeṣāsu strīṣu rāgaprāptir evāsti /
na samudācāra iti
de bud med cig la lhag par zhen par gyur na /
bud med lhag ma rnams la 'dod chags kyi thob pa kho na yod kyi kun du 'byung ba ni ma yin pa lta bu'o /
avasthānyathikasyāvasthāpekṣo vyavahāraḥ /
yasyām avasthāyāṃ so dharmaḥ kāritraṃ na karoti /
tasyām anāgata ucyate
gnas skabs gzhan du 'gyur ba pa ni gnas skabs la ltos nas tha snyad rjod par byed de; chos de gnas skabs gang na bya ba mi byed pa'i gnas skabs de na ni ma 'ongs pa zhes bya la /
gang na byed pa de na ni da ltar zhes bya'o /
yasyāṃ karoti /
tasyāṃ vartamānaḥ /
yasyāṃ kṛtvā niruddhaḥ /
tasyām atīta ity avasthāṃ avasthāṃ prāpya anyo 'nyo nirdiśyate /
anāgatāvasthāṃ prāpyānāgato yāvad atītāvasthāṃ prāpyātīta iti
gang na byas nas 'gags pa de na ni 'das pa zhes bya'o /
de'i phyir gnas skabs dang gnas skabs su phyin nas gnas skabs gzhan gyi sgo nas ma 'ongs pa'i gnas skabs su phyin nas ma 'ongs pa zhes bya ba nas 'das pa'i gnas skabs su phyin nas /
'das pa'i zhes bya ba'i bar gzhan dang gzhan zhes ston gyi rdzas gzhan gyi sgo nas ma yin te /
avasthāntarataḥ /
na dravyāṃtarata iti abhinnalakṣaṇo 'nāgatādyavasthāprāpto 'nāgatādiśabdanirdeśaḥ kevalaṃ bhavatīty arthaḥ
ma 'ongs pa la sogs pa'i gnas skabs su phyin pa la mtshan nyid tha dad pa ni med kyi /
ma 'ongs pa la sogs pa zhes bya ba'i sgrar ston pa 'ba' zhig tu zad do zhes bya ba'i tha tshig go /
ata evodāharati /
yathaikā vartiketi vistaraḥ
de nyid kyi phyir dper na ri lu gcig ces bya ba rgyas par dper rjod par byed do /
yathaikā gulikā ekāṃke nikṣiptā ekasthāne sthāpitā ekam ity ucyate /
evaṃ śatāṃke śataṃ /
sahasrāṃke sahasram ity ucyate /
avasthāṃtarāpekṣayā /
na punas tasyāḥ svabhāvānyathātvaṃ
dper na ri lu gcig gi sho mig tu bzhag cing gnas gcig tu bzhag na gcig ces bya la /
de bzhin du brgya'i sho mig tu bzhag na brgya /
stong gi sho mig tu bzhag na stong zhes bya ba bzhin te /
gnas skabs tha dad la ltos nas yin gyi /
de'i ngo bo nyid gzhan du 'gyur ba ni ma yin no /
kiṃ tarhi /
sthānāṃtaraviśeṣāt saṃkhyābhidyotakaṃ saṃjñāṃtaram utpadyata iti
'o na ci zhe na /
gnas skabs tha dad pa'i bye brag las grangs rjod par byed pa'i ming gzhan 'byung bar zad do /
pūrvāparam apekṣyānyonya ucyata iti snga ma dang phyi ma la ltos nas gzhan dang gzhan zhes brjod ces bya ba ni /
pūrvam aparaṃ cāpekṣyatītānāgatavartamānā ucyaṃta ity arthaḥ snga ma dang phyi ma la ltos nas 'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar zhes bya'o zhes bya ba'i tha tshig ste /
pūrvam evātītaṃ vartamānaṃ vāpekṣyānāgata iti /
pūrvaṃ vātītaṃ aparaṃ vānāgatam apekṣya vartamāna iti
snga ma 'das pa dang da ltar kho na la ltos nas ma 'ongs pa zhes bya'o /
snga ma 'das pa dang phyi ma ma 'ongs pa la ltos nas da ltar zhes bya'o /
aparam eva vartamānam anāgataṃ vāpekṣyātīta iti /
pūrvāparāpekṣo 'nyathānyathikasya vyavahāraḥ
phyi ma da ltar dang ma 'ongs pa kho na la ltos nas 'das pa zhes bya'o /
de bas na gzhan dang gzhan du 'gyur ba pa ni snga ma dang phyi ma la ltos nas tha snyad rjod par byed do /
ata evodāharati /
yathaikā strī mātā vocyate duhitā ceti
de nyid kyi phyir dper na bud med gcig la ma zhes bya la /
bu mo zhes kyang bya ba bzhin no zhes bya ba dper rjod par byed de /
yathaikā strī duhitaram apekṣa mātety ucyate dper na bud med gcig cig la bu mo la ltos nas ni ma zhes kyang bya la /
mātaram apekṣya duhitā ceti /
pūrvāparāpekṣayā na dravyāṃtarataḥ
ma la ltos nas ni bu mo zhes kyang bya ba ltar snga ma dang phyi ma la ltos pa yin gyi rdzas gzhan gyi sgo nas ni ma yin no /
sāṃkhyapakṣe nikṣeptavya iti /
yaḥ sāṃkhyapakṣe pratiṣedhaḥ /
sa eva tatpakṣasya pratiṣedhaḥ /
sāṃkhyapakṣaḥ pratiṣiddha ity abhiprāyaḥ /
dvitīyasyāpi bhadantaghoṣakasyāpi adhvasaṃkaraḥ prāpnoti /
yo 'tītādhvābhipretaḥ /
sa vartamānaḥ anāgato 'pi prāpnoti /
kathaṃ kṛtvā /
'tīte atītalakṣaṇayukto bhavann anāgatavartamānalakṣaṇābhyām aviyuktaḥ /
yukta evety arthaḥ /
anāgato 'py anāgatalakṣaṇayuktaḥ atītavartamānalakṣaṇābhyām aviyuktaḥ /
vartamāno 'pi vartamānalakṣaṇayukto 'tītānāgatalakṣaṇābhyām aviyukta iti kṛtvā /
ekaikasya trilakṣaṇayogāt atīto 'nāgato vartamānaś ca prāpnoti
grangs can gyi phyogs la brlan par bya'o zhes bya ba ni grangs can gyi phyogs dgag pa gang yin pa de nyid de'i phyogs dgag pa yin te /
grangs can gyi phyogs ni sngar bkag zin to snyam du bsams pa yin no /
gnyis pa btsun pa dbyangs sgrogs kyi'ang dus 'chol bar 'gyur te /
'das pa'i dus su 'dod pa gang yin pa de da ltar dang ma 'ongs par yang 'gyur ro /
ji lta zhe na 'das pa ni 'das pa'i mtshan nyid dang ldan pa yin la /
ma 'ongs pa dang da ltar gyi mtshan nyid dag ni mi ldan pa ma yin te /
ldan pa kho na yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ma 'ongs pa yang ma 'ongs pa'i mtshan nyid dang ldan la /
'das pa dang da ltar gyi mtshan nyid dag ni mi ldan pa ma yin no /
da ltar yang da ltar gyi mtshan nyid dang ldan la /
'das pa dang ma 'ongs pa'i mtshan nyid dag ni mi ldan pa ma yin no /
de lta bas na re re zhing mtshan nyid gsum char dang ldan pa'i phyir /
'das pa dang ma 'ongs pa dang da ltar du 'gyur te /
ity evam anāgatavartamānāv api yojyau de bzhin du ma 'ongs pa dang da ltar dag la yang sbyar bar bya'o; /
kim atra sāmyam iti /
puruṣasya kasyāṃcit kevalaṃ samanvāgamaḥ
'dir ci zhig mtshungs zhes bya ba ni /
skyes bu gcig 'ba' zhig dang ldan pa de bzhin du /
kim evaṃ dharmasyaikaṃ lakṣaṇaṃ vidyate chos la mtshan nyid gcig yod kyi mtshan nyid gzhan gnyis med dam ci na /
ita eva lakṣaṇe na vidyete /
yata evam udāhriyata iti asāmyaṃ /
caturthasyāpi bhadaṃtabuddhadevasyāpi ekasminn evādhvani trayo 'dhvānaḥ prāpnuvantīti /
ekasminn evatīte (Abhidh-k-vy 471) 'dhvani pūrvāparakṣaṇavyavasthāsti
gang gi phyir de skad du dper rjod par byed /
de lta bas na mtshungs pa med do /
bzhi pa'i yang zhes bya ba ni btsun pa sangs rgyas lha'i yang ngo /
dus gcig la dus gsum char du 'gyur te zhes bya ba ni 'das pa'i dus gcig kho na la snga ma dang phyi ma'i skad cig rnam par gzhag pa yod pas so /
tatra pūrvapaścimau kṣaṇāv atītānāgatau de la snga ma dang phyi ma'i skad cig pa dag ni 'das pa dang ma 'ongs pa yin te /
pūrvaḥ kṣaṇo 'tītaḥ paścimo 'nāgataḥ /
madhyamaḥ pratyutpannaḥ /
ity atīte 'dhvani trayo 'dhvānaḥ prāpnuvaṃti
skad cig ma snga ma ni 'das pa yin la dbus gyi skad cig ma ni da ltar byung ba yin /
phyi ma ni ma 'ongs pa yin pas 'das pa'i dus la dus gsum char du 'gyur ro /
bye brag tu smra bas /
ata eṣāṃ sarveṣāṃ /
tṛtīyaḥ śobhana iti vaibhāṣikaḥ
de lta bas na de dag thams cad kyi nang na gsum pa bzang ste zhes bya ba smos so /
kathaṃ kṛtvā śobhana ity āha /
yasmāt tasya /
adhvānaḥ kāritreṇa vyavasthitāḥ
ji ltar bzang zhe na smras pa /
'di ltar de'i ni bya ba yi /
dus rnams rnam gzhag /
kāritraṃ punaḥ cakṣurādīnāṃ darśanādīnīti bya ba yang mig la sogs pa'i bya ba ni lta ba la sogs pa yin no /
rūpādīnām api svendriyagocaratvaṃ kāritraṃ gzugs la sogs pa'i yang rang gi dbang po'i spyod yul nyid yin no /
gady evam iti vistaaraḥ /
yadi kāritreṇa vyavasthāpitāḥ
gal te de lta na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te bya bas rnam par gzhag na mig de dang 'dra ba'i bya ba gang zhig yin te /
tatsabhāgasya cakṣuṣaḥ kiṃ kāritraṃ /
yad dhi kāritralakṣaṇaṃ svakarma na karoti tat tatsabhāgaḥ /
tasya ca nāsti kāritraṃ darśanalakṣaṇaṃ /
kathaṃ tat pratyutpannam ity abhiprāyaḥ /
phaladānapratigraha iti /
tac cakṣuḥ svaniṣyandaphalaṃ parigṛhṇāti ākṣipati /
phalaṃ ca dadāti niṣyandaphalam anaṃtaraṃ dadāti /
puruṣakāraphalaṃ ca /
yady api darśanakāritraṃ na karoti /
anyat tu phalaṃ karotīti /
tasya phaladānaparigrahasadbhāvāt tat pratyutpannam iti vyavasthāpyate /
atītānām api tarhi sabhāgahetvādīnām iti
gang zhig bya ba'i mtshan nyid rang gi las mi byed pa de ni de dang 'dra ba yin la /
de la yang lta ba'i mtshan nyid kyi bya ba med na de ji ltar da ltar byung ba yin snyam du bsams pa yin no /
'bras bu 'byin pa dang 'dzin pa yin no zhes bya ba ni mig de ni rang gi rgyu mthun pa'i 'bras bu 'dzin cing 'phen pa yang yin la /
'bras bu 'byin pa yang yin te /
mjug thogs su rgyu mthun pa'am skyes bu byed pa'i 'bras bu 'byin to /
lta ba'i bya ba mi byed kyang 'bras bu gzhan byed de /
de la 'bras bu 'byin pa dang 'dzin pa yod pa'i phyir de ni da ltar byung ba zhes bya bar rnam par gzhag go /
bam po bzhi bcu rtsa gcig pa /
skal pa mnyam pa'i rgyu la sogs pa 'das pa rnams kyang zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni rnam par smin pa'i rgyu la sogs pa yang bsdu ste /
de dag ni /
ādiśabdena vipākahetvādīnāṃ parigrahaṇaṃ /
teṣāṃ phaladānāt /
vartamānābhyatītau dvāv eko 'tītaḥ prayacchati iti vacanāt /
kāritraprasaṃgaḥ /
kāritram astīti /
tataś caiṣāṃ sabhāgahetvādīnāṃ atītānāṃ vartamānatvaprasaṃgaḥ /
vartamānavat kāritrasadbhāvād iti lakṣaṇasaṃkaraḥ /
brūyās tvaṃ yeṣāṃ phalaparigrahaḥ phaladānaṃ cobhayam asti
da ltar gyi dang 'das pa dag /
gcig ni 'das pas 'byin par 'gyur /
zhes 'byung bas /
'bras bu 'byin pa'i sgo nas byed pa yod pa'i phyir /
byed pa yod par thal bar 'gyur ro /
de'i phyir skal ba mnyam pa'i rgyu la sogs pa de dag kyang da ltar bzhin du bya ba yod pa'i phyir da lta nyid du thal bar 'gyur bas /
mtshan nyid 'chol bar 'gyur ro /
gal te khyod gang dag la 'bras bu 'dzin pa dang 'byin pa gnyi ga yod pa de dag ni da ltar yin gyi /
te vartamānāḥ /
yeṣāṃ tv ekataraṃ /
na te vartamānā iti /
tata idam ucyate /
ardhakāritrasya veti /
prasaṃga ity adhikṛtaṃ /
ardhakāritrasya vā prasaṃgaḥ /
ardhavartamānā iti vā te 'tītāḥ prasajyaṃte
gang dag la gcig yod pa de dag ni ma yin no zhes smra na /
de'i phyir bya ba phyed du zhes bya ba smos te /
thal bar 'gyur ro zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
bya ba phyed yod par thal bar 'gyur ba ste /
'das pa de dag phyed da ltar yin no zhes bya bar thal bar 'gyur ro /
uparataphalaparigrahakāritratvād dhi te 'tītalakṣaṇayuktāḥ 'das pa de dag 'bras bu 'dzin pa'i mtshan nyid kyi bya ba zhig pa'i phyir 'das pa'i mtshan nyid dang yang ldan la /
vartamānaphaladānakāritratvāc ca vartamānalakṣaṇayuktā iti /
sa eva lakṣaṇasaṃkaradoṣaḥ
da ltar gyi 'bras bu 'byin pa'i phyir da ltar gyi mtshan nyid dang yang ldan te de nyid mtshan nyid 'chol ba'i nyes pa yin no /
etad dhy atītādīnām adhvanāṃ lakṣaṇam iṣṭaṃ /
uparatakāritram atītam aprāptakāritram anāgataṃ prāptānuparatakāritraṃ vartamānam iti
'das pa la sogs pa'i mtshan nyid du 'dod pa ni /
bya ba zhig pa ni 'das pa yin la bya ba ma thob pa ni ma 'ongs pa yin /
bya ba thob la ma zhig pa ni da ltar yin no zhes bya ba yin pas so /
(V /
27) kiṃ vighnam iti /
napuṃsakaliṃgam etacchabdarūpaṃ /
ko vibandha ity arthaḥ /
ko vighno 'syeti kiṃ vighnaṃ kāritram ity apare
bgegs su byed ces bya ba ni bgegs byed pa su yod ces bya ba'i tha tshig go /
gzhan dag na re bgegs su byed ces bya ba ni /
'di la bgegs byed pa su yod ces bya ba ste /
pratyayānām asāmagryam iti cet /
tatraitat syāt /
pratyayānāṃ hetusamanaṃtarādīnām asāmagryam /
ato na sarvadā kāritraṃ karotīti
bya ba'i yin no zhes zer ro /
gal te rkyen rnams ma tshogs pa yin no zhe na zhes bya ba ni de la 'di snyam du rgyu dang mtshungs pa de ma thag pa la sogs pa rkyen rnams ma tshogs pa yin te /
na /
nityam astitvābhyupagamāt /
na pratyayānām asāmagryaṃ kalpayituṃ yujyate /
yasmād iha bhavadbhir nityaṃ pratyayānām (Abhidh-k-vy 472) astitvam abhyupagamyate
de'i phyir dus thams cad du ni bya ba mi byed do snyam du sems na mi rung ste /
rtag tu yod pa nyid du khas blangs pa'i phyir ro /
rkyen rnams ma tshogs par rtag tu ni mi rung ste /
satām avināśāt /
yac ca tat kāritram atītam iti vistaraḥ /
yac ca kāritram atītam ucyate anāgataṃ pratyutpannam iti cocyate siddhāṃte uparatakāritram atītam ity evamādivacanāt /
kiṃ kāritrasyāpy anyat kāritram asti /
yatas tasyātītāditvaṃ kathyate
'di ltar khyed ni rkyen rnams yod pa nyid du khas len la yod pa rnams ni zhig pa ma yin pa'i phyir ro /
bya ba 'das pa dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni grub pa'i mtha' las bya ba zhig pa ni 'das pa yin no zhes bya ba de lta bu la sogs pa 'byung bas bya ba 'das pa zhes bya ba dang ma 'ongs pa dang da ltar byung ba zhes bya ba la /
yang bya ba gzhan zhig yod dam ci na gang gi phyir 'das pa la sogs pa nyid du brjod /
yady asty anavasthāprasaṃgaḥ /
na ced asti athānāgatāditvaṃ kāritrasya svarūpasattāpekṣayā evaṃ bhāvānām apy anāgatāditvaṃ bhaviṣyati /
kiṃ kāritrakalpanayā /
kathaṃ tad atītam ityādi /
atha tan naivātītam iti vistaraḥ /
yan naivātītaṃ nāpy anāgataṃ na pratyutpannaṃ tad asaṃskṛtam ity asaṃskṛtatvān nityam astīti prāptaṃ /
kāritram ity adhikṛtaṃ /
tataḥ kim ity āha /
ato na vaktavyaṃ /
yadā kāritraṃ na karoti dharmas tadānāgata iti /
kāritrasya kartum aśakyatvaprāpteḥ /
syād eṣa doṣa iti vistaraḥ /
syād eṣa doṣaḥ kāritrasyānyat kāritram ity atiprasaṃgo 'saṃskṛtatvaprasaṃgo vā yadi dharmāt kāritram anyat syāt /
tat tu khalu nānyad iti /
naiṣa doṣaḥ /
tenaivātmaneti /
yaḥ pratyutpannasya svabhāvaḥ /
tenety arthaḥ /
kim asya pūrvaṃ nāsīd ity anāgatāvasthāyāṃ
gal te yod na ni thug pa med par thal bar 'gyur ro /
ji ste med na ni ji ltar 'das pa la sogs pa zhes bya'o /
'on te 'das pa yang ma yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang zhig 'das pa yang ma yin /
ma 'ongs pa yang ma yin /
da ltar byung ba yang ma yin pa de ni 'dus ma byas pa yin pa'i phyir 'dus ma byas yin pas rtag tu yod do zhes bya bar 'gyur te bya ba zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
des na ni ci zhe na /
de'i phyir gang gi tshe chos bya ba mi byed pa de'i tshe ma 'ongs pa yin no zhes brjod par mi bya ste /
bya ba byed par mi nus pa nyid du gyur pa'i phyir ro /
gal te chos las bya ba gzhan zhig yin na ni skyon der yang 'gyur ba zhig na zhes bya ba ni gal te chos las bya ba gzhan zhig yin na ni bya ba la yang bya ba gzhan yod ces bya ba'i thal ba'am /
'dus ma byas su thal ba'i nyes pa der yang 'gyur ba zhig na /
de ni gzhan yang ma yin pas 'di ni nyes pa med do zhes bya ba yin no /
de'i bdag nyid kho nar zhes bya ba ni da ltar byung ba'i ngo bo nyid gang yin pa de kho na bzhin du zhes bya ba'i tha tshig go /
'di sngon ci zhig ma byung bar gyur ces bya bar ni ma 'ongs pa'i gnas skabs na ste /
yadi kāritram ananyatvād dharma eva nāsīd ity uktaṃ bhavat /
kiṃ ca paścān nāstīty atītāvasthāyāṃ
gal te bya ba yin no zhe na ni gzhan ma yin pa'i phyir chos nyid med do zhes smras par 'gyur ro /
phyis ci zhig med ces bya ba ni 'das pa'i gnas skabs na ste /
yadi kāritraṃ dharma eva nāstīty uktaṃ bhavet /
dharmakāritrayor ananyatvāt /
yady abhūtvā bhavatīti neṣyate pratyutpanno na sidhyati /
bhūtvā ca punar na bhavatīti yadi neṣyate atīto 'dhvā na sidhyati /
anāgatas tu yo na tāvad abhūtvā bhavatīty arthād gamyate evam adhvatrayaṃ sidhyaty ato 'nyathā na sidhyatīty vākyārthaḥ /
utpādavināśayor ayogād iti /
sarvakālāstitvād utpādavināśayor ayogaḥ
gal te bya ba yin no zhe na ni chos dang bya ba dag ni gzhan ma yin pa'i phyir chos nyid med do zhes smras par 'gyur ro /
gal te ma byung ba las byung bar mi 'dod na da ltar byung ba 'grub par mi 'gyur ro /
gal te byung nas kyang yang mi 'byung bar mi 'dod na 'das pa'i dus 'grub par mi 'gyur ro /
ma 'ongs pa ni gang zhig ma byung ba las re zhig mi 'byung ba yin no zhes bya bar shugs kyis go bar 'gyur ro /
tshig gi don ni de ltar na dus gsum 'grub kyi de lta ma yin na ni 'grub par mi 'gyur ro zhes bya ba yin no /
skye ba dang 'jig pa dag mi rung ba'i phyir zhes bya ba ni dus thams cad du yod pa'i phyir skye ba dang 'jig pa dag mi rung ngo /
tasmād vāṅmātram etat saṃskṛtalakṣaṇayogān na śāśvatatvaprasaṃga iti /
apūrvaiṣā vāco yuktir iti
de lta bas na 'dus byas kyi mtshan nyid dang ldan pa'i phyir /
rtag pa nyid du thal bar mi 'gyur ro zhes bya ba 'di ni tshig tsam du zad do /
pūrvāparaviruddhaiṣā vāco yuktir ity arthaḥ /
sarvadā cāsty utpādavināśābhyāṃ ca yujyata iti /
svabhāvaḥ sarvadā cāstīti
tshig gi lugs 'di ni sngon ma byung ba yin no zhes bya ba ni dus thams cad du yang yod la skye ba dang 'jig pa dag dang ldan no zhes bya ba'i tshig gi lugs ni sngon ma thos pa yin no zhes bya ba'i don tam [*dam?] tshig gi lugs 'di ni snga phyi 'gal ba yin no zhes bya ba yin no /
rang bzhin yang ni rtag tu yod; /
yad rūpādeḥ svalakṣaṇaṃ /
tat sarvasmin kāle vidyata itīṣyate
ces bya ba ni gzugs la sogs pa'i rang gi mtshan nyid de dus thams cad na yod do zhes bya bar 'dod do /
yadi rūpādeḥ svabhāvaḥ sarvadāsti tena rūpādibhāvo nityaḥ prāpnoti gal te gzugs la sogs pa'i ngo bo nyid dus thams cad du yang yod na des na gzugs la sogs pa'i dngos po rtag par thal bar 'gyur ro zhe na /
ata āha /
bhāvo nityaś ca neṣyate
de'i phyir smras pa /
dngos po yang ni rtag mi 'dod /
evaṃ sati tasmāt svabhāvād bhāvo nūnam anya iti /
ata āha /
na ca svabhāvād bhāvo 'nya iti /
tad idamicchāmātratvāt /
vyaktam īśvaraceṣṭitaṃ /
nātra yuktir asti /
atītaṃ tu yad bhūtapūrvam iti
de lta yin na gdon mi za bar rang bzhin de las dngos po gzhan yin no zhe na /
de'i phyir /
rang bzhin las kyang dngos mi gzhan /
zhes smras so /
de lta bas na 'di ni 'dod rgyal tsam du zad pa'i phyir /
dbang phyug tha snyad yin par gsal te rigs pa ni med do /
na svalakṣaṇenāstīti darśayati /
(Abhidh-k-vy 473) anāgataṃ yat sati hetau bhaviṣyatīti /
avidyamānam api hetusadbhāvād vyavasthāpyata iti darśayati /
evaṃ hi kṛtvāstīty ucyata iti /
bhūtapūrvaṃ bhaviṣyati ceti kṛtvā /
na tu punar dravyata evaṃ bhavati
sngon byung ba gang yin pa ni 'das pa yin la zhes bya ba ni rang gi mtshan nyid du med do zhes ston par byed do /
rkyen yod na 'byung bar 'gyur ba gang yin ba de ni ma 'ongs pa yin no zhes bya ba ni med kyang rgyu yod pa'i sgo nas rnam par 'jog go zhes ston par byed do /
de ltar byas nas zhes bya ba ni sngon byung ba dang 'byung bar 'gyur ro zhes byas nas yin gyi rdzas su yod pa ni ma yin pa nyid do /
hetuphalāpavādadṛṣṭipratiṣedhārtham iti /
hetvapavādadṛṣṭipratiṣedhārtham asty atītam ity uktaṃ
rgyu la skur pa 'debs par lta ba dgag pa'i phyir 'das pa yod do zhes gsungs so /
'bras bu la skur pa 'debs par lta ba pa dgag pa'i phyir /
phalāpavādadṛṣṭipratiṣedhārtham asty anāgatam iti /
āsīd atītaṃ bhaviṣyaty anāgatam iti vaktavye 'stīti vacanam astiśabdasya nipātatvāt
ma 'ongs pa yod do zhes gsungs so /
'das pa byung bar gyur te /
ma 'ongs pa 'byung bar 'gyur ro zhes gsungs so zhes brjod par bya ba las yod do zhes gsungs so zhes smos pa ni yod ces bya ba'i sgra tshig gi phrad yin pa'i phyir ro /
trikālaviṣayo hi nipātaḥ /
āsīdarthe bhaviṣyadarthe 'pi vartate /
yathāsti dīpasyeti vistaraḥ /
yathāsti dīpasya prāg abhāvo 'sti paścād abhāva iti vaktāro bhavaṃti /
na ca dravyato 'sti /
yathā cāsti niruddhaḥ /
sa pradīpo na tu mayā nirodhita iti vaktāro bhavaṃti /
na cāstiprayogān niruddho 'py asāv astīti /
nanu ca vaidhāṣikasya niruddho 'py asāv astīti
tshig gi phrad ni dus gsum pa'i yul can yin pas byung bar gyur to; /
'byung bar 'gyur ro zhes bya ba'i don la yang yod do /
dper na smra ba po mar me zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
dper na smra ba po mar me snga na med pa yod do /
phyis med pa yod do zhes smra yang rdzas su yod pa ma yin pa lta bu dang yang dper na smra ba po mar me de shi ba ni yod mod kyi; kho bos ni ma bsad do zhes zer yang yod ces bya ba'i sgra sbyar bas shi ba de yod pa ni ma yin pa lta bu'o /
bye brag tu smra ba ltar na 'gags pa yang yod pa ma yin nam zhe na /
satyam asti /
na tu pradīparūpatām eva bhibhrāṇaḥ so 'sti
yod pa bden mod kyi de ni mar me'i ngo bo nyid 'dzin pa kho nar yod pa ni ma yin no /
evam atītānāgatam astīty uktaṃ asaty api dravyasattve de bzhin du rdzas su yod pa nyid ma yin pa yang 'das pa dang ma 'ongs pa yang yod do zhes gsungs kyi /
anyathā hy atītānāgata eva na sidhyet de lta ma yin na 'das pa dang ma 'ongs pa mi 'grub pa kho nar 'gyur te /
yadi tenaiva lakṣaṇena vidyetātītānāgata eva na sidhyed ity arthaḥ /
yady atītaṃ bhūtapūrvaṃ yat tarhi laguḍaśikhīyakān iti vistaraḥ
gal te mtshan nyid de kho na bzhin du yod par gyur na 'das pa dang ma 'ongs pa nyid 'grub par mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
gal te 'das pa sngon byung ba zhig yin na /
laguḍaśikhīyakaiḥ parivrājakair nāryo nidānaṃ /
nālaṃdāyā buddhabhāṣitaṃ ca sūtraṃ /
saṃyuktakāgame ca /
āryamahāmaudgalyāyanaś ca mārita ity āhur abhiyuktāḥ /
yato no mārita ity atra sūtra evaṃ paṭhyate
'o na bcom ldan 'das kyis kun du rgyu dbyug thogs thor gtsug can rnams la zhes bya ba rgya cher smos te /
'phags pa'i gleng gzhi yul na lan dar sangs rgyas kyis gsungs pa'i mdo yang dag par ldan pa'i lung las 'phags pa mood gal gyi bu bsad do zhes gleng ba dang kun du rgyu dbyug thogs thor gtsug can rnams kyis 'di ltar bsad pa med do zhes smras pa yod do /
laguḍaśikhīyakāḥ parivrājakā ānaṃtaryakāriṇo yat karmābhyatītaṃ /
tan nāstīty evaṃvādina iti vistavaḥ
de'i phyir mdo las 'di skad du kun du rgyu dbyug thogs thor gtsug can mtshams med pa byed pa rnams las 'das pa de ni med do zhes de skad du smra'o zhes bya ba rgyas par 'byung ngo /
kiṃ te laguḍaśikhīyakāḥ parivrājakās tasya karmaṇa ānaṃtaryasya bhūtapūrvatvaṃ necchaṃti ci kun du rgyu dbyug thogs thor gtsug can de dag mtshams med pa'i las de sngon byung ba nyid du mi 'dod par gyur tam /
etad uktaṃ bhavati /
icchaṃti sma te tasya karmaṇo bhūtapūrvatvaṃ /
kiṃ tu na dravyam iti tasmiṃ karmaṇi te vipratipannāḥ
'di skad du bshad pa yin te /
de dag las de sngon byung ba nyid du ni 'dod par gyur mod kyi 'on kyang de dag las 'das pa de ni med do zhes las de la rdzas su med par log par rtog pa yin no /
nāsti tat karmābhyatītam iti /
yato bhagavatā yatra te vipratipannāḥ svabhāve
de ltar bcom ldan 'das kyis ni ngo bo nyid gang la de dag log par rtog pa'i las 'das pa de ni yod do zhes rgyas par gsungs te /
tat karmābhyatītam astīti vistareṇa /
tasmād asti svabhāvenātītam iti vistaraḥ /
tatra punaḥ sūtre yad bhūtapurvaṃ karma /
na tad evātītam ity abhisaṃdhāyoktaṃ tat karmāstīti
de lta bas na 'das pa ni rang gi ngo bo yod do zhes zhib tu bshad pa yin no /
mdo de las ni 'das pa ni sngon byung ba'i las gang yin pa de kho nar zad do zhes bya bar dgongs nas las de yod do zhes gsungs pa ni ma yin no /
kiṃ tarhi /
tadāhitaṃ tena bhūtapūrveṇa karmaṇā āhitam arpitaṃ /
tasyāṃ saṃtatau phaladānasāmarthyaṃ saṃdhāyoktam ity anenābhiprāyeṇoktam iti
'o na ci zhe na /
rgyud de la des kun du drangs pa ste /
sngon byung ba'i las kyis kun du drangs shing bzhag pa 'bras bu skyed pa'i mthu yod pa las dgongs te gsungs pa yin no /
kathaṃ gamyata ity āha /
anyathā hi svena bhāvena vidyamānam atītaṃ na sidhyed iti
dgongs pa 'dis gsungs so zhes bya bar ci mngon zhe na /
de lta ma yin te rang gi ngo bo nyid kho nar yod na 'das pa 'grub par mi 'gyur ro zhes bya ba smos te /
svalakṣaṇena vidyamānaṃ tat karma pratyutpannalakṣaṇena vidyamānam atītam iti na sidhyet las de rang gi mtshan nyid du yod cing da ltar byung ba'i mtshan nyid du yod na /
'das pa zhes bya ba 'grub par mi 'gyur gyi /
pratyutpannam eva sidhyed ity abhiprāyaḥ da ltar byung ba kho nar 'grub par 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
tadāhitam iti vistareṇaivam (Abhidh-k-vy 474) ucyamāne 'bhyatītaṃ tat karmāstīti sidhyati rgyud de la des kun du drangs pa zhes bya ba rgyas par de skad du bshad na ni las 'das pa de yod do zhes bya bar 'grub par 'gyur ro /
itthaṃ caitad evam iti /
yathānāgataṃ dravyato nāsty atītaṃ ceti /
vartamāne 'dhvanīti vistaraḥ /
vartamānabhāvenābhūtvā bhavatīty arthaḥ /
na /
adhvano bhāvād anarthāṃtaratvāt /
naiva tad evam
de ni gdon mi za bar de lta bu yin par shes par bya ste zhes bya ba ni ji ltar 'das pa dang ma 'ongs pa rdzas su med do zhes bya ba de lta bur ro /
gal te da ltar gyi dus su zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni da ltar gyi ngo bor ma byung ba las byung ba zhes bya ba'i tha tshig go /
mi rung ste dus ni dngos po las don gzhan ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni de ni de lta ma yin te /
adhvanaḥ pratyutpannasya bhāvāc cakṣuḥsaṃjñakād anarthāṃtaratvāt da ltar byung ba'i dus ni mig ces bya ba'i dngos po las don gzhan ma yin pa'i phyir ro /
adravyāṃtaratvād ity arthaḥ /
ya eva vartamāno 'dhvā /
sa eva bhāvaḥ /
tat kathaṃ sa eva vartamānaḥ svātmany adhvay abhūtvā bhaviṣyati /
tathā hy uktaṃ /
ta evādhvā kathāvastv iti /
atha svātmani cakṣuṣi cakṣur abhūtvā bhavati siddham idam anāgataṃ cakṣur nāstīti
rdzas gzhan ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i don te /
da ltar gyi dus gang yin pa de nyid dngos po yin na de ji ltar na da ltar na da nyid rang gi bdag nyid du ma byung ba las 'byung bar 'gyur te 'di ltar /
de nyid dus dang gtam gzhi dang zhes bshad do /
'on te mig gi bdag nyid du ma byung ba las 'byung ngo zhe na ni ma 'ongs pa'i mig med do zhes bya ba 'di grub pa yin no /
ālaṃbanamātram iti /
mātraśabdo janakatvavyāvartanārthaḥ /
tadrūpotpatter ālaṃbanaṃ dharmā ity abhiprāyaḥ /
yad anāgataṃ sahasrair iti
dmigs pa tsam zhig yin zhes bya ba la /
tsam zhes bya ba'i sgra ni skyed par byed pa nyid bzlog pa'i phyir te /
chos rnams de'i rnam par skye ba'i dmigs pa ni yin no snyam du bsams pa yin no /
saṃnikṛṣṭam apy anāgataṃ janakaṃ na yujyate /
kim aṃgāticireṇa kālena yad bhaviṣyati
ma 'ongs pa bskal pa stong na 'byung bar zhes bya ba ni ma 'ongs ba nye ba yang skyed par byed pa yin par mi rung na dus shin tu ring mo zhig na 'byung bar 'gyur ba gang yin pa lta bu smos kyang ci dgos te /
na hi pūrvakālīnasya phalasya paścātkālīno hetur yujyata iti 'bras bu ni dus snga la rgyu ni dus phyi ba yin no zhes bya bar ni rung ba ma yin no /
nirvānaṃ ceti /
nirvāṇaṃ hi vijñānaṃ niruddhān na janayet /
saṃsārapravṛttinirodhād ity abhiprāyaḥ
mya ngan las 'das pa yang zhes bya ba ni mya ngan las 'das pa ni rnam par shes pa 'gag par byed kyi 'khor ba'i 'jug pa dang 'gal ba'i phyir skyed par byed pa ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
abhūd bhaviṣyati ceti /
yad vartamānāvasthāyāṃ rūpam abhūt bhaviṣyati ca /
tad ālaṃbanam ity arthaḥ /
kathaṃ jñāyate evaṃ tad ālaṃbyate na punar astīty ata āha /
na hi kaścid atītaṃ rūpaṃ vedanāṃ vā smarann astīti paśyati
byung bar gyur pa dang 'byung bar 'gyur ro zhes bya ba ni da ltar gyi gnas skabs su gzugs byung bar gyur pa dang 'byung bar 'gyur pa de ltar dmigs pa ni yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ji ltar na de la de ltar dmigs kyi yod do zhes bya bar ni ma yin no zhes bya bar shes she na /
de'i phyir 'das pa'i gzugs sam tshor ba dran pa na yod do zhes bya bar ni su yang mi lta'o /
kiṃ tarhi /
abhūd iti smarati tad rūpaṃ yathādṛṣṭaṃ yathānubhūtāṃ ca vedanāṃ cakṣurvijñānānubhavabalena
'o na ci zhe na /
gzugs de tshor ba dang mig gi rnam par shes pas myong ba'i stobs kyis ji ltar mthong ba dang ji ltar nyams su myong ba bzhin 'byung bar gyur to zhes bya bar dran no /
yathā khalv apīti vistareṇācārya evopacayahetum āha /
vartamānarūpam iva bhūtaṃ bhaviṣyac ca gṛhyata ity abhiprāyaḥ
slob dpon nyid kyis kyang ji ltar zhes bya ba rgyas par gtan tshigs su bsdu ba bshad de da ltar gyi gzugs kho na bzhin du byung bar gyur pa dang 'byung bar 'gyur ba yang 'dzin to snyam du bsams pa yin no /
yadi ca tathaivāstīti yathā vartamānaṃ /
vartamānaṃ tat prāpnoti
gal te yang de de bzhin du yod do zhe na ni zhes bya ba ni da ltar ji lta ba bzhin yin na ni de da ltar du 'gyur ro /
atha nāsti tat tathaiva asad apy ālaṃbanaṃ bhavatīti siddhaṃ 'on te de kho na bzhin du med do zhe na ni med par yang dmigs pa yin no zhes bya bar 'grub po /
vartamānavadrūpasyābhāvāt /
tasya ca smaryamāṇatvāt
da ltar gyi gzugs su med pa'i phyir dang de yang dran pa'i phyir ro /
tad eva tadvikīrṇam iti /
yad eva tad vartamānaṃ /
tad eva vikīrṇam atītānāgataṃ /
na /
vikīrṇasyāgrahaṇād iti /
na yuktam etat /
vikīrṇasyāgrahaṇāt /
pūrvaṃ na vikīrṇam idānīṃ vikīrṇam etad rūpam ity evam asyāgrahaṇāt /
yadi ca tat tad eveti vistaraḥ /
yadi ca vartamānāvasthāyāṃ piṇḍībhūtaṃ rūpaṃ /
tad atītāvasthāyām anāgatāvasthāyāṃ ca paramāṇuśo vibhaktam ato na vartamānavat gṛhyate /
evaṃ sati tādavasthyān nityāḥ paramāṇavaḥ syuḥ /
anāgatāḥ pratyutpannā atītāś ca ta eva ta iti /
evaṃ ca sati paramāṇusaṃcayavibhāgamātram eva prāpnoti /
na tu kaścid utpādo nāpi nirodha ity ājīvikānāṃ pāṣaṇḍināṃ vādaḥ parigṛhīto bhavati /
tathā ceṣyamāṇe sūtram apāstaṃ bhavati /
cakṣur bhikṣava utpadyamānam (Abhidh-k-vy 475) na kutaśicd āgacchati /
nirudhyamānaṃ na kvacit saṃnicayaṃ gacchati /
iti hi bhikṣavaś cakṣur abhūtvā bhavati bhūtvā ca prativigacchatīti /
kathakṃ punar idaṃ sūtram apaviddhaṃ virodhitaṃ bhavati /
yasmāc cakṣur utpadyamānaṃ svena rūpeṇa na kutaścid āgacchatīty etat padaṃ bādhitaṃ bhavati /
nirudhyamānaṃ na kvacit saṃnicayaṃ gacchatīty etad api padaṃ bādhitaṃ bhavati
ma yin te sil bu la mi 'dzin pa'i phyir ro zhes bya ba ni sil bu la mi 'dzin pa'i phyir de ni rigs pa ma yin te /
gzugs 'di sngon ni sil bu ma yin la /
da ni sil bu yin no zhes bya ba de lta bu de la mi 'dzin pa'i phyir ro /
gal te yang gzugs de kho na yin te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te yang da ltar gyi gnas skabs kyi gzugs gong bur gyur pa de 'das pa dang ma 'ongs pa'i gnas skabs na rdul phra rab tu gyes pa yin te /
de'i phyir da ltar bzhin du mi 'dzin to zhe na /
de lta na ni rdul phra rab rnams de'i son 'dug pas rtag par 'gyur te /
ma 'ongs pa dang da ltar byung ba dang 'das pa dag kyang de dag nyid de dag yin no /
de lta yin na ni rdul phra rab rnams bsags pa dang gyes pa tsam kho nar 'gyur gyi cung zad skye ba yang med la 'gag pa yang med pas ya mtshan can 'tsho byed rnams kyis rtsod pa bslangs pa yin no /
yang de ltar 'dod na dge slong dag mig ni skye ba na yang gang nas kyang mi 'od la 'gags pa na yang gang du yang bsags par mi 'gyur ro /
dge slong dag de lta bas na mig ni ma byung ba las 'byung zhing byung nas med par 'gyur ba yin no zhes gsungs pa'i mdo yang bor bar 'gyur ro /
yang ci ltar na mdo 'di bor zhing 'gal bar byas pa yin zhe na /
'di ltar mig rang gi ngo bor skye ba na gang nas kyang mi 'ong la zhes gsungs pa'i bka' 'di la yang gnod pa byas pa yin la /
'gags pa na yang gang du yang bsags par mi 'gyur ro zhes gsungs pa'i bka' 'di la yang gnod pa byas pa yin te /
atīte 'dhvani tatparamāṇūnāṃ viprakīrṇasaṃcitatvābhyupagamāt 'das pa'i dus na de'i rdul phra rab rnams sil bu'i bsags pa nyid du khas blangs pa'i phyir ro /
aparamāṇusaṃcitānām iti /
vedanādīnām aparamāṇvātmanāṃ kathaṃ viprakīrṇatvaṃ
rdul phra rab bsags pa ma yin pa rnams kyang zhes bya ba ni tshor ba la sogs pa rdul phra rab kyi bdag nyid ma yin pa rnams kyang ji ltar na sil bu nyid yin /
mūrtānāṃ hi saṃcitatvaṃ viprakīrṇatvaṃ vābhavad bhaven nāmūrtānāṃ /
te 'pi ca yathotpannānubhūtāḥ smaryanta iti /
vartamānarūpā eva smaryante
bsags pa nyid dam sil bu nyid gcig tu 'gyur na /
lus can rnams la 'gyur gyi lus can ma yin pa rnams la ni ma yin no /
de dag kyang ji ltar byung zhing nyams su myong ba dran te zhes bya ba ni da ltar gyi ngo bo dag kho na dran no /
yadi ca te tathaiva saṃti /
yathā vartamānā nityāḥ prāpnuvaṃti /
atha na saṃti tadrūpāḥ asad apy ālaṃbanam iti siddhaṃ
gal te yang de dag da ltar gyi dag ji lta ba de bzhin du yod do zhe na ni rtag par 'gyur ro /
'on te de'i ngo bor med do zhe na ni med pa yang dmigs pa yin no zhes bya ba grub pa yin no; /
trayodaśam apy āyatanam ālaṃbanaṃ syād iti /
trayodaśānām āyatanānāṃ pūraṇaṃ trayadaśam āyatanaṃ
skye mched bcu gsum pa yang dmigs pa yin par 'gyur ro zhes bya ba ni skye mched bcu gsum du skong ba ni skye mched bcu gsum pa'o /
tad vijñānasyālaṃbanaṃ syāt de yang rnam par shes pa'i dmigs par 'gyur te /
asadālaṃbanatva iṣyamāṇe tadālaṃbanaṃ vā vijñānaṃ syāt med par dmigs pa nyid du 'dod na ni de la dmigs pa'i rnam par shes par yang 'gyur ro /
evaṃ vaibhāṣikeṇokte ācārya āha /
atha trayodaśam iti vistaraḥ
bye brag tu smra bas de skad du smras pa dang slob dpon gyis 'o na skye mched bcu gsum pa zhes bya ba rgyas par smos so /
etad eva nāmeti vaibhaṣikāḥ /
yad etan nāma tryodaśam āyatanam iti /
tad ālaṃbanaṃ /
evaṃ tarhi nāmaiva nāstīti pratīyeta /
nābhidheyaṃ trayodaśāyatanābhāvalakṣaṇaṃ /
kiṃ ca yaś ca śabdasya prāgabhāvam ālaṃbate /
kiṃ tasyālaṃbanaṃ /
bhavatīti vākyaśeṣaḥ /
evaṃ prakṛte vaibhāṣika āha /
śabda evālaṃbanam iti prakṛtaṃ /
evaṃ tarhīti vistareṇācāryaḥ /
yaḥ śabdasya prāgabhāvam ālaṃbate /
śabda eva tenālaṃbito bhavati /
na prāgabhāvaḥ /
prāptam idaṃ bhavati /
yaḥ śabdābhāvaṃ prārthayate /
tasya śabda eva kartavyaḥ syād iti /
anāgatāvastha iti cet syān mataṃ /
yasyāsau prāgabhāvaḥ /
so 'nāgatāvasthas tenālaṃbyate /
tasmād yaḥ śabdābhāvaṃ prārthayate /
na tasya śabda eva kartavyaḥ syād iti /
tad ucyate /
sati kathaṃ nāstīti buddhir iti
bye brag tu smra bas ming de nyid dmigs pa yin no zhes bya ba smras te /
skye mched bcu gsum pa zhes bya ba'i ming gang yin pa de dmigs pa yin no /
de lta na ni 'o na ming nyid med do zhes bya bar rtogs par 'gyur gyi brjod par bya ba skye mched bcu gsum pa med pa'i mtshan nyid ni ma yin no /
gzhan yang gang zhig sgra'i snga na med pa la dmigs pa de'i dmigs pa yang ci zhig yin zhes bya ba'i tshig gi lhag ma yin no /
de lta bu'i gnas su bye brag tu smra bas sgra kho na yin no zhes bya ba smras te /
dmigs pa zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
slob dpon gyis de lta na ni 'o na zhes bya ba rgyas par smos te gal te gang zhig gang sgra'i snga na med pa la dmigs pa des sgra kho na la dmigs pa yin gyi snga na med pa la ni ma yin na gang zhig sgra med pa don du gnyer ba de la sgra dbyung dgos pa kho nar 'gyur ro zhes bya ba 'dir yang 'gyur ba yin no /
gal te ma 'ongs pa'i gnas skabs yin no zhe na ni zhes bya ba ni ji ste des snga na med pa ni 'di gang gi yin pa ma 'ongs pa'i gnas skabs de la dmigs te /
de lta bas na gang zhig sgra snga na med pa don du gnyer bar byed pa de la sgra dbyung dgos pa kho nar mi 'gyur ro snyam du sems na de'i phyir yod na ji ltar med pa'i blor 'gyur zhes bya ba smos te /
vidyamāne tasmiṃ śabde yasyāsau prāgabhāvaḥ katham asya nāstibuddhir yā prāgabhāvam ālaṃbate /
vartamāno nāstīti cet /
tatraitat syāt vartamāno nāstīty evaṃ tadālaṃbanān nāstibuddhis tasyotpadyata iti /
na /
ekatvāt /
yad eva tad anāgataṃ /
tad eva vartamānaṃ bhavati /
na tasmād anyad iti /
kathaṃ tasminn eva vartamāne nāstibuddhir utpadyate /
yo vā tasya viśeṣaḥ /
yo vā tasyānāgatasya paścād viśeṣo vartamānāvasthāyāṃ bhavati
snga na med pa 'di gang gi yin pa'i sgra de yod na ji ltar gang zhig snga na med pa la dmigs pa de la med pa'i blor 'gyur /
gal te da ltar med ba yin no zhe na zhes bya ba ni de la 'di snyam du da ltar med do snyam pa de lta bur de la dmigs pa med pa'i blo 'byung ngo snyam du sems na /
de ni ma yin te gcig pa'i phyir ro /
ma 'ongs pa gang yin pa de nyid da ltar yin gyi de las gzhan pa ni ma yin pas ji ltar na da ltar gyi de kho na la med pa'i blo 'byung bar 'gyur /
yang na de'i bye brag gang yin pa zhes bya ba ni yang na ma 'ongs pa de'i khyad par phyis da ltar gyi gnas skabs dag na 'byung ba gang yin pa khyad par de med na med do snyam pa'i blo 'byung ba yin na ni /
tatra viśeṣe vartamāno nāstīti tadbuddhir /
utpadyate /
'tasyābhūtvābhāvasiddhiḥ /
tasya viśeṣasyābhūtvā pūrvaṃ paścād bhāvaḥ /
tasya siddhir iti
de ma byung ba las 'byung bar 'grub ste /
khyad par de sngon ma byung ba las phyis 'byung ba des 'grub ces bya ba yin no /
bhāvaś cābhāvaś ceti /
bhāvo vartamānāvasthyāyām abhāvo 'tītānāgatāvasthayoḥ /
iti vijñānasyobhayam ālaṃbanaṃ bhavati /
yady abhāvo vijñānasyālaṃbanaṃ yat tarhīti vistaraḥ /
(Abhidh-k-vy 476) bodhisattvena caramabhavikenaivam uktaṃ /
yal lokenāsti /
taj jñāsyāmīty eṣa saṃbhavo nāstīti vacanād abhāvālaṃbanaṃ na bhavatīti darśitaṃ bhavati /
ācāryo 'nyābhiprāyatām asya sūtrasya darśayann āh /
apare ābhimānikā iti vistaraḥ
yod pa dang med pa gnyi ga yin no zhes bya ba ni da ltar gyi gnas skabs na ni yod pa yin la 'das pa dang ma 'ongs pa'i gnas skabs dag na ni med pa yin pas gnyi ga rnam par shes pa'i dmigs pa yin no /
gal te med pa rnam par shes pa'i dmigs pa yin na /
'o na byang chub sems dpa' zhes bya ba rgyas par smos te /
byang chub sems dpa'i srid pa tha ma pas 'di skad du 'jig rten na med pa gang yin pa de bdag gis shes so zhes bya ba de ni mi srid do zhes gsungs so zhes 'byung ba'i phyir med pa la dmigs pa'i rnam par shes pa med do zhes bstan pa yin no /
slob dpon gyis mdo 'di dgongs pa gzhan yin par bstan pa'i phyir mngon pa'i nga rgyal can gzhan dag ces bya ba rgyas par smos te /
apariśuddhasamādhayo 'pare ābhimānikā bhavaṃti /
asaṃtam apy avabhāsaṃ divyacakṣuravabhāsaṃ prayogāvasthāyāṃ saṃtam ity eva paśyaṃti
mdo 'di la dgongs pa ni ting nge 'dzin yongs su ma dag pa nga rgyal can gzhan dag sbyor pa'i gnas skabs na snang bas te lha'i mig gi snang ba med bzhin du yod par lta'i bdag ni lha'i mig gi snga ltas snang ba yod pa kho na la yod do zhes bya bar lta'o zhes bya ba 'di yin no /
ahaṃ tu santam evāvabhāsaṃ pūrvarūpaṃ divyacakṣuṣo 'stīti paśyāmīty ayaṃ tatra sūtre 'bhiprāyaḥ /
kuto 'sya vimarśa iti /
sarvabuddhīnāṃ sadviṣayatve vyavasthāpyamāne kuto 'sya vimarśavicāraḥ saṃdeho vā syāt /
yad uta loke nāstīti vistareṇa ya uktaḥ /
sadasadālaṃbane tu buddhīnām ayaṃ vimarśaḥ saṃbhavati
'di'i rtog par yang ga la 'gyur zhes bya ba ni blo thams cad kyi yul yod pa nyid du rnam par gzhag na 'di 'jig rten na med pa gang yin pa de zhes rgyas par gsungs pa gang yin pa de lta bur brtag pa ste dpyod pa dang the tshom du yang ga la 'gyur blo rnams kyi dmigs pa yod pa dang med pa nyid gcig yin na ni rtog pa 'di srid kyi gzhan du ni ma yin no /
yang na khyad par ci zhig yod ces bya ba ni gal te de dag kyang yod pa kho na la yod par mthong gi med pa la ni ma yin la gzhan dag las kyang byang chub sems dpa' khyad par ci zhig yod de /
blo rnams kyi dmigs pa yod pa dang med pa nyid gcig yin na ni 'di khyad par yod do /
nānyathā /
ko vā viśeṣa iti /
ko vā bodhisattvasyānyebhyo viśeṣaḥ yadi te 'pi santam evāvabhāsaṃ paśyaṃti nāsaṃtaṃ /
sadasadālaṃbanatve hi buddhīnām ayaṃ viśeṣo bhavati /
itthaṃ caitad evaṃ sat /
asadālaṃbanā buddhaya iti /
sac ca sato jñāsyaty asac cāsata itīdam atrodāharaṇaṃ /
sac ca vastu sattvataḥ paraiṣyati jñāsyati asac cāsattvata ity asadālaṃbanā buddhaya iti siddhaṃ /
tasmād ayam apy ahetur iti /
yad etad bodhisattvenoktam iti /
tatpūrvakād iti /
karmapūrvakāt cittasaṃtānaviśeṣāt /
ātmavādapratiṣedha iti /
śāstrāvasāne vātsīputrīyamatapratiṣedhe /
utpādas tarhi abhūtvā bhavatīti /
utpādaḥ pūrvaṃ nāstīdānīṃ bhavatīti siddho 'pūrvaprādurbhāvaḥ /
utpādasyotpādavatā saha tulyavārttatvāt /
atha sarva evastīti
de ni gdon mi za bar de lta bu yin par shes par bya ste zhes bya ba ni blo dag med pa la dmigs pa yin pa zhes bya bar ro /
'dir dper brjod pa ni yod pa la yang yod par shes la med pa la yang med par shes so zhes bya ba 'di yin te /
dngos po yod pa la yang yod pa nyid du shes so /
khyad par du 'gro'o zhes bya ba ni bye brag tu shes par 'gyur ba'o /
med pa la yang med pa nyid du shes pas blo dag med pa la dmigs pa yin no zhes bya bar grub bo /
de lta bas na de yang gtan tshigs su mi rung ngo zhes bya ba ni byang chub sems dpas smras pa zhes smras pa gang yin pa'o /
de sngon du 'gro'o zhes bya ba ni las sngon du 'gro ba'i sems kyi khyad par las so /
bdag tu smra ba dgag pa nas zhes bya ba ni bstan bcos kyi mjug nas gnas ma'i bu'i gzhung lugs dgag pa nas so /
'o na ni skye ba ma byung ba las 'byung ba zhes bya bar 'grub pa yin no zhes bya ba ni skye ba sngon med pa las da 'byung bas sngon med pa las 'byung bar grub pa yin no /
skye ba ni skye ba dang ldan pa dang lhan cig tshul 'dra ba'i phyir yang thams cad yod pa kho na yin na zhes bya ba smos te /
utpādo 'pi yady asti na kevalaṃ hetur anāgataṃ ca phalam ity abhiprāyaḥ /
kasyedānīṃ kva sāmarthyam iti /
kasya hetoḥ kva phale sāmarthyaṃ
gal te rgyu dang 'bras bu ma 'ongs pa na yod pa 'ba' zhig tu ma zad kyi skye ba yang yod do snyam du bsams pa yin no /
de ni gang la gang zhig nus /
zhes bya ba ni 'bras bu gang la rgyu gang zhig nus te /
hetuś ca yathoktaḥ utpādaḥ phalaṃ cānāgatam astīti rgyu dang ji skad bshad pa'i skye ba dang 'bras bu ma 'ongs pa yang yod pas so /
vartamānīkaraṇa iti vaibhāṣikaḥ /
kim idānīṃ vartamānīkaraṇam iti vistareṇācāryaḥ /
notpādo vartamānīkaraṇaṃ /
tasya vidyamānatvāt /
ata evaṃ pṛcchati
bye brag tu smra bas da ltar du byed pa nus pa yin no zhes smras pa dang slob dpon gyis da ltar du byed pa zhes bya ba 'di ci yin zhes bya ba rgyas par smras te /
skye ba ni da ltar du byed pa ma yin te de ni yod pa'i phyir de skad du 'dri ba yin no /
deśāṃtarākarṣaṇaṃ cet /
yadi manyase hetunā phalasya deśāṃtarākarṣaṇaṃ vartamānīkaraṇam iti
gal te yul gzhan du 'dren pa yin no zhe na zhes bya ba ni gal te da ltar du byed ba rgyus 'bras bu yul gzhan du 'dren pa yin no snyam du sems ni 'di la rtag par thal bar 'gyur ro zhes smras te /
atra brūmaḥ /
nityaṃ prasaktaṃ phalam iti vākyaśeṣaḥ /
kevalaṃ deśāṃtarād deśāṃtarākarṣaṇaṃ /
na kiṃcid apūrvam utpadyata iti
'bras bu zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
yul nas yul gzhan du 'dren pa 'ba' zhig tu zad kyi skye ba ni cung zad kyang med pas rtag par thal bar 'gyur ro /
nityaṃ prasaktaṃ /
arūpiṇāṃ ca vedanādīnāṃ
gzugs can ma yin pa tshor ba la sogs pa la yang yul gzhan du 'dren pa ji lta bu ste /
kathaṃ taddeśāṃtarākarṣaṇā /
amūrtatvenādeśasthatvān na tad yujyata ity abhiprāyaḥ /
yac ca tadākarṣaṇaṃ kriyāsaṃjñakaṃ /
tad abhūtvā bhūtam ity abhūtvābhāvasiddhir ity abhiprāyaḥ /
svabhāvaviśeṣaṇaṃ cet /
yadi manyase hetunā svabhāvo 'sya phalasya viśeṣyate /
tena phalaviśeṣaṇaṃ /
bhavatīti /
atra brūmaḥ /
siddham abhūtvābhavanam iti /
siddham abhūtvā viśeṣaṇasya (Abhidh-k-vy 477) bhavanaṃ prādurbhāva iti /
adhvatrayaṃ vā /
kiṃ /
sarvam astīty adhikṛtaṃ /
yathātra tad asti tathoktam iti /
yad bhūtapūrvaṃ tad atītaṃ /
yat sati hetau bhaviṣyati /
tad anāgataṃ /
yad bhūtvāvinaṣṭaṃ /
tat pratyutpannam /
ity evaṃ sarvāstivādaḥ śāsane sādhur bhavati /
kathaṃ tena tasmiṃ vā saṃyuktā iti /
kathaṃ tenātītānāgatena kleśena tasmin vā atītānāgate vastuni kathaṃ saṃyukta iti
lus can ma yin pa nyid kyi yul na mi gnas pa'i phyir de mi rung ngo snyam du bsams pa yin no /
de 'dren pa zhes bya ba gang yin pa de yang ma byung ba las byung ba yin no zhes bya ba ni ma byung ba las byung bar 'grub po snyam du bsams pa yin no /
gal te rang gi ngo bo'i khyad par zhig yin no zhe na zhes bya ba ni gal te rgyus 'bras bu 'di'i rang gi ngo bo khyad par du byed de des na 'bras bu'i khyad par yin no snyam du sems na 'dir ma byung ba las 'byung ba grub pa yin no zhes smras te khyad par ma byung ba las 'byung zhing skye'o zhes bya bar grub pa yin no /
yul na dus gsum ste ci zhe na thams cad yod ces bya bar skabs dang sbyar ro /
ji ltar yod pa de bzhin du bshad zin to zhes bya ba ni sngon byung ba gang yin pa de ni 'das pa yin no /
rgyu yod na 'byung bar 'gyur ba gang yin pa de ni ma 'ongs pa yin no /
byung nas ma zhig pa gang yin pa de ni da ltar yin no zhes bya ba ste /
de skad du thams cad yod par smra ba ni bstan pa la legs pa yin no /
ji ltar na des sam der ldan pa yin zhe na zhes bya ba ni ji ltar na 'das pa dang ma 'ongs pa'i nyon mongs pa des sam /
ji ltar na 'das pa dang ma 'ongs pa'i dngos po der ldan pa yin zhes bya ba yin no /
tajjataddhetvanuśayabhāvāt kleśeneti /
tasmād atītāj jātas tajjaḥ /
tasyānāgatasya hetus taddhetuḥ
de las skyes pa de'i rgyu'i phra rgyas yod pa'i phyir nyon mongs pa des ldan la zhes bya ba ni 'das pa de las skyes pa ni /
tajjaś cāsau taddhetuś ca tajjataddhetuḥ /
tajjataddhetur anuśayo bījaṃ tajjataddhetvanuśayaḥ
de las skyes pa'o /
ma 'ongs pa de'i rgyu ni de'i rgyu'o /
de ni de las skyes pa yang yin la de'i rgyu yang yin pas de las skyes pa de'i rgyu'o /
phra rgyas ni sa bon no /
tasya bhāvāt /
atītenānāgatena ca kleśena yathākramaṃ saṃyuktaḥ
de las skyes pa de'i rgyu'i phra rgyas yod pa'i phyir go rims bzhin du 'das pa dang ma 'ongs pa'i nyon mongs pa des ldan no /
tad atītānāgataṃ vastv ālaṃbanam asyeti tadālaṃbanaḥ kleśas tasyānuśayaḥ 'di las 'das pa dang ma 'ongs pa'i dngos po de la dmigs pa yod pas na de la dmigs pa'i nyon mongs pa'o /
de'i phra rgyas te /
tasya bhāvād atīte 'nāgate ca vastuni yathākramaṃ saṃyukta iti /
dharmateti /
dharmāṇāṃ svabhāvaḥ /
atītādikādhvavyavasthāne sati tatsaṃvyavahāravyutpādanārtham āha /
asti paryāya ityādi
de yod pas go rims bzhin du 'das pa dang ma 'ongs pa'i dngos po dang ldan pa yin no /
chos nyid ces bya ba ni chos rnams kyi ngo bo nyid do /
'das pa la sogs pa'i dus rnams rnam par gzhag pa la de dag gi tha snyad bye brag tu shes par bya ba'i phyir rnam grangs kyang yod ces bya ba la sogs pa smos te /
asti vacanakramaḥ /
yad utpadyate /
tan nirudhyata ity uktvā /
dṛṣṭāṃtam āha /
rūpam utpadyate rūpaṃ nirudhyate dravyānanyatvāt /
anyad utpadyate 'nyan nirudhyate /
anāgatam utpadyate 'nyad utpādābhimukhatvāt /
vartamānaṃ nirudhyate 'nyan nirodhābhimukhatvāt /
adhvāpy utpadyate utpadyamānasya dharmasyādhvasaṃgṛhītatvād adhvasvabhāvatvād ity arthaḥ
go rims kyi tshad yod do /
gang skyes ba de 'gags zhes smras nas dpe bstan pa'i phyir gzugs skye la gzugs 'gag go zhes bya ba smos te /
rdzas gzhan ni ma yin pa'i phyir ro /
gzhan skye la gzhan 'gag ste skye ba la mngon du phyogs pa'i phyir gzhan ma 'ongs pa skye la 'gag pa la mngon du phyogs pa'i phyir gzhan da ltar gyi 'gag go /
dus kyang skye ste /
chos skye ba dus kyis bsdus pa'i phyir ro /
dus kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
ta evādhvā kathāvastv iti lakṣaṇāt /
adhvano 'py upādānarūpād utpadyate dharmaḥ
de dag nyid dus gtan gzhi dang /
zhes mtshan nyid 'byung ba'i phyir ro /
dus las kyang chos skye'o /
kasmād ity āha /
anekakṣaṇikatvād anāgatasyādhvana iti
ci'i phyir zhe na; ma 'ongs pa'i dus skad cig ma du ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
yasmād anekeṣāṃ kṣaṇānām anāgatānāṃ rāśirūpāṇāṃ kaścid eva kṣaṇa utpadyate /
ato 'dhvano 'py utpadyata ity ucyate
gang gi phyir ma 'ongs pa'i skad cig ma'i tshogs kyi du ma zhig las skad cig ma 'ga' zhig skye ba de'i phyir dus las kyang skye'o zhes bya'o /
(V /
28) prasaṃgenāgatam iti /
śeṣais tu sarvaiḥ sarvatreti prasaṃgenāgatam atītānāgatavicāraṇaṃ /
yad yastu prahīṇam ityādi
zhar la 'ongs pa zhes bya ba ni 'das pa dang ma 'ongs pa dpyad pa ni /
lhag ma kun gyis kun dang ldan /
zhes bya ba'i zhar la 'ongs pa yin no /
iha prahāṇaṃ prāptivigamāt /
visaṃyogas tadālaṃbanakleśaprahāṇāt /
darśanabhāvanāmārgāv adhikṛtya /
prahīṇe duḥkhadṛggheya ityādi /
prāk prahīṇe ityādi /
śeṣasarvagair iti /
samudayadarśanaprahātavyaiḥ sarvatragaiḥ /
śeṣais tadviṣayair malair (Abhidh-k-vy 478) iti /
prahīṇaprakāraviṣayānuśayair ity arthaḥ
kun 'gro lhag ma rnams kyis ldan /
zhes bya ba ni kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i kun du 'gro ba rnams kyis so /
de yi yul can dri ma lhag rnams kyis /
zhes bya ba ni /
spangs pa'i rnam pa'i yul can gyi phra rgyas rnams kyis zhes bya ba'i tha tshig ste /
dper na chen po'i chen po'i rnam pa spangs kyang chen po'i 'bring po la sogs pa phra rgyas lhag ma ma spangs pa rnams kyis ldan pa yin no /
tadyathādhimātrādhimātre prakāre prahīṇe 'dhimātramadhyādibhiḥ śeṣair aprahīṇair anuśayaiḥ saṃyuktaḥ /
tathā hy asāv adhimātrādhimātreṇa prahīṇena kleśaprakāreṇa visaṃyukto 'pi sa saṃyukta eva taiḥ śeṣair iti /
(V /
29-31) piṇḍavibhāṣāṃ kurvaṃti /
saṃkṣepavyākhyāṃ kurvaṃtīty arthaḥ /
ke /
vaibhāṣikāḥ /
ṣoḍaśeti /
kāmāvacarāḥ paṃca prakārāḥ /
duḥkhasamudayanirodhamārgadarśanaprahātavyāś catvāro bhāvanāprahātavyaś ca paṃcamaḥ /
evaṃ yāvad ārūpyāvacarāḥ paṃca prakārā iti paṃcadaśa /
anāsravaś ca ṣoḍaśa iti ṣoḍaśa dharmāḥ /
ime ca dharmāḥ ye darśanaprahātavyāḥ /
te catuḥskandhasvabhāvāḥ /
ye bhāvanāprahātavyāḥ /
te paṃcaskandhasvabhāvāḥ
'di ltar 'di chen po'i chen po'i rnam pa spangs pas bral ba yin yang lhag ma de dag gis ldan pa kho na yin no /
bsdus te rnam par 'chad par byed de zhes bya ba ni mdor bsdus nas rnam par 'chad par byed do /
su dag gcig ce na bye brag tu smra ba rnams so /
bcu drug po zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa rnam pa lnga ste /
sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba bzhi dang lnga pa bsgom pas spang bar bya ba dang de bzhin du gzugs med pa na spyod pa'i bar du rnam pa lnga ste /
bco lnga dang bcu drug pa zag pa med pa ste /
chos ni bcu drug go /
chos 'di dag kyang gang dag mthong bas spang bar bya ba de dag ni phung po bzhi'i ngo bo nyid yin no /
gang dag bsgom pas spang bar bya ba de dag ni phung po lnga'i ngo bo nyid yin no /
kathaṃ /
yā vedanā yair darśanaprahātavyair anuśayaiḥ saṃprayuktāḥ
ji lta zhe na mthong bas spang bar bya ba'i phra rgyas de dag dang mtshungs bar ldan pa'i tshor ba gang yin pa de ni tshor ba'i phung po yin no /
sa vedanāskandhaḥ /
yāḥ saṃjñāḥ /
sa saṃjñāskandhaḥ /
ye 'nuśayāḥ ye ca tatsaṃprayuktāś cetanādayo yāś caiṣāṃ vedanādīnāṃ sarveṣāṃ caitasikānāṃ prāptayo jātijarāsthityanityatāś ca viprayuktāḥ
'du shes gang yin pa de ni 'du shes kyi phung po yin no /
phra rgyas gang dag yin pa dang de dag dang mtshungs par ldan pa sems las byung ba sems pa la sogs pa gang dag yin pa dang tshor ba la sogs pa de dag thams cad kyi ldan pa ma yin pa thob pa dang skye ba dang rga ba dang gnas pa dang mi rtag pa nyid gang dag yin pa de ni 'du byed kyi phung po yin no /
sa saṃskāraskandhaḥ /
yac caibhiḥ saṃprayuktaṃ manovijñānaṃ /
sa vijñānaskandhaḥ /
iti catuḥskandhasvabhāvā darśanaprahātavyāḥ
de dag dang mtshungs par ldan pa yid kyi rnam par shes pa gang yin pa de ni rnam par shes pa'i phung po yin te /
de ltar na mthong bas spang bar bya ba ni phung po bzhi'i ngo bo nyid yin no /
bhāvanāprahātavyāḥ punar ato 'nye sāsravā dharmāḥ bsgom pas spang bar bya ba ni de las gzhan pa'i zag pa dang bcas pa'i chos rnams yin no /
kathaṃ /
bāhyādhyātmikaṃ sarvaṃ sāsravaṃ rūpaṃ rūpaskandhaḥ
ji ltar zhe na phyi dang nang gi gzugs zag pa dang bcas pa thams cad ni gzugs kyi phung po yin no /
anāsravadarśanaprahātavyavarjyāś ca vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānaskandhā iti paṃcaskandhasvabhāvā bhāvanāprahātavyā veditavyāḥ /
cittāny api ṣoḍaśaitāny eveti
zag pa med pa dang mthong bas spang bar bya ba ma gtogs pa'i tshor ba dang 'du shes dang 'du byed dang rnam par shes pa dag ni phung po bzhi ste /
de ltar na bsgom pas spang bar bya ba ni phung po lnga'i ngo bo nyid yin par shes par bya'o /
kāmāvacaraṃ duḥkhadarśanaprahātavyaṃ yāvad bhāvanāprahātavyam iti paṃca cittāni /
evaṃ rūpāvacarāṇy ārūpyāvacarāṇi ca paṃcapaṃca anāsravaṃ ca cittam iti ṣoḍaśa cittāni
sems kyang bcu drug ste de dag nyid do zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i sems sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba nas bsgom pas spang bar bya ba zhes bya ba'i bar lnga dang de bzhin du gzugs na spyod pa dang gzugs med pa na spyod pa lnga lnga dang zag pa med pa'i sems te sems bcu drug go /
tāni tatṣoḍaśadharmālaṃbanāni varṇyaṃte /
amuṣminn iyaṃto 'nuśayā iti /
amuṣmiṃ dharme iyaṃto 'nuśayā ye tena cittena saṃprayuktā ālaṃbanataḥ saṃprayogato vānuśerata ity etad abhyūhitavyaṃ
de dag ni chos bcu drug la dmigs pa yin par brjod do /
'di la ni phra rgyas 'di snyed cig ces bya ba ni chos 'di la ni phra rgyas sems de dang mtshungs par ldan pa gang dag yin pa 'di snyed cig dmigs pa'am mtshungs par ldan pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro zhes bya ba 'di ni brtag par bya'o /
duḥkhahetudṛgabhyāsapraheyāḥ kāmadhātujā iti sdug bsngal rgyu mthong goms pa yis /
spang bya 'dod khams las skyes pa /
duḥkhasamudayadarśanabhāvanāpraheyāḥ kāmāvacarā ity arthaḥ /
eṣā vigraha jātir iti
zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba 'dod pa na spyod pa dag ces bya ba'i tha tshig go /
svakatrayaṃ caikarūpāptaṃ cāmalaṃ ca /
svakatrayaikarūpāptāmalāni vijñānāni /
svakatrayaikarūpāptāmalavijñāni
de ni tshig rnam par sbyar ba'i rnam pa yin no zhes bya ba ni rang gi gsum dang gzugs su gtogs pa gcig dang dri ma med pa ni /
rang gi gsum dang gzugs gtogs gcig /
teṣāṃ /
gocarāḥ /
kāmāvacarās tāvad iti vistaraḥ /
kāmāvacarā duḥkhasamudayadarśanaprahātavyā (Abhidh-k-vy 479) yathākramaṃ daśasaptānuśayāḥ /
tatsahabhuvas tatprāptayaś ca sānucarāḥ /
bhāvanāheyāś caturanuśayās tatsahabhuvas tatprāptayaś ca sānucarāḥ /
sarvaṃ sāsravaṃ rūpaṃ /
anye cākliṣṭā dharmāḥ /
ete dharmāḥ paṃcānāṃ cittānām ālaṃbanaṃ /
keṣām ity āha /
svadhātukānāṃ trayāṇāṃ teṣām eveti /
kāmāvacarāṇāṃ duḥkhasamudayadarśanabhāvanāheyānāṃ /
kathaṃ kṛtvā /
duḥkhadarśanaheyās tāvad duḥkhadarśanaheyasya sarvatragāsarvatragasaṃprayuktasya /
samudayadarśanaprahātavyasya ca sarvatragasaṃprayuktasya /
bhāvanāheyasya ca kuśalasya /
rūpāvacarasyaikasya bhāvanāheyasyaiva /
laukikena mārgeṇa kāmadhātūpapannasya kāmāvacaradharmālaṃbanāvasthāyāṃ /
rūpadhātūpapannasya ca kāmadhātudarśanāvasthāyāṃ /
anāsravasya ca dharmajñānapakṣasya ceti paṃcānāṃ cittānām ālaṃbanaṃ bhavaṃti /
na kāmāvacarayor nirodhamārgadarśanaheyayoś cittayor ālaṃbanam
dri med ces bya ba yin no /
de dag ni rang gi gsum dang gzugs su gtogs pa gcig dang dri ma med pa yang yin la rnam par shes pa yang yin pas /
rang gi gsum dang gzugs gtogs gcig /
dri med rnam shes zhes bya bas te /
de dag gi spyod yul lo /
re zhig sdug bsngal dang kun 'byung zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i phra rgyas go rims bzhin du bcu dang bdun dang de dag dang lhan cig 'byung ba dang de rnams kyis thob pa rjes su 'brang ba dang bcas pa dag dang bsgom pas spang bar bya ba'i phra rgyas bzhi dang de dag dang lhan cig 'byung ba dang de rnams kyis thob pa rjes su 'brang ba dang bcas pa dag dang zag pa dang bcas pa'i gzugs thams cad dang nyon mongs pa can ma yin pa'i chos gzhan dag ste /
chos 'di dag ni sems lnga'i dmigs pa yin no /
gang dag gi yin zhe na /
rang gi khams pa gsum ste /
de dag nyid ces bya ba smos te /
'dod pa na spyod pa sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba rnams kyi'o /
ji lta zhe na re zhig sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba ni /
sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba kun du 'gro ba dang kun du 'gro ba ma yin pa dang mtshungs par ldan pa dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dang bsgom pas spang bar bya ba dge ba dang 'dod pa'i khams su skyes pa 'jig rten pa'i lam gyi 'dod pa na spyod pa'i chos la dmigs pa'i gnas skabs sam /
gzugs kyi khams su skyes pa 'dod pa'i khams la lta ba'i gnas skabs na gzugs na spyod pa bsgom pas spang bar bya ba gcig kho na dang zag pa med pa chos shes pa'i phyogs dang mthun pa ste /
sems lnga'i dmigs pa yin no /
'dod pa na spyod pa'i 'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba'i sems dag gis dmigs pa ni ma yin te /
anāsravālaṃbanayoś cittayor nirodhamārgālaṃbanatvāt /
sāsravālaṃbanayorś ca nirodhamārgadarśanaheyamātrālaṃbanatvāt
zag pa med pa la dmigs pa'i sems dag ni 'gog pa dang lam dag la dmigs pa'i phyir zag ba dang bcas pa la dmigs pa dag kyang 'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba tsam la dmigs pa'i phyir ro /
nordhvabhūmikānāṃ kliṣṭānāṃ /
adharabhūmikānālaṃbanatvāt /
nārūpyāvacarasya kuśalasya /
catasṛbhir dūratābhir dūratvāt /
evaṃ samudayadarśanaheyā dviprakārasya samudayadarśanaheyasya /
duḥkhadarśane heyasya ca sarvatragasaṃprayuktasya /
bhāvanāheyasya kuśalasya /
rūpāvacarasyaikasya bhāvanāheyasyaiva /
anāsravasya ceti /
paṃcānām evālaṃbanaṃ bhavaṃti /
vyākhyānaṃ ca pūrvavad eva kartavyaṃ /
bhāvanāheyā api paṃcānām evālaṃbanaṃ bhavaṃti /
duḥkhasamudayadarśanaheyayoḥ sarvatragasaṃprayuktayoś cittayor bhāvanāheyasya ca kuśalākuśalāvyākṛtasya yathāsaṃbhavaṃ /
rūpāvacarasyaikasya bhāvanāheyasyaiva /
anāsravasya ceti /
pūrvavad eva vācyaṃ /
svakādharatrayordhvaikāmalānām iti /
svakānām adharāṇāṃ ca trayaṃ svakādharatrayaṃ ca ūrdhvaikaṃ cāmalaṃ ceti vigrahaḥ /
rūpāvacarās ta eva triprakārā dharmā iti /
duḥkhasamudayadarśanabhāvanāheyās teṣām adhikṛtatvāt /
te 'ṣṭānāṃ cittānām ālaṃbanaṃ /
svadhātukānāṃ trayāṇāṃ teṣām eva duḥkhasamudayadarśanabhāvanāheyānāṃ pūrvavad vyākhyeyaṃ /
adharadhātukānāṃ trayāṇāṃ teṣām eva /
teṣāṃ duḥkhasamudayadarśanaheyayor visabhāgadhātusarvatragasaṃprayuktayoś cittayor bhāvanāheyasya ca śrutamayasya ca cintāmayasya vā /
ūrdhvadhātukasyaikasya bhāvanāheyayaivākāśānāṃtyāyatanasāmantakasaṃgṛhītasya anāsravasya cānvayajñānapakṣasyeti /
(Abhidh-k-vy 480) /
tridhātvāptatrayānāsravagocarā iti /
tridhātvāptānāṃ trayāṇām anāsravasya ca gocarāḥ /
ta eveti ta eva duḥkhasamudayadarśanabhāvanāheyā adhikṛtāḥ /
triprakarāṇāṃ teṣām eveti /
kāmarūpāvacarāṇāṃ duḥkhasamudayadarśanaheyānāṃ visabhāgadhātusarvatragasaṃprayuktānāṃ caturṇāṃ bhāvanāprahātavyayor dvayor yathāyogaṃ /
svadhātukānāṃ ca trayāṇāṃ /
katameṣāṃ /
sarvatragāsarvatragasaṃprayuktayor yathāyogaṃ dvayor bhāvanāprahātavyasya cānāsravasya ceti /
daśānāṃ cittānām ālaṃbanaṃ bhavaṃti /
nirodhamārgadṛggheyāḥ sarvasvādhikagocarā iti /
sarvagrahaṇaṃ traidhātukopasaṃgrahārthaṃ /
svasyādhikasya gocarā iti vacanāt pūvoktānāṃ ca gocarā ity arthād uktaṃ bhavati /
atha vā svenādhikāni svādhikāni /
svādhikānāṃ gocarāḥ svādhikagocarā iti /
tasyādhikasyeti /
rāgādisaṃprayuktasya /
na mithyādṛṣṭyādisaṃprayuktasya /
tasya nityaṃ nirodhamārgālaṃbanatvāt /
pūrvoktānāṃ paṃcānām iti /
kāmāvacarāṇāṃ trayāṇāṃ /
dvinikāyasarvatragasaṃprayuktabhāvanāprahātavyānāṃ /
rūpāvacarasya bhāvanāprahātavyasyaiva /
anāsravasya ceti /
mārgadarśanaprahātavyā apy evam iti /
kim evaṃ /
ṣaṇṇāṃ cittānām ālaṃbanam iti /
navānām ekādaśānāṃ ca cittānām ālaṃbanaṃ bhavatīti /
rūpāvacarā nirodhamārgadarśanaprahātavyā navānāṃ cittānām ālaṃbanaṃ bhavaṃti /
ārūpyāvacarā ekādaśānām iti /
kathaṃ /
rūpāvacarā nirodhamārgadarśanaprahātavyā dharmāḥ kāmāvacarāṇāṃ visabhāgadhātusarvatragasaṃprayuktabhāvanāheyānāṃ trayāṇāṃ /
svadhātukānāṃ ca trayāṇāṃ dvinikāyasarvatragasaṃprayuktabhāvanāprahātavyānāṃ /
ārūpyāvacarasya bhāvanāprahātavyasyākāśānaṃtyāyatanasaṃgṛhītasya /
anāsravasya cānvayajñānapakṣasya /
tasyaiva cādhikasya nirodhadarśanaprahātavyasya mārgadarśanaprahātavyasya vā cittasya /
iti navānāṃ pratyekam ālaṃbanaṃ bhavaṃti /
ārūpyāvacarā api nirodhamārgadarśanaprahātavyā dharmāḥ pratyekam ekādaśānāṃ cittānām ālambanaṃ bhavaṃti /
kāmarūpāvacarāṇāṃ visabhāgadhātusarvatragasaṃprayuktabhāvanāprahātavyānāṃ ṣaṇṇāṃ /
svadhātukānāṃ ca trayāṇāṃ dvinikāyasarvatragasaṃprayuktakabhāvanāprahātavyānāṃ /
nirodhamārgadarśanaprahātavyasya ca pratyekam adhikasya /
anāsravasya cānvayajñānapakṣasya /
ity ekādaśānām ālaṃbanaṃ bhavaṃti /
anāsravās tridhātvaṃtyatrayānāsravagocarā iti /
anāsravā nirodhādayaḥ /
triṣu dhātuṣu yāny antyāni trayāṇi (Abhidh-k-vy 481) nirodhamārgadarśanabhāvanāprahātavyalakṣaṇāni /
teṣāṃ yathāyogam anāsravasya ca gocarāḥ /
kathaṃ /
pratisaṃkhyānirodhāryamārgau tāvat tadālaṃbanānāṃ mithyādṛṣṭivicikitsāvidyāsaṃprayuktānāṃ bhāvanāprahātavyānām anāsravasya ca dharmajñānānvayajñānapakṣasya yathāyogam ālaṃbanaṃ /
ākāśāpratisaṃkhyānirodhau tu bhāvanāprahātavyasyaivākliṣṭasya cittasyālaṃbanam iti veditavyaṃ /
ācāryaguṇamativasumitrau tu vyācakṣāte ākāśāpratisaṃkhyānirodhau bhāvanāprahātavyasya kliṣṭākliṣṭasyālaṃbanam iti /
tad ayuktaṃ /
mithyādṛg vimatī tābhyāṃ yuktāvidyātha kevalā /
nirodhamārgadṛggheyāḥ ṣaḍ anāsravagocarā iti niyamāt /
ato na kliṣṭacittasya bhāvanālaṃbanam iti siddhāṃtaḥ /
paṃcāṣṭadaśavijñānadaśavijñānagocarā iti /
kāmāvacarāḥ duḥkhasamudayadarśanabhāvanāheyāḥ paṃcānāṃ gocarāḥ /
rūpāvacarā aṣṭānām /
ārūpyāvacarā daśānām /
amalā api daśānām eveti /
pūrvavyākhyānānusāreṇa yojyaṃ /
etāny eva ṣoḍaśa cittāni ṣaṭtriṃśad bhavaṃti /
kāmadhātau duḥkhasamudayadarśanaheyam asarvatragasaṃprayuktaṃ sabhāgavisabhāgasarvatragasaṃprayuktaṃ ca /
evaṃ rūpadhātau duḥkhasamudayadarśanaheyaṃ pratyekaṃ triprakāraṃ /
ārūpyadhātāv anyatra visabhāgadhātubhūmisarvatragasaṃprayuktāt /
nirodhamārgadarśanaheyaṃ dhātutraye 'pi pratyekaṃ dvidhā sāsravānāsravālaṃbanatvāt /
bhāvanāheyam api kliṣṭākliṣṭabhedāt dviprakāraṃ /
anāsravam api dharmajñānapakṣam anvayajñānapakṣaṃ ceti dvidhā /
kāmāvacaraṃ bhāvanāprahātavyam iti /
paṃcavijñānakāyikaṃ sukhendriyaṃ /
rūpāvacaraṃ paṃcaprakāram iti /
prathamadhyānabhūmikaṃ trivijñānakāyikaṃ /
tṛtīyadhyānabhūmikaṃ mānasam ity abhisamasya yathāyogaṃ paṃcaprakāraṃ duḥkhadarśanaprahātavyaṃ yāvad bhāvanāprahātavyaṃ /
anāsravaṃ ca tṛtīyadhyānabhūmikam eva /
kāmāvacarasya catuḥprakārasyeti /
duḥkhasamudayamārgadarśanabhāvanāpraheyasya /
duḥkhasamudayadarśanaheyayoḥ sukhendriyam ālaṃbanaṃ bhavati /
yasmād duḥkhasamudayasatyasaṃgṛhītaṃ svabhūmikam ūrdhvabhūmikaṃ vā sukhendriyaṃ satkāyamithyādṛṣṭyādīnām ālaṃbanaṃ bhavati /
mārgadarśanaheyasya ca mithyādṛṣṭyādisaṃprayuktasya mārgasatyasaṃgṛhītaṃ sukhendriyam ālaṃbanaṃ /
bhāvanāheyarāgādisaṃprayuktasya ca cittasya (Abhidh-k-vy 482) tatpaṃcavijñānakāyikaṃ sukhendriyam ālaṃbanam /
iti catuṣprakārasyāsya tad ālaṃbanaṃ /
na tu nirodhadarśanaheyasya cittasya /
tatra mithyādṛṣṭyādīnāṃ nirodhālaṃbanatvāt /
dṛṣṭiparāmarśādīnāṃ ca svanikāyālaṃbanatvāt /
tatra ca sukhendriyābhāvāt /
tenocyate 'nyatra nirodhadarśanaheyād iti /
rūpāvacarasya paṃcaprakārasyeti /
yasmāt tṛtīyadhyānasaṃgṛhītaṃ paṃcaprakāraṃ sukhendriyaṃ bhavati /
mārgadarśanabhāvanāheyasyeti /
ārūpyāvacarasya mārgadarśanaheyasya mithyādṛṣṭyādisaṃprayuktasya cittasya mārgasaṃgṛhītaṃ sukhendriyam ālaṃbanaṃ /
tad eva ca bhāvanāheyasya kuśalasya cittasyālaṃbanam /
anāsravasya ca sarvam apy ālaṃbaṇaṃ bhavati /
tatra yathāsaṃbhavam iti /
yasmād anāsrave anuśayā nānuśerate /
yasmāt kvacid eva kecid anuśerate /
tasmād yathāsaṃbhavam ity ucyate /
tatra vijñāne kāmāvacarāś catvāro nikāyāḥ /
tadyathā nithyādṛṣṭisaṃprayukte sukhendriyālaṃbane daśāpi duḥkhadarśanaprahātavyā anuśayā ālaṃbanato 'nuśerate saṃprayogato vā yathāsaṃbhavaṃ /
evaṃ samudayadarśanaprahātavyāḥ /
mārgadarśanaprahātavyā api tatra sukhendriyālaṃbane vijñāne 'nuśerate /
mārgasukhendriyālaṃbane hi mithyādṛṣṭyādisaṃprayukte vijñāne mithyādṛṣṭyādayaḥ saṃprayogato 'nuśerate /
dṛṣṭiparāmarśādayo 'py ālaṃbanato 'nuśerate /
tasmāt so 'pi nikāyas tatrānuśete /
bhāvanāheyo 'pi nikāyo 'trānuśete /
tatra rāgādīnāṃ sukhendriyālaṃbanavijñānālaṃbanayogāt /
nirodhadarśanaprahātavyanikāyas tu tatra nānuśete /
sukhendriyālaṃbanavijñānābhāvāt /
rūpāvacarāḥ saṃskṛtālaṃbanā iti /
rūpāvacaraṃ sukhendriyālaṃbanaṃ paṃcaprakāram asti /
tatra catvāro nikāyā anuśerata iti sugamam etat /
nirodhadarśanaprahātavyās tu saṃskṛtālaṃbanāḥ katham anuśerate /
tṛtīye dhyāne dṛṣṭiparāmarśādayaḥ sukhendriyeṇa saṃprayujyaṃte /
te cānyonyālaṃbanāḥ /
te tatra sukhendriyālaṃbanavijñāne saṃprayogata ālaṃbanato vānuśerate /
ārūpyāvacarau dvau nikāyāv iti /
mārgadarśanabhāvanāheyanikāyau /
mārgasukhendriyālaṃbane mithyādṛṣṭyādisaṃprayukte mithyādṛṣṭyādayaḥ saṃprayogato 'nuśerate /
dṛṣṭiparāmarśādayas tu tatrālaṃbanato 'nuśerate /
bhāvanāheyo 'pi nikāyo 'nuśete /
bhāvanāheyaṃ hi kuśalaṃ cittaṃ mārgam ālaṃbate /
tatra sa rāgādinikāyo 'nuśete /
sarvatragāś cārūpyāvacarā anuśayās tatraiva vijñāne mārgālaṃbanamithyādṛṣṭyādisaṃprayukte vā vijñāne 'nuśerata iti vijñātavyaṃ /
tasyaiva dvādaśavidhasyeti /
kāmāvacarasya catuṣprakārasyānyatra nirodhadarśanaheyāt /
(Abhidh-k-vy 483) rūpāvacarasya paṃcaprakārasyārūpyāvacarasya ca dviprakārasya mārgadarśanabhāvanāheyasyānāsravasya cety anyonyālaṃbanayogatas tasya sukhendriyālaṃbanaṃ vijñānam ālaṃbanaṃ bhavati /
ārūpyāvacarasya ca bhūyo dviprakārasya tat sukhendriyālaṃbanaṃ vijñānam ālaṃbanaṃ bhavati /
katamasyety āha /
duḥkhasamudayadarśanaprahātavyasyeti /
ārūpyāvacarasya sarvatragasaṃprayuktasya hi duḥkhasamudayadarśanaheyabhedāt dviprakārasya cittasyārūpyāvacaramārgadarśanaheyamithyādṛṣṭyādisaṃprayuktaṃ vijñānaṃ mārgālaṃbanaṃ cārūpyāvacaraṃ bhāvanāheyaṃ kuśalam ālaṃbanaṃ bhavati /
evam idaṃ caturdaśavidhaṃ sukhendriyālaṃbanavijñānālaṃbanaṃ tatrārūpyāvacarau duḥkhasamudayadarśanaheyau vardhayitveti /
pūrvaṃ sarvatragā evārūpyāvacarāḥ sukhendriyālaṃbane vijñāne 'nuśerate /
sukhendriyālaṃbanālaṃbane tu sakalāv apy ārūpyāvacarau duḥkhasamudayadarśanaheyau nikāyāv anuśayāte /
tasmāt tatra sarvatragasaṃprayukte citte duḥkhasaṃudayadarśanaheyā anuśayāḥ saṃprayogata ālaṃbanato vā yathāyogam anuśerate /
śeṣās tu pūrvavad yojyāḥ /
anayā vartanyānyad api gaṃtavyam iti /
anena vartmanānyad api boddhavyaṃ /
kathaṃ /
duḥkhendriyālaṃbane katy anuśayā anuśerata iti praśna āgate vicārayitavyaṃ /
duḥkhendriyam ekavidhaṃ kāmāvacaraṃ bhāvanāprahātavyaṃ paṃcavijñānakāyikatvāt /
tat samāsataḥ paṃcavidhasya vijñānasyālaṃbanaṃ bhavati /
kāmāvacarasya triprakārasya /
duḥkhasamudayadarśanaheyayoḥ sarvatragasaṃprayuktayor vijñānayor bhāvanāprahātavyasya ca /
rūpāvacarasya ca bhāvanāprahātavyasya /
anāsravasya ca /
idaṃ paṃcavidhaṃ duḥkhendriyālaṃbanaṃ vijñānaṃ /
tatra yathāsaṃbhavaṃ kāmāvacarās trayo nikāyā duḥkhasamudayadarśanabhāvanāheyāḥ /
tatra hi sarvatragasaṃprayukte citte bhāvanāheye ca duḥkhasamudayadarśanaheyau nikāyau saṃprayogata ālaṃbanato vā yathāsaṃbhavam anuśayāte /
bhāvanāheye ca bhāvanāheyo nikāyo 'nuśete /
rūpāvacara eko bhāvanāheyaḥ /
tatra bhāvanāheye citte 'nuśete /
sarvatragāś ca rūpāvacarās tatraivety avagaṃtavyaṃ /
duḥkhendriyālaṃbanālaṃbane vijñāne katy anuśayā anuśerate /
tat punar duḥkhendriyālaṃbanaṃ pañcavijñānaṃ katamasya vijñānasya ālaṃbanaṃ /
tasyaiva paṃcavidhasyānyonyālaṃbanayogena /
kāmāvacarasya ca bhūyo mārgadarśanaheyasya anāsravālaṃbanasya /
rūpāvacarasya ca sarvatragasaṃprayuktasyālaṃbanaṃ bhavati /
tena hi rūpāvacaraṃ duḥkhendriyālaṃbanaṃ kuśalaṃ bhāvanāprahātavyam (Abhidh-k-vy 484) ālaṃbyate /
ārūpyāvacaram apy ākāśānaṃtyāyatanasāmantakasaṃgṛhītaudārikādyākāraṃ duḥkhendriyālaṃbanam ālaṃbate /
tad idam aṣṭavidhaṃ duḥkhendriyālaṃbanālaṃbanaṃ vijñānaṃ /
tatra kāmāvacarāś catvāro nikāyāḥ /
duḥkhasamudayamārgadarśanabhāvanāheyāḥ /
rūpāvacarās trayo nikāyāḥ /
duḥkhasamudayadarśanabhāvanāprahātavyāḥ /
ārūpyāvacara eko bhāvanāprahātavyaḥ /
sarvatragāś cānuśayā anuśerata iti vijñātavyaṃ /
saumanasyendriyālaṃbane vijñāne katy anuśayā anuśerata iti praśne vicārayitavyaṃ /
tat punaḥ saumanasyendriyālaṃbanaṃ vijñānam ekādaśavidhaṃ /
kāmarūpāvacaraṃ paṃca prakāram anāsravaṃ ceti /
tad etat samāsatas trayodaśavidhasya vijñānasyālaṃbanaṃ bhavati /
kāmāvacarasya paṃcaprakārasya saṃskṛtālaṃbanasya tasya saṃskṛtatvāt /
evaṃ rūpāvacarasya /
ārūpyāvacarasya tu dviprakārasya mārgadarśanabhāvanāheyasya /
anāsravasya ca /
idaṃ trayodaśavidhaṃ saumanasyendriyālaṃbanavijñānaṃ /
tatra yathāsaṃbhavaṃ kāmāvacararūpāvacarāḥ paṃcanikāyāḥ saṃskṛtālaṃbanāḥ /
ārūpyāvacarau dvau nikāyau /
sarvatragāś cānuśayāḥ anuśerata iti vijñātavyaṃ /
saumanasyendriyālaṃbanālaṃbane vijñāne katy anuśayā anuśerate /
tat punaḥ saumanasyendriyālaṃbanaṃ trayodaśavijñānaṃ katamasya vijñānasyālaṃbanaṃ /
tasyaiva trayodaśavidhasya /
ārūpyāvacarasya ca bhūyo dviprakārasya duḥkhasamudayadarśanaprahātavyasya /
idaṃ paṃcadaśavidhaṃ saumanasyendriyālaṃbanaṃ vijñānaṃ /
tatrārūpyāvacarau dvau duḥkhasamudayadarśanaheyau vardhayitvā /
kāmāvacararūpāvacarāḥ saṃskṛtālaṃbanāḥ /
ārūpyāvacarāś catvāro nikāyāḥ anyatra nirodhadarśanaheyāt /
anuśayā anuśerata iti vijñātavyaṃ /
anayā diśā anyad api gaṃtavyam iti /
(V /
32) dvidhā sānuśayaṃ kliṣṭam iti /
anuśayānair ananuśayānaiś cānuśayaiḥ sānuśayaṃ kliṣṭam ity arthaḥ /
tatsahitatvāt sadāvasthitatvāt /
akliṣṭaṃ cittam anuśayānair eva sānuśayaṃ vivecayituṃ śakyatvāt /
tathā hi vakṣyati /
prahātavyaḥ kleśa ālaṃbanātmata iti /
(V /
33) sarvasya sarvānaṃtaram utpattisaṃbhavān nāsty eṣām utpattau sārvajanyaḥ kramaniyamaḥ /
duḥkhataḥ skandhān apohyeti /
nedaṃ duḥkham ity ātmato 'bhiniveśāt /
rūpam ātmety evaṃdṛṣṭikasya vedanādyātmagrāhadṛṣṭiḥ (Abhidh-k-vy 485) pratyanīkā /
(V /
34) aprahīṇo bhavaty aparijñāta iti /
aprahīṇas tatprāptyanucchedāt /
aparijñātas tatpratipakṣasya cānutpatteḥ /
kāmarāgaparyavasthānīyā iti /
paryavatiṣṭhate ebhir iti paryavasthānīyāḥ snānīyavat /
kāmarāgasya paryavasthānīyā anukūlā iti /
kāmarāga eva vā paryavasthānaṃ kāmarāgaparyavasthānaṃ /
tasmai hitāḥ kāmarāgaparyavasthānīyāḥ /
te punā rūpādayo viṣayāḥ ābhāsagatā bhavaṃtīti /
viṣayarūpatām āpannā bhavaṃtīty arthaḥ /
tatra cāyoniśomanaskāra iti /
tatra cābhāsagateṣu viṣayeṣu viparītaḥ samanaṃtarapratyaya ity arthaḥ /
hetuviṣayaprayogabalānīti /
hetubalaṃ kāmarāgotpattaye kāmarāgānuśayo 'prahīṇo bhavaty aparijñātaḥ
sa gong ma'i nyon mongs ba can rnams kyi yang ma yin te /
sa 'og ma la dmigs pa ma yin pa'i phyir ro /
gzugs med pa na spyod pa ni dge ba'i yang ma yin te /
ring ba nyid ba zhis ring ba'i phyir ro /
de bzhin du kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba yang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba rnam pa gnyis dang sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dang bsgom pas spang bar bya ba dge ba dang gzugs na spyod pa bsgom pas spang bar bya ba gcig kho na dang zag pa med pa ste /
lnga kho na'i dmigs pa yin no /
'dir yang bshad pa ni snga ma bzhin du bya'o /
bsgom pas spang bar bya ba dag kyang sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i sems kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dag dang bsgom pas spang bar bya ba ci rigs par dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa dang gzugs na spyod pa bsgom pas spang bar bya ba gcig kho na dang zag pa med pa dang lnga kho na'i dmigs pa kho na yin te /
snga ma bzhin du brjod par bya'o /
gzugs khams las skyes rang gi dang /
'og gsum gong gcig dri med kyi /
zhes bya ba ni /
rang gi gsum dang 'og ma'i gsum ni rang gi dang 'og gsum ste /
rang gi dang 'og ma gsum dang gong ma gcig dang dri ma med pa zhes tshig rnam par sbyar ro /
chos rnam pa gsum po de dag nyid gzugs na spyod pa zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba ste /
de dag gi skabs yin pa'i phyir ro /
de dag ni sems brgyad kyi dmigs pa yin te rang gi khams pa gsum ste /
de dag nyid dang zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba ste /
snga ma bzhin du bshad par bya'o /
khams 'og ma pa gsum ste /
de dag nyid dang zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i sems skal pa mi mnyam pa'i khams kun tu 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dag dang bsgom pas spang bar bya ba thos pa las byung ba'am bsams pa las byung ba dang gzugs med pa'i gcig ste /
bsgom pas spang bar bya ba nam mkha' mtha' yas skye mched kyi nyer bsdogs kyis bsdus pa'i kho na dang zag pa med pa rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i dmigs pa yin no /
gzugs med las skyes khams gsum gtogs /
gsum dang zag med spyod yul lo /
zhes bya ba ni khams gsum du gtogs pa gsum gsum dang zag pa med pa'i spyod yul yin te /
de dag nyid ces bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba de dag kho na'i dbang du byas pa yin no /
rnam pa gsum gsum ste de dag nyid dang zhes bya ba ni 'dod pa dang gzugs na spyod pa sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba skal ba mi mnyam pa'i khams su kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa bzhi dang bsgom pas spang bar bya ba ci rigs par gnyis dang rang gi khams pa gsum ste /
gsum gang zhe na /
ci rigs par kun du 'gro ba dang kun du 'gro ba ma yin pa dang mtshungs par ldan pa gnyis dang bsgom pas spang bar bya ba dang zag pa med pa ste /
sems bcu'i dmigs pa yin no /
'gog dang lam mthong spang bya kun /
rang gis klags pa'i spyod yul lo /
zhes bya ba la kun zhes bya ba smos pa ni khams gsum pa nye bar bsdu ba'i phyir ro /
rang gis kla gas pa'i spyod yul yin no zhes 'byung bas shugs kyis na sngar bshad pa rnams kyi spyod yul yang yin no zhes bshad pa yin no /
rnam pa gcig tu na rang gis bsnan pa ni /
rang gis klags pa ste /
rang gis klags pa rnams kyi spyod yul ni rang gis klags pa'i spyod yul lo zhes bya'o /
des klags pa'i zhes bya ba ni 'dod chags la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i yin gyi log par lta ba la sogs pa dang mtshungs par ldan pa ni ma yin te /
de ni rtag tu 'gog pa dang lam la dmigs pa'i phyir ro /
sngar bshad pa lnga zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa gsum po ris gnyis kyis kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dang bsgom pas spang bar bya ba rnams dang gzugs na spyod pa bsgom pas spang bar bya ba dang zag pa med pa zhes bya ba'o /
lam mthong bas spang bar bya ba rnams kyang de dang 'dra ste zhes bya ba la ci zhig de dang 'dra zhe na sems drug gi dmigs pa yin zhes bya ba'o /
sems dgu dang bcu gcig gi dmigs pa yin no zhes bya ba ni gzugs na spyod pa 'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba'i chos dag ni sems dgu'i dmigs pa yin no /
gzugs med pa na spyod pa dag ni bcu gcig gi dmigs pa yin no /
ji ltar zhe na gzugs na spyod pa 'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba dag ni 'dod pa'i khams na spyod pa gsum po skal pa mi mnyam pa'i khams kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dang bsgom pas spang bar bya ba rnams dang rang gi khams pa gsum ste /
rigs gnyis kyis kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dang bsgom pas spang bar bya ba rnams dang gzugs med pa na spyod pa bsgom pas spang bar bya ba nam mkha' mtha' yas skye mched kyis bsdus pa dang zag pa med pa rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa dang 'gog pa mthong bas spang bar bya ba'am /
lam mthong bas spang bar bya ba'i sems klags pa de nyid de so sor sems dgu'i dmigs pa yin no /
gzugs med pa na spyod pa ni 'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba'i chos dag kyang so sor sems bcu gcig gi dmigs pa yin te /
'dod pa dang gzugs na spyod pa drug ste /
skal pa mi mnyam pa'i khams su kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dang bsgom pas spang bar bya ba rnams dang rang gi khams pa gsum ste /
kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dang bsgom pas spang bar bya ba rnams dang so sor 'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya bas rang gis klags pa dang zag pa med pa rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa ste /
de ltar na bcu gcig gi dmigs pa yin no /
zag med khams gsum mthar gsum dang /
zag pa med pa'i spyod yul lo /
zhes bya ba la zag pa med pa 'gog pa la sogs pa ni ci rigs par khams gsum pa dag na tha ma gsum po 'gog pa dang lam mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba'i mtshan nyid gang dag yin pa de dag dang zag pa med pa'i spyod yul yin no /
ji lta zhe na so sor brtags pas 'gog pa dang 'phags pa'i lam dag ni de dag la dmigs pa'i log par lta ba dang the tshom dang ma rig pa dang mtshungs par ldan pa rnams dang bsgom pas spang bar bya ba dge ba rnams dang zag pa med par ci rigs par chos shes pa dang rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i dmigs pa yin no /
nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dag ni bsgom pas spang bar bya ba'i sems nyon mongs pa can ma yin pa kho na'i dmigs pa yin no zhes bya bar rig par bya'o /
slob dpon yon tan blo gros dang dbyig gnyen dag na re nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dag bsgom pas spang bar bya ba nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa'i dmigs pa yin no zhes zer ro /
de ni rigs pa ma yin te /
'gog dang lam mthong spang bya ba /
log lta the tshom de dag dang /
ldan dang 'ba' zhig ma rig dang /
drug ni zag med spyod yul can /
zhes bya bar nges pa'i phyir ro /
de bas na bsgom pas spang bar bya ba nyon mongs pa can gyi dmigs pa yin no zhes bya ba ni grub pa'i mtha' ma yin no /
rnam shes lnga brgyad bcu dang ni /
rnam shes bcu yi spyod yul te /
zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba 'dod pa na spyod pa dag ni lnga'i spyod yul yin no /
gzugs na spyod pa dag ni brgyad kyi yin no /
gzugs med pa na spyod pa dag ni bcu'i yin no /
dri ma med pa dag kyang bcu kho na'i yin no zhes gong du bshad pa'i rjes su 'brang ste sbyar bar bya'o /
'dod pa na spyod pas bsgom pas spang ba zhes bya ba ni rnam par shes pa'i tshogs lnga'i bde ba'i dbang po'o /
gzugs na spyod pa rnam pa lnga dang zhes bya ba ni bsam gtan dang po'i sa pa rnam par shes pa'i tshogs gsum dang bsam gtan gsum pa'i sa pa yid kyi sa pa yin te /
mdor bsdus nas ci rigs par sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba nas bsgom pas spang bar bya ba'i bar rnam pa lnga'o /
zag pa med pa ni bsam gtan gsum pa'i sa pa kho na'o /
'dod pa na spyod pa rnam pa bzhi dang zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba dang lam mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba'o /
bde ba'i dbang po ni sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba dag gi dmigs pa yin te /
'di ltar rang gi sa pa 'am /
sa gong ma pa'i bde ba'i dbang po ni 'jig tshogs dang log par lta ba la sogs pa'i dmigs pa yin no /
lam gyis bsdus pa'i bde ba'i dbang po ni lam mthong bas spang bar bya ba log par lta ba la sogs pa dang ldan pa'i dmigs pa yin no /
rnam par shes pa'i tshogs lnga ba'i bde ba'i dbang po de ni bsgom pas spang bar bya ba 'dod chags la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i dmigs pa yin te /
de ltar na de ni rnam pa bzhi'i dmigs pa yin no /
'gog pa mthong bas spang bar bya ba'i sems kyi dmigs pa ni ma yin te /
de la log par lta ba la sogs pa ni 'gog pa la dmigs pa'i phyir ro; /
lta ba mchog tu 'dzin pa la sogs pa yang rang gi rigs la dmigs pa'i phyir de la yang bde ba'i dbang po med pa'i phyir ro /
gzugs na spyod pa rnam pa lnga dang zhes bya ba ni 'di ltar bsam gtan gsum pas bsdus pa'i bde ba'i dbang po rnam pa lnga yin no /
lam mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba dang zhes bya ba ni lam gyis bsdus pa'i bde ba'i dbang po ni gzugs med pa na spyod pa'i sems lam mthong bas spang bar bya ba log par lta ba la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i dmigs pa yin no /
de nyid bsgom pas spang bar bya ba'i sems dge ba'i dmigs pa yang yin no /
thams cad kyang zag pa med pa'i dmigs pa yin par ni srid do /
de la ci rigs par zhes bya ba ni gang gi phyir zag pa med pa la phra rgyas dag rgyas par mi 'gyur ba dang gang gi phyir kha cig kho na la kha cig rgyas par 'gyur ba de'i phyir ci rigs pa zhes brjod do /
de la zhes bya ba ni rnam par shes pa la'o /
phra rgyas 'dod pa na spyod pa na rigs bzhi dang zhes bya ba ni 'di lta ste bde ba'i dbang po la dmigs pa /
log par lta ba dang mtshungs par ldan pa la ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba'i phra rgyas bcu char yang ci rigs par dmigs pa'am /
mtshungs par ldan pa'i sgo nas rgyas par 'gyur te /
kun 'byung mthong bas spang bar bya ba dag kyang de dang 'dra'o /
lam mthong bas spang bar bya ba dag kyang bde ba'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa de la rgyas par 'gyur te /
lam gyi bde ba'i dngos po la dmigs pa'i rnam par shes pa la log par lta ba la sogs pa dang mtshungs bar ldan pa la /
log par lta ba la sogs pa ni mtshungs par ldan pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro /
lta ba mchog tu 'dzin pa la sogs pa yang dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur te /
de lta bas na rigs de yang de la rgyas par 'gyur ro /
bsgom pas spang bar bya ba'i rigs kyang de la rgyas par 'gyur te /
'dod chags la sogs pa ni bde ba'i dbang po las dmigs pa'i rnam par shes pa la dmigs pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
'gog pa mthong bas spang bar bya ba'i rigs ni de la rgyas par mi 'gyur te /
bde ba'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa med pa'i phyir ro /
gzugs na spyod pa 'dus byas la dmigs pa rnams dang zhes bya ba ni gzugs na spyod pa'i bde ba'i dbang po la dmigs pa ni rnam pa lnga yod do /
de la rigs bzhi rgyas par 'gyur ba de ni go sla'o /
bam po bzhi bcu rtsa gnyis pa /
'gog pa mthong bas spang bar bya ba 'dus byas la dmigs pa rnams ji ltar rgyas par 'gyur zhe na /
bsam gtan gsum pa na lta ba mchog tu 'dzin pa la sogs pa bde ba'i dbang po dang mtshungs par ldan la de rnams kyang pa na tshun dmigs pa yin te /
de dag ni bde ba'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa la mtshungs par ldan pa'am /
dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro /
gzugs med pa na spyod pa'i rigs gnyis dang zhes bya ba ni lam mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba'i rigs dag ste /
log par lta ba la sogs pa ni lam gyi bde ba'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa log par lta ba la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro /
lta ba mchog tu 'dzin pa la sogs pa ni de la dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro /
bsgom pas spang bar bya ba'i rigs kyang rgyas par 'gyur te /
bsgom pas spang bar bya ba'i sems dge ba lam la dmigs pa yin la /
de la ni 'dod chags la sogs pa'i rigs rgyas par 'gyur ro /
gzugs med pa na spyod pa'i phra rgyas kun du 'gro ba rnams kyang rnam par shes pa de nyid lam la dmigs pa'i rnam par shes pa log par lta ba la sogs pa dang mtshungs par ldan pa la rgyas par 'gyur ba shes par bya'o /
rnam pa bcu gnyis po de nyid dang zhes bya ba ni 'gog pa mthong bas spang bar bya ba ma gtogs pa 'dod pa na spyod pa rnam pa bzhi dang gzugs na spyod pa rnam pa lnga dang gzugs med pa na spyod pa rnam pa gnyis te /
lam mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba dang zag pa med pa ste de ltar na de dag ni phan tshun dmigs pa'i tshul gyis bde ba'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa la dmigs pa yin no /
bde ba'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa ni yang gzugs med pa na spyod pa rnam pa gnyis kyis klags pa de ni bden ba'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa la dmigs pa yin no /
gang gi zhe na sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i zhes bya ba smos te /
gzugs med pa na spyod pa sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i bye brag gi rnam pa gnyis yod pa'i dmigs pa ni lam la dmigs pa'i rnam par shes pa gzugs med pa na spyod pa na lam mthong bas spang bar bya ba log par lta ba la sogs pa dang mtshungs par ldan pa dang gzugs med pa na spyod pa bsgom pas spang bar bya ba dge ba yin te /
de ltar na rnam pa bcu bzhi po 'di ni bde ba'i dbang po la dmigs pa la dmigs pa'i rnam par shes pa yin no /
de la gzugs med pa na spyod pa sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba dag bskyed nas zhes bya ba ni sngar ni gzugs med pa na spyod pa kun du 'gro ba dag kho na bden pa'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa la rgyas par 'byung ba yin no /
bde ba'i dbang po la dmigs pa la dmigs pa'i rnam par shes pa la ni gzugs med pa na spyod pa sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spong bar bya ba'i rigs thams cad rgyas par 'gyur te /
'di ltar kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa'i sems de la sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i phra rgyas rnams ci rigs par mtshungs par ldan pa'am /
dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro /
lhag ma rnams ni snga ma bzhin du sbyar bar bya'o /
lam 'dis gzhan yang khong du chud par bya'o zhes bya ba ni srol 'dis gzhan yang khong du chud par bya'o /
ji lta zhe na sdug bsngal gyi dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa la phra rgyas du zhig rgyas par 'gyur zhes bya ba'i dri ba 'ongs pa la dpyad par bya sto [*ste?] /
sdug bsngal gyi dbang po ni 'dod pa na spyod pa rnam pa gcig ste /
rnam par shes pa'i tshogs lnga pa yin pa'i phyir bsgom pas spang bar bya ba yin no /
de dag kyang mdor bsdu na rnam par shes pa lnga'i dmigs pa yin te /
'dod pa na spyod pa rnam pa gsum po sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa dag dang bsgom pas spang bar bya ba dang gzugs na spyod pa bsgom pas spang bar bya ba dang zag pa med pa'i dmigs pa yin te /
rnam pa lnga po 'di ni sdug bsngal la dmigs pa'i rnam par shes pa yin no /
de la ci rigs par 'dod pa na spyod pa'i ris gsum po sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba rnams la sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i rigs dag ni kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa'i sems de dang bsgom pas spang bar bya ba'i sems la ci rigs par mtshungs par ldan pa'am /
dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro; ;bsgom pas spang bar bya ba'i rigs ni bsgom pas spang bar bya ba la rgyas par 'gyur ro /
gzugs na spyod pa ni bsgom pas spang bar bya ba gcig ste /
bsgom pas spang bar bya ba'i sems la rgyas par 'gyur ro /
gzugs na spyod pa kun du 'gro ba rnams kyang de kho na la rgyas par 'gyur ro zhes bya bar khong du chud par bya'o /
sdug bsngal gyi dbang po la dmigs pa la dmigs pa'i rnam par shes pa la phra rgyas du zhig rgyas par 'gyur zhe na /
sdug bsngal gyi dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa lnga po de rnam par shes pa gang gi dmigs pa yin zhe na /
phan tshun dmigs pa'i tshul gyis rnam pa lnga po de nyid kyi dmigs pa yin no /
yang 'dod pa na spyod pa lam mthong bas spang bar bya ba zag pa med pa la dmigs pa dang gzugs na spyod pa kun du 'gro ba dang mtshungs par ldan pa'i dmigs pa yang yin te /
des ni gzugs na spyod pa bsgom pas spang bar bya ba dge ba sdug bsngal gyi dbang po dmigs pa la dmigs par byed do /
gzugs med pa na spyod pa nam mkha' mtha' yas skye mched kyi nyer bsdogs kyis bsdus pa yang rags pa la sogs pa'i rnam par sdug bsngal gyi dbang po la dmigs pa de la dmigs te; de lta bas na rnam pa brgyad po 'di ni sdug bsngal gyi dbang po la dmigs pa la dmigs pa'i rnam par shes pa yin no /
de la 'dod pa na spyod pa'i phra rgyas rigs bzhi ste /
sdug bsngal dang kun 'byung ba dang lam mthong ba dang bsgom pas spong bar bya ba rnams dang gzugs na spyod pa rigs gsum ste /
sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba rnams dang gzugs med pa na spyod pa gcig ste /
bsgom pas spang bar bya ba rnams dang kun du 'gro ba rnams rgyas par 'gyur ro zhes bya bar shes par bya'o /
yang yid bde ba'i dbang po dmigs pa'i rnam par shes pa phra rgyas du zhig rgyas par 'gyur zhes bya ba'i dri ba 'ongs pa la dpyad par bya ste /
yid bde ba'i dbang po ni rnam pa bcu gcig ste /
'dod pa dang gzugs na spyod pa rnam pa lnga lnga dang zag pa med pa'o /
de dag kyang mdor bsdu na rnam par shes pa rnam pa bcu gsum gyi dmigs pa yin te /
de ni 'dus byas yin pa'i phyir 'dod pa na spyod pa 'dus byas la dmigs pa rnam pa lnga'i dmigs pa yin te /
gzugs na spyod pa yang de dang 'dra'o /
gzugs med pa na spyod pa gnyis kyi ste /
lam mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba dang zag pa med pa'i dmigs pa yin te /
rnam pa bcu gsum po 'di ni yid bde ba'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa yin no /
de la ci rigs par phra rgyas 'dod pa na spyod pa dang gzugs na spyod pa la 'dus byas la dmigs pa rigs lnga dang gzugs med pa na spyod pa'i rigs gnyis dang kun du 'gro ba dang rgyas par 'gyur ro zhes bya bar shes par bya'o /
yid bde ba'i dbang po la dmigs pa la dmigs pa'i rnam par shes pa la phra rgyas du zhig rgyas par 'gyur zhe na /
yid bde ba'i dbang po la dmigs pa'i rnam par shes pa rnam pa bcu gsum po de rnam par shes pa gang gi dmigs pa yin zhe na /
rnam pa bcu gsum po de nyid dang yang gzugs med pa na spyod pa rnam pa gnyis te /
sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i dmigs pa yin te /
rnam pa bco lnga po 'di ni yid bde ba'i dbang po la dmigs pa la dmigs pa'i rnam par shes pa yin no /
de la phra rgyas gzugs med pa na spyod pa sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba dag bskyed nas 'dod pa na spyod pa dang gzugs na spyod pa 'dus byas la dmigs pa rnams dang 'gog pa mthong bas spang bar bya ba ma gtogs pa gzugs med pa na spyod pa rigs bzhi rgyas par 'gyur ro zhes bya bar shes par bya ste /
phyogs 'dis gzhan yang khong du chud par bya'o /
nyon mongs phra rgyas bcas rnam gnyis /
zhes bya ba ni nyon mongs pa can ni phra rgyas par 'gyur ba dang rgyas par mi 'gyur ba dag gi phra rgyas dang bcas pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de dag lhan cig 'dug pa'i phyir ro zhes bya ba ni lhan cig 'dug pa'i phyir ro /
nyon mongs pa can ma yin pa ni dbral bar nus pa'i phyir rgyas par 'gyur ba dag kho nas phra rgyas dang bcas pa yin te /
'di ltar nyon mongs pa ni dmigs pa las /
spang bar bya bar 'dod pa yin zhes 'chad par 'gyur ro /
ma spangs shing yongs su ma shes pa yin zhes bya ba la ma spangs pa ni de'i thob pa ma bcad pa'i phyir ro /
yongs su ma shes pa ni de'i gnyen po ma skyes pa'i phyir ro /
'dod pa'i 'dod chags kyi kun nas dkris pa dang mthun pa zhes bya ba ni 'di dag gis kun nas 'khri bar byed pas na kun nas dkris pa dang mthun pa ste /
khrus dang mthun pa lta bu'o /
'dod pa'i 'dod chags kyi kun nas dkris pa dang mthun pas 'dod pa'i 'dod chags kyi kun nas dkris pa dang mthun pa'o /
yang na 'dod pa'i 'dod chags nyid kun nas dkris pa yin pas 'dod pa'i 'dod chags kyi kun nas dkris pa ste /
de dang mthun pa ni 'dod pa'i 'dod chags kyi kun nas dkris pa dang mthun pa dag go /
de dag kyang gzugs la sogs pa yul rnams yin no; ;snang bar gyur pa yin zhes bya ba ni yul gyi ngo bo nyid du gyur pa yin zhes bya ba'i tha tshig go /
de la yang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yin zhes bya ba ni yul snang bar gyur pa de la yang phyin ci log gi mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen dang ldan pa yin zhes bya ba'i don to /
rgyu dang yul dang sbyor ba'i stobs dag yin te zhes bya ba la rgyu'i stobs ni 'dod pa'i 'dod chags skyed par byed pa'i 'dod pa'i 'dod chags kyi phra rgyas ma spangs shing yongs su ma shes pa yin no /
kāmarāgaparyavasthānīyā viṣayabalaṃ /
tatra cāyoniśomanaskāraḥ prayogabalaṃ
yul gyi stobs ni 'dod pa'i 'dod chags kyi kun nas dkris pa dang mthun pa'i yul yin no /
sbyor ba'i stobs ni de la yang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yin no /
evam anyo 'pi kleśa utpadyata iti /
pratighānuśayo 'prahīṇo bhavaty aparijñātaḥ
nyon mongs pa gzhan yang de bzhin du skye bar rig par bya'o zhes bya ba ni khong khro ba'i phra rgyas ma spangs shing yongs su ma shes pa yin /
pratighaparyavasthānīyā dharmā ābhāsagatā bhavaṃti khong khro ba'i kun nas dkris pa dang mthun pa'i chos rnams kyang snang bar gyur pa yin /
tatra cāyoniśomanaskāra ity eṣa nayaḥ de la yang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa yin zhes bya ba ste tshul ni de lta bu'o /
(V /
35-38) catvāro yogā eta eveti /
kāmayogo bhavayogo dṛṣṭiyogo 'vidyāyogaś ceti
sbyor ba bzhi ste /
de dag nyid dang zhes bya ba ni 'dod pa'i sbyor ba dang srid pa'i sbyor ba dang lta ba'i sbyor ba dang ma rig pa'i sbyor ba'o /
vinā moheneti /
avidyāsravasya pṛthaguktatvāt /
saha paryavasthānair āhrīkyādibhir vakṣyamāṇaiḥ ekacatvāriṃśad dravyāṇi
gti mug ma gtogs pa'i zhes bya ba ni ma rig pa'i zag pa ni logs shig tu bshad pa'i phyir ro /
kun nas dkris byas zhes bya ba ni ngo tsha med pa la sogs pa 'chad par 'gyur ba rnams dang bcas pa'o /
ekatriṃśad anuśayā iti /
dvādaśa dṛṣṭayaḥ /
duḥkhadarśanaprahātvyā paṃca /
samudayadarśanaprahātavye dve /
nirodhadarśanaprahātavye dve eva /
tisro mārgadarśanaprahātavyāḥ /
catasro vicikitsāḥ /
paṃca rāgāḥ /
evaṃ pratighā mānāś ca
rdzas bzhi bcu rtsa gcig ste /
phra rgyas sum cu gcig dang zhes bya ba ni lta ba bcu gnyis te /
sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba lnga dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba gnyis dang 'gog pa mthong bas spang bar bya ba yang gnyis kho na dang lam mthong bas spang bar bya ba gsum dang the tshom bzhi dang 'dod chags lnga dang de bzhin du khong khro ba dang nga rgyal lnga dang kun nas dkris pa bcu ste; de ltar na bzhi bcu rtsa gcig yin no /
daśa paryavasthānānīty evam ekacatvāriṃśat /
anuśayā eveti /
evakāraḥ paryavasthānanirāsārthaḥ /
ṣaḍviṃśatir anuśayā iti
phra rgyas kho na zhes bya ba la kho na zhes bya ba smos pa ni kun nas dkris pa bsal ba'i phyir ro /
phra rgyas nyi shu rtsa drug ces bya ba ni lta ba bcu gnyis dang the tshom bzhi dang 'dod chags lnga dang nga rgyal lnga'o /
dvādaśa dṛṣṭayaś catasro vicikitsāḥ paṃca rāgāḥ paṃca mānā iti /
nanu ca tatrāpy asti paryavasthānadvayam iti /
tatra rūpārūpyadhātvoḥ /
styānauddhatyamadā dhātutraya iti vacanāt /
kasmād iha tasyāgrahaṇam iti /
tasya paryavasthānadvayasya /
asvātaṃtryād iti /
katham asvātaṃtryaṃ /
rāgādisaṃprayogitvād īrṣyādivad avidyāmātrāsaṃprayogitvāc ca
de na yang rmugs pa dang rgod pa kun nas dkris pa gnyis yod pa yin nam zhes bya ba ni gzugs dang gzugs med pa'i khams de kho na ste /
rmugs rgod rgyags pa khams gsum na /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
ci'i phyir 'dir de ma smos she na zhes bya ba ni kun nas dkris pa de gnyis so /
rang dbang can ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ji ltar rang dbang can ma yin zhe na /
'dod chags la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir dang phrag dog la sogs pa de bzhin du ma rig pa tsam dang mtshungs par ldan pa ma yin pa'i phyir te /
etad dhi dvayaṃ rāgādibhiḥ saṃprayujyate 'di gnyis ni 'dod chags la sogs pa dang mtshungs par ldan par 'gyur gyi /
na tathā īrṣyāmātsaryakaukṛtyakrodhamrakṣāḥ /
svataṃtrāḥ /
avidyāmātreṇa saṃprayogād iti
ji ltar phrag dog dang ser sna dang 'gyod pa dang khro ba dang 'chab pa rnams ma rig pa tsam dang mtshungs par ldan pa'i phyir rang dbang can yin pa lta bu ni ma yin no /
te hy ubhaye 'pīti /
rūpārūpyāvacarā apīty arthaḥ
de gnyi ga yang zhes bya ba ni gzugs dang gzugs med pa la sogs pa na spyod pa gnyi ga yang zhes bya ba'i tha tshig go /
aṃtarmukhapravṛttā iti /
na viṣayapradhānā ity arthaḥ /
yenaiva ca kāraṇena bhavarāga ukta iti
kha nang du bltas te 'jug ces bya ba ni yul gtsor byed pa ma yin pa zhes bya ba'i don to /
rgyu gang gis srid pa'i 'dod chags zhes bshad pa zhes bya ba ni /
(Abhidh-k-vy 486) /
antarmukhatvāt tanmokṣasaṃjñāvyāvṛttaye kṛta iti
kha ni nang du bltas phyir der /
thar pa'i 'du shes bzlog phyir bshad /
anena ca bhavāsrava iti /
avidyāsrava iti siddham iti /
avidyā pūrvoktābhyām āsravābhyāṃ bahiṣkṛtā /
tasmāt sā traidhātuky api avidyāsrava iti siddham etat /
paṃcadaśadravyāṇīti /
triṣv api dhātuṣv avidyāyāḥ pratyekaṃ paṃcaprakāratvāt /
sarveṣāṃ teṣām iti /
kāmāsravādīnāṃ saṃsārasya ca /
ukto hy avidyā hetusaṃrāgāyetyādi /
yāḥ kāścana durgatayaḥ asmin loke parata ca /
avidyāmūlikāḥ sarvā icchālobhasamutthitā iti ca /
tathaughayogā iti /
āsravā evaughā yogāś ca bhavaṃti /
kevalaṃ /
dṛṣṭayaḥ pṛthag /
avasthāpyante /
katham iti vivriyate /
kāmāsrava eva kāmaughaḥ kāmayogaś ca /
evaṃ bhavāsrava eva bhavaugho bhavayogaś ca /
avidyaughayogas tu pūrvavad evāvagaṃtavyaḥ /
dṛṣṭiyoga iha caturtha uktaḥ /
tenāha anyatra dṛṣṭibhya iti /
tāḥ kileti /
kilaśabdaḥ paramatadyotakaḥ /
vineyajanavaśāt tu dṛṣṭiyogaḥ pṛthag ukta ity abhiprāyo yujyate /
āsraveṣu dṛṣṭayaḥ kimarthaṃ na pṛthag sthāpitā ity āha /
nāsraveṣv asahāyānām ityādi /
asahāyānāṃ dṛṣṭīnām āsyānukūlatā avasthānānukūlatā calatvāt paṭutvāc ca na bhavati /
nāsanānukūlatety arthaḥ /
āseti rūpe prāpte āpiśaleṣṭyā āsyeti rūpaṃ bhavati /
tad idam uktaṃ bhavati /
yasmād etā dṛṣṭayo 'sahāyā nāsanānukūlāḥ sasahāyās tv āsanānukūlā bhavaṃti /
tasmāt sasahāyā evaitā āsraveṣūktāḥ /
miśrīkṛtyoktā ity arthaḥ
ces bya ba yin te /
des na srid pa'i zag pa zhes bya'o /
rdzas bco lnga zhes bya ba ni khams gsum char na yang rnam pa lnga lnga yod pa'i phyir ro /
zag pa zhes bya bar grub bo zhes bya ba ni ma rig pa gong du bshad pa'i zag pa gnyis las bkar ba yin te /
de lta bas na khams gsum char ba yang ma rig pa'i zag pa zhes bya ba de grub bo /
chu bo sbyor ba 'ang de bzhin du /
zhes bya ba ni zag pa dag kho na chu bo dang sbyor ba yin te /
lta ba logs shig tu gzhag par bya ba 'ba' zhig tu zad do /
ji lta zhe na /
bshad par bya ste /
'dod pa'i zag pa kho na 'dod pa'i chu bo dang 'dod pa'i sbyor ba yin la de bzhin du srid pa'i zag pa kho na srid pa'i chu bo dang srid pa'i sbyor ba yin no /
ma rig pa'i sbyor ba ni snga ma kho na bzhin du khong du chud par bya'o /
'dir lta ba'i sbyor ba ni bzhi pa yin par bshad de de'i phyir lta ba rnams ma gtogs pa zhes bya ba smos so /
logs shig tu rnam par gzhag go zhes grag go zhes bya ba la grag ces bya ba'i sgra ni gzhan gyi gzhung lugs ston par byed pa yin te; dgongs pa ni 'dul ba'i skye bo'i dbang gis lta ba'i sbyor ba logs shig tu bshad do zhes bya bar rung ngo /
ci'i phyir zag pa dag gi nang du lta ba rnams logs shig tu ma bzhag ce na /
zag par ma yin grogs med rnams /
zhes bya ba la sogs pa smos te /
lta ba grogs med pa rnams ni 'jog pa'i rjes su mthun pa nyid ma yin te /
'jog pa'i rjes su mi mthun pa nyid ces bya ba'i tha tshig go /
de ni 'di skad du /
gang gi phyir lta ba 'di dag yan gar pa ni 'jog pa'i rjes su mthun pa ma yin gyi grogs dang bcas nas 'jog pa'i rjes su mthun pa de'i phyir 'di dag grogs dang bcas pa kho na zag pa rnams kyi nang du zag pa dag tu bshad de /
bsres te bshad pa yin no zhes bya ba'i don to /
kimartham ity āha /
āsayaṃtīty āsravāṇāṃ nirvacanaṃ paścād vakṣyatīty ata āsanārtham āsraveṣu bhavitavyam ity abhiprāyaḥ /
tad evaṃ kāmaugha ekānnatriṃśad dravyāṇīti /
dvādaśadṛṣṭyapanayanān nāsravavad ekacatvāriṃśad dravyāṇi bhavaṃti
ci'i phyir zhe na /
zag pa rnams kyi nges pa'i tshig ni 'jog par byed pas na zhes 'og nas 'chad ces bya ba smos te /
de'i phyir zag ba dag gi nang du 'jog pa'i don dgos so snyam du bsams pa yin no /
de ltar na 'dod pa'i chu bo ni rdzas nyi shu dgu ste zhes bya ba ni lta ba bcu gnyis kyis bton pas zag pa bzhin du rdzas bzhi bcu rtsa gcig ni ma yin no /
kiṃ tarhy ekānnatriṃśad dravyāṇi bhavaṃti /
katham ity āha /
rāgapratighamānā iti sarvaṃ
'o na ci zhe na rdzas nyi shu dgu yin no /
ji lta zhe na 'dod chags dang khong khro ba dang nga rgyal zhes bya ba thams cad brjod do /
bhavaugho 'ṣṭāviṃśatir dravyāṇīti /
bhavāsravo dvāpaṃcāśad dravyāṇy uktāni
srid pa'i chu bo ni rdzas nyi shu rtsa brgyad de zhes bya ba ni srid pa'i zag pa rdzas lnga bcu rtsa gnyis bshad pa de las lta ba nyi shu rtsa bzhi ston na /
tataś caturviṃśatir dṛṣṭīr apanīyāṣṭāviṃśatir dravyāṇi /
rāgamānā viṃśatir iti dvidhātukā rāgā daśa bhavaṃti /
mānā api daśeti viṃśatiḥ
rdzas nyi shu rtsa brgyad du 'gyur ro /
'dod chags dang nga rgyal nyi shu dang zhes bya ba ni khams gnyis pa'i 'dod chags bcu yin la nga rgyal yang bcu yin pas nyi shu'o /
dṛṣṭyoghaḥ (Abhidh-k-vy 487) ṣaṭtriṃśad dravyāṇīti /
triṣu dhātuṣu tridvādaśa dṛṣṭaya iti
lta ba'i chu bo ni rdzas sum cu rtsa drug go zhes bya ba ni khams gsum na lta ba bcu gnyis bcu gnyis yod pas so /
avidyaughaḥ paṃcadaśa dravyāṇi ma rig pa'i chu bo ni rdzas bco lnga ste snga ma bzhin no /
pūrvavat /
oghavad yogā iti /
kāmayoga ekānnatriṃśad dravyāṇi
sbyor ba yang chu bo bzhin du rig par bya'o zhes bya ba ni 'dod pa'i sbyor ba ni rdzas nyi shu rtsa dgu ste /
rāgapratighamānāḥ paṃcadaśa vicikitsāś catasraḥ daśa paryavasthānānīti 'dod chags dang khong khro ba dang nga rgyal bco lnga dang the tshom bzhi dang kun nas dkris pa bcu'o /
bhavayogo 'ṣṭāviṃśatir dravyāṇi srid pa'i sbyor ba nyi shu rtsa brgyad de /
rāgamānā viṃśatiḥ vicikitsā aṣṭau dṛṣṭiyogaḥ ṣaṭtriṃśad dravyāṇi 'dod chags dang nga rgyal nyi shu dang the tshom brgyad do /
lta ba'i sbyor ba ni rdzas sum cu rtsa drug go /
avidyāyogaḥ paṃcadaśa dravyāṇi /
yathoktā eva sāvidyā iti vistaraḥ
ma rig pa'i sbyor ba ni rdzas bco lnga'o /
ji skad bshad gnyis ma rig bcas /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ji skad bshad pa gang dag yin zhe na /
ke yathoktāḥ /
yogā ity adhikṛtaṃ tasmād vivriyate /
kāmayoga eva sahāvidyayā kāmopādānam iti
sbyor ba zhes bya ba'i dbang du byas pa yin no /
de'i phyir 'dod pa'i sbyor ba ma rig pa dang bcas pa rdzas sum cu rtsa bzhi kho na 'dod pa'i nye bar len pa yin no zhes bshad do /
avidyā kāmopādānātmavādopādānayor yathāsvam aṃtarbhāvyate ma rig pa ni 'dod pa nye bar len pa dang bdag tu smra ba nye bar len pa dag gi nang du bdag nyid ji lta ba bzhin du bsdu bar bya'o /
dvidhādṛṣṭeḥ pṛthakkaraṇāc catuṣṭvaṃ /
kāmopādānaṃ dṛṣṭyupādānaṃ śīlavratopādānam ātmavādopādānam iti
lta ba rnam pa gnyis su tha dad par bya ba'i phyir bzhi yin te /
'dod pa nye bar len pa dang lta ba nye bar len pa dang tshul khrims dang brtul zhugs nye bar len pa dang bdag tu smra ba nye bar len pa zhes bya ba'o /
dṛṣṭiyogāc chīlavrataṃ niṣkṛṣyeti /
ṣaṭtriṃśaddravyakād dṛṣṭiyogāt dhātubhedena ṣacchīlavrataparāmarśān niṣkṛṣya
lta ba'i sbyor ba las tshul khrims dang brtul zhugs phyung ste zhes bya ba ni lta ba'i sbyor ba khams kyi bye brag gis rdzas sum cu rtsa drug yod pa las tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa drug bton na /
dṛṣṭyupādānaṃ triṃśad dravyāṇi lta ba'i nye bar len pa rdzas sum cu yin no /
śīlavratopādānaṃ ṣaḍ dravyāṇi kāmadhātau dve evaṃ rūpadhātāv ārūpyadhātau ceti tshul khrims dang brtul zhugs nye bar len pa ni rdzas drug ste /
'dod pa'i khams na gnyis dang de bzhin du gzugs dang gzugs med pa'i khams na gnyis gnyis yod pas so /
mārgapratidvaṃdvād iti /
sāṃkhyayogajñānādibhir mokṣaprāptidarśanān mārgapratidvaṃdvabhūtaṃ śīlavratopādānaṃ /
ubhagapakṣavipralaṃbhanāc ceti vistaraḥ
lam gyi dgrar gyur pa zhes bya ba ni grangs can pa'i rnal 'byor dang shes pa la sogs pas thar pa thob par lta ba'i phyir tshul khrims dang brtul zhugs nye bar len pa ni lam gyi dgrar gyur pa yin no /
gṛhipravrajitapakṣavipralaṃbhanāc cety arthaḥ /
anaśanādibhir iti /
ādiśabdena jalāgniprapatanamaunavīrādānādir gṛhyate /
anaśanādīni śīlavratasaṃgṛhītānīṣṭaviṣayaparivarjanaṃ ca /
iṣṭaviṣayaparivarjaneneti /
rasaparityāgabhūmiśayyāmalapaṃkadhāraṇanagnacaryākeśolluṃcanādinā śuddhipratyāgamanāt /
avidyā tu grāhikā neti miśriteti /
na kevalāvidyā bhavam upādadāti /
kasmād ity āha /
asaṃprakhyānalakṣaṇatayā apaṭutvād iti /
miśritā tv anyakleśasaṃparkavaśād upādadātīty abhiprāyaḥ /
etaḥ kileti /
kilaśabdaḥ paramatadyotakaḥ /
tena svamatam ucyate /
sūtre tu bhagavatoktam iti vistareṇa /
evaṃ yāvad dṛṣṭiyoga iti /
kathaṃ /
dṛṣṭiyogaḥ katamaḥ /
vistareṇa yāvad yo 'sya bhavati dṛṣṭiṣu dṛṣṭirāgo dṛṣṭicchando dṛṣṭisneha iti pūrvavat /
chandarāgaś copādānam uktaṃ sūtrāṃtareṣu
phyogs gnyi ga slu ba'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni khyim pa dang rab tu 'byung ba'i phyogs slu bar byed pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
zas mi za ba la sogs pas zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni chu dang mer 'jug pa dang mi smra ba dang dpa' bo byed pa la sogs pa bsdu ba'o /
zas mi za ba la sogs pa dang yul yid du 'ong ba yongs su spangs pa ni tshul khrims dang brtul zhugs kyis bsdus pa yin no /
ma rig pa /
'dzin par byed pa min phyir bsres /
zhes bya ba ni ma rig pa 'ba' zhig gis srid pa nye bar len par mi byed do /
ci'i phyir zhe na /
mi shes pa'i mtshan nyid kyis mi gsal ba'i phyir ro zhes bya ba smos te /
'dres pa ni nyon mongs pa gzhan dang 'brel pa'i stobs kyis nye bar len par byed pa yin no snyam du bsams pa yin no /
grag go zhes bya ba la grag ces bya ba'i sgra ni gzhan gyi gzhung lugs ston par byed pa yin no /
de'i phyir rang gi gzhung lugs bcom ldan 'das kyis mdo las ni zhes bya ba rgyas par smos so /
lta ba'i sbyor ba yang de dang 'dra ba'i bar du gsungs so zhes bya ba ni ji ltar zhe na /
lta ba'i sbyor ba gang zhe na zhes bya ba nas rgyas par 'di'i lta ba rnams la lta ba la 'dod chags pa dang lta ba la 'dun pa dang lta ba la sred pa dang zhes bya ba ste snga ma bzhin no /
katham /
upādānaṃ katamat /
yo 'tra chandarāga iti /
etad ācāryamataṃ /
tad uktaṃ bhavati rāga evātra yogaḥ /
upādānaṃ vā /
nānye kleśā iti /
tenocyate kāmādiṣu yaś chandarāga iti /
(V /
39) aṇava iti vistareṇa /
aṇavaḥ śerate ity anuśayāḥ /
nairuktena vidhināsya siddhiḥ /
(Abhidh-k-vy 488) /
sūkṣmapracāratvād iti /
sūkṣmapravṛttitvād ity arthaḥ /
kathaṃ punaḥ sūkṣmā pravṛttiḥ /
arūpiṇāṃ durvijñānatayā /
ālaṃbanataś chidrānveṣiśatruvat dṛṣṭiviṣavac ca /
saṃprayogato 'yoguḍodakasaṃtāpavat sparśaviṣavac ca /
ubhayato dhātryaḥ kumārakam anuśerate /
evam ete 'py ālaṃbanāt saṃprayuktebhyo vā svām saṃtatiṃ vardhayaṃtaḥ prāptibhir upaciṃvaṃti /
anubadhnaṃtīti /
anukrānteś cāturthakajvaravan mūṣikāviṣavac cety anye /
aprayogeṇa anābhogena /
pratinivārayato 'pi niṣedhayato 'pi pudgalasya punaḥpunaḥ saṃmukhībhāvād anubadhnaṃty ato 'nuśayā iti /
āsayaṃti saṃsāra ity āsravā iti /
nairukto vidhiḥ /
āsanārtho vā /
āsravaṃti bhavāgrād yāvad avīcim iti /
ṣaḍbhir āyatanavraṇaiś cakṣurādibhir āyatanair vraṇabhūtair āsravaṃti kṣaraṃti /
bhavāgrād yāvad avīciṃ gacchaṃti /
bhavāgrāvītarāgasyāpy āvīcikakleśasamudācārāt tadutpannasya vā tatrotpattisaṃbhavāt /
ka āsravaṃti /
anuśayāḥ /
āsravaṃtīty āsravā ity acpratyayaḥ /
haraṃtīty oghāḥ /
śleśayantīti yogāḥ /
upagṛhṇaṃtīty upādānānīty arthapradarśanam
mdo gzhan dag las 'dun pa'i 'dod chags kyang nye bar len par gsungs te /
ji skad du zhe na /
nye bar len pa gang zhe na /
'di la 'dun pa'i 'dod chags gang yin pa'o zhes gsungs so /
'di ni slob dpon gyi gzhung lugs yin te /
'di skad du 'dir 'dod chags kho na sbyor ba dang nye bar len pa yin gyi nyon mongs pa gzhan dag ni ma yin no zhes bshad pa yin no /
de'i phyir 'dod pa la sogs pa la 'dun pa'i 'dod chags pa gang yin pa de ni zhes bya ba smos so /
gang gi phyir de dag phra ba dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
phra mo dag rgyas par 'gyur bas na phra rgyas so zhes bya ba 'di ni nges pa'i tshig gi tshul gyis grub po /
rgyu ba phra ba'i phyir zhes bya ba ni 'jug pa phra ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
ji ltar 'jug pa phra zhe na /
gzugs can ma yin pa rnams shes par dka' pa'i phyir ro /
sbyor ba med par te bsgrim mi dgos par bzlog bzhin du yang ste bkag bzhin du yang gang zag la yang dang yang mngon du 'gyur ba'i phyir phra rgyas zhes bya'o /
'khor bar 'jog par byed pas na zag pa yin pa'am 'jog pa'i don du 'dzag pas na zag pa yin no zhes bya ba ni nges pa'i tshig gi tshul yin no /
srid pa'i rtse mo nas mnar med pa'i bar du skye mched drug gi rma nas 'dzag pas na zhes bya ba ni srid pa'i rtse mo nas mnar med pa'i bar du skye mched drug gi rma ste /
mig la sogs pa skye mched rma lta bu'i sgo nas 'dzag cing 'bo la 'gro bas na zag pa rnams yin no /
'khyer bar byed pas na chu bo dag yin no /
'byar bar byed pas na sbyor ba yin no /
nye bar 'dzin pas na nye bar len pa dag yin no zhes bya ba 'di ni bye brag tu smra ba rnams kyis rab tu bstan pa yin no /
etad uktaṃ vaibhāṣikaiḥ /
vahana etad rūpam oghā iti
chu bo zhes bya ba'i sgra 'di ni 'khyer ba'i tshul yin te /
vahaṃti haraṃti gatyaṃtaraṃ viṣayāṃtaraṃ veti oghāḥ /
yojayaṃti śleṣayaṃti gatyantare viṣayāṃtare veti yogāḥ
'gro ba gzhan nam yul gzhan du 'khyer bar byed cing 'khrid par byed pas na chu bo dag yin no /
'gro ba gzhan nam yul gzhan du sbyor bar byed cing 'byar bar byed pas na sbyor ba dag yin no /
upādadaty upagṛhṇaṃti punarbhave kāmādiṣu vā vijñānasaṃtatiṃ ity upādānānīti yang srid pa'am 'dod pa la sogs par rnam par shes pa nye bar 'dzin par byed cing len par byed pas na nye bar len pa dag yin no /
evaṃ tu sādhīyaḥ syād iti /
evaṃ tu sādhutaraṃ syād ity ācāryaḥ /
katham ity āha /
āsravati gacchaty ebhir anuśayaiḥ saṃtatir vijñānasaṃtatir viṣayeṣv ity āsravāḥ
'di skad du ches legs pa yin no zhes bya ba ni slob dpon gyi ltar na ches legs pa yin no zhes 'chad do /
ji lta zhe na smras pa /
phra rgyas 'di dag gi rgyud de rnam par shes pa'i rgyud yul rnams la 'dzag par byed cing 'gro bar byed pas na zag pa rnams te /
karaṇasādhanaṃ /
mahatābhisaṃskāreṇa kuśalair dharmaiś cittasaṃtānaḥ pratisroto nīyate viṣayebhyo nivāryate /
teṣām eva saṃskārāṇāṃ pratipraśrabdhyeti /
teṣām eva prayatnānāṃ vyuparameṇety arthaḥ /
adhimātravegatvād oghā iti
byed pas sgrub pa yin no /
mngon bar 'du bya ba ste de dag nyid med par zhes bya ba bstsal ba de dag nyid med par zhes bya ba'i don to /
shugs chen po dang ldan pa'i phyir chu bo dag ces bya ba ni chu bo dang chos mthun pa nyid du ston par byed pas te /
chu bo dang 'dra bas ni chu bo dag ces bya ba'i phyir ro /
oghasādharmyaṃ darśayati /
ogha ivaughā iti kṛtvā /
tadanuvidhānād iti /
rāgādyanuvidhānāt /
nādhimātrasamudācāriṇo hi yogā iti /
oghayogānāṃ nānākaraṇaṃ darśayati
de'i rjes su byed pa'i phyir zhes bya ba ni 'dod chags la sogs pa'i rjes su byed pa'i phyir ro /
che thang du kun du mi 'byung ba rnams ni sbyor ba dag ces bya ba ni chu bo dang sbyor ba rnams tha dad du bya bar ston pa yin te /
ye hi nādhimātrasamudācāriṇaḥ /
te yogāḥ /
ye tv adhimātrasamudācāriṇa eva /
ta oghā iti /
kathaṃ ca te yogā ity āha /
vividhaduḥkhayojanāj jātyādibhir vividhair duḥkhair yojanād ity arthaḥ /
abhīkṣṇānuṣaṃgato vā /
yasmād vā saṃtatāv abhīkṣṇaṃ yujyaṃte /
tasmād yogā iti /
kāmādyupādānād iti /
yaiḥ kāmādayaḥ upādīyaṃte /
tāni kāmādyupādānāni chandarāgātmakāni /
(Abhidh-k-vy 489) /
(V /
40ab) ta evānuśayāḥ punar yāvat paryavasthānabhedena paṃcadhā bhittvoktā iti /
ta evānuśayā āsravādibhedena caturdhoktāḥ /
saṃyojanabaṃdhanānuśayopakleśaparyavasthānabhedena punaḥ paṃcadhā bhittvoktāḥ sūtre 'bhidharme ca /
nanu cānuśayavyatiriktāny āhrīkyādīni paryavasthānāni nirdiśyaṃte
che thang du kun du 'byung ba gang dag yin pa de dag ni sbyor ba yin la /
che thang du kun du mi 'byung ba gang dag yin pa kho na ni chu bo yin no zhes bya'o /
de dag ji ltar sbyor ba yin zhe na /
sdug bsngal sna tshogs dang sbyor ba'i phyir zhes bya ba smos te /
skye ba la sogs pa'i sdug bsngal sna tshogs dang sbyor ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
yang na yang dang yang du rjes su 'brel pa'i sgo nas te /
gang gi phyir rgyud la yang dang yang du sbyor bar byed pa de'i phyir sbyor ba dag ces bya'o /
'dod pa la sogs pa nye bar len pa'i phyir nye bar len pa rnams yin no zhes bya ba ni gang dag gis 'dod pa la sogs pa nye bar len par byed pa de dag ni 'dod pa la sogs pa de nye bar len pa ste 'dun pa'i 'dod chags kyi bdag nyid dag yin no /
phra rgyas de dag nyid kun nas dkris pa'i bar gyi dbye bas yang rnam pa lngar phye nas bshad de zhes bya ba ni gang du zag pa la sogs pa'i dbye bas phra rgyas rnam pa bzhir bshad pa de dag mdo dang chos mngon pa las kun du sbyor ba dang 'ching ba dang phra rgyas dang nye ba'i nyon mongs pa dang kun nas dkris pa'i dbye bas yang rnam pa lngar phye nas bshad do /
katham idam ucyate /
anuśayā eva paryavasthānānīti /
satyaṃ bhavaṃti tadvyatiriktāni /
avyatiriktāny api tv iṣyante /
tathā hi vakṣyati /
kleśo 'pi hi haryavasthānaṃ /
kāmarāgaparyavasthānapratyayaṃ duḥkhaṃ pratisaṃvedayata iti sūtre vacanād iti /
(V /
40cd-42) evam anyāny api yathāsaṃbhavaṃ yojyānīti /
pratigherṣyāmātsaryasaṃyojanāni kāmāvacarāṇi /
mānāvidyādṛṣṭiparāmarśavicikitsāsaṃyojanāni traidhātukāni /
dṛṣṭisaṃyojanaṃ tisro dṛṣṭaya iti
phra rgyas las ma gtogs pa ngo tsha med pa la sogs pa kun nas dkris pa gzhan dag kyang yod pa ma yin nam /
ji ltar na phra rgyas dag nyid kun nas dkris pa yin no zhes de skad du brjod ce na /
de las ma gtogs pa dag yod pa bden mod kyi tha dad pa ma yin pa dag kyang yod par ni 'dod de 'dir nyon mongs pa yang kun nas dkris pa yin te /
mdo las kyang 'dod chags pa'i 'dod chags kyi kun nas dkris pa sdug bsngal gyi rkyen zhes 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba 'chad par 'gyur ro /
de bzhin du gzhan dang gzhan dag kyang ci rigs par sbyar bar bya'o zhes bya ba ni khong khro ba dang phrag dog dang ser sna'i kun du sbyor ba rnams ni 'dod pa na spyod pa yin no /
nga rgyal dang ma rig pa dang lta ba dang mchog tu 'dzin pa dang the tshom gyi kun du sbyor ba rnams ni khams gsum pa yin no /
satkāyāṃtagrāhamithyādṛṣṭayaḥ /
parāmarśasaṃyojanaṃ dve dṛṣṭī iti /
dṛṣṭiśīlavrataśīlavrataparāmarśau /
ata evocyata iti /
yata eva tisro dṛṣṭayo dṛṣṭisaṃyojanaṃ dve dṛṣṭī parāmarśasaṃyojanam /
ata evocyate /
syād dṛṣṭisaṃprayukteṣv iti vistareṇa praśnaḥ
lta ba'i kun du sbyor ba ni lta ba gsum mo zhes bya ba ni 'jig tshogs dang mthar 'dzin pa dang log par lta ba dag go /
mchog tu 'dzin pa'i kun du sbyor ba ni gnyis so zhes bya ba ni lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dag go /
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni gang gi phyir de ltar lta ba gsum ni lta ba'i kun du sbyor ba yin la /
lta ba gnyis ni mchog tu 'dzin pa'i kun du sbyor ba yin pa de nyid kyi phyir ro /
lta ba dang mtshungs par ldan pa'i chos rnams la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dri ba yin te /
dṛṣṭisaṃprayukteṣv iti /
parāmarśadṛṣṭisaṃprayukteṣu vedanādiṣu /
anunayasaṃyojanena saṃyukto rāgeṇa
lta ba dang mtshungs par ldan pa zhes bya ba ni mchog tu 'dzin pa'i lta ba dang mtshungs par ldan pa'i chos de la tshor ba la sogs pa'o /
rjes su chags pa'i kun du sbyor bas te /
'dod chags kyis ldan zhing lta ba'i kun du sbyor ba ste /
na dṛṣṭisaṃyojanena satkāyadṛṣṭyādilakṣaṇena /
na ca tatra dṛṣṭyanuśayo nānuśayīteti /
na ca tatra dṛṣṭisaṃprayukteṣu dharmeṣu dṛṣṭyanuśayo nānuśayīta
'jig tshogs la lta ba la sogs pa'i mtshan nyid kyis ma yin la /
de la lta ba'i phra rgyas rgyas par mi 'gyur ba yang ma yin zhing lta ba dang mtshungs par ldan pa'i chos de la lta ba'i phra rgyas rgyas par mi 'gyur ba yang ma yin pa ste /
kiṃ tarhi /
anuśayīta /
dviḥ pratiṣedhaḥ prakṛtiṃ gamayati
'o na ci zhe na /
rgyas par 'gyur ba lta ba yod dam /
dgag pa gnyis kyis rnal ma khong du chud par byed do /
āha syād iti vistareṇa praśnavisarjanaṃ smras pa yod de zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dris pa'i lan 'debs par byed do /
samudayajñāna utpanna iti viśeṣaṇaṃ sarvatragadṛṣṭisaṃyojanaprahāṇasaṃdarśānarthaṃ kun 'byung shes pa skyes la zhes bya ba'i khyad par smos pa ni /
lta ba'i kun du sbyor ba kun du 'gro ba spangs par bstan pa'i phyir ro /
nirodhajñāne 'nutpanna iti /
parāmarśadṛṣṭidvayāprahāṇena tatsaṃprayogasattāpradarśanārthaṃ /
nirodhamārgadarśanaprahātavyeṣu yāvaddharmeṣv iti
'gog pa shes pa ma skyes pa'i phyir zhes bya ba ni mchog tu 'dzin pa'i lta ba gnyis ma spangs na de dang mtshungs par ldan pa yod par rab tu bstan pa'i phyir ro /
'gog pa dang lam mthong bas spang par bya ba zhes bya ba nas chos rnams dang ste zhes bya ba'i bar ni tshor ba la sogs pa rnams dang ngo /
vedanādiṣu /
teṣu hy anunayasaṃyojanena nirodhadarśanaheyena mārgadarśanaheyena vā saṃyuktaḥ
de dag dang ni rjes su chags pa'i kun du sbyor ba 'gog pa mthong bas spang bar bya ba'am lam mthong bas spang bar bya ba ldan no /
ji lta bu zhig gis she na /
kīdṛśena /
tadālaṃbanena /
yasmād asāv etān nirodhadarśanamārgaprahātavyān dṛṣṭiparāmarśaśīlavrataparāmarśasaṃprayuktān vedanādidharmān ālaṃbya rāga utpadyate
de la dmigs pas te /
gang gi phyir 'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba lta ba mchog tu 'dzin pa dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang mtshungs par ldan pa'i chos tshor ba la sogs pa de dag la dmigs te /
tasmād ālaṃbanatas tena saṃyuktaḥ 'dod chags skye ba de'i phyir dmigs pa'i sgo nas des ldan pa yin no /
dṛṣṭisaṃyojanenāsaṃyuktaḥ /
kasmād ity āha /
sarvatragasya duḥkhasamudayadarśanaheyasvabhāvasya samudayajñānotpatteḥ prahīṇatvāt /
asarvatragasya ca tadālaṃbanasaṃprayogiṇo dṛṣṭisaṃyojanasyābhāvād iti /
yady api hy asarvatragaṃ mithyādṛṣṭisvabhāvaṃ nirodhamārgadarśanaprahātavyaṃ dṛṣṭisaṃyojanam asti /
na tu tat parāmarśadṛṣṭisaṃprayuktavedanādidharmālaṃbanam /
anāsravālaṃbanatvāt /
tasmān nālambanato dṛṣṭisaṃyojanena saṃyuktaḥ /
na cāpi tat tair vedanādibhiḥ saṃprayogi
lta ba'i kun du sbyor bas ni mi ldan te /
ci'i phyir zhe na smras pa kun du 'gro ba sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i ngo bo nyid ni kun 'byung ba shes pa skyes pas spang ba'i phyir la /
kun du 'gro ba ma yin pa de la dmigs pa dang mtshungs par ldan pa can lta ba'i kun du sbyor ba ni med pa'i phyir ro; ;'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba lta ba'i kun du sbyor ba kun du 'gro ba ma yin pa log par lta ba'i ngo bo nyid ni yod mod kyi de ni zag pa med pa la dmigs pa'i phyir mchog tu 'dzin pa dang mtshungs par ldan pa'i chos tshor ba la sogs pa la dmigs pa ni ma yin no /
de lta bas na dmigs pa'i sgo nas lta ba'i kun du sbyor bas ldan pa ma yin no /
tshogs pa tha dad pa'i phyir de tshor ba la sogs pa de dag dang mtshungs par ldan pa can yang ma yin te /
tatpṛthakkalāpatvāt /
(Abhidh-k-vy 490) tasmāt saṃprayogato 'pi na tena saṃyuktaḥ /
dṛṣṭyanuśayaś ca teṣv anuśete
de lta bas na mtshungs par ldan pa'i sgo nas kyang des ldan pa ma yin no /
de dag lta ba'i phra rgyas dag ni rgyas par 'gyur ro /
kīdṛśas sa ity āha /
te eva parāmarśadṛṣṭī saṃprayogata iti /
dṛṣṭiparāmarśaḥ śīlavrataparāmarśo vā teṣu vedanādiṣu dharmeṣu saṃprayogato 'nuśete
de dag kyang ji lta bu zhig ce na /
mchog tu 'dzin pa'i lta ba de dag kha nas mtshungs par ldan pa'i sgo nas zhes bya ba smos te /
tshor ba la sogs pa'i chos de dag la lta ba mchog tu 'dzin pa'am tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa ni mtshungs par ldan pa'i sgo nas rgyas par 'gyur te /
svakalāpasaṃbhūtatvāt /
na ca tatra dṛṣṭisaṃyojanam anuśete
rang gi tshogs su byung ba yin pa'i phyir ro /
de la lta ba'i kun du sbyor ba ni rgyas par mi 'gyur ro /
ci'i phyir zhe na /
tayor dṛṣṭisaṃyojanam ity asaṃjñitavān na dṛṣṭyanuśayagrahaṇe paṃcadṛṣṭigrahaṇam bhavati /
dṛṣṭisaṃyojanagrahaṇe tu satkāyāṃtagrāhamithyādṛṣṭīnām eva grahaṇaṃ /
na parāmarśadṛṣṭyor ity avagaṃtavyaṃ
lta ba'i kun du sbyor ba zhes ming du ma btags pa'i phyir te /
lta ba'i phra rgyas zhes smos na ni lta ba lnga char bsdu ba yin no /
lta ba'i kun du sbyor ba zhes smos na ni 'jig tshogs dang mthar 'dzin pa dang log par lta ba dag gzung gi mchog tu 'dzin pa'i lta pa dag ni ma yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
lta gnyis kun du sbyor gzhan no /
dṛṣṭisaṃyojanāṃtaram iti /
parāmarśadṛṣṭī /
aṣṭādaśa dravyāṇi tisro dṛṣṭayo bhavaṃtīti vākyaśeṣaḥ
zhes bya ba ni mchog tu 'dzin pa'i lta ba dag go /
lta ba gsum yang rdzas bco brgyad /
ces bya ba ni yin zhes bya ba'i tshig lhag ma yin te /
aṣṭādaśasaṃkhyeyadravyāḥ satkāyāṃtagrāhamithyādṛṣṭaya iti vākyārthaḥ tshig gi don ni 'jig tshogs dang mthar 'dzin pa dang log par lta ba rnams la ni rdzas kyi grangs bco brgyad do zhes bya ba'i tha tshig go /
aṣṭādaśaiva dravyāṇīti prakṛtaṃ /
dve parāmarśadṛṣṭī bhavaṃti
mchog tu 'dzin pa'i lta ba gnyis kyang bco brgyad kho na yin te zhes bya ba ni rdzas zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
kathaṃ /
kāmadhātau satkāyāṃtagrāhadṛṣṭī dve
ji lta zhe na 'dod pa'i khams na 'jig tshogs dang mthar 'dzin pa'i lta ba gnyis yod la /
te ca duḥkhadarśanaprahātavye eveṣṭe /
mithyādṛṣṭiś catuḥprakārāḥ /
duḥkhadarśanaprahātavyā yāvan mārgadarśanaprahātavyā
de dag kyang log par lta ba rnams sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba kho na yin par 'dod do /
log par lta ba ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba nas lam mthong bas spang bar bya ba'i bar rnam pa bzhi yod de /
ity evaṃ kāmadhātau ṣaḍ bhavaṃti de ltar na 'dod pa'i khams na drug yod do /
yathā kāmadhātau ṣaḍ evaṃ rūpadhātāv ārūpyadhātau cety aṣṭādaśa bhavaṃti /
aṣṭādaśaiva dve parāmarśadṛṣṭī /
kathaṃ /
kāmadhātau dṛṣṭiparāmarśo duḥkhadarśanaprahātavyo yāvan mārgadarśanaprahātavya iti catuḥprakārāḥ
'dod pa'i khams ji lta bar gzugs dang gzugs med pa'i khams na yang de dang 'dra bas bco brgyad yin no /
mchog tu 'dzin pa'i lta ba gnyis kyang rdzas bco brgyad yin te /
ji lta zhe na 'dod pa'i khams na lta ba mchog tu 'dzin pa sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba nas lam mthong bas spang bar bya ba zhes bya ba'i bar rnam pa bzhi yod do /
śīavrataparāmarśo 'pi duḥkhadarśanaprahātavyaḥ /
mārgadarśanaprahātavyaś ceti dviprakāraḥ
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa yang sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba dang lam mthong bas spang bar bya ba zhes bya ba rnam pa gnyis te /
ity evaṃ kāmadhātau ṣaḍ bhavaṃti de ltar 'dod pa'i khams na drug yod do /
yathā kāmadhātāv evaṃ rūpadhātāv ārūpyadhātau ca /
ity evam aṣṭādaśaiva dravyāṇi bhavaṃti /
na śeṣā iti dṛṣṭayaḥ
'dod pa'i khams ji lta bar gzugs dang gzugs med pa'i khams na yang de dang 'dra ste /
de ltar na rdzas bco brgyad yin no /
lhag ma rnams ni ma yin pas zhes bya ba ni lta ba rnams so /
grāhyagrāhakabhedād iti /
dṛṣṭisaṃyojanaṃ grāhyaṃ /
parāmarśasaṃyojanaṃ grāhakam iti
gzung ba dang 'dzin pa tha dad pa'i phyir ro zhes bya ba la gzung ba ni lta ba'i kun du sbyor ba'o /
yata iti /
yataḥ kāraṇāt /
ekāṃtākuśalatvasvātaṃtryalakṣaṇāt /
eṣūktam iti /
eṣv āhrīkyādiṣu paryavasthāneṣu niṣkṛṣyobhayam /
īrṣyāmātsaryam uktaṃ /
na hy anyat paryavasthānam evaṃjātīyakam iti /
anāhrīkyānapatrāpyam apy ekāṃtākuśalaṃ /
na tu svataṃtraṃ rāgādikleśasaṃprayogāt /
kaukṛtyam api svataṃtram avidyāmātrasaṃprayogāt /
na tv ekāṃtākuśalaṃ
'dzin pa ni mchog tu 'dzin pa'i kun du sbyor ba'o /
rgyu de'i phyir te gcig tu mi dge ba'i phyir dang rang dbang can yin pa'i mtshan nyid kyi phyir ro /
de dag la bshad ces bya ba ni phrag dog dang ser sna gnyis ngo tsha med pa la sogs pa kun nas dkris pa de dag gi nang nas phyung nas bshad pa'o /
gang la gcig tu mi dge ba dang rang dbang can 'di gnyis yod pa zhes bya ba ni gang la gcig tu mi dge ba nyid dang rang dbang can nyid ces bya ba 'di gnyi ga yod pa de lta bu kun nas dkris pa gzhan ni med do zhes bya bar sbyar ro /
tad dhi kuśalam api /
styānauddhatyamiddhāny apy asvataṃtrāṇi rāgādisaṃprayogāt /
na tv ekāṃtākuśalāni /
kuśalavyākṛtāny api hi tāni bhavaṃti
de lta bu'i kun nas dkris pa gzhan ni med do zhes bya ba ni ngo tsha med pa dang khrel med pa dag kyang gcig tu mi dge ba yin mod kyi 'dod chags la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir rang dbang can ni ma yin no /
'gyod pa yang ma rig pa tsam dang mtshungs par ldan pa'i phyir rang dbang can ni yin mod kyi gcig tu mi dge ba ni ma yin te /
yatraitad ubhayam iti /
yatraikāṃtākuśalatvaṃ ca svātaṃtryaṃ cety etad ubhayaṃ syāt /
tad evaṃjātīyakam anyat paryavasthānaṃ nāstīty abhisaṃbandhaḥ /
(Abhidh-k-vy 491) yasya punar daśeti /
yasya vaibhāṣikasya daśa paryavasthānāni /
tasya krodhamrakṣāv apy ubhayaprakārāv ekāṃtākuśalau svataṃtrau ceti /
tasmān na bhavaty ayaṃ parihāra iti /
kas tarhi parihāras tasya iti /
atrācāryasaṃghabhadra āha /
abhīkṣṇasamudācāritvād īrṣyāmātsaryayoḥ pṛthaksaṃyojanam iti
de ni dge ba yang yin no /
rmongs pa dang rgod pa dang gnyid dag ni 'dod chags la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir rang dbang can yang ma yin la /
gcig tu mi dge ba yang ma yin te /
de dag ni dge ba dang lung du ma bstan pa yang yin no /
gang gi bcu yin pa zhes bya ba ni bye brag tu smra ba dag gi ltar na kun nas dkris pa bcu yin pa de'i ltar na khro ba dang 'chab pa dag kyang gcig tu mi dge ba dang rang dbang can zhes bya ba rnam pa gnyi ga yin pas de'i phyir 'di lan ma yin no zhes zer ro /
'o na de'i lan gang yin zhe na /
'di la slob dpon 'dus bzang na re phrag dog dang ser sna dag ni yang dang yang du kun du 'byung ba'i phyir logs shig kun du sbyor ba nyid du bshad do /
ata eva ca ṣaṭtriṃśatsaṃyojanatve 'pi kāmadhātūpapannānāṃ īrṣyāmātsaryasaṃyojanāḥ kauśika devamanuṣyā ity uktam /
ādhikyena hi sugatāv etat kleśadvayaṃ bandhanam iti
de nyid kyi phyir 'dod pa'i khams su skyes pa rnams la kun du sbyor ba sum cu rtsa drug yod kyang /
koo shi ka lha dang mi rnams ni phrag dog dang ser sna'i kun du sbyor ba can yin no zhes gsungs te /
nyon mongs pa 'di gnyis ni bdo na lhag par 'ching ba yin no zhes zer ro /
atha vā /
alpeśākhyālpabhogakāraṇatvāt sarvasūcanāt /
dvipakṣasaṃkleśatvāc ca /
mātsaryerṣye pṛthak kṛte
yang na phrag dog dang ser sna dag ni dbang chung bar grags pa dang longs spyod chung ba nyid kyi rgyu yin pa'i phyir dang thams cad ston pa'i phyir dang phyogs gnyis nyon mongs par byed pa yin pa'i phyir logs shig tu bshad do /
yad ayaṃ sugatāv apy upapannaḥ pragāḍhaṃ paribhavam udvahati bde 'gror skyes pa 'di shin tu brnyas par 'gyur ba gang yin pa de la rgyu ni phrag dog dang ser sna dag yin te /
tatrerṣyāmātsarye kāraṇaṃ /
tathā hy /
alpeśākhyo 'lpabhogaś ca bandhanāv apy ubhayān mata iti /
dvividhāś copakleśāḥ saṃtāpasahagatāḥ /
āmodasahagatāś ca /
ta ābhyāṃ sarve sūcitā bhavaṃti /
gṛhipakṣaś cābhyāṃ bhogādhiṣṭhānābhyām atīva kliśyate
'di ltar dbang chung bar grags pa dang longs spyod chung ba ni btson la sogs pa dang 'dra bas so /
nyon mongs pa ni rnam pa gnyis te /
kun du gdung ba dang ldan pa dang kun du dga' ba dang ldan pa yin la /
de dag thams cad kyang 'di gnyis kyis bstan pa yin no /
khyim pa'i phyogs kyang longs spyod kyi rten can 'di gnyis kyis shin tu nyon mongs par 'gyur la /
pravrajitapakṣo 'pi dharmādhiṣṭhānābhyāṃ /
devāsurapakṣau vā bhinnodarahetor atyarthaṃ kliśyataḥ
rab tu byung ba'i phyogs kyang chos kyi rten can 'di gnyis kyis shin tu nyon mongs par 'gyur ro /
yang na lha dang lha ma yin gyi phyogs bdud rtsi dang bud med kyi phyir shin tu nyon mongs par byed do /
ata evoktaṃ bhagavatā /
īrṣyāmātsaryasaṃyojanāḥ kauśika devamanuṣyā iti /
tasmād daśabhyaḥ paryavasthānebhya etad eva dvayaṃ saṃyojanam iti
de nyid kyi phyir bcom ldan 'das kyis /
koo shi ka lha dang mi rnams ni phrag dog dang ser sna'i kun du sbyor ba yin no zhes gsungs te /
de bas na kun nas dkris pa bcu dag las 'di gnyis kho na kun du sbyor bar bshad do /
(V /
43-44) avaro hi bhāgaḥ kāmadhātur iti
tha ma'i cha ni 'dod pa'i khams yin la zhes bya ba la /
traidhātukasamudāyāpekṣayā kāmadhātur avaro nihīno dhātur ekāṃtasamāhitatvāt 'dod pa'i khams ni khams gsum ril la ltos na gcig tu mnyam par ma bzhag pa yin pa'i phyir tha ma ste /
dman pa yin no /
gnyis kyis 'dod pas mi 'da' la /
akuśaladharmāpāyagatiduḥkhadaurmanasyasadbhāvāt /
ghanakleśatvāc ca /
dvābhyāṃ kāmānatikrama iti /
tadaprahāṇe kāmadhātvanatikramāt /
dauvārikānucarasādharmyād iti /
dauvārikasadharmaṇau kāmachandavyāpādau /
tau hi kāmadhātubandhanāgārān niḥkramaṇaṃ na dattaḥ /
dauvārikavat /
anucarasadharmāṇaḥ satkāyadṛṣṭyādayaḥ /
yathā hi dauvārikapramāde bandhanāgārāt puruṣo niṣkrāṃto 'pi dauvārikānucarair nivartyate /
tathehāpy amībhir iti /
tribhiḥ /
sattvāvaratām iti /
pṛthagjanatvalakṣaṇāṃ sattvāvaratāṃ satkāyadṛṣṭiśīlavrataparāmarśavicikitsāsaṃyojanair nātikrāmati /
dvābhyāṃ kāmachandavyāpādābhyāṃ /
dhātvavaratāṃ kāmadhātusvabhāvāṃ nātikrāmati
zhes bya ba ni de dag ma spangs na 'dod pa'i khams las mi 'da' ba'i phyir ro /
sgo ba dang rjes su 'brang ba dang chos mthun pa'i phyir ro zhes bya ba la /
sgo ba dang chos mthun pa ni 'dod pa la 'dun pa dang gnod sems dag yin te /
de gnyis kyis 'dod pa'i khams kyi btson ra nas 'byung du mi ster bas sgo ba lta bu yin no /
rjes su 'brang ba dang chos mthun pa ni 'jig tshogs la lta ba la sogs pa yin te; dper na sgo ba bag med par gyur te btson ra nas btson shor kyang sgo ba'i rjes su 'brang ba rnams kyis phyir zlog par byed pa ltar gsum po 'di dag gis de dang 'dra'o /
sems can gyi tha ma zhes bya ba ni gzhan rnal 'byor spyod pa rnams na re 'jig tshogs la lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang the tshom gyi kun du sbyor ba rnams kyis ni sems can gyi tha ma so so'i skye bo nyid las mi 'da'o /
'dod pa la 'dun pa dang gnod sems gnyis kyis ni khams kyi tha ma 'dod pa'i khams kyi mtshan nyid las mi 'da'o zhes bya bar sbyar bar bya'o /
nātivartate /
āryebhyo hy avarāḥ pṛthagjanāḥ /
dhātuṣu ca kāmadhātur avaraḥ /
tasmād eva tāny avarabhāgīyāni (Abhidh-k-vy 492) apare yogācārāḥ /
paryādāya trisaṃyojanaprahāṇād iti /
niravaśeṣataḥ satkāyadṛṣṭiśīlavrataparāmarśavicikitsāsamyojanaprahāṇād ity arthaḥ
sems can gyi nang na tha ma so so'i skye bo dag yin la /
khams kyi nang na tha ma yang 'dod pa'i khams yin te /
de'i phyir de dag tha ma'i cha dang mthun pa rnams zhes bya'o zhes zer ro /
kun du sbyor ba gsum yongs su gtugs te spang ba'i phyir zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang the tshom gyi kun du sbyor ba ma lus par spangs pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
ṣaṭ kleśāḥ prahīṇā iti /
paṃca dṛṣṭayo vicikitsā ca
nyon mongs pa drug spangs pa yin na zhes bya ba ni lta ba lnga dang the tshom mo /
na tu rāgādaya uktāḥ savaśeṣatvāt /
tisro dṛṣṭīr apahāyeti /
aṃtagrāhamithyādṛṣṭidṛṣṭiparāmarśadṛṣṭīḥ /
trayam evāheti /
satkāyadṛṣṭiśīlavrataparāmarśavicikitsātrayam evāha /
ka āha /
bhagavān /
tathā hi sūtre paṭhyate
'dod chags la sogs pa ni ma bshad de /
lhag ma dang bcas pa'i phyir ro /
lta ba gsum bor la zhes bya ba ni mthar 'dzin par lta ba dang log par lta ba dang lta ba mchog tu 'dzin pa'i lta ba'o /
gsum kho na gsungs zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang the tshom dang gsum kho na gsungs pa'o /
sus gsungs she na /
bcom ldan 'das kyis te /
'di ltar mdo las /
kiyatā bhadaṃta srotaāpanno bhavati /
yataś ca mahānāmann āryaśrāvakaḥ idaṃ duḥkham āryasatyam iti yathābhūtaṃ prajānāti
btsun pa ji tsam gyis na /
rgyun du zhugs pa lags /
ming chen 'di ltar 'phags pa nyan thos ni 'di ni sdug bsngal 'phags pa'i bden pa'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu shes so /
'di ni sdug bsngal kun 'byung ba'o /
ayaṃ duḥkhasamudayaḥ /
ayaṃ duḥkhanirodhaḥ /
iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam iti yathabhūtaṃ prajānāti
'di ni sdug bsngal 'gog pa'o /
'di ni sdug bsngal 'gog par 'gro ba'i lam 'phags pa'i bden pa'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
trīṇi cāsya saṃyojanāni prahīṇāni bhavaṃti parijñātāni /
tadyathā satkāyadṛṣṭiḥ śīlavrataparāmarśo vivcikitsā ca /
sa eṣāṃ trayāṇāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇāt srotaāpanno bhavaty avinipātadharmā saṃbodhiparāyaṇaḥ saptakṛdbhavaparamaḥ saptakṛtvo devāṃś ca manuṣyāṃś ca saṃsṛtya saṃdhāvya duḥkhasyāṃtaṃ kariṣyatīti /
sarvam etad vaktavyaṃ syāt /
bhaved ity arthaḥ /
triprakārāḥ kila kleśā iti /
darśanaheyā ihādhikṛtāḥ /
ekaprakārāḥ satkāyāṃtagrāhadṛṣṭayaḥ duḥkhadarśanamātrapraheyatvāt /
dviprakārāḥ śīlavrataparāmarśāḥ /
catuṣprakārāḥ vicikitsāmithyādṛṣṭiparāmarśāḥ /
tatra satkāyadṛṣṭir mukham ekaprakārāṇāṃ /
ataḥ satkāyadṛṣṭigrahaṇād antagrāhadṛṣṭir api gṛhītā bhavati
'di ni kun du sbyor ba gsum po 'di lta ste 'jig tshogs la lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang the tshom yang yongs su spangs shing yongs su shes pa yin no /
des kun du sbyor ba gsum po de dag spangs pas rgyun du zhugs pa yin /
rnam par mi ltung ba'i chos can yin /
rdzogs pa'i byang chub tu 'gro ba yin; re ltar thogs na srid pa lan bdun pa yin te /
lha dang mi dag gi nang du lan bdun du 'khor zhing song nas sdug bsngal gyi mthar byed par 'gyur ro zhes gsungs te /
'di thams cad brjod par bya dgos so zhes bya ba'i tha tshig go /
nyon mongs pa rnams ni rnam pa gsum ste zhes bya ba ni 'dir mthong bas spang bar bya ba'i dbang du byas pa yin no /
'jig tshogs dang mthar 'dzin par lta ba de dag ni rnam pa gcig ste /
sdug bsngal mthong ba tsam gyis spang bar bya ba yin pa'i phyir ro /
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa ni rnam pa gnyis so /
the tshom dang log par lta ba dang lta ba mchog tu 'dzin pa rnam pa bzhi'o /
de la rnam pa gcig pa rnams kyi sgo ni 'jig tshogs la lta ba yin te /
de'i phyir 'jig tshogs la lta ba smos pas mthar 'dzin par lta ba yang snos pa yin no /
vicikitsā mukhaṃ catuḥprakārāṇāṃ /
atas tadgrahaṇān mithyādṛṣṭiparāmarśānāṃ grahaṇaṃ bhavati /
śīlavrataparāmarśas tu sākṣād eva gṛhītaḥ /
ye tu rāgādayo darśanaheyāḥ /
te 'pi tadālaṃbanatvāt gṛhītā eveti śakyate vaktum iti
rnam pa bzhi pa rnams kyi sgo ni the tshom yin te de smos pas log par lta ba dang lta ba mchog tu 'dzin pa rnams kyang smos pa yin no /
tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa ni dngos su smos pa kho nar zad do /
mthong bas spang bar bya ba 'dod chags la sogs pa gang dag yin pa de dag kyang de dag la dmigs pa yin pa'i phyir bsdus pa kho na yin no zhes brjod par nus so /
aṃtagrāhadṛṣṭiḥ satkāyadṛṣṭipravartiteti /
ātmanaḥ śāśvatocchedānugrahaṇāt /
dṛṣṭiparāmarśaḥ śīlavrataparāmarśapravartita iti /
yena śuddhiṃ pratyeti
mthar 'dzin par lta ba ni 'jig tshogs la lta bas rab tu bcug ces bya ba ni bdag la rtag pa dang chad pa'i mthar 'dzin pa'i phyir ro /
lta ba mchog tu 'dzin pa ni tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pas rab tu bcug ces bya ba ni gang gis 'dag par yid ches pa de la mchog tu 'dzin pa'i phyir ro /
tasyāgrato grahaṇāt /
mithyādṛṣṭir vicikitsāpravartiteti /
saṃśayitasya mithyāśravaṇacintanān mithyāniścayotpatteḥ
log par lta ba ni the tshom gyis rab tu bcug ste zhes bya ba ni the tshom za ba log par lta ba ni mnyan pa dang bsams pa'i sgo nas log par nges pa skye ba'i phyir ro /
ato mūlagrahaṇān mūlasaṃbhūtagrahaṇasiddhir ity aṃtagrāhadṛṣṭyādayo 'py uktarūpā veditavyāḥ /
apare punar āhur ity ayam evācāryaḥ
de'i phyir rtsa ba bsdus pas grub pa'i phyir mthar 'dzin pa la sogs pa yang bshad pa'i ngo bo yin par rig par bya'o /
gzhan dag na re zhes bya ba ni slob dpon 'di nyid do /
mārgavibhramaḥ katham ity āha /
anyamārgasaṃśrayaṇād iti
lam nor ba zhes bya ba ni ji lta zhe na /
lam gzhan la brten pa'i phyir zhes bya ba smos so /
(V /
45) avarabhāgīyasaṃyojanavacanād anyabhāgīyam apy astīty arthād uktaṃ bhavati
kun du sbyor ba tha ma'i cha dang mthun pa zhes smos pa'i phyir shugs kyis na gzhan gyi cha dang mthun pa yang yod do zhes bshad pa yin pas de'i phyir /
ata idam ucyate /
paṃcadhaivordhvabhāgīyam iti /
saṃyojanaprasaṃgaḥ /
(V /
46) saṃyojanādibhedena punas te paṃcadhoditā /
(Abhidh-k-vy 493) /
ity anena saṃbaṃdhena saṃyojananirdeśānaṃtaraṃ baṃdhananirdeśāvasaro 'paraparyāyaḥ
gong ma'i cha dang mthun lnga nyid /
ces bya ba 'di smos te /
kun du sbyor ba'i spros pa yin no /
de dag kun du sbyor sogs kyi /
dbye bas rnam pa lngar bshad do /
zhes bya ba'i 'brel pa 'dis na kun du sbyor ba bstan pa'i 'og tu 'ching ba bstan pa'i skabs la 'babs te /
rāgo bandhanaṃ sarva iti /
sarva iti prakārato dhātutaś ca
'ching ba 'dod chags thams cad ces bya ba ni rnam pa dang khams kyi sgo nas thams cad do /
sarvadveṣaḥ /
kiṃ sarvaḥ /
prakārata eva mohaḥ sarvaḥ prakārato dhātutaś ca
zhe sdang ci zhe na thams cad de rnam pa kho na'i sgo nas so /
gti mug ni rnam pa dang khams kyi sgo nas thams cad do /
ālaṃbanasaṃprayogābhyām iti /
svaparasāṃtānikyāṃ sukhāyāṃ vedanāyāṃ yathāyogaṃ rāgo 'nuśete
dmigs pa dang mtshungs par ldan pa'i sgo nas zhes bya ba ni ci rigs par rang dang gzhan gyi rgyud la yod pa'i bde ba'i tshor ba la ni 'dod chags rgyas par 'gyur ro /
duḥkhāyāṃ vedanāyāṃ dveṣaḥ ālaṃbanasaṃprayogābhyām ity eva /
aduḥkhāsukhāyāṃ mohaḥ tābhyām ity eva /
nanu ca rāgadveṣāv apy aduḥkhāsukhāyāṃ yathāyogaṃ tathaivānuśayāte
dmigs pa dang mtshungs par ldan pa nyid kyi sgo nas sdug bsngal gyi tshor ba la ni zhe sdang rgyas par 'gyur ro /
de bdag nyid kyi sgo nas bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa la ni gti mug rgyas par 'gyur ro /
'dod chags dang zhe sdang dag kyang bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa la de kho na bzhin rgyas par 'gyur ba ma yin nam /
kasmān moha evocyata iti āha ci'i phyir gti mug kho na brjod ce na /
na tathā rāgadveṣāv iti /
rāgadveṣāv apy anuśayāte /
na tu tathā yathā mohaḥ /
moho hy apaṭutvād apaṭvyām aduḥkhāsukhāyāṃ vedanāyām anukūlatvāt sutarām anuśeta iti /
svāsāṃtānikālaṃbanato vā niyama iti /
svāsāṃtānikasukhādyanubhūtisāmarthyāt tathā niyamaḥ
de'i phyir 'dod chags dang zhe sdang dag ni de lta ma yin no zhes bya ba smos te /
'dod chags dang zhe sdang dag kyang de la rgyas par ni 'gyur mod kyi gti mug ji lta ba de ltar ni ma yin no /
gti mug ni mi gsal bas bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'i tshor ba mi gsal ba dang rjes su mthun pa'i phyir shin tu rgyas par 'gyur ro /
yang na rang gi rgyud la yod pa'i dmigs pa'i sgo nas nges pa yin no zhes bya ba ni rang gi rgyud la yod pa'i bde ba la sogs pa nyams su myong ba'i mthus de ltar nges pa yin te /
svasaṃtānavedanāyāṃ hi sukhāyāṃ rāgo duḥkhāyāṃ dveṣo 'duḥkhāsukhāyāṃ mohaḥ saṃprayogata iti /
apare tu vyācakṣate /
na tathā rāgadveṣāv iti /
sukhāyāṃ yathā rāgo 'nuśete na tathā dveṣaḥ /
kiṃ punaḥ sukhāyām api dveṣo 'nuśete /
anuśete śatrusukhe ālaṃbanataḥ /
yathā ca duḥkhāyāṃ dveśo 'nuśete na tathā rāgaḥ /
kiṃ punar duḥkhāyām api rāgo 'nuśete /
anuśete śatruduḥkhe ālaṃbanataḥ
mtshungs par ldan pa'i sgo nas rang gi rgyud la yod pa'i tshor ba bde ba la ni 'dod chags rgyas par 'gyur la /
sdug bsngal la ni zhe sdang ngo /
sdug bsngal yang ma yin bde ba yang ma yin pa la ni gti mug go /
bam po bzhi bcu rtsa gsum pa /
gzhan dag na re 'dod chags dang zhe sdang dag ni de lta ma yin no zhes bya ba ni ji ltar bde ba la 'dod chags rgyas par 'gyur ba ltar zhe sdang ni de lta ma yin no /
yang ci bde ba la yang zhe sdang rgyas par 'gyur ram zhe na /
dgra bo'i bde ba la dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro /
ji ltar sdug bsngal la zhe sdang rgyas par 'gyur ba ltar 'dod chags ni de lta ma yin no /
yang ci sdug bsngal la yang 'dod chags rgyas par 'gyur ram zhe na /
dgra bo'i sdug bsngal la dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro /
svāsāṃtānikālaṃbanato vā niyama iti /
atha vā svāsāṃtānike sukhe ālaṃbanataḥ saṃprayogato vā rāgo 'nuśete /
na parasāṃtānike śatrusukhe /
evaṃ duḥkhe svāsāṃtānike dveśo 'nuśete ālaṃbanataḥ saṃprayogato vā /
na pārasāṃtānike śatruduḥkhe
yang na rang gi rgyud la yod pa'i dmigs pa'i sgo nas nges pa yin no zhes bya ba ni rnam pa gcig tu na rang gi rgyud la yod pa'i bde ba la dmigs pa'am /
mtshungs par ldan pa'i sgo nas 'dod chags rgyas par 'gyur gyi gzhan gyi rgyud la yod pa'i dgra bo'i bde ba la ni ma yin no /
de bzhin du rang gi rgyud la yod pa'i sdug bsngal la dmigs pa'am /
mtshungs par ldan pa'i sgo nas khong khro ba rgyas par 'gyur gyi /
gzhan gyi rgyud la yod pa dgra bo'i sdug bsngal la ni ma yin no /
ity evaṃ svāsāṃtānikālaṃbanato niyamaḥ /
sukhāyāṃ vedanāyāṃ rāgo 'nuśeto /
ālaṃbanasaṃprayogābhyāṃ duḥkhāyāṃ dveṣa iti /
(V /
46) cittopakleśanād iti /
cittakliṣṭakaraṇāt /
ye 'py anye caitasā iti /
kleśebhyo 'nya ity arthaḥ /
ta upakleśā eveti /
kleśasamīparūpāḥ /
kleśo vā samīpavarty eṣām iti /
kleśapravṛttyanuvṛtter aparipūrṇakleśalakṣaṇatvāc copakleśāḥ
de ltar na rang gi rgyud la yod pa'i dmigs pa'i sgo nas nges pa yin te /
tshor ba bde ba la ni dmigs pa dang mtshungs par ldan pa dag gi sgo nas 'dod chags rgyas par 'gyur la /
sdug bsngal la ni zhe sdang rgyas par 'gyur ro /
sems nye bar nyon mongs par byed pa'i phyir ro zhes bya ba ni sems nyon mongs pa can du byed pa'i phyir ro /
nyon mongs las gzhan nyon mongs can /
sems byung zhes bya ba ni nyon mongs pa ngag las gzhan pa zhes bya ba'i tha tshig go; /
nye ba'i nyon mongs pa kho na yin zhes bya ba ni 'di dag la nyon mongs pa dang nye ba'i ngo bo'am /
nyon mongs pa nye bar 'dug pa yod pas nye ba'i nyon mongs pa ste /
upakleśāś caitasā eva te na cittaviprayuktāḥ de dag kyang sems las byung ba kho na yin gyi sems dang mi ldan pa ni ma yin no /
ye kṣudravastuke paṭhitā iti /
kṣudravastuke pravacanabhāge ye paṭhitāḥ /
na tu cetanādaya evety abhiprāyaḥ /
tadyathā aratir vijṛṃbhikā cetaso līnatvaṃ tandrī bhakṣe 'samatā nānātvasaṃjñā amanasikāraḥ kāyadauṣṭhulyaṃ śṛṃgī bhittirīkā anārdavatā anārdavatā asvabhāvānuvartitā kāmavitarko vyāpādavitarko vihiṃsāvitarko jñātivitarko janapadavitarko 'maravitarko 'vamanyanāpratisaṃyukto vitarkaḥ kulodayatāpratisaṃyukto vitarkaḥ śokaḥ duḥkhaṃ daurmanasyam (Abhidh-k-vy 494) upāyāsa iti /
[tandrīti jaḍatā /
(V /
47-49ab) tatrāhrīkyānapatrāpye vyākhyāte iti /
ahrīr agurutāvadye bhayādarśitvam atrapeti /
dharmāmiṣeti vistaraḥ /
dharmasyāmiṣasya kauśalasya ca pradāne virodhī cittasyāgraho mātsaryaṃ
de dag kyang gzhi phran tshegs las 'byung ba gang dag yin pa'o zhes bya ba ni gsung rab kyi cha gzhi phran tshegs las 'byung ba gang dag yin pa yin gyis /
sems pa la sogs pa kho na ni ma yin no snyam du bsams pa yin te /
'di lta ste mi dga' ba dang glal byed pa dang sems zhum pa nyid dang rmya ba dang zas kyi drod mi zin pa nyid dang tha dad pa nyid kyi 'du shes dang yid la mi byed pa dang lus kyi gnas ngan len dang ru gdug dang 'phya smod dang gnam pa nyid dang mi gnam pa nyid dang rang bzhin du mi 'dug pa nyid dang 'dod pa'i rnam par rtog pa dang 'tshe ba'i rnam par rtog pa dang nye ba'i rnam par rtog pa dang yul gyi rnam par rtog pa dang mi 'chi ba'i rnam par rtog pa dang brnyas pa dang ldan pa'i rnam par rtog pa dang rigs snyems pa dang ldan pa'i rnam par rtog pa dang mya ngan dang sdug bsngal dang yid mi bde ba dang 'khrug pa zhes bya ba dag yin no /
de la ngo tsha med pa dang khrel med pa dag ni bshad zin to zhes bya ba ni /
ma gus ngo tsha med khrel med /
kha na ma tho 'jigs mi lta /
zhes bya ba yin no /
chos dang zang zing dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ser sna ni chos dang zang zing dang mkhas pa rab tu sbyin pa dang 'gal ba can sems kyi kun du 'dzin pa ste /
mā mattaḥ saratv ity ākāro matsaraḥ bdag las gzhan du ma 'gro shig snyam pa'i rnam pa ni ser sna yin no /
matsara eva mātsaryaṃ ser sna nyid ser sna yin pa'am /
matsariṇo vā bhāvo mātsaryaṃ ser sna can gyi ngo bo ni ser sna'o /
kaukṛtyaṃ styānaṃ ca vyākhyāte iti /
kukṛtabhāvaḥ kaukṛtyaṃ /
iha tu tadālaṃbano dharmaḥ kaukṛtyaṃ /
kāyacittākarmaṇyatā styānam iti
'gyod pa dang rmugs pa ni bshad zin te zhes bya ba ni ngan pa byas pa'i dngos po ni 'gyod pa'o /
'dir ni 'gyod pa de la dmigs pa'i chos yin zhes pa dang rmugs pa ni lus dang sems las su mi rung pa nyid do zhes bya ba yin no /
cittābhisaṃkṣepo middham ity etāvaty ucyamāne samāpattāv api prasaṃga ity ato viśeṣyate /
kāyasaṃdhāraṇāsamartha iti /
tat tu kliṣṭam eva paryavasthānaṃ
gnyid ni sems mngon par sdud pa'o zhes bya ba de tsam zhig brjod na ni snyoms par 'jug pa la yang thal bar 'gyur bas de'i phyir lus yang dag par 'dzin mi nus pa zhes bya bas khyad par du byed de /
de ni nyon mongs pa can kho na yin no /
kaukṛtyaṃ ceti /
yat kliṣṭaṃ middhaṃ /
tat paryavasthānaṃ /
yat tu kuśalam avyākṛtaṃ vā na tat paryavasthānaṃ
de dang 'gyod pa ni nyon mongs pa can kho na kun nas dkris pa yin no zhes bya ba ni gnyid ni nyon mongs pa can gang yin pa de kun nas dkris pa yin gyi /
dge ba'am lung du ma bstan pa gang yin pa de ni kun nas dkris pa ma yin te /
trividhaṃ hi middham iṣyate gnyid ni rnam pa gsum du 'dod do /
kaukṛtyaṃ ca /
yat kliṣṭaṃ /
tat paryavasthānaṃ /
na kuśalaṃ /
kuśalākusalaṃ hi tad iṣyate
'gyod pa yang nyon mongs pa can gang yin pa de kun nas dkris pa yin gyi dge ba ni ma yin te /
de ni dge ba dang mi dge ba yin par 'dod do /
vyāpādavihiṃsāvarjitaḥ sattvāsattvayor āghātaḥ krodha iti /
sattvaviṣaye āghātaviśeṣo vyāpādaḥ
khro ba ni gnod sems dang rnam par 'tshe ba ma gtogs pa sems can dang sems can ma yin pa la kun nas mnar sems pa gang yin pa'o zhes bya ba ni gnod sems ni kun nas mnar sems kyi khyad par sems can la zhe sdang ba yin te /
amī bhavaṃtaḥ sattvā hanyaṃtāṃ vā badhyaṃtāṃ vā śīryaṃtāṃ vā anayena vyasanam āpadyaṃtām ity ākārapravṛtto vyāpādaḥ sems can 'di rnams bsad dam bcings sam brlag gam 'dis phongs par gyur kyang ci ma rung snyam pa'i rnam par zhugs pa ni gnod sems yin no /
sattvākarṣaṇasaṃtrāsanatarjanādikarmapravṛttā vihiṃsā /
tābhyām anyaḥ sattvāsattvayor āghātaḥ krodhaḥ
rnam par 'tshe ba ni sems can la snyogs pa dang rdeg pa dang skrag par byed pa dang bsdigs pa la sogs pa'i las la zhugs pa yin no /
khro ba ni de gnyis las gzhan pa sems can dang sems can ma yin pa dag la kun nas mnar sems pa yin te /
'di lta ste /
tadyathā śikṣākāmasya bhikṣoś cittaprakopaḥ dge slong bslab pa 'dod pa'i sems 'khrugs pa'am tsher ma la sogs pa la 'khrugs pa lta bu'o /
kaṃṭakādiṣu ca prakopa iti /
yathākramaṃ jñātājñātānām iti /
rājādibhir jñātānāṃ mrakṣavatāṃ pudgalānāṃ mrakṣas tṛṣṇāniṣyandaḥ /
mā me lābhasatkāro na bhavaiṣyatīti /
ajñātānām avidyāniṣyandaḥ karmasvakatām aśraddadhānaḥ tad avadyaṃ pracchādayati
go rims bzhin du shes pa dang mi shes pa rnams kyi yin no zhes zer ro zhes bya ba ni /
gzhan dag na re rgyal po la sogs pas shes pas gang zag 'chab pa dang ldan pa rnams kyi 'chab pa ni srid pa'i rgyu mthun pa yin te /
bdag la rnyed pa dang bkur sti med par gyur na mi rung ngo snyam pa'i phyir ro /
mi shes pa rnams kyi ni mi rig pa'i rgyu mthun pa yin te /
las bdag gir bya ba nyid du ma dad pa ni kha na ma tho ba de 'chab cing gtsang mar bya ba'i phyir gzhan la 'chags par mi byed do /
na parasyāṃtike viśuddhyarthaṃ deśayatīty evam ubhayaniṣyando mrakṣa ity eke /
katham anapatrāpyam avidyāniṣyandaḥ /
yasmād /
avadye bhayādarśitvam atrapeti /
kaukṛtyaṃ vicikitsājam iti /
yat kliṣṭaṃ /
tad eva paryavasthānādhikārāt /
(V /
49cd, 50) kleśamalā iti
de lta bas na 'chab pa ni gnyi ga'i rgyu mthun pa yin no zhes zer ro /
ji ltar na khrel med pa ma rig pa'i rgyu mthun pa yin zhe na /
'di ltar khrel med /
kha na ma tho 'jigs mi lta /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
the tshom las 'gyod ces bya ba ni nyon mongs pa can gang yin pa de kho na ste /
kun nas dkris pa'i skabs yin pa'i phyir ro /
gzhan yang nyon mongs dri ma drug /
ces bya ba ni /
yathā śarīrān malā jāyaṃte evam ime māyādayo malā iva kleśebhya utpadyaṃte dper na lus la dri ma dag 'byung ba de bzhin du nyon mongs pa dag las kyang sgyu la sogs pa'i dri ma lta bu 'di rnams 'byung ngo /
kṣipati prerati /
madaḥ pūrvoktaḥ /
madaḥ svadharme raktasya paryādānaṃ tu cetasa iti /
(Abhidh-k-vy 495) /
(V /
51) yaś ca yaddarśanaheyasaṃprayukta iti /
yasya satyasya darśanaṃ yaddarśanaṃ /
yaddarśanena heyo yaddarśanaheyaḥ /
tena saṃprayukto yaddarśanaheyasaṃprayuktaḥ
gtam rlung bskur ba ni gzhan du sgyur ba'o /
rgyags pa ni sngar bshad zin te /
rgyags pa ni /
rang gi chos la chags pa yi /
sems ni yongs su gtugs pa'o /
zhes bya ba yin no /
gang zhig gang mthong bas spang bar bya ba dang mtshungs par ldan pa zhes bya ba ni bden pa gang zhig mthong ba ni gang mthong ba'o /
de mthong bas spang bar bya ba ni gang mthong bas spang bar bya ba'o /
sa taddarśanaheyaḥ /
sa tasya satyasya darśanena heyaḥ /
kaḥ /
āhrīkyādiḥ /
tadanye bhāvanāheyā eva /
tebhyo 'nya iti /
āhrīkyādibhyo 'nye īrṣyādayo bhāvanāheyā eva /
na darśanaheyāḥ /
svataṃtrāś caite /
na rāgādiparataṃtrā ity arthaḥ
de dang mtshungs par ldan pa ni gang mthong bas spang bar bya ba dang mtshungs par ldan pa ste /
de ni de mthong bas spang bar bya ba yin no /
gang dag cig yin zhe na /
ngo tsha med pa la sogs pa'o /
de las gzhan ni bsgom spang bya /
de las gzhan pa zhes bya ba ni ngo tsha med pa la sogs pa las gzhan pa phrag dog la sogs pa ni bsgom pas spang bar bya ba kho na yin gyi /
mthong bas spang bar bya ba ni ma yin no /
(V /
52) styānauddhatyamiddhāny akuśalāvyākṛtānīti /
paryavasthānādhikārān middhaṃ kuśalam apīti nocyate /
pareṇāvyākṛtās tata iti /
yathāsaṃbhavam iti /
kāmadhātoḥ pareṇa yāvaṃtaḥ saṃbhavaṃti /
te punar māyāśāṭhyādayaḥ /
(V /
52) vitathātmasaṃdarśanatayeti /
vitathasyātmanaḥ saṃdarśanatayā mahābrahmā āyuṣmaṃtam aśvajitaṃ vaṃcayituṃ pravṛttaḥ /
kutremāni brahman mahābhūtāny apariśeṣaṃ nirudhyaṃta iti pṛṣṭo 'prajānan kṣepam akārṣīt /
aham asmi brahmā mahābrahmā īśvaraḥ kartā nirmātā sraṣṭā sṛjaḥ pitṛbhūto bhāvānām iti māyayā vaṃcayitum ārabdhaḥ /
atha sa mahābrahmā āyuṣmaṃtam aśvajitaṃ kare gṛhītvā ekāṃte asthād ekāṃtasthitaś cedam uktavān /
vidyamāne tathāgate māṃ praṣṭavyaṃ manyasaitīdam asya śāṭhyaṃ dṛśyate /
svapariṣallajjayā hy ātmīyajñānatāṃ nigūhamānaḥ sa tathā kṛtavān iti /
uktam api śāṭhyam iti tathā hi
nye ba'i nyon mongs pa lnga po dag ni rang dbang yin te /
'dod chags la sogs pa gzhan gyi dbang du gyur pa ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
rmugs pa dang rgod pa dang gnyid rnams ni mi dge ba dang lung du ma bstan pa dag yin no zhes bya ba ni kun nas dkris pa'i skabs yin pa'i phyir grub pas dge ba yang yin no zhes mi brjod do /
de yan chad ni lung du ma bstan zhes bya ba la ci rigs par zhes bya ba ni /
'dod pa'i khams kyi gong na ji snyed sred pa ste /
de dag kyang gyo dang sgyu la sogs pa yin no /
bdag nyid log par kun du ston pas zhes bya ba ni tshangs pa chen po des bdag nyid log par kun du ston pas tshe dang ldan pa rta thul la 'drid par zhugs te /
tshangs pa chen po 'byung ba chen po 'di dag ma lus bar gang du'ang 'gag par 'gyur zhes dris pa dang ma shes nas gtam rlung bskur te /
bdag ni tshangs pa'o /
tshangs pa chen po'o /
dbang phyug go /
byed pa po'o /
sprul pa po'o /
'byin pa po'o /
'byin byed do /
dngos po rnams kyi phar gyur ba yin no zhes sgyus 'drid par brtsams so /
de'i 'og tu tshangs pa chen po des tshe dang ldan pa rta thul gyi lag nas bzung ste phyogs gcig tu 'dug go /
phyogs gcig tu 'dug nas kyang 'di skad ces /
de bzhin gshegs pa bzhugs bzhin du bdag la 'dri bar sems sam zhes smras so /
de lta bas na de'i 'di ni sgyu yin par snang ste /
rang gi 'khor gyis brnyas pa'i ngo tsha bas bdag nyid kyis mi shes pa sbed pa na des de skad du smras pa yin no /
g yo ni bshad zin mod kyi zhes bya ba ni gyo ni /
kaukṛtyamiddhākuśalāny ādye dhyāne na saṃty ata iti /
atroktam api prasaṃgeneti /
pareṇāvyākṛtās tata iti prasaṃgeneti /
paṃcāpanīyeti māyāśāṭhyastyānauddhatyamadān /
(V /
53) tehi sakale manobhūmike iti /
mānamiddhe /
upakleśāḥ svataṃtrāś ceti īrṣyāmātsaryādayaḥ /
ye ca kleśamahābhūmikeṣūktā ity āśraddhyakausīdyapramādā eva
de las 'gyod gnyid mi dge rnams /
bsam gtan dang po dag na med /
ces bya ba der ni bshad mod kyi zhar la 'ongs pas yang smos so /
lnga bor te zhes bya ba ni gyo dang sgyu dang rmugs pa dang rgod pa dang rgyags pa rnams so /
de dag ni thams cad yid kyi sa pa dag yin no zhes bya ba ni gnyid dang nga rgyal dag go /
nye ba'i nyon mongs rang dbang yang /
zhes bya ba ni phrag dog dang ser sna la sogs pa'o /
nyon mongs pa'i sa mang po dag gi nang du bshad pa gang dag yin pa'o zhes pa ni ma dad pa dang le lo dang bag med pa dag kho na yin no /
nānye styānauddhatyayor ihaiva pūrvaṃ gṛhītatvāt gzhan dag ni ma yin te /
rmugs pa dang rgod pa dag ni 'di nyid du sngar smos zin pa'i phyir ro /
mohasya kleśagrahaṇena grahaṇāt /
(V /
54,55) sukhābhyām (Abhidh-k-vy 496) iti /
sukhavedanāsvabhāvābhyām indriyābhyām ity arthaḥ
gti mug ni nyon mongs pa zhes smos pas bsdus pa'i phyir ro /
bde ba dag dang zhes bya ba ni bde ba'i tshor ba'i ngo bo nyid kyi dbang po dag dang zhes bya ba'i tha tshig go /
harṣadainyākāravartitvād iti /
harṣākāravartī rāgo dainyākāravartī dveṣa iti yathāsaṃkhyena
dga' ba dang skyo ba'i rnam par 'jug pa'i phyir zhes bya ba ni 'dod chags ni dga' ba'i rnam par 'jug pa yin la /
zhe sdang ni skyo ba'i rnam par 'jug pa yin pa'i phyir te go rims bzhin no /
ṣaḍvijñānabhūmikatvāc ceti /
paṃcavijñānabhūmikatvād rāgaḥ sukhendriyeṇa saṃprayuktaḥ
rnam par shes pa drug gi sa pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni rnam par shes pa lnga pa'i sa pa yin pa'i phyir 'dod chags ni bde ba'i dbang po dang mtshungs par ldan no /
dveṣaś ca duḥkhendriyeṇa /
manovijñānabhūmikatvāt tu rāgaḥ saumanasyendriyeṇa
zhe sdang ni sdug bsngal gyi dbang po dang mtshungs par ldan no /
yid kyi rnam par shes pa'i sa pa yin pa'i phyir 'dod chags ni yid bde ba'i dbang po dang mtshungs par ldan no /
dveṣaś ca daurmanasyendriyeṇa saṃprayuktaḥ zhe sdang ni yid mi bde ba'i dbang po dang mtshungs par ldan no /
puṇyakarmaṇāṃ pāpakarmaṇāṃ ca yathākramaṃ iti /
puṇyakarmaṇāṃ mithyādṛṣṭir daurmanasyena saṃprayuktā
bsod nams kyi las can rnams dang sdig pa'i las can rnams kyi dang go rims bzhin no zhes bya ba ni bsod nams kyi las can rnams kyi log par lta ba ni yid mi bde ba dang mtshungs par ldan pa yin te /
puṇyakriyāyā nairarthakyadarśanāt /
pāpakarmanāṃ mithyādṛṣṭiḥ saumanasyena sasṃprayuktā
bsod nams byed pa'i 'bad pa don med par mthong ba'i phyir ro /
sdig pa'i las can rnams kyi log par lta ba ni yid bde ba dang mtshungs par ldan pa yin te /
svakṛtapāpavaiphalyadarśanāt /
catasro dṛṣṭaya iti
rang gis byas pa'i sdig pa 'bras bu med par mthong ba'i phyir ro /
satkāyadṛṣṭir aṃtagrāhadṛṣṭir dṛṣṭiparāmarśaḥ śīlavrataparāmarsaś ca /
katham ucchedadṛṣṭiḥ saumanasyena saṃprayuktā
lta ba bzhi dang zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba dang mthar 'dzin par lta ba dang lta ba mchog tu 'dzin pa dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa'o /
ji ltar chad par lta ba yid bde ba dang mtshungs par ldan pa yin zhe na /
tasyābhinatatvāt /
upekṣā saṃtiṣṭhata iti vināśāvasthāyāṃ mandatvāt
de mngon par 'dod pa'i phyir ro /
btang snyoms kun du gnas so zhes bya ba ni 'jig pa'i gnas skabs na gzhan pa'i phyir ro /
yasyāṃ bhūmau yāvantīndriyāṇīti /
saumanasyasukhopekṣāḥ upekṣāsumanaskaje /
sukhopekṣe upekṣā ca vido dhyānopapattiṣu iti avagaṃtavyaṃ
sa gang na dbang po ji snyed cig yod pa zhes bya ba ni /
skye ba'i bsam gtan dag na ni /
yid bde bde dang btang snyoms dang /
btang snyoms yid bde bde ba dang /
btang snyoms btang snyoms tshor ba yod /
ces bya ba lta bu khong du chud par bya'o /
tatrapy ūrdhvabhūmiṣu /
caturvijñānakāyikāḥ prathama eva dhyāne /
cakṣuḥśrotrakāyamanovijñānabhūmikāḥ /
prathame hi dhyāne trivijñānakāyikaṃ sukhendriyam asti /
manovijñānakāyikaṃ saumanasyendriyaṃ /
cāturvijñānakāyikaṃ upekṣendriyaṃ /
tata ūrdhvaṃ manobhūmikam eva
sa gong ma de na yang mig dang rna ba dang lus dang yid kyi rnam par shes pa'i sa pa rnam par shes pa'i tshogs bzhi po rnams ni /
bsam gtan dang po khon na yod de bsam gtan dang po na ni bde ba'i dbang po rnam par shes pa'i tshogs gsum pa dang yid bde ba'i dbang po yid kyi rnam par shes pa'i tshogs pa dang btang snyoms kyi dbang po rnam par shes pa'i tshogs bzhi pa yod do /
de yan chad kyi sa pa kho na na yod de /
dvitīye dhyāne saumanasyopekṣendriye bsam gtan gnyis pa na ni yid bde ba dang btang snyoms kyi dbang po dag yod do /
tṛtīye sukhopekṣendriye /
caturthe dhyāne ārūpyeṣu copekṣendriyam eva
gsum pa na ni bde ba dang btang snyoms kyi dbang po dag yod do /
bsam gtan bzhi pa dang gzugs med pa dag na ni btang snyoms kyi dbang po kho na yod do /
tatra sarve 'py anuśayā yathāyathaṃ vedanendriyeṇa saṃprayuktāḥ de la phra rgyas thams cad kyang ji ltar 'os 'os su tshor ba'i dbang po dang mtshungs par ldan pa yin te /
tatra śamathasnigdhasaṃtānatvāt harṣadainyākāravyavasthā nāsti de ni zhi gnas kyis rgyud brlan pa'i phyir dga' ba dang skyo ba rnam par gzhag pa ni med do /
dainyākāravartitvād eṣāṃ kaukṛtyādīnāṃ na saumanasyena saṃprayogaḥ 'gyod pa la sogs pa 'di dag ni skyo ba'i rnam par 'jug pa'i phyir /
yid bde ba dang mtshungs par mi ldan la /
manobhūmikatvā na duḥkhendriyeṇa /
(V /
56-57) lobhānvayatveneti /
lobhahetudatvena /
lobhasamutthenety arthaḥ /
madaḥ sukhābhyām iti
yid kyi sa pa yin pa'i phyir sdug bsngal gyi dbang po dang yang mtshungs par mi ldan no /
chags pa'i rgyud las byung bas zhes bya ba ni chags pa'i rgyu can nyid kyis te /
chags pas kun nas bslang ba nyid kyis zhes bya ba'i tha tshig go /
sukhasaumanasyābhyāṃ /
tṛtīye dhyāne sukheneti /
madasya mānasattvāt /
yathā avidyāyā iti /
yathā avidyāyāḥ na kvacit kleśe upakleśe vā saṃprayogapratiṣedho 'sti /
evam upekṣāyā apīti /
akuśalamahābhūmikatvāt āhrīkyānapatrāpyayoḥ /
akuśale tv āhrīkyam anapatrapeti vacanāt /
kleśamahābhūmikatvāc ca styānauddhatyayoḥ /
ṣaḍ vijñānakāyā akuśalāḥ kliṣṭāḥ saṃbhavaṃtīty ataḥ paṃcabhir apīndriyaiḥ saṃprayoga eṣāṃ [Tib /
157b] saṃbhavatīti /
(Abhidh-k-vy 497)
de dag dang rgyags pa zhes bya ba ni bde ba dang yid bde ba dag dang ngo /
bsam gtan gsum pa na ni bde ba dang mtshungs par ldan no zhes bya ba ni rgyags pa ni yid kyi sa pa yin pa'i phyir ro /
ma rig pa bzhin du zhes bya ba ni ji ltar ma rig pa nyon mongs pa dang nye ba'i nyon mongs pa gang la yang mtshungs par ldan pa dgag pa med pa ltar btang snyoms kyang de dang 'dra'o /
ngo tsha med pa dang khrel med pa dag ni mi dge ba'i sa mang po pa yin pa'i phyir te /
mi dge la ni khrel med dang /
ngo tsha med pa'o zhes 'byung bas so /
rmugs pa dang rgod pa ni nyon mongs pa'i sa mang po pa yin pa'i phyir /
rnam par shes pa'i tshogs drug la ni mi dge ba dang nyon mongs pa can dag srid pas de'i phyir de dag ni dbang po lnga char dang yang mtshungs par ldan pa srid do /
(V /
58) kiṃ traidhātukyastyānauddhatyavicikitsā gṛhyaṃta iti /
āsāṃ traidhātukatvāt tā eva niṣkṛṣya pṛcchyaṃte
ci rmugs pa dang rgod pa dang the tshom khams gsum pa dag gzung ngam zhes bya ba ni 'di rnams ni khams gsum pa yin pa'i phyir de dag kho na bkar te 'dri bar byed do /
kevalo 'yam iti vistaraḥ akuśalā rāśir iti bhikṣavo yad uta paṃca nivaraṇānīti te samyag vadamānā vadyuḥ mi dge ba'i phung po 'di ni ma 'dres pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dge slong dag sgrib pa lnga ni mi dge ba'i phung po yin no zhes smra ba de dag ni yang dag par smra ba smra bar 'gyur ro /
tat kasya hetoḥ /
kevalo 'yaṃ bhikṣavaḥ paripūrṇākuśalarāśir yad uta paṃca nivaraṇānīti vistareṇaikāṃtākuśalatvavacanāt
ci'i phyir zhe na /
dge slong dag 'di ni mi dge ba'i phung po ma 'dres pa yongs su rdzogs pa yin te /
'di lta ste sgrib pa lnga'o zhes bya ba rgyas par gcig tu mi dge bar gsungs pa'i phyir ro /
kāme nivaraṇāni nānyatreti /
vṛttisūtrapadayor ekavākyatā /
nivaraṇānīti dhyānasamāpattyādīnām āvaraṇānīty arthaḥ
'dod na sgrib rnams yod kyi khams gzhan na med do zhes bya ba ni 'grel ba dang mdo'i tshig gcig pa nyid du sbyor ba yin no /
sgrib rnams zhes bya ba ni bsam gtan dang snyoms par 'jug pa dag gi sgrib pa rnams zhes bya ba'i tha tshig go /
ekavipakṣāhārakṛtyata iti /
ekavipakṣāhārakṛtyatvād ity arthaḥ /
aṃtareṇāpi hi bhāvapratyayaṃ bhāvapradhāne nirdeśo bhavet
mi mthun dang zas dang bya ba gcig pa'i phyir zhes bya ba ni mi mthun pa dang zas dang bya ba gcig pa can nyid kyi phyir zhes bya ba'i tha tshig ste /
ngo bo'i rkyen med kyang ngo bo gtsor bstan pa yin no /
atha vā ekaṃ vipakṣāhārakṛtyaṃ ekavipakṣāhārakṛtyaṃ yang na mi mthun pa dang zas dang bya ba gcig pas na mi mthun pa dang zas dang bya ba gcig pa'i phyir zhes bya ba'o /
tata iti /
vipakṣaḥ pratipakṣa iti /
ślokabandhānuguṇyena pratipakṣa iha vipakṣo 'bhipretaḥ /
kleśaviruddhaḥ pakṣo vipakṣa iti kṛtvā
mi mthun pa dang gnyen po dang /
zhes bya ba ni /
'dir tshig le'ur byas pa dang mthun par mi mthun pa ni gnyen po yin par 'dod de /
nyon mongs pa dang 'gal ba'i phyogs ni mi mthun pa'i phyir ro /
abhidharme tu kṛṣṇaḥ pakṣo vipakṣaḥ śuklaviruddhaḥ pakṣo vipakṣaḥ /
śuklapakṣaḥ pratipakṣa iti pratītaṃ /
bhakte asamateti /
atibahubhuktvāhārasya yaḥ kāyoparodhaḥ /
anāhāra iti pratipakṣaḥ
chos mngon pa las ni nag po'i phyogs ni mi mthun pa yin la dkar po'i phyogs ni gnyen po yin no zhes bya bar grags so /
kha zas kyi drod mi zin pa zhes bya ba ni ma 'os par mang du zos pa'i lus shig shig por 'gyur ba gang yin pa'o /
styānamiddhena prajñāskandhasya /
kiṃ /
vighāta iti prakṛtaṃ /
etasyāṃ tu kalpanāyām iti vistaraḥ /
śīlaskaṃdhaḥ samādhiskaṃdhaḥ prajñāskandha iti /
yayānupūrvyā skandhā vyavasthitāḥ /
tayaivānupūrvyā tadvipakṣabhūtāni nivaraṇāni paṭhyeran /
kāmacchando vyāpādaḥ auddhatyakaukṛtyaṃ styānamiddhaṃ vicikitsā ceti /
auddhatyakaukṛtyanivaraṇasya pūrvaṃ grahaṇaṃ prāpnoti /
samādhiskaṃdhasya prajñāskaṃdhāt pūrvam uktatvāt /
na caivam ato naitat kāraṇam ity abhiprāyaḥ /
kiṃ punar atra kāraṇam ity āha /
ato yathāsaṃkhyam etābhyāṃ styānamiddhena auddhatyakaukṛtyena ca nivaraṇābhyāṃ samādhiprajñāskaṃdhayor upaghāta iti
zas ma yin pa zhes bya ba ni gnyen po'o /
rmugs pa dang gnyid kyis ni shes rab kyi phung po la ji zhe na /
gnod par byed do zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
rtog pa 'di la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni go rims gang gi tshul khrims kyi phung po dang ting nge 'dzin gyi phung po dang shes rab kyi phung po zhes phung po rnams rnam par 'jog pa'i go rims de nyid kyis de dag gi mi mthun par gyur ba'i sgrib pa 'dod pa la 'dun pa dang gnod sems dang rgod pa dang 'gyod pa dang rmugs pa dang gnyid dang the tshom zhes 'don par 'gyur te /
shes rab kyi phung po bas ting nge 'dzin gyi phung po gong nas 'byung ba'i phyir rgod pa dang 'gyod pa'i sgrib pa lngar smos par 'gyur ba zhig na de lta yang yin te /
de'i phyir 'di ni gtan tshigs su mi rung ngo snyam du bsams pa yin no /
'di la ni gtan tshigs gang yin snyam nas smras pa de'i phyir grangs bzhin du rmugs pa dang gnyid dang rgod pa dang 'gyod pa'i sgrib pa 'di gnyis kyis ting nge 'dzin dang shes rab kyi phung po la gnod par byed pa yin no /
katham ity āha /
samādhiprayuktasya hi styānamiddhād bhayaṃ samānarūpakalpatvāt /
evaṃ dharmapravicayaprayuktasyauddhatyakaukṛtyād bhayam iti
ji ltar zhe na smras pa ting nge 'dzin la brtson pa ni rmugs pa dang gnyid kyis 'jigs te ngo bo 'dra ba lta bu yin pa'i phyir ro /
chos rab tu rnam par 'byed pa la brtson pa yang de dang 'dra'o /
anye tv anyathā varṇayaṃtīti pūrvācāryaḥ /
[Tib /
158] cāragatasyeti piṇḍapātārthaṃ paribhramataḥ /
nimittagrāhāt /
strīrūpam iti strīśabda iti vā grahaṇāt /
vihāragatasya pratisaṃlīnasya sthitasya vā niṣaṇṇasya vā caṃkramyamāṇasya vā /
tatpūrvakau priyāpriyaviṣayanimittagrāhapūrvakau priyāpriyaviṣayapūrvakau vā /
yathākramaṃ śamathavipaśyanayor aṃtarāyaṃ kuruta iti /
śamathasya styānamiddham aṃtarāyaṃ karoti /
pratyāsannarūpatayā styānamiddhopasthānāt /
vipaśyanāyā auddhatyakaukṛtyavicikitse aṃtarāyaṃ (Abhidh-k-vy 498) kurutaḥ /
auddhatyakaukṛtyasya kṛtadvaṃdvaikavadbhāvasya vicikitsayā saha punar dvaṃdvaḥ /
auddhatyakaukṛtyaṃ ca vicikitsā ca auddhatyakaukṛtyavicikitse iti /
vicikitsā tu punar vyutthitasyāpi tasya dharmanidhyānakāle 'ṃtarāyaṃ karoti /
apare punar evaṃ pāṭhaṃ paṭhaṃti /
styānamiddham auddhatyakaukṛtyaṃ vicikitsā ceti
the tshom ni de la langs na yang chos la nges par rtog pa'i tshe bar chad byed do /
gzhan dag ni tshig 'di skad du rmugs pa dang gnyid dang rgod pa dang 'gyod pa dang the tshom zhes bya bar 'don cing 'di skad du yang 'chad de /
rmugs pa dang gnyid ni zhi gnas kyi bar du gcod par byed pa yin la /
rgod pa dang 'gyod pa ni lhag mthong gi bar du gcod par byed pa yin /
the tshom ni langs pa la chos nges par rtog pa'i tshe bar chad byed pa yin pas rgod pa dang 'gyod pas 'jigs so zhes bya'o zhe'o /
gzhan dag ni gzhan du brjod do zhes bya ba ni sngon gyi slob dpon dag go /
rgyu bar gyur pas zhes bya ba ni bsod snyoms kyi phyir 'byams pas so /
mtshan mar gzung ba'i phyir zhes bya ba ni /
bud med kyi gzugs zhes bya ba'am /
bud med kyi sgra zhes bya bar gzung ba'i phyir ro /
gnas par gyur ba nang du yang dag 'jog pa 'greng ba'am /
'dug pa'am /
'chag pa'am de sngon du 'gro bas te /
yul sdug pa dang mi sdug pa la mtshan mar 'dzin pa sngon du 'gro ba'am /
evaṃ ca vyācakṣate /
styānamiddhaṃ śamathasyāṃtarāyaṃ karoti /
auddhatyakaukṛtyaṃ vipaśyanāyāḥ /
vicikitsā ca vyutthitasya dharmanidhyānakāle 'ṃtarāyaṃ karotīti
yul sdug pa dang mi sdug pa sngon du 'gro ba dag go /
go rims bzhin du rmugs pa dang gnyid dang rgod pa dang 'gyod pa dang the tshom ni zhi gnas dang lhag mthong dag la bar chad byed la zhes bya ba ni /
(V /
59) visabhāgadhātusarvatragāṇām iti /
vistaraḥ /
visabhāgadhātusarvatragāṇāṃ duḥkhasamudayadarśanaheyatvena dvibhedānāṃ mithyādṛṣṭyādīnāṃ /
yad ālaṃbanaṃ parijñāyate duḥkhasamudayānvayajñānapakṣeṇa mārgeṇa rūpārūpyadhātvālaṃbanāvasthāyāṃ /
na te tadā prahīyaṃte /
duḥkhadharmajñānena samudayadharmajñānena ca yathāyogaṃ pūrvam eva prahīṇatvāt /
dharmajñānavadhyā hi te kāmāvacaratvāt /
nirodhamārgadarśanaprahātavyānāṃ ca sāsravālaṃbanānāṃ dṛṣṭiparāmarśādīnāṃ yadālaṃbanaṃ nirodhamārgadṛgdṛggheyaṃ mithyādṛṣṭyādikaṃ duḥkhasamudayasatyasvabhāvaṃ duḥkhasamudayadharmajñānapakṣeṇānvayajñānapakṣeṇa vā yathādhātu parijñāyate /
na te tadā prahīyaṃte /
nirodhamārgadarśanapraheyatvād iti /
na ca tathā teṣām ālaṃbanaṃ parijñāyate pūrvam eva jñātatvāt /
katham eṣāṃ prahāṇam ālaṃbanaparijñānāt tatprahāṇaṃ na yujyata ity abhiprāyaḥ /
tatrālaṃbanaparijñānāt kāmāvacarāḥ svadhātvalaṃbanā rūpārūpyāvacarāś ca duḥkhasamudayadṛggheyāḥ prahīyaṃte /
tatra visabhāgadhātvālaṃbanānām ālaṃbanaṃ parijñayā paśyataḥ prahāṇāṃ duḥkhasamudayānvayajñānakṣāṃtyor yugapad dvidhātvālaṃbanatvāt /
svabhūmyālaṃbanānām iti viśeṣaṇaṃ /
visabhāgadhātusarvatraganirāsārthaṃ /
tadālaṃbanasaṃkṣayād iti /
visabhāgadhātusarvatragā ālaṃbanam eṣāṃ satkāyadṛṣṭyādīnām iti /
tadālaṃbanāḥ sabhāgadhātusarvatragāḥ /
teṣāṃ kṣayāt prahāṇāt /
te visabhāgadhātusarvatragāḥ prahīyaṃte /
[taddhetutvenopastaṃbhaprahāṇād visabhāgadhātusarvatragānāṃ prahāṇam ālaṃbanaprahāṇā]
rmugs pa dang gnyid ni zhi gnas kyi bar chad byed do /
rmugs pa dang gnyid dag nye ba'i ngo bo nyid du gnas pa'i phyir ro /
rgod pa dang 'gyod pa dang the tshom dag ni lhag mthong gi bar chad byed do /
rgod pa dang 'gyod pa bzlas dbye ba gcig pa lta bu'i ngo bor byas pa the tshom dang lhan cig yang zlas dbye ba byas te /
rgod pa dang 'gyod pa dang the tshom ni rgod pa dang 'gyod pa dag dang the tshom dag ces bya ba yin no /
skal ba mi mnyam pa'i khams kun du 'gro ba log par lta ba la sogs pa sdug bsngal dang kun 'byung mthong bas spang bar bya ba nyid kyis tha dad pa gnyis su gyur pa rnams gang gi tshe gzugs dang gzugs med pa'i khams la dmigs pa'i gnas skabs na sdug bsngal dang kun 'byung ba la rjes su shes pa dang mthun pa'i lam gyis dmigs pa yongs su shes pa de'i tshe ni sngar sdug bsngal la chos shes pa dang kun 'byung ba la chos shes pas ci rigs par spangs zin pa nyid kyi phyir spang bar mi 'gyur te /
de dag ni 'dod pa na spyod pa yin pa'i phyir chos shes pas gzhom par bya ba yin pas so /
'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba zag pa dang bcas pa la dmigs pa lta ba mchog tu 'dzin pa la sogs pa yang gang gi tshe dmigs pa sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pa'i ngo bo nyid sdug bsngal la chos shes pa'i phyogs dang mthun pa'am /
rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pas khams ji lta ba bzhin yongs su shes pa de'i tshe na de dag spong bar mi 'gyur te /
'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba yin pa'i phyir ro /
ji ltar de dag spang zhe na zhes bya ba ni dmigs pa yongs su shes pas ni de dag spong bar mi rung ngo snyam du bsams pa yin no /
rang gi sa pa la dmigs pa rnams zhes bya ba khyad par smos pa ni skal ba mi mnyam pa'i khams su kun du 'gro ba bsal ba'i phyir ro; /
de la dmigs pa yang dag par zad pas zhes bya ba ni 'di dag la dmigs pa skal ba mi mnyam pa'i khams su kun du 'gro ba de dag yod pas na de la dmigs pa ste /
skal ba mi mnyam pa'i khams su 'gro ba rnams so /
de dag zad cing spangs pas skal ba mi mnyam pa'i khams su 'gro ba de dag kun du spangs par 'gyur ro /
ālaṃbanaprahāṇād iti /
dṛṣṭiparāmarśādyālaṃbanānāṃ nirodhamārgadarśanaheyānāṃ mithyādṛṣṭyādīnāṃ prahāṇāt /
te 'pi dṛṣṭiparāmarśādayaḥ sāsravālaṃbanāḥ prahīyaṃte
dmigs pa spangs pas zhes bya ba ni lta ba mchog tu 'dzin pa la sogs pa'i dmigs pa 'gog pa dang lam mthong bas spang bar bya ba log par lta ba la sogs pa spangs pas lta ba mchog tu 'dzin pa la sogs pa zag pa dang bcas pa la dmigs pa de dag spang bar 'gyur ro /
pratipakṣodayāt kṣaya iti gnyen po skyes pas zad par 'gyur /
bhāvanāheyānāṃ pratipakṣodayād eva kṣayaḥ nālaṃbanaparijñānādibhya (Abhidh-k-vy 499) iti darśayati zhes bya ba ni bsgom pas spang bar bya ba rnams ni gnyen po skyes pa kho nas zad par 'gyur gyi dmigs pa yongs su shes pas ni ma yin no zhes ston par byed do /
paścāt pravedayiṣyāma iti 'og nas bshad par bya'o zhes bya ba ni /
navaprakārā doṣā hi bhūmaubhūmau tathā guṇā ity atra vakṣyati /
(V /
60ab) prahāṇapratipakṣa ānaṃtaryamārga iti /
vipakṣapratidvaṃdvī pakṣaḥ pratipakṣaḥ /
prahāṇāya pratipakṣaḥ prahāṇapratipakṣaḥ
sa dang sa na nyes rnams dgu /
de bzhin du ni yon tan rnams /
zhes bya ba 'di nas 'chad par 'gyur ro /
spong ba gnyen po ni bar chad med pa'i lam mo zhes bya ba ni mi mthun pa'i dgra bo'i dgra bo'i phyogs ni gnyen po yin pas spong ba gnyen po'o /
vimuktimārgo 'pi hi pratipakṣo na tu prahāṇāyety ata itthaṃ viśeṣaṇaṃ rnam par grol ba'i lam yang gnyen po yin mod kyi spong ba'i ched du ni ma yin pas de'i phyir de skad du khyad par smos so /
prahīyate vāneneti prahāṇaṃ yang na 'dis spong bar byed pas spang ba yin la /
prahāṇaś cāsau pratipakṣaś ca prahāṇapratipakṣaḥ /
tadyathā duḥkhadharmajñānakṣāṃtiḥ /
ādhārapratipakṣas tasmāt pareṇeti /
tasmād ānaṃtaryamārgāt pareṇa
'di ni spong ba yang yin gnyen po yang yin pas spong ba gnyen po ste /
'di lta ste /
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'o /
gzhi gnyen po ni de yan chad kyi lam gang yin pa zhes bya ba ni bar chad med pa'i lam de yan chad kyi lam gang yin pa de /
yo mārgo vimuktimārgaḥ /
sa hy ādhāraḥ prahāṇasya tatprāptyādhāraṇāt /
ādhāryate 'nenety ādhāraḥ /
sa eva pratipakṣaḥ ādhārapratipakṣaḥ /
tadyathā duḥkhadharmajñānakṣāṃteḥ paraṃ duḥkhadharmajñānam iti tenocyate /
yena tatprāpitam iti vistaraḥ /
yena mārgeṇa tatprāpitam ānaṃtaryamārgaprāpitaṃ prahāṇam ādhāryate /
tatprāptyanucchedātma ādhārapratipakṣa iti /
dūrībhāvapratipakṣa iti vistaraḥ /
kleśaprāptir dūrībhavati yena sa dūrībhāvaḥ /
sa eva pratipakṣo dūrībhāvapratipakṣaḥ /
dūrībhavanaṃ vā dūrībhāvaḥ /
tasmai pratipakṣo dūrībhāvapratipakṣaḥ /
vimuktimārgāt pareṇa yo mārga iti /
yo 'sau vimuktimārgo duḥkhe dharmajñānaṃ /
tasmāt pareṇa yo mārgo duḥkhe 'nvayajñānakṣāṃtyādi /
sa dūrībhāvapratipakṣa iti darśayati /
vimuktimārgo 'pīty apara iti /
sa cāpy ādyo vimuktimārgo dūrībhāvapratipakṣa ity ucyate /
so 'pi hi tāṃ kleśaprāptiṃ dūrīkaroti
de ni de'i thob pa kun du 'dzin pa'i phyir spangs pa'i gzhi gnyen po yin te /
'dis kun du 'dzin pas na gzhi'o /
de nyid gnyen po yin pas na gzhi gnyen po ste 'di lta ste sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i gong ma sdug bsngal la chos shes pa'o /
de'i phyir rgyu gang gis de spangs pa'i thob pa zhes bya ba rgyas par smos te /
lam gang gis de'i thob pa kun du 'dzin par byed pa yin no /
khyad par gyi lam dang bar chad med pa'i lam gyis kyang de'i thob pa rgyun mi 'chad pa'i phyir bar chad med pa'i lam gyis spang ba'i thob pa de'i kun du 'dzin pas de yang gzhi gnyen po yin no /
thag bsring ba'i ngo bo'i gnyen po ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi nyon mongs pa'i thob pa sring bar byed pa ni thag bsring ba'i ngo bo'o /
de nyid gnyen po yin pas na thag bsring ba'i ngo bo'i gnyen po'o /
yang na thag bsring ba'i ngo bo ni thag bsring bar 'gyur ba'o /
de'i gnyen po ni thag bsring ba'i ngo bo gnyen po'o /
rnam par grol ba yan chad kyi lam gang yin pa ste zhes bya ba ni rnam par grol ba'i lam sdug bsngal la chos shes pa gang yin pa de yan chad kyi lam sdug bsngal la rjes su shes pa'i bzod pa la sogs pa gang yin pa de ni thag bsring ba'i ngo bo gnyen po yin no zhes ston par byed do /
gzhan dag na re rnam par grol ba'i lam yang yin zhes bya ba ni rnam par grol ba'i lam dang po de yang thag bsring ba'i ngo bo gnyen po zhes bya ste /
des kyang nyon mongs pa'i thob pa de thag sring bar byed do zhes zer ro /
evaṃ ca sati vimuktimārga ādhārapratipakṣo dūrībhāvapratipakṣa iti vaca nāmadvayaṃ labhata ity uktaṃ bhavati de lta na rnam par grol ba'i lam ni gzhi gnyen po dang thag bsring ba'i ngo bo gnyen po zhes bya ba ming gnyis thob bo zhes bshad pa yin no /
taṃ dhātuṃ doṣato darśanād vidūṣayatīti /
anityādibhir ākārair yena taṃ dhātuṃ vidūṣayatīty arthaḥ
khams de la skyon du mthong nas rnam par sun 'byin par byed pa'o zhes bya ba ni gang gis khams de mi rtag pa la sogs pa'i rnam par sun 'byin pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
tad evaṃ sati yo 'pi duḥkhasamudayālaṃbanaḥ prahāṇapratipakṣādiḥ /
sa cāpi vidūṣaṇāpratipakṣa iti darśitaṃ bhavatīti
de lta na spong ba'i gnyen po la sogs pa sdug bsngal kun 'byung la dmigs pa gang yin pa de yang rnam par sun 'byin pa gnyen po yin no zhes bstan par 'gyur ro /
api tv iyam ānupūrvī sādhvī bhaved ity ācāryaḥ yang 'di dag gi go rims 'di ni chos legs par 'gyur ro zhes zer ba ni slob dpon yin te /
sopānanyāyasamāśrayāt lakṣaṇāsāṃkaryāc ceyam ānupūrvī sādhvīti darśayati /
duḥkhasamudayālaṃbanaḥ prayogamārga iti /
prayogamārga evoṣmagatādi gṛhyate
them skas kyi tshul la brten pa'i phyir dang mtshan nyid ma 'chol ba'i phyir go rims ches legs pa yin no zhes ston par byed do /
sdug bsngal dang kun 'byung la dmigs pa sbyor ba'i lam mo zhes bya ba ni dro bar gyur pa la sogs pa'i lam kho na yin par gzung gi bar chad med pa'i lam la sogs pa ni ma yin te /
nānaṃtaryamārgādi /
prahāṇapratipakṣāditvena tadvyavasthāpanāt /
sarvānaṃtaryamārga iti /
paścātkālīno 'pi yo 'nyaḥ /
vimuktimārgaḥ sarva ity eva cādhikriyate /
viśeṣamārgas tu ya etattrayavyatiriktaḥ /
sa iha gṛhyate
de ni spong ba gnyen po'i ched du rnam par gzhag pa'i phyir ro /
bar chad med pa'i lam thams cad do zhes bya ba ni dus phyis 'byung ba gang yin pa gzhan yang yin no; ;rnam par grol ba'i lam mo zhes bya ba ni thams cad do zhes bya ba nyid du yang skabs dang sbyar ro /
khyad par gyi lam ni 'dir 'di gsum las ma gtogs pa gang yin pa de yin par yongs su gzung ngo /
(V /
60cd) na hi saṃprayogāt kleśo vivecayituṃ śakyata iti /
svakalāpāt vivecanāśakyatvāt /
anāgatas tāvac chakyetālaṃbanād vivecayituṃ /
vivecitasya /
(Abhidh-k-vy 500) tasya na punas tad vastv ālaṃbyotpattir ity ataḥ kāraṇāt /
atītas tu kathaṃ yad vastvālaṃbyotpannaḥ /
na hy ālaṃbitaṃ vastv anālaṃbinīkartuṃ śakyate /
eṣo 'pi naikāṃta iti /
caturbhiḥ prakāraiḥ kleśānāṃ kṣaya iṣyate /
ālaṃbanaparijñānāt tadālaṃbanasaṃkṣayāt /
ālaṃbanaprahāṇāc ca pratipakṣodayāt kṣaya iti /
tasmād ālaṃbanaparijñānād iti nāyam ekāṃtaḥ /
tasmād vaktavyam etad iti parihartavyam etad ity arthaḥ
mtshungs par ldan pa las ni nyon mongs pa rnam par dbye bar mi nus so zhes bya ba ni rang gi tshogs las dga' bar mi nus pa'i phyir ro /
re zhig ma 'ongs pa ni rnam par phye zin pa yang dngos po de la dmigs nas mi skye'o zhes bya ba ni gtan tshigs des na dmigs pa las rnam par dbye bar yang nus grang na /
dngos po gang zhig la dmigs nas skyes pa'i 'das pa go ji ltar nus te /
dmigs par byas pa'i dngos po dmigs pa ma yin par byas par ni mi nus so /
de yang ma nges te zhes bya ba ni dmigs pa yongs su shes pa dang de la dmigs pa yang dag par /
zad dang dmigs pa spangs pas so /
gnyen po skyes pas zad par 'gyur /
zhes rnam pa bzhis nyon mongs pa zad par 'dod de /
de'i phyir dmigs pa yongs su shes pas zhes bya ba ni ma nges pa yin no /
de lta bas na 'di brjod par bya dgos so zhes bya ba ni 'di la lan gdab dgos so zhes bya ba'i tha tshig go /
atrācāryasaṃghabhadraḥ pariharati /
ālaṃbanāt kleśāḥ prahātavyāḥ
'di la slob dpon 'dus bzang lan 'debs pa ni nyon mongs pa rnams ni dmigs pa las spang bar bya ba yin te /
ālaṃbanaparijñānabalena hi kleśāḥ prahīyaṃte /
dvividhaṃ cānuśayālaṃbanaṃ /
saṃyogavastu asaṃyogavastu ca /
tatra saṃyogavastuviṣayāṇām anuśayānāṃ tadanuśayabalotpāditānām atadviṣayāṇām api pudgalasya saṃtāne prāptir akliṣṭacittasyāpy avicchedena pravartate /
anāgatātītakleśahetuphalabhūtā /
evam asaṃyogavastuviṣayāṇām atadviṣayāṇām api ca tadviṣayakleśapṛṣṭhasamudācariṇāṃ kleśānāṃ prāptir veditavyā /
sā hy anāgatānām utpattau pratyayagamanād dhetubhūtā bhavati /
atītānāṃ ca niṣyandabhāvāt phalabhūtā /
sā ca tatprahāṇapratipakṣaniṣyandaprāptisamavadhānaviruddhā
dmigs pa yongs su shes pa'i stobs kyis nyon mongs pa rnams spang bar 'gyur bas so /
phra rgyas kyi dmigs pa ni rnam pa gnyis te /
ldan par 'gyur ba'i dngos po dang ldan par mi 'gyur ba'i dngos po'o /
de la gang zag gi rgyud la ldan par 'gyur ba'i dngos po'i yul can rnams dang de'i yul can ma yin pa'i phra rgyas de dag gi stobs kyis bskyed pa rnams kyi thob pa nyon mongs pa ma 'ongs pa dang 'das pa'i rgyu dang 'bras bur gyur pa ni gang zag gi rgyud nyon mongs pa can ma yin pa'i sems la yang rgyun mi 'chad par rab tu 'byung la /
ldan par mi 'gyur ba'i dngos po'i yul can rnams dang de'i yul can ma yin pa de'i yul can gyi nyon mongs pa dag gi rjes la kun du 'byung ba'i nyon mongs pa rnams kyi thob pa yang de dang 'dra bar rig par bya'o /
de ni ma 'ongs pa rnams skye ba'i rkyen du 'gyur ba'i phyir rgyur gyur ba yang yin la 'das pa rnams kyi rgyu mthun par 'gyur ba'i phyir 'bras bur gyur ba yang yin no /
nyon mongs pa rnams ni des kun du gzung ba'i phyir de yang spong ba gnyen po rgyu mthun pa thob pa dang; phrad par 'gal lo /
tadādhāritatvāt kleśānām /
ato yenālaṃbanenotpannāḥ kleśā anyālaṃbanān api kleśān pravartayaṃti /
tadālaṃbanaprahāṇapratipakṣaniṣyandotpattau tatprāptivigame te kleśās tadālaṃbanā api saṃto hetuphalāpakrāṃtāḥ prahīṇā ity ucyaṃte /
tad yasmād aparijñāte kasmiṃścit kleśaviṣaye atadviṣayāṇām api kleśānāṃ tadviṣayakleśabalenaprāptir anāgatātītakleśahetuphalabhūtā saṃtatau pravartate yathā vastu /
tasmād ālaṃbanāt kleśāḥ prahātavyā ity abhimataṃ iti
de'i phyir dmigs pa gang zhig gis skyes pa'i nyon mongs pa rnams ni gzhan la dmigs pa'i nyon mongs pa dag kyang rab tu 'byung bar byed la de la dmigs pa spong ba gnyen po'i rgyu mthun pa skyes na nyon mongs pa de dag de la dmigs pa yin yang rgyu dang 'bras bu dang bral na de dag gi thob pa bcom pa la spangs pa zhes bya'o /
de bas na gang gi phyir nyon mongs pa'i yul 'ga' zhig gi dngos po ji lta ba bzhin yongs su ma shes na rgyud la de'i yul can gyi nyon mongs pa'i stobs kyis de'i yul can ma yin pa'i nyon mongs pa rnams kyi thob pa ma 'ongs pa dang 'das pa'i rgyu dang 'bras bur gyur pa dngos po ji lta ba bzhin ma yin par rab tu 'byung ba de'i phyir dmigs pa las nyon mongs pa spang bar bya ba yin no zhes bya bar 'dod do zhes zer ro /
nanu ca tadālaṃbanaprahāṇādibhir api kleśāḥ prahīyaṃta ity abhipretaṃ /
kim idam uktam ālaṃbanaparijñānabalena kleśāḥ prahīyaṃta iti
de la dmigs pa spangs pa la sogs pas kyang nyon mongs pa spang bar 'gyur ro zhes bya bar 'dod pa ma yin nam ci ste dmigs pa yongs su shes pa'i stobs kyis nyon mongs pa rnams spang bar 'gyur zhes bya ba 'di smras she na /
te 'pi duḥkhasatyādiparijñānabalenaiva prahīyaṃte /
tadbhāvābhāvayoge tadbhāvābhāvayogāt /
yeṣām api hi pratipakṣodayāt prahāṇam ucyate
bsam pa ni de dag kyang sdug bsngal la sogs pa yongs su shes pa'i stobs kho nas spang bar 'gyur te /
de yod pa'i ngo bo dang ldan pas de yod pa'i ngo bo dang ldan pa'i phyir ro /
te 'pi bhāvanāheyāḥ /
kleśā ālaṃbanaduḥkhasatyādiparijñānabalenaiva prahīyaṃta ity avagaṃtavyaṃ
gang dag gnyen po skyes pas spong bar brjod pa bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa de dag kyang dmigs pa sdug bsngal gyi bden pa la sogs pa yongs su shes pa kho nas spang bar 'gyur ro zhes bya bar khong du chud par bya'o /
vyavasthāmātraṃ tu tad yad uktaṃ /
tadālaṃbanaprahāṇādibhir api kleśāḥ prahīyanta ity abhiprāyo lakṣyate /
svāsāṃtānikaḥ prāpticchedād iti vistaraḥ /
svasaṃtānakleśaḥ prāptivigamāt prahīṇo vaktavyaḥ /
parasaṃtānakleśas tu na prāpticchedāt /
svasaṃtāne tatprāptyabhāvāt /
kiṃ tarhi tadālaṃbanasvāsāṃtānikakleśaprahāṇāt /
pārasāṃtānikakleśālaṃbanasvāsāṃtānikakleśaprāpticchedād ity arthaḥ /
sarvaṃ (Abhidh-k-vy 501) rūpaṃ kuśalākuśalāvyākṛtaṃ /
akliṣṭaś ca dharma ity arūpī kuśalasāsravaṃ anivṛtavyākṛtaś ca
de la dmigs pas spangs pa la sogs pas kyang nyon mongs pa rnams spang bar 'gyur ro zhes bya ba gang yin pa de ni rnam par gzhag pa tsam du zad do zhes bya ba yin par mngon no /
rang gi rgyud la yod pa ni thob pa chad pas so zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rang gi rgyud kyi nyon mongs pa ni thob pa dang bral bas spangs par brjod par bya'o /
gzhan gyi rgyud kyi nyon mongs pa ni thob pa chad pas ma yin te /
rang gi rgyud la de'i thob pa med pa'i phyir ro /
'o na ci zhe na /
de la dmigs pa'i nyon mongs pa rang gi rgyud la yod pa spangs pas te gzhan gyi rgyud kyi nyon mongs pa la dmigs pa dang rang gi rgyud la yod pa'i thob pa chad pas so zhes bya ba'i don to /
gzugs dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa thams cad dang nyon mongs pa can ma yin pa zhes bya ba dge ba zag pa dang bcas pa dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa gzugs can ma yin pa yang de kho na bzhin du de dag la dmigs pa'i nyon mongs pa dag rang gi rgyud la yod pa spangs pas spangs par brjod par bya'o /
'byung dang tshul khrims phyogs dang ni /
dus gnyis ring ba nyid lta bu'o /
zhes bya ba la lta bu'o zhes bya ba ni dper brjod pa ste /
tathaiva tadālaṃbanasvāsāṃtānikakleśaprahāṇāt prahīṇo vaktavya iti /
(V /
61) bhūtaśīlapradeśādhvadvayānām iva dūrateti /
ivaśabdo 'trodāhāraṇaṃ /
tadyathārthe draṣṭavyaḥ /
vailakṣaṇyāl lakṣaṇadūratā /
tadyathā bhūtānāṃ /
bhinnalakṣaṇo hi pṛthivīdhātor abdhātus tasmāt pṛthivīdhātor abdhātur dūre bhavati /
vipakṣatvād vipakṣadūratā /
tadyathā śīlasya dauḥśīlyaṃ /
deśavicchedāt deśadūratā /
tadyathā pradeśasya paścimasamudrasya pūrvasamudrāt /
kālataḥ kāladūratā /
tadyathādhvadvayasyātītānāgatalakṣaṇasya /
tad dhy atītānāgataṃ dūram ucyate /
kvocyate /
abhidharme /
evaṃ hy āha /
dūre dharmāḥ katame /
atītānāgatā dharmāḥ /
aṃtike dharmāḥ katame /
pratyutpannā dharmāḥ /
asaṃskṛtaṃ ceti /
tad dūram iti
dper na zhes bya ba'i don du blta bar bya'o /
mtshan nyid kyis ni mtshan nyid kyis ring ba nyid de /
dper na 'byung ba rnams lta bu ste /
chu'i khams kyang sa'i khams las mtshan nyid tha dad la sa'i khams kyang de las mtshan nyid tha dad pa ni ring ba yin no /
mi mthun pa nyid kyis ni gnyen pos ring ba nyid de /
dper na 'chal pa'i tshul khrims las tshul khrims lta bu'o /
yul rnam par 'chad pas ni yul gyis ring ba nyid de /
dper na shar gyi rgya mtsho las nub kyi rgya mtsho lta bu'o dus kyi ni dus kyis ring ba nyid de /
dper na 'das pa dang ma 'ongs pa'i dus gnyis lta bu'o /
'das pa dang ma 'ongs pa de ni ring ba zhes bshad de /
gang nas bshad ce na /
chos mngon pa las te /
'di skad du chos ring ba dag gang zhe na /
'das pa dang ma 'ongs pa'i chos rnams so /
chos nye ba dag gang zhe na /
da ltar byung ba'i chos rnams dang 'dus ma byas so zhes 'byung ngo /
tad atītānāgatam /
utpadyamānaṃ ceti /
utpādābhimukham anāgataṃ cety arthaḥ /
na cirabhūtabhāvitveneti /
na cirabhūtatvenātītaṃ nāpi cirabhāvitvenānāgataṃ dūram ity arthaḥ /
vartamānam apy evaṃ dūraṃ prāpnotīti /
adhvanānātvena pratyutpanno 'dhvatayā vartamānam api dūraṃ prāpnoti
de ni dus tha dad pa nyid kyis ring ba yin gyi zhes bya ba ni 'das ma thag pa dang skye bar 'gyur ba zhes bya ba skye ba la mngon du phyogs pa'i ma 'ongs pa gang yin pa zhes bya ba'i tha tshig go /
yun ring mo zhig ni byung ba dang 'byung ba nyid kyis ni ma yin no zhes bya ba ni yun ring mo zhig na byung bar gyur pa nyid kyis 'das pa yang ma yin la /
'byung ba nyid kyis ma 'ongs pa yang ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
da ltar yang de bzhin du ring bar 'gyur ro zhes bya ba ni dus tha dad pa nyid kyis na da ltar byung ba'i dus nyid kyis da ltar yang ring bar 'gyur te /
yathātītānāgatam atītānāgatādhvatayā /
akāritrāt tarhi tad dūram iti
dper na 'das pa dang ma 'ongs pa'i dus nyid kyis 'das pa dang ma 'ongs pa lta bu'o /
uparatakāritram atītam aprāptakāritram anāgatam iti 'o na ni byed pas ring ba yin no zhes bya ba ni byed pa zhig pa ni 'das pa yin la /
tad atītānāgataṃ dūram ucyate /
asaṃskṛtasya katham aṃtikatvam iti /
tasya kāritrābhāvād aṃtikatvaṃ na syāt /
tac ceṣyate aṃtike dharmāḥ katame /
pratyutpannā dharmāḥ /
asaṃskṛtaṃ ceti śāstrapāṭhāt
byed pa ma thob pa ni ma 'ongs pa yin pas 'das pa dang ma 'ongs pa de ring ba zhes bya'o /
'dus ma byas ji ltar nye ba nyid du 'grub ces bya ba ni de la byed pa med pa'i phyir nye ba nyid du mi 'gyur ba zhig na bstan bcos las chos nye ba dag gang zhe na /
da ltar byung ba'i chos rnams dang 'dus ma byas so zhes 'byung ba'i phyir der yang 'dod do /
sarvatra tatprāpter iti /
sarvatra deśe tasyāsaṃskṛtasya pratisaṃkhyāpratisaṃkhyānirodhasya prāptyutpādāt
de thams cad thob pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'dus ma byas so sor brtags pas 'gog pa dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa de'i thob pa yul thams cad du skye ba'i phyir ro /
atītānāgate 'pi prasaṃga iti kuśalāder atītānāgatasya sarvatra deśe prāptiḥ saṃbhavatīty atītānāgate 'py aṃtikatvaprasaṃgaḥ 'das pa dang ma 'ongs pa dag la yang thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni dge ba la sogs pa 'das pa dang ma 'ongs pa'i thob pa yul thams cad du 'byung bas 'das pa dang ma 'ongs pa nye ba nyid du thal bar 'gyur ro /
ākāśaṃ ca katham iti /
ākāśaṃ ca katham aṃtikaṃ
nam mkha' yang ji ltar nye ba yin zhes bya ba ni nam mkha' yang ji ltar nye ba yin te /
na hi tasya prāptir astīti /
atītānāgatam anyonyam iti /
atītād anāgataṃ dūram anāgatāc cātītam ity arthaḥ
de la ni thob pa med do /
'das pa dang ma 'ongs pa'i phan tshun ring ba yin zhes bya ba ni ma 'ongs pa yang 'das pa las ring la 'das pa yang ma 'ongs pa las ring ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
asaṃskṛtaṃ cāvyavahitatvād iti /
na kenacid vyavahitaṃ /
yathā vartamānenātītānāgatam iti /
evaṃ tasyāṃtikatvaṃ /
evam apīti /
asyām api kalpanāyāṃ /
yad anaṃtaram atītānāgataṃ /
tad vartamānasyāṃtikatvād ubhayaṃ prāpnoti /
dūram āsannaṃ ceti /
tad dhy atītaṃ vartamānāṃtaritatvād anāgatād dūraṃ /
vartamānāc cāvyavahitatvād aṃtikam iti prāpnoti /
ity evam anāgatam api neyaṃ /
evaṃ tu yuktaṃ syād iti /
svamatam ācāryasya /
dharmasvalakṣaṇād anāgataṃ dūraṃ /
kasmāt /
asaṃprāptatvāt /
yasmād anāgatena svalakṣaṇaṃ na saṃprāptam (Abhidh-k-vy 502) iti /
atha vā yasmāt tatsvalakṣaṇam asaṃprāptam anupasthitam iti
'dus ma byas kyang chod pa med pa'i phyir zhes bya ba ni ji ltar da ltar gyi 'das pa dang ma 'ongs pa ltar gang gis kyang bar du chod pa med de de ltar na nye ba nyid yin no /
de lta na yang zhes bya ba ni rtog pa de la yang 'das pa dang ma 'ongs pa gang yin pa de da ltar dang nye ba'i phyir ring ba dang nye ba zhes bya ba rgyas par gnyi gar 'gyur te /
'das pa de da ltar gyis bar du chod pa'i phyir ma 'ongs pa las ring ba yang yin la /
da ltar dang bar du ma chod pa'i phyir nye ba yang yin zhes bya bar yang 'gyur te /
ma 'ongs pa yang de bzhin du sbyor bar bya'o /
'di skad du rigs par 'gyur ro zhes bya ba ni slob dpon rang gi gzhung lugs yin te /
ma 'ongs pa ni chos kyi rang gi mtshan nyid las ring ba yin no /
ci'i phyir zhe na /
ma thob pa'i phyir te /
'di ltar ma 'ongs pas ni rang gi mtshan nyid ma thob po /
yang na 'di ltar de ni rang gi mtshan nyid ma thob cing nye bar mi gnas pa yin no /
atītaṃ ca /
kiṃ dharmasvalakṣaṇād dūraṃ
'das pa ni ci zhe na zhig pa'i phyir chos kyi rang gi mtshan nyid las ring ba yin te /
tatpracyutatvāt /
yasmāt tad dharmasvalakṣaṇaṃ /
tasmād atītāt pracyutaṃ /
tad dhy atītaṃ yad dharmasvalakṣaṇāt pracyutam iti /
(V /
62) pratipakṣodayāt kṣaya ity uktam /
ataḥ pṛcchati /
kiṃ mārgaviśeṣagamanād iti vistaraḥ /
prahāṇaviśeṣa iti /
viśiṣyate prahāṇam ity arthaḥ /
pratipakṣo vimuktimārga etasminn abhipreta iti /
tasya visaṃyogaprāptisahotpādād ānaṃtaryamārge hi na tāvad visaṃyogaprāptir asti /
utpādābhimukhatvāt /
vimuktimārgo 'pi hi pratipakṣa iti śakyate vyavasthāpayituṃ /
mukhyapratipakṣeṇānaṃtaryamārgeṇa sahaikakāryatvāt /
tathā hy uktam ubhābhyāṃ hi tasya prāptiḥ visaṃyogaprāpter āvāhakasaṃniśrayatvād iti
'di ltar chos kyi rang gi mtshan nyid de 'das pas zhig pa'am /
'das pa de chos kyi rang gi mtshan nyid las zhig pas so /
gnyen po skyes pas zad par 'gyur /
zhes bshad pas de'i phyir ci lam khyad par du 'gro ba'i phyir zhes bya ba 'dri bar byed de /
spangs pas yang khyad par du 'gyur ram zhes bya ba ni spangs pa khyad par du 'gyur ram zhes bya ba'i tha tshig go /
'dir ni gnyen po rnam par grol ba'i lam yin par bsams so zhes bya ba ni de ni bral ba'i thob pa dang lhan cig skyes pa'i phyir ro /
bar chad med pa'i lam la ni re zhig bral ba'i thob pa med do /
skye ba la mngon du phyogs pa yin pa'i phyir ro /
rnam par grol ba'i lam yang bar chad med pa'i lam gnyen po dngos dang lhan cig 'bras bu gcig pa'i phyir gnyen po yin no zhes bya bar rnam par gzhag par mi nus te /
'di ltar bral ba'i thob pa 'dren par byed pa dang; rten du gyur pa'i phyir gnyi gas de 'thob bo zhes bshad do /
phalāni catvārīti /
caturgrahaṇam ekānnanavatiphalapratipattinirāsārthaṃ /
puruṣakārādipaṃcaphalapratipattinirāsārthaṃ vā /
phalaprāptir api vimuktimārgāvasthāyām eva gṛhyate /
visaṃyogalābhāstitvayogād indriyavivṛddhiḥ indriyasaṃcāra iti
'bras bu dag ni dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu bzhi'o zhes bya ba la 'bras bu bzhi zhes smos pa ni 'bras bu brgyad cu rtsa dgu yin par go bar 'gyur ba bstsal ba'i phyir ram /
skyes bu byed pa'i 'bras bu la sogs pa lnga yin par go bar 'gyur ba bsal ba'i phyir ro /
'bras bu thob pa yang rnam par grol ba'i lam la rnam par gzhag pa kho nar gzung bar bya ste /
bral ba'i rnyed pa yod pa nyid dang ldan pa'i phyir ro /
indriyādhikyapratipattinirāsārtham etad arthapradarśanaṃ indriyavivṛddhir ity ucyate /
phalaprāptivacanenaiva siddher ity ācāryasaṃghabhadraḥ /
atra brūmaḥ /
satyaṃ phalaprāptir evendriyavivṛddhiḥ
dbang po rnam par 'phel ba ni dbang po 'pho ba'o zhes bya ba ni dbang po lhag pa yin par go bar 'gyur ba bsal ba'i phyir don 'di rab tu bstan pa yin te /
slob dpon 'dus bzang na re dbang po rnam par 'phel ba zhes bya ba ni 'bras bu thob ba zhes smos pa kho nas grub pa'i phyir ro zhes zer ro /
'di la smra bar bya ste /
phalaprāptiviśeṣas tu pradarśayitavyo yatra punar visaṃyogaphalalābho bhavati 'bras bu thob pa kho na dbang po rnam par 'phel ba yin pa bden mod kyi gang la bral ba rnyed par 'gyur ba'i 'bras bu thob pa khyad par can ni rab tu bstan dgos so /
anyathā hi phalaprāptivacanam api na kartavyaṃ syāt /
pratipakṣodayavacanenaiva tatsiddheḥ /
ity alam anayātikhalinikayā
de lta ma yin na gnyen po skyes pa smos pa kho nas de grub pa'i phyir 'bras bu thob pa yang smos par bya mi dgos par 'gyur te zug zug tu brgal mi dgos so /
keṣāṃcid yāvad dvayor iti /
keṣāṃcit kleśānāṃ ṣaṭsu kāleṣu viaṃyogalābhaḥ
kha cig gi ni dus gnyis kyi bar du 'thob bar blta bar bya'o zhes bya ba ni nyon mongs pa kha cig gi bral ba ni dus drug tu 'thob po /
yāvacchabdena keṣāṃcit paṃcasu /
keṣāṃcic caturṣu /
keṣāṃcit triṣu /
keṣāṃcid dvayor iti /
keṣāṃcid dvayor iti /
keṣāṃcid ekāsmin kāla iti noktaṃ /
punaḥprāptasya visaṃyogasyādhikṛtatvāt /
saṃbhavati hi bhāvāgrikasya navamasya prakārasyaikasminn eva kāle tīkṣṇendriyasya visaṃyogalābhaḥ /
sa tu na punarlābha iti nocyate /
tatra tāvan mṛdvindriyasya ṣaṭsu kāleṣu visaṃyogalābhaḥ /
duḥkhasamudayanirodhadarśanaheyānāṃ kāmāvacarāṇāṃ mārgadarśanaheyānāṃ pratipakṣodayakāle /
srotaāpattiphalakāle sakṛdāgāmiphalakāle 'nāgāmiphalakāle 'rhattvaphalakāle indriyasaṃcārakāle ceti ṣaṭsu kāleṣu visaṃyogalābhaḥ /
saṃbhavaṃ ca praty evam ucyate /
na hi mṛdvindriyo 'vaśyam indriyāṇi saṃcarati /
tasyaiva mṛdvindriyasya rūpārūpyāvacarāṇāṃ mārgadarśanaheyānāṃ mārgānvayajñānakāle pratipakṣodayakāla iti vā phalaprāptikāla iti vā gṛhīte prathamato visaṃyogalābhaḥ /
punaḥ sakṛdāgāmiphalaprāptikāle (Abhidh-k-vy 503) yāvad indriyasaṃcārakāla iti paṃcasu kāleṣu /
bhāvanāheyānām api tasyaive kāmāvacarāṇāṃ paṃcaprakārāṇāṃ adhimātrādhimātrasya yāvan madhyamadhyasya /
teṣv eva srotaāpattiphalakālavarjyeṣu paṃcasu kāleṣu visaṃyogalābhaḥ /
madhyamṛdos tu ṣaṣṭhasya prakārasya tasyaiva caturṣu kāleṣu /
pratipakṣodayaphalaprāptikālayor ekatvāt /
tasminn anyatarasmin /
anāgāmiphalakāle /
arhattvaphalaprāptikāle /
indriyasaṃcārakāle ceti /
tasyaiva mṛdvadhimātrasya mṛdumadhyasya ca saptamāṣṭamayoḥ prakārayoḥ pratipakṣodayakāle 'nāgāmiphalakāle yāvad indriyasaṃcārakāle veti caturṣv eva kāleṣu visaṃyogalābhaḥ
bar du zhes bya ba'i sgras ni kha cig gi ni dus lngar ro /
kha cig gi ni bzhir ro /
kha cig gi ni gsum du'o /
kha cig gi ni gnyis su'o zhes bstan pa yin no /
yang thob pa'i bral ba'i dbang du byas pa yin pa'i phyir /
kha cig gi ni dus gcig tu 'thob po zhes ni ma bshad de dbang po rnon pos srid pa'i rtse mo'i rnam pa dgu pa'i bral ba dus gcig kho nar 'thob pa srid mod kyi de ni yang 'thob pa ma yin pas mi brjod do /
de la re zhig dbang po rtul pos bral ba dus drug tu 'thob ste /
sdug bsngal dang kun 'byung dang 'gog pa mthong bas spang bar bya ba khams gsum pa rnams dang lam mthong bas spang bar bya ba 'dod pa na spyod pa rnams kyi bral ba ni gnyen po skyes pa'i dus dang rgyun du zhugs pa'i 'bras bu'i dus dang lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu'i dus dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu'i dus dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu'i dus dang dbang po 'pho ba'i dus zhes bya ba dus drug tu 'thob po /
srid pa'i phyir de skad du bshad par zad kyi dbang po rtul po gdon mi za bar dbang po dag 'pho ba ma yin no /
dbang po rtul po de nyid kyis lam mthong bas spang bar bya ba gzugs dang gzugs med pa na spyod pa rnams kyi bral ba gnyen po skyes pa'i dus zhes bya ba'am 'bras bu thob pa'i dus zhes bya bar gzung yang rung ste /
lam la rjes su shes pa'i dus na dang po nyid du 'thob pa dang yang lan cig phyir 'ong ba'i dus nas dbang po 'pho ba'i dus zhes bya ba'i bar te dus lngar 'thob po /
de nyid kyis bsgom pas spang bar bya ba 'dod pa na spyod pa chen po nas 'bring po'i 'bring po'i bar rnam pa lnga'i bral ba yang rgyun du zhugs pa'i 'bras bu ma gtogs pa dus lnga po de dag nyid du 'thob bo /
de nyid kyi rnam pa drug pa 'bring po'i chung ngu'i bral ba ni gnyis po skyes pa dang 'bras bu thob pa'i dus dag gcig pa'i phyir de'i gang yang rung ba zhig dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu'i dus nas dbang po 'pho ba'i dus zhes bya ba'i bar dus bzhir 'thob po /
de nyid kyi rnam pa bdun pa dang brgyad pa chung ngu'i chen po dang chung ngu'i 'bring po thob pa ni gnyen po skyes pa'i dus dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu'i dus nas dbang po 'pho ba'i dus kyi bar dus bzhi kho nar 'thob po /
tasyaiva mṛdumṛdor aṃtyasya prakārasya pratipakṣodayakāla iti vā phalaprāptikāla iti vaikatarasmin de nyid kyis rnam pa tha ma'i chung ngu'i chung ngu bral ba ni gnyen po skyes pa'i dus zhes bya bar yang rung /
'bras bu thob pa'i dus zhes bya bar yang rung ste /
arhattvaphalakāle /
indriyasaṃcārakāle ceti triṣu kāleṣu visaṃyogalābhaḥ
gang yang rung ba zhig dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu thob pa'i dus dang dbang po 'pho ba'i dus zhes bya ba dus gsum du 'thob po /
tasyaivārhattvaphalaṃ prāpnuvato ye navaprakārā rūpārūpyāvacarāḥ kleśā bhāvanāprahātavyāḥ prahīṇāḥ adhimātradhimātro yāvan mṛdumṛdur iti /
teṣāṃ bhāvāgrikaṃ mṛdumṛduprakāram aṃtyaṃ hitvā sarveṣāṃ triṣv eva kāleṣu visaṃyogalābhaḥ /
pratipakṣodayakāle 'rhattvaphalakāle indriyasaṃcārakāle /
ceti /
yas tv asyaivārūpyāvacaro mṛdumṛdur aṃtyaḥ kleśaprakāraḥ /
tasya pratipakṣodayārhattvaphalaprāptikālaikatvāt /
pratipakṣodayakāla iti vārhattvaphalakāla iti vā anyatarasminn indriyasaṃcārakāle ceti
de bzhin du dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu thob par byed pa des gzugs dang gzugs med pa'i nyon mongs pa bsgom pas spang bar bya ba chen po'i chen po nas chung ngu'i chung ngu'i bar rnam pa dgu spangs pa gang dag yin pa de dag las srid pa'i rtse mo pa'i rnam pa tha ma chung ngu'i chung ngu ma gtogs pa thams cad kyi bral ba yang yang gnyen po skyes pa'i dus dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu'i dus dang dbang po 'pho ba'i dus zhes bya ba dus gsum kho nar 'thob bo /
gzugs med pa na spyod pa'i rnam pa chung ngu'i chung ngu gang yin pa de'i bral ba ni gnyen po skyes pa dang bral ba nyid kyi 'bras bu thob pa dus gcig pa'i phyir gnyen po skyes pa'i dus zhes bya bar yang rung dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu thob pa'i dus zhes bya bar yang rung ste /
dvayoḥ kālayor visaṃyogalābha iti /
evaṃ tāvan mṛdvindriyasyoktaṃ /
tīkṣṇendriyasya punaḥ keṣāṃcit kleśānāṃ paṃcasu kāleṣu /
keṣāṃcid yāvad dvayor iti vaktavyaṃ
gang yang rung ba zhig dang dbang po 'pho ba zhes bya ba dus gnyis su 'thob ste re zhig de lta bu ni dbang po rtul pos 'thob pa bshad pa yin no /
dbang po rnon pos ni dbang po 'pho ba'i dus gcig tu bor nas nyon mongs pa kha cig gi ni dus lngar 'thob pas na dus gnyis kyi bar du 'thob po zhes bya bar brjod par bya ste /
indriyasaṃcārakālam ekam apāsya de la ni thams cad du dbang po 'pho ba med do /
tasya hi sarvatrendriyasaṃcāro nāsti /
tasyaikasminn eva kāle kleśānāṃ visaṃyogalābho 'sti /
bhāvāgrikasya bhāvanāheyasya mṛdumṛdoḥ prakārasya /
sa tu punarlābho na bhavatīti na vaktavya iti paśyāmaḥ /
(V /
63, 64) phale hetūpacārād iti /
prahāṇaṃ phalaṃ parijñā jñānasvabhāvo hetuḥ tasmin prahāṇe
des ni nyon mongs pa rnams kyi bral ba dus gcig tu 'thob pa yod de /
bsgom pas spang bar bya ba srid pa'i rtse mo pa'i rnam pa chung ngu'i chung ngu bral ba lta bu yin na de ni yang 'thob par mi 'gyur bas mi brjod do zhes bya bar lta'o /
'bras bu la rgyu btags pa'i phyir ro zhes bya ba ni spangs pa'o /
rgyu ni yongs su shes pa ste /
ye shes kyi ngo bo nyid yin no /
'bras bu spangs pa de la yongs su shes pa'o zhes rgyu nye bar btags pa yin te /
phale hetūpacāraḥ /
prahāṇaṃ parijñeti /
tadyathā ṣaḍ imāni sparśāyatanāni pūrvam abhisaṃskṛtāny abhisaṃcetitāni paurāṇaṃ karma veditavyaṃ iti /
kaḥ punaḥ prahāṇaṃ parijñāśabdenāpadiśate
dper na reg pa'i skye mched drug po sngon mngon par 'dus byas shing ched du bstsags pa 'di dag ni sngon gyi las yin par rig par bya'o zhes 'byung ba lta bu'o /
yang gang nas spang ba la yongs su shes pa'i sgrar bstan zhe na mdo las te /
sūtre evaṃ hi paṭhyate /
parijñeyāṃś ca vo bhikṣavo dharmān deśayiṣyāmi /
parijñāṃ ca parijñāvantaṃ ca pudgalaṃ /
parijñeyā dharmāḥ katame /
paṃcopādānaskandhāḥ /
parijñā katamā /
yad atra cchandarāgaprahāṇaṃ
'di skad du dge slong dag yongs su shes par bya ba'i chos rnams dang yongs su shes pa dag dang yongs su shes pa dang ldan pa'i gang zag kyang bshad par bya ste /
yongs su shes par bya ba'i chos rnams gang zhe na /
nye bar len pa'i phung po lnga'o /
yongs su shes pa gang zhe na /
'di la 'dun pa'i 'dod chags spangs pa dang 'dun pa'i 'dod chags las yang dag par 'das pa ste /
chandarāgasamatikramaḥ /
iyam ucyate parijñeti vistaraḥ /
(Abhidh-k-vy 504) /
kāmādyaprakāradvayasaṃkṣaya eketi /
anāsravaviyogāpter bhavāgravikalīkṛteḥ /
hetudvayasaṃudghātāt parijñā dhātvatikramāt ity atra parijñāvyavasthāpane kāraṇaṃ vakṣyate
'di ni yongs su shes pa zhes bya ba'o zhes bya ba rgyas par gsungs so /
'dod pa na dang po'i rnam gnyis zad la gcig ces bya ba ni yongs su shes par rnam par gzhag ba'i gtan tshigs bral ba'i thob pa zad med dang srid rtse nyams par byas pa dang /
rgyu gnyis kun du bcom pa'i phyir /
yongs shes zhes bya ba 'di nas 'chad bar 'gyur ro /
avarabhāgīyaprahāṇam iti /
kāmadhātvāsravaprahāṇam ity arthaḥ /
iyam eva cāsyāḥ saṃjñā
tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa zhes bya ba ni 'dod pa'i khams kyi zag pa spangs pa zhes bya ba'i tha tshig ste 'di nyid de'i ming yin no /
rūpāsravaprahāṇam iti /
rūpadhātvāsravaprahāṇam ity arthaḥ
gzugs kyi zag pa spangs pa zhes bya ba ni gzugs kyi khams kyi zag pa spangs pa zhes bya ba'i don te /
rūparāgakṣayaparijñety asyā nāma de'i ming nas gzugs kyi khams kyi 'dod chags zad pa'i yongs su shes pa zhes bya'o /
yady apy anyeṣāṃ kleśopakleśānāṃ mānādīnāṃ rūpāvacarāṇāṃ prahāṇam iyaṃ parijñā vyavasthāpyate /
rāgasya tu tatra prādhānyād ūrdhvabhāgīyasya saṃyojanasya prahāṇaṃ rūparāgakṣayaparijñety uktaṃ
nga rgyal la sogs pa'i nyon mongs pa dang nye ba'i nyon mongs pa gzugs na spyod pa gzhan dag kyang yod mod kyi 'di'i yongs su shes pa rnam par gzhag pa ni de na 'dod chags gtso bo yin pa'i phyir gong ma'i cha dang mthun pa'i kun du sbyor ba'i ni gzugs kyi 'dod chags zad pa'i yongs su shes pa zhes bshad do /
sarvasaṃyojanaparyādāna [kun tu sbyor ba thams cad yoṅs su grugs paḥi] yoṅs su śes paḥo /
ṣes bya ba ḥdi ni zag pa thams cad spaṅs paḥi miṅ yin no /
yoṅs su śes pa ni tha dad par bstan la /
ṣes bya ba ni bsgroms pas spaṅ bar bya ba gzugs na spyod pa rnams spaṅs pa ni gzugs kyi ḥdod chags zad paḥi yoṅs su śes pa yin no /
gzugs med par nams kyi ni kun tu sbyor ba thams cad yoṅs su grugs paḥi yoṅs su śes pa yin no /
ṣes ḥbyuṅ baḥi phyir ro /
mthoṅ baḥi spaṅ bar bya bar nams kyi ni ma yin te /
ṣes bya ba ni ciḥi phyir gzugs daṅ gzugs med pa na spyod paḥi mthoṅ bas spaṅ bar bya bar nams kyi yoṇs su śes pa so sor mi bstan te /
de bṣin du gzugs daṅ gzugs med pa na spyod pa mthoṅ bas spaṅ bar bya bar nams spaṅs pa yaṅ yoṅs su śes pa gsum yin te /
ṣe ḥbyuṅ baḥi phyir ro /
bsgom pa spaṅ bar bya bar nams kyi gñen po mi ḥdra baḥi phyir ro ṣes bya ba ni ḥdi ltar sa daṅ sa na gzugs na spyod paḥi bsgom pas spaṅ bar bya ba rnam pa dguḥi gñen po bar chad med pa daṅ rnam par grol baḥi lam zag pa med pa mi lcogs pa med pa la sogs paḥi sa daṅ zag pa daṅ bcas pa bsam gtan gñis paḥi ñer ba stogs kyis bsdus pa nas nam mkhaḥ mthaḥ yas skye mched kyi ñer bsdogs kyis bsdus paḥi bar rnam pa dgu yod la gzugs med pa na spyod pa rnams kyi gñen po bar chad med paḥi lam daṅ /
rnam par grol baḥi lam in ci rigs par zug pa med paḥi sa ḥog ma pa ḥam /
ci rigs par zag pa daṅ bcas pa goṅ maḥi ñer bsdogs kyis bsdus pa dag yod de /
gṣan kho na yin pas gñen po mi ḥdra baḥi phyir ḥdi dag gis yoṅs su 'śes pa tha dad par stan to /
mthoṅ bas spaṅ bar bya ba rnams kyi gñen po ni ḥdra ste /
rjes su śes paḥi bzod pa la sogs pa gzugs na spyod par nams kyi gñen po de dag ñid gzugs med par nams kyi yaṅ yin pas yoṅs su śes pa tha tad du rnam par mi bṣag go /
(Abhidh-k-vy 505) /
(V /
64-66) tha maḥi cha daṅ mthun pa spaṅs pa la sogs pa yoṅs su śes pa ste ṣes bya ba ni tha maḥi cha daṅ ṃthun pa spaṅs paḥi yoṅs su śes pa daṅ /
gzugs kyi ḥdod chags zad paḥi yoṅs su śes pa daṅ /
kuntu sbyor ba thams cad yoṅs su gtugs paḥi yoṅs su śes paḥo /
ḥdi dag ni bsgom paḥi lam gyi ḥbras bu yin paḥi phyir śes paḥi ḥbras bu yin te /
bsgom paḥi lam la bzod pa dag ni med do /
ji ltar yoṅs su śes pa bzod paḥi ḥbras bu yin ṣes bya ba ni yoṅs su śes pa daṅ śes pa ṣes bya ba don gcig ste /
śes pa daṅ yoṅs su śes pa ni zag pa med paḥi ye śes yin no ṣes ḥbyuṅ baḥi phyir ro /
bam po bṣi bcu rtsa bṣi pa /
dri med bzod rnams śes pa med /
ṣas ḥbyuṅ bas bzod pa ni śes paḥi ṅo bo ñid yin par yaṅ mi ruṅ na /
de ji ltar yoṅs su śes pa bzod paḥi ḥbras bu yin te /
ḥbras bu la rgyu btags byas na yaṅ mi ruṅ ṅo sñam du bsam pa yin no /
ḥdir bzod pa rnams ni śes paḥi ḥkhor can yin paḥi phyir ṣes bya ba smos te /
ḥdi dag la ḥkhor śes pa yod pas na śes paḥi ḥkhor can te /
bzod par nams so /
deḥi phyir śes paḥi ḥbras bu yaṅ bzod par nams kyi ḥbras bu ṣes byaḥo /
rgyal baḥi ḥkhor la rgyal po ñe bar btags pa bṣin te dper na rgyal poḥi ḥkhor la rgyal po ñe bar btags paḥi phyir ḥkhor gyis byas pa la yaṅ rgyal pos byas pa ṣes byaa daṅ ḥdra ḥo /
śes pa daṅ ḥbras bu gcig phyir ro ṣes bya ba ni bzod pa dag ni śes pa daṅ lhan cig ḥbras bu gcig pa yin te /
bzod pa dag gi ḥbras bu gaṅ yin pa de ñid śes rnams kyi yin pas bzod paḥi ḥbras bu yaṅ yoṅs su śes par ruṅ ṅo /
mi lcogs med ḥbras thams cad do ṣes bya ba ni ḥdi ltar mi lcogs paḥi sa paḥi lam gyis khams gsum paḥi mthoṅ ba daṅ bsgom pas spaṅ bar bya baḥi zag pa rnams spaṅ ba srid de /
zag med mi lcogs med pa yis /
thams cad las ni ḥdod chags bral /
ṣes ḥbyuṅ baḥi phyir ro
kun du sbyor ba thams cad yongs su gtugs pa'i yongs su shes pa'o zhes bya ba 'di ni zag pa thams cad spangs ba'i ming yin no /
yongs su shes pa ni tha dad par bstan la zhes bya ba ni bsgom pas spang bar bya ba gzugs na spyod pa rnams spangs pa ni gzugs kyi 'dod chags zad pa'i yongs su shes pa yin no /
gzugs med pa rnams kyis ni kun du sbyor ba thams cad yongs su gtugs pa'i yongs su shes pa yin no zhes 'byung ba'i phyir ro /
mthong bas spang bar bya ba rnams kyi ni ma yin te zhes bya ba ni ci'i phyir gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i mthong bas spang bar bya ba rnams kyi yongs su shes pa so sor mi bstan te /
de bzhin du gzugs dang gzugs med pa na spyod pa mthong bas spang bar bya ba rnams spangs pa yang yongs su shes pa gsum yin te zhes 'byung ba'i phyir ro /
bsgom pas spang bar bya ba rnams kyi gnyen po mi 'dra ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar sa dang sa na gzugs na spyod pa'i bsgom pas spang bar bya ba rnam pa dgu'i gnyen po bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam zag pa med pa mi lcogs pa med pa la sogs pa'i sa dang zag pa dang bcas pa bsam gtan gnyis ba'i nyer bsdogs kyis bsdus pa nas nam mkha' mtha' yas skye mched kyi nyer bsngogs kyis bsdus pa'i bar rnam pa dgu yod la gzugs med pa na spyod pa rnams kyi gnyen po bar chad med pa'i lam dang rnam par grol ba'i lam ni ci rigs par zag pa med pa'i sa 'og ma pa 'am /
ci rigs par zag pa dang bcas pa gong ma'i nyer bsdogs kyis bsdus pa dag yod de /
gzhan kho na yin pas gnyen po mi 'dra ba'i phyir 'di dag gis yongs su shes pa tha dad par bstan to /
mthong bas spang bar bya ba rnams kyi gnyen po 'dra ste /
rjes su shes pa'i bzod pa la sogs pa gzugs na spyod pa rnams kyi gnyen po de dag nyid gzugs med pa rnams kyi yang yin pas yongs su shes pa tha dad du rnam par mi gzhag go /
tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa la sogs pa yongs su shes pa ste zhes bya ba ni tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa dang gzugs kyi 'dod chags zad pa'i yongs su shes pa dang kun du sbyor ba thams cad yongs su gtugs pa'i yongs su shes pa'o /
'di dag ni bsgom pa'i lam gyi 'bras bu yin pa'i phyir shes pa'i 'bras bu yin te /
bsgom pa'i lam la bzod pa dag ni med do /
ji ltar yongs su shes pa bzod pa'i 'bras bu yin zhes bya ba ni yongs su shes pa dang shes pa zhes bya ba ni don gcig ste /
shes pa dang yongs su shes pa ni zag pa med pa'i ye shes yin no zhes 'byung ba'i phyir ro /
bam po bzhi bcu rtsa bzhi pa /
dri med bzod rnams shes pa min /
zhes 'byung bas bzod pa ni shes pa'i ngo bo nyid yin par yang mi rung na /
de ji ltar yongs su shes pa bzod pa'i 'bras bu yin te /
'bras bu la rgyu btags pa byas na yang mi rung ngo snyam du bsams pa yin no /
'dir bzod pa rnams ni shes pa'i 'khor can yin pa'i phyir zhes bya ba smos te /
'di dag la 'khor shes pa yod pas na shes pa'i 'khor can te /
bzod pa rnams so /
de'i phyir shes pa'i 'bras bu yang bzod pa rnams kyi 'bras bu zhes bya'o /
rgyal po'i 'khor la rgyal po nye bar btags pa bzhin te /
dper na rgyal po'i 'khor la rgyal po nye bar btags pa'i phyir 'khor gyis byas pa la yang rgyal pos byas pa zhes bya ba dang 'dra'o /
shes pa dang 'bras bu gcig pa'i phyir ro zhes bya ba ni bzod pa dag ni shes pa dang lhan cig 'bras bu gcig pa yin te /
bzod pa dag gi 'bras bu gang yin pa de nyid shes pa rnams kyi yin pas bzod pa'i 'bras bu yang yongs su shes par rung ngo /
mi lcogs med 'bras thams cad do /
zhes bya ba ni 'di ltar mi lcogs pa'i sa pa'i lam gyis khams gsum pa'i mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba'i zag pa rnams spong ba srid de /
zag med mi lcogs med pa yis /
thams cad las ni 'dod chags bral /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
gzugs dang gzugs med pa na nyon mongs pa spangs pa'i rang bzhin gang dag yin pa'o zhes bya ba ni bye brag tu smra ba rnams na re gzugs dang gzugs med ban spyod pa'i mthong bas spong bar bya ba rnams spangs pa ji skad bshad pa'i yongs su shes pa gsum dang bsgom pas spang bar bya ba gzugs na spyod pa rnams spangs pa gzugs kyi 'dod chags zad pa'i yongs su shes pa dang gzugs med pa na spyod pa rnams spangs pa kun du sbyor ba thams cad yongs su gtugs pa'i yongs su shes pa zhes bya ba lnga ste /
gzugs daṅ gzugs med pa na ñon moṅs pa spaṅs paḥi raṅ bṣin gaṅ dag yin paḥo /
ṣes bya ba ni bye brag tu smra ba rnams na re gzugs daṅ gzugs med pa na spyod paḥi mthoṅ bas spaṅ bar bya ba rnams spaṅs pa ji skad bśad paḥi yoṅs su śes pa gsum daṅ /
bsgom pas spaṅ bar bya ba gzugs na spyod pa rnams spaṅs pa gzugs kyi ḥdod chags zad paḥi yoṅs su śes pa daṅ gzugs med pa na spyod pa rnams spaṅs pa kun tu sbyor ba thams cad yoṅs su gtugs paḥi yoṅs su śes pa ṣes bya ba lṅa ste /
bsam gtan gyi dṅos gṣi la brten nas gzugs daṅ gzugs med pa na spyod paḥi ñon moṅs pa spoṅ ba srid paḥi phyir ro /
ḥdod pa na spyod paḥi ñon moṅs pa spaṅs pa ni bsam gtan gi dṅos gṣiḥi ḥbras bu ma yin te
bsam gtan gyi dngos gzhi la brten nas gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa spong ba srid pa'i phyir ro /
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa spangs pa ni bsam gtan gyi dngos gzhi'i 'bras bu ma yin te /
bsam gtan gyi dngos gzhi rnams ni 'dod pa'i khams kyi gnyen po ma yin pa'i phyir ro /
de lta bas na 'dod chags dang bral ba rnams la bral ba'i thob pa zag pa med pa yod du zin kyang tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa bzhin du 'dod pa na spyod pa mthong bas spang bar bya ba spangs pa ni bsam gtan gyi dngos gzhi'i 'bras bu ma yin no zhes zer ro /
btsun pa dbyangs sgrogs kyi lugs kyis ni brgyad de zhes bya ba ni btsun pa dbyangs sgrogs de ni 'dod pa'i 'dod chags dang bral ba'i gang zag gi yang 'dod pa na spyod pa mthong bas spang bar bya ba rnams spangs pa yongs su shes pa gsum gyi ngo bo nyid 'phags pa'i lam gyi 'bras bu yin par 'dod do /
ci'i phyir zhe na /
bral ba'i thob pa zag pa med pa rnyed pa'i phyir te /
bsam gtan gyi dngos gzhi la brten nas nges pa la 'jug pa na yang mthong bas spang bar bya ba'i zag pa sngon 'jig rten pa'i lam gyis spangs pa rnams kyis bral ba'i thob pa zag pa med pa yang 'thob la de la ni mthong ba'i lam gyi nus pa yod pas gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i mthong bas spang bar bya ba spangs pa bzhin du /
bsam gtan gyi dṅos gṣi rnams ni ḥdod paḥi (Abhidh-k-vy 506) khams kyi gñen po ma yin paḥi phyir ro /
de lta bas na ḥdod chags daṅ bral ba rnams la bral baḥi thob pa zag pa med pa yod du zin kyaṅ tha maḥi cha daṅ mthun pa spaṅs paḥi yoṅs su śes pa bṣin du ḥdod pa na spyod pa mthoṅ bas spaṅ bar bya ba spaṅs pa ni bsam gtan gyi dṅos gṣiḥi ḥbras bu ma yin no ṣes zer ro /
btsun pa dbyaṅs sgrogs kyi lugs kyis ni brgyad de /
ṣes bya ba ni btsun pa dbyaṅs sgrogs de ni ḥdod paḥi ḥdod chags daṅ bral baḥi gaṅ zag gi yaṅ ḥdod pa na spyod pa mthoṅ bas spaṅ bar bya ba rnams spaṅ spa yoṅs su śes pa gsum gyi ṅo bo ñid ḥphag paḥi lam gyi ḥbras bu yin par ḥdod do /
ciḥi phyir ṣe na /
bral baḥi thob pa zag pa med pa rñed paḥi phyir te /
bsam gtan gyi dṅos gṣi la rten nas ṅes pa ḥjug pa na yaṅ ma thoṅ bas spaṅ bas spaṅ bar bya baḥi zag pa sṅon ḥjig rten paḥi lam gyis spaṅs pa rnams kyis bral baḥi thob pa zag pa med pa yaṅ ḥthob la de la na mthoṅ baḥi lam gyis nus pa yod pas gzugs daṅ gzugs med pa ba spyod paḥi mthoṅ bas spaṅ bar bya ba spaṅs pa bṣin du /
ḥdod pa na spyod paḥi mthoṅ bas spaṅ bar bya ba sṅon spaṅs paḥi yoṅs su śes pa yaṅ dṅos gṣi bsam gtan gyi ḥbras buḥo ṣes bya bar rnam pa bṣag go
'dod pa na spyod pa'i mthong bas spang bar bya ba sngon spangs pa'i yongs su shes pa yang dngos gzhi bsam gtan gyi 'bra bu'o zhes bya bar rnam par gzhag go /
de lta bas na 'dod pa na spyod pa'i mthong bas spang bar bya ba spangs pa'i yongs su shes pa gsum po 'di dag dang sngar bshad pa gzugs dang gzugs med pa'i yongs su shes pa dang bcas pa yongs su shes pa brgyad bsam gtan gyi 'bras bu yin no zhes bya ba ni btsun pa dbyangs sgrogs kyi gzhung lugs yin no /
tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa ni mi lcogs pa med pa'i 'bras bu kho na yin no zhes bya ba ni 'dod pa las 'dod chags dang ma bral ba ni mi lcogs pa med pa kho nas tha ma'i cha dang mthun pa spong bar byed kyi dngos gzhis ni ma yin te /
de ma thob pa'i phyir ro /
'dod chags dang bral ba sngon du 'gro ba yang gang gi tshe bsam gtan la brten nas nges pa la 'jug pa des kyang so so'i skye bo'i gnas skabs na 'jig rten pa'i lam gyis 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa thams cad spangs pas de bsam gtan gyi dngos gzhi'i 'bras bu ma yin no /
sems kyi skad cig ma bcu drug la de'i tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa bsam gtan gyi dngos gzhi la brten par yang rnam par gzhag mod kyi de'i 'bras bu zhes bya bar rnam par gzhag pa ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
gnas skabs de na tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i 'jig rten pa'i lam gyis thob pa'i bral ba'i thob pa zag pa med pa yang 'thob pas de spangs pa'i yongs su shes par rnam par gzhag ste /
de'i tshe ni mthong bas spang bar bya ba snga ma spangs pas sngar mthong ba'i lam gyis spang bar bya ba spangs pa gang yin pa dang sngar spangs pa tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa bsdoms nas tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa gcig tu rnam par gzhag ste /
khams las 'dod chags bral ba dang /
'bras bu thob phyir de dag bsdoms /
de lta ba sna ḥdod pa na spyod paḥi mthoṅ bas spaṅ bar bya ba spaṅs paḥi yoṅs su śes pa gsum po ḥdi dga daṅ sṅar bśad pa gzugs daṅ gzugs med paḥi yoṅs su śes pa daṅ bcas pa yoṅs su śes pa brgyad bsam gtan gyi ḥbras bu yin no /
śes bya ba ni btsun pa dbyaṅs sgrogs kyi gṣuṅ lugs yin no /
tha maḥi cha daṅ mthun pa spaṅs paḥi yoṅs su śes pa ni mi lcogs pa med paḥi ḥbras bu kho na yin no /
ṣes bya ba ni ḥdod pa las ḥdod chags ma bral ba ni mi lcogs pa med pa kho nas tha maḥi cha daṅ mthun pa spoṅ bar byed kyi dṅos gṣis ni ma yin te /
de na ma thob paḥi phyir ro /
ḥdod chags daṅ bral ba ston du ḥgro ba yaṅ gaṅ gi tshe bsam gtan la brten nas ñes pa la des kyaṅ so soḥi skye boḥi snas skabs na ḥjig rten paḥi lam gyis ḥdod pa na spyad paḥi ñon moṅs pa thams cad spaṅs pas de bsam gtan gyi dṅos gṣiḥi ḥbras bu ma yin no /
sems kyi skad cig ma bcu drug la deḥi tha maḥi cha daṅ mthun pa spaṅs pa yoṅs su śes pa bsam gtan gyi dṅos gṣi la brten par yaṅ rnam par bṣag mod kyi deḥi ḥbras bu ṣes bya bar rnam par bṣag pa ni ma yin no /
ḥo na ci ṣe na /
gnas skabs de na tha maḥi cha daṅ mthun pa spaṅs pa ḥjig rten paḥi lam gyis thob paḥi bral baḥi thob pa zag pa med pa yaṅ ḥthob pas de spaṅ spaḥi yoṅs su śes par rnam par bṣag ste /
deḥi tshe ni mthoṅ bas spaṅ bar bya ba sṅa ma spaṅs pas sṅar mthoṅ baḥi lam gyis spaṅ bar bya ba spaṅs pa gaṅ yin pa daṅ /
sṅar spaṅs pa tha maḥi cha daṅ mthun pa spaṅs pa bsdoms nas tha maḥi cha daṅ mthun pa spaṅs paḥi yoṅs su śes pa gcig tu rnam par bṣag ste /
(Abhidh-k-vy 507) /
khams las ḥdod chags bral ba daṅ ḥbras bu thob phyir de dag bsdoms ṣes thams cad bsdoms paḥi gtan tshigs yod paḥi phyir ro /
de lta bas na tha maḥi cha daṅ mthun pa spaṅs paḥi yoṅs su śes pa de ni mi lcogs pa med paḥi ḥbras bu kho nar rnam pa bṣag gi /
dṅos gṣiḥi ḥbras bu ni ma yin te /
ḥdi la ni bye brag tu smra ba daṅ /
btsun pa dbyaṅs sgrogs kyi gṣuṅ lugs mthun no /
bsam gtan khyad par can yaṅ bsams bṣin du blta bar byaḥo ṣes bya ba ni bsam gtan khyad par can gyi zag pa med pas kyaṅ ñon moṅs pa spoṅ bar ḥgyur te /
de lta bas na mi lcogs pa med pa daṅ /
dṅos gṣiḥi bsam gtan rnams kho naḥi ḥbras bu kho na bśad kyi /
bsam gtan khyad par can gyi ni ma yin no /
deḥi phyir bsam gtan khyad par can yaṅ bsam gtan bṣin du blta bar byaḥo ṣes bya ba smos te /
bsam gtan khyad par can ni bsam gtan daṅ po kho na rtog pa daṅ bral bas khyad par du ḥphags paḥi phyir ro /
[nam mkhaḥ mthaḥ yas skye mched kyi ñer bsdogs kyi ṣes ba ba ni /
] dhyānāṃtaraṃ bhavatīti /
ākāśānaṃtyāyatanasāmaṃtakasyeti /
laukikasyāpi tasya parijñā phalaṃ vyavasthāpyate /
āryasyaivānāsravavisaṃyogaprāptisaṃbhavāt /
maulārūpyatrayasya cety anāsravasya /
laukikasya mārgasya dve iti /
āryasya laukikena mārgeṇa kāmarūpadhātuvairāgye /
anvayajñānasyāpi dve iti /
bhāvanāmārgasaṃgṛhītasya /
paścime rūparāgakṣayasarvasaṃyojanaparyādānaaparijñe /
dharmajñānasya tisra iti /
bhāvanāmārgasaṃgṛhītasya /
dharmajñānaṃ nirodhe yan mārge vā bhāvanāpathe /
tridhātupratipakṣas tad iti /
tasya paścimās tisraḥ phalam avarabhāgīyaprahāṇarūparāgakṣayasarvasaṃyojanaparyādānaparijñāḥ /
kasmād ity āha /
traidhātukabhāvanāheyapratipakṣatvād iti /
ṣaṭ tatpakṣasya paṃca veti /
tayor dharmajñānānvayajñānayoḥ pakṣasya /
ṣaṭ paṃca ca yathāyogaṃ pakṣagrahaṇena kṣāṃtijñānayor grahaṇaṃ /
yā eva dharmajñānakṣāṃtijñānānām (Abhidh-k-vy 508) iti /
dharmajñānakṣāṃtīnāṃ dharmajñānānāṃ ceti samāsaḥ /
dharmajñānakṣāṃtīnāṃ kāmāvacaradarśanaheyaprahāṇasvabhāvā yathoktas tisraḥ parijñāḥ phalaṃ /
dharmajñānānām iti bhāvanāmārge /
duḥkhasamudayajñānasaṃgṛhītānām ekāvarabhāgīyaprahāṇaparijñā /
nirodhamārgasaṃgṛhītānāṃ tu tisro 'py avarabhāgīyaprahāṇarūparāgakṣayasarvasaṃyojanaparyādānaparijñāḥ /
yā evānvayakṣāṃtijñānānām iti /
anvayajñānakṣāṃtīnāṃ anvayajñānānāṃ ca /
tāś ca rūpārūpyāvacaradarśanaheyaprahāṇasvabhāvā yathoktās tisraḥ parijñāḥ dve ca paścime iti /
(V /
67) kasmān naikaikaṃ prahāṇam iti /
duḥkhadarśanaheyaprahāṇasamudayadarśanaheyaprahāṇaṃ vistareṇa yāvad bhāvāgrikasya mṛdumṛdoḥ prakārasya prahāṇam iti kasmān na gṛhyate /
anāsravaviyogāpter iti /
anāsravavisaṃyogaprāpter ity arthaḥ /
bhavāgravikalīkṛter iti /
bhavāgrapradeśaprahāṇād ity arthaḥ /
hetudvayasamudghātād iti /
duḥkhasamudayadarśanaheyasarvatragahetudvayaprahāṇād ity arthaḥ /
tatprahāṇaṃ /
parijñeti /
ebhiḥ kāraṇaiḥ prakṛṣṭaṃ tatprahāṇam ity atra parijñeti vyavasthāpyata ity abhiprāyaḥ
zhes thams cad bsdoms pa'i gtan tshigs yod pa'i phyir ro /
de lta bas na tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa de ni mi lcogs pa med pa'i 'bras bu kho nar rnam par gzhag gi dngos gzhi'i 'bras bu ni ma yin te /
'di la ni bye brag tu smra ba dang btsun pa dbyangs sgrogs kyi gzhung lugs mthun no /
bsam gtan khyad par can yang bsam gtan bzhin du blta bar bya'o zhes bya ba ni bsam gtan khyad par can gyi zag pa med pas kyang nyon mongs pa spong bar 'gyur te /
de lta bas na mi lcogs pa med pa dang dngos gzhi'i bsam gtan rnams kho na'i 'bras bu kho na bshad kyi /
bsam gtan khyad par can gyis ni ma yin no /
de'i phyir bsam gtan khyad par can yang bsam gtan bzhin du blta bar bya'o zhes bya ba smos te /
bsam gtan khyad par can ni bsam gtan dang po kho na rtog pa dang bral bas khyad par du 'phags pa yin pa'i phyir ro /
nam mkha' mtha' yas skye mched kyi nyer bsdogs kyi zhes bya ba ni de ni 'jig rten yin yang 'phags pa kho na la 'bras bu yongs su shes par rnam par gzhag ste /
bral ba'i thob pa zag pa med pa srid pa'i phyir ro /
gzugs med dngos gzhi gsum gyi yang /
zhes bya ba ni zag pa med pa'i'o /
'jig rten pa'i lam gyi 'bras bu ni gnyis te zhes bya ba ni 'phags pa 'jig rten pa'i lam gyis 'dod pa'i khams las 'dod chags dang bral bar byed pa na 'o /
rjes su shes pa'i 'bras bu yang yongs su shes pa gnyis te zhes bya ba ni bsgom pa'i lam gyis bsdus pa'i ste /
tha ma gzugs kyi 'dod chags zad pa dang kun du sbyor ba thams cad yongs su gtugs pa'i yongs su shes pa dag go /
chos shes pa ni gsum yin no zhes bya ba ni bsgom pa'i lam gyis bsdus pa'i ste /
bsgom pa'i lam la 'gog pa'am /
lam la chos shes gang yin te /
khams gsum gyi ni gnyen po yin /
zhes 'byung bas so /
de'i 'bras bu ni tha ma gsum po tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa dang gzugs kyi 'dod chags zad pa dang kun du sbyor ba thams cad yongs su gtugs pa'i yongs su shes pa yin no /
ci'i phyir zhe na /
khams gsum pa'i bsgom pas spang bar bya ba'i gnyen po yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
de phyogs mthun gyi drug dang lnga /
zhes bya ba ni chos shes pa dang rjes su shes pa dag gi phyogs dang mthun pa'i ni ci rigs par drug dang lnga yin no /
phyogs dang mthun pa zhes smos pa ni bzod pa dang shes pa dag bsdu ba yin no /
chos kyi bzod pa dang shes pa rnams kyi 'bras bu gang dag yin pa kho na'o zhes bya ba ni chos kyi bzod pa rnams dang chos shes pa rnams kyi zhes bya bar tshig bsdu ste /
chos shes pa'i bzod pa rnams kyi 'bras bu ni ma yin /
'dod pa na spyod pa mthong bas spang bar bya ba spangs pa'i ngo bo nyid kyis yongs su shes pa ji skad bshad pa gsum yin no /
chos shes pa rnams kyi yang bsgom pa'i lam la sdug bsngal dang kun 'byung ba shes pas bsdus pa rnams kyi ni tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa gcig go /
'gog pa dang lam shes pas bsdus pa rnams kyi ni tha ma'i cha dang mthun par spangs pa dang gzugs kyi 'dod chags zad pa dang kun du sbyor ba thams cad yongs su gtugs pa'i yongs su shes pa gsum char yang yin no /
rjes kyi bzod pa dang shes pa rnams kyi 'bras bu gang dag yin pa kho na'o zhes bya ba ni rjes kyi bzod pa rnams dang rjes kyi shes pa rnams kyi ste /
de dag kyang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i mthong bas spang bar bya ba spangs pa'i ngo bo nyid kyis yongs su shes pa ji skad bshad pa gsum dang yongs su shes pa tha ma gnyis so /
ci'i phyir spangs pa re re yongs su shes par rnam par mi gzhag ces bya ba ni ci'i phyir sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba spangs pa dang kun du 'byung ba mthong bas spang bar bya ba spangs pa nas rgyas par srid pa'i rtse mo'i rnam pa chung ngu'i chung du spangs pa zhes bya ba'i bar du mi gzung /
bral ba'i thob pa zag med dang /
zhes bya ba ni bral ba'i thob ba zag pa med pa rnyed pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
srid rtse nyams par byas pa dang /
zhes bya ba ni srid pa'i rtse mo'i phyogs spangs pa'i phyir zhes bya ba'i don to /
rgyu gnyis kun du bcom pa'i phyir /
zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung mthong bas spang bar bya ba'i kun du 'gro ba gnyis spangs pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
de spangs pa'i yongs su shes pa zhes bya ba ni rgyu de dag gis khyad par du 'phags pa ni spangs pa yin te /
de'i phyir yongs su shes pa zhes bya bar rnam par gzhag go /
chos dang rjes su shes pa gzhan dag la zhes bya ba ni chos shes pa dang rjes su shes pa kun 'byung la chos shes pa nas bzung ste zad pa shes pa zhes bya ba'i bar de dag la'o /
shes pa'i 'bras bu spangs pa ni zhes bya ba ni bsgom pa'i lam la ste /
de ni bzod pa'i 'bras bu ma yin pas so /
khams las 'das pa las kyang zhes bya ba ni khams las 'das pa las kyang zhes bya ba ste /
'dir kyang zhes bya ba'i sgra mi mngon par byas pa yin pas so /
de'i phyir 'di skad du bzhi pa zhes 'brel par byed do /
gang gi tshe khams las yang dag par 'da' ba na'o zhes bya ba ni 'dod pa'i khams gzugs kyi khams dang gzugs med pa'i khams las yang dag par 'da' ba ste /
de'i tshe yongs su shes pa'i ming 'thob bo zhes bya ba'i tshig lhag ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
khams mtha' dag las 'dod chags dang bral ba'i phyir zhes bya ba smos te /
khams ril las 'dod chags dang bral ba'i phyir yin gyi nyams par byas pa tsam gyi phyir ni ma yin te /
de'i tshe ni shin tu spangs pa yin no snyam du bsams pa yin no /
gnyis kun du sbyor ba dang bral ba zhes bya ba ni dmigs par bya ba dang dmigs par byed pa'i nyon mongs pa'i skad cig kun du sbyor ba ni gnyis kun du sbyor ba'o /
de dang bral ba ni gnyis kun du sbyor ba dang bral ba ste /
chos mngon pa pa rnams kyis rgyu lnga pa de smras te /
rgyu 'dis na spangs pa la yongs su shes pa zhes bya'o /
rnam pa gang zhig spangs la zhes bya ba ni sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba nas lam mthong bas spang bar bya ba'i bar dang bsgom pas spang bar bya ba'o /
gal te spangs pa'i rnam pa de la dmigs pa'i nyon mongs pa mthong bas spang bar bya ba'am bsgom pas spang bar bya ba gzhan dang bral bar gyur na'o zhes bya ba yin te /
de gzhan dag na re 'di yang spangs pa la yongs su shes pa zhes bya ba'i rgyu lnga pa yin no zhes zer ro /
de ni gzhan ma yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gnyis kun du sbyor ba dang bral ba de ni rgyu gnyi ga yang dag par bcom pa ste /
sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba dang kun 'byung mthong bas spang bar bya ba'i kun du 'gro ba'i rgyu yang dag par bcom pa dang khams las yang dag par 'das pa las gzhan ma yin no /
'di ltar sdug bsngal mthong bas spang bar bya ba dag spangs kyang ji srid du de la dmigs pa kun du 'byung ba mthong bas spang bar bya ba'i kun du 'gro ba'i rgyu spangs par ma gyur pa de srid du rgyu gnyi ga yang dag par bcom pa med la bsgom pas spang bar bya ba dag kyang rnam pa brgyad kyi bar spangs kyang ji srid du rnam pa dgu pa ma spangs pa /
de srid du khams las yang dag par 'da' ba med pas mi brjod do /
gcig min zhes bya ba rgyas par 'byung ba la re zhig so so'i skye bo ni mi ldan pa kho na ste /
bral ba'i thob pa zag pa med pa med pa'i phyir ro /
'phags pa mthong ba'i lam la gnas pa yang kun 'byung la chos shes pa'i bzod pa la gnas pa'i bar du zhes bya ba ni bar du zhes bya ba'i sgras ni sdug bsngal la chos shes pa dang rjes su shes pa'i bzod pa dang kun 'byung ba la chos pa'i bzod pa la gnas pa yang mi ldan pa kho na ste /
rgyu gnyi ga ma spangs pa'i phyir ro /
kun 'byung la chos shes pa ni gcig dang ldan la kun 'byung la rjes su shes pa'i bzod pa la gnas pa yang gcig kho na dang ldan no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
kun 'byung la rjes su shes pa ni gnyis dang ldan te /
de'i tshe sngar bshad pa'i 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba spangs pa'i yongs su shes pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sdug bsngal dang kun 'byung ba mthong bas spang bar bya ba spangs pa'i yongs su shes pa dang ldan la /
'gog pa la chos shes pa'i bzod pa la gnas pa yang gnyis kho na dang ldan no /
'gog pa la chos shes pa ni gsum dang ldan no zhes bya ba la sogs pa ni sbyar bar bya ste /
mthong ba'i lam la gnas pa lnga'i bar dang ldan gyi drug dang ni ma yin te /
skad cig ma bcu drug pa ni bsgom pa'i lam gyis bsdus pa'i phyir ro /
lam la rjes su shes pa la gnas pa yongs su shes pa drug dang ldan no zhes bya ba ni sngar bshad pa rnams dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa lam mthong bas spang bar bya ba spangs pa'i yongs su shes pa dang ldan no /
'bras bu bzhi rnams gzhag pa ni /
rgyu lnga dag ni srid phyir ro /
'bras la sngon lam btang ba dang /
gzhan thob pa dang zad bsdoms dang /
shes pa brgyad mtshan thob pa dang /
rnam pa bcu drug thob pa'o /
zhes 'chad par 'gyur ba ma yin nam zhe na /
spangs pa sdom pa yin mod kyi /
yongs su shes pa sdom pa ni ma yin pas 'gal ba med do /
ji srid du 'dod pa la 'dod chags dang bral ba ma thob pa zhes bya ba la /
ji srid du zhes bya ba'i sgras ni bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa'i rnam pa dang po spangs pa nas rnam pa brgyad spangs pa'i bar la gnas pa yang drug kho na dang ldan no zhes bstan pa yin no /
de las yongs su nyams pa zhes bya ba ni 'dod pa las 'dod chags dang bral ba ni yongs su nyams pas bsdoms pa de dang 'dra bas so /
sngon nam gyis 'dod pa la 'dod chags dang bral ba thob pa zhes bya ba ni mngon par rtogs pa'i sngon rol lam 'og tu'am ji lta zhe na 'jig rten pa'i lam gyis 'dod pa la 'dod chags dang bral bar byas nas nges pa la zhugs pa ni lam la rjes su shes pa'i tshe tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa gcig dang ldan te /
'di ltar 'phags pa de ni sems kyi skad cig bcu drug la thob na phyir mi 'ong ba yin gyi rgyun du zhugs pa'am phyir 'ong ba ni ma yin no /
tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pas phyir mi 'ong ba yin no zhes kyang 'byung ste /
de lta bas na mthong bas spang bar bya ba spangs pa rnams dang tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pa bsdoms pa'i phyir tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa gcig kho na dang ldan la /
mngon par rtogs pa'i 'og tu rim gyis 'dod pa las 'dod chags dang bral ba thob pa yang tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa gcig kho na dang ldan no /
dgra bcom pa nyid thob pa ni gcig kho na dang ldan te /
de'i tshe yongs su shes pa bsdoms pa'i phyir ro /
gzugs na spyod pa'i kun nas dkris pas yongs su nyams na yang zhes bya ba'i khyad par smos pa ni 'dod pa na spyod pas yongs su nyams pa yongs su shes pa drug dang ldan pa spangs pa'i phyir dang gzugs med pa na spyod pas yongs su nyams pa yongs su shes pa gnyis dang ldan pa spangs pa'i phyir ro /
gzugs kyi 'dod chags dang bral ba thob pa ni yongs su shes pa gnyis dang ldan no zhes bya ba ni phyir mi 'ong ba gzugs kyi 'dod chags dang bral ba zhes bya ba'i don to /
anyeṣu dharmānvayajñāneṣv iti /
samudayadharmajñānam ārabhya yāvat kṣayajñānam ity eteṣu dharmajñānānvayajñāneṣu /
jñānaphalaṃ tu prahāṇam iti /
bhāvanāmārge /
tad dhi na kṣāṃtiphalam iti /
dhātvatikramād iti /
caśabdo luptanirdiṣṭaḥ /
dhātvatikramāc ceti /
ata eva vivriyate caturthāc ceti /
yadā dhātuṃ samatikrāmatīti /
kāmadhātuṃ rūpadhātum ārūpyadhātuṃ vā samatikrāmati /
tadā parijñākhyāṃ labhata iti vākyaśeṣaḥ /
kasmāt /
kṛtsnadhātuvairāgyāt /
kṛtsnasya dhātor vairāgyāt /
na vikalīkaraṇamātratvāt /
tadā hi suṣṭhu prahāṇam ity abhiprāyaḥ /
ubhayasaṃyogavisaṃyogam iti /
ālaṃbyālaṃbakakleśalakṣaṇaḥ saṃyoga ubhayasaṃyogaḥ /
tasmād visaṃyoga ubhayasaṃyogavisaṃyogaḥ /
tat paṃcamaṃ kāraṇam āhur ābhidhārmikāḥ /
anena ca kāraṇena prahāṇaṃ parijñety ucyata iti /
yaḥ prakāraḥ prahīṇa iti duḥkhadarśanaprahātavyo yāvaṃ mārgadarśanaprahātavyo bhāvanāprahātavyaś ca /
yadi tatra prahīṇe (Abhidh-k-vy 509) prakāre anyena tadālaṃbanena kleśena darśanaprahātavyena bhāvanāprahātavyena visaṃyukto bhavati /
evam idam api paṃcamaṃ kāraṇaṃ prahāṇasya parijñāvidhāne āhur apare /
sa tu nānyad iti vistaraḥ /
sa tūbhayasaṃyoga ubhayahetusamudghātāt duḥkhadarśanaprahātavyasya samudayadarśanaprahātavyasya ca sarvatragahetoḥ samudghātād dhātusamatikramāc ca nānyaḥ /
tathā hi duḥkhadarśanaprahātavyeṣu prahīṇeṣv api na tāvad asti hetudvayasamudghāto yāvat tadālaṃbanaḥ samudayadarśanaprahātavyaḥ sarvatragahetur aprahīṇo bhavati /
bhāvanāprahātavyeṣu ca prahīṇeṣv api yāvad aṣṭāsu prakāreṣu na tāvad dhātvatikramo 'sti yāvan na navamasyāpi prakārasya prahāṇam ity ato na punar brūmaḥ /
(V /
68) naikayeti vistaraḥ /
pṛthagjanas tāvan naiva samanvāgataḥ /
anāsravavisaṃyogaprāptyabhāvāt /
āryo 'pi darśanamārgastho yāvat samudayadharmajñānakṣāṃtau /
yāvacchabdena duḥkhadharmānvayajñānakṣāṃtijñāneṣu samudayadharmajñānakṣāṃtau ca naiva samanvāgataḥ /
hetudvayasyāprahīṇatvāt /
samudayadharmajñāna ekayā samanvāgataḥ samudayānvayajñānakṣāṃtāv apy ekayaiva samanvāgata ity avagaṃtavyaṃ /
samudayānvayajñāne dvābhāṃ pūrvoktayā ekayā kāmāvacaraduḥkhasamudayadarśanaheyaprahāṇaparijñayā rūpārūpyāvacaraduḥkhasamudayadarśanaprahāṇaparijñayā ca /
nirodhadharmajñānakṣāṃtāv api dvābhyām eva /
nirodhadharmajñāne tisṛbhir iti neyaṃ /
yāvat paṃcabhir darśanāsthaḥ samanvāgato na ṣaḍbhiḥ ṣoḍaśasya kṣaṇasya bhāvanāmārgasaṃgṛhītatvāt /
mārgānvayajñāne ṣaḍbhir iti /
pūrvoktābhiś ca rūpārūpyāvacaramārgadarśanaprahāṇaparijñayā ca /
nanu ca paścād vakṣyati /
catuḥphalavyavasthā tu paṃca kāraṇasaṃbhavāt /
pūrvatyāgo 'nyamārgāptiḥ kṣayasaṃkalaṇaṃ phale /
jñānāṣṭakasya lābho 'tha ṣoḍaśākārabhāvaneti /
bhavati prahāṇasaṃkalanaṃ /
na tu parijñāsaṃkalanam ity avirodhaḥ /
yāvat kāmavairāgyaṃ na prāpta iti /
yāvacchabdena bhāvanāheyakleśaprathamaprakāraprahāṇe yāvad aṣṭamaprakāraprahāṇe 'pi ṣaḍbhir eva samanvāgataḥ /
parihīṇo 'pi tata iti /
kāmavairāgyaparihāṇyā hi tatsaṃkalanavigataḥ /
kāmavairāgyaṃ prāptaḥ pūrvaṃ paścād veti /
abhisamayāt pūrvaṃ paścād vā /
kathaṃ /
laukikena mārgeṇa kāmavītarāgo bhūtvā niyāmam avakrāṃto mārge 'nvayajñāne ekayāvarabhāgīyaprahāṇaparijñayā samanvāgataḥ /
yasmād asāv āryaḥ ṣoḍaśakṣaṇaṃ prāpto 'nāgāmy eva bhavati /
na srotaāpannaḥ /
sakṛdāgāmī (Abhidh-k-vy 510) vā /
paṃcāvarabhāgīyaprahāṇāc cānāgāmī iti paṭhyate /
tasmād darśanaheyaprahāṇānāṃ paṃcāvarabhāgīyaprahāṇasya ca saṃkalanād ekayaivāvarabhagīyaprahāṇaparijñayā samanvāgataḥ /
paścād vābhisamayād ānupūrvikaḥ kāmavairāgyaprāpta ekayaivāvarabhāgīyaprahāṇaparijñayā samanvāgataḥ /
arhattvaprāpta ekayaiveti /
tadā parijñāsaṃkalanāt /
parihīṇo 'pi rūpāvacareṇeti /
viśeṣaṇaṃ kāmāvacareṇa parihāṇau ṣaṭparijñāsamanvāgamaparihārārtham ārūpyāvacareṇa ca parihāṇau dviparijñāsamanvāgamaparihārārtham iti /
rūpavairāgyaṃ prāpto dvābhyām iti /
anāgāmī rūpavītarāga ity arthaḥ /
dhātuvairāgyeṇa kasmān na saṃkalanaṃ bhavati /
phalaprāptyabhāvāt /
dhātuvairāgyaphalaprāptibhyāṃ samastābhyāṃ kāraṇābhyāṃ parijñāsaṃkalanam iṣyate /
na kevalena parihīṇo 'pi /
ārūpyāvacareṇety arhattvaprāptisaṃkalitayor avarabhāgīyaprahāṇarūparāgakṣayaparijñayor ārūpyāvacareṇa kleśenārhattvāt parihāṇau punarlābhāt /
rūpāvacareṇa tu parihāṇāv ekayā samanvāgataḥ syāt /
kāmāvacareṇa ca ṣaḍhiḥ samanvāgataḥ syād ity ārūpyāvacaraparyavasthānagrahaṇaṃ /
(V /
69ab) anāgāmyarhator iti /
kāmavītarāgānāgāmīha vivakṣitaḥ /
rūpavītarāgānāgāminaḥ parijñādvayasamanvāgamavacanāt /
na bhūyasya iti /
na bahutarāḥ /
ānupūrvikasrotaāpannavad ity abhiprāyaḥ /
dvābhyāṃ kāraṇābhyām iti vyākhyātaṃ /
saṃkalanam iti ko 'rthaḥ ekatvena vyavasthāpanam iti yo 'rthaḥ /
tayoś cāvasthayor iti /
kāmavītarāgānāgāmyarhattvāvasthayor etad ubhayaṃ /
dhātuvairāgyaṃ phalaprāptiś ceti /
ekaparijñocyata iti /
rūpavītarāgasyānāgāmina ekāvarabhāgīyaprahāṇaparijñā arhato 'py ekā sarvasaṃyojanaparyādānaparijñeti /
(V /
69cd) ekāṃ dve iti vistaraḥ /
ekāṃ /
kaścij jahātīti tyajatīty arthaḥ /
kaścid /
dve /
kaścit /
paṃca /
kaścit /
ṣaṭ (Abhidh-k-vy 511) /
jahāti /
āpnoti vā kaścid ekāṃ kaścid dve kaścit ṣaṭ /
kaścit paṃcāpnotīty etan nāsti /
ata āha /
paṃca neti /
paṃca naiva kaścid āpnoti /
iti sūtrārthanayaḥ /
vṛttis tu vivriyate arhattvāt parihīyamāṇo yena kenacit cittena sarvasaṃyojanaparyādānaparijñām ekāṃ tyajati /
saṃkalane tasyā ekaikasyā arhattvāvasthāyām astitvāt /
evaṃ kāmavairāgyāt parihīyamāṇo rūpavītarāgo 'nāgāmī ekām evāvarabhāgīyaprahāṇaparijñāṃ /
dve parijñe tyajatīti /
avarabhāgīyaprahāṇaparijñāṃ /
rūparāgakṣayaparijñāṃ ca /
ko 'sāv ity āha /
anāgāmī rūpavītarāgaḥ kāmavairāgyāt parihīyamāṇa iti /
paṃca tyajati vītarāgapūrvī mārgānvayajñāna [tib 171b] iti /
abhisamayacitte ṣoḍaśe /
sa hy avarabhāgīyaprahāṇaparijñālābhe /
laukikamārgaprāptasya tasyānāsravavisaṃyogaprāptyā pūrvikāḥ paṃca parijñāḥ paṃcadaśakṣaṇalabdhās tyajati /
ṣaṣṭhīṃ tu rūpārūpyāvacaramārgadarśanaheyaprahāṇaparijñāṃ na tyajati /
kiṃ tu dhātuvairāgyaphalalābhato 'trāvarabhāgīyaprahāṇaparijñāyāṃ saṃkaliteti naṣṭarūpeva sā nopanyasyate /
ānupūrviko yo na vītarāgapūrvī kāmavairāgyāt kāraṇāt ṣaṭ tyajati /
yās traidhātukānāṃ darśanaprahātavyānāṃ prahāṇaparijñāḥ /
lābho 'py evam iti /
kaścid ekāṃ labhate /
paṃceti muktvā /
yāvat ṣaṭ labhate /
yaḥ kaścid apūrvaṃ labhata iti /
darśanamārgastho bhāvanāmārgastho vā navānāṃ parijñānāṃ yo pratilabdhapūrvāṃ pratilabhate prathamataḥ /
sa tām ekāṃ labhate /
bhāvanāmārge 'pi hi vītarāgapūrvī darśanamārgāṃte avarabhāgīyaprahāṇaparijñām ekāṃ labhate /
ānupārviko 'pi kāmavairāgye navame vimuktimārge tām eva labhate /
arhann apy anyām labhata iti /
kevalād ārūpyavairāgyāt parihīyata iti /
nānyavairāgyād iti darśayati /
sa hy avarabhāgīyaprahāṇaparijñāṃ rūparāgakṣayaparijñāṃ ca labhate /
kaścit ṣaḍ yo 'nāgāmiphalāt parihīyata iti /
ānupūrviko 'nāgāmī /
na hi vītarāgapūrviṇaḥ parihāṇir asti /
tadvairāgyasya dvimārgaprāpaṇāt /
ata eva ca naiva kaścit paṃca labhate /
vītarāgapūrviṇo hi yadi parihāṇir abhaviṣyat /
sa eva yugapat paṃca parijñā alapsyateti /
ācāryayaśomitrakṛtāyām abhidharmakośavyākyāyām anuśayanirdeśo nāma paṃcamaṃ kośasthānaṃ samāptaṃ /
(Abhidh-k-vy 512) blank /
(Abhidh-k-vy 513) /
VI (pudgalamārganirdeśo nāma ṣaṣṭhaṃ kośasthānam) /
(VI /
1) paṃcamasya ṣaṣṭhasya ca kośasthānayoḥ saṃbaṃdham upadarśayann idam upanyasyati /
uktaṃ yathāprahāṇam ityadi /
yathāprahāṇaṃ parijñā labhata iti /
phale hetūpacārād iti vacanāt /
tad api ca /
kleśaprahāṇam ākhyātam uktaṃ /
katham ity āha /
satyadarśanabhāvanād iti /
dvaṃdvaikavadbhāvanirdeśaḥ /
satyānāṃ darśanād bhāvanāc ca bhāvanāyā iti vā /
satyadarśanabhāvanāt kāraṇād darśanaheyā bhāvanāheyāś ca kleśā iti vistareṇoktaṃ /
daśaita sapta saptaṣṭau tridvidṛṣṭivivarjitāḥ /
yathākramaṃ prahīyaṃte kāme duḥkhādidarśanaiḥ /
catvāro bhāvanāheyā ity ādinā /
satyadarśanaṃ ca darśanamārgeṇa satyabhāvanaṃ ca bhāvanāmārgeṇety ata idam ucyate /
tāv idānīṃ darśanabhāvanāmārgau kim anāsravau sāsravāv iti /
mārganirdeśopanyāsa iti saṃbandhaḥ /
traidhātukapratipakṣatvād iti darśanamārgasya /
laukikatve sati bhavāgrapratipakṣo na syād iti /
kiṃ ca navaprakārāṇāṃ darśanaheyānāṃ sakṛtprahāṇāc ca /
na bhāvanāmārgavat /
na hi laukikasyaiṣā śaktir asti /
traidhātukaprahāṇe ca prakāraprahāṇe ca /
yadi lokottarasya navaprakārasakṛtprahāṇe śaktiḥ /
bhāvanāheyānām api lokottareṇa sakṛtprahāṇaprasaṃgaḥ /
lokottareṇaiva sakṛtprahāṇam ity avadhāryate /
na tu sakṛtprahāṇam eva lokottareṇeti ato na tatprasaṃgaḥ /
bhāvanāheyā hi kleśā dṛḍhāḥ savastukatvāt /
ato lokottareṇāpy eṣāṃ na sakṛtprahāṇaṃ /
(Abhidh-k-vy 514) /
(VI /
2) itarathā hīti /
yadi yathābhisamayaṃ nirdeśo nābhiprīyeta /
pūrvaṃ hetunirdeśaḥ samudayasatyanirdeśaḥ /
hetūnāṃ loke pūrvaṃ dṛṣṭatvāt /
yathā smṛtyupasthānadhyānādīnām iti /
tadyathā smṛtyupasthānādīnām upapattyanukūlā deśanā /
kāyasmṛtyupasthānaṃ hi pūrvam utpadyate /
yathaudārikālaṃbanataḥ sūkṣmaudārikapracārato vā pūrvottarahetuphalabhāvato vā /
tato vedanāsmṛtyupasthānaṃ /
tataś cittasmṛtyupasthānam ity eṣām upapattyanukūlā deśanā evaṃ dhyānānām /
ādiśabdena vimokṣābhibhvāyatanakṛtsnāyatanādīnām apy upapattyanukūlā deśanā /
keṣāṃcit prarūpaṇānukūleti /
pradarśanānukūlā avabodhānukūlety arthaḥ /
yathā samyakprahāṇānām iti /
kṛṣṇaśuklapakṣayoḥ pratyekam utpannānutpannabhedataḥ /
utpannaṃ hi sukhāvabadhaṃ nānutpannaṃ /
kṛṣṇapakṣo vā vineyajanena sukham avabudhyate /
katham utpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇāya chandaṃ janayati vyāyacchate /
vīryam ārabhate cittaṃ pragṛhṇāti praṇidadhāti /
anutpannānām anutpādāya chandaṃ janayatīti pūrvavat /
anutpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇām utpādāya chandaṃ janayatīti pūrvavat /
utpannānāṃ sthitaye asaṃmoṣatāyai chandaṃ janayatīti pūrvavat /
na hy eṣa niyamo yat pūrvam utpannānāṃ prahāṇāya chandaṃ janayati /
paścād anutpannānām anutpādāyeti /
kiṃ tarhi /
pūrvaṃ cānutpannānām anutpādāya chandaṃ janayati /
paścāc cotpannānāṃ prahāṇāyety etad udāharaṇaṃ /
evaṃ śuklapakṣo 'pi yojyaḥ /
satyānāṃ tv abhisamayānukūleti hetuphalayoḥ pūrvapaścādbhāvena duḥkhasamudayasatyayoḥ paścātpūrvanirdeśaprasaṃga iti darśayati /
yatra hi sakta iti /
duḥkhasatye /
yena bādhyata iti tenaivaṃ /
yataś ca mokṣam iti /
tata eva duḥkhasatyāt /
tad evādau payogāvasthāyāṃ /
kasmād ity āha /
vyavacāraṇāvasthāyāṃ parīkṣāvasthāyāṃ nirvedhabhāgīyāvasthāyām ity arthaḥ /
vyādhiṃ dṛṣṭveti /
vyādhir duḥkhasatyasyopamānaṃ /
tannidānaṃ samudayasatyasya /
tatkṣayo nirodhasatyasya /
tadbheṣajaṃ mārgasatyasyopamānaṃ /
sūtre 'py eṣa satyānāṃ dṛṣṭāṃta iti /
vyādhyādisūtre /
kathaṃ /
caturbhir aṃgaiḥ samanvāgato bhiṣak śalyāpahartā rājārhaś ca bhavati rājayogyaś ca rājāṃgatve ca saṃkhyāṃ gacchati /
katamaiś caturbhiḥ /
ābādhakuśalo bhavati /
ābādhasamutthānakuśalaḥ /
ābādhaprahāṇakuśalaḥ /
prahīṇasya cābādhasyāyatyām anutpādakuśalaḥ /
evam eva caturbhir aṃgaiḥ samanvāgatas tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho 'nuttaro bhiṣak śalyāpahartety ucyate /
katamaiś caturbhiḥ /
iha bhikṣavas tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha idaṃ duḥkham āryasatyam iti yathābhūtaṃ prajānāti /
ayaṃ duḥkhasamudayaḥ /
ayaṃ duḥkhanirodhaḥ /
(Abhidh-k-vy 515) iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam iti yathābhūtaṃ prajānātīti /
pūrvāvedhād iti /
pūrvākṣepāt /
dṛṣṭabhūminiḥsaṃgāśvaprasaraṇavad iti /
yathā bhūmau dṛṣṭāyāṃ niḥsaṃgam aśvasya prasaraṇaṃ /
tadvat /
aśvadhāvanavad iti kecit paṭhaṃti /
dhāvi prakṛtyaṃtaraṃ vyācakṣate /
iṇo bodhanārthatvād iti /
sarvo gatyartho bodhanārtho 'pi bhavatīti /
dravyato 'pīty apiśabdān nāmato 'pīti darśitaṃ /
aviparītatvād iti /
yasmāt tad āryāṇām anyeṣāṃ cāviparītaṃ /
duḥkham eva nānyathā /
āryais tu yathaitāni satyāni /
tathā dṛṣṭāni /
duḥkhasatyaṃ duḥkhata anityataḥ śūnyato 'nātmataś ca /
evaṃ yāvan mārgo mārgataḥ nyāyataḥ pratipattito nairyāṇikataś ca /
nānyair anāryaiḥ evaṃ dṛṣṭāni /
ata āryāṇām etāni satyāny ucyaṃte /
na tv anāryāṇāṃ satyāny ucyaṃte /
kasmāt /
viparītadarśanāt /
te hi duḥkham aduḥkhata ity evamādibhir ākārair duḥkhasatyaṃ paśyaṃti /
samdayam asamudayata ity evamādibhiḥ /
nirodham anirodhata ity evamādibhiḥ /
mārgam amārgata ity evamādibhir iti /
tat pare duḥkhato vidur iti /
tadyathā nirodhasatyaṃ vyathaṃte 'punarbhavāt prapātād iva bāliśā iti /
āryās tu duḥkhato vidur ity upādānaskaṃdhapaṃcakaḥ /
dve āryāṇāṃ satye iti /
duḥkhasamdayasatye aviparītadarśanāt /
dve ārye /
kuśalatayānāsravatayā ca /
āryāṇāṃ ca satye /
aviparītadarśanāt /
evam ekaśeṣanirdeśāc cāryasatye iti bhavati /
(VI /
3) yadā vedanaikadeśo duḥkhasvabhāva iti /
vedanāskandhaikadeśo duḥkhadaurmanasyasvabhāvaḥ /
yathāyogam aśeṣata iti /
manaāpā api vipariṇāmaduḥkhatayā saṃskāraduḥkhatayā ca duḥkhā /
amanaāpā duḥkhaduḥkhatayā saṃskāraduḥkhatayā ca /
tadanye duḥkhāḥ saṃskāraduḥkhatayaiveti yathāyogārthaḥ /
mana āpnuvaṃtīti manaāpāḥ /
punaḥ saṃdhikaraṇaṃ cātreti vyākhyātaṃ /
tebhyo 'nya iti manaāpāmanaāpebhyo 'nya iti /
tisro vedanā yathākramam iti /
sukhā vedanā manaāpā duḥkhā amanaāpā aduḥkhasukhā naiva manaāpā nāmanaāpety arthaḥ /
tadvaśeneti /
vedanāvaśena /
avedanāsvabhāvā api rūpaśabdādayas tadanukūlatvān manaāpādisaṃjñāṃ labhaṃte /
vipariṇāmena duḥkhateti /
anityatāvipariṇāmenety (Abhidh-k-vy 516) arthaḥ yathoktaṃ /
hā caitraratha hā vāpi hā maṃdākini hā priye
khams las 'dod chags dang bral ba yin na ci'i phyir mi sdom zhe na /
'bras bu thob pa med pa'i phyir te /
khams las 'dod chags dang bral ba dang 'bras bu thob pa rgyu mtha' dag gis yongs su shes pa sdom par 'dod kyi gcig kho nas ni ma yin no /
gzugs med pa na spyod pa'i kun nas dkris pas yongs su nyams pa yang zhes bya ba ni dgra bcom pa nyid thob pas bsdoms pa tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa dang gzugs kyi 'dod chags zad pa'i yongs su shes pa dag gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pas dgra bcom pa nyid las yongs su nyams na phyir 'thob pa'i phyir ro /
gzugs na spyod pas yongs su nyams pa ni gcig dang ldan par 'gyur la /
'dod pa na spyod pas yongs su nyams na ni drug dang ldan par 'gyur bas de'i phyir gzugs med pa na spyod pa'i kun nas dkris pa zhes smos so /
phyir mi 'ong ba dang dgra bcom pa dag gi zhes bya ba ni gzugs kyi 'dod chags dang ma bral ba'i phyir phyir mi 'ong ba dang dgra bcom pa dag gi zhes bya bar brjod par 'dod pa yin te /
gzugs kyi 'dod chags dang bral ba'i phyir mi 'ong ba ni yongs su shes pa gnyis dang ldan par 'byung ba'i phyir ro /
mang du ni ma yin zhes bya ba ni rim gyis rgyun du zhugs pa bzhin du ches mang ba ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
sdom zhes bya ba ni don ci zhe na /
gcig tu rnam par 'jog pa zhes bya ba'i tha tshig go /
rgyu gnyis kyis zhes bya ba ni rnam par bshad pa yin no /
de gnyis yang zhes bya ba ni khams las 'dod chags dang bral ba dang 'bras bu thob pa'o /
gnas skabs de gnyis na zhes bya ba ni gzugs kyi 'dod chags dang ma bral ba'i phyir mi 'ong ba dang dgra bcom pa dag nyid kyi gnas skabs dag na'o /
yongs su shes pa gcig ces bya'o zhes bya ba ni gzugs kyi 'dod chags dang ma bral ba'i phyir mi 'ong ba ni tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa gcig yin la /
dgra bcom pa'i yang kun du sbyor ba thams cad yongs su gtugs pa'i yongs su shes pa gcig yin no /
la la gcig gnyis lnga dang drug /
ces bya ba rgyas par 'byung ba ni la las gcig 'dor /
la las gnyis /
la las lnga /
la las ni drug 'dor ro zhes bya ba'i tha tshig go /
'thob pa yang la las ni gcig /
la las ni gnyis /
la las ni drug go /
la las lnga 'thob po zhes bya ba 'di med do /
de'i phyir lnga min no zhes bya ba smos te /
mdo'i don gyi tshul ni 'gas kyang mi 'thob pa kho na'o zhes bya ba yin no /
'grel pa bshad par bya ste /
sems gang yang rung ba zhig gis dgra bcom pa nyid las yongs su nyams na kun du sbyor ba thams cad yongs su gtugs pa'i shes pa gcig 'dor te /
dgra bcom pa nyid kyi gnas skabs na bsdoms pas /
de gcig pu kho na yod pa'i phyir ro /
de bzhin du gzugs kyi 'dod chags dang bral ba'i phyir mi 'ong ba 'dod pa la 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa'i yang tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa gcig kho na gtong ngo /
tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa dang gzugs kyi 'dod chags spangs pa'i yongs su shes pa gtong ngo /
de su zhig yin zhe na /
phyir mi 'ong ba gzugs kyi 'dod chags dang bral ba zhig 'dod pa la 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams na zhes bya ba smos so /
'dod chags dang bral ba sngon du 'gro ba lam la rjes su shes pa la gnas pa ni lnga gtong zhes bya ba ni mngon par rtogs pa'i sems kyi skad cig bcu drug pa la gnas te /
de ni tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa thob na 'jig rten pa'i lam gyis thob pa de'i bral ba zag pa med pa thob pa yongs su shes pa snga ma skad cig ma bco lnga thob pa lnga gtong ngo /
drug pa gzugs dang gzugs med pa na spyod pa lam mthong bas spang bar bya ba spangs pa'i yongs su shes pa ni mi gtong mod kyi /
'on kyang khams las 'dod chags dang bral ba dang 'bras bu thob pa'i sgo nas tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa'i nang du bsdoms pa'i phyir med pa'i ngo bo nyid dang 'dra bas de nye bar mi 'god do /
mthar gyis pa 'dod chags dang bral ba sngon du 'gro ba ma yin pa gang yin pa ni 'dod pa la 'dod chags dang bral bar byed pa'i rgyus drug gtong ste /
khams gsum pa'i mthong bas spang bar bya ba rnams spangs pa'i yongs su shes pa gang dag yin pa'o /
de bzhin du thob pa yang zhes bya ba ni lnga zhes bya ba ma gtogs pa la las ni gcig 'thob pa nas drug gi bar du 'thob pa yin no /
gang la la zhig gis sngon med pa thob pa'o zhes bya ba ni mthong ba'i lam la gnas pa gang zhig gis yongs su shes pa dgu las sngon ma thob ba zhig dang por thob pa des ni gcig 'thob bo /
bsgom pa'i lam yang 'dod chags dang bral ba sngon du 'gro bas mthong ba'i lam gyi tha mar tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa gcig 'thob bo /
mthar gyis pas kyang 'dod pa las 'dod chags dang bral ba'i lam rnam par grol ba'i lam dgu pa la gcig kho na 'thob bo /
dgra bcom pas kyang tha ma gcig thob bo /
gzugs med pa'i khams las kyang 'dod chags dang bral ba 'ga' zhig las yongs su nyams pa'o zhes bya ba ni gzugs kyi 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa ma yin zhes bya bar ston te /
des ni tha ma'i cha dang mthun pa spangs pa'i yongs su shes pa dang gzugs kyi 'dod chags zad pa'i yongs su shes pa 'thob po /
kha cig gis ni drug ste /
gang zhig phyir mi 'ong ba'i 'bras bu las yongs su nyams zhes bya ba ni mthar gyis rgyun du zhugs pa'o /
'dod chags dang bral ba sngon du 'gro ba la ni yongs su nyams pa med de /
de'i 'dod chags dang bral ba ni lam gnyis thob pa'i phyir ro /
de nyid kyi phyir lnga 'thob pa ni 'ga' yang med pa nyid de /
gal te 'dod chags dang bral ba sngon du 'gro ba zhig yongs su nyams par gyur na /
de kho nas cig car yongs su shes pa lnga 'thob par 'gyur ro /
chos mngon pa'i mdzod kyi 'grel bshad don gsal ba zhes bya ba slob dpon rgyal po'i sras grags pa'i bshes gnyen gyis mdzad pa las phra rgyas bstan pa zhes bya ba mdzod kyi gnas lnga pa'o /
mdzod kyi gnas lnga pa dang drug pa dag gi 'brel pa nye bar bstan pa'i phyir /
ji skad du spangs pa ni zhes bya ba la sogs pa 'di nye bar 'god de /
ji skad du spangs pa ni yongs su shes pa'i ming 'thob bo zhes bshad pa zhes bya ba ni 'bras bu la rgyu nye bar btags pa'i phyir zhes 'byung ba'i phyir ro /
spangs pa de yang bshad do zhes bya ba ni bstan pa'o /
ji skad du zhe na /
bden pa mthong dang bsgoms pa las /
zhes bya ba smos so /
zlas dbye ba gcig dang ldan pa'i ngo bor bstan pa yin te /
bden pa mthong ba'i phyir dang bsgom pa'i phyir na bden pa mthong ba dang bsgoms pa las te rgyu de las so /
de dag bcu dang bdun bdun brgyad /
lta ba gsum gnyis ma gtogs pa /
'dod na sdug bsngal la sogs pa /
mthong bas rim bzhin spong bar byed /
ces bya ba dang bzhi ni bsgom pas spang bya yin /
zhes bya ba la sogs pas nyon mongs pa rnams mthong bas spang bar bya ba dang bsgom pas spang bar bya ba yin no zhes rgyas par bshad pa bden pa mthong ba ni mthong ba'i lam gyis yin la /
bden pa bsgom pa ni bsgom pa'i lam gyis yin pas de'i phyir da ni mthong ba dang bsgom pa'i lam de dag ci zag pa med pa'am zhes bya ba la sogs pa 'di brjod do /
de lam bstan pa nye bar dgod pa la zhes bya bar sbyar ro /
khams gsum pa'i gnyen po yin pa'i phyir zhes bya ba ni mthong ba'i lam 'jig rten pa nyid cig yin na srid pa'i rtse mo'i gnyen por mi 'gyur ro zhes bya ba yin no /
gzhan yang mthong bas spang bar bya ba rnam pa dgu cig car du spong ba'i phyir bsgom pa'i lam bzhin du 'jig rten pa ni ma yin no /
'jig rten pa la ni khams gsum pa spong ba dang rnam pa dgu cig car du spong ba de 'dra ba'i mthu med do /
gal te 'jig rten las 'das pa rnam pa dgu cig car du spong ba'i mthu zhig yod na bsgom pas spang bar bya ba rnams kyang 'jig rten las 'das pas cig car spong bar thal bar 'gyur ro zhe na /
'jig rten las 'das pa kho nas cig car spong ngo zhes bya bar nges par gzung gi /
'jig rten las 'das pas cig car du spong ba kho na yin no zhes bya bar ni ma yin pas der thal bar ni mi 'gyur ro /
bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa rnams ni gzhi dang bcas pa yin pa'i phyir bstan pa yin te /
de'i phyir de dag ni 'jig rten las 'das pas kyang cig car du mi spong ngo /
de lta ma yin na zhes bya ba ni gal te ji ltar mngon par rtogs pa bzhin bstan par bzhed pa ma yin pa zhig tu gyur na /
'jig rten na rgyu rnams snga bar mthong ba'i phyir rgyu ni sngar bstan te /
kun 'byung ba'i bden pa sngar bstan par 'gyur ro /
dper na dran pa nye bar gzhag pa dang bsam gtan la sogs pa lta bu'o zhes bya ba ni dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa skye ba dang mthun par bstan pa lta bu ste /
lus dran pa nye bar gzhag pa ni ji ltar rags pa bzhin dmigs pa'i sgo nas te /
rgyu ba phra ba dang rags pa'i sgo nas sam /
snga ma dang phyi ma rgyu dang 'bras bur gyur pa'i sgo nas sngar skyes la de'i 'og tu tshor ba dran pa nye bar gzhag pa'o /
de'i 'og tu sems dran pa nye bar gzhag pa'o /
de'i 'og tu chos dran pa nye bar gzhag pa'o /
de ltar na 'di dag ni skye ba dang mthun par bstan pa yin te /
bsam gtan la sogs pa yang de dang 'dra'o /
stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni rnam par thar pa dang zil gyis gnon pa'i skye mched dang zad par gyi skye mched la sogs pa yang skye ba dang mthun par bstan pa yin no /
kha cig ni rab tu brtags pa dang mthun par bstan zhes bya ba ni rab tu brtags pa dang mthun par te /
rtogs sla bar bstan zhes bya ba'i tha tshig go /
dper na yang dag par spong ba rnams lta bu ste zhes bya ba ni dkar po dang nag po'i phyogs dag la so sor skyes pa dang ma skyes pa'i bye brag gi sgo nas bstan pa lta bu ste /
skyes pa ni 'dul ba'i skye bos skyes pa rtogs par sla'i ma skyes pa ni ma yin pa'am /
nag po'i phyogs rtogs par sla bas so /
ji lta zhe na /
sdig pa mi dge ba'i chos skyes pa rnams spangs pa'i phyir 'dun pa bskyed do /
brtson 'grus rtsom mo /
sems rab tu 'dzin to /
yang dag par rab tu 'jog go /
ma skyes pa rnams mi skyed pa'i phyir 'dun pa bskyed do zhes bya ba snga ma bzhin no /
dge ba'i chos ma skyes pa rnams bskyed pa'i phyir 'dun pa bskyed do zhes bya ba snga ma bzhin no /
skyes pa rnams gnas par bya ba dang mi brjod par bya ba dang goms par bya ba'i phyir 'dun pa bskyed do zhes bya ba snga ma bzhin no /
gang sngar ni skyes pa rnams spang bar bya ba'i phyir 'dun pa bskyed la /
phyis ni ma skyes pa rnams mi skye bar bya ba'i phyir 'dun pa bskyed pa'i nges pa 'di ni med do /
'o na ci zhe na /
sngar yang ma skyes pa rnams mi skyed pa'i phyir /
'dun pa bskyed la phyis kyang skyes pa rnams spang ba'i phyir 'dun pa bskyed de /
dper brjod pa ni 'di yin no /
dge ba'i phyogs la yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
bden pa rnams ni mngon par rtogs pa dang mthun par bstan pa yin no zhes bya ba ni gzhan du na rgyu dang 'bras bu sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pa sngar dang phyis bstan pa dag phyis dang sngar bstan par thal bar 'gyur ro zhes ston par byed do /
gang la chags pa zhes bya ba ni sdug bsngal gyi bden pa la'o /
gang gis gnod pa byed pa zhes bya ba ni de nyid kyis so /
gang las thar ba zhes bya ba ni sdug bsngal gyi bden pa de kho na las te /
de nyid la dang por te sbyor ba'i gnas skabs su'o /
gang du zhe na /
rnam par dpyod pa'i gnas skabs na zhes bya ba smos so /
yongs su rtogs pa'i gnas skabs na ste /
nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa'i gnas skabs na zhes bya ba'i tha tshig go /
nad mthong nas zhes bya ba la sogs pa 'byung ba la nad ni sdug bsngal gyi bden pa'i dpe yin no /
de'i gzhi ni kun 'byung gi bden pa yin no /
de zad pa ni 'gog pa'i bden pa yin no /
de'i sman ni lam gyi bden pa'i dpe yin no /
bden pa rnams kyi dpe 'di ni mdo las kyang bstan to zhes bya ba ni nang la sogs pa'i mdo las so /
ji skad du zhe na /
yan lag bzhi dang ldan pa'i sman pa zug rngu 'byin pa ni rgyal po'i 'os yin zhing rgyal po'i spu la 'bab pa yin la rgyal po'i yan lag nyid kyi grangs su yang 'gro'o /
bzhi po gang dag ce na /
nad la mkhas pa yin /
nad kyi gzhi la mkhas pa yin /
nad spong ba la mkhas pa yin nad spangs nas phyir mi skye ba la mkhas pa yin no /
de bzhin du yan lag bzhi dang ldan pa'i de bzhin gshegs pa dgra bcom pa yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas kyang sman pa zug rngu 'byin pa bla na med pa zhes bya ba'o /
bzhi po gang dag ce na /
dge slong dag 'di na de bzhin gshegs pa dgra bcom pa yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas kyis ni 'di ni sdug bsngal 'phags pa'i bden pa'o zhes bya ba yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu mkhyen to /
'di ni sdug bsngal kun 'byung ba'o /
'di ni sdug bsngal 'gog pa'o /
'di ni sdug bsngal 'gog par 'gro ba'i lam 'phags pa'i bden pa'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du mkhyen to zhes 'byung ba yin no /
sngar 'phangs pa'i phyir zhes bya ba ni sngon gyi shugs kyis so /
dkyus bstan pa'i rta thags thogs med par rgyug pa bzhin no zhes bya ba ni /
rta ji ltar dkyus kyis bstan pa la 'gyur ba med par rgyug pa de dang 'dra'o /
kha cig ni thags thogs med par dkyus snyol ba bzhin no zhes 'don to /
rdzas su yang bye brag yod de zhes bya ba la yang zhes bya ba'i sgras ni ming gi sgo nas kyang zhes bstan pa yin no /
phyin ci ma log pa'i phyir zhes bya ba ni 'di ltar de ni 'phags pa rnams dang gzhan dag la yang phyin ci ma log pa ste /
sdug bsngal la sogs pa kho na yin gyi gzhan ni ma yin no /
'phags pa rnams kyis ni bden pa 'di dag ji lta ba de kho na bzhin du gzigs te /
sdug bsngal gyi bden pa la yang sdug bsngal dang mi rtag pa dang stong pa dang bdag med par gzigs la /
de bzhin du lam gyi bden pa la yang lam dang rigs pa dang sgrub pa dang nges par 'byin pa'i bar du gzigs kyi 'phags pa ma yin pa gzhan dag gis ni de ltar mthong ba ma yin pas de'i phyir 'di dag ni 'phags pa rnams kyi bden pa zhes bya'i /
'phags pa ma yin pa rnams kyi bden pa zhes bya ba ni ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
phyin ci log tu mthong ba'i phyir ro /
de dag gis ni sdug bsngal gyi bden pa la ni bde'o zhes bya ba la sogs pa'i rnam par mthong la /
kun 'byung ba la ni kun 'byung pa ma yin pa'o zhes bya ba la sogs par mthong ngo /
'gog pa la ni 'gog pa ma yin no zhes bya ba la sogs par ro /
lam la ni lam ma yin no zhes bya ba la sogs par mthong ngo /
de ni gzhan gyi sdug bsngal rig /
ces bya ba ni 'di lta ste /
'gog pa'i bden pa ni yang srid pa med pa'i phyir /
g yang sa bzhin du byis pa rnams 'jigs par byed pa yin pas so /
'phags pas sdug bsngal rig ces bya ba ni nye bar len pa'i phung po lnga'o /
gnyis ni 'phags pa rnams kyi bden pa yin la zhes bya ba sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pa dag ste /
phyin ci ma log par gzigs pa'i phyir ro /
gnyis ni 'phags pa yang yin te /
dge ba'i phyir dang zag pa med pa'i phyir ro /
'phags pa rnams kyi bden pa yang yin te /
phyin ci ma log par gzigs pa'i phyir ro /
de ltar na gcig lus par bstan pa'i phyir /
'phags pa'i bden pa dag ces bya bar 'gyur ro /
gang gi tshe tshor ba'i phyogs gcig sdug bsngal gyi rang bzhin yin pa zhes bya ba ni tshor ba'i phung po'i phyogs gcig po sdug bsngal dang yid mi bde ba'i ngo bo nyid do /
ci rigs ma lus sdug bsngal lo /
zhes bya ba la /
ci rigs pa'i don ni yid du 'ong ba rnams ni 'gyur ba'i sdug bsngal nyid dang 'du byed kyi sdug bsngal nyid kyis sdug bsngal ba yin no /
yid du mi 'od ba rnams ni sdug bsngal gyi sdug bsngal nyid dang 'du byed kyi sdug bsngal nyid kyis so /
de dag las gzhan pa rnams ni 'du byed kyi sdug bsngal kho nas so zhes bya ba yin no /
yid du 'thad pas na yid du 'ong ba rnams so /
de dag las gzhan pa rnams zhes bya ba ni yid du 'ong ba dang yid du mi 'ong ba dag las gzhan pa rnams so /
tshor ba gsum dang go rims bzhin te zhes bya ba ni tshor ba bde ba ni yid du 'ong ba dag yin no /
sdug bsngal ba ni yid du mi 'ong pa dag yin no /
bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa ni yid du 'ong ba yang ma yin /
yid du mi 'ong ba dag kyang ma yin pa dag yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i dbang gis zhes bya ba ni tshor ba'i dbang gis te gzugs dang sgra la sogs pa'i tshor ba'i rang bzhin ma yin pa rnams kyang de dang mthun pa'i phyir /
yid du 'ong ba la sogs pa'i ming 'thob bo /
'gyur bas sdug bsngal ba nyid ces bya ba ni mi rtag pa nyid kyis 'gyur bas zhes bya ba'i don to /
ji skad du /
kyi hud shing rta sna tshogs tshal /
kyi hud mtshe'u dang dal gyis 'bab /
kyi hud sdug pa rnam shes lha /
ity ārttā vilapaṃto 'pi gāṃ pataṃti divokasa iti /
duḥkhasvabhāvenaiveti /
upaghātasvabhāvenety arthaḥ /
duḥkhā vedanā utpādaduḥkhā sthitiduḥkheti /
nanv eṣā arthāpattito vipariṇāmasukhā prāpnoti
smre sngags 'don bzhin sa la lhung /
zhes 'byung ba lta bu'o /
sdug bsngal gyi ngo bo kho nas zhes bya ba ni gnod pa'i ngo bo nyid kho nas zhes bya ba'i tha tshig go /
sdug bsngal gyi tshor ba ni skye ba na yang sdug bsngal la gnas pa na yang sdug bsngal lo zhes bya ba shugs kyis na 'di 'gyur ba'i bde bar 'gyur ba ma yin nam /
tathā ca sati lakṣaṇasaṃkaraḥ syāt /
nedam asyā lakṣaṇaṃ /
kiṃ tarhi vidūṣaṇārtham ayam upadeśa iti /
atha vā bhavatv eva sāttra /
yena rūpeṇa vidūṣyate /
tad evāpekṣate iti /
duḥkhaiva bhavati /
yathā sukhā vedanā utpādasthitisukhatvāt sukhāpi satī vipariṇāmaduḥkhatayā duḥkhety eva vidūṣyate vidūṣaṇīyatvenābhiprīyamāṇatvād iti /
saṃskāreṇaiva duḥkhateti /
saṃskaraṇenaiva jananenaivety arthaḥ /
yad anityaṃ /
tad duḥkhaṃ /
yan na niyatasthitaṃ /
tad duḥkhaṃ /
yaj yāyate vinaśyati ca /
tad duḥkham ity arthaḥ
de lta yin na ni mtshan nyid 'chol bar 'gyur ro zhe na /
'di ni 'di'i mtshan nyid ma yin no /
'o na ci zhe na /
sun dbyung ba'i phyir nye bar bstan par zad do /
yang na de lta yin du zad de de ni ngo bo gang gis rnam par sun 'byin pa de nyid la ltos nas sdug bsngal kho na yin te /
dper na bde ba'i tshor ba skye ba dang gnas pa na bde ba'i phyir bde ba yin du zin kyang rnam par sun dbyung bar bya ba nyid du bzhed pa'i phyir /
'gyur ba'i sdug bsngal nyid kyis sdug bsngal ba yin no zhes de ltar rnam par sun 'byin par byed pa dang 'dra'o /
'du byed kho nas sdug bsngal ba nyid ces bya ba ni 'du byed kho nas te /
skye pa kho nas zhes bya ba'i tha tshig go /
gang mi rtag pa de ni sdug bsngal ba yin no zhes bya ba ni gang zhig nges par mi gnas pa de ni sdug bsngal ba ste /
tenoktaṃ /
pratyayābhisaṃskaraṇād iti /
pratyayair abhisaṃskriyate yasmāt /
tasmāt tad duḥkham iti /
vedanāvat tadvedanīyā api saṃskārā veditavyā iti /
sukhavedanīyānāṃ saṃskārāṇāṃ vipariṇāmena duḥkhatā /
sukhavedanīyāḥ saṃskārā utpādasukhāḥ sthitisukhā vipariṇāmaduḥkhā iti /
duḥkhavedanīyānāṃ saṃskārāṇāṃ duḥkhavedanīyasvabhāvenaiva duḥkhatā
gang zhig skyes shing 'jig pa de sdug bsngal ba'o zhes bya ba'i don to /
de'i phyir rkyen gyis mngon par 'du byed pa'i phyir zhes bya ba smos te /
gang gi phyir rkyen gyis mngon par 'du byed pa de'i phyir sdug bsngal ba zhes bya'o /
de myong bar 'gyur ba'i 'du byed rnams kyang tshor ba dang 'dra bar brjod do zhes bya ba ni bde ba'i tshor ba myong bar 'gyur ba'i 'du byed rnams ni 'gyur bas sdug bsngal ba nyid de /
bde ba'i tshor ba myong bar 'gyur ba'i 'du byed rnams ni skye ba na yang bde /
gnas pa na yang bde la /
'gyur ba na sdug bsngal lo zhes bya ba dang sdug bsngal gyi tshor ba myong bar 'gyur ba'i 'du byed rnams ni sdug bsngal gyi rang gi ngo bo kho nas sdug bsngal ba nyid de /
duḥkhavedanīyāḥ saṃskārā utpādaduḥkhā sthitiduḥkhā iti sdug bsngal gyi tshor ba myong bar 'gyur ba'i 'du byed rnams ni skye ba yang sdug bsngal la /
aduḥkhāsukhavedanīyānāṃ saṃskārāṇāṃ saṃskāreṇaiva duḥkhatā /
pratyayābhisaṃskaraṇāt /
yad anityam /
tad duḥkham iti /
duḥkham eva duḥkhatā duḥkhaduḥkhatā /
yāvad iti vacanāt vipariṇāma eva duḥkhatā vipariṇāmaduḥkhatā saṃskāra eva duḥkhatā saṃskāraduḥkhateti vācyam
gnas pa yang sdug bsngal lo zhes bya ba dang bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa'i tshor ba myong bar 'gyur ba'i 'du byed rnams ni rkyen gyis mngon par 'du byed pa'i phyir 'du byed kho nas sdug bsngal ba nyid de zhes bya ba yin no /
sdug bsngal nyid sdug bsngal nyid yin pas zhes bya ba la yin pa'i bar zhes 'byung ba'i phyir 'gyur ba nyid sdug bsngal ba nyid yin pas 'gyur ba'i sdug bsngal nyid yin la /
'du byed nyid sdug bsngal nyid yin pas 'du byed kyi sdug bsngal nyid do zhes brjod par bya'o /
ayaṃ paryāyo vigraheṇaiva viśiṣṭo nārthena /
sa eva hy atrārtho grahītavyaḥ /
asādhāraṇatvād iti vistaraḥ /
manaāpāḥ saṃskārāḥ asādhāraṇā duḥkhaduḥkhatāyāḥ
rnam grangs 'di ni tshig rnam par sbyar ba kho nas khyad par du gyur par zad kyi don gyis ni ma yin pas 'dir don ni de kho na gzung bar bya'o /
thun mong ma yin pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'du byed yid du 'ong ba rnams ni sdug bsngal nyid dang thun mong ma yin te /
atas teṣām asādhāraṇatvād vipariṇāmaduḥkhatoktā de'i phyir de dag ni thun mong ma yin pas 'gyur ba'i sdug bsngal nyid du bshad do /
amanaāpāś cāsādhāraṇā vipariṇāmaduḥkhatāyāḥ /
atas teṣām asādhāraṇatvād duḥkhaduḥkhatokteti
yid du mi 'ong ba rnams ni 'gyur ba'i sdug bsngal nyid dang thun mong ma yin te /
de'i phyir de dag ni thun mong ma yin pas sdug bsngal gyi sdug bsngal nyid du bshad do zhes bya ba yin no /
sarve tu manaāpādayaḥ saṃskāraduḥkhatayā duḥkhāḥ tasyā vyāpinītvāt yid du 'ong ba la sogs pa 'du byed thams cad ni 'du byed kyi sdug bsngal nyid kyis sdug bsngal ba nyid de /
de ni khyab ba yin pa'i phyir ro /
yadi sarve 'pi tathā duḥkhāḥ kasmāt sarve (vipariṇāmaduḥkhatayā) na paśyaṃtīti ata āha gal te thams cad kyang de ltar sdug bsngal ba yin na /
ci'i phyir kun gyis mi mthong zhe na /
de'i phyir smras pa /
tāṃ tv āryā eva paśyaṃti nānye de dag kyang 'phags pa rnams kho nas gzigs kyi gzhan dag gis ni ma yin no /
katham itīdam upanyasyate āha cātreti sarvam /
evaṃ tarhīti yadi saṃskāraduḥkhatayā sarve 'pi saṃskārā duḥkhāḥ mārge 'pi saṃskāraduḥkhatāprasaṃgaḥ
ji lta zhe na /
'dir smras pa zhes pa 'di thams cad nye bar 'god par byed do /
de lta na 'o na ni zhes bya ba ni gal te 'du byed kyi sdug bsngal nyid kyis 'du byed thams cad kyang sdug bsngal ba yin na ni /
lam yang 'dus byas yin pa'i phyir 'du byed kyi sdug bsngal nyid du thal bar 'gyur te /
saṃskṛtatvtā pratyayajanitatvād ity arthaḥ rkyen gyis bskyed pa yin pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
(Abhidh-k-vy 517) pratikūlaṃ hi duḥkham iti lakṣaṇān mārgo na duḥkham iti /
kim idam anyad evocyate /
pūrvam uktaṃ pratyayābhisaṃskaraṇāt sarvasaṃskārā anityāḥ
sdug bsngal zhes bya ba'i mtshan nyid ni mi mthun pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni gzhan kho na zhig ci ste brjod /
sngar rkyen gyis mngon par 'dus byas pa'i phyir 'du byed thams cad mi rtag pa yin la /
yac cānityaṃ /
tad duḥkham iti /
mārgaś ca pratyayābhisaṃskṛtatvād anityaḥ
gang mi rtag pa de ni sdug bsngal ba yin no zhes bshad pas lam yang rkyen gyis mngon par 'dus byas pa'i phyir /
mi rtag pa yin te /
tasmād duḥkham iti prasajyet /
yadi hi pratikūlataiva duḥkhalakṣaṇam iṣyet /
tat pūrvoktam alakṣaṇaṃ syāt
de lta bas na sdug bsngal ba yin no zhes bya bar thal bar 'gyur ro /
gal te sdug bsngal gyi mtshan nyid mi mthun pa kho na yin par 'dod na ni sngar bshad pa de mtshan nyid ma yin par 'gyur ro /
tac ced duḥkhatālakṣaṇam /
idam alakṣaṇam iti /
naiṣa doṣaḥ
ji ste de sdug bsngal gyi mtshan nyid yin na ni /
'di mtshan nyid ma yin no zhe na de ni nyes pa med do /
kathaṃ /
yad anityam āryāṇāṃ pratikūlaṃ /
tad duḥkham ity ayam atrābhipreto 'rthaḥ
ji lta zhe na 'dir dgongs pa'i don ni mi rtag pa gang zhig 'phags pa rnams dang mi mthun pa de sdug bsngal ba yin no zhes bya ba 'di yin no /
kiṃ cānityam āryāṇāṃ pratikūlaṃ yat sāsravaṃ vastu 'phags pa rnams dang mi mthun pa yang gang zhig yin zhe na /
zag pa dang bcas pa'i dngos po gang yin pa'o /
kasmāt punar anāsravo mārgas tathaivānityo 'pi na cāryāṇāṃ pratikūla ity ata āha yang ci'i phyir zag pa med pa'i lam yang de kho na dang 'dra bar mi rtag pa yin bzhin du yang 'phags pa rnams dang mi mthun ba ma yin zhe na /
na hi tasyotpāda āryāṇāṃ pratikūlaḥ sarvaduḥkhakṣayāvāhanād iti de'i phyir de skye ba ni sdug bsngal thams cad zad pa 'dren pa'i phyir 'phags pa rnams dang mi mthun pa med do zhes bya ba smos so /
aviśeṣābhidhāne 'pi hi loke viśeṣapratipattir dṛṣṭā /
tadyathā gamanād gauḥ na ca gamanān mahiṣo 'pi gaur bhavati
'jig rten na khyad par med par brjod kyang khyad par rtog pa mthong ste /
dper na 'gro bas na ba lang ngo zhes bya bar 'gro bas na ma he yang ba lang du 'gyur ba ni ma yin no zhes bya ba lta bu'o /
evaṃ hy arthe niyate gauḥ [kāsmiṃcid bhavati /
] kasmād bhavati /
yasmāt gacchatīti /
evam ihāpi yat sāsravaṃ vastu /
tat pratikūlam āryāṇāṃ
don de ltar nges pa yin dang ci'i phyir ba lang yin zhe na /
gang gi phyir 'gro bas so zhes bya ba de bzhin du 'dir yang zag pa dang bcas pa'i dngos po gang yin pa de ni 'phags pa rnams dang mi mthun pa yin no /
kasmāt /
anityatvād iti /
yad eva duḥkhato dṛṣṭam iti /
sāsravaṃ vastu /
tasyaiva nirodhaṃ śāṃtataḥ paśyaṃti /
na mārgasyety avagaṃtavyaṃ
ci'i phyir zhe na /
mi rtag pa'i phyir ro zhes bya ba yin no /
sdug bsngal du mthong bas gang yin pa de kho na zhes bya ba ni zag pa dang bcas pa'i dngos po de'i 'gog pa la de ltar lta'i lam gyi la ni ma yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
mudgādibhāve 'pi māṣarāśyapadeśavad iti /
māṣarāśau mudgamasūrakalāyādisadbhāve 'py alpatvān mudgādīnāṃ māṣarāśir iti loke vyapadeśo dṛśyate
mon sran sde'u la sogs pa yod bzhin du mon sran gre'u'i phung po zhes ston pa bzhin zhes bya ba ni 'jig rten na mon sran gre'u'i phung po'i nang na mon sran sde'u dang sran chung dang sran ma la sogs pa yod bzhin du yang nyung ba'i phyir mon sran sde'u la sogs pa la mon sran gre'u'i phung po zhes tha snyad 'dogs pa snang ba de dang 'dra'o /
tadvat /
pariṣekasukhāṇukeneti /
sukhaṃ ca tad aṇukaṃ ca sukhāṇukaṃ /
pariṣekeṇa sukhāṇukaṃ pariṣekasukhāṇukaṃ
chus gdab pa'i bde ba chung dus zhes bya ba ni /
de ni bde ba yang yin la chung du yang yin pas bde ba chung ngu'o /
chus gdab pa'i bde ba chung ngu ni chus gdab pa'i bde ba chung du ste des so /
tenāha khalv apīti /
bhadankakaumāralātaḥ duḥkhasaṃtatyāṃ /
duḥkhasya ca hetutvād iti
yang smras pa zhes bya ba ni btsun pa gzhon nu len gyis te /
sdug bsngal bdun cu pa las so /
sdug bsngal gyi ni rgyu phyir dang /
sukhaṃ duḥkhasya hetur duḥkhavedanīyena karmaṇā saṃprayuktatvād iti zhes bya ba ni bde ba ni sdug bsngal gyi rgyu yin te /
sdug bsngal myong bar 'gyur ba'i las dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
duḥkhaiś cānalpakaiḥ samuditatvāt sdug bsngal mang pos skyed phyir dang /
yasmāc cātibahubhir duḥkhaiḥ parasevākṛtyādikṛtaiḥ samuditaṃ sukham utpadyate zhes bya ba ni 'di ltar bde ba ni gzhan la brten pa dang zhing la sogs pas byas pa'i sdug bsngal shin tu mang pos bskyed de 'byung bar byed pa yin pas so /
duḥkhe ca sati tadiṣṭeḥ /
yasmāc ca kṣutpipāsādikṛte duḥkhe sati /
bhojanapānādikṛtaṃ sukhaṃ iṣṭaṃ
sdug bsngal yod na bde 'dod phyir /
zhes bya ba ni 'di ltar bkres pa dang skom pa la sogs pas byas pa'i sdug bsngal yod na zas dang skom la sogs pas byas pa'i bde ba 'dod kyi gzhan du ni ma yin no /
nānyathā /
ata ebhyaḥ kāraṇebhyo /
duḥkham iti sukhaṃ vyavasyaṃtīti /
sahaiva tu sukheneti /
tuśabdaḥ pūrvapakṣavyāvartanārthaḥ /
saṃskāraduḥkhataikarasatvād iti /
saṃskāṛaduḥkhataikaprakāratvāt /
katham idānīṃ sukhasvabhāvām iti /
katham aduḥkhasvabhāvāṃ vedanāṃ duḥkhataḥ paśyaṃti
de'i phyir rgyu de dag gis na /
bde ba sdug bsngal zhes rtogs so /
zhes bya'o srid pa thams cad ni bde ba dang bcas te zhes bya ba la ni zhes bya ba'i sbra phyogs snga ma bzlog pa'i phyir ro /
'du byed kyi sdug bsngal du ro gcig pas zhes bya ba ni 'du byed kyi sdug bsngal du rnam pa gcig pas so /
da ni ji ltar bde ba'i rang bzhin gyi zhes bya ba ni ji ltar sdug bsngal gyi rang bzhin ma yin pa'i tshor ba rnams la sdug bsngal zhes bya ba yin no /
anityatayā pratikūlatvād iti /
anityatvāt pratikūlaṃ pratikūlatvād duḥkhataḥ paśyaṃtīty (Abhidh-k-vy 518) arthaḥ
mi rtag pa'i mtshan nyid kyis mi mthun pa'i phyir ro zhes bya ba ni mi rtag pa'i phyir mi mthun la mi mthun pa'i phyir sdug bsngal du lta'o zhes bya ba'i tha tshig go /
yathā rūpasaṃjñādīny apīti dper na gzugs dang 'du shes la sogs pa yang zhes bya ba ni /
yathā rūpasaṃjñāsaṃskāravijñānāny api duḥkhataḥ paśyaṃti /
na ca tāny evaṃ duḥkhāni
dper na gzugs dang 'du shes dang 'du byed dang rnam par shes pa dag la yang sdug bsngal nyid du lta mod kyi de dag ji ltar sdug bsngal gyi tshor ba bzhin du sdug bsngal ba ni ma yin pa bzhin te /
yathā duḥkhā vedanā /
tasyā upaghātakasvabhāvatvāt /
teṣāṃ vā tallakṣaṇatvāt /
yas tu manyata iti bhadantakumāralātaḥ
de ni gnod par byed pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir la /
de dag gi mtshan nyid ni de ma yin pa'i phyir ro /
gang zhig ces bya ba ni btsun pa gzhon nu len to /
tasya bhadantasyāsau samudayākāraḥ syān na duḥkhākāraḥ btsun pa gzhon nu len de'i de ni kun 'byung gi rnam pa yin gyi /
sdug bsngal gyi rnam pa ni ma yin te /
duḥkhahetuto darśanāt /
kiṃ cāryāṇāṃ cānāgāmināṃ rūpārūpyopapattau kathaṃ duḥkhasaṃjñā pravartate
sdug bsngal la rgyur lta ba'i phyir ro /
gzhan yang gzugs dang gzugs med par skyes pa'i 'phags pa rnams la yang sdug bsngal gyi 'du shes 'jug par 'gyur te /
naiva pravartate ity arthaḥ /
na hi teṣām anāgāmināṃ duḥkhavedanāhetuḥ duḥkhāyā vedanāyā hetuḥ
'jug par mi 'gyur ba zhig na zhes bya ba'i tha tshig go /
phyir mi 'ong ba de dag gi sdug bsngal gyi tshor ba'i rgyu ste /
tshor ba sdug bsngal ba'i rgyu ni ma yin no /
ke /
skaṃdhā rūpārūpyāvacarāḥ /
kasmān na hetuḥ /
punar duḥkhasthānānāgamanāt /
saṃskāraduḥkhata ca sūtre kim artham uktā bhaved iti /
yadi duḥkhahetutvāt sukham api duḥkhataḥ paśyaṃti /
yeyaṃ saṃskāraduḥkhatoktā yad anityaṃ /
tad duḥkham iti /
sā kiṃprayojanā duḥkhahetutvenaiva tatprayojanasiddheḥ /
duḥkhahetuvādy āha /
yadi tarhīti /
yadi yad anityaṃ /
tad duḥkham ity anityatvād duḥkhataḥ paśyaṃti na duḥkhahetutvād anityaduḥkhākārayoḥ kaḥ prativiśeṣaḥ /
atrācārya āha /
udayavyayadharmitvād iti vistaraḥ /
yathā pratikūlatvād duḥkhaṃ /
tathā tat pratipādayann āha /
anityaṃ tu dṛśyamānaṃ pratikūlaṃ bhavatīty anityākāro duḥkhākāram ākarṣatīti /
tad uktaṃ bhavati /
yad idam uktaṃ yad anityaṃ /
tad duḥkham iti /
nākāraikatvād evam uktaṃ /
apy tv anityaṃ tat sukhaṃ paśyatāṃ pratikūlaṃ bhavati /
pratikūlatvād duḥkhataḥ paśyaṃtīti /
ekīyā iti bhadaṃtaśrīlātādayaḥ /
idam atra duḥkhasyeti /
idam atra duḥkhasya lakṣaṇam ity arthaḥ /
sukhā vedanā duḥkhato draṣṭavyeti /
aparaṃ sūtrapadaṃ /
śītoṣṇādaya iti /
ādiśabdenāmlamadhurādayo gṛhyaṃte /
atyupayuktā atiparibhuktāḥ /
akālopayuktāś ceti /
tadyathā śītā hemaṃte uṣṇā gṛīṣme /
samena veti /
sukhahetunā /
evam īryāpathavikalpe 'pi vaktavyam iti /
ya eva hi śayanādaya iṣyaṃte sukhahetavaḥ /
ta eveti sarvaṃ yāvad vyaktim āpadayaṃta iti vaktavyaṃ /
duḥkhapratīkāre ca sukhabuddheḥ /
kiṃ /
nāsti sukhā vedaneti prakṛtaṃ /
duḥkhavikalpe ca /
kiṃ /
sukhabuddheḥ /
tathaiva nāsti sukhā vedaneti /
duḥkhapratīkāre sukhabuddhiṃ pratipādayann āha /
na hi tāvat sukham iti vistaraḥ /
duḥkhavikalpeneti pratipādayann āha /
duḥkhavikalpe ca bālā iti vistaraḥ
gang dag cig ce na /
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i phung po rnams so /
ci'i phyir rgyu ma yin zhe na /
yang sdug bsngal ba'i gnas su mi 'ong ba'i phyir ro /
'du byed kyi sdug bsngal nyid kyang ci'i phyir gsungs par gyur ces bya ba ni gal te sdug bsngal gyi rgyu yin pa'i phyir bde ba yang sdug bsngal nyid du lta na gang mi rtag pa de ni sdug bsngal ba yin no zhes 'du byed kyi sdug bsngal du bshad ba gang yin pa de ci dgos te /
sdug bsngal gyi rgyu yin pa kho nas dgos pa de grub pa'i phyir ro /
sdug bsngal gyi rgyu yin par smra bas gal te zhes bya ba la sogs pa smras te /
gal te gang mi rtag pa de ni sdug bsngal ba yin pas mi rtag pa'i phyir sdug bsngal nyid du lta'i sdug bsngal gyi rgyu yin pa'i phyir ni ma yin no /
'o na mi rtag pa dang sdug bsngal gyi rnam pa dag la khyad par ci zhig yod /
slob dpon gyis /
skye zhing 'jig pa'i chos can yin pa'i phyir /
zhes bya ba la sogs pas rgyas par smos so /
ji ltar na mi mthun pa'i phyir sdug bsngal yin pa de bzhin du bstan pa'i phyir mi rtag par mthong na mi mthun par 'gyur bas mi rtag pa'i rnam pas sdug bsngal gyi rnam pa 'dren par byed do zhes bya ba smos so /
de ni 'di skad du gang mi rtag pa de ni sdug bsngal ba yin no zhes bshad pa gang yin pa de ni rnam pa gcig pa'i phyir de skad bshad pa na ma yin gyi /
'on kyang bde ba de mi rtag par mthong na ni mi mthun par 'gyur la /
mi mthun pa'i phyir sdug bsngal nyid du lta'o zhes bshad pa yin no /
kha cig na re zhes bya ba ni btsun pa dpal len la sogs pa'o /
de ni 'di ltar sdug bsngal lo zhes bya ba ni 'dir sdug bsngal gyi mtshan nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
bde ba'i tshor ba ni sdug bsngal du blta bar bya'o zhes bya ba ni mdo'i tshig gzhan yin no /
grang ba dang dro ba la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgra ni skyur ba dang mang rab la sogs pa bsdu'o /
bam po bzhi bcu rtsa lnga pa /
ha cang spyad pa ni ha cang yongs su spyad pa'o /
dus ma yin par spyad pa ni dper na dgun grang ba spyad pa dang so ga dro ba spyad pa lta bu'o /
mnyam pas zhes bya ba ni bde ba'i rgyus so /
spyod lam gyi bye brag la yang de bzhin du brjod par bya'o zhes bya ba ni bde ba'i rgyu nyal ba la sogs par 'dod pa gang dag yin pa de dag kho na zhes bya ba nas gsal bar 'gyur bar zad de zhes bya ba'i bar thams cad brjod par bya'o /
sdug bsngal gyi gnyen po la bde ba'i blo skye ba'i yang phyir ci zhe na /
bde ba'i tshor ba med do zhes bya ba'i skabs dang sbyar ro /
sdug bsngal gyi bye brag la ci zhe na /
bde ba'i blo skye ba'i phyir de bzhin du bde ba'i tshor ba med do zhes bya bar sbyar ro /
sdug bsngal gyi gnyen po la bde ba'i blo skye ba bstan pa'i phyir /
ji skad du bkres pa dang zhes bya ba la sogs pa rgyas par smos so /
sdug bsngal gyi bye brag la bde ba'i blo skyes pa bstan pa'i phyir byis pa rnams ni sdug bsngal gyi bye brag la yang zhes bya ba la sogs pa rgya cher smos so /
aṃsād aṃsaṃ bhāraṃ saṃcārayaṃto bhāravāhakā duḥkha evāvasthite bhārātikrāmaṇe sukham iti buddhim utpādayaṃti phrag pa nas phrag par khur sbed pa khur tsa ba rnams khur gyis non te /
sdug bsngal ba kho nar gnas bzhin du bde'o snyam du blo skyed par byed do /
eṣa eva ca nyāya ity ācāryaḥ 'di nyid rigs pa yin no zhes zer ba ni slob dpon no /
anabhiprītaṃ bhavaty āryāṇām iti kāmasukhaṃ /
(Abhidh-k-vy 519) anyathānabhipretatvād iti /
pramādapadatvādinākārāṃtareṇa /
tadarthaṃ darśayann āha /
yā hi vedaneti vistaraḥ
'phags pa rnams mi bzhed pa yin te zhes bya ba ni 'dod pa'i bde ba'o /
mi 'dod pa ni gzhan du yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni bag med ba'i gnas nyid la sogs pa'i rnam pa gzhan gyis so /
don de bstan par bya ba'i phyir tshor ba gang zhig ces bya ba la sogs pa rgyas par smos te /
pramādapadam iti /
kuśalapracyutikāraṇam ity arthaḥ /
mahābhisaṃskārasādhyāṃ ca vipariṇāminīṃ ca /
samanaṃtaraduḥkhotpādinīm aduḥkhāsukhotpādinīṃ cety arthaḥ
bag med pa'i gnas zhes bya ba ni bde ba las nyams pa'i rgyu yin pa'i phyir ro /
mngon par 'du bya ba chen pos bsgrub par bya ba dang rnam par 'gyur ba can ni mjug thogs su sdug bsngal skye ba can dang sdug bsngal yang ma yin bde ba yang ma yin pa skye ba can zhes bya ba'i don nam /
nyūnarūpatvam āpannām iti vā /
anityāṃ ca vināśinīṃ cety arthaḥ
yang na ngo bo nyams par gyur pa zhes bya ba yin no /
mi rtag par zhes bya ba ni rnam par 'jig par zhes bya ba'i tha tshig go /
na tu khalu svalakṣaṇākāreṇeti /
anugrāhakasvalakṣaṇākāreṇa āryāṇām api hi sukhavedanānugrāhakebhya visaṃvādaḥ /
yadi cāsau sukhā vedanā svenātmanānugrāhakātmanānabhipretā bhavet naiva tasyāṃ sukhāyāṃ vedanāyāṃ kasyacid rāgo bhavet
rang gi mtshan nyid kyi rnam pas ni ma yin no zhes bya ba ni phan 'dogs par byed pa'i rang gi mtshan nyid kyi rnam pa ste /
bde ba'i tshor ba ni 'phags pa rnams la yang phan 'dogs par byed pas mi slu ba yin no /
gal te bde ba'i tshor ba 'di rang gi mtshan nyid kyis te /
phan 'dogs par byed pa'i bdag nyid kyis mi 'dod pa zhig yin par gyur na ni bde ba'i tshor ba de la su yang 'dod chags skye bar mi 'gyur ba zhig ste /
duḥkhavedanāvad ity abhiprāyaḥ sdug bsngal gyi tshor ba bzhin no snyam du bsams pa yin no /
yato vairāgyārtham iti /
yataḥ kāraṇāt vairāgyārtham ākārāṃtareṇāpi doṣavatīṃ paśyeyuḥ
gang gi phyir 'dod chags dang 'bral ba'i ched du zhes bya ba ni rgyu gang gi phyir 'dod chags dang 'bral bar bya ba'i ched du rnam pa gzhan gyis kyang skyon can du lta bar 'gyur te /
anyathānāyāsenaiva rāgābhāvasiddheḥ vairāgyārthaṃ prayatno 'narthakaḥ syāt gzhan du na tshegs mad pa kho nar 'dod chags med pa 'grub pas 'dod chags dang bral bar bya ba'i ched du 'bad pa don med par 'gyur ro /
uktaṃ cedaṃ bhagavateti sthavirānandavacanam evaitat sūtrapadaṃ /
evaṃ hi so 'prakṣyad iti /
yatkiṃcid veditam /
idam atra duḥkhasyeti etad ayuktarūpaṃ vacanam iti paśyaṃ sthavirānandas tad eva pṛṣṭavān
bcom ldan 'das kyis gang ci tshor yang rung de ni 'dir sdug bsngal lo zhes kyang gsungs na zhes bya ba'i mdo'i tshig 'di ni gnas brtan kun dga' bos bzlas pa yin no /
des kyang 'di skad du zhus par 'gyur la zhes bya ba ni gnas brtan kun dga' bos gang ci tshor yang rung de ni 'dir sdug bsngal lo zhes bya ba'i tshig 'di rigs pa ma yin pa'i ngo bor mthong na ni de kho na zhus par 'gyur te /
yatkiṃcid veditam idam atra duḥkhasyeti viruddham eveti kṛtvā gang ci tshor yang rung de ni 'dir sdug bsngal lo zhes bya ba 'gal ba'i phyir ro /
yadi tu tisro vedanā ity etad ayuktarūpam adrakṣyat /
tad evāprakṣyat kiṃ nu saṃdhāya bhagavatā bhāṣitaṃ tisro vedanā ity etad viruddham eveti kṛtvā
gal te tshor ba gsum zhes bya ba 'di rigs pa ma yin pa'i ngo bor mthong na ni bcom ldan 'das kyis ci las dgongs nas tshor ba gsum zhes bka' stsal zhes zhus par 'gyur te de 'gal ba'i phyir ro /
bhagavān api caivaṃ vyākariṣyad idaṃ mayā saṃdhāya bhāṣitaṃ tisro vedanā iti /
na tv evaṃ vyākariṣyat /
saṃskārānityatām ānanda saṃdhāya mayā bhāṣitaṃ /
saṃskāravipariṇāmatāṃ /
yatkiṃcid veditam idam atra duḥkhasyeti /
na tv evam āha /
punaś ca tisṛṇāṃ vedanānāṃ vacanāt tasmāt saṃty eva svbhāvatas tisro vedanāḥ /
idaṃ tu saṃdhāya mayā bhāṣitaṃ yatkiṃcid veditam idam atra duḥkhasyeti vedanād ābhiprāyikam etad vākyaṃ darśayati bhagavān
bcom ldan 'das kyis kyang 'di skad du tshor ba gsum zhes bya ba 'di ni ngas dgongs nas bshad pa yin no zhes lung bstan par 'gyur gyi /
'di skad du gang ci tshor yang rung de ni 'dir sdug bsngal lo zhes bya ba ni ngas 'du byed mi rtag pa nyid dang 'du byed rnam par 'gyur ba nyid las dgongs nas gsungs so zhes lung bstan par yang mi 'gyur ba zhig na yang tshor ba gsum smos pa'i phyir de skad kyang bka' ma stsal te /
de lta bas na tshor ba gsum ni rang gi ngo bos yod la /
gang ci tshor yang rung de ni 'dir sdug bsngal lo zhes bya ba 'di ni ngas dgongs nas bshad pa yin no zhes gsungs pa'i phyir gang ci tshor yang rung de ni 'dir sdug bsngal lo zhes bya ba'i tshig 'di ni bcom ldan 'das kyis dgongs pa can du ston par mdzad pa yin te /
yatkiṃcid veditam atra duḥkhasyeti saṃskāravipariṇāmatābhiprāyāt /
vipariṇāmānityadharmitvād iti /
vipariṇāmadharmitvād anityadharmitvāc ca
'du byed 'gyur ba nyid las dgongs pa'i phyir ro /
rnam par 'gyur ba dang mi rtag pa'i chos can yin pa'i phyir zhes bya ba ni rnam par 'gyur ba'i chos can yin pa'i phyir dang mi rtag pa'i chos can yin pa'i phyir te /
vipariṇāmaḥ punar anyathātvaṃ /
kāmaguṇā iti /
iṣṭānāṃ rūpaśabdagandharasaspraṣṭavyānām iyaṃ saṃjñā
rnam par 'gyur ba ni gzhan du 'gyur ba nyid do /
'dod pa'i yon tan zhes bya ba 'di ni gzugs dang sgra dang dri dang ro dang reg bya yid du 'ong ba rnams kyi ming yin no /
upapatter apīṣṭasya janmanaḥ saṃjñā skye ba yang skye ba yid du 'ong ba'i ming yin te /
evam upapattiṃ alpasukhāṃ bahuduḥkhām ekāṃtasukhāṃ paśyato viparyāsaḥ skye ba yang de 'dra bar bde ba ni chung la sdug bsngal ni mang ba yin na gcig tu bde bar lta ba ni phyin ci log pa yin no /
lokānuvṛttyeti /
cet /
atha mataṃ lokasya vedanāṃ vyavasyato 'nuvṛttyā tisro vedanā iti vacanaṃ /
tan na bhavati
gal te 'jig rten dang mthun par gsungs pa yin no zhe na zhes bya ba ni ji ste 'jig rten gyi tshor ba rtogs pa dang mthun par tshor ba gsum mo zhes gsungs so zhe na /
de ni ma yin te /
sarvaveditaduḥkhatvasya saṃdhāya bhāṣitam iti bhagavato vacanāt /
saṃskārānityatām ānanda mayā saṃdhāya bhāṣitaṃ saṃskāravipariṇāmatāṃ /
yatkiṃcid veditam idam atra duḥkhasyety ato na lokānuvṛttyā tisro vedanā iti vacanaṃ /
kiṃ tarhi /
svalakṣaṇato (Abhidh-k-vy 520) nidhāryety abhiprāyaḥ
tshor ba thams cad sdug bsngal ba nyid ni dgongs nas gsungs so zhes bka' stsal ba'i phyir te /
bcom ldan 'das kyis kun dga' bo gang ci tshor yang rung ste 'di ni sdug bsngal lo zhes bya ba ni /
ngas 'du byed mi rtag pa nyid dang 'du byed rnam par 'gyur ba nyid las dgongs nas gsungs so zhes dgongs te /
bshad pa yin par bka' stsal ba'i phyir ro /
de'i phyir 'jig rten dang mthun par tshor ba gsum zhes gsungs pa ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
rang gi mtshan nyid kyi sgo nas nges par 'dzin par mdzad do zhes bya bar bsams pa yin no /
yathābhūtavacanāc ca /
na lokānuvṛttyā tisro vedanā iti vacanaṃ
yang dag pa ji lta ba bzhin zhes gsungs pa'i yang phyir 'jig rten dang mthun par tshor ba gsum mo zhes gsungs pa ni ma yin no /
katham ity āha /
yac ca sukhendriyaṃ yac ca saumanasyendriyaṃ /
sukhaiṣā vedanā draṣṭavyeti /
vistareṇoktveti /
yac ca duḥkhendriyaṃ yac ca daurmanasyendriyaṃ
ji lta zhe na /
bde ba'i dbang po gang yin pa dang yid bde ba'i dbang po gang yin pa 'di ni bde ba'i tshor ba yin par blta bar bya'o zhes rgyas par gsungs nas zhes bya ba smos te /
sdug bsngal gyi dbang po gang yin pa 'di ni bde ba'i tshor ba yin par blta bar bya'o /
yid mi bde ba'i dbang po gang yin pa 'di ni sdug bsngal gyi tshor ba yin no /
duḥkhaiṣā vedanā /
yad upakṣendriyam /
aduḥkhāsukhaiṣā vedanā ity evaṃādinā vistareṇoktvā yenemāni paṃcendriyāṇy evaṃ yathābhūtaṃ samyakprajñayā dṛṣṭānīti /
idam atra vedanātrayasadbhāve jñāpakaṃ /
yathābhūtam ity adhyāropāpavādābhāvāt /
loko 'pi ca kathaṃ duḥkhāṃ vedanāṃ trividhāṃ sukhāṃ duḥkhām aduḥkhāsukhāṃ vyavasyed duḥkhasvābhāvyena duḥkhavyavasāyasyaiva prāpteḥ /
mṛdvadhimātramadhyāsv iti vistaraḥ /
atha mataṃ mṛduni duḥkhe sukhabuddhir adhimātre duḥkhabuddhiḥ madhya aduḥkhāsukhabuddhir iti
btang snyoms kyi dbang po gang yin pa 'di ni bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'i tshor ba yin no zhes bya ba de lta bu la sogs pa rgyas par gsungs nas so /
'dir tshor ba gsum yod pa'i khungs ni gang gis dbang po lnga po 'di dag de ltar yang dag pa'i shes rab kyis yang dag pa ji lta ba bzhin du mthong zhing zhes bya ba 'di yin te /
yang dag pa ji lta ba bzhin zhes bya ba ni sgro 'dogs pa med pa dang skur pa 'debs pa med pa'i phyir ro /
'jig rten yang ji ltar na sdug bsngal gyi tshor ba la bde ba dang sdug bsngal dang bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa rnam pa gsum du rtogs par 'gyur te /
sdug bsngal gyi ngo bo nyid kyis sdug bsngal du rtogs pa kho nar 'gyur ba'i phyir ro /
gal te chung ngu dang 'bring dang chen po dag la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ste sdug bsngal chung ngu la ni bde ba'i blo 'byung la /
chen po la ni sdug bsngal gyi blo 'byung /
'bring la ni bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa'i blo 'byung ngo zhe na /
atra brūmaḥ /
sukhasyāpi trividhatvād iti vistaraḥ
'di la bde ba la yang rnam pa gsum yod pas zhes bya ba rgyas par smos te /
mṛdumadhyādhimātrabhedena mṛdvādiṣu duḥkheṣu mṛdumadhyādhimātreṣu chung ngu dang 'bring dang chen po tha dad pas so /
sdug bsngal chung ngu la sogs pa la zhes bya ba ni chung ngu dang 'bring dang chen po dag la'o /
adhimātrādisukhabuddhiḥ syād adhimātramadhyamṛduḥ sukhabuddhiḥ syād ity arthaḥ bde ba chen po la sogs pa'i blo skye bar 'gyur ro zhes bya ba ni bde ba chen po dang 'bring dang chung ngu'i blo skye bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
kathaṃ /
mṛduni duḥkhe adhimātrasukhabuddhiḥ
ji lta zhe na sdug bsngal chung ngu la ni bde ba chen po'i blo skye bar 'gyur la /
madhye madhyasukhabuddhiḥ /
adhimātre mṛdusukhabuddhir iti
'bring la ni bde ba 'bring gi blo skye bar 'gyur zhing /
chen po la ni bde ba chung ngu'i blo skye bar 'gyur ro /
na cādhimātre duḥkhe mṛdusukhabuddhir yuktā sdug bsngal chen po la bde ba chung ngu'i blo skye bar ni rigs pa ma yin no /
kiṃ kāraṇaṃ /
adhimātram eva tad duḥkhaṃ na syād yadi tatra mṛdusukhabuddhiḥ syāt
ci'i phyir zhe na /
gal te de la bde ba chung ngu'i blo skye bar gyur na sdug bsngal de chen po nyid du yang mi 'gyur ro /
mṛduni ca duḥkhe yady adhimātrasukhabuddhiḥ kathaṃ tasya duḥkhasya mṛdutvaṃ gal te sdug bsngal chung ngu la bde ba chen po'i blo skye bar gyur na yang sdug bsngal de ji ltar chung ngu nyid yin te /
na hi tathā vyaktasyānubhavasya mṛdutvaṃ yujyata iti de ltar gsal bar nyams su myong ba la ni chung ngu nyid du rigs pa ma yin no /
aduḥkhāsukhānaṃtaraṃ sukhānubhavaṃ paśyann āha sdug bsngal yang ma yin bde ba yang ma yin pa'i mjug thogs su bde ba nyams su myong ba mthong bas /
yadā gaṃdharasaspraṣṭavyaviśeṣajam iti gang gi tshe dri dang ro dang reg bya'i khyad par las skyes pa'i zhes bya ba smos te /
madhyaṃ hi duḥkham aduḥkhāsukhaṃ bhavatāṃ /
na mṛduprakāram /
ato vaktavyaṃ /
tadā katamad duḥkhaṃ mṛdubhūtaṃ yatrāsya sukhabuddhir bhavatīti
khyed kyi ltar na bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa ni 'bring yin gyi chung ngu'i rnam pa ma yin pas de'i phyir de'i tshe gang la 'di bde ba'i blor 'gyur ba sdug bsngal chung ngur gyur pa yang gang zhig yin pa brjod dgos so /
viṣayabalād eva hi tat sukham utpadyate /
mṛduduḥkhasamanaṃtarapratyayabalād adhimātraduḥkhasamanaṃtarapratyayabalād veti
de lta bas na bde ba ni yul gyi stobs kho nas skye'i mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen sdug bsngal chung ngu'i stobs sam mtshungs pa de ma thag pa'i rkyen sdug bsngal chen po'i stobs kyis ni ma yin no /
kiṃ ca yadi mṛduni duḥkhe sukhabuddhir iti manyase gzhan yang gal te sdug bsngal chung ngu la bde ba'i blo skye bar sems na /
anutpannavinaṣṭe ca tasmin mṛduni duḥkha iti sdug bsngal chung ngu de ma skyes pa dang 'gags na ste /
anutpanne vinaṣṭe ca tasmin mṛduni duḥkhe /
sutarāṃ sukhabuddhiḥ syāt aśeṣaduḥkhāpagamāt /
yasmād aśeṣaṃ duḥkham apagataṃ
ma skyes pa dang 'gags par gyur na /
sdug bsngal ma lus pa dang bral ba'i phyir bde ba'i blo shin tu ches skye bar yang 'gyur ro /
'di ltar sdug bsngal ma lus pa dang bral ba /
saśeṣāpagate 'pi hi duḥkhe sukhabuddhim icchasi /
kim aṃgāśeṣāpagata ity abhiprāyaḥ
sdug bsngal lhag ma dang bcas par bral na yang bde ba'i blo skye bar 'dod na ma lus par bral na lta smos kyang ci dgos snyam du bsams pa yin no /
evaṃ kāmasukhasaṃmukhībhāve 'pi vaktavyam iti /
yathā gandharasaspraṣṭavyaviśeṣajaṃ sukham uktam
'dod pa'i bde ba mngon sum du gyur pa yang de bzhin du brjod par bya'o zhes bya ba ni dri dang ro dang reg bya'i khyad par las skyes pa'i bde ba bshad pa ltar 'dod pa'i bde ba mngon sum du gyur pa yang de bzhin du brjod par bya ste /
evaṃ kāmasukhasaṃmukhībhāve 'pi vaktavyaṃ /
katham /
mṛduni rāgaduḥkhe kāmasukhabuddhir bhavati /
anutpanne vinaṣṭe ca tasmin rāgaduḥkhe sutarāṃ kāmasukhaṃ syāt /
na caivaṃ dṛṣṭam iti
ji lta zhe na /
'dod chags kyi sdug bsngal chung ngu la 'dod pa'i bde ba'i blo skye bar 'gyur na /
'dod chags kyi sdug bsngal chung ngu de ma skyes pa dang 'gags na 'dod pa'i bde ba skye ba'i blo shin tu ches skye bar yang 'gyur ba zhig na de lta bu yang ma mthong ngo /
tshor ba chung ngu la ni zhes bya ba la sogs pa rgyas par 'byung ba ni tshor ba chung ngu la zhes bya ba ni sdug bsngal gyi la zhes bya ba'i tha tshig go /
kathaṃ ca nāmeti vistaraḥ /
kathaṃ ca nāmaitad yokṣyate /
yan mṛduni (Abhidh-k-vy 521) vedite yan mṛduni duḥkha ity arthaḥ /
tīvrānubhavo gṛhyata iti vaktavyaṃ /
sukhaṃ gṛhyate /
madhye punar avyakta iti
nyams su myong ba shes chen por 'dzin zhes bya ba ni mngon par 'dzin pa'o /
'bring la ni mi gsal bar 'dzin zhes bya ba ni sdug bsngal 'bring la bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'i tshor bar 'dzin zhes bya ba gang yin pa 'di yang ji ltar rung zhes bya ba'i tha tshig ste /
sdug bsngal chung ngu la de yang mi gsal bar 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
madhyaduḥkhe aduḥkhāsukhā vedanā gṛhyate ity arthaḥ /
mṛduni duḥkhe tenāvyaktena bhavitavyam ity abhiprāyaḥ /
triṣu ceti vistaraḥ /
triṣu ca dhyāneṣu prathamadvitīyatṛtīyeṣu sukhavacanāt /
sukhā vedanā tatreti sūtre vacanāt /
mṛduduḥkhaṃ syāt /
kiṃ kāraṇaṃ /
mṛduni duḥkhe sukhabuddhir iti tavābhiprāyāt /
ūrdhvaṃ caturthe dhyāne ārūpyeṣu cāduḥkhāsukhavacanāt sūtre /
madhyaṃ duḥkhaṃ syāt /
kasmāt /
madhye duḥkhe aduḥkhāsukham iti tavaivābhiprāyāt
bsam gtan gsum na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mdo las de na bde ba'i tshor ba yod do zhes gsungs pa'i phyir /
bsam gtan gsum po dang po dang gnyis pa dang gsum pa na bde ba yod do zhes 'byung bas sdug bsngal chung ngur yang 'gyur te /
ci'i phyir zhe na /
khyed sdug bsngal chung ngu la bde ba'i blo skye bar 'dod pa'i phyir ro /
mdo las /
gong na ste bsam gtan bzhi pa dang gzugs med pa dag na bde ba yang ma yin sdug bsngal ba yang ma yin pa yod do zhes 'byung bas sdug bsngal 'bring du 'ang 'gyur te /
ci'i phyir zhe na /
de bzhin du sdug bsngal 'bring la bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'i blo skye bar yang 'dod pa'i phyir ro /
ity ato na yujyate mṛdvādiṣu duḥkheṣu sukhādivedanāvyavasthānaṃ de'i phyir sdug bsngal chung ngu la sogs pa la bde ba la sogs pa'i tshor ba rnam par gzhag tu mi rung ste /
kathaṃ hi nāmādhodhyāneṣu mṛdu duḥkham bsam gtan 'og ma dag na ni sdug bsngal chung ngu yod la /
ūrdhve punar madhyam iti yujyate /
rūpaṃ cen mahānāmann iti /
rūpaṃ cen mahānāmann ekāṃtaduḥkham abhaviṣyat na sukhaṃ na sukhānugataṃ na saumanasyaṃ na saumanasyānugataṃ na sukhaveditaṃ hetur api na prajñāyate rūpe saṃrāgāya /
yasmāt tarhi asti rūpaṃ sukhaṃ sukhānugataṃ pūrvavad ato rūpe hetuḥ prajñāyate yad uta saṃrāgāyeti
gong na ni 'bring yod do zhes bya bar ji ltar rung bar 'gyur /
ming chen gal te gzugs zhes bya ba ni ming chen gal te gzugs gcig tu sdug bsngal ba zhig yin par gyur na ni bde ba yang med /
bde ba dang rjes su 'brel pa yang med /
yid bde ba yang med /
yid bde ba dang rjes su 'brel pa yang med la /
bde ba'i tshor ba yang gzugs la kun du 'dod chags pa'i rgyur yang mi 'gyur ba zhig na /
gang gi phyir gzugs bde ba yang yod /
bde ba dang rjes su 'brel pa yang yod ces bya ba snga ma bzhin te /
de'i phyir gzugs kyang 'di lta ste /
kun du 'dod chags pa'i rgyur 'gyur ro zhes 'byung ba yin no /
sukhahetvavyavasthānād ity atra brūmaḥ bde ba'i rgyu rnam par mi gnas pa'i phyir ro zhes bya ba 'di la brjod par bya ste /
yadi sukhahetvavyavasthānān na sukham asti vaḥ /
duḥkham apy asat syāt duḥkhahetvavyavasthānāt
gal te bde ba'i rgyu rnam par mi gnas pa'i phyir bde ba med na sdug bsngal gyi yang rnam par mi gnas pa'i phyir sdug bsngal yang med pa yin no /
api ca vyavasthita eva sukhahetuḥ gzhan yang bde ba'i rgyu ni rnam par gnas pa kho na yin no /
katham ity āha /
āśrayaviśeṣāpekṣo hīti vistaraḥ
ji lta zhe na /
rten gyi khyad par la ltos pa'i zhes bya ba rgyas par smos te /
yadi hi kevala eva viṣayo hetuḥ syāt syād evāvyavasthito hetuḥ /
na tu kevalo viṣayo hetuḥ /
yasmād āśrayaviśeṣo 'pi hetur iti
gal te yul 'ba' zhig rgyu yin na ni rgyu rnam par mi gnas pa kho nar yang 'gyur ba zhig na yang /
yul 'ba' zhig ni rgyu ma yin gyi 'di ltar rgyu ni rten gyi khyad par la ltos pa yin no /
sa evāgnir iti /
tadyathā sa evāgniḥ pākyabhūtaviśeṣa īṣatpakvāvasthe taṇḍulasamūhe svādupākahetur bhavati /
abhimataudanapākahetutvāt /
sa evāsvādupākahetuḥ /
taddāhahetutvād ity arthaḥ /
na tu yā pākyabhūtāvasthāṃ prāpya svādupākahetur āsīt /
tāṃ punaḥ prāpya paścān na hetuḥ svādupākasya tādṛśasyety arthaḥ
me de nyid ces bya ba la don gyi lugs te /
dper na me de nyid mngon par 'dod pa'i 'bras chan tshos pa'i rgyu yin pa'i phyir btso bar bya ba'i 'byung ba'i khyad par 'bras kyi tshogs shas kyis tshos pa la ni zhim par tshos pa'i rgyu yang yin zhing /
de nyid de tshig pa'i rgyu yin pa'i phyir mi zhim par tshos pa'i rgyu yang yin la /
btso bar bya ba'i 'byung ba'i gnas skabs gang dang phrad nas zhim par tshos pa'i rgyu yin par gyur pa de dang phrad nas phyis rgyu ma yin pa ni ma yin te /
zhim par tshos pa de lta bu'i zhes bya ba'i tha tshig go /
eṣa dṛṣṭāṃtaḥ tasya pūrvoktasya dārṣṭāṃtikasyārthasya /
dhyāneṣu ca kathaṃ na vyavasthitaḥ sukhahetur iti /
na hi tad eva dhyānaṃ prathamaṃ yāvat tṛtīyaṃ cirakālam api samāpannānāṃ duḥkhahetur bhavatīti /
dhyānaje ca sukhe kasya pratītkāra iti /
na hi dhyāneṣu duḥkham astīti /
ādiśabdenedam api vaktavyaṃ /
yadi duḥkhapratīkāreṣu sukhabuddhiḥ syāt
'di ni dngos kyi don sngar bshad pa de'i dpe yin no /
bsam gtan dag na yang bde ba'i rgyu ji ltar mi gnas pa yin zhes bya ba ni bsam gtan dang po nas gsum pa'i bar de nyid ni dus ring mo zhig tu yang snyoms par zhugs pa rnams kyi sdug bsngal gyi rgyur mi 'gyur bas so /
bsam gtan las skyes pa'i bde ba la yang gang gi gnyen po yin zhes bya ba ni /
bsam gtan dag na sdug bsngal med pas so /
stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni gal te sdug bsngal gyi gnyen po la bde ba'i blo skye bar 'gyur na /
ming chen gal te gzugs gcig tu sdug bsngal ba zhig yin par gyur na ni /
rūpaṃ cen mahānāmann ekāṃtaduḥkham abhaviṣyat na sukhaṃ na sukhānugatam ity evamādi noktaṃ syād iti /
sukham evotpadyata iti /
sukhaiva sā vedanotpadyate
bde ba yang med bde ba dang rjes su 'brel pa yang med ces bya ba de lta bu la sogs pa gsungs par yang mi 'gyur ro zhes bya ba 'di yang brjod par bya ba yin no /
ji srid du lus kyi gnas skabs de lta bu de zhes bya ba ni bde ba skye ba dang mthun pa'o /
bde ba kho na skye bar 'gyur ro zhes bya ba ni de ni bde ba'i tshor ba kho na skye bar 'gyur ba yin gyi /
na sā duḥkhā vedanā sukhatvena kalpiteti de sdug bsngal gyi tshor ba la bde ba nyid du btags pa ni ma yin no /
yāvad asau tādṛśī kāyāvastheti /
sukhotpattyanukūlā /
anyathā hi yady avasthāṃtarajaṃ sukham eva notpadyate yāvad asau (Abhidh-k-vy 522) tādṛśī kāyāvasthā nāṃtarīyate /
anyathā paścād bhūyasī sukhabuddhiḥ syāt /
aṃte kuta iti vistaraḥ
de lta ma yin te /
ji srid du lus kyi gnas skabs de lta bu de med par ma gyur gyi bar du gnas skabs gzhan las skyes pa'i bde ba kho na skye bar mi 'gyur na ni /
de lta ma yin na phyis bde ba'i blo je mang du skye bar 'gyur ro /
gal te dang po nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ste /
atha mataṃ pānabhojanādyaṃte kuto duḥkhabuddhiḥ syāt yadi tasyāditatprāraṃbho nāsīd iti /
atra brūmaḥ
gal te dang po nas de'i rtsom pa zhig med na zas dang skom la sogs pa'i mjug tu sdug bsngal gyi rgyur gal 'gyur zhe na /
'di la lus yongs su 'gyur pa'i khyad par las te zhes smos te /
kāyapariṇāmaviśeṣāt /
kāyasya tādṛśaḥ pariṇāmaviśeṣāḥ paścād utpadyate pānādyāsevanāt yat sukhotpattyavasthāyāṃ duḥkhaṃ notpadyate /
aṃte tūtpadyata iti
skom pa la sogs pa la chang bsten pas gang gis na bde ba skye ba'i gnas skabs na sdug bsngal mi skye'i mjug tu ni skye bar 'gyur ba de lta bu'i lus yongs su 'gyur ba'i khyad par phyis skye ba 'byung bar 'gyur ro /
kim evety āha /
madyādīnām aṃte mādhuryaśuktatāvad iti
ci dang 'dra zhe na /
chang la sogs pa mngar ba mjug tu skyur por 'gyur ba bzhin no zhes bya ba smos te /
yathā madyakṣīrādīnāṃ tādṛśaḥ paścātpariṇāmavīśeṣo bhavati /
yat pūrvaṃ madhuratāvasthāyāṃ mādhuryasyāvidyamānā śuktatā amlatā aṃte utpadyate
dper na chang dang 'o ma la sogs pa sngar mngar ba'i gnas skabs yin pa las mjug tu mngar ba med pa skyur po ste /
skyur ba nyid 'byung bar 'gyur ba gang yin pa de 'dra ba'i yongs su 'gyur ba'i khyad par phyis skye bar 'gyur ba lta bu'o /
atha vā yathā madyādīnāṃ parīṇāmavīśeṣān mādhuryam eṣām ādau bhavati yang na dper na chang la sogs pa yongs su 'gyur ba'i khyad par las dang por mngar ba kho nar 'gyur ba'am /
āmlaṃ vā /
tac cikitsauṣadhakṛtāt pariṇāmaviśeṣān mādhuryaṃ bhavati
skyur ba de las de bcos pa'i phan pa las sman byas pa'i 'gyur ba'i khyad par las mngar por 'gyur zhing yongs su 'gyur ba'i khyad par kho na las /
pariṇāmaviśeṣād eva ca paścāc chuktatā yang phyis skyur ba nyid du 'gyur ba lta bu ste /
mādhuryam iha sukhasyodāharaṇaṃ 'dir mngar ba ni bde ba'i dper brjod pa yin no /
śuktatā duḥkhasyeti /
yat tu samudayasatyaṃ /
tad evocyata iti /
hetubhūtāḥ śamudayasatyam iti vacamāt /
prathame vā kośasthāne /
duḥkhaṃsamudayo loka iti vacanāt /
śūtre hi tṛṣṇaivokteti /
samudayasatyaṃ katamat /
yāsau tṛṣṇā nandīrāgasahagatā tatratarābhinandinīti
skyur ba ni sdug bsngal gyi dper brjod pa yin no /
kun 'byung gi bden pa gang yin pa de nyid sdug bsngal gyi bden pa yin no zhes bya ba de zhes bya ba ni rgyur gyur pa rnams ni kun 'byung gi bden pa yin te zhes 'byung ba'i phyir dang mdzod kyi gnas dang po nas /
sdug bsngal kun 'byung 'jig rten dang /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
mdo las ni sred pa kho na yin par bshad do zhes bya ba ni kun 'byung gi bden pa gang zhe na /
gang 'di dga' ba'i 'dod chags dang lhan cig pa'i sred pa ste /
de dang de la mngon par dga' ba can yin no zhes 'byung ngo /
vaibhāṣika āha /
prādhānyād iti /
anyatrānyasyāpi vacanāt /
anyatra sūtre anyasyāpi karmāvidyāder vacanād anye 'pi samudaya iti
bye brag tu smra bas de ni gtso bo yin pa'i phyir zhes bya ba smos te /
gzhan las gzhan yang yin par gsungs pa'i phyir zhes bya ba ni mdo gzhan las las dang ma rig pa la sogs pa gzhan yang yin par gsungs pa'i phyir gzhan dag kyang kun 'byung ba yin no /
abhisaṃparāye āyatyāṃ paraloka ity arthaḥ /
punaś coktam anyatra śūtre /
yataś ca bhikṣavaḥ paṃca bījajātāny akhaṇḍāni acchidrāṇī apūtīni avātātapahatāni navāni sārāṇi sukhaśayitāni
phyi ma'i tshe la zhes bya ba ni tshe phyi ma la ste /
'jig rten pha rol zhes bya ba'i tha tshig go /
yang mdo gzhan las dge slong dag sa bon gyi rnam pa lnga ma grugs /
ma smas /
ma rul la /
rlung dang nyi mas ma nyams shing grung por gnas la /
sa'i khams dang chu'i khams kyang yod na de lta na sa bon de dag 'phel zhing rgyas pa dang mched par 'gyur ro /
pṛthivīdhātuś ca bhavaty abdhātuś ca /
evaṃ tāni bījāni vṛddhiṃ virūḍhin vipulatām āpadyaṃte /
iti hi bhikṣava upameyaṃ kṛtā yāvad evāsyārthasya vijñaptaya itīmaṃ dṛṣṭāṃtam upanyasyedam uktaṃ
dge slong dag de ltar na ci nas kyang don 'di khong du chud par bya ba'i phyir dpe 'di bstan pa yin te zhes gsungs so /
dpe 'di nye bar bkod nas yang dge slong dag sa bon gyi rnam pa lnga zhes bya ba 'di ni nye bar len pa dang bcas pa'i rnam par shes pa'i tshig bla dags yin no /
paṃca bījajātānīti bhikṣavaḥ sopādānasya vijñānasyaitad adhivacanaṃ pṛthivīdhātur iti catasṛṇāṃ vijñānasthitīnām etad adhivacanam iti /
bījaṃ punar hetuḥ /
yaś ca hetuḥ
sa'i khams zhes bya ba 'di ni rnam par shes pa gnas pa bzhi'i tshig bla dags yin no zhes gsungs te sa bon gyi rgyu yin no /
rgyu gang yin pa de ni kun 'byung ba yin no /
rnam par shes pa gnas pa yang rten gyi rgyu yin no /
sa samudayaḥ vijñānasthitayo 'pi pratiṣṭhāhetuḥ /
tasmād iti /
yataḥ karmādīnām api hetutvavacanāt samudayasatyatvaṃ siddhaṃ
de lta bas na zhes bya ba ni gang gi phyir las la sogs pa yang rgyu yin pa nyid du gsungs pas kun 'byung ba'i bden pa nyid du grub pa'i phyir mdo las bstan pa ni dgongs pa can yin no /
dgongs pa las byung ba'am /
dgongs pas rtsen pa ni dgongs pa can te /
tasmād ābhiprāyikaḥ /
abhiprāye bhavaḥ abhiprāyeṇa vā dīvyatīty ābhiprāyikaḥ sūtre nirdeśaḥ tṛṣṇādhikṛtaṃ pudgalam adhikṛtya kṛta ity abhiprāyaḥ /
lākṣaṇikas tv abhidharme lakṣaṇe bhavo lākṣaṇiko nirdeśo 'bhidharme /
sarvaṃ sāsravaṃ vastu samudaya iti sāsravasya skaṃdhapaṃcakasya samudayasatyatvalakṣaṇayogāt /
sa eva vaibhāṣikas tṛṣṇādīnām ābhiprāyikaṃ samudayasatyatvaṃ vivakṣur (Abhidh-k-vy 523) āha
sred pa lhag pa'i gang zag gi dbang du mdzad nas bstan to snyam du bsams pa yin no /
chos mngon pa las bstan pa ni mtshan nyid pa yin no zhes bya ba ni mtshan nyid las byung ba ni mtshan nyid pa ste /
zag pa dang bcas pa'i phung po lnga char kun 'byung ba'i bden pa nyid kyi mtshan nyid dang ldan pa'i phyir chos mngon pa las zag pa dang bcas pa'i dngos po thams cad kun 'byung ba'o zhes bstan pa ni mtshan nyid pa yin no zhes pas so /
bye brag tu smra ba de nyid kyis sred pa la sogs pa kun 'byung ba nyid yin pa dgongs pa can yin par brjod par 'dod nas so /
api tv iti vistareṇa gzhan yang zhes bya ba rgyas par smras te /
abhinirvṛttihetuṃ bruvatā samudayasatyaṃ tṛṣṇaivoktā sūtre /
upapattyabhinirvṛttihetuṃ sahetukaṃ bruvatā yāvat karma ca tṛṣṇā cāvidyā coktā
mngon par 'grub pa'i rgyu bka' stsal pa na ni mdo las kun 'byung gi bden pa sred pa kho na yin par gsungs la skye ba dang mngon par 'grub pa'i rgyu rgyu dang bcas par bka' stsal pa na ni las dang sred pa dang ma rig pa'i bar yin par gsungs te skye ba'i rgyu ni las yin no /
upapattihetuḥ karma /
abhinirvṛttihetus tṛṣṇā bhaveṣu /
tayoḥ punas taddhetvoḥ karmatṛṣṇayor avidyā hetur ity āha /
katham etad gamyate /
gāthāyām upapattihetuḥ karmābhinirvṛttihetus tṛṣṇeti
mngon par 'grub pa'i rgyu ni srid pa dag la sred pa yin no /
de dag gi rgyu las dang sred pa kho na yin par gsungs la skye ba dang sred pa de gnyis kyi rgyu ni ma rig pa yin no /
smras pa /
tshigs su bcad pa las skyes pa'i rgyu ni las yin la /
mngon par 'grub pa'i rgyu ni sred pa yin par 'byung ngo zhes bya ba ji ltar shes she na /
karma hetur upapattaye tṛṣṇā hetur abhinirvṛttaya iti sūtrāt mdo las /
las ni skye ba'i rgyu yin la sred pa ni mngon par 'grub pa'i rgyu yin zhes 'byung ba'i phyir te /
sūtrāṃtare vacanād iti /
sahetusapratyaya iti vistaraḥ /
atra sūtre krameṇa vā
mdo gzhan las 'byung ba'i phyir ro /
yang na mdo las rgyu dang bcas rkyen dang bcas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
yang na tshigs su bcad pa las /
kāraṇaparaṃparākrameṇa vā /
gāthāyām eṣa nirdeśaḥ /
karmatṛṣṇāvidyā saṃkārāṇāṃ cakṣurādīnāṃ hetur abhisaṃparāya iti /
tad etad uktaṃ bhavati /
karma hetur upapattaya iti /
ato vā sūtrāt /
sahetusapratyayakramasūtrād vā /
ayaṃ īdṛśaḥ gāthārtha iti /
kathaṃ cakṣur bhikṣavaḥ sahetu sapratyayaṃ sanidānaṃ
las dang sred pa dang ma rig pa dag tshe phyi ma la mig la sogs pa'i 'du byed rnams kyi rgyu yin par bstan pa 'di ni mdo 'di las 'byung ba'i rim par te rgyu brgyud pa'i rim pa dang mthun par bstan pa yin no /
de ni 'di skad du tshigs su bcad pa las byung ba 'di ni las ni skye ba'i rgyu yin la zhes 'byung ba'i mdo 'di dang rgyu dang bcas /
rkyen dang bcas /
gzhi dang bcas pa'i rim pa 'byung ba'i mdo dang sbyar na 'di lta bu yin no zhes bshad par 'gyur ro /
ji lta zhe na /
dge slong dag mig ni rgyu dang bcas /
rkyen dang bcas /
gzhi dang bcas pa yin no /
dge slong dag mig gi rgyu ni gang yin /
rkyen ni gang yin /
gzhi ni gang yin zhe na /
dge slong dag mig gi rgyu ni las yin no /
kaś ca bhikṣavaś cakṣuṣo hetuḥ kaḥ /
pratyayaḥ /
kiṃ nidanaṃ /
cakṣuṣo bhikṣavaḥ karma hetuḥ
rkyen ni las yin no /
gzhi ni las yin no /
dge slong dag las kyang rgyu dang bcas /
rkyen dang bcas /
gzhi dang bcas pa yin no /
karma pratyayaḥ karma nidānaṃ /
karmāpi bhikṣavaḥ sahetu sapratyayaṃ sanidānaṃ /
kaś ca bhikṣavaḥ karmaṇo hetuḥ /
kaḥ pratyayaḥ /
kiṃ nidānaṃ /
karmaṇo bhikṣavas tṛṣṇā hetuḥ
dge slong dag las kyi rgyu ni gang yin /
rkyen ni gang yin /
gzhi ni gang yin zhe na /
dge slong dag las kyi rgyu ni sred pa yin no /
rkyen ni sred pa yin no /
gzhi ni srid pa yin no /
dge slong dag sred pa yang rgyu dang bcas /
rkyen dang bcas /
tṛṣṇā pratyayaḥ /
tṛṣṇā nidānaṃ /
tṛṣṇā bhikṣavaḥ sahetukā sapratyayā sanidānā /
kaś ca bhikṣavas tṛṣṇāyā hetuḥ /
kaḥ pratyayaḥ /
kiṃ nidānaṃ /
tṛṣṇāyā bhikṣavo 'vidyā hetuḥ
gzhi dang bcas pa yin no /
dge slong dag sred pa'i rgyu ni gang yin /
rkyen ni gang yin /
gzhi ni gang yin zhe na /
dge slong dag sred pa'i rgyu ni ma rig pa yin no /
rkyen ni ma rig pa yin no /
avidyā pratyayḥ /
avidyā nidānaṃ /
avidyāpi bhikṣavaḥ sahetukā sapratyayā sanidānā /
kaś ca bhikṣavo 'vidyāyā hetuḥ
gzhi ni ma rig pa yin no /
dge slong dag ma rig pa yang rgyu dang bcas /
rkyen dang bcas /
gzhi dang bcas pa yin no /
dge slong dag ma rig pa'i rgyu ni gang yin /
kaḥ pratyayaḥ kiṃ nidanaṃ /
avidyāyā bhikṣavaḥ ayoniśomanaskāro hetuḥ
rkyen ni gang yin /
gzhi ni gang yin zhe na /
dge slong dag ma rig pa'i rgyu ni tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'o /
ayoniśomanaskāraḥ pratyayaḥ /
ayoniśomanaskāro nidānam iti /
bījakṣetrabhāvaṃ pratipādayatā vijñānādayo 'py uktā vijñānaṃ bījaṃ /
tasya kṣetraṃ vedanādayaḥ skandhāḥ
rkyen ni tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'o /
gzhi ni tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'o zhes 'byung ngo /
sa bon dang zhing gi dngos por ston par mdzad pas rnam par shes pa la sogs pa yang kun 'byung gi bden par gsungs kyi sred pa la sogs pa 'ba' zhig tu ni ma zad pas mdo las bstan pa ni dgongs pa can yin te /
te 'py uktaḥ samudayasatyaṃ /
na kevalaṃ tṛṣṇādaya ity ābhiprāyikaḥ sūtre nirdeśa iti sādhitaṃ /
sarvasya ca duḥkhasya lākṣaṇikaḥ samudayabhāva iti /
yonyādiprakārabhedeneti /
ādiśabdena jātistrīpuruṣādiprakārabhedeneti gṛhyate /
abhedeneti /
dhātugatyyonyādīnāṃ /
tayor yathākramam iti
de ltar na sdug bsngal thams cad kyang kun 'byung ba'i dngos po mtshan nyid pa yin par bsgrubs pa yin no /
skye gnas la sogs pa'i rnam pa'i bye brag gis zhes bya ba la sogs pa la zhes bya ba'i sgras ni /
rigs dang pho dang mo la sogs pa'i rnam pa'i bye brag ces bya ba bsdu'o /
bye brag med par zhes bya ba ni /
khams dang 'gro ba dang skye gnas la sogs pa'o /
upapatteḥ karma hetur abhinirvṛttes tṛṣṇeti /
tadyathā bījam iti vistaraḥ /
śālibījaṃ śālyaṃkuropapādanasya hetuḥ yavabījaṃ yavāṃkuropapādanasyetyādi /
āpaḥ punar abhedena /
yathā śālyaṃkuraprarohasya hetuḥ /
evaṃ yavāṃkurasyāpītyādi /
atas tāḥ sarvāṃkuraprarohamātrasya hetur iti vinā tṛṣṇayā janmābhāvād iti
de nyid kyi rgyu ni go rims bzhin du zhes bya ba ni skye ba'i rgyu ni las yin no /
mngon par 'grub pa'i rgyu ni sred pa yin no /
dper na sa bon ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni s'a lu'i sa bon ni s'a lu'i myu gu skye ba'i rgyu yin no zhes bya ba la sogs pa lta bu'o /
chu ni bye brag med par ji ltar s'a lu'i myu gu skye ba'i rgyu yin pa de bzhin du nas kyi yang yin pas de'i phyir de ni myu gu thams cad skye ba tsam gyi rgyu yin pa lta bu'o /
atra sādhanaṃ /
hetur janmanas tṛṣṇā /
tadbhāvābhāvabhāvyabhāvitvāt /
takyathā bījam aṃkurasya
sred pa med na skye ba med pa'i phyir zhes bya ba 'di la sgrub pa ni skye ba'i rgyu ni srid pa yin te /
de yod dam med na de yod pa dang med pa'i phyir dper na myu gu'i sa bon lta bu'o /
saṃtatināmanāc cety asyārthaṃ vivṛṇvann āha /
yatra ca satṛṣṇeti vistaraḥ
rgyud gzhol ba'i yang phyir te zhes bya ba 'di'i don rnam par dgrol ba'i phyir gang la sred pa dang bcas pa zhes bya ba rgyas par smos te /
yatra viṣaye rūpādau satṛṣṇā /
kā /
cittasaṃtatiḥ /
tatrābhīkṣṇaṃ cittasaṃtatiṃ namaṃtīṃ paśyāmaḥ
gzugs la sogs pa'i yul gang la sems kyi rgyud sred pa dang bcas pa der sems kyi rgyud yang dang yang du gzhol bar mthong bas /
tasnāt punarbhave 'py evam iti /
punarbhave 'py evaṃ satṛṣṇā cittasaṃtatiḥ /
(Abhidh-k-vy 524) tasmāt tan namatīti /
yatra ca namati /
tatra ca pravartata iti vyavasyāmaḥ /
sādhanaṃ cātra pravartate /
punarbhave cittasaṃtatiḥ /
satṛṣṇānamanāt /
rūpādiviṣayavat /
śuṣkamasūropasnānalepāṃgavad iti /
masūra upasnānaṃ /
tasya lepaḥ śuṣkaḥ
de lta bas na yang srid pa la yang sems kyi rgyud sred pa dang bcas pa de dang 'dra'o /
ci'i phyir zhe na /
de la gzhol bas te /
gang la gzhol ba de la ni 'jug par shes so /
'di la grub pa ni yang sred pa la sems kyi rgyud sred pa dang bcas pa 'jug par 'gyur te /
gzhol ba'i phyir gzugs la sogs pa'i yul la gzhol ba bzhin no /
'dag pa'i chal sran chung gi phye ma'i lde gu skams pas lus bzung ba bzhin du zhes bya ba la /
masūropasnānalepo 'syeti śuṣkamasūropasnānalepam aṃgaṃ /
tadvad /
yathā śuṣkeṇa masūropasnānalepenāgṛhītam aṃgaṃ /
evaṃ tṛṣṇayātmabhāva iti darśitaṃ
'dag pa'i chal sran chung gi phye ni khrus kyi chal sran chung gi phye'o /
de'i lde gu ni 'di la 'dag pa'i chal sran chung gi phye ma'i lde gu skam po yod pas na 'dag pa'i chal sran chung gi phye ma'i lde gu skams pas lus bzung ba'o /
de dang 'dra bar te /
dper na 'dag pa'i chal sran chung gi phye ma'i lde gu skams pas lus bzung ba de bzhin du sred pas lus bzung ngo zhes bstan pa yin no /
bhavati /
eṣā yuktir iti /
tṛṣṇābhinirvṛttihetur iti
'di ni rigs pa yin no zhes bya ba ni mngon par 'grub pa'i rgyu sred pa yin no zhes bya ba'i don 'di la'o /
(VI /
4) atrārthe dve api satya iti satyaprasaṃgenedam ucyate /
ghaṭāṃbuvad iti /
dṛṣṭāṃṭadvayopanyāso bhedadvayopapradarśanārthaḥ /
upakramabhedinaś ca ghāṭādayaḥ
bden pa gnyis zhes kyang gsungs zhes bya ba 'di ni bden pa bzhi'i zhar la smos pa yin no /
bum chu bzhin zhes bya ba ni 'jig pa gnyis nye bar bstan pa'i phyir dpe gnyis nye bar bkod pa yin te /
'joms pas 'jig pa ni bum pa la sogs pa'o /
buddhibhedinaś ca jalādaya iti blos 'jig pa ni chu la sogs pa ste /
jalādiṣūpakrameṇa rasādyapakarṣaṇānupapatteḥ /
atha vā dvividhā saṃvṛtiḥ
chu la sogs pa la ni bcom pas ro la sogs pa bsal bar mi 'thad pa'i phyir ro /
rnam pa gcig tu na kun rdzob ni rnam pa gnyis te /
saṃvṛtyaṃtaravyapāśrayā dravyāṃtaravyapāśrayā ca /
tatra yāsau saṃvṛtyaṃtaravyapāśrayā /
tasyāṃ bhedo 'pi saṃbhavati anyāpoho 'pi /
yā tv asau dravyāṃtaravyapāśrayā /
tasyām anyāpoha eva saṃbhavati na bhedaḥ /
na hi paramāṇor aṣṭadravyakasyāvayavaviśleṣaḥ śakyate kartum iti
kun rdzob gzhan la brten pa dang rdzas gzhan la brten pa'o /
de la kun rdzob gzhan la brten pa gang yin pa de la ni 'jig pa yang srid la gzhan sel ba yang srid do /
rdzas gzhan la brten pa gang yin pa de la ni gzhan sel ba kho na srid kyi 'jig pa ma yin te /
rdul phra rab rdzas brgyad la cha shas su dbral bar ni mi nus so /
kun rdzob tu yod de zhes bya ba ni tha snyad du yod pa'o /
saṃvṛtisad iti /
saṃvyavahāreṇa sat /
paramārthasad iti /
paramārthena sat /
svalakṣaṇa sad ity arthaḥ /
evaṃ vedanādyo 'pi draṣṭavyā iti /
vedanācetanāsaṃjñādayo 'pi dravyasaṃta eva draṣṭavyāḥ
don dam yod ces bya ba ni don dam par yod pa ste /
rang gi mtshan nyid du yod pa zhes bya ba'i tha tshig go /
tshor ba yod pa la sogs pa yang de bzhin du blta bar bya'o zhes bya ba ni tshor ba dang 'du shes dang sems pa la sogs pa yang rdzas su yod pa kho nar lta'o /
ji lta zhe na /
kathaṃ /
vedanādīn dharmān apohya buddhyā vedanāsvabhāve buddhir bhavatīti /
dravyasatī vedanā /
evaṃ saṃjñācetanādayo 'pi yojyāḥ
tshor ba la sogs pa'i chos rnams ni blos bsal na tshor ba'i ngo bo nyid kyi blo 'byung bas tshor ba ni rdzas su yod pa yin te /
'du shes dang sems pa la sogs pa la yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
ghaṭaś cāṃbu cāstīti bruvaṃtaḥ satyam evāhuḥ /
na mṛṣeti /
saṃvṛtisatyasya vacane prayojanaṃ darśayati
bum pa dang chu yod do zhes brjod pa na bden pa kho nar smras pa yin gyi brdzun pa ni ma yin pas zhes bya ba ni kun rdzob kyi bden pa smos pa'i dgongs pa ston par byed de /
uktaṃ ca /
dve satye samupāśritya buddhānāṃ dharmadeśanā /
lokasaṃvṛtisatyaṃ ca satyaṃ ca paramārthata iti
sangs rgyas rnams kyis chos bstan pa /
bden pa gnyis la brten nas te /
'jig rten kun rdzob bden pa dang dam pa'i don gyi bden pa'o /
tathā paramārthasatyam iti /
paramasya jñānasyārthaḥ paranārthaḥ /
paramārthaś ca satyaṃ ca tat paranārthasatyaṃ yathānyena jñānena laukikena gṛhyate
zhes bshad do /
de bzhin du don dam pa'i bden pa zhes bya ba ni ye shes dam pa'i don yin pas don dam pa'o /
de ni don dam pa yang yin la de ni bden pa yang yin pas don dam pa'i bden pa'o /
ji ltar gzhan 'jig rten pas 'dzin pa de ltar ni kun rdzob kyi bden pa yin te /
tathā saṃvṛtisatyaṃ /
saṃvṛtyā saṃvyavahārena jñānena vā kliṣṭenākliṣṭena vā gṛhyata iti saṃvṛtisatyaṃ
kun rdzob kyi tha snyad dam shes pa nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pas 'dzin pas na kun rdzob kyi bden pa'o /
trividhaṃ hi yogācārāṇāṃ sat /
paramārthasaṃvṛtisat dravyasac ca /
dravyataḥ svalakṣaṇataḥ sad dravyasad iti /
(VI /
5) vṛttastha iti vistaraḥ /
vṛttaṃ śīlaṃ /
tad avyāsaṃgakāraṇam avikṣepakāraṇam ācārakāraṇaṃ ca
rnal 'byor spyod pa rnams kyi ltar na yod pa ni rnam pa gsum ste /
kun rdzob tu yod pa dang don dam par yod pa dang rdzas su yod pa'o /
de la rdzas su ste /
rang gi mtshan nyid du yod pa ni rdzas su yod pa zhes bya ba'o /
tshul gnas zhes bya ba rgyas par 'byung ba la tshul ni tshul khrims te /
de ni 'du 'dzi med pa'i rgyu dang rnam par mi gyeng ba'i rgyu dang cho ga phun sum tshogs pa'i rgyu yin no /
satyadarśanasyānulomam iti /
yac chrutaṃ satyadarśanādhikārikaṃ (Abhidh-k-vy 525) tac chrutam udgṛhṇāti paṭhati
bden pa mthong ba dang mthun pa'i zhes bya ba ni thos pa gang zhig bden pa mthong ba la phan 'dogs pa'i thos pa de 'dzin zhing 'don par byed do /
arthaṃ vā śṛṇoti tadarthaṃ śrotradvāreṇa vijānāti /
katham /
ubhayālaṃbanā cintāmayīti darśayann āha
don nyan par byed do zhes bya ba ni de'i don mnyan pa'i sgo nas rnam par shes par byed do; ;bsams pa las byung ba ji ltar gnyi ga la dmigs pa yin pa bstan pa'i phyir smras pa /
kadācid vyaṃjanenārgham ākarṣati res 'ga' ni yi ges don 'dren par byed de /
vyaṃjananirvṛttena nāmnārtham ākarṣaty ayam asya nāmno 'rtha iti /
kadācid arthena vyaṃjanam ākarṣati /
idam asyābhidheyasyārthasya vyaṃjanaṃ nāmety arthaḥ /
ayaṃ hi vyaṃjanaśabdo nāmni prayuktaḥ /
sūtre 'pi coktaṃ /
svarthaṃ suvyaṃjanam iti /
asyāṃ tu kalpanāyām iti vistareṇācāryaḥ
ming 'di'i don ni 'di yin no zhes yi ges bsgrub pa'i ming gis don 'dren par byed do /
res 'ga' ni brjod par bya ba'i don 'di'i yi ge ni 'di'o zhes don gyis yi ge 'dren par byed de /
ming ni 'di'i zhes bya ba'i tha tshig go /
yi ge zhes bya ba'i sgra 'di ni ming yin par rab tu sbyar ba yin te /
mdo las kyang /
don bzang po /
yi ge bzang po zhes 'byung bas so /
slob dpon gyis rtog pa 'di la ni zhes bya ba rgyas par smos te /
cintāmayī prajñā na sidhyatīti /
śrutabhāvanāmayīlakṣaṇasaṃkīrṇaṃ lakṣaṇam ucyate
bsams pa las byung ba'i shes rab 'grub par mi 'gyur gyi zhes bya ba ni mtshan nyid thos pa dang bsgoms pa las byung ba'i mtshan nyid dang 'chol bar bshad kyi /
nāsaṃkīrṇam iti na sidhyati /
yuktinidhyānaja iti /
yuktyā nidhyānaṃ nitīraṇaṃ /
tato jāta iti /
hetau mayaḍvidhānād iti
ma 'chol bar ni ma yin pas 'grub par mi 'gyur ro /
rigs pas nges par brtags pa las skyes pa yin no zhes bya ba ni rigs pas nges par brtags shing nges par dpyad pa de las skyes pa yin no /
āptavacanaṃ śrutaṃ sahetu śrutamayyāḥ prajñāyāḥ /
atra mayaḍvidhānaṃ /
śrutahetukā prajñā śrutamayīti /
evaṃ yuktinidhyānaṃ cintā sahetuś cintāmayyāḥ /
atra mayaḍvidhānāt /
samādhir bhāvanā sahetur bhāvanāmayyāḥ /
atra mayaḍvidhānaṃ /
tatprakṛtivacane mayaḍ iti lakṣaṇāt /
tasya vikāra iti vā lakṣaṇāt /
aupacārikas tu vikāraḥ /
śrutavikāra iva śrutamayīti lakṣaṇāṃtaraṃ copasaṃkhyātavyaṃ /
annamayāḥ prāṇās tṛṇamayyo gāva iti loke prayogadarśanāt /
(VI /
6-8) saṃsargākuśalavitarkadūrīkaraṇād iti /
saṃsargadūrīkaraṇaṃ yad advitīyavihāritvaṃ /
tasmāt kāyena vyapakṛṣṭo bhavati /
akuśalavitarkadūrīkaraṇaṃ yat kliṣṭavitarkavivarjanaṃ /
tasmāc cittena vyapakṛṣṭo bhavati /
labdhenāpraṇītenāprabhūtena paritāsa iti /
paritāso daurmanasyaṃ /
tena hi paritasyati /
upakṣīyata ity arthaḥ /
apraṇītatvād aprabhūtatvād vā /
tena labdhena paritāso 'saṃtuṣṭiḥ /
alabdhe tu praṇīte 'pi vā prabhūte 'pi vā icchābhilāṣā mahecchatety ācāryamataṃ /
kāmāvacaryāv eveti /
lobhākuśalasvabhāvatvāt /
prahāṇabhāvanārāmatā nirodhamārgāramatā /
sā na saṃtuṣṭisvabhāveti /
kathaṃ caturtho 'py ayam āryavaṃśo bhavaty alobhasvabhāva ity ata āha /
bhavakāmarāgavaimukhyād iti /
bhavarāgavaimukhyāt /
kāmarāgavaimukhyāc ca /
vaimukhyaṃ cālobha iti /
parityaktasvavṛttikarmāṃtebhya iti /
parityaktasvavṛttibhyaḥ parityaktasvakarmāṃtebhyaś ca /
tatra vṛttijīvikā yayā jīvyate annapānādinā /
karmāṃtaḥ kṛṣiśilpādiḥ /
iti bhavavibhavahetor iti /
itiśabdo bhavavibhavaprakārābhidyotakaḥ /
tatra bhavaprakāre tṛṣṇā aho batāhaṃ indraḥ syāṃ cakravartī syām iti evamādi /
vibhavatṛṣṇāpi viṇāśatṛṣṇā /
aho batocchidyeyaṃ na bhaveyaṃ paraṃ maraṇād ityādi /
(Abhidh-k-vy 526) /
(VI /
9) smṛtir eva smṛtam iti /
bhāve ktavidhānam iti darśayati /
avatāras tīrthaṃ yenāvatarati /
pratyāsannam atyarthaṃ rāgacarita iti /
yasyālpena rāgaḥ śīghram upatiṣṭhate
'du 'dzi dang mi dge ba'i rnam par rtog pa thag bsrings pa'i phyir zhes bya ba la 'du 'dzi thag bsrings pa ni gang gcig tu gnas pa nyid de /
de lta bas na lus kyis bsrings pa yin no /
mi dge ba'i rnam par rtog pa thag bsrings pa ni gang nyon mongs pa can gyi rnam par rtog pa spangs pas te /
de lta bas na sems kyis bsrings pa yin no /
gya nom pa ma yin pa dang mang po ma yin pa rnyed pas yid mi bde pa ni zhes bya ba ni slob dpon gyi gzhung lugs yin te /
yid mi bde ba ni yid mi bde ba nyid do /
des ma mgu zhing ma rangs pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
gya nom pa ma yin pa 'am mang po ma yin pa'i phyir rnyed pa des yid mi bde ba ni chog mi shes pa yin no /
gya nom pa'ang rung /
mang po 'ang rung ba rnyed pa las 'dod pa ni 'dod chen can yin no /
'dod pa na spyod pa dag kho na yin no zhes bya ba ni chags pa ni mi dge ba'i rang bzhin yin pa'i phyir ro /
spong ba dang bsgom pa la dga' ba nyid ni 'gog pa dang lam la dga' ba nyid do /
de ni chog shes pa'i ngo bo nyid ma yin pas /
ji ltar na 'phags pa'i rigs bzhi pa 'di yang ma chags pa'i rang bzhin yin zhe na /
de'i phyir srid pa dang 'dod pa'i 'dod chags la rgyab kyis phyogs pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
srid pa la rgyab kyis phyogs pa'i phyir dang 'dod pa'i 'dod chags la rgyab kyis phyogs pa'i phyir te /
rgyab kyis phyogs pa ni ma chags pa yin no /
rang gi tshul dang las kyi mtha' yongs su spangs pa zhes bya ba ni rang gi tshul yongs su spangs pa dang rang gi las kyi mtha' yongs su spangs pa ste /
de la tshul ni gang gis 'tsho bar byed pa'i 'tsho ba 'am /
zas dang skom la sogs pa'o /
las kyi mtha' ni zhing dang bzo la sogs pa'o /
'byung ba dang 'jig pa de lta bu'i phyir zhes bya ba la de lta bu zhes bya ba'i sgra ni 'byung ba dang 'jig pa'i rnam par ston par byed pa yin te /
de la 'byung ba'i rnam pa la sred pa ni kye ma bdag dbang por gyur kyang ci ma rung /
'khor los sgyur bar gyur kyang ci ma rung snyam pa de lta bu la sogs pa yin no /
'jig pa la sred pa ni rnam par 'jig pa la sred pa ste /
kye ma bdag shi yang ci ma rung /
med kyang ci ma rung /
ma byung yang ci ma rung snyam pa la sogs pa yin no /
'jug pa ni gang nas 'jug pa'i mtha' yin no /
'dod chags nye ba dang shin tu spyad pa zhes bya ba ni gang gi 'dod chags gzhi chung ngus myur du skye ba de ni 'dod chags nye bar spyad pa yin no /
sa pratyāsannaṃ rāgacaritaḥ /
yasyādhimātro rāgaḥ /
so 'tyarthaṃ rāgacaritaḥ /
avicitrālaṃbanatvād iti /
vāyau varṇasaṃsthānavaicitryānupalabdheḥ /
abahirmukhatvād aṃtarmukhatvāt /
eṣā vitarkopacchedāya saṃvartata iti prakṛtaṃ
gang gi 'dod chags che ba de ni 'dod chags shin tu spyad pa yin no /
sna tshogs la mi dmigs pa'i phyir zhes bya ba ni rlung la kha dog dang dbyibs sna tshogs med pa'i phyir ro /
kha phyir ma bltas pa'i phyir te /
kha nang du bltas pa'i phyir 'di ni rnam par rtog pa gcod par byed pa yin no zhes bya ba skabs dang sbyar ro /
tadviṣayopanidhyānād iti /
cakṣurviṣayanirūpaṇād ity arthaḥ
de'i yul la nye bar rtog pa'i phyir ro zhes bya ba ni mig gi yul la nye bar rtog pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
(VI /
10, 11) vinīlakādyākārālabanām ity ādigrahaṇena vipūyakādigrahaṇaṃ
rnam par bsngos pa la sogs pa dmigs pa zhes bya ba la /
sogs pa zhes bya ba smos pa ni rnam par rnags pa la sogs pa bsdu'o /
vipaṭumakam iti yad utpannakrimikaṃ /
caturvidhaṃ rāgavastu nāstīti /
varṇasaṃsthānasparśopacārātmakam /
adhimuktiprādeśikamanasikāratvād iti /
adhimuktimanasikāratvāt prādeśikamanasikāratvāc cety arthaḥ
rnam par 'bus gzhigs pa zhes bya ba ni 'bu zhugs pa gang yin pa'o /
chags pa'i gzhi rnam pa bzhi po 'di thams cad med do zhes bya ba ni kha dog dang dbyibs dang reg pa dang bsnyen bkur gyi bdag nyid do /
mos pa dang nyi tshe yid la byed pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni mos pa yid la byed pa yin pa'i phyir dang nyi tshe yid la byed pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
adhimuktipradhāno 'yaṃ manasikāraḥ 'di ni gtsor mos pa yid la byed pa yang yin la /
prādeśikaś cāyam avyāpīty arthaḥ /
na hy aśubhā paṃcaskandhālaṃbanā /
sakalabhūmyālambanā vā /
kiṃ tarhi /
rūpaskandhaikadeśālaṃbanā tadbhāvāt /
nāśubhayā kleśaprahāṇaṃ viṣkaṃbhaṇāmātraṃ tu bhavatīty arthaḥ
'di ni nyi tshe ba yang yin te /
khyab pa ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
mi sdug pa ni phung po lnga char la dmigs pa 'am /
sa thams cad la dmigs pa ma yin no /
'o na ci zhe na /
phung po'i phyogs gcig la dmigs pa yin te /
de'i phyir mi sdug pas nyon mongs pa spong ba ni ma yin gyi rnam par gnon pa'i spong ba ni yin no zhes bya ba'i don to /
svāṃgāvayave cittam upanibadhnātīti vacanāt na tāvat stryaṃgāvayave prayogakāla eva saṃrāgahetuparihārāt rang gi lus kyi yan lag la sems gtod par byed ces bya ba ni 'dod chags dang bcas pa'i rgyu yongs su spong ba'i phyir re zhig sbyor ba'i gnas skabs nyid na bud med kyi yan lag ni ma yin no /
asthi viśodhayann iti /
asthino māṃsam apanayan sakalām asthiśaṃkalāṃ paśyati
rus pa rnam par sbyong bar byed pa na zhes bya ba ni rus pa las sha bsal nas thams cad rus pa'i keng rus su lta ba na ste /
ji skad du /
yathoktaṃ /
yo bhaven navako bhikṣuḥ śaikṣo 'saṃprāptamānasaḥ /
gacched asau śivipathikāṃ haṃtuṃ rāgaṃ yadīcchati
dge slong slob pa gzhon pa'i rabs /
sems ma byung ba gang zhig ni /
gal te 'dod chags 'joms 'dod na /
des ni dur khrod 'gro bar gyis /
de nas rnam par bsngos la ltos /
tato vinīlakaṃ paśyet tataḥ paśyed vipūyakaṃ de nas rnam par rnags la ltos /
de nas rnam par bam rus pa'i /
tato vyādhmātakaṃ paśyed asthiśaṃkalikām apīti /
atra samāsato 'śubhāyāṃ vartamāno yogācāras trividhaḥ
rus gong la sogs blta bar gyis /
zhes gsungs pa lta bu'o /
'di la mi sdug pa la gnas pa'i rnal 'byor spyod pa ni mdor bsdu na rnam pa gsum ste /
ādikarmikaḥ kṛtaparijayaḥ atikrāṃtamanasikāraś ca las dang po pa dang yongs su sbyang ba byas pa dang yid la byed pa rdzogs pa'o /
tatra saṃkṣepacitta ādikarmiko yogācāra ekasmin pādāṃguṣṭhe mana upanibadhya pādāṃguṣṭhaṃ klidyamānaṃ paśyaty etan māṃsam evaṃ yāvat sarvaṃ śarīram asthiśaṃkalām adhimucyate de la sems sdud pa'i rnal 'byor spyod pa'i las dang po pa ni dang pa'i mthe bo gcig cig la sems gtad nas rkang pa'i mthe bo myugs par lta ba nas de bzhin du bdag gi lus thams cad kyi bar du rus pa'i keng rus su mos par byed pa yin no /
kṛtaparijayas tu tathaiva yāvat kapālārdhaṃ /
atikrāṃtamanasikāras tathaiva yāvad bhruvor madhye cittaṃ dhārayati /
vistaracittas tu āsamudrāsthivistāraḥ saṃkṣepād ādikarmika ity evamāditrividha iti /
evaṃ ca kṛtvā catuṣkoṭikaḥ praśno bhavatīti /
jitājitamanaskārayor iti vistaraḥ /
prathamā koṭir jitamanaskārasya svakāyālaṃbanā aśubhā ālaṃbanaparīttatayā parīttā kāyasyālpatvāt /
(Abhidh-k-vy 527) na vaśitāparīttatayā jitamanaskāratvād atikrāṃtamanasikāratvād ity arthaḥ /
dvitīyā koṭir ajitamanaskārasya samudraparyaṃtālaṃbanā aśubhā /
vaśitāparīttatatayā parīttā ajitamanaskāratvāt /
nālaṃbanaparīttatayā samudraparyaṃtālaṃbanatvāt /
tṛtīyā koṭir ajitamanaskārasya svakāyālaṃbanā aśubhā /
ālaṃbanaparīttatayāpi parīttā kāyasyālpatvāt /
vaśitāparīttatayāpi ajitamanaskāratvāt /
caturthī koṭir jitamanaskārasya samudraparyaṃtālaṃbanā aśubhā /
nāpy ālaṃbanaparīttatayā parīttā samudraparyaṃtālaṃbanatvāt /
nāpi vaśitāparīttatayā jitamanaskāratvāt /
(VI /
12) sa sāmāṃtakadhyānāṃtareṣv iti /
sāmaṃtakeṣu dhyānāṃtare catuḥṣu dhyāneṣu kāmadhātau ceti daśa bhūmikā /
dhyānasāmaṃtakānāṃ catuṣṭvāt /
ata evārthālaṃbaneti /
varṇasaṃsthānālaṃbanatvād arthālaṃbanā /
na tu nāmālaṃbanety abhiprāyaḥ /
nāmnaiva siddham aśubhākārety ākārārthaṃ na sūtrayitavyam ity abhiprāyaḥ /
yadadhvikā tadadhvikālaṃbaneti /
cakṣurvijñānavad atītāyā atītam ālaṃbanam evaṃ yāvat pratyutpannāyāḥ pratyutpannam iti /
svālaṃbananiyatatvāt /
adhimuktimanasikāratvān na sūtritaṃ
yongs su sbyang ba byas pa ni de bzhin du thod pa phyed kyi bar du mos par byed pa yin no /
yid la byed pa rdzogs pa ni smin ma gnyis kyi bar du sems 'dzin par byed pa'i bar yin no /
rgyas par ni /
rus pa rgya mtsho'i bar du ni /
spro zhing sdud pa las dang po /
zhes bya ba la sogs pa rnam pa gsum 'byung ba yin no /
de ltar byas na mu bzhi ba'i 'dri ba 'byung bas yid la byed pa sbyang ba byas pa dang sbyang ba ma byas pa dag dang zhes bya ba rgyas par smos so /
mu dang po ni yid la byed pa sbyang ba byas pa'i mi sdug pa rang gi lus la dmigs pa yin te /
lus chung ba'i phyir dmigs pa yang chung bas chung ba yin gyi yid la byed pa sbyang ba byas pa'i phyir dbang chung bas ni ma yin te /
yid la byed pa rdzogs pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
mu gnyis pa ni yid la byed pa sbyang ba ma byas pa'i mi sdug pa rgya mtsho'i mthas klas pa la dmigs pa yin te /
dbang chung bas chung ba yin gyi dmigs pa chung bas ni ma yin no /
nyer bsdogs dang bsam gtan khyad par can dang bcas pa dang zhes bya ba ni bsam gtan bzhi nyer bsdogs dang bsam gtan khyad par can dang bcas pa dang 'dod pa'i khams na yod de /
de ltar na bsam gtan gyi nyer bsdogs bzhi yod pas sa bcu pa yin no /
de nyid kyi phyir don la dmigs pa zhes bya ba ni kha dog dang dbyibs la dmigs pa'i phyir don la dmigs pa yin gyi /
ming la dmigs pa ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
ming nyid kyi mi sdug pa'i rnam pa zhes bya ba grub po zhes bya ba ni rnam pa'i don ni bshad mi dgos so snyam du bsams pa yin no /
dus gang yin pa de'i dus la dmigs so zhes bya ba ni mig gi rnam par shes pa bzhin du 'das pa'i dmigs pa yang 'das pa yin pa nas da ltar byung ba'i dmigs pa yang da ltar byung ba'i bar du yin no /
rang gi dmigs pa nges pa'i phyir dang mos pa yid la byed pa yin pa'i phyir mdor ni ma byas so /
ucitānucitatvād iti /
anādim atisaṃsāre ucitatvād vairāgyalābhikī
'dris pa dang ma 'dris pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni thog ma med pa can gyis 'khor ba na 'dris pa'i phyir 'dod chags dang bral bas thob pa yin no /
anucitatvāt prāyogikī /
(VI /
13) kāyasmṛtyupasthānādīni prajñāsvabhāvāni
ma 'dris pa'i phyir sbyor ba las byung ba yin no /
shes rab kyi rang bzhin yin pa las de'i stobs bskyed pas 'jug pa'i phyir te /
tadbalādhānavṛttitvāt /
tasyāḥ smṛter balasyādhānena vṛttir eṣām iti smṛtibalādhānavṛttīni kāyasmṛtyupasthānādīni kāyaprajñādravyādīni smṛtyupathānīty ucyaṃte /
tadvad ānāpānaprajñā smṛtibalādhānavṛttitvād ānāpānasmṛtir ity ucyate
de dag las dran pa de stobs bskyed pas 'jug pa yod pa'o /
lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa dran pa'i stobs bskyed pas 'jug pa'i phyir lus la sogs pa'i shes rab la dran pa nye bar gzhag pa zhes bya ba de bzhin du dran pa'i stobs bskyed pas 'jug pa'i phyir dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba'i shes rab la dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba'i dran pa zhes bya'o /
paṃcasu bhūmiṣv iti /
triṣu sāmaṃtakeṣu caturthasāmaṃtakavarjyeṣu /
dhyānāṃtare /
kāmadhātau ceti paṃcasu bhūmiṣu /
kiṃ kāraṇaṃ
sa lnga po zhes bya ba ni bsam gtan bzhi pa'i nyer bsdogs ma gtogs pa'i nyer bsdogs gsum dang bsam gtan khyad par can dang 'dod pa'i khams na spyod pas sa lnga na yod do /
ci'i phyir zhe na /
btang snyoms dang mtshungs par ldan pa'i phyir te /
upekṣāsaṃprayogitvāt /
yasmāt prathamadhyāne sāmaṃtakādiṣūpekṣāvedanā bhavati
'di ltar bsam gtan dang po la sogs pa'i nyer bsdogs na btang snyoms kyi tshor ba yod pas so /
caturthadhyāne sāmaṃtake tu yady apy upekṣāsti /
sā tv abhūmir āśvāsapraśvāsānāṃ
bsam gtan bzhi pa'i nyer bsdogs na yang btang snyoms yod mod kyi de ni dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba dag gis ma yin no /
atha kim artham eṣopekṣā saṃprayogiṇy evāvadhāryata iti /
ato bravīti vitarkānuguṇatvād iti
yang ci'i phyir btang snyoms kyi dbang po dang mtshungs par ldan pa kho nar nges par bzung zhe na /
de'i phyir rnam par rtog pa dang mthun pa'i phyir zhes bya ba smos so /
tatpratipakṣasya vitarkapratipakṣasyānāpānasmṛtes tābhyāṃ sukhaduḥkhābhyām asaṃprayogaḥ de'i gnyen po ste /
rnam par rtog pa'i gnyen po dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba dran pa ni bde ba dang sdug bsngal de dag dang mtshungs par mi ldan no /
sukhasaumanasyayoś cāvadhānaparipaṃthitvāt /
ābhogapratyanīkatvāt /
tasyāś cānāpānasmṛter avadhānasādhyatvāt tābhyām asaṃprayoga iti
bde ba dang yid bde ba dag kyang gtod pa la bar chad byed pa'i phyir te /
gtod par byed pa'i dgrar gyur la /
dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba de yang gtad pas bsgrub par bya ba yin pa'i phyir de dag dang mtshungs par mi ldan no /
vitarkānuguṇatvāt /
kileti /
kilaśabdaḥ paramatadyotakaḥ /
tenedaṃ pakṣāṃtaram upanyasyate ye tu mauleṣv iti vistaraḥ
rnam par rtog pa dang mthun pa'i phyir zhes bya ba la sogs pa zhes grag go zhes bya ba la grag ces bya ba'i sgra ni gzhan gyi gzhung lugs ston par byed pa yin no /
de'i phyir phyogs gzhan gang dag bsam gtan dngos gzhi de dag na zhes bya ba 'di rgyas par 'god do /
pareṇeti /
caturthād dhyānād ārabhya
yan chad ces bya ba ni bsam gtan bzhi pa nas bzung ste'o /
kāmadhātvāśrayeti /
tatra vitarkabhūyastvāt /
prāyogikī anucitatvāt /
vairāgyalābhikī ucitatvāt /
idaṃdharmāṇām iti /
ayaṃ dharmo bauddha eṣām (Abhidh-k-vy 528) iti idaṃdharmāṇaḥ
'dod pa'i khams kyi rten can yin zhes bya ba ni de na rnam par rtog pa mang ba'i phyir ro /
sbyor ba las byung ba ni ma 'dris pa'i phyir ro /
'dod chags dang bral bas thob pa ni 'dris pa'i phyir ro /
chos 'di pa rnams zhes bya ba ni 'di dag la sangs rgyas kyi chos 'di yod pas na chos 'di pa rnams te /
teṣām eva bauddhānām ity arthaḥ /
upadeśābhāvād iti /
bāhyānāṃ hi prāṇāyāmopadeśo 'sti nānāpānasmṛtyupadeśa tit
sangs rgyas pa 'di dag kho na'i yin gyi zhes bya ba'i tha tshig go /
lung med pa'i phyir zhes bya ba ni phyi rol pa rnams la srog 'dzin pa'i lung yod kyi dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba dran pa'i lung ni med do /
svayaṃ ca sūkṣmadharmānabhisaṃbodhād iti /
upadeśam aṃtareṇa yasmād bāhyānāṃ nāsti svayaṃ sūkṣmadharmābhisaṃbodhaḥ /
sūkṣmatvaṃ punar asyāḥ ṣaṭkāraṇayuktatvāt
bdag nyid kyis chos zab mo mngon par mi rtogs pa'i phyir ro zhes bya ba ni lung med par ro /
'di ltar phyi rol pa rnams la ni bdag nyid kyis chos zab mo mngon par rtogs pa med de /
'di'i zag pa nyid ni rgyu drug dang ldan pa'i phyir ro /
kāyaṃ cittaṃ vādhyupekṣyety anāsajyety arthaḥ lus dang sems rnal du gzhag ste zhes bya ba ni ma chags par byas te zhes bya ba'i tha tshig go /
vitastivyāmāṃtaram iti /
balavaddurbalaprāṇiyogāt /
yāvad vāyumaṇḍalam ity adhastād anugacchati
mtho gang dang 'dom gang gi bar du zhes bya ba ni srog chags stobs dang ldan pa dang nyam chung ba dang 'brel ba'i phyir ro /
rlung gi dkyil 'khor zhes bya ba ni 'og tu 'gro ba'o /
vairaṃbhāś ca vāyava ity upariṣṭhāt rnam par 'thor byed kyi rlung zhes bya ba ni gyen du'o /
tattvamanasikāratvān na yuktam etat /
yāvad vāyumaṇḍalaṃ vairaṃbhāś ca vāyava iti /
adhimuktimanaskārasyaiṣā kalpanā yujyeta
rlung gi dkyil 'khor dang rnam par 'thor byed kyi rlung gi bar du'o zhes bya ba 'di ni de kho na yid la byed pa yin pa'i phyir rigs pa ma yin gyi /
rtog pa 'di ni mos pa yid la byed pa la rung bar 'gyur ro /
kim anugrāhakā ete yāvad uṣṇā iti /
sthāpanaiveyaṃ draṣṭavyā /
kāyapradeśa evānugrāhakādiviśeṣasthāpanataḥ /
tadāśritāś cittacaitta iti
ci 'di dag phan 'dogs par byed pa zhig gam zhes bya ba nas dro ba dag cig ces bya ba'i bar 'di ni 'jog pa kho na yin par blta bar bya ste /
lus kyi phyogs la phan 'dogs pa la sogs pa'i khyad du 'jog pa'i sgo nas so /
de dag la brten pa sems dang sems las byung ba rnams zhes bya ba ni de dag la rag las te /
tatpratibaddhavṛttaya ity arthaḥ /
uttarottareṣu kuśalamūleṣv iti /
smṛtyupasthānoṣmagatādiṣv iti /
darśanamārgādiṣv ity ādiśabdena bhāvanāmārgagrahaṇaṃ
'byung ba rnams zhes bya ba'i tha tshig go /
gong nas gong du dge ba'i rtsa ba rnams la zhes bya ba ni dran pa nye bar gzhag pa dang dro bar gyur pa la sogs pa'o /
mthong ba'i lam la sogs pa la /
zhes bya ba la /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni bsgom pa'i lam bsdu'o /
rnam par dag pa ni zad pa shes pa la sogs pa'o zhes bya ba la /
kṣayajñānādiviśuddhir iti /
ādiśabdena anutpādajñānāśaikṣasamyagdṛṣṭigrahaṇaṃ
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mi skye ba shes pa dang mi slob pa'i yang dag pa'i lta ba bsdu ba'o /
(VI /
14) nāpānau yataḥ kāya iti
dbugs rngub dbugs 'byung gang las lus /
ānāpānasmṛtisaṃbaṃdhena sarvabhūmikāv ānāpānau nirdiśyate /
yadbhūmiko hi kāya iti /
kāmāvacaraḥ yāvat tṛtīyadhyānabhūmikas tadbhūmikāv etau /
nānyabhūmikau /
kāyacittaviśeṣasaṃniśritā iti /
kāyaviśeṣasaṃniśritāḥ cittaviśeṣasaṃniśritāś cāśvāsapraśvāśāḥ
zhes bya ba ni dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba dran pa dang 'brel pas dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba'i sa thams cad ston par byed do /
lus sa gang yin pa zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa nas bsam gtan gsum pa'i sa pa'i bar te /
'di dag ni de'i sa pa yin gyi gzhan gyi sa pa ni ma yin no /
lus dang sems khyad par can la brten nas zhes bya ba ni dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba dag ni lus khyad par can la brten pa dang sems khyad par can la brten nas 'jug pa yin no /
kasmād ity āha /
ārūpoyakalalādigatānām abhāvād iti /
kāyābhāvād ārūpyagatānāṃ na bhavaṃti
ci'i phyir zhe na /
gzugs med pa dang nur nur por gyur pa la sogs pa rnams la med pa'i phyir zhes bya ba smos te /
gzugs med par gyur pa rnams la ni lus med pa'i phyir med do /
kalalādigatānāṃ ca /
kalalārbudapeśyādigatānāṃ ca na bhavaṃti /
kāyaviśeṣābhāvāt suṣirakāyābhāvād ity arthaḥ /
acittānāṃ ca na bhavaṃti
nur nur po la sogs par gyur pa ste /
nur nur po dang mer mer po dang nar nar po la sogs par gyur pa rnams la yang lus khyad par can med pa'i phyir med do /
sbubs can med pa'i phyir ro zhes bya ba'i don to /
sems med pa rnams la yang sems med pa'i phyir med do /
cittābhāvāt /
caturthadhyānasamāpannānām api na bhavaṃti /
āśvāsapraśvāsabhūmicittaviśeṣābhāvāt /
ata evāha /
yadi kāyaḥ suṣira iti vistaraḥ
bsam gtan bzhi pa la snyoms par zhugs pa rnams la yang dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba'i sa pa'i sems med pa'i phyir med do /
de nyid kyi phyir gal te lus kyang sbubs yod pa yin la zhes bya ba rgyas par smos so /
indriyavinirbhāgitvād iti /
indriyapṛthagvṛttitvād ity arthaḥ
dbang po dang tha dad pa'i phyir ro zhes bya ba ni dbang po dang tha dad par 'jug pa'i phyir ro zhes bya ba tha tshig go /
kāyopacayenāpacayān naupacayikau /
ucchinnānāṃ cāśvāsapraśvāsānāṃ punaḥpratisaṃdhānān na vipākajau
lus rgyas par 'grib par 'gyur ba'i phyir rgyas pa las byung ba ma yin no /
dbugs rngub pa dang dbugs 'byung ba rnams chad nas yang nying mtshams sbyor ba'i phyir rnam par smin pa las skyes ba ma yin no /
na hy etad vipākarūpasyāsti vipākātmakasya rūpasya cakṣurāder etat punaḥpratisaṃdhānaṃ nāsti rnam par smin pa'i gzugs la ni de lta bu med do zhes bya ba ni rnam par smin pa'i bdag nyid kyi gzugs mig la sogs pa la ni yang nying mtshams sbyor ba 'di med kyi /
arūpasya tu cittacaittasya punaḥpratisaṃdhānaṃ na vāryate /
nādhareṇairyāpathikanairmāṇikeneti /
airyāpathikaṃ nairnāṇikaṃ ca cittam adharabhūmikaṃ saṃmukhībhavati yāvac caturthadhyānopapannasyety (Abhidh-k-vy 529) ata āśaṃkyocyate
sems dang sems las byung ba ni yang nying mtshams sbyor ba mi zlogs so /
'og ma pa spyod lam pa dang sprul pa'i sems kyis mi rtogs so zhes bya ba ni bsam gtan bzhi par skyes pa'i bar yang sa 'og ma pa'i spyod lam dang sprul pa'i sems mngon du byed de /
nādhgarabhūmikābhyāṃ tābhyām upalakṣaṇam iti /
(VI /
15, 16) vipaśyanāyāḥ saṃpādanārtham iti /
prajñāyāḥ saṃpādanārtham ity arthaḥ /
niṣpannasamādher api hi prajñām aṃtareṇa kleśā na prahīyaṃte /
jñānavadhyāḥ kleśā iti vacānāt
de'i phyir dogs nas sa 'og ma pa de dag gis mi rtogs so zhes brjod do /
lhag mthong bsgrub par bya ba'i phyir zhes bya ba ni shes rab bsgrub par bya ba'i phyir zhes bya ba'i don to /
nyon mongs pa rnams ni ye shes kyis gzhom par bya ba yin no zhes 'byung ba'i phyir ting nge 'dzin grub tu zin kyang shes rab med par nyon mongs pa rnams spong bar mi 'gyur ro /
kutaḥ prnar etat smṛtyupasthānabhāvanayā vipaśyanā saṃpadyata iti yang dran pa nye bar gzhag pa bsgoms pas lhag mthong 'grub par 'gyur ro zhes bya ba 'di ga las she na /
mdo las te /
sūtrāt /
ekāyano 'yaṃ bhikṣavo mārgo yad uta smṛtyupasthānāni
dge slong dag bgrod pa gcig pa'i lam ni 'di yin te /
'di lta ste dran ba nye bar gzhag pa rnams so /
dge ba'i phung po ma 'dres pa ni 'di yin te /
kevalo 'yaṃ kuśalarāśiḥ yad uat catvāri smṛtyupasthānānīti vacanāt /
kāyavid iti vedanā vit
'di lta ste /
dran pa nye bar gzhag pa bzhi'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
lus tshor zhes bya ba la /
tshor zhes bya ba 'di ni tshor ba'o /
svabhāva evaiṣāṃ svalakṣaṇam iti /
kaḥ svabhāvaḥ /
kāyasya bhūtabhautikatvaṃ /
vedanāyā anubhavatvaṃ
de dag gi rang gi mtshan nyid ni rang gi ngo bo'o zhes bya ba ni lus rang gi ngo bo ni 'byung ba dang 'byung ba las gyur pa nyid do /
tshor ba ni myong ba nyid do /
cittasyopalabdhitvam /
ebhuas tribhyo 'nyeṣāṃ yathāsvaṃ svabhāvaḥ
sems kyi ni dmigs pa nyid do /
gsum po de dag las gzhan pa rnams kyi rang gi ngo bo ni bdag nyid ji lta ba bzhin no /
duḥkhatā sāsravāṇām iti /
āryapratikūlalakṣaṇaṃ duḥkham iti vyākhyātam etat
zag pa dang bcas pa rnams sdug bsngal ba nyid ces bya ba la /
sdug bsngal gyi mtshan nyid ni 'phags pa dang mi mthun pa'o zhes pa [?] ni bshad zin to /
dharmās tribhyo 'nya iti asaṃbhinnavyavasthām abhisaṃdhāyaivam ucyate /
sṃbhinnavyavasthāyāṃ tu kāyādayo 'pi nigṛhyaṃte
gsum las gzhan pa dag ces bya ba 'di ma 'dres par rnam par gzhag pa las bsams nas de skad du brjod pa yin te /
'dres par rnam par bzhag na ni lus la sogs pa yang gzung ngo /
punaḥ sarve saṃskṛtā asaṃskṛtāś ca dharmā draṣṭavyāḥ /
svabhāvasmṛtyupasthānaṃ /
prajñeti /
yasmāt saṃsargālaṃbanam apekṣyeyaṃ prajñopatiṣṭhate /
tasmāt smṛtyupasthānam ity ucyate
de dag kyang 'dus byas dang 'dus ma byas kyi chos thams cad yin par lta'o /
rang bzhin gyi dran pa nye bar gzhag pa ni shes rab po zhes bya ba ni gang gi phyir 'brel pa dang dmigs pa la ltos nas shes rab nyid nye bar gnas pa de'i phyir dran pa nye bar gzhag pa zhes bya'o /
śrutādimayī 'ti viśeṣaṇaṃ /
yasmāt smṛtyupasthānāni prāyogikāṇi nopapattilabhyāni
thos pa la sogs pas byung ba'o zhes bya ba'i khyad par smos pa ni 'di ltar dran pa nye bar gzhag pa rnams sbyor ba las byung ba yin gyi skye bas 'thob pa ni ma yin pas so /
kasmāt prajñāsvabhāvam ity ucyate ci'i phyir shes rab kyi rang bzhin zhes bya /
kim anyathāpi smṛtyupasthānam astīti ci de lta ma yin pa'i dran pa nye bar gzhag pa yang yod dam zhe na /
ucyate /
anye saṃsargālaṃbanād iti /
anye tatsahabhuvo vedanādayaḥ
gzhan ni 'brel dang dmigs pa las /
zhes bya ba smos te /
gzhan de dang lhan cig 'byung ba ni tshor ba ni tshor ba la sogs pa'o /
saṃsargeṇa smṛtyupasthānaṃ saṃsargasmṛtyupasthānam 'brel pas dran po nye bar gzhag pa ni 'brel pa'i dran pa nye bar gzhag pa yin te /
svabhāvasmṛtyupasthānasaṃsargāt /
tadālaṃbanād iti /
svabhāvasaṃsargasmṛtyupasthānālaṃbanād ālaṃbanasmṛtyupasthānaṃ /
tadālaṃbanā ālaṃbanasmṛtyupasthānam ity apare paṭhaṃti
rang bzhin gyi dran pa nye bar gzhag pa dang 'brel pa'i phyir ro /
de dag gi dmigs pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni rang bzhin dang 'brel pa'i dran pa nye bar gzhag pa'i dmigs pa yin pa'i phyir dmigs pa'i dran pa nye bar gzhag pa'o /
kha cig ni de dag gi dmigs pa ni dmigs pa'i dran pa nye bar gzhag pa'o zhes 'don te /
ālaṃbyaṃta ity ālaṃbanāḥ /
ke /
kāyavedanācittadharmāḥ /
tad evaṃ sati tad ālaṃbanasmṛtyupasthānaṃ sarvadharmasvabhāvaṃ bhavati /
uktaṃ ca bhagavatā /
sarvadharmā iti bhikṣavaś caturṇāṃ smṛtyupasthānānām etad adhivacanam iti /
tayā hi prajñayā tadvān prajñāvān /
anupaśyaḥ kriyata iti /
anupaśyatīty (Abhidh-k-vy 530) anupaśyaḥ /
pāghrādhmādheṭdṛśaḥ śa iti śapratyayaḥ /
anupaśyaṃ pudgalaṃ karotīty anupaśyayati /
prajñāsvabhāve tv evaṃ vigrahaḥ /
anupaśyasya karaṇam anupaśyaneti /
tayā hi prajñayā tadvān prajñāvān anupaśyaḥ kriyate /
yathā prajñāyogāt prājñaḥ pudgala ucyate /
evam anupaśyanāyogād anupaśya ity ato 'nupaśyanā prajñeti siddhaṃ /
yataś coktaṃ bhagavatā /
adhyātmaṃ pratyātmaṃ kāye kāyānupaśyī kāyānudarśī viharatīti
dmigs par bya ba yin pas na dmigs pa ste /
de dag kyang lus dang tshor ba dang sems dang chos rnams so /
de lta yin na dmigs pa'i dran pa nye bar gzhag pa de ni chos thams cad kyi ngo bo nyid yin te; bcom ldan 'das kyis kyang dge slong dag chos thams cad ces bya ba 'di ni dran pa nye bar gzhag pa bzhi'i tshig bla dags yin no zhes gsungs so /
shes rab des de dang ldan pa ste /
shes rab dang ldan pa rjes su lta bar byed do zhes bya ba ni rjes su lta bar byed pas na rjes su lta bar byed pa'o /
shes rab kyi ngo bo nyid yin na ni 'di ltar tshig rnam par sbyar te /
rjes su lta ba'i gang zag tu byed pas na rjes su lta bar byed pa ste rjes su lta bar byed pa ni rjes su lta ba yin no /
shes rab des de dang ldan pa ste /
shes rab dang ldan pa rjes su lta bar byed de /
dper na shes rab dang ldan pa'i phyir gang zag shes rab can zhes bya ba de bzhin du rjes su lta ba dang ldan pa'i phyir rjes su lta ba can yin no /
de ltar shes rab ni rjes su lta ba zhes bya bar grub po /
de ltar bcom ldan 'das kyis nang gi lus dang so so'i nang gi lus la lus kyi rjes su lta ba dang lus dang mthun par lta zhing gnas so zhes kyang gsungs te /
tenāpi jñāyate 'nupaśyanā prajñeti de'i phyir yang rjes su lta ba shes rab yin no zhes bya ba mang ngo /
ji lta zhe na /
katham iti sādhayaty anupaśyam asyāsti /
kiṃ tad darśanaṃ /
darśanalakṣaṇaṃ hy anupaśyam
sgrub par byed de 'di la rjes su lta ba ste /
ji lta zhe na /
lta ba yod pas so /
rjes su lta ba ni lta ba'i mtshan nyid do /
ato 'nupaśyī pudgalo daṇḍivat /
tataḥ saptamītatpuruṣaḥ /
kāye 'nupaśyī kāyānupaśyīti
de'i phyir rjes su lta ba pa ni gang zag yin te dbyug pa can zhes bya ba lta bu'o /
de bas na lus la rjes su lta ba ni lus kyi rjes su lta ba'o zhes bdun par tshig bsdu ba yin no /
kāyam anupaśayituṃ śīlam asyeti kāyānupaśyīti ṇinir api yadi vidhīyeta tathāpy etadrūpaṃ sidhyatīti paśyāmaḥ /
smṛtyudrekatvād iti /
smṛtyadhikatvād ity arthaḥ /
smṛtibalādhānavṛttitvād iti
gal te 'di la lus la rjes su lta ba'i ngang tshul yod pas lus la rjes su lta ba'o zhes bya bar brjod na /
de lta na yang ngo bo 'di 'grub po zhes bya bar lta'o /
dran pa shas ches pa'i phyir zhes bya ba ni dran pa lhag pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
balasyādhānaṃ /
smṛter balādhānaṃ smṛtibalādhānaṃ /
smṛtibalādhānena vṛttir asyā iti smṛtibalādhānavṛttiḥ prajñā /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
dārupāṭakīlasaṃdhāraṇavad yathā dārupāṭena tīkṣṇakīlena dārupāṭasya saṃdhāraṇam /
evam asyāḥ prajñāyāḥ smṛtibalādhānenālaṃbane vṛttir iti /
yadi hi smṛtir ālaṃbanaṃ dharayaty evaṃ prajñā prajānātīti
shing gshegs pa khye'us 'dzin pa ltar zhes bya ba ni dper na shing 'cheg pa shing mkhan gyis shing gshegs pa khye'us 'dzin pa de bzhin du shes rab 'di yang dran pa'i stobs bskyed pas dmigs pa la 'jug go /
dran pa'i stobs bskyed pas 'jug pa nyid kyi phyir zhes bya ba la stobs bskyed pa ni stobs spel ba ste /
dran pa'i stobs bskyed pa yin no /
'di la dran pa'i stobs bskyed pas 'jug pa yod pas na dran pa'i stobs bskyed pas 'jug pa'i shes rab ste de'i ngo bo nyid do /
de'i phyir te /
gal te dran pas dmigs pa 'dzin na de lta na shes rab kyis rab tu shes par 'gyur ro /
tad evaṃ smṛtyopatiṣṭhata iti smṛtyupasthānaṃ prajñeti vaibhāṣikīyo 'rthaḥ kṛtyalyuṭo bahulam iti kartary api lyuḍ bhavatīti de ltar na bye brag tu smra ba'i don ni dran pas nye bar gzhag pa ni dran pa nye bar gzhag pa'o zhes bya ba yin no /
'di ltar na rung ste zhes brjod pa ni slob dpon te /
evaṃ tu yujyata ity ācāryaḥ /
karaṇasādhanam etat /
smṛtir anayopatiṣṭhata iti /
arthapradarśanamātram etat /
vigrahas tv evaṃ kartavyaḥ
'di ni byed par sgrub pa yin no /
'dis dran pa nye bar gnas pas na zhes bya ba 'di ni don rab tu bstan pa tsam du zad do /
tshig rnam par sbyar ba ni 'di ltar bya ste /
upatiṣṭhate 'nenety upasthānaṃ /
smṛte upasthānaṃ smṛtyupasthānam iti /
kathaṃ smṛtir anayopatiṣṭhata ity āha
'dis nye bar 'jog pas na nye bar gzhag pa'o /
dran pa nye bar 'jog pas na dran pa nye bar gzhag pa'o zhes bya'o /
ji ltar na 'dis dran pa nye bar 'jog ce na /
yathādṛṣṭasyābhilapanād iti /
yasmād yathādṛṣṭo 'rthaḥ prajñayā /
tathaivābhilapyate /
smṛtyodgṛhyata ity arthaḥ /
kva punar upatiṣṭhate /
kāye yāvad dharmeṣu
ji ltar mthong bas mngon par brjod pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
'di ltar shes rab kyis don ji ltar mthong ba de kho na bzhin du dran pas mngon par rjod par byed de 'dzin par byed do zhes bya ba'i don to /
gang la nye bar 'jog ce na /
lus nas chos rnams kyi bar la ste /
kāye smṛtyupasthānaṃ kāyasmṛtyupasthānaṃ /
evaṃ yāvad dharmeṣu smṛtyupasthānaṃ dharmasmṛtyupasthānam iti
lus la dran pa nye bar 'jog pa ni lus dran pa nye bar gzhag pa yin pa nas de bzhin du chos rnams la dran pa nye bar 'jog pa ni chos dran pa nye bar gzhag pa'i bar du yin no /
yathā ca svabhāvasmṛtyupasthānasya /
evaṃ saṃsargasmṛtyupasthānasyāpi /
yathaiva hi prajñayā smṛtir upatiṣṭhate kāyādiṣu /
evaṃ tatsaṃprayuktair apīti
rang bzhin gyi dran pa nye bar gzhag pa ji lta bar 'brel pa'i dran pa nye bar gzhag pa yang de dang 'dra ste /
ji ltar shes rab kyis lus la sogs pa la dran pa nye bar 'jog pa de bzhin du de dang mtshungs par ldan ba dag gis kyang nye bar 'jog par byed do /
idānīṃ sūtroktāṃ smṛtyupashānānāṃ karṇasādhanatvam asaṃbadhyamānaṃ dṛṣṭvā kārakāṃtareṇārthaṃ vivakṣur āha /
yatra tūktam iti vistaraḥ
da ni mdo gzhan las gsungs pa'i dran pa nye bar gzhag pa rnams byed par bsgrub pa nyid du mi 'thad par mthong ste /
byed pa gzhan du don brjod par 'dod nas gang las dge slong dag ces bya ba rgya cher smos so /
yathā kāyasya samudayāstaṃgatāv uktau /
evaṃ vedanādīnām api vaktavyau
ji ltar lus kun 'byung ba dang nub pa ngag bshad pa ltar tshor ba la sogs pa la yang de bzhin du brjod par bya'o /
kathaṃ /
sparśasamudayāt vedanāyāḥ samudayo bhavati
ji ltar zhe na /
reg pa kun 'byung bas ni tshor ba kun 'byung ba yin la /
sparśanirodhād (Abhidh-k-vy 531) vedanāyā astaṃgamaḥ /
nāmarūpasamudayāc cittasya samudayo bhavati /
nānarūpanirodhāc cittasyāstaṃgamāḥ /
manasikārasamudayād dharmāṇāṃ samudayo bhavati
reg pa 'gags pas ni tshor ba nub pa yin no /
ming dang gzugs kun 'byung bas ni sems kun 'byung ba yin la ming dang gzugs 'gags pas ni sems nub pa yin no /
yid la byed pa kun 'byung bas ni chos rnams kun 'byung ba yin la /
manasikāranirodhād dharmāṇām astaṃgama iti yid la byed pa 'gags pas ni chos rnams nub pa yin no zhes bya ba'o /
atra sūtre ālaṃbanam eva kāyavedanācittadharmāḥ smṛtyupasthānaṃ /
smṛtir atra kāyādiṣūpatiṣṭhata iti kṛtvā /
tad evam adhikaraṇasādhanaṃ darśitaṃ bhavati /
upatiṣṭhate smṛtir asminn ity upasthānam /
smṛter upasthānaṃ smṛtyupasthānaṃ /
evaṃ yāvad dharmā eva smṛtyupasthānaṃ dharmasmṛtyupasthānam iti vigrahaḥ /
yadi cātra sūtre ālaṃbanaṃ smṛtyupasthānaṃ nābhipretam abhaviṣyat /
na bhagavān evam avakṣyat
mdo de las ni dmigs pa lus dang tshor ba dang sems dang chos rnams kho na dran pa nye bar gzhag par gsungs pa yin te /
lus la sogs pa 'di la dran pa nye bar gnas pa'i phyir ro /
de ltar na bzhir bsgrub par bstan pa yin te /
'di la dran ba nye bar 'jog pas na dran pa nye bar gzhag pa'o lus nyid dran pa zhe bar gzhag pa yin pa nas chos rnams nyid dran pa nye bar gzhag pa'i bar yin pas na chos dran pa nye bar gzhag pa'o zhes bya bar tshig rnam par sbyar ro /
gal te de las dmigs pa'i dran pa nye bar gzhag pa yin par bzhed par ma gyur na ni bcom ldan 'das kyis 'di skad du /
kathaṃ ca bhikṣavaś caturṇāṃ smṛtyupasthānānāṃ samudayaś ca bhavaty astaṃgamaś ca /
āhārasamudayāt kāyasya samudayo bhavati /
āhāranirodhāt kāyasyāstaṃgama iti vistaraḥ
dge slong dag ji ltar dran pa nye bar gzhag pa rnams kun du 'byung ba dang nub pa yin zhe na /
zas kun 'byung bas ni lus kun 'byung ba yin la zas 'gags na ni lus nub pa yin no zhes rgyas bar gsungs par yang mi 'gyur te /
kāyādīnāṃ hi smṛtyupasthānatve sati tathā vacanaṃ yujyeta lus la sogs pa dran pa nye bar gzhag pa nyid yin na ni de skad du brjod par rung bar 'gyur ro /
tasmāt kāyādaya ālaṃbanasmṛtyupasthānam iti siddhaṃ de lta bas na lus la sogs pa ni dmigs pa'i dran pa nye bar gzhag pa yin no zhes bya bar grub bo /
yathālaṃbanaṃ caiṣāṃ nāmeti /
eṣāṃ kāyasṃṛtyupasthānādīnāṃ ālaṃbanāpekṣayā kāyasmṛtyupasthānaṃ yāvad dharmasmṛtyupasthānam iti nāma vyavasthāpate
'di dag gi ming ni dmigs pa ji lta ba bzhin no zhes bya ba ni lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa'i ming ni dmigs pa la ltos nas lus dran pa nye bar gzhag pa nas chos dran pa nye bar gzhag pa zhes bya ba'i bar du rnam par gzhag go /
bam po bzhi bcu rtsa drug pa /
svaparobhayasaṃtatyālaṃbanatvāt /
parasaṃtatyālaṃbanatvāt /
ubhayasaṃtatyālaṃbanatvāc ca pratyekam ekaikaśaḥ eṣāṃ kāyasmṛtyupasthānādīnāṃ traividhyaṃ bhavati /
sūtre vacanāt
rang dang gzhan dang gnyi ga'i rgyud la dmigs pa'i phyir zhes bya ba ni lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa 'di dag rang gi rgyud la dmigs pa'i phyir dang gzhan gyi rgyud la dmigs pa'i phyir dang gnyi ga'i rgyud la dmigs pa'i phyir so so re re zhing rnam pa gsum gsum yin no zhes bya ba ni /
katham /
adhyātmaṃ kāye kāyānupaśyī viharati /
ātāpī saṃprajānan smṛtimān vinīya loke 'bhidhyādaurmanasye
mdo las byung ba'i phyir te ji skad du zhe na /
brtun pa dang shes bzhin dang dran pa dang ldan par gyur na 'jig rten la brnab sems dang yid mi bde ba rnam par spangs te /
bahirdhā ye kāyanupaśyī viharati ātāpīti pūrvavat /
adhyātmabahirdhā kāye kāyānupaśyī viharatīti pūrvavat
nang gi lus la lus kyi rjes su lta zhing gnas so zhes bya ba dang phyi'i lus la lus kyi rjes su lta zhing gnas so zhes bya ba snga ma bzhin no /
nang dang phyi'i lus la lus kyi rjes su lta zhing gnas so zhes bya ba snga ma bzhin te /
evaṃ tāvat kāyasmṛtyupasthānasya traividhyaṃ de ltar na re zhig lus dran pa nye bar gzhag pa rnam pa gsum yin no /
vedanāsmṛtyupasthānādīnām apy adhyātmaṃ vedanānāṃ vedanānupaśyī viharatīti vistareṇa traividhyaṃ yojyaṃ /
audārikasya pūrvaṃ darśanād iti
tshor ba dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa la yang nang gi tshor ba la tshor ba'i rjes su lta zhing gnas so zhes bya ba rgyas par rnam pa gsum gsum sbyar bar bya'o /
kāyas tribhya audārikaḥ /
ṣaḍvijñānavijñeyatvād iti /
tasya pūrvaṃ darśanaṃ
sngar rags pa mthong ba'i phyir ro zhes bya ba ni lus ni rnam par shes pa drug gis rnam par shes par bya ba yin pa'i phyir gsum pas de sngar mthong ngo /
dvābhyāṃ vedanā prakāraudārikatayeti tadanaṃtaraṃ tasyā darśanaṃ /
sūkṣmapracāratvād durvijñatayā dharmāḥ sūkṣmā ity atas tebhyaḥ pūrvaṃ cittasya darśanam /
aṃte dharmāṇām iti
tshor ba ni gnyis pas rgyu ba rags pa'i phyir de'i 'og tu de mthong ngo /
chos rnams ni rgyu ba phra ba'i phyir rnam par shes par dka' bas phra ba yin te /
de'i phyir de'i rnam pas ni sems sngar mthong la tha mar ni chos rnams mthong ngo /
sa ceti kāmarāgaḥ /
sa ca cittasyeti sa vedanābhilāṣaḥ
de yang zhes bya ba ni 'dod pa la 'dod chags pa'o /
de yang sems zhes bya ba ni tshor ba mngon par 'dod pa de'o /
tatkleśāprahāṇāt /
tadadāṃtatvaṃ /
yathākramam iti /
śuciviparyāsasya pratipakṣeṇa kāyasmṛtyupasthānaṃ
de yang nyon mongs pa ma spangs pa'i phyir zhes bya ba ni ma zhi ba de yang ngo /
go rims bzhin du bstan te zhes bya ba ni lus dran pa nye bar gzhag pa ni gtsang bar phyin ci log pa'i gnyen por bstan to /
sukhaviparyāsasya pratipakṣeṇa vedanāsmṛtyupasthānaṃ tshor ba dran ba nye bar gzhag pa ni bde bar phyin ci log pa'i gnyen por te /
yatkiṃcid veditam idam atra duḥkhasyeti /
nityaviparyāsasya pratipakṣeṇa cittasmṛtyupasthānānāṃ
gang ci tshor yang de ni 'dir sdug bsngal ba'o zhes 'byung bas so /
sems dran pa nye bar gzhag pa ni rtag par phyin ci log pa'i gnyen por te /
cittasya laghuparivartitvāt /
ātmaviparyāsasya pratipakṣeṇa dharmasmṛtyupasthānaṃ
sems ni myur du 'gyur ba'i phyir ro /
chos dran ba nye bar gzhag pa ni bdag tu phyin ci log pa'i gnyen por bstan to /
piṇḍavibhāgato dharmāṇām anātmakāritvād dharmamātraṃ rahitam ātmaneti (Abhidh-k-vy 532) dharmanirvacanataḥ /
dharmā ime pṛthagpṛthag avasthitāḥ /
na ca kaścit svataṃtra ātmeti /
taddarśanād vā /
caturtham ubhayatheti /
dharmasmṛtyupasthānam asaṃbhinnālaṃbanam amiśrālaṃbanaṃ bhavati /
kāyavedanācittavyatiriktadharmālaṃbanatvasaṃbhavāt /
saṃbhinnālaṃbanam api bhavati /
kāyādīnāṃ dve trīṇi catvāri vā samastāni paśyatīti /
yadi kāyaṃ vedanāṃ ca dve paśyati dharmasmṛtyupasthānaṃ
chos rnams ni ril po rnam par dbye ba'i sgo nas rang dbang med pa'i phyir te /
chos rnams zhes bya'i tshig ni khams tsam du zad de /
bdag dang bral ba'o zhes bya ba yin pas so /
yang na de ni chos 'di dag ni so so logs shig na gnas pa yin gyi 'di la bdag ni 'ga' yang med do zhes bstan pa'i phyir ro /
bzhi pa ni gnyi ga yin zhes bya ba ni chos dran pa nye bar gzhag pa ni lus dang tshor ba dang sems la ma gtogs pa'i chos la dmigs pa nyid srid pas ma 'dres shing 'dres pa ma yin pa la dmigs pa yang srid la 'dres pa la dmigs pa yang srid do /
lus la sogs pa gnyis sam gsum mam bzhi po spyi la lta na zhes bya ba ni gal te 'dres pa la dmigs pa de lus dang tshor ba gnyis la lta na yang chos dran pa nye bar gzhag pa yin la /
tat saṃbhinnālaṃbanaṃ /
yadi kāyam yāvad dharmāṃś ca paśyati /
tad api tathaiva /
yad api kāyaṃ vedanāṃ cittaṃ dharmāṃś ca samastān paśyati /
tad api saṃbhinnālaṃbanaṃ dharmasmṛtyupasthāmam iti /
(VI /
17) samastālaṃbane sthita iti /
kāyavedanācittādharmān abhisamasya /
(VI /
18-20) uṣmagatam ity uṣmaprakāraṃ kuśalamūlaṃ /
pūrvarūpatvād iti /
prathamanimittatvāt /
pūrvasvabhāvatvād vā /
prākarṣakatvād iti /
prābaṃdhikatvād ity arthaḥ
ci ste lus nas sems kyi bar la lta na de yang kho na dang 'dra'o /
'on te lus dang tshor ba dang sems par chos rnams spyi la lta na de yang chos dran pa nye bar gzhag pa zhes bya'o /
spyi la dmigs pa la gnas te zhes bya ba ni lus dang tshor ba dang sems dang chos rnams spyir bsdus te'o /
dro bar gyur pa zhes bya ba ni dro ba'i rnam pa'i dge ba'i rtsa ba'o /
snga ltas yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni dang po'i mtshan ma yin pa'i phyir ram dang po'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
rgyun chags pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni rgyun 'brel pa yin pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
eṣāṃ tu viśeṣaṇaṃ paścād vakṣyāma iti saptame kośasthāne 'di dag gi bye brag ni 'og nas bshad par bya'o zhes bya ba ni mdzod kyi gnas bdun pa nas /
dravyataḥ ṣoḍaśākārā iti atra /
yadi te 'pi tādṛśāḥ /
atha kim artham upadiśyaṃta ity ata āha /
utkṛṣṭataratvāt tu nāmāṃtaram iti
rdzas su rnam pa bcu drug go zhes bya ba 'di nas so /
gal te de yang de dang 'dra na go 'o na [*don?] ci'i phyir bstan zhe na de'i phyir ches mchog tu gyur pa'i phyir ming gzhan du btags so zhes bya ba smos so /
atha kasmān mūrdhāna ity ucyaṃta ity āha /
calakuśalamūlamūrdhatvād iti /
mūrdhaśabdo 'yaṃ prakarṣaparyaṃtavācī
yang ci'i phyir rtse mo zhes bya zhe na /
dge ba'i rtsa ba gyo ba'i rtse mo yin pa'i phyir zhes bya ba smos so /
rtse mo zhes bya ba'i sgra 'di ni rab kyi mtha' ston pa yin te /
tathā hi loke vaktāro bhavaṃti 'di ltar 'jig rten na yang 'di dpal gyi rtse mor phyin to zhes zer ro /
mūrdhagatā khalv asya śrīr iti /
dve hi kuśalamūle cale
dro bar gyur pa dang rtse mo'i mtshan nyid kyi dge ba'i rtsa ba gnyis ni gyo ba yin te /
uṣmagatamūrdhalakṣaṇe parihāṇisaṃbhavāt /
dve acale kṣāṃtilaukikāgradharmalakṣaṇe viparyayāt
yongs su nyams pa srid pa'i phyir ro /
bzod pa dang 'jig rten pa'i chos kyi mchog gi mtshan nyid gnyis ni mi gyo ba ste /
tatra tayor yan mṛdu /
tad uṣmagataṃ /
yad adhimātraṃ /
te mūrdhānaḥ /
acalayor api yan mṛdu /
sā kṣāṃtiḥ /
yad adhimātraṃ /
te laukikāgradharmāḥ /
ebhyo hi pāto 'tikramo veti /
mūrdhabhyaḥ pātaḥ parihāṇiḥ /
atikramo vā kṣāṃtisaṃmukhībhāvo vā
bzlog pa yin pa'i phyir ro /
de la gyo ba dag las chung ngu gang yin pa de ni dro bar gyur pa yin no /
chen po gang yin pa de dag ni rtse mo yin no /
mi gyo ba dag las kyang chung ngu gang yin pa de ni bzod pa yin no /
chen po gang yin pa de dag ni 'jig rten pa'i chos kyi mchog yin no /
de dag las ltung ba'am 'da' bar 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba la rtse mo dag las ltung ba ni yongs su nyams pa'o /
'da' ba ni bzod pa mngon du 'gyur ba ste /
mūrdhnāṃ calatvāt /
vṛkṣādimūrdhebhyo hi loke pāto vā bhaved atipāto vā
rtse mo dag ni gyo ba yin pa'i phyir ro /
'jig rten na yang shing gi rtse mo nas ltung ba'am 'da' ba ste /
upariṣṭhānuprāptir iti mūrdhasādharmyaṃ gong du phyin par 'gyur ba mthong bas rtse mo dang chos mthun no /
satyeṣv ākārāṇāṃ prathamato vinyasanam iti /
satyeṣv anityādyākārāṇām ādita upanipātanaṃ
dang po nyid du bden pa rnams la rnam pa dag 'god pa'o zhes bya ba ni thog mar bden pa rnams la mi rtag pa la sogs pa'i rnam pa dag gtod par byed pa ste /
tadālaṃbanānāṃ pravartanam ity arthaḥ /
anyair apīti /
dharmasmṛtyupasthānād anyair apīty arthaḥ /
vardhanam abhyāsenottoptīkaraṇaṃ /
vivardhayata iti vistaraḥ /
vivardhayato yogino vardhanena (Abhidh-k-vy 533) viśiṣṭānāṃ kuśalamūlānāṃ saṃmukhībhāvaḥ
de dag la dmigs pa rnams 'jug par byed pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
gzhan dag gis kyang zhes bya ba ni chos dran pa nye bar gzhag pa ma yin pa dag gis kyang zhes bya ba'i tha tshig go /
'phel bar byed pa ni goms par byang bar byed pa'o /
rnam par 'phel bar byed pa na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rnam par 'phel bar byed pa'i rnal 'byor pa ni 'phel bas khyad par can du gyur pa rnams mngon sum du byed do /
pūrvapratilabdhānām iti /
aviśiṣṭānām asaṃmukhībhāvaḥ
sngon thob pa rnams zhes bya ba ni khyad par can ma yin pa dag ni mngon sum du mi byed do /
kasmāt /
abahumānāt /
nyūnatvenāvahumānād ity arthaḥ /
adhimātrasatyakṣamaṇād iti /
uṣmagatāvasthāyāṃ mṛdu satyaṃ kṣamate rocate
ci'i phyir zhe na /
dga' ba chen po med pa'i phyir te /
dman pa nyid kyis dga' ba med pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
bden pa la cher bzod pa'i phyir ro zhes bya ba ni dro bar gyur pa'i gnas skabs na ni bden pa la chung ngu bzod cing 'dod do /
mūrdhāvasthāyāṃ madhyaṃ /
tadanaṃtaram idānīm adhimātrasatyakṣamaṇāt kṣāṃtir utpadyate
rtse mo'i gnas skabs na ni 'bring du'o /
de'i rjes la ni bden pa la cher bzod pa'i phyir bzod pa skye'o /
katham ity ata āha /
aparihāṇita iti /
yasmāt kṣāṃtir na parihīyate /
mūrdhabhyas tu parihīyata ity asti saṃbhavaḥ
ji ltar shes she na /
de'i phyir yongs su mi nyams pa'i sgo nas zhes bya ba smos te /
'di ltar bzod pa las yongs su nyams par mi 'gyur gyi /
dvidhā tadvad iti /
mṛdumadhye kṣāṃtī tathaiva /
yathā mūrdhāna uktāḥ /
tathaivākaraṇāt dharmasmṛtyupasthānena /
satyeṣv ākārāṇām ākaraṇād ity arthaḥ /
sarvasyā iti /
mṛdumadhyādhimātrabhedabhinnāyāḥ sarvasyāḥ kṣāṃteḥ /
dharmasmṛtyupasthānenaiva vacanaṃ /
nānyena kāyasmṛtyupasthānādinā /
kasmāt /
agradharmaśleṣāt /
agradharmā hi darśanamārgaśleṣāt /
dharmasmṛtyupasthānātmaka eveti /
agradharmaśleṣād iti agradharmāṇāṃ kāmāvacaraduḥkhasatyālaṃbanānām anaṃtarotpādāt kṣāṃteḥ kāmāvacaratvaduḥkhasatyālaṃbanam /
agradharmaśleṣād dhi tatsādṛśyam iti /
niyamāvacanād iti /
adhimātrakṣāṃtivad uṣmagatādīnām ālaṃbanaṃ pratiniyamāvacanāt /
adhimātrakṣāṃtyavadhāraṇenaiva hi traidhātukaduḥkhādyālaṃbanatvam eṣām uṣmagatādīnāṃ sidhyati /
kathaṃ /
kāmāptam eva duḥkhaṃ viṣayo 'syām /
seyaṃ kāmāptaduḥkhaviṣayā adhimātrā kṣāṃtiḥ
rtse mo dag las ni yongs su nyams pa zhes bya ba srid pa yod do /
rnam pa gnyis de bzhin zhes bya ba ni rtse mo rnams ji skad bshad pa ltar bzod pa chung ngu dang 'bring dag kyang de dang 'dra'o /
de kho na bzhin du rnam pa gtod pa'i phyir ro zhes bya ba ni chos dran pa nye bar gzhag pa'i bden pa rnams la rnam pa dag gtod pa'i phyir ro zhes bya ba'i don to /
bzod pa ni thams cad ces bya ba ni bzod pa ni chung ngu dang 'bring dang chen po'i bye brag gis tha dad pa thams cad chos dran pa nye bar gzhag pa kho nas 'phel bar byed kyi lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa gzhan gyis ni ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
chos kyi mchog dang nye ba'i phyir te /
chos kyi mchog ni mthong ba'i lam dang nye bas chos dran pa nye bar gzhag pa'i bdag nyid kho na yin no /
chos kyi mchog dang nye ba'i phyir /
zhes bya ba ni bzod pa ni rtse mo'i mjug thogs su skye ba'i phyir chos kyi mchog 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal gyi bden pa la dmigs pa rnams dang nye bas 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal gyi bden pa la dmigs pa nyid yin te /
chos kyi mchog dang nye ba'i phyir de dang 'dra'o /
nges pa ma smos pa'i phyir zhes bya ba ni dro bar gyur pa la sogs pa'i dmigs pa ni bzod pa chen po bzhin du so sor nges pa ma smos pa'i phyir bzod pa chen po bzhin nges par gzung ba kho nas dro bar gyur pa la sogs pa de dag ni khams gsum pa'i sdug bsngal la sogs pa la dmigs pa nyid du grub po /
ji lta zhe na /
'di la yul 'dod par gtogs pa kho na'i sdug bsngal yod pas de ni 'dod par gtogs pa'i sdug bsngal gyi yul can yin te /
bzod pa chen po yin no /
kṣāṃter evety avadhāraṇāt anyāny uṣmagatādīni traidhātukaduḥkhādyālaṃbanānīti siddhaṃ /
yadā kileti vistaraḥ
bzod pa chen po kho na'o zhes nges par gzung ba'i phyir dro bar gyur pa la sogs pa gzhan ni khams gsum pa'i sdug bsngal gyi bden pa la dmigs pa yin no zhes bya bar grub po /
yadā kila rūpārūpyapratipakṣādīnām /
adiśabdena rūpārūpyanirodhasamudayaduḥkhānāṃ kāmāvacarapratipakṣādīnāṃ ca grahaṇaṃ
gang gi tshe zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi tshe gzugs dang gzugs med pa'i gnyen po la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni gzugs dang gzugs med pa'i 'gog pa dang kun 'byung ba dang sdug bsngal rnams dang 'dod pa na spyod pa'i gnyen po la sogs pa bsdu'o /
ekaikasatyākārālaṃbanāpahrāsenaikaikasya satyākārasya ekaikasya satyālaṃbanasya cāpahrāsena yāvat kāmāvacaram eva duḥkhaṃ dvābhyāṃ kṣaṇābhyāṃ manasikaroti /
eṣā sarvaiva rūpārāpyapratipakṣākārahrāsāt prabhṛti madhyā kṣāṃtiḥ
bden pa'i rnam pa dmigs pa re re nas phri nas zhes bya ba ni bden pa'i rnam pa re re dang bden pa'i dmigs pa re re nas phri nas gzugs dang gzugs med pa'i rnam pa 'bri ba nas bzung ste /
'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal kho na la skad cig ma gnyis su yid la byed pa'i bar de thams cad ni bzod pa 'bring yin no /
ji lta zhe na /
katham /
anvayajñānapakṣaṃ tāvan mārgaṃ mārgato nyāyataḥ pratipattito nairyāṇikataś ceti taiś caturbhir ākārair ākārayati
re zhig rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i lam la lam dang rigs pa dang sgrub pa dang nges par 'byin pa ste /
rnam pa bzhi po 'di dag gis rnam pa gtod par byed do /
tatas tribhir ekaṃ hitvā /
tato dvābhyāṃ dvau hitvā
de'i 'og tu gcig por nas gsum gyis so /
de'i 'og tu gnyis por nas gnyis kyis so /
tata ekena /
tato mārgasatyaṃ hitvā /
rūpārūpyanirodhaṃ caturbhiḥ svair ākārair ākārayati
de'i 'og tu gcig gis so /
de nas lam bor nas gzugs dang gzugs med pa'i 'gog pa la rang gi rnam pa bzhis rnam pa gtod par byed de /
tatas tribhiḥ dvābhyām ekenaiva cākārya nirodhasatyaṃ cāpāsya /
samudayasatyaṃ caturbhiḥ svair ākāraiḥ /
tribhiḥ dvābhyām ekena cākārya /
tathaiva tad apāsya
de'i 'og tu gsum dang gnyis dang gcig kho nas rnam pa gtad nas 'gog pa'i bden pa de yang bor te kun 'byung ba'i bden pa la rang gi rnam pa bzhi dang gsum dang gnyis dang gcig gis rnam pa gtad nas de kho na bzhin du de yang bor te sdug bsngal gyi bden pa la rang gi rnam pa bzhi nas gcig gi bar gyis rnam pa gtad nas bden pa de yang bor te /
duḥkhasatyaṃ svair ākārair yāvad ekenākārya /
tad api satyam apāsya
'dod pa na spyod pa'i gnyen po la rang gi rnam pa bzhi dang gsum dang gnyis dang gcig gis rnam pa gtod par byed do /
kāmāvacarapratipakṣaṃ svaiś caturbhir ākāraiḥ tribhiḥ dvābhyām ekena cākārayati /
tad apāsya /
(Abhidh-k-vy 534) kāmāvacaranirodhasamudayasatye tathaiva svākārahrāsakrameṇākāryāpāsya ca /
kāmāvacaraṃ duḥkhasatyaṃ caturbhir ākārair ākārayati /
tatas tribhiḥ tato dvābhyām ākārayatīti /
evaṃ hi hrāsāraṃbhāt prabhṛti sarva ete kṣaṇā madhyā kṣāṃtir ity uktaṃ bhavati /
tṛtīye kṣaṇe tadālaṃbanaivādhimātrā kṣāṃtiḥ /
caturthe agradharmās tadālaṃbanā eva
de yang bor te 'dod pa na spyod pa'i 'gog pa dang kun 'byung ba'i bden pa dag la de kho na bzhin du rang gi rnam pa 'bri ba'i rim pas rnam pa gtod pa dang dor bar byas nas 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal gyi bden pa la rnam pa bzhis rnam par gtod par byed do /
de'i 'og tu gsum gyis so /
de'i 'og tu gnyis kyis rnam pa gtod par byed do /
de ltar na dang po 'bri ba nas bzung ste /
skad cig ma de thams cad bzod pa 'bring yin no zhes bshad pa yin no /
de la dmigs pa nyid skad cig ma gsum pa la ni bzod pa chen po yin no /
de la dmigs pa nyid bzhi pa la ni chos kyi mchog yin no /
mrdvī tu kṣāṃtir yā purastād adhimātrebhyo mūrdhabhyo 'naṃtaraṃ kāmāvacaraṃ duḥkhasatyaṃ yāvan mārgasatyaṃ /
rūpārūpyāvacaraṃ ca /
svaiḥsvaiḥ sarvair ākārair anapahrāsaṃ manasikurvata ity avagaṃtavyaṃ
bzod pa chung ngu ni gang sngar rtse mo dag gi mjug thogs su 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal gyi bden pa nas lam gyi bden pa'i bar dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa la rang rang gi rnam pa thams cad kyis mi dbri bar yid la byed pa yin par khong du chud par bya'o /
evaṃ tāvad eke vyācakṣate /
ākārāpahrāsapūrvaka ālaṃbanāpahrāsa iti
de ltar re zhig kha cig ni dmigs pa dbri ba rnam pa dbri ba sngon du 'gro ba can yin no zhes zer ro /
apare punar vyācakṣate /
ekaikasatyākārālaṃbanāpahrāseneti /
naivaṃ grahītavyaṃ ekaikasatyākārālaṃbanāpahrāsene ceti
gzhan dag na re dmigs pa rnam pa re re nas phri nas zhes bya ba ni de ltar bden pa'i rnam pa re re nas phri ba dang dmigs pa re re nas phri nas zhes bya ba ni gzung bar mi bya'o /
kiṃ tarhi /
rūpārūpyapratipakṣādīnām ekaikeṣāṃ satyānāṃ ye ākārāḥ /
teṣām ālaṃbanahrāseneti vyākhyātavyam iti
'o na ci zhe na /
gzugs dang gzugs med pa'i gnyen po la sogs pa bden pa re re'i rnam pa gang dag yin pa de dag dmigs pa phri nas zhes bya bar bshad par bya'o /
ekānnaviṃśatikṣaṇaśataṃ madhyā kṣāṃtir iti varṇayaṃti /
ākārāpahrāsa /
pūrvake hy ālaṃbanāpahrāse sati atibahavaś cittakṣaṇā visarpaṃti
bzod pa 'bring ni skad cig ma brgya rtsa bcu dgu yin par brjod na dmigs pa 'bri ba rnam pa 'bri ba sngon du 'gro ba can yin na ni sems kyi skad cig ma mang por 'phro bar 'gyur ro /
na caitan nyāyyaṃ /
na hi satyeṣu vidyamāneṣu ākāratyāgo yujyate
de yang rigs pa ma yin te /
bden pa dag yod bzhin du rnam pa 'dor bar ni rung ba ma yin no /
yadā tu satyāni tyaktāni bhavaṃti /
tadākāratyāga iti yuktaṃ
gang gi tshe bden pa dag por bar gyur ba de'i tshe ni rnam pa 'dor ro zhes bya bar rigs so /
evaṃ ca sati pūrvaṃ satyālaṃbanahrāsaṃ karoti paścād ākārahrāsaṃ de lta yin na sngar ni bden pa'i dmigs pa 'bri bar byed la phyis ni rnam pa 'bri bar byed de /
na hi maule viṣaye 'napākṛte tadālaṃbanāpākaraṇaṃ nyāyyaṃ /
samāhitāsamāhitaduḥkhasamudayanirodhamārgā aṣṭau vyavasthāpyaṃte
yul gyi gzhi ni bor na de la dmigs pa 'dor bar rigs so /
sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam dag ni mnyam par bzhag pa dang mnyam par ma bzhag pa ste /
brgyad du rnam par gzhag la /
eṣām ākārā dvātriṃśad bhavaṃtīty etad adhunā nyāyāṃtaram upadiśyate de dag gi rnam pa sum cu rtsa gnyis yin no zhes zer ro /
da ni rigs pa gzhan 'di nye bar bstan par bya ste /
kathaṃ kṛtvā /
yadā kāmāvacaraṃ duḥkhaṃ caturbhir ākārair manasikaroti /
evaṃ yāvad rūpārūpyāvacarāṇāṃ pratipakṣaṃ caturbhir ākārair manasikarotīyaṃ mṛdvī kṣāṃtiḥ
ji ltar byas pas she na /
gang gi tshe 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal la rnam pa bzhis yid la byed pa nas de bzhin du gzugs dang gzugs med pa na spyod pa rnams kyi gnyen po la rnam pa bzhis yid la byed pa'i bar 'di ni bzod pa chung ngu yin no /
yadā punaḥ kāmāvacaraduḥkhaṃ caturbhir ākārair manasikarotīty evaṃ yāvat kāmāvacarāṇāṃ saṃskārāṇāṃ pratipakṣaṃ manasikaroti caturbhir ākāraiḥ /
rūpārūkyāvacarāṇāṃ saṃskārāṇāṃ pratipakṣaṃ parityajataḥ prabhṛti madhyā kṣāṃtir ārabdhā /
tatra ca rūpārūpyāvacarapratipakṣaparityāge 'ṣṭāviṃśatiś cittakṣaṇā bhavaṃti
gang gi tshe gzugs dang gzugs med pa na spyod pa rnams kyi gnyen po bor te /
'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal la rnam pa bzhis yid la byed pa nas de bzhin du 'dod pa na spyod pa'i 'du byed rnams kyi gnyen po'i bar la rnam pa bzhis yid la byed pa de nas bzung ste /
bzod pa 'bring brtsams pa yin no /
de la gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i gnyen po bor nas sems kyi skad cig ma nyi shu rtsa brgyad yin no /
kāmāvacarasaṃskārapratipakṣaparityāge caturviṃśatiḥ /
rūpārūpyāvacarasaṃskāranirodhaparityāge viṃśatiḥ /
kāmāvacaranirodhaparityāge ṣoḍaśa rūpārūpyāvacarasamudayaparityāge dvādaśa /
kāmāvacarasamudayaparityāge 'ṣṭau /
rūpārūpyāvacaraduḥkhaparityāge catvāraḥ /
kāmāvacaraṃ duḥkhaṃ caturbhir ākārair manasikaroti /
tasya bhavaṃty ākārāś catvāraḥ /
sa ca yogācāro dvividhaḥ
'dod pa na spyod pa'i 'du byed kyi gnyen po bor na nyi shu rtsa bzhi'o /
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i 'du byed kyi 'gog pa bor na nyi shu'o /
'dod pa na spyod pa'i 'gog pa bor na bcu drug go /
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i kun 'byung ba bor na bcu gnyis so /
'dod pa na spyod pa'i kun 'byung ba bor na brgyad do /
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sdug bsngal bor na bzhi ste /
'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal rnam pa bzhis yid la byed pas de dag ni 'di'i rnam pa bzhi yin no /
(Abhidh-k-vy 535) dṛṣṭicaritaḥ /
tṛṣṇācaritaś ca /
dṛṣṭicarito 'pi dvividhaḥ
rnal 'byor spyod pa de yang rnam pa gnyis te /
lta ba spyad pa dang sred pa spyad pa'o /
ātmadṛṣṭi caritaḥ /
ātmīyadṛṣṭicaritaś ca /
yo hy ātmadṛṣṭicarito bhavati
lta ba spyad pa yang rnam pa gnyis te /
bdag tu lta ba spyad pa dang bdag gir lta ba spyad pa'o /
so 'nātmākāreṇa niyāmam avakrāmati /
yas tv ātmīyadṛṣṭicaritaḥ
de la bdag tu lta ba spyad pa gang yin pa de ni bdag med pa'i rnam pas nges pa la 'jug go /
sa śūnyākāreṇa /
tṛṣṇāśarito 'pi dvividhaḥ /
asmimanopahataḥ /
kausīdyādhikaś ca /
tatra yo 'smimānophataḥ
bdag gir lta ba spyad pa gang yin pa de ni stong pa'i rnam pas so /
sred pa spyad pa yang rnam pa gnyis te nga'o snyam pa'i nga rgyal gyis nyams pa dang le lo lhag pa can no /
so 'nityākāreṇa niyāmam avakrāmati /
yaḥ kausīdyādhikaḥ /
sa duḥkhākāreṇa /
tatrātmadṛṣṭicarito yogācāraḥ punas tat kāmāvacaraṃ duḥkhaṃ tribhir ākārair manasikaroti /
ekam ākāraṃ hitvā
de la nga'o snyam pa'i nga rgyal gyis nyams pa gang yin pa de ni mi rtag pa'i rnam pas nges pa la 'jug go; /
le lo lhag pa can gang yin pa de ni sdug bsngal gyi rnam pas so /
de la rnal 'byor spyod pa bdag tu lta ba spyad pa ni 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal la rnam pa gcig bor nas rnam pa gsum gyis yid la byed do /
tato dvābhyām anātmaśūnyatākārābhyāṃ de'i 'og tu stong pa dang bdag med pa'i rnam pa gnyis kyis so /
tata ekam anātmākāraṃ dviḥ saṃmukhīkaroti /
duḥkhadharmajñānakṣāṃtiduḥkhadharmajñānasadṛśam iti /
eṣā madhyā kṣāṃtir ity evam ekānnaviṃśaṃ cittaśataṃ bhavati
de'i 'og tu sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang sdug bsngal la chos shes pa dang 'dra bas bdag med pa'i rnam pa gcig pu la lan gnyis su mngon sum du byed de /
de ltar na bzod pa 'bring de ni sems kyi skad cig ma brgya rtsa bcu dgu yin par 'gyur ro /
evam ātmīyādhimuktasya tu śūnyānātmākārābhyām ākārayataḥ śūnyākāraṃ dviḥ saṃmukhīkaroti bdag gir mos pa yang de dang 'dra ste /
de ni stong pa dang bdag med pa'i rnam pa dag gis rnam pa gtad nas stong pa nyid kyi rnam pa lan gnyis su mngon du byed de /
eṣāsya madhyā kṣāṃtiḥ evam ekānnaviṃśakṣaṇaśatam de ltar na bzod pa 'bring de ni skad cig ma brgya rtsa bcu dgu yin no /
evaṃ tṛṣṇācarito dviprakāraḥ /
asmimānopahataḥ /
kausīdyādhikaś ca vaktavyā iti
de bzhin du sred pa spyad pa rnam pa gnyis po nga'o snyam pa'i nga rgyal gyis nyams pa dang le lo lhag pa can yang brjod par bya'o /
adhimātrā tu kṣāṃtir ekam eva kṣaṇaṃ bzod pa chen po ni skad cig ma gcig kho na yin te /
sā yathāpudgalacaritam anityākāreṇa vā duḥkhākāreṇa vā śūnyākāreṇa vā anātmākāreṇa vā saṃprayukteti de ni gang zag gis ji ltar spyad pa bzhin du mi rtag pa'i rnam pa'am /
sdug bsngal gyi rnam pa'am /
stong pa'i rnam pa'am /
bdag med pa'i rnam pa dang mtshungs par ldan pa yin no /
atha kim artham ekaikasatyākārālaṃbanahrāsaḥ kriyate yang ci'i phyir bden pa'i rnam pa dmigs pa re re nas 'bri bar byed ce na /
pūrvaṃ hi tena traidhātukaṃ vidūṣayatā samastaḥ pratipakṣa ālaṃbitaḥ khams gsum pa la sun 'byin par byed pa des dang por ni gnyen po mtha' dag la dmigs so /
paścāt kāmadhātoḥ pūrvaṃ praheyaparijñeyatvāt kāmāvacara eva duḥkhe 'vatiṣṭhata iti /
tatpuruṣakāreṇa mārgākarṣaṇād iti
phyis ni 'dod pa'i khams dang por spang bar bya ba dang yongs su shes par bya ba yin pa'i phyir 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal kho na la dmigs pa yin no /
vinā sabhāgahetunā /
pūrvasyānāsravasyābhāvāt /
laukikāgradharmapuruṣakāreṇa mārgasatyasyākarṣaṇāt /
sarvalaukikaśreṣṭhatvam agradharmāṇāṃ gamyate
de'i rtsal gyis lam 'dren par byed pa'i phyir ro zhes bya ba ni sngon zag pa med pa'i phyir skal ba mnyam pa'i rgyu med par chos kyi mchog gi rtsal gyis lam gyi bden pa 'dren par byed pa'i phyir chos kyi mchog rnams ni 'jig rten pa kun gyi nang na mchog nyid yin par shes so; ;thams cad phung po lnga /
sarve tu paṃca skaṃdhāḥ saparivāragrahaṇād iti /
samāhitabhūmidatvād uṣmagatādīnām avijñaptilakṣaṇo rūpaskaṃdho 'stīti paṃca skaṃdhā uṣmagatādayaḥ saparivāragrahaṇāt saparivārā gṛhyaṃte iti
'khor dang bcas te smos pa'i phyir ro zhes bya ba ni dro bar gyur pa la sogs pa mnyam par gzhag pa'i sa pa yin pa'i phyir rnam par rig byed ma yin pa'i mtshan nyid kyi gzugs kyi phung po yod pas 'khor dang bcas te smos pa'i phyir dro bar gyur ba la sogs pa ni phung po lnga yin te /
mā bhūd āryasyeti /
prāptisaṃmukhībhāvāt āryapudgalasyoṣmagatādīnāṃ phalaprāptiprayogabhūtānāṃ saṃmukhībhāvo mā bhūd iti prāptayo noṣmagatādiṣu gṛhyaṃte
'khor dang bcas pa yin par gzung ngo /
'phags pa la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'phags pa la thob pa mngon sum du gyur pas 'bras bu thob pa na /
dro bar gyur pa la sogs pa sbyor bar gyur ba rnams mngon sum du 'gyur du 'ong bas thob pa rnams ni dro bar gyur pa la sogs pas ma bsdus te /
sbyor ba'i 'bras bu thob zin pa'i 'phags pa mngon du byed par ni rigs pa ma yin no /
na hi prāptaprayogaphalasyāryasya prayogasaṃmukhīkaraṇaṃ nyāyyam iti /
trisatyālaṃbanoṣmagatākaraṇa iti /
duḥkhasamudayamārgālaṃbanoṣmagatākaraṇe /
dharmasmṛtyupasthānaṃ pratyutpannaṃ /
yatnajanyasya kāryasyākaraṇe samastālaṃbanatvena dharmasmṛtyupasthānasyaiva samarthatvāt
bden pa gsum la dmigs pa'i dro bar gyur pa rnam pa gtod pa la zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba dang lam la dmigs pa'i dro bar gyur pa rnam pa gtod pa la /
chos dran pa nye bar gzhag pa da ltar byung ba yin te /
dang po 'bad pas bskyed par bya ba'i rnam pa gtod pa la ni spyi la dmigs pa nyid kyis chos dran pa nye bar gzhag pa kho nas gtod par nus pa'i phyir ro /
pratiniyatālaṃbanatvena hi kāyasmṛtyupasthānādīny asamarthānīti anāgatāni catvāri (Abhidh-k-vy 536) bhāvyaṃta iti /
yasmāt smṛtyupasthānena kāyavedanādayo 'pi duḥkhasatyādisaṃgṛhītā gṛhyaṃte
so sor nges pa la dmigs pa'i phyir lus dran ba nye bar gzhag pa la sogs pas ni mi nus so /
ma 'ongs pa ni bzhi char 'thob bo zhes bya ba ni gang gi phyir dran pa nye bar gzhag pas ni lus dang tshor ba la sogs pa sdug bsngal gyi bden pa la sogs pas bsdus pa yang bsdus la /
kāyasmṛtyupasthānādīni ca pūrvapratilabdhāni bhavaṃtīty ataś catvāry api bhāvyaṃte prāptyutpādād iti lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa yang sngar thob pa yin pa de'i phyir bzhi char yang 'thob ste /
thob pa skye ba'i phyir ro /
nirodhasatyālaṃbane tad evobhayatheti /
nirodhasatyālaṃbane uṣmagatākaraṇe /
dharmasmṛtyupasthānaṃ pratyutpannaṃ /
tad eva cānāgataṃ bhāvyate
'gog pa'i bden pa la dmigs pa la ni de kho na gnyi ga yin no zhes bya ba ni 'gog pa'i bden pa la dmigs pa'i dro bar 'gyur ba rnam pa gtod pa la ni chos dran pa nye bar gzhag pa da ltar byung ba yin zhing de kho na ma 'ongs pa 'thob kyi /
na kāyasmṛtyupasthānādīni /
nirodhasatye kāyādyabhāvāt /
sarvatrākārāḥ sabhāgā iti
lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa ni ma yin te /
'gog pa'i bden pa la lus la sogs pa med pa'i phyir ro /
trisatyālaṃbanasya nirodhasatyālaṃbanasya coṣmagatasyākaraṇe sadṛśā evākārā bhāvyaṃte /
duḥkhasatyālaṃbane duḥkhasatyākārā eva catvāro bhāvyaṃte /
na samudayasatyādyākārāḥ /
samudayasatyādyākārālaṃbane samudayasatyādyādyākārā eva catvāro bhāvyaṃte
rnam pa dag ni thams cad du 'dra ba yin no zhes bya ba ni bden pa gsum la dmigs pa dang 'gog pa la dmigs pa'i dro bar gyur pa'i rnam pa gtod pa la yang rnam pa dag ni 'dra ba kho na 'thob ste /
sdug bsngal gyi bden pa la dmigs pa la yang sdug bsngal gyi bden pa'i rnam pa bzhi kho na 'thob kyi kun 'byung ba'i bden pa la sogs pa'i rnam pa ni ma yin no /
kun 'byung ba'i bden pa la dmigs pa la yang kun 'byung ba'i bden pa'i rnam pa bzhi kho na 'thob kyi gzhan dag ni ma yin no zhes bya ba la sogs pa yin no /
nānya ityādi /
vivardhana iti /
trisatyālaṃbane /
kāyasmṛtyupasthānādīnām anyatamat pratyutpannaṃ saṃbhavati
bden pa gsum la dmigs pa rnam par 'phel ba la ni lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa bzhi las gang yang rung ba zhig da ltar byung ba yin no /
mirodhasatyālaṃbane 'ntyaṃ pratyutpannaṃ /
ubhayatrānāgatāni catvāri /
ākāraḥ sarve 'pi ṣoḍaśāpi bhāvyaṃte
'gog pa la dmigs pa de kho na la ni tha ma da ltar byung ba yin no /
gnyi ga la yang ma 'ongs pa ni bzhi char ro /
rnam pa ni bcu drug po thams cad kyang 'thob bo /
ci'i phyir zhe na /
kiṃ kāraṇaṃ /
labdhatvāt gotrāṇāṃ saṃbhavastaś catuḥsatyālaṃbanakāyasmṛtyupasthānādijātīnāṃ labdhatvād ity arthaḥ
rigs rnams thob zin pa'i phyir te /
ci rigs par bden pa bzhi la dmigs pa lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa'i rigs rnams thob zin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
mūrdhākaraṇa iti vistaraḥ /
mūrdhākaraṇe sarvatrāpi dharmasmṛtyupasthānam eva pratyutpannaṃ
rtse mo bden pa bzhi la dmigs pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
rtse mo rnam pa gtod par byed pa la ni thams cad la yang chos dran pa nye bar gzhag pa kho na da ltar byung ba yin te /
kāyādismṛtyupasthānānām ākaraṇe 'sāmarthyāt lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pas ni rnam pa gtod pa mi nus pa'i phyir ro /
nirodhālaṃbanavivardhane 'pi aṃtyaṃ dharmasmṛtyupasthānaṃ pratyupannam 'gog pa la dmigs pa 'phel ba yang tha ma chos dran pa nye bar gzhag pa da ltar byung ba yin te /
itareṣām ayogāt /
trisatyālaṃbanavivardhane tu caturṇām anyatamat pratyutpannam
gzhan dag ni ma yin pa'i phyir ro /
bden pa gsum la dmigs pa rnam par 'phel ba la ni bzhi las gang yang rung ba zhig da ltar byung ba yin no /
anāgatāni sarvatra catvāri thams cad du yang ma 'ongs pa ni bzhi char ro /
ākārā api sarve /
labdhatvāt gotrāṇām ity avagaṃtavyaṃ
de dag gi rigs thob zin pa'i phyir rnam pa yang thams cad do zhes bya bar khong du chud par bya'o /
kṣāṃtīnāṃ sarvatrāṃtyam iti /
ākaraṇe vivardhane cāṃtyaṃ dharmasmṛtyupasthānaṃ pratyutpannaṃ
bzod pa rnams ni thams cad du tha ma yin la zhes bya ba ni rnam pa gtod pa dang rnam par 'phel ba yang tha ma chos dran pa nye bar gzhag pa da ltar byung ba yin te /
tathā hy uktaṃ /
sarvasyāḥ kṣāṃtyā dharmeṇa vardhanam iti
'di ltar bzod pa ni thams cad chos kyis 'phel bar byed ces bshad do /
agradharmeṣv aṃtyam iti /
agradharmeṣu saṃmukhīkriyamāṇeṣv aṃtyaṃ dharmasmṛtyupasthānaṃ pratyutpannam
chos kyi mchog dag ni tha ma yin zhes bya ba ni chos kyi mchog dag mngon sum du byed pa la ni tha ma chos dran pa nye bar gzhag pa da ltar byung ba yin no /
anāgatāni catvāri anutpattidharmāny eva prāpyaṃte ma 'ongs pa ni mi skye ba'i chos can kho na bzhi char 'thob bo /
ākāraś catvāri eveti /
anityaduḥkhaśūnyānātmākārāḥ /
anyābhāvād iti /
yasmād anyasamudayādyākārā agradharmā na saṃti duḥkhamātrālaṃbanatvāt
rnam pa bzhi kho na ste zhes bya ba ni mi rtag pa dang sdug bsngal ba dang stong pa dang bdag med pa'i bdag nyid kyi rnam pa dag go /
gzhan med pa'i phyir zhes bya ba ni 'di ltar chos kyi mchog la kun 'byung ba la sogs pa'i rnam pa gzhan ni med do /
sdug bsngal tsam la dmigs pa'i phyir ro /
yathā tarhy agradharmāsvabhāvakāyasmṛtyupasthānādyasaṃmukhībhāve 'py agradharmasamudācārāvasthāyām anāgatāni kāyasmṛtyupasthānādīni bhāvyaṃte /
evam agradharmāsvabhāvasamudayādyādyākārā ānagatā bhāvyaṃta iti kiṃ neṣyata ity ataḥ punar āha
'o na ji ltar chos kyi mchog gi ngo bo nyid ma yin pa lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa mngon du ma gyur kyang chos kyi mchog kun du 'byung ba'i gnas skabs na /
lus dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa ma 'ongs pa thob pa de bzhin du chos kyi mchog gi ngo bo nyid ma yin pa kun 'byung ba la sogs pa'i rnam pa kun du mi 'byung yang kun 'byung ba la sogs pa'i rnam pa ma 'ongs pa thob par go ci ste mi 'dod ce na /
darśanamārgasādṛśyāc ceti /
duḥkhākārā eva catvāro bhāvyaṃte
de'i phyir mthong ba'i lam dang 'dra ba'i phyir zhes bya ba smos te /
sdug bsngal gyi rnam pa bzhi kho na 'thob bo /
ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
darśanamārgasādṛśyāt /
darśanamārge hi yasya satyasya darśanaṃ bhavati /
tadākārā eva bhāvyaṃte
mthong ba'i lam dang 'dra ba'i phyir te /
mthong ba'i lam la ni bden pa gang zhig mthong bar 'gyur ba de'i rnam pa dag kho na 'thob la /
darśanamārgasadṛśyā hy agradharmāḥ /
kiṃ punar (Abhidh-k-vy 537) eṣāṃ darśanamārgeṇa sādṛśyaṃ anuśleṣāt /
tathaiva prathamataḥ kāmāvacaraduḥkhālaṃbanatvaṃ tulyabhūmikatvaṃ vā
chos kyi mchog rnams kyang mthong ba'i lam dang 'dra bas so /
yang nye ba'i phyir 'di dag mthong ba'i lam dang 'dra ba ci zhig yod ce na /
de kho na bzhin du dang por 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal la dmigs pa nyid yin no /
yang na sa mtshungs pa nyid yin te /
tathā hi darśanamārgam adhikṛtya vakṣyati /
so 'gradharmaikabhūmika iti /
yad vā pṛthagjanatvaghātāya duḥkhadharmajñānakṣāṃter ānaṃtaryamārgabhūtā agradharmā bhavaṃti
'di ltar mthong ba'i lam gyi dbang du byas nas /
de ni chos mchog dang sa gcig ces 'chad par 'gyur ro /
yang na chos kyi mchog rnams ni so so'i skye bo nyid 'joms par byed pa sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa'i bar chad med pa'i lam lta bur gyur pa yin no /
tad eṣāṃ darśanamārgeṇa sādṛśyaṃ /
sadṛśā hy ānaṃtaryamārgā vimuktimārgair iti /
(VI /
21-23) vidha vibhāga iti vistaraḥ /
tasya dhātor etad yañirūpaṃ /
niścita iti /
niḥśabdasyārthaṃ darśayati /
kathaṃ punar niścito vedha ity āha /
tena vicikitsāprahāṇāt niścitaḥ /
satyānāṃ ca vibhajanāt /
idaṃ duḥkham ayaṃ yāvan mārga iti
de ltar na 'di dag ni mthong ba'i lam dang 'dra ba yin te /
bar chad med pa'i lam rnams ni rnam par grol ba'i lam dag dang 'dra bas so /
nges par 'byed pas na zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
ji ltar nges par 'byed pa yin zhe na /
smras pa /
des the tshom spang ba'i phyir te /
bden pa rnams la 'di ni sdug bsngal lo zhes bya ba nas 'di ni lam mo zhes bya ba'i bar du gtan la phab nas rnam par 'byed pa'i phyir nges par 'byed pa ste /
'phags pa'i lam yin no /
de'i cha ni mthong ba'i lam gyi phyogs gcig yin te /
nirvedha āryamārgaḥ /
tasya bhāgo darśanamārgaikadeśaḥ /
tasyāvāhakatvenākarṣakatvena hitatvāt tasmai hitam iti chaḥ /
tena nirvedhabhāgīyam iti bhavati /
anāgamyāṃtaradhyānabhūmikam iti /
anāgamyaṃ cāṃtaraṃ ca dhyānāni ca bhūmayo 'syety
de 'dren par byed pa nyid kyis te /
skyed par byed pa nyid kyis phan 'dogs pa'i phyir ro /
des na nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa zhes bya ba yin no /
mi lcogs med pa dang khyad par bsam gtan sa pa'o /
zhes bya ba ni 'di la mi lcogs pa med pa dang khyad par can dang bsam gtan gyi sa dag yod pas na /
mi lcogs pa med pa dang khyad par bsam gtan sa pa'o /
anāgamyāṃtaradhyānabhūmikaṃ /
nordhvam iti /
nārūpyeṣu nirvedhabhāgīyam asti
gong na ni med do zhes bya ba ni mthong ba'i lam gyi 'khor yin pa'i phyir gzugs med pa dag na ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa med de /
darśanaparivāratvāt /
darśanamārgaprayogatvād ity arthaḥ /
tadabhāvaḥ /
dāmadhātvālaṃbanatvād iti /
tasya darśanamārgasyābhāvas tadabhāvaḥ /
kva /
ūrdhvam iti vartate /
ārūpyeṣv ity arthaḥ
mthong ba'i lam gyi sbyor ba med pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
de med pa ni 'dod pa'i khams la dmigs pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba la /
de med pa zhes bya ba ni mthong ba'i lam de med pa'o /
gang zhe na /
gong na zhes bya bar sbyar te /
gzugs med pa na zhes bya ba'i tha tshig go /
kasmāt /
kāma dhātvanālaṃbanāt /
yasmād ārūpyāḥ kāmadhātuṃ nālaṃbaṃte /
āha /
kiṃ kāmadhātvālaṇbanena darśanamārgeṇa prayojanam iti /
ata ucyate /
tasya pūrvaṃ parijñeyapraheyatvād iti
ci'i phyir zhe na /
'dod pa'i khams la dmigs pa yin pa'i phyir te /
'di ltar gzugs med pa dag ni 'dod pa'i khams la mi dmigs pa yin no /
smras pa /
mthong ba'i lam 'dod pa'i khams la dmigs pa cir dgos she na /
de'i phyir /
de yang sngar yongs su shes par bya zhing spang bar bya ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
tasya kāmadhātor duḥkharūpasya pūrvaṃ parijñeyatvāt 'dod pa'i khams de'i sdug bsngal gyi ngo bo ni sngar yongs su shes par bya ba yin pa'i phyir ro /
samudayarūpasya ca praheyatvāt kun 'byung ba'i ngo bo ni spang bar bya ba yin pa'i phyir ro /
atra ca hetur yasmāt sa yogī kāmāvacareṇa duḥkhena vihanyate /
tena sa pūrvaṃ tato mokṣam anveṣata iti
'di la gtan tshigs ni tshig 'di ltar rnal 'byor ba de ni 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal gyis rnam par gnod par byas pas des na de dang por de las thar pa tshol bar byed do /
teṣāṃ rūpadhātau paṃcaskaṃdhako vipāka iti /
teṣāṃ nirvedhabhāgīyānāṃ rūpāvacaratvāt yadi ca yogī rūpadhātāv upapadyeta
de dag gi rnam par smin pa ni gzugs kyi khams kyi phung po lnga yin no zhes bya ba ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa de dag ni gzugs na spyod pa yin pa'i phyir gal te rnal 'byor pa de gzugs kyi khams su skye na /
tatas tasya tatra paṃca skaṃdhako vipāko 'bhinirvartate /
paripūrikāṇy eva ca tānīṣṭavedanīyajananāt /
nākṣepakāṇi nikāyasabhāgasya
de'i rnam par smin pa der phung po lnga mngon par 'grub par 'gyur ro /
de dag kyang yid du 'ong ba myong bar 'gyur ba skyed pa'i phyir yongs su rdzogs par byed pa dag kho na yin gyi ris mthun pa 'phel bar byed pa dag ni ma yin te /
bhavadveṣitvāt /
anityādibhir ākārair bhavaṃ dviṣaṃtīti
srid pa'i gnyen po yin pa'i phyir te /
mi rtag pa la sogs pa'i rnam pas sun 'byin pas so /
dve prathame iti uṣmagatamūrdhasvabhāve gnyis ni zhes bya bas ni dro bar gyur pa dang rtse mo'i ngo bo nyid dag go /
kāmāśrayāṇīti /
(Abhidh-k-vy 538) /
yasmād ihaiva satyābhisamayao nānyadhātau
'dod rten zhes bya ba ni 'di ltar 'di kho nar bden pa mngon par rtogs kyi khams gzhan du ni ma yin pa dang gong na mthong lam med /
nordhvaṃ hi dṛkpathaḥ asaṃvegāt /
iha vidhā tatra niṣṭheti cāgamād iti /
triṣu dvīpeṣūttarakuruvarjyeṣv iti vyākhyāyate
mi skyo lung las 'di rtsom zhing /
der mthar phyin ces 'byung phyir ro /
zhes bya ba'i phyir ro /
gling gsum du zhes bya ba ni byang gi sgra mi snyan ma gtogs par zhes bya bar rnam par bshad par bya ste /
byang gi sgra mi snyan pa rnams ni dbang po rtul ba'i phyir ro /
uttarakauravāṇāṃ mṛdvindriyatvāt /
deveṣu saṃmukhībhāva iti /
kāmāvacareṣu /
caturthaṃ nirvedhabhāgīyaṃ deveṣv api /
teṣv eva ca nānyatra
lha dag gi nang du mngon sum du byed do zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa gang dag gi nang du'o /
nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa bzhi pa ni lha dag gi nang du skyed par yang byed do zhes bya ba ni de dag kho na'i nang du ste /
gzhan du ni ma yin no /
tṛīṇi nirvedhabhāgīyāny anyatra agradharmebhyaḥ nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa gsum ni chos kyi mchog dag ma gtogs pa'o /
ihaiva janmani strīpuruṣendriyaparāvṛttau ubhayāśrayāṇi strīpuruṣendriyāśrayāṇi striyaḥ puruṣāś ca labhaṃte /
striyo hy etāny utpādya janmāṃtarastrībhāvaprādurbhāve stryāśrayāṇi saṃmukhīkurvaṃti
tshe 'di nyid la skyes pa dang bud med kyi dbang po gyur na /
skyes pa dang bud med rnams kyis gnyi ga'i rten can te /
skyes pa dang bud med kyi rten can dag 'thob bo /
bud med rnams kyis 'di dag bskyed nas tshe gzhan du bud med kyi lus su skyes na bud med kyi rten can dag mngon du byed do /
janmāṃtarapuruṣabhāvaprādurbhāve tu puruṣāśrayāṇi saṃmukhīkurvaṃti /
na hi tallābhinīnāṃ strīṇāṃ janmāṃtare strībhāvo na saṃbhavati
tshe gzhan du skyes par skyes na ni skyes pa'i rten can dag mngon du byed de /
de dag thob pa'i bud med rnams tshe gzhan du mo'i lus su mi skye ba ni ma yin no /
puruṣā api tathaiva strībhāve janmāṃtare sati stryāśrayāṇi saṃmukhīkurvaṃti skyes pa rnams kyang de bzhin du tshe gzhan du mo'i lus su gyur na ni mo'i rten can dag mngon du byed la /
pho'i lus su gyur na ni pho'i rten can dag mngon du byed do /
puruṣabhāve puruṣāśrayāṇīti /
agradharmān praty āha /
agradharmān dvyāśrayān labhate 'ṃganeti /
stry evobhayāśrayān agradharmān labhate
chos kyi mchog rnams kyi dbang du byas nas /
chos mchog bud med kyis /
gnyi ga'i rten can thob par 'gyur /
zhes bya ba smos te /
bud med kho nas chos kyi mchog gnyi ga'i rten can thob kyi /
na puruṣaḥ /
tathā hi strī tān labdhvā stryāśrayais tais tadānīṃtanaiḥ samanvāgatā bhavati /
janmāṃtaraparāvṛttau ca kāmadhātau puruṣāśrayaprādurbhāve puruṣāśrayaiḥ sa puruṣaḥ samanvāgata iti
skyes pas ni ma yin no /
'di ltar de dag thob nas bud med kyi rten can de'i tshe na yod pa de dag dang ldan pa yin gyi; tshe gzhan du brjes na ni 'dod pa'i khams su skyes pa'i lus su skyes na yang skyes pa de skyes pa'i rten can dag dang ldan no /
puruṣas tu puruṣāśrayān eva labhate skyes pas ni skyes pa'i rten can 'ba' zhig thob bo /
kasmād ity āha /
strītvasyāpratisaṃkhyānirodhalābhād iti /
tasmiṃ janmani strītvaṃ janmāṃtare 'pi punar nāstīty asyāpratisaṃkhyānirodhalābhaḥ /
yo hy agradharmān utpādayati
ci'i phyir zhe na /
bud med nyid ni so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa thob pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
tshe de nyid la tshe rabs gzhan du yang bud med nyid du 'gyur ba med pa zhes bya ba de'i so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa 'thob bo /
so 'vaśyam anaṃtaraṃ darśanamārgam utapādayen na ca dṛṣṭasatyasya punaḥ strītvaprādurbhāva iti siddhāṃtaḥ /
bhūmityāgād iti vistaraḥ
gang zhig chos kyi mchog dag skyed par byed pa des na gdon mi za bar mjug thogs su mthong ba'i lam skyed par byed la /
bden pa mthong ba yang bud med nyid du skye ba med do zhes bya ba ni grub mtha' yin no /
yadbhūmikāni nirvedhabhāgīyāni pratilabdhāni prathamadhyānabhūmikāni yāvac caturthadhyānabhūmikāni /
tāṃ bhūmiṃ tyajan prathamaṃ dhyānaṃ yavac caturthaṃ tyajann āryas tāny api yathāsvaṃ prathamadhyānadhūmikāni yāvac caturthadhyānabhūmikāni tyajati /
nānyathā na mṛtyunā parihāṇyā vā /
yathā pṛthagjana ity arthaḥ
sa bor nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'phags pa ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa bsam gtan dang po'i sa pa nas bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i bar sa gang dag thob par gyur pa'i bsam gtan dang po nas bsam gtan bzhi pa'i bar gyis de dag 'dor ba na bdag nyid ji lta ba bzhin bsam gtan dang po'i sa pa nas bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i bar de dag kyang stong gi gzhan du ni ma yin te /
so so'i skye bo ltar 'chi ba 'am nyams pas ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
bhūmityāgaḥ punar bhūmisaṃcārād iti /
na vairāgyata iti darśayati
sa 'dor ba ni sa 'phos pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'dod chags dang bral ba'i sgo nas ni ma yin no zhes bya bar ston to /
pṛthagjanas tv iti vistaraḥ /
pṛthagjanas tu nikāyasabhāgatyāgenaiva tyajati nirvedhabhāgīyāni saty asati vā bhūmisaṃcāre
so so'i skye bo ni zhes bya ba ni so so'i skye bo ni sa 'pho yang rung mi 'pho yang rung ste /
nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa rnams ris mthun pa btang ba kho nas gtong ngo /
tathā hi pṛthagjano yadbhūmikanirvedhabhāgīyalābhī bhavati /
tata ūrdhvam upapadyamānas tāni bhūmisaṃcāre 'pi mṛtyunaiva tyajati
'di ltar so so'i skye bo ni sa gang ba'i nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa dag thob pa de'i gong du skye ba ni de dag gi sa 'pho ba na 'chi bas 'dor ro /
avītarāgas tv asati bhūmi saṃcāre mṛtyunā tyajati 'dod chags dang ma bral ba ni sa 'pho ba med par 'chi bar gtong ste 'dod pa'i khams nyid du skye'o /
kāmadhātāv evopadyate /
na tv evam (Abhidh-k-vy 539) āryapudgalas tat kuśalamūlasaṃtater darśanamārgopabṛṃhitatvāt /
pṛthagjana eva tathā tyajatīti kathaṃ gamyate
'phags pa'i gang zag ni de lta ma yin te /
de'i dge ba'i rtsa ba'i rgyud ni mthong ba'i lam gyis nye bar spel ba'i phyir ro /
so so'i skye bo kho na de ltar gtong ngo zhes bya bar ji ltar shes she na /
aṇḍakalalādigataḥ pṛthagjanaḥ kāyena samanvāgataḥ /
na kāyakarmaṇeti śāstre vacanāt
bstan bcos las sgo nga dang nur nur po la sogs par gyur pa'i so so'i skye bo ni lus dang ldan gyi lus kyi las dang ni ma yin no zhes 'byung ba'i phyir ro /
ācaryavasumitras tu vyācaṣṭe /
pṛthagjanas tu nikāyasabhāgatyāgenaiva tyajati /
saty asati vā bhūmisaṃcāra iti /
sakalaṃ dhyānam atra bhūmigrahaṇena gṛhyate /
tatra pṛthagjano yadā brāhmakāyikebhyaś cyutvā brahmapurohiteṣūpapadyate /
tadā nikāyasabhāgatyāgena tyajati /
yadā tu prathamāt dhyānāc cyutvā dvitīya upapadyate
slob dpon dbyig bshes na re ni so so'i skye bo ni sa 'pho ba yang rung mi 'pho ba yang rung ste ris mthun pa kho nas gtong ngo zhes bya ba 'dir sa smos par bsam gtan mtha' dag gzung ste /
de la gang gi tshe so so'i skye bo tshangs ris pa dag nas shi 'phos te /
tshangs pa'i mdun na 'don dag gi nang du skye ba de'i tshe ris mthun pa btang bas gtong ngo /
gang gi tshe bsam gtan dang po nas shi 'phos nas bsam gtan gnyis par skyes pa de'i tshe ni sa bor ba dang ris mthun pa btang ba dag gis gtong ngo zhes zer ro /
tadā bhūmityāganikāyasabhāgatyāgābhyām iti /
tad ayuktaṃ /
brahmalokopapannānāṃ nirvedhabhāgīyābhāvāt /
kāmadhātau hi nirvedhabhāgīyāny utpadyaṃte /
kāmadhātucyavanād eva ca teṣāṃ nirvedhabhāgīyatyāga iti
de ni tshangs pa'i 'jig rten du skyes pa'i so so'i skye bo rnams la nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa med pa'i phyir rigs pa ma yin te /
nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa dag ni 'dod pa'i khams su skyed par byed la /
'dod pa'i khams nas 'chi 'pho ba nyid kyis de dag gi nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa gtong bas so /
ācāryasaṃghabhadreṇāpi darśitam etat 'di ni slob dpon 'dus bzang gis kyang bstan te /
nanu ca pṛthagjano 'pi yadbhūmikanirvedhabhāgīyalābhī bhavati /
tata ūrdhvam upapadyamāno nirvedhabhāgīyāni vijahyād iti
so so'i skye bo yang sa gang ba'i nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa thob pa de nas gong du skye ba'i tshe nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa dag 'dor ba ma yin nam zhe na /
nāsty etat /
nikāyasabhāgatyāgād eva tyaktatvāt
de ni med de /
ris mthun pa btang ba kho nas bor ba'i phyir ro /
maraṇabhavāsthito hi tāni tyajati /
aṃtarābhavasthitena tu tyaktāni
'chi ba'i srid pa la gnas pas de dag 'dor bas srid pa bar ma la gnas pas bor zin te /
ata ūrdhvam upapadyamānasya tan masti yad vijahyād iti /
mṛtyunaivety ucyata iti
de'i gong du skye ba na 'dor bar gyur ba gang yin pa de ni med pas 'chi ba kho nas zhes bshad do zhes bya ba yin no /
prātimokṣasaṃvaravad iti /
yathā prātimokṣasaṃvaras tyaktaḥ punar ādīyamāno 'pūrva eva labhyate
so sor thar pa'i sdom pa bzhin du zhes bya ba ni dper na so sor thar pa'i sdom pa btang ba phyis len pa na sngon gyi ma yin pa thob pa dang 'dra'o /
kasmāt /
anucitayatnasādhyatvāt /
anucitatvāt yatnasādhyatvāc ca
ci'i phyir zhe na /
ma 'dris pa dang 'bad de bsgrub par bya ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
yasmād anādim atisaṃsāre nocitāni bhavaṃti /
āryamārgaparivāratvāt /
tasmān na vairāgyalabhyāni
ma 'dris pa'i phyir dang 'bad de bsgrub par bya ba yin pa'i phyir ro /
gong gi phyir thog ma med pa can gyi 'khor ba na 'dris pa ma yin pa'i phyir 'dod chags dang bral bas 'thob pa ma yin no /
yasmād yatnasādhyāni /
tasmān na pūrvatyaktāni labhyaṃta iti
gang gi phyir 'bad pas bsgrub par bya ba yin pa de'i phyir sdun [?] btang ba dag mi 'thob bo /
sati pratisīmādaiśika iti mtshams ston par byed pa zhig yod na ni zhes bya ba la /
sīmā nāma maryādā /
tasyā daiśiko deśayitā praṇidhijñānalābhī /
tasmin sati labdhavihīnāt pareṇotpādayati /
yad anutpāditaṃ /
tad utpādayatīty arthaḥ
mtshams ni bar mtshams so /
ston par byed pa ni ston pa po ste /
smon nas shes pa 'thob pa'o /
de yod na thob ste nyams pa'i gong ma skyed par byed de ma bskyed pa gang yin pa skyed par byed do zhes bya ba'i don to /
asati pratisīmadaiśike mūlād evoṣmagatāt prabhṛtīty arthaḥ /
ete punar vihāniparihāṇī iti /
bhūmityāgāt tyajaty ārya ityādivacanād vihānir uktā
mtshams ston par byed pa med na ni bzhi kho nas skyed par byed de dro bar gyur pa nas brtsams te zhes bya ba'i tha tshig go /
rnam par nyams pa dang yongs su nyams pa 'di dag gi zhes bya ba ni /
'phags pas de dag sa bor nas /
gtong ngo zhes 'byung bas rnam par nyams pa yang bshad la /
ādye dve parihāṇyā ceti vacanāt praihāṇir apy uktā /
tenaite iti nirdiśati
dang po gnyis yongs nyams pas kyang /
zhes 'byung bas yongs su nyams pa yang bshad de /
de'i phyir 'di dag gi zhes bya ba ston to /
hānī iti vihāniparihāṇyoḥ sāmānyarūpaparigrahād ubhayor grahaṇaṃ nyams pa gnyis zhes bya ba ni rnam par nyams pa dang yongs su nyams pa dag gi spyi'i ngo bo yongs su bzung bas gnyi ga smos pa yin no /
parihāṇis tu doṣakṛtā /
kleśakṛtety arthaḥ /
nāvaśyaṃ vihānir iti
yongs su nyams pa ni nyes pas byas pa yin gyi zhes bya ba ni nyon mongs pas byas pa yin gyi zhes bya ba'i tha tshig go /
sā hi guṇakṛtāpi bhavati na kevalaṃ doṣakṛtā /
guṇakṛtā tadyathā darśanamārgotpattau pṛthagjanatvasya (Abhidh-k-vy 540) vihāniḥ /
doṣakṛtā tu tadyathā mithyādṛṣṭyā kuśalamūlavihāniḥ
rnam par nyams pa ni gdon mi za ba ma yin no zhes bya ba de ni nyes pas byas pa 'ba' zhig tu ma zad kyi yon tan gyis byas pa yang yin no /
de la yon tan gyis byas pa ni 'di lta ste mthong ba'i lam skyes na so so'i skye bo nyid rnam par nyams pa lta bu'o /
nyes pas byas pa ni 'di lta ste /
log par lta bas dge ba'i rtsa ba rnam par nyams pa lta bu'o /
pratisaṃdhicittena vā keṣāṃcid dharmāṇāṃ vihānir iti yang na nyid mtshams sbyor ba'i sems kyis chos kha cig rnam par nyams pa lta bu'o /
tad evaṃ yā parihāṇiḥ /
vihānir api sā /
yā tu vihāniḥ /
nāvaśyam asau parihāṇiḥ
de lta na yongs su nyams pa gang yin pa de ni rnam par nyams pa yang yin no /
rnam par nyams pa gang yin pa de ni gdon mi za bar yongs su nyams pa ma yin te /
guṇaviśeṣebhya eva hi parihāṇir iti /
(VI /
24) anutpattidharmatāṃ pratilabhata iti /
apratisaṃkhyānirodhaṃ teṣāṃ gatyādīnāṃ pratilabhata ity arthaḥ /
tāṃ tu yathāyogam iti
yongs su nyams pa ni yon tan gyi khyad par dag kho na las yongs su nyams pas so /
mi skye ba'i chos nyid 'thob ste zhes bya ba ni 'gro ba la sogs pa de dag gi so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa 'thob ste zhes bya ba'i don to /
tāṃ tv anutpattidharmatāṃ /
yathāsaṃbhavaṃ mṛdvyām adhimātrāyāṃ ca kṣāṃtau pratilabhata iti vartate
de dag ci rigs par te zhes bya ba ni mi skye ba'i chos nyid de de dag ni ji ltar 'os 'os su bzod pa chung ngu dang chen po'i tshe 'thob bo zhes bya bar sbyar ro /
kathaṃ kṛtvā /
mṛdvyāṃ kṣāṃtyām apāyagatīnām anutpattidharmatāṃ pratilabhate /
adhimātrāyam aṇḍajasaṃsvedajayonyoḥ /
mṛdvyām asaṃjñitvottarakurumahābrahmopapattīnāṃ /
adhimātrāyāṃ ṣaṇḍhapaṇḍakobhayavyaṃjanāśrayāṇām /
adhimātrāyām aṣṭamādibhavānāṃ
ji ltar byas pas she na /
bzod pa chung ngu'i tshe ni ngan song gi 'gro ba rnams kyi mi skye ba'i chos nyid 'thob bo /
chen po'i tshe ni sgo nga las skye ba dang drod gsher las skye ba'i skye gnas dag gi'o /
chung ngu'i tshe ni 'du shes med pa'i sems can dang byang gi sgra mi snyan dang tshangs pa chen por skye ba rnams kyi'o /
chen po'i tshe ni zam dang ma ning dang mtshan gnyis pa'i lus rnams kyi'o /
chen po nyid kyi tshe ni srid pa brgyad pa la sogs pa ste /
aṣṭamādinavamādibhavānāṃ /
darśanaheyakleśānāṃ cānutpattidharmatām eveti
srid pa brgyad pa la sogs pa dang dgu pa la sogs pa dang mthong bas spang bar bya ba'i mi skye ba'i chos nyid 'thob bo /
(VI /
25) tasyaiva tu gotrasyeti /
kṣāṃtiparibhāvitasya śrāvakagotrasyety ācāryamataṃ
rigs de nyid ces bya ba ni slob dpon gyi gzhung lugs yin te /
bzod pas yongs su bsgos pa'i nyan thos kyi rigs te /
tasya kṣāṃtiparibhāvitatvenāvivartyatvād ity abhiprāyaḥ de ni bzod pas yongs su bsgos pa nyid kyis bzlog tu mi rung ba'i phyir ro snyam du bsams pa'o /
trīṇy apītara iti /
pratyekabuddhaḥ kṣāṃtim api śrāvakagotrād vivartya syāt
gzhan gsum yang zhes bya ba ni rang sangs rgyas su ni nyan thos kyi rigs las bzod pa yang bzlog nas 'gyur te /
na hi te parārtham apāyān avagāhanta ity abhiprāyaḥ /
āniṃjyapaṭusamādhitvād iti /
aṣṭapakṣālmuktatvād āniṃjyaḥ samādhiḥ
de dag ni gzhan gyi don du ngan song du mi 'gro ba'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
ting nge 'dzin mi gyo ba dang gsal ba'i phyir zhes bya ba ni skyon brgyad las grol ba'i phyir ting nge 'dzin mi gyo ba yin no /
ata eva paṭur uttaptatīkṣṇendriyatvād vā de nyid kyi phyir ram dbang po rnon po'i phyir gsal zhing sbyangs pa yin no /
yeṣāṃ tu khaḍgād anyo 'pīti /
yeṣām ābhidhārmikāṇāṃ matena khaḍgād anyo 'pi pratyekabuddho 'sti
gang dag gi ltar na bse ru lta bu las gzhan pa'i rang sangs rgyas yod par 'dod pa zhes bya ba ni chos mngon pa pa gang dag gi gzhung lugs kyis bse ru lta bu las gzhan pa'i rang sangs rgyas kyang yod par 'dod pa ste /
utpāditanirvedhabhāgīyamātro 'pi vargacārī pratyekabuddha ity abhiprāyaḥ nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa tsam bskyed pa tshogs shing spyod pa'i rang sangs rgyas so snyam du bsams pa yin no /
teṣām uṣmagatamūrdhabhyāṃ tadgotrāṇāṃ vyāvartanasyāpratiṣedhaḥ khaḍgaviṣāṇakalpasyaivāvadhāraṇāt de dag gi ltar na de'i rigs dro bar gyur pa dang rtse mo rnams ni zlog par dgag pa med de /
bse ru lta bu kho na dmigs kyis bkar ba'i phyir ro /
(VI /
26) kṣipraṃ mokṣas tribhir bhavair iti /
yaḥ kṣipraṃ mokṣaṃ prāpnoti /
sa ekasmiṃ janmani mokṣabhāgīyam utpādayet
myur ba srid pa gsum gyis thar /
zhes bya ba ni gang zhig thar pa myur bar thob pa de tshe gcig la ni thar pa'i cha dang mthun pa'i dge ba'i rtsa ba skyed par byed do /
dvitīye nirvedhabhāgīyāni /
tṛtīye āryamārga iti
gnyis pa la ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa rnams so /
gsum pa la ni 'phags pa'i lam mo /
yas tu pūrvasmin janmani saṃbhṛtamokṣabhāgīyo bhavati /
sa ekasminn api janmani nirvedhabhāgīyāny āryamārgaṃ cotpādayatīty avagaṃtavyaṃ bījāvaropaṇetyādi bījāvaropaṇaṃ mokṣabhāgīyotpādanaṃ
gang zhig tshe snga ma la thar pa'i cha dang mthun pa'i tshogs bsags pa de ni tshe gcig kho na la yang nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa rnams dang 'phags pa'i lam skyed par byed do zhes bya bar khong du chud par bya'o /
sa bon 'debs pa dang zhes bya ba la sogs pa 'byung ba ni sa bon 'debs pa lta bu'i thar pa'i cha dang mthun pa skye ba yin no /
sasyābhivṛddhir nirvedhabhāgīyotpattiḥ /
phalotpattir āryamārgaḥ /
asyāṃ dharmatāyām iti
'bru skye ba lta bu ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa skye ba yin no /
'bras bu chags pa lta bu ni 'phags pa'i lam yin no /
pravacanadharmatāyām /
avatāraparipākavimuktayo bhavaṃtīti /
avatāro mokṣabhāgīyena /
paripāko nirvedhabhāgīyaiḥ /
vimuktir āryamārgeṇeti /
tatpraṇidhānaparigrahaṇād iti /
(Abhidh-k-vy 541) manaḥpraṇidhānaparigrahāt /
praṇidhānaṃ punaś cetanāviśeśaḥ /
ekabhikṣām api dattveti kāyakarma
chos nyid 'di la zhes bya ba ni gsung rab kyi chos nyid la'o /
'jug pa dang yongs su smin pa dang rnam par grol bar 'gyur zhes bya ba ni don gyi dngos yin te /
'jug pa ni thar pa'i cha dang mthun pas so /
yongs su smin pa ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa rnams kyis so /
rnam par grol ba ni 'phags pa'i lam gyis so /
de'i smon lam gyis yongs su bzung ba'i phyir zhes bya ba ni yid kyi smon lam gyis yongs su bzung ba'i phyir te /
smon lam ni sems pa'i khyad par yin no /
zas 'ga' tsam byin nas zhes bya ba ni lus kyi las yin no /
ekaśikṣām api cādāyeti vākkarma bslab pa 'ga' tsam yang mnos nas zhes bya ba ni ngag gi las yin te /
tac ca manaskarmotthānam iti /
trikarmasvabhāvam alpakam apy etat mokṣābhilāṣabalādhānān mokṣabhāgīyam ākṣipati
de dag kyang yid kyi las kyi kun nas bslang bas las gsum gyi rang bzhin yin no /
'di ni chung ngu zin kyang thar pa 'dod pa'i stobs skyed pa las thar pa'i cha dang mthun pa'i 'phen par 'gyur ro /
mokṣasya bhāgaḥ prāptir mokṣabhāgaḥ /
tasmai hitaṃ mokṣabhāgīyam iti /
nānyatra prajñānirvedayor abhāvād yathāyogam iti
thar pa'i cha ni thar pa'i cha ste thar pa 'thob pa yin no /
de la phan pa ni thar pa'i cha dang mthun pa zhes bya'o /
gzhan nas ni ma yin te /
ci rigs par shes rab dang skyo ba med pa'i phyir ro zhes bya ba ni re zhig sgra mi snyan dag na ni gnyi ga med do /
kuruṣu tāvad ubhayaṃ nāsti /
apāyeṣu nirvedo 'sti prajñā nāsti /
deveṣu prajñāsti nirvedo nāstīti /
ato manuṣyeṣv eva triṣu dvīpeṣv ākṣipyate
ngan song dag na ni skyo ba yod la shes rab med do /
lha dag gi nang na ni skyo ba med la shes rab yod de /
de'i phyir mi rnams kyi nang kho na dang gling gsum nas 'phen gyi gzhan nas ni ma yin no /
mngon par rtogs pa'i rim par bshad par brtsams pa zhes bya ba ni /
tshul gnas thos dang bsam ldan pa /
bsgom pa la ni rab tu sbyor /
nānyatra /
(VI /
27-28) abhisamayakramas tu vaktum ārabdha iti vṛttasthaḥ śrutaciṃtāvān bhāvanāyāṃ prayujyata ity ārabhya nirvedhabhāgīyānukramaḥ /
tatprasaṃgena mokṣabhāgīyopanyāsa iti /
dharmakṣāṃtir anāsraveti /
nirvedhabhāgīyair api dharmakṣamaṇam
zhes bya ba nas brtsams te /
nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa'i go rims dang de'i zhar la thar pa'i cha dang mthun pa nye bar bkod pa yin no /
chos kyi bzod pa zag pa med /
ces bya ba ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa rnams kyis kyang chos la bzod pas de'i phyir rgyu mthun pas khyad par du bya ste /
ato niṣyandena viśeṣaṇaṃ /
yasyā dharmajñānaṃ niṣyaṃdaḥ /
sā dharmajñānakṣāṃtiḥ /
dharmajñānārthaṃ kṣāṃtir dharmajñānakṣāṃtiḥ /
puṣpaphalavṛkṣavad yathā puṣpārthaṃ vṛkṣaḥ puṣpavṛkṣaḥ /
phalārthaṃ vṛkṣaḥ phalavṛkṣaḥ
gang gi rgyu mthun pa chos shes pa yin pa de ni chos shes pa'i bzod pa yin no /
chos shes pa'i phyir bzod pa ni chos shes pa'i bzod pa ste /
me tog dang 'bras bu'i shing bzhin no zhes bya ba ni dper na me tog gi ched kyi shing la me tog gi shing zhes bya ba dang 'bras bu'i ched kyi shing la 'bras bu'i shing zhes bya ba dang 'dra'o /
kārikāyāṃ tu dharmakṣāṃtir iti vacanam ekadeśagrahaṇato devadatto datta iti yathā /
samyaktvaṃ nirvāṇam ity uktam iti
tshig le 'ur byas pa las chos kyi bzod pa zhes smos pa ni phyogs gcig smos pa'i phyir te /
dper na lhas byin la lhas byin zhes bya ba dang 'dra'o /
samyaktavaṃ katamat /
yat tat paryādāya rāgaprahāṇam iti vistaraḥ /
tatra niyamo niyāma iti /
tatra samyaktve niyama ekāṃtībhāvo niyāma iti ghañi rūpaṃ /
api tu niyama iti yamaḥ samupaniviṣu cety appratyayasya vibhāṣitatvāt /
tasyāhigamanam avakramaṇam iti /
tasyaikāṃtībhāvasyābhigamanaṃ prāptiḥ /
tad eva viparyāsasyāpakramān niyāmāvakrāṃtir ity ucyate /
tasyāṃ ceti dharmajñānakṣāṃtau /
pradīpajātivad iti /
pradīpasyeva jāter iva cety arthaḥ /
yathā pradīpasyānāgatasya tamovināśane sāmarthyaṃ /
jāteś cānāgatāyā janyajanane /
tathā pṛthagjanatvavyāvartane sāmarthyam anāgatāyā dharmajñānakṣāṃter abhyupagamyate /
nānyad iti /
kleśaprahāṇāṃ kāritraṃ /
laukikair agradharmair iti apara iti /
pṛthagjanatvaṃ vyāvartata iti prakṛtaṃ
yang dag pa nyid ni mdo las mya ngan las 'das pa yin par bshad do zhes bya ba ni yang dag pa nyid gang zhe na /
gang zhig 'dod chags yongs su gtugs te /
spangs pa de yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ngo /
de nges pa ni nges pa ste zhes bya ba ni yang dag pa nyid der nges shing gcig tu gyur pa ni nges pa zhes bya'o /
der 'jug pa ni mngon par 'gro ba ste zhes bya ba ni gcig tu gyur pa der 'jug pa ni phyin pa ste /
de ltar na phyin ci ma log par 'jug pa'i phyir nges par 'jug pa zhes bya'o /
de skyes na zhes bya ba ni chos shes pa la bzod pa'o /
mar me dang skye ba bzhin no zhes bya ba ni mar me bzhin dang skye ba bzhin no zhes bya ba'i tha tshig ste /
dper na mar me ma 'ongs pa mun pa bsal bar nus pa dang skye ba ma 'ongs pa bskyed par bya ba skyed par nus pa de bzhin du sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa ma 'ongs pas kyang so so'i skye bo nyid bzlog par nus par khas len gyi byed pa gzhan nyon mongs pa spong ba ni ma yin no /
gzhan dag na re 'jig rten pa'i chos kyi mchog rnams kyis bzlog go zhes zer ro zhes bya ba ni so so'i skye bo nyid zlog par byed do zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
na /
taddharmatvād iti /
na yuktam etal laukikair agradharmais tadvyāvartana iti
ma yin te de'i chos yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'jig rten pa'i chos kyi mchog rnams kyis de zlog par byed do zhes bya ba de ni rigs pa ma yin no /
kasmāt /
te 'pi hi pṛthagjanadharmāḥ /
kathaṃ pṛthagjanadharmasya pṛthagjanadharmaṃ vyāvartiṣyaṃta iti
ci'i phyir zhe na de dag so so'i skye bo'i chos yin no so so'i skye bo'i chos kyis so so'i skye bo chos ji ltar bzlog par 'gyur /
tadvirodhitvād adoṣaḥ /
agradharmāṇāṃ pṛthagjanantvavirodhitvāt adoṣa eṣaḥ
de dang 'gal ba'i phyir nyes pa med do zhes bya ba ni chos kyi mchog rnams ni so so'i skye ba nyid dang 'gal ba'i phyir de ni nyes pa med do /
kiṃ /
(Abhidh-k-vy 542) yathety āha /
śatruskandhārūḍhatadghātanavad iti /
yathā śatruskandhārūḍha eva kaścic chatruṃ ghātayet /
evaṃ kilāgradharmāḥ pṛthagjanatvaśatruskandhārūḍhās tad eva pṛthagjanatvaṃ ghātayeyur iti
dper na ci dang 'dra zhe na /
dgra bo'i phrag pa la zhon nas de la 'tshog pa bzhin no zhes bya ba smos te /
dper na 'ga' zhig gis dgra bo'i phrag pa la zhon la dgra bo nyid la 'tshog par byed pa de bzhin du chos kyi mchog rnams kyis kyang dgra bo so so'i skye bo nyid kyi phrag pa la zhon te /
so so'i skye bo nyid de kho na la 'joms par byed do zhes grag go /
ubhayair iti /
laukikair agradharmaiḥ kṣāṃtyā ca pṛthagjanatvaṃ vyāvartyate
gzhan dag na re gnyi gas zlog ste zhes bya ba ni so so'i skye bo nyid 'jig rten pa'i chos kyi mchog rnams dang bzod pas kyang zlog go zhe'o /
katham ity āha /
ānaṃtaryavimuktimārgasādharmyād iti /
laukikānām agradharmāṇām ānaṃtaryamārgeṇa sādharmyaṃ /
kṣāṃter vimuktimārgeṇa /
yathā hy ānaṃtaryamārgeṇa kleśaḥ prahīyate /
vimuktimārgeṇa prahīṇaḥ evaṃ laukikair agradharmaiḥ pṛthagjanatvaṃ vihīyate /
kṣāṃtyā vihīnam iti /
anāsravādhikāraḥ sarvatreti /
tena tato 'traiva dharmajñānam anāsravam iti gamyate
ji lta zhe na /
bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam dang chos mthun pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
'jig rten pa'i chos kyi mchog rnams ni bar chad med pa'i lam dang chos mthun pa yin no /
bzod pa ni rnam par grol ba'i lam dang chos mthun pa yin te /
dper na bar chad med pa'i lam gyis nyon mongs pa spong bar byed la rnam par grol ba'i lam gyis spangs pa de bzhin du 'jig rten pa'i chos kyi mchog rnams kyis so so'i skye bo nyid rnam par nyams par byed la bzod pas rnam par nyams pa yin no /
de ni sdug bsngal la chos shes pa zhes bya'o zhes bya ba ni bstan bcos las ming des tha snyad 'dogs so zhes bya bar ston te /
thams cad du yang zag pa med pa'i skabs yin zhes bya ba ni de'i phyir /
tad duḥkhe dharmajñānam ity ucyate iti /
śāstre tena nāmnā vyavahāra it darśayati /
samastālaṃbanā rūpārūpyāvacaraduḥkhālaṃbanatvāt /
prathamato dharmatattvajñānād iti /
ādito duḥkhādidharmatattvajñānād ity arthaḥ /
tadanvayatvād iti /
taddhetukatvād ity arthaḥ /
tathaivānugamād iti /
yathaiva dharmajñānenānugataṃ parijñātaṃ duḥkhādisatyaṃ duḥkhādibhir ākāraiḥ /
tathaiva rūpārūpyāvacaraduḥkhādyanugamād anvayajñānam etad iti vistaraḥ
de nas ni de nyid la chos shes zhes bya ba zag pa med par zhes bya bar mngon no /
spyi la dmigs pa zhes bya ba ni gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sdug bsngal la dmigs pa'i phyir ro /
dang po nyid du chos kyi de kho na nyid shes pa'i phyir zhes bya ba ni dang po sdug bsngal la sogs pa'i chos kyi de kho na nyid shes pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i rgyu las byung ba'i phyir zhes bya ba ni de'i rgyu can yin pa'i phyir zhes bya ba'i don to /
de bzhin du rtogs pa'i phyir ro zhes bya ba ni ji ltar chos shes pas sdug bsngal la sogs pa'i bden pa la sdug bsngal la sogs pa'i rnam par rtogs shing yongs su shes pa kho na bzhin du gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sdug bsngal la sogs pa yang rtogs pa'i phyir rjes su shes pa yin no /
evaṃ samanaṃtarotpattikrameṇa śeṣe samudaye rūpārūpyāvacare 'nvayajñānakṣāṃtir iti vistareṇa yojyaṃ de bzhin du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de bzhin du mjug thogs su skye ba'i rim gyis gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i kun 'byung lhag ma la rjes su shes pa'i bzod pa dang zhes bya ba rgyas par sbyar bar bya'o /
nikāyāṃtarīyā āryadharmaguptaprabhṛtayaḥ /
abhedena hy abhisamaya ucyata iti /
ṣoḍaśa citto 'yaṃ satyābhisamaya iti
sde pa gzhan zhes bya ba ni 'phags pa chos srung ba'i sde pa la sogs pa'o /
bye brag med par ni mngon par rtogs pa zhes bya'o zhes bya ba ni /
de ltar bden pa mngon rtogs 'di /
darśanābhisamaya ālaṃbanābhisamayaḥ kāryābhisamayaś caivaṃ ṣoḍaśacittaka ity abhedaḥ sems bcu drug go zhes bya ba mthong ba'i mngon par rtogs pa dang dmigs pa'i mngon par rtogs pa dang bya ba'i mngon par rtogs pa yin te /
de ltar na sems bcu drug ces bya ba ni bye brag med pa yin no /
darśanābhisamaya iti /
darśanam evābhisamayaḥ /
evam ālaṃbanābhisamayaḥ kāryābhisamayaś ca
mthong ba'i mngon par rtogs pa zhes bya ba ni mthong ba nyid mngon par rtogs pa yin te dmigs pa'i mngon par rtogs pa dang bya ba'i mngon par rtogs pa yang de dang 'dra'o /
darśanābhisamayo 'nāsravayā prajñayā /
tad dhi bhikṣavo dṛṣṭaṃ
mthong ba'i mngon par rtogs pa ni zag pa med pa'i shes rab kyis zhes bya ba ni /
yad anāsravayā prajñayā dṛṣṭam iti vacanāt /
prajñaiva darśanam iti vyavasthāpyate
dge slong dag zag pa med pa'i shes rab kyis mthong ba gang yin pa de ni mthong ba'o zhes 'byung bas shes rab nyid mthong ba yin no zhes bya bar rnam par gzhan go /
ālaṃbanaṃ grahaṇaṃ tatsaṃprayuktair api vedanādibhir bhavati dmigs pa zhes bya ba smos pa ni de dang mtshungs par ldan pa tshor ba la sogs pas kyang mngon par rtogs pa yin no /
apiśabdāt prajñayāpi /
yasmāc cittacaittaiḥ satyāny ālaṃbyaṃte
kyang zhes bya ba'i sgras ni shes rab kyis kyang yin te /
'di ltar sems dang sems las byung ba rnams kyis bden pa dag la dmigs par byed do /
kāryaṃ yasya satyasya yat kartavyaṃ bya ba ni bden pa gang zhig la bya ba gang yin pa ste /
tadyathā duḥkhasya parijñānaṃ /
samudayasya prahāṇaṃ /
nirodhasya sākṣātkaraṇaṃ /
mārgasya bhāvanaṃ /
tad viprayuktair api śīlajātyādibhir bhavati
'di lta ste sdug bsngal la yongs su shes pa dang kun 'byung ba la spang ba dang 'gog pa la mngon sum du bya ba dang lam la bsgom pa'o /
de dang ldan pa ma yin pa tshul khrims dang skye ba la sogs pas kyang mngon par rtogs pa'o zhes bya ba la /
apiśabdāt prajñātatsaṃprayuktair api /
prajñāsaṃprayuktaviprayuktair hi tatkāryacatuṣṭayaṃ kriyate
kyang zhes bya ba'i sgras ni shes rab dang mtshungs par ldan pa dag gis kyang yin te /
bya ba bzhi po ni shes rab dang mtshungs par ldan pa dang ldan pa ma yin pa rnams kyis byed pas so /
jātyādibhir ity ādiśabdāl lakṣaṇāṃtarāṇi prāptayaś ca gṛhyaṃte /
duḥkhe hīti vistaraḥ /
duḥkhe hi dṛśyamāne prajñayā /
tasyābhisamayitur duḥkhasya vā trividho (Abhidh-k-vy 543) 'bhiṣamayo yathoktaḥ /
katham ity āha
skye ba la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni mtshan nyid gzhan dang thob pa rnams kyang bsdu'o /
sdug bsngal mthong na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni shes rab kyis sdug bsngal mthong na mngon par rtogs pa po'am /
sdug bsngal de'i mngon par rtogs pa ni ji skad bshad pa gsum mo /
kun 'byung zhes bya ba la sogs pa 'byung ba ni kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam rnams kyi ni bya ba'i mngon par rtogs pa yin te /
spong ba dang mngon sum du byed pa dang bsgom pa'i phyir ro /
samudayādīnāṃ samudayanirodhamārgāṇām abhisamayaḥ prahāṇasākṣātkaraṇabhāvanād yathākramaṃ prahāṇaṃ samudayasya kleśaprāpticchedāt /
sākṣātkaraṇaṃ nirodhasya tatprāptyutpādāt /
bhāvanaṃ mārgasya saṃmukhībhāvāt /
ākārabhedād iti /
pratyekam eṣāṃ duḥkhādīnām ākārabhedāt
go rims bzhin du kun 'byung ba ni spong ba ste /
nyon mongs pa'i thob pa chad pa'i phyir ro /
'gog pa ni mngon sum du byed de /
thob pa skyed pa'i phyir ro /
lam ni bsgom ste /
mngon sum du byed pa'i phyir ro /
rnam pa tha dad pa'i phyir zhes bya ba ni sdug bsngal la sogs pa 'di dag gi rnam pa ni re re zhing tha dad pa'i phyir te /
na ca duḥkhākāreṇa samudayādīnāṃ darśanaṃ yujyate /
tadākārārthabhedataḥ /
athāpy anātmākāreṇa sarveṣāṃ satyānāṃ darśanam iti brūyāt nikāyāṃtarīyaḥ /
śūnyatānātmate sarvasatyānāṃ sāmānyaṃ lakṣaṇam iti kṛtvā /
na tarhi satyānāṃ duḥkhādito darśanaṃ syāt /
duḥkhataḥ samudayato nirodhato mārgata iti
de dag gi rnam pa'i tha dad pas kun 'byung ba la sogs pa sdug bsngal gyi rnam par mthong ba ni rung ba ma yin no /
'on te sde pa gzhan dag chos thams cad kyi spyi'i mtshan nyid stong pa nyid dang bdag med pa dag nyid yin zhes te /
bden pa thams cad bdag med pa'i rnam par mthong ngo zhes zer na ni 'o na ni bden pa rnams /
sdug bsngal ba dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam zhes bya ba lta bur sdug bsngal la sogs par mthong bar mi 'gyur ro /
de lta yin na ni thams cad bdag med pa'i rnam par mthong ngo zhes smra ba mdo dang 'gal te /
'di ltar mdo las ni 'di skad du /
tathā ca saty anātmākāreṇa sarveṣāṃ darśanam iti bruvan sūtravirodhaḥ /
yasmāt sūtra evam uktam āryaśrāvakasyeti vistaraḥ /
atha manyase nāsti sūtravirodho yasmād abhisamayāvasthāyāh pūrvaṃ prayogāvasthāyām āryaśrāvakasya duḥkhaṃ vā duḥkhato manasikurvata ity evamādi /
ato 'nātmākāreṇa sarveṣāṃ darśanād ekābhisamaya eveti /
tac cāyuktam /
anāsraveṇa manasikāreṇa saṃprayukto dharmāṇāṃ vicaya iti vacanāt /
na hi prayogāvasthāyām anāsravamanasikāraḥ saṃbhavati /
bhāvanāmārga evam iti ced ya āryaśrāvakasya duḥkhaṃ vā duḥkhato manasikurvata iti vistareṇa /
na /
yathā darśanaṃ bhāvanāt /
naitad evaṃ /
yathaiva hi pūrvaṃ satyānāṃ darśanaṃ /
tathaiva teṣāṃ paścād bhāvanaṃ /
bhāvanāmārgo bhavatīty arthaḥ /
śeṣeṣu vaśitvalābhād iti
'phags pa nyan thos zhes bya ba rgyas par 'byung ngo /
'on te mdo dang 'gal ba med de /
'di ltar 'phags pa nyan thos sdug bsngal la sdug bsngal du yid la byed pa 'am zhes bya ba la sogs pa 'byung ba ni mngon par rtogs pa'i gnas skabs kyi sngon rol sbyor ba'i gnas skabs na yin no /
de'i phyir thams cad bdag med pa'i rnam par mthong ba'i phyir mngon par rtogs pa ni gcig kho na yin no snyam du sems na /
zag pa med pa'i yid la byed pa dang mtshungs par ldan pa'i chos rnams rnam par 'byed pa gang yin pa zhes 'byung ba'i phyir de yang rung ba ma yin te /
sbyor ba'i gnas skabs na ni zag pa med pa'i yid la byed pa mi srid do /
gal te 'phags pa nyan thos sdug bsngal la sdug bsngal du yid la byed pa 'am zhes bya ba rgyas par 'byung ba gang yin pa de lta bu ni bsgom pa'i lam la yin no zhe na ma yin te /
ji ltar mthong ba bzhin bsgom pa'i phyir ro zhes bya ba ni de ni de lta ma yin te /
ji ltar bden pa rnams sngar mthong ba kho na bzhin du phyis de dag bsgom ste /
bsgom pa'i lam yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
lhag ma rnams la dbang thob pa'i phyir zhes bya ba la /
aṃtareṇa prayogaṃ samudayādidarśanasaṃmukhībhāvaśaktilābho vaśitvalābhaḥ dbang thob pa ni sbyor ba med par kun 'byung ba la sogs par mthong ba mngon sum du 'gyur ba'i mthu 'thob pa ste de'i phyir ro /
tasmād iti /
aṃtarā tu vyutthānām asti nāstīti vicāryaṃ syād iti /
śeṣeṣu vaśitvalābhād aṃtarā vyutthānaṃ prāpnotīti doṣaḥ syād ity abhiprāyaḥ
bar skabs su ldang ba yod dam med ces dpyad par bya ba yin no zhes bya ba ni lhag ma rnams la dbang thob pa'i phyir bar skabs su ldang bar 'gyur bas nyes par 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
ubhayathāpi ca vicāryamāṇe bahūnāṃ sūtrāṇāṃ virodhaḥ gnyi ga ltar rnam par dpyad na yang mdo sde mang po dang 'gal te /
yathā ca teṣāṃ virodhaḥ /
tathāgameṣu śrotavyaḥ /
ekasya darśane śeṣāṇāṃ kāryābhisamayavacanād iti /
yasmād asty etat vacanaṃ
de dag dang ji ltar 'gal ba de lta bu ni lung las mnyan par bya'o /
gcig mthong na lhag ma rnams bya ba'i mngon par rtogs pa yin no zhes 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba ni gang gi phyir 'di skad du sdug bsngal mthong na de'i mngon par rtogs pa ni gsum mo /
duḥkhe hi dṛśyamāne tasya trividho 'bhisamayaḥ /
samudayādīnāṃ kāryabhisamayaḥ prahāṇasākṣātkaraṇabhāvanād ity ato 'smābhir apy evam abhyupagamān nāsti doṣaḥ
kun 'byung ba la sogs pa ni bya ba'i mngon par rtogs pa yin te /
spong ba dang mngon sum du byed pa dang bsgom pa'i phyir ro zhes 'byung ba de yod pa'i phyir kho bo cag kyang de ltar khas len pas nyes pa med do /
āha /
yady apy abhyupagamyata ity abhisamayaḥ /
sūtre satyānāṃ krameṇābhisamayo virudhyate
smras pa; gal te khas len pas de ltar mngon par rtogs pa yin na mdo las bden pa rnams rim gyis mngon par rtogs par 'byung ba dang 'gal lo zhe na /
ata ucyate /
darśanābhiśamayaṃ tu pratīti vistaraḥ
de'i phyir mdo las mthong ba'i mngon par rtogs pa'i phyir zhes bya ba rgyas par smos so /
sadṛṣṭāṃtāni trīṇi sūtrāṇīti /
saṃyuktāgame paṭhyaṃte /
kathaṃ /
anāthapiṇḍada āha /
kiṃ nu bhadaṃta caturṇām āryasatyānām anupūrvābhisamayaḥ
dpe dang bcas pa'i mdo gsum khungs su yod do zhes bya ba ni yang dag par ldan pa'i mdo las 'byung ba yin no /
ji skad du zhe na /
mgon med zas sbyin gyis gsol ba /
btsun pa ci lags /
'phags pa'i bden pa bzhi po mthar gyis mngon par rtogs sam /
āhosvid ekābhisamaya iti /
caturṇāṃ gṛhapate āryasatyānām anupūrvābhisamayo na tv ekābhisamayaḥ
'on te mngon par rtogs pa gcig lags /
khyim bdag 'phags pa'i bden pa bzhi ni mthar gyis mngon par rtogs kyi mngon par rtogs pa gcig pa ni med do /
yo gṛhapate evaṃ vaded ahaṃ (Abhidh-k-vy 544) duḥkhaṃ āryasatyam anabhisametya samudayam āryasatyam abhisameṣyāmīti vistareṇa yāvad duḥkhanirodhagāminīṃ pratipadam āryasatyam abhisameṣyāmīti khyim bdag gang zhig 'di skad du bdag gis sdug bsngal 'phags pa'i bden pa mngon par ma rtogs par kun 'byung ba 'phags pa'i bden pa mngon par rtogs par bya'o zhes bya ba nas /
rgyas par sdug bsngal 'gog pa 'phags pa'i bden pa ma rtogs par sdug bsngal 'gog par 'gro ba'i lam 'phags pa'i bden pa mngon par rtogs par bya'o zhes bya ba'i bar du smra na /
maivaṃ voca iti syād vacanīyaḥ /
tat kasya hetoḥ /
asthānam anavakāśo yad duḥkham āryasatyam anabhisametya samudayam āryasatyam abhisameṣyati pūrvavat /
yāvan nedaṃ sthānaṃ vidyate
de skad du ni ma smra shig ces brjod par bya'o /
de ci'i phyir zhe na /
sdug bsngal 'phags pa'i bden pa mngon par ma rtogs par kun 'byung ba 'phags pa'i bden pa mngon par rtogs par 'gyur ba gang yin pa de ni gnas med cing go skabs med do zhes bya ba nas 'di ni gnas med cing zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
sthānam etad iti pūrvavat /
tadyathā gṛhapate ya evaṃ vaded ahaṃ kūṭāgārasya vā kūṭāgāraśālāyā vā vā mūlapādam apratiṣṭhāpya bhittiṃ pratiṣṭhāpayiṣyāmi
'di ni gnas yod do zhes bya ba'i bar yang snga ma bzhin no /
khyim bdag dper na gang zhig 'di skad du bdag gis khang pa brtsegs ma 'am /
khang pa brtsegs ma chen po'i rmang la rkang pa ma bzhag par rtsig pa la gzhag par bya'o /
bhittim apratiṣṭhāpya talakaṃ /
talakam apratiṣṭhāpya cchadanaṃ pratiṣṭhāpayiṣyāmīti /
maivaṃ voca iti syād vacanīyaḥ /
tat kasya hetoḥ /
asthānam anavakāśo yat kūṭāgārasyeti pūrvavat
rtsig pa lam bzhag par phyam so la gzhag par bya'o /
phyam so la ma bzhag par gyogs ma la gzhag par bya'o zhes smra na de skad du ma smra shig ces brjod par bya'o /
bam po bzhi bcu rtsa bdun pa /
de ci'i phyir zhe na /
khang pa brtsegs ma 'am zhes bya ba nas gnas med cing go skabs med do zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
yāvat sthānam etad vidyate /
yan mūlapādaṃ pratiṣṭhāpya bhittiṃ pratiṣṭhāpayiṣyāmīti pūrvavat
rmang la rkang pa bzhag nas rtsig pa la rkang pa gzhag go zhes bya ba nas phyam so la rkang pa bzhag nas gyogs ma la gzhag go zhes bya ba gang yin pa de ni gnas yod do zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
yāvad evam eva gṛhapate nedaṃ sthānaṃ vidyate /
yad duḥkhasatyam adṛṣṭvā samudayasatyaṃ drakṣyatīti vistaraḥ
khyim bdag de bzhin du sdug bsngal gyi bden pa ma mthong bar kun 'byung ba'i bden pa mthong bar 'gyur ba gang yin pa de ni gnas med cing zhes bya ba rgyas par 'byung ba'i bar snga ma bzhin no /
athānyataro bhikṣur āha /
kiṃ nu bhadaṃta caturṇām āryasatyānām anupūrvābhisamayaḥ /
āhosvid ekābhisamaya iti /
bhagavān āha /
caturṇāṃ bhikṣo satyānām iti /
pūrvavad yāvat tadyathā bhikṣo ya evaṃ vaded ahaṃ catuṣkaḍevarasya sopānasya prathamasopānakaḍevaram anabhiruhya dvitīyam abhirokṣyāmīti /
dvitīyam anabhiruhya tṛtīyaṃ
de nas dge slong gcig cig gis gsol pa /
btsun pa ci lags /
'phags pa'i bden pa bzhi po mthar gyis mngon par rtogs sam /
'on te mngon par rtogs pa gcig lags /
bcom ldan 'das kyis bka' stsal pa /
dge slong bden pa bzhi ni zhes bya ba la sogs pa snga ma bzhin no /
dge slong dper na gang zhig 'di skad du bdag gis bang rim bzhi yod pa'i them skas tha ma la ma gzegs par gnyis pa la 'dzeg par bya'o /
gnyis pa la ma gzegs par gsum pa la /
tṛtīyam anabhiruhya caturtham abhirokṣyāmīti /
maivaṃ voca iti
gsum pa la ma gzegs par bzhi pa la 'dzeg par bya'o zhes smra na de skad du ma smra shig ces brjod par bya'o /
syād vacanīyaḥ /
tat kasya hetoḥ /
asthānam anavakāśo yac catuṣkaḍevarasya sopānasya prathamasopānakaḍevaram anabhiruhya dvitīyakaḍevaram abhirokṣyati /
evaṃ yāvat tṛtīyam anabhiruhya caturtham abhirokṣyati
de ci'i phyir zhe na /
bang rim bzhi pa'i them skas la bang rim tha ma la ma gzegs par bang rim gnyis pa la 'dzeg pa nas /
de bzhin du gsum pa la ma gzegs par bzhi pa la 'dzeg pa'i bar 'di ni gnas med cing go skabs med do /
de bzhin du 'di la yang sdug bsngal gyi bden pa ma mthong bar kun 'byung ba'i bden pa mthong bar 'gyur ba gang yin pa 'di ni gnas med do zhes bya ba la sogs pa 'byung ngo /
evam ihāpi nedaṃ sthānaṃ vidyate /
yad duḥkhasatyam adṛṣṭvā samudayasatyaṃ drakṣyatītyādi /
tathāryānanda āha /
kiṃ nu bhadaṃta caturṇām āryasatyānām anupūrvābhisamayaḥ /
utāho ekābhisamaya iti
de bzhin du 'phags pa kun dga' bos gsol pa /
btsun pa ci lags /
'phags pa'i bden pa bzhi po mthar gyis mngon par rtogs sam /
'on te mngon par rtogs pa gcig pa lags zhes bya ba la sogs pa mdo snga ma bzhin no /
kun dga' bo dper na gang zhig 'di skad du bdag gis gdang bu bzhi pa'i skas la /
pūrvasūtravat /
yāvat /
tadyathānanda ya evaṃ vaded ahaṃ catuṣpadikāyā niḥśreṇyāḥ prathamaṃ niḥśreṇīpadam anabhiruhya prāsādam abhirokṣyāmīti /
maivaṃ voca iti syād vacanīyaḥ /
vistareṇa yāvad evam evānanda ya evaṃ vaded ahaṃ duḥkham āryasatyam anabhisametya samudayasatyam abhisameṣyāmīti vistareṇa yāvan nedaṃ sthānaṃ vidyata iti
gdang bu tha ma la rkang pas ma gzegs par gdang bu gnyis pa la 'dzeg go zhes bya ba nas de bzhin du gdang bu bzhi pa la rkang pas ma gzegs par khang bzangs kyi thog tu 'dzeg go zhes smra na de skad du ma smra zhig ces brjod par bya'o zhes bya ba la sogs pa rgyas par snga ma bzhin no /
kun dga' bo gang zhig 'di skad du bdag gis sdug bsngal 'phags pa'i bden pa mngon par ma rtogs par kun 'byung ba'i bden pa mngon par rtogs par bya'o zhes bya ba nas rgyas par 'di ni gnas med de zhes bya ba'i bar snga ma bzhin te /
etāni trīṇi sūtrāṇi /
yo duḥkha iti vistaraḥ /
atha mataṃ syād yo duḥke niṣkāṃkṣo nirvicikitso buddhe 'pi sa iti sūtrād ekābhisamaya iti
mdo gsum ni 'di dag yin no /
gang zhig sdug bsngal la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ci ste mdo las /
gang zhig sdug bsngal la nem nur med cing the tshom med pa de ni sangs rgyas la yang zhes gsungs pas mngon par rtogs pa gcig go zhes bya bar 'dod na'o /
ji lta zhe na /
katham /
aśaikṣā hi dharmā buddhaḥ /
ta evāśaikṣā dharmā mārgaḥ /
tasmād duḥkhābhisamayān mārgo 'pi tenābhisamito yasmād duḥkhavad buddhe 'pi niṣkāṃkṣo nirvicikitsa iti
sangs rgyas ni mi slob pa'i chos rnams yin la /
mi slob pa'i chos de dag kyang lam yin no /
de lta bas na sdug bsngal mngon par rtogs pa'i phyir des lam yang mngon par rtogs pa yin te /
'di ltar sdug bsngal bzhin du sangs rgyas la yang nem nur med cing the tshom med pas so /
kāṃkṣā vicikitsety anarthāṃtaraḥ nem nur dang the tshom zhes bya ba ni don tha dad pa ma yin no /
atha vāniścayābhilāṣaḥ kāṃkṣā vimatir vicikitsā (Abhidh-k-vy 545) yathoktalakṣaṇā yang na nem nur ni nges par mi 'dod pa yin no /
the tshom ni ji skad bshad pa'i mtshan nyid kyi yid gnyis yin no /
ma yin te /
nāsamudācārāvaśyaṃprahāṇābhisaṃdhivacanād iti /
naitad evaṃ sūtrād ekābhisamaya iti /
asamudācārasya vaśyaṃprahāṇasya cābhisaṃdhivacanāt /
duḥkhe 'bhisamite buddhaviṣaye vicikitsāyā asamudācāro 'vaśyaṃprahāṇaṃ ca bhavati
kun du mi 'byung ba dang gdon mi za bar spong ba las dgongs te /
gsungs pa'i phyir ro zhes bya ba ni kun du mi 'byung ba dang gdon mi za bar spong ba las dgongs te /
gsungs pa'i phyir mdo las mngon par rtogs pa gcig pa'o zhes 'byung ngo zhes zer ba de ni de lta ma yin te /
sdug bsngal mngon par rtogs na yang sangs rgyas kyi yul la the tshom za ba kun du mi 'byung ba dang gdon mi za bar spong bar 'gyur ro /
ato yo duḥkhe niṣkāṃkṣo nirvicikitso buddhe 'pi /
sa ity uktam abhisaṃdhiḥ
de'i phyir gang zhig sdug bsngal la nem nur med cing the tshom med pa de ni sangs rgyas la yang zhes gsungs par dgongs pa yin no /
(VI /
30ab) te punaḥ ṣaḍbhūmikā ity uktaṃ prāg iti /
anāgamyāṃtaradhyānabhūmikam iti vacanāt /
(VI /
30cd) anaṃtaryaśakyatvād iti /
kṛtyāś ca śaki liṅ ceti śakyārthe kṛtyapratyayaḥ aṃtarayituṃ śakyā aṃtaryāḥ /
nāṃtaryāḥ anaṃtaryāḥ /
kleśaprāptiṃ te vicchindaṃti /
viprakṛtāvasthā sā teṣām iṣyate /
ānaṃtaryamārgeṇeti bhāve svarthe vṛddhividhānaṃ /
anantarabhāvo anaṃtaramārgo vā ānaṃtaryaṃ /
tasya mārgā ānaṃtaryamārgāḥ
de dag ni sa drug pa'o zhes sngar bshad zin to zhes bya ba ni /
mi lcogs pa med pa dang khyad par bsam gtan sa ba'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
bar chad bya bar mi nus pa'i phyir zhes bya ba la bar chad bya bar nus pa ni bar chad do /
bar chad med pas na bar chad med pa'o /
de dag gis nyon mongs pa'i thob pa rnam par gcod de de dag gi gnas skabs de ni ring ba yin par 'dod do /
bar chad med pa'i lam zhes bya ba la /
bar chad med pa ni bar chad med pa'i ngo bo 'am bar chad med pa'i lam mo /
de'i lam ni bar chad med pa'i lam mo /
vimuktimārgāḥ /
vimuktimārgā iti /
vimuktau mārgā vimuktimārgāḥ /
kleśavimuktyavasthāmārgā ity arthaḥ
rnam par grol ba'i lam zhes bya ba ni rnam par grol ba'i lam ni rnam par grol ba'i lam ste /
nyon mongs pa las rnam par grol ba'i gnas skabs kyi lam mo zhes bya ba'i tha tshig go /
dvābhyāṃ cauraniṣkāsanakapāṭapidhānavad iti /
yathā dvābhyām ekena cauro niṣkāsyate
gnyis kyis rkun po 'byin pa dang sgo gcod pa bzhin no zhes bya ba ni dper na gnyis las gcig gis ni rkun po phyir 'byin par byed la /
dvitīyena tadapraveśāya kapāṭaḥ pidhīyate /
evam ānaṃtaryamārgeṇa kleśacauro niṣkāsyate /
tatprāpticchedataḥ /
vimukitmārgeṇa ca visaṃyogaprāptikapāṭaṃ pidhīyate
gnyis pas ni de nang du mi shor bar bya ba'i phyir sgo gcod pa de bzhin du /
bar chad med pa'i lam gyis ni nyon mongs pa'i chom rkun de'i thob pa gcod pa'i sgo nas 'byin par byed la /
rnam par grol ba'i lam gyis ni bral ba'i thob pa da ltar du byed pa'i sgo nas sgo gcod par byed do /
vartamānīkaraṇataḥ /
yadi punar iti vistaraḥ /
yadi punar dvitīyenānaṃtaryamārgeṇaiva duḥkhe 'nvayajñānakṣāṃtyā saha visaṃyogaprāptir utpadyeta
gal te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te bar chad med pa'i lam gnyis pa sdug bsngal ba la rjes su shes pa'i bzod pa kho na bral ba'i thob pa lhan cig spyi'i sdug bsngal la chos shes pa ni mi skye ba kho na ste /
naiva duḥkhe dharmajñānam utpadyate /
yad anena kartavyaṃ /
tad duḥkhe 'nvayajñānakṣāṃtyaiva kriyetety abhiprāyaḥ /
prahīṇavicikitsaṃ jñānaṃ tatraivālaṃbane kāmāvacaraduḥkhe prahīṇavicikitsaṃ jñānaṃ notpannaṃ syāt /
tatra hi duḥkhe dharmajñānakṣāṃtiḥ savicikitsaiva vartate vicikitsāyā aprahīṇatvāt
'dis bya dgos pa gang yin pa de ni sdug bsngal la rjes su shes pa'i bzod pa kho nas byed par 'gyur na zhes bsams pa yin no /
dmigs pa de kho na la the tshom spangs pa'i shes pa zhes bya ba ni dmigs pa 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal de kho na la the tshom spangs pa'i shes pa skye bar mi 'gyur ro /
sdug bsngal de la chos shes pa'i bzod pa ni the tshom dang bcas pa kho nar 'jug ste /
the tshom ma spangs pa'i phyir ro /
na ca tatra duḥkhe 'nvayajñānakṣāṃtiḥ prahīṇavicikitseti śakyate vyavasthāpayituṃ sdug bsngal de la rjes su shes pa'i bzod pa the tshom spangs pa yin no zhes bya bar rnam par gzhag par yang mi nus te de'i yul ma yin pa'i phyir ro /
atadviṣayatvāt /
kṣāṃtibhir iti vistaraḥ /
kṣāṃtibhiḥ kleśaprahāṇād yo 'yaṃ sāstrapāṭhaḥ /
navasaṃyojananikāyāḥ /
duḥkhadharmajñānaprahātavyaḥ saṃyojananikāyaḥ /
samudayadharmajñānaprahatavyo nirodhadharmajñānaprahātavyo mārgadharmajñānaprahātavyaḥ duḥkhānvayajñānaprahātavyaḥ samudayānvayajñānaprahātavyo nirodhānvayajñānaprahātavyo mārgānvayajñānaprahātavyo bhāvanāprahātavyaś ca saṃyojananikāya iti
gal te bzod pa rnams kyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te bzod pa rnams kyis nyon mongs pa spong ba'i phyir bstan bcos la kun du sbyor ba'i ris dgu ste /
sdug bsngal la chos shes pas spang bar bya ba'i kun du sbyor ba'i ris dang kun 'byung ba la chos shes pas spang bar bya ba dang 'gog pa la chos shes pas spang bar bya ba dang lam la chos shes pas spang bar bya ba dang sdug bsngal la rjes su shes pas spang bar bya ba dang kun 'byung ba la rjes su shes pas spang bar bya ba dang 'gog pa la rjes su shes pas spang bar bya ba dang lam la rjes su shes pas spang bar bya ba dang bsgom pas spang bar bya ba'i kun du sbyor ba'i ris so zhes 'byung ba dang mdo las dge slong dag de lta na nyon mongs pa rnams ni shes pas gzhom par bya ba yin no /
sūtre 'py uktam /
iti hi bhikṣavo jñānavadhyāḥ kleśāḥ /
vidyudupamaṃ cittam iti /
tasya virodhaḥ /
na hi tatra (Abhidh-k-vy 546) kṣāṃtiprahātavyaḥ saṃyojananikāya ity uktaṃ /
na kṣāṃtīnām iti vistaraḥ /
naitad evaṃ /
kasmāt /
kṣāṃtīnāṃ jñānaparivāratvāt /
kṣāṃtayo jñānasya parivārā ity ataḥ kṣāṃtiprahātavyaḥ saṃyojananikāyo jñānaprahātavya ucyate
sems ni glog lta bu'o zhes 'byung ba gang yin pa de dang yang 'gal te /
de las ni bzod pas spang bar bya ba'i kun du sbyor ba'i ris ma bshad do zhe na ma yin te /
bzod pa rnams ni zhes bya ba rgyas par smos te /
de ni de lta ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
bzod pa rnams ni shes pa'i 'khor yin pa'i phyir te /
bzod pa rnams ni shes pa'i 'khor yin no /
de'i phyir bzod pas spang bar bya ba'i kun du sbyor ba'i ris la shes pas spang bar bya ba zhes brjod de /
rājaparivārakṛtasya rājakṛtavyapadeśavat /
yathā rājaparivārakṛtasya kasyacid arthasya rājakṛta iti vyapadeśo bhavati
rgyal pos byas so zhes tha snyad 'dogs pa bzhin no dper na rgyal po'i 'khor gyis byas pa'i don 'ga' zhig la rgyas pos byas so zhes tha snyad 'dogs pa de dang 'dra'o /
tadvad bhāvanāprahātavyas tu saṃyojananikāyo jñānaprahātavya eva bsgom pas spang bar bya ba'i kun du sbyor ba'i ris ni shes pas spang bar bya ba kho na yin te /
tatra ānaṃtaryamārgo 'pi jñānasvabhāva iti de la ni bar chad med pa'i lam yang shes pa'i ngo bo nyid yin pas so /
kleśaprahāṇe hy ānaṃtaryamārga eva viśeṣeṇādhikriyate nyon mongs pa spang bar bya ba la ni bar chad med pa'i lam kho na khyad par du gtogs pa yin no /
(VI /
31ab) adṛṣṭasatyadarśanād iti jñānena katham adṛṣṭasatyadarśanaṃ bhavati
bden pa ma mthong ba mthong ba'i phyir ro zhes bya ba shes pa'i tshe ji ltar bden pa ma mthong ba mthong ba yin zhe na /
tad apy adṛṣṭe satyāṃtare sati bhavatīti darśanamārgāṃtarālavartijñānaṃ darśanamārgaḥ pāraṃparyam abhisaṃdhāya /
tenāpy adṛṣṭam iva paśyatīti /
atha vā adṛṣṭadṛṣṭer aḍṛṣṭadarśanāt /
paṃcadaśakṣaṇā darśanamārgo yāvad asya pudgalasyādṛṣṭadarśanaṃ pravartate
de yang bden pa gzhan ma mthong ba'i tshe na yod pas mthong ba'i lam gyi bar na yod pa'i shes pa mthong ba'i lam yin te /
brgyud pa la bsams nas des kyang mthong ba mthong ba yin no /
yang na ma mthong bas ma mthong ba mthong ba'i phyir skad cig ma bco lnga ni mthong ba'i lam yin te /
ji srid du gang zag 'di'i ma mthong ba mthong ba 'jug pa de srid du 'di'i skad cig ma rnams mthong ba'i lam yin no /
tāvad asya kṣaṇā darśanamārgaḥ /
tasya dṛṣṭe 'pi duḥkhe adṛṣṭadarśanam asya samudaye pravartata evety āha /
bhāvanāmārga eva ṣoḍaśa kṣaṇa iti vākyādhyāhāraḥ
'dis sdug bsngal mthong yang 'di la kun 'byung ba la ma mthong ba mthong ba 'jug pa kho na'o zhes bya ba la sogs pa yin no /
skad cig ma bcu drug pa ni bsgom pa'i lam kho na yin no zhes bya bar tshig khong nas drang ngo /
nanu ca tenāpy adṛṣṭaṃ paśyati kiṃ tad adṛṣṭam ity āha /
mārgānvayajñānakṣāṃtim iti /
mārgānvayajñānakṣāṃtir ātmānaṃ virahayya śeṣam anvayajñānapakṣyaṃ mārgam ālaṃbate /
svātmani [Tib /
207b] vṛttivirodhāt
des kyang ma mthong ba mthong ba ma yin nam zhes bya ba ni ci zhig ma mthong zhe na /
lam la rjes su shes pa'i bzod pa zhes bya ba smos te /
lam la rjes su shes pa'i bzod pa ni bdag nyid ma gtogs pa lhag ma rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i lam la dmigs par byed de /
tenocyate /
mārgānvayajñānakṣāṃtim adṛṣṭāṃ paśyatīti /
satyaṃ prati ciṃteti vistaraḥ /
satyaṃ prati cintā dṛṣṭaṃ na dṛṣṭam iti /
na tu kṣaṇaṃ prati dṛṣṭaḥ kṣaṇo na veti /
kasmāt /
paṃcadaśena kṣaṇena yad anvayajñānapakṣalakṣaṇaṃ satyaṃ dṛṣṭaṃ /
tad eva ṣoḍaśenāpīti /
nāsty apūrvadṛṣṭasatyadarśanam iti /
na ṣoḍaśakṣaṇo darśanamārga iti vyavasthāpyate /
na hy ekakṣaṇenādṛṣṭena mārgānvayajñānakṣāṃtilakṣaṇena satyaṃ tanmārgasatyam aḍṛṣṭaṃ bhavati /
laukikaṃ dṛṣṭāṃtam āha /
yathā naikaluṅgena ekasasyaśalākayā dātreṇālūnenācchinnena kedāram alūnaṃ bhavati
rang la bdag nyid byed pa ni 'gal ba'i phyir ro /
de'i phyir lam la rjes su shes pa'i bzod pa ma mthong ba mthong zhes bya'o /
bden pa'i phyir bsam gyi zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bden pa la mthong ngam ma mthong zhes bsam gyi skad cig ma mthong ngam 'on te ma mthong zhes bya ba ni ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
skad cig ma bco lnga pas rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i mtshan nyid kyis bden pa mthong ba gang yin pa de kho na bcu drug pas kyang mthong bas bden pa sngon ma mthong ba mthong ba med pa'i phyir skad cig ma bcu drug pa mthong ba'i lam zhes bya ba rnam par mi gzhag go /
lam la rjes su shes pa'i bzod pa'i mtshan nyid kyi skad cig ma gcig ma mthong bas ni lam gyi bden pa ste ma mthong ba ma yin no /
'jig rten pa'i dpe bstan par smras pa /
dper na nyag ma gcig ma brngas pas te /
zor bas 'bru'i nyag ma gcig ma brngas shing ma bcad pa zhing ma brdas pa ma yin pa bzhin no /
'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
lūnam evety arthaḥ
brngas pa kho na yin no zhes bya ba'i tha tshig ste /
tathā hi kecit pramādād alūne 'pi ekaluṃge vaktāro bhavaṃti lūnam asmābhiḥ kedāram iti 'di ltar bag med par gyur bas zhing la nyag ma gcig cig ma brngas kyang 'di skad du bdag cag gis zhing brngas so zhes zer ba lta bu'o /
phalatvād iti vistaraḥ /
phalatvād ityadihetubhir bhāvanāmārgam eva ṣoḍaśakṣaṇaṃ sādhayati
'bras bu yin pa'i phyir dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
'bras bu yin pa'i phyir zhes bya ba la sogs pa'i gtan tshigs kyis skad cig ma bcu drug pa bsgom pa'i lam kho na yin par sgrub par byed do /
bhāvanāmārgaḥ ṣoḍaśaḥ kṣaṇaḥ /
saṃskṛtaśrāmaṇyaphalatvāt /
sakṛdāgāmiphalavat yāvad arhattvaphalavad vā
skad cig ma bcu drug pa ni bsgom pa'i lam yin te /
'dus byas kyi dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu yin pa'i phyir lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu'am /
dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu'i bar lta bu'o /
tathā bhāvitāṣṭajñānaṣoḍasākāratvād vihīnapratipannakamārgatvāt prābaṃdhikatvāc ca /
phalāṃtaravad eva bhāvanāmārgaḥ
de bzhin du shes pa brgyad dang rnam pa bcu drug thob pa'i phyir dang zhugs pa'i lam rnam par nyams pa'i phyir dang rgyun chags pa yin pa'i phyir bsgom pa'i lam kho na yin te /
ṣoḍaśe hi kṣaṇe 'ṣṭau jñānāni bhāvyaṃte /
duḥkhe dharmajñānaṃ duḥkhe 'nvayajñānaṃ yāvan (Abhidh-k-vy 547) mārge 'nvayajñānam iti
'bras bu gzhan bzhin no /
skad cig ma bcu drug pa la ni sdug bsngal la chos shes pa nas lam la rjes su shes pa'i bar shes pa brgyad kyang 'thob la /
ākārā api ṣoḍaśānityādyā bhāvyaṃte /
tadvad eva ca darśanamārge 'ṣṭajñānaṣoḍaśākārabhāvanā nāsti
mi rtag pa la sogs pa'i rnam pa bcu drug kyang 'thob bo /
mthong ba'i lam la ni de kho na bzhin du shes pa brgyad dang rnam pa bcu drug 'thob pa med de /
mthong ba la ni bzod pa dang /
tatra hi sabhāgajñānākārabhāvanaiva /
yathotpannāni bhāvyaṃte kṣāṃtijñānāni darśana iti vacanāt /
mārgānvayajñāne ca pūrvamārgasya pratipannakamārgasya vihāniḥ /
na ca darśanamārge pūrvamārgavihānir iti
shes pa ji ltar skyes pa rnams /
ma 'ongs pa thob ces 'byung ba'i phyir de la ni shes pa dang rnam pa skal ba mnyam pa kho na 'thob bo /
lam la rjes su shes pa la ni lam snga ma ste /
zhugs pa'i lam rnam par nyams pa yin gyi mthong ba'i lam gyis ni lam snga ma rnam par nyams pa ma yin no /
prābaṃdhikaṃ cedaṃ mārgānvayajñānaṃ /
na ca darśanamārge kṣāṃtir jñānaṃ vā kiṃcit prābaṃdhikam astīty ato 'pi mārgānvayajñānaṃ bhāvanāmārga iti
lam la rjes su shes pa 'di ni rgyun chags pa yin gyi /
mthong ba'i lam la ni bzod pa'am shes pa 'ang rung rgyun chags pa chung zad kyang med de de'i phyir lam la rjes su shes pa ni bsgom pa'i lam yin no /
itaraḥ pratyavasthānaṃ karoti /
darśanamārgaḥ ṣoḍaśaḥ kṣaṇaḥ /
avaśyakāparihāṇitvāt /
duḥkhadharmajñānakṣāṃtyādivad iti /
pūrvapakṣaṃ vā dūṣayati
'dod chags dang bral ba phyir rgol bar byed de /
skad cig ma bcu drug pa ni mthong ba'i lam yin te /
gdon mi za bar yongs su mi nyams pa'i phyir sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa la sogs pa bzhin no /
yang na phyogs snga ma sun 'byin par byed de /
anumānapatitadharmasvarūpaviparyayāpakṣālo 'yaṃ pakṣa iti phyogs 'di ni rjes su dpag pas 'ongs pa'i chos kyi rang gi ngo bo las bzlog bas skyon chags pa yin te /
bhāvanāmārgatve 'pi sādhyamāne tad aparihāṇitvam anenānumānenāpatatīti bsgom pa'i lam nyid du bsgrub par bya ba yin no /
yang de'i yongs su mi nyams pa nyid kyi rjes su dpag pas bsal ba yin no zhe na /
tad idam aṃtarnītam abhisamīkṣya punar āha /
aparihāṇis tv iti vistaraḥ /
yasmād darśanaheyānāṃ kleśānāṃ prahāṇaṃ mārgānvayajñānenādhārapratipakṣeṇa saṃdhāryate
de lta bas na rgol ba 'di'i dogs pa bsu bar yongs su mi nyams pa ni zhes bya ba rgyas par smos te /
'di ltar mthong bas spang bar bya ba'i nyon mongs pa rnams kyis spangs pa lam la rjes su shes pa rten gyi gnyen pos yang dag par 'dzin to /
yadi ca tasmāt phalamārgāt ṣoḍaśāt kṣaṇāt parihāṇiḥ syāt srotaāpattiphalāt parihāṇiḥ syāt /
na ca srotaāpattiphalāt parihāṇir ity ato na tasmāt parihīyate
gal te yang 'bras bu'i lam skad cig ma bcu drug pa de las yongs su nyams par 'gyur na ni /
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu las yongs su nyams par 'gyur ba zhig na /
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu las ni yongs su nyams pa yang med de /
de'i phyir de las yongs su nyams par mi 'gyur ro /
pha rol pos de nyid kyi phyir zhes bya ba smos so /
itara āha /
ata eveti /
kim ayam /
aparihāṇihetur evocyate /
vayam apy etam artham abhidadhmahe /
kim ayam upalabdhisamam iti cottaram udgrāhyate
de ci zhig ce na /
yongs su mi nyams pa'i gtan tshigs kho na smra ba yin /
kho bo cag kyang don 'di smra na dmigs par 'dra ba las ci ste 'di lan du rjod par byed ce na /
ācārya āha /
ata eva darśanamārga iti cet /
yadi manyase yata eva darśanaheyaprahāṇasaṃdhāraṇaṃ mārgānvayajñānena
slob dpon gyis gal te de nyid kyi phyir mthong ba'i lam yin no zhe na zhes bya ba smos te /
gal te gang gi phyir mthong bas spang bar bya ba'i spangs pa lam la rjes su shes pas 'dzin pa de nyid kyi phyir mthong ba'i lam yin no snyam du sems na ma yin te /
ata eva darśanamārga iti /
tan na /
atiprasaṃgāt /
yadi mārgānvayajñānena darśanaheyaprahāṇasaṃdhāraṇam ity ato darśanamārgaḥ syāt
ha cang thal bar 'gyur ba'i phyir ro /
gal te lam la rjes su shes pas mthong bas spang bar bya ba'i spangs pa yang dag par 'dzin pas de'i phyir mthong ba'i lam du gyur na /
evaṃ saty atiprasaṃgaḥ syāt /
tasmān mārgānvayajñānāt pareṇa sarveṇa bhāvanāmārgeṇa darśanaheyaprahāṇasaṃdhāraṇam iti sarva eva darśanamārgaḥ syāt
de lta yin na ni ha cang thal bar 'gyur te /
'di ltar lam la rjes su shes pa phan chad kyi bsgom pa'i lam thams cad kyis mthong bas spang bar bya ba'i spangs pa yang dag par 'dzin pas thams cad mthong ba'i lam kho nar 'gyur ba zhig na /
de yang 'dod pa ma yin te /
aniṣṭaṃ caitat /
ṣoḍaśa eva hi kṣaṇo darśanamārgo bhavadhir iṣyate /
na saptadaśāṣṭadaśa ityādikaḥ kṣaṇaḥ pravāhanyāyenotpadyate
khyed ni skad cig ma bcu drug kho na mthong ba'i lam yin par 'dod kyi /
rgyun chags pa'i tshul gyis 'byung ba skad cig ma bcu bdun pa dang bco brgyad pa zhes bya ba la sogs pa 'am /
dvitīye tṛtīye vā divase ya utpadyate tajjātīyo viśeṣamārgasaṃgṛhītaḥ /
tan nāsti /
tato 'pi hi nāsti parihāṇiḥ
nyi ma gnyis pa 'am /
gsum pa la de dang rigs mthun pa khyad par gyi lam gyis bsdus pa gang yin pa de ni ma yin te /
de'i phyir yang yongs su nyams pa med do /
tad evaṃ saty āvaśyakāparihāṇitvaṃ yo hetur uktaḥ /
so 'naikāṃtika iti darśitaṃ bhavati /
tadanaikāṃtikatvāc cāpratisādhanaṃ tat /
na pūrvapakṣadūṣaṇaṃ ceti /
āha /
sapta jñānāni duḥkhe dharmajñānaṃ yāvan mārge dharmajñānaṃ kasmād durśanamārgo na punar aṣṭamaṃ mārge 'nvayajñānam (Abhidh-k-vy 548) ity abhiprāyaḥ
de lta ma yin na gtan tshigs gdon mi za bar yongs su mi nyams pa nyid gang yin pa de ma nges pa yin no zhes bstan par 'gyur ro /
de ma nges pa yin pa'i phyir de ni phyir sgrub pa yang ma yin la /
phyogs snga ma sun 'byin pa yang ma yin no zhes bstan to /
smras pa /
ci'i phyir sdug bsngal la chos shes pa nas lam la chos shes pa'i bar shes pa bdun mthong ba'i lam yin zhe na zhes bya ba ni brgyad pa lam la rjes su shes pa ni ma yin no snyam du sems pa yin no /
darśanasyāsamāptatvād iti /
mārgānvayajñānakṣāṃtau darśanaṃ samāptaṃ
mthong ba ma rdzogs pa'i phyir zhes bya ba ni lam la rjes su shes pa'i bzod pa la mthong ba rdzogs pa yin te /
sarveṣāṃ satyānāṃ tadānīṃ dṛṣṭatvāt de'i tshe bden pa thams cad mthong ba'i phyir ro /
duḥkhe dharmajñāna utpanne yady api kāmāvacaraṃ duḥkhaṃ dṛṣṭaṃ /
rūpārūpyāvacaraduḥkhādi tu na tāvad dṛṣṭam
sdug bsngal la chos shes pa skyes pa'i tshe na 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal mthong mod kyi re zhig gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sdug bsngal la sogs pa ni ma mthong ngo /
evaṃ yāvat /
mārge dharmajñāna utpanne rūpārūpyapratipakṣo na tāvad dṛṣṭa iti
de bzhin du lam la chos shes pa skyes pa'i bar du re zhig gzugs dang gzugs med pa'i gnyen po ma mthong bas mthong ba de lhag ma dang bcas pa yin te /
sāvaśeṣaṃ darśanaṃ na samāptam iti /
tadaṃtarālatvād iti /
darśanamārgāṃtarālatvāt /
tayor vā dvayoḥ kṣāṃtyor aṃtarālatvāt /
tāny api sapta jñānāni darśanamārgaḥ /
śeṣadraṣṭavyasākāṃkṣatvāt tasya yogina ity abhiprāyaḥ /
(VI /
31cd, 32) pūrvaṃ parapratyayena paroditena arthānusaraṇād duḥkhādisatyapratipatter ity arthaḥ
ma rdzogs pas de'i bar mar gyur ba'i phyir te /
mthong ba'i lam gyi bar mar gyur pa'i phyir ram bzod pa de gnyis kyi bar mar gyur pa'i phyir de dag kyang mthong ba'i lam yin no /
rnal 'byor pa de blta bar bya ba lhag ma la 'dod pa dang bcas pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
sngon gzhan gyi dring gis te gzhan gyi lung gis don gyi rjes su 'brang ba'i phyir te /
sdug bsngal la sogs pa'i bden pa rtogs pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
pūrvam iti viśeṣaṇena bhāvanākāle paropadeśanirapekṣam arthānusaraṇam iti kathitaṃ bhavati sngon zhes bya ba'i khyad par smos pa ni bsgom pa'i tshe ni gzhan gyi lung la mi ltos pas don gyi rjes su 'brang ngo zhes bstan pa yin no /
evaṃ dharmānusārīti /
dharmair anusāro dharmānusāraḥ
chos kyi rjes su 'brang ba yang de dang 'dra ste zhes bya ba ni chos dag gi rjes su 'brang bas na chos kyi rjes su 'brang ba'o /
so 'syāstīti dharmānusārī /
dharmair anusartuṃ śīlam asyeti vā
de 'di la yod pas sam 'di chos kyi rjes su 'brang ba'i ngang tshul can yin pas na chos kyi rjes su 'brang ba'o /
pūrvaṃ svayam eva sūtrādibhir dharmair dvādaśāṃgaiḥ pravacanair arthānusaraṇāt sngon bdag nyid kho nas mdo la sogs pa gsung rab kyi yan lag bcu gnyis kyi chos kyi don gyi rjes su 'brang ba'i phyir te /
pūrvavad vyākhyānaṃ /
yāvat paṃca prakārāḥ prahīṇā bhavaṃtīti /
yāvacchabdena yady eko dvau trayaś catvāraḥ paṃca prahīṇāḥ prakārā bhavaṃti
snga ma bzhin du rnam par bshad do /
rnam pa lnga'i bar du spangs pa zhig yin na yang zhes bya ba la /
bar du zhes bya ba'i sgras ni gal te rnam pa gcig gam /
gnyis sam /
gsum mam /
tathaiva prathamaphalapratipannakāv ucyete /
yathā sakalabandhanau /
dvitīye 'rvāṅ navakṣayād iti
bzhi 'am /
lnga spangs pa zhig yin na yang ji ltar 'ching ba mtha' dag dang ldan pa de kho na bzhin du dang po'i 'bras bu la zhugs pa dag ces bya'o /
gnyis pa la dgu pa tshun chad zad pa yin zhes bya ba la /
dvitīye iti dvitīyanimittam ity arthaḥ gnyis pa la zhes bya ba ni gnyis pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig ste /
carmaṇi dvīpinaṃ haṃtīti yathā dper na pags pa'i phyir gung gsod do zhes bya ba lta bu'o /
arvāṅ navakṣayāt /
navaprakāraprahāṇād adharataḥ navaprakāraprahāṇaparihāreṇārthād uktaṃ bhavati
dgu pa tshun chad zad pa yin zhes bya ba ni rnam pa dgu spangs pa man chad de don gyis na rnam pa dgu spangs pa ma gtogs pa zhes bshad do /
yadi tayoḥ pudgalayos tasmāt paṃcaprakāraprahāṇāt pareṇa ṣaṭ saptaṣṭau vā prakārāḥ pūrvaṃ laukikena mārgeṇa prahīṇā bhavaṃti /
tau dvitīyaphalapratipannakāv iti
gal te gang zag de gnyis kyis rnam pa lnga pa spangs pa de yan chad rnam pa drug gam bdun nam brgyad cig sngon 'jig rten pa'i lam gyis spangs pa yin na ni de gnyis 'bras bu gnyis pa la zhugs pa zhes bya ste /
dvitīya iti vacanāt /
pratipannakāv iti cādhikārād evaṃ padārthavyavasthā labhyate
gnyis pa la zhes 'byung ba'i phyir dang zhugs pa dag ces bya ba'i skabs kyang yin pa'i phyir tshig gi don de ltar rnam par gzhag par 'gyur ro /
ūrdhvaṃ ceti prathamadhyānavītarāgau /
yāvad ākiṃcanyāyatanād vītarāgau /
(VI /
33) arhattvaṃ tu na śakyam āditaḥ prāptum iti /
anāgāmiphalam aprāpyādita evārhattvaṃ prāptuṃ na śakyate /
kasmād ity āha
yang na gong ma las zhes bya ba ni bsam gtan dang po las 'dod chags dang bral ba nas ci yang med pa'i skye mched kyi bar las 'dod chags dang bral ba dag go /
dgra bcom pa nyid ni dang po nyid du thob par mi nus zhes bya ba ni phyir mi 'ong ba'i 'bras bu ma thob par dang po kho nar dgra bcom pa nyid thob par ni mi nus so /
ci'i phyir zhe na /
bhāvanāheyaprahāṇāt /
na hi darśanamārgeṇa bhāvāgrikāṇāṃ bhāvanāheyānāṃ prahāṇam astīti /
yathā darśanamārgasvabhāveṣu paṃcadaśasu kṣaṇeṣu vartamānaḥ aditas tṛtīyaphalapratipannakād arhattvaphalasākṣātkriyāyai pratipannakaḥ syāt
mthong ba'i lam gyis bsgom pas spang bar bya ba mi spong ba'i phyir zhes bya ba smos te /
gang gis na mthong ba'i lam gyi ngo bo nyid kyis skad cig ma bco lnga la gnas pa 'bras bu gsum pa la zhugs pa'i sngon rol du dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu mngon du bya ba'i phyir zhugs par 'gyur zhing sems bcu drug pa skyes na phyir mi 'ong ba'i sngon rol du dgra bcom par 'gyur ba /
ṣoḍaśe tu citta utpanne ādito 'nāgāmino 'rhan syāt /
bhāvāgrikabhāvanāheyaprahāṇād dhy arhattvaṃ pratisthāpyate
srid pa'i rtse mo pa'i bsgom pas spang bar bya ba spangs pa ni med do /
dgra bcom pa nyid ni srid pa'i rtse mo bsgom pas spang bar bya ba spangs pa la rnam par gzhag go /
āha /
yadi darśanamārgeṇa bhāvāgrikāṇāṃ bhāvanāheyānāṃ prahāṇaṃ nāstīti ato 'rhattvaṃ aśakyaṃ (Abhidh-k-vy 549) pūrvam eva
smras pa /
gal te mthong ba'i lam gyis srid pa'i rtse mo pa'i bsgom pas spang bar bya ba rnams spong ba med pas de'i phyir dgra bcom pa nyid thob par mi nus na /
tarhi pṛthagjanāvasthāyām eva bhāvanāmārgeṇa bhavāgravairāgyāt tatphalapratipannakaḥ /
teṣu vartamāno 'rhattvaphalasākṣātkriyāyai pratipannako bhaviṣyati
'o na ni dang po so so'i skye bo gnas skabs kho na na bsgom pa'i lam gyis srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang bral ba'i phyir de dag la gnas pa dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu mngon du bya ba'i phyir zhugs pa yin par 'gyur la /
ṣoḍaśe tu cittakṣaṇa ādito 'rhann iti /
ata ucyate /
pūrvaṃ ca bhavāgravairāgyasaṃbhavād iti
sems kyi skad cig ma bcu drug pa la ni dang po dgra bcom pa nyid yin no zhe na de'i phyir sngar yang srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang bral ba mi srid pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
na hi pūrvaṃ pṛthagjanāvasthāyāṃ laukikena mārgeṇa bhavāgravairāgyasaṃbhavaḥ sngon so so'i skye bo'i gnas skabs na ni 'jig rten pa'i lam gyis srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang 'bral ba mi srid de /
uparibhūmyabhāvāt /
tasmād āditaḥ pratipannako 'rhaṃś ca na syād iti /
śraddhāprajñādhikatvenādhimokṣadṛṣṭiprabhāvitatvād iti /
śraddhādhikatvenādhimokṣaprabhāvitatvāc chraddhādhimuktaḥ /
śraddhādhiko muktaḥ śraddhādhimukta iti kṛtvā /
na tu tasya prajñā naivāsti /
tayā na tu prabhāvita iti /
na tan nāma labhate /
prajñādhikatvena dṛṣṭiprabhāvitatvāt dṛṣṭiprāptaḥ
gong na sa med pa'i phyir ro /
de lta bas na dang po nyid du dgra bcom pa nyid la zhugs pa dang dgra bcom par rnam par ma bzhag go /
dad pa dang shes rab lhag pas mos pa dang mthong bas rab tu phye ba'i phyir ro zhes bya ba ni dad pa lhag pas mos pas rab tu phye ba'i phyir dad pas mos pa ste /
dad pa lhag pas mos pa'i phyir ro /
de la shes rab med pa ni ma yin mod kyi des rab tu ma phye bas de'i ming mi 'grub bo /
shes rab lhag pas lta bas rab tu phye ba'i phyir mthong bas thob pa ste /
na tu tasya śraddhā nāsīti pūrvavad vācyaṃ de la dad pa med pa ni ma yin mod kyi zhes bya ba snga ma bzhin du brjod par bya'o /
apare tu punaḥ /
nairuktavidhim ālaṃbya vyācakṣate
gzhan dag ni nges pa'i tshig gi tshul la dmigs nas rnam par 'chad par byed de /
śraddhādhipatyena darśanaheyebhyo muktaḥ śraddhādhimuktaḥ dad pa'i dbang gis mthong bas spang bar bya ba dag las grol bas na dad pa'i dbang gis grol ba yin no /
dṛṣṭyādhipatyena prāptaphalo prāptaphalāḥ dṛṣṭiprāpta iti lta ba'i dbang gis 'bras bu thob pas na mthong bas thob pa yin no zhe'o /
(VI /
34) yāvat paṃcaprakāraghnāv iti uktam /
ataḥ pṛcchati kiṃ punaḥ kāraṇam iti vistaraḥ /
phalaviśiṣṭo mārgo na labhyata iti /
phalād viśiṣṭo mārgaḥ sakṛdāgāmiphalapratipannakādiḥ /
prathamādiprakārabhāvanāheyapratipakṣamārgo na bhāvyata ity arthaḥ /
yāvan na viśeṣāya prayujyata iti /
yāvan nāprahīṇakleśaprahāṇāya phalāṃtaraprāptinimittaṃ prayogaṃ karoti /
tāvat pratipannako nocyate /
yadā prayujyate /
tadā pratipannaka ity arthād uktaṃ bhavati /
tadā hi pūrvaprahīṇakleśapratipakṣasyāpratilabdhapūrvasya tatprahāṇasya cānāsravā prāptir utpadyata iti siddhāṃtaḥ
rnam lnga'i bar bcom zhes bshad pa de'i phyir /
ci'i phyir zhes bya ba rgyas par 'dri bar byed do /
'bras bu khyad par can gyi lam mi thob bo zhes bya ba ni bsgom bas spang bar bya ba'i rnam pa dang po la sogs pa'i gnyen po'i lam mi bsgom mo zhes bya ba'i tha tshig go /
ji srid khyad par du bya ba'i phyir 'bras bu gzhan thob par bya ba la mi brtson pa zhes bya ba ni ji srid du nyon mongs pa ma spangs pa spang ba'i phyir 'bras bu gzhan thob par bya ba'i ched du sbyor ba gzhan mi byed pa de srid du zhugs pa zhes mi bya'o /
shugs kyis na gang gi tshe rab tu sbyor ba de'i tshe ni zhugs pa yin no zhes bshad par 'gyur te /
grub pa'i mtha' las de sngon nyon mongs pa spangs pa'i gnyen po sngar ma thob pa dang de'i spangs pa'i zag pa med pa yang skye'o zhes 'byung bas so /
evam anyatrāpi phale veditavyam iti /
ṣoḍaśe citte srotaāpanna evocyata iti vacanāt
de bzhin du 'bras bu gzhan la yang sbyar bar bya'o zhes bya ba ni sems kyi skad cig ma bcu drug pa la rgyun du zhugs pa kho na yin no zhes 'byung bas rgyun du zhugs pa bshad zin to /
srotaāpanna ukta ity ato 'nyatrāpi /
sakṛdāgāmiphale anāgāmiphale ca veditavyaṃ
de'i phyir gzhan lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu la yang rig par bya ste /
laukikena mārgeṇa prahīṇāṣṭaprakāro 'pi ṣoḍaśe citte sakṛdāgāmy evocyate 'jig rten pa'i lam gyis rnam pa drug spangs kyang sems bcu drug pa la lan cig phyir 'ong ba kho na'o zhes bya'i /
phyir mi 'ong ba'i 'bras bu la zhugs pa ni ma yin te /
gang gi phyir /
nānāgāmiphalapratipannakaḥ /
yasmāt phale phalaviśiṣṭasya mārgasya lābho nāstīti /
evaṃ kāmavītarāga ūrdhvaṃ vā ṣoḍaśe citte nārhattvaphalapratipannaka ucyate
'bras thob 'bras bu khyad par gyi /
lam thob med pas zhes 'byung ba'i phyir ro /
de bzhin du 'dod pa'am yang na gong ma las 'dod chags dang bral ba yang sems bcu drug pa la dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu la zhugs pa zhes mi bya ste /
yasmāt phale phalaviśiṣṭasyeti pūrvavat /
yas tu tṛtīyadhyānavītarāga iti vistaraḥ /
tṛtīyadhyānavītarāgaḥ adharāṃ bhūmiṃ niśrityānāgamyaṃ dhyānāṃtaraṃ prathamaṃ dvitīyaṃ vā dhyānaṃ niśritya niyāmam avakrāmatīty asti saṃbhavaḥ /
so 'vaśyaṃ phalaviśiṣṭaṃ mārgaṃ saṃmukhīkaroti tṛtīyadhyānasaṃgṛhītaṃ vā /
yatas tṛtīyadhyānasaṃgṛhītam anāsravaṃ sukhendriyaṃ labhyate /
asti hi sambhāvanā yad asau phalaviśiṣṭamārgaṃ saṃmukhīkuryāt /
yasmād asya tṛtīyadhyānabhūmikaḥ kleśaḥ prahīṇa iti /
tena so 'vaśyaṃ phalaviśiṣṭaṃ mārgaṃ (Abhidh-k-vy 550) saṃmukhīkarotīti niyamyate /
anyathā hi yadi na saṃmukhīkarotīty arthaḥ /
sa tasmād ūrdhvopapannaḥ /
sa āryaḥ /
tasmāt tṛtīyadhyānād ūrdhvaṃ caturthe dhyāne ārūpyeṣu vā sukhendriyeṇāsamanvāgataḥ syāt /
yad dhi sāsravaṃ sukhendriyaṃ /
tad bhūmisaṃcārāt tyaktaṃ /
yad api cānāsravaṃ /
tad api /
yadi na saṃmukhīkṛtaṃ syād ubhayenāpi sukhendriyenāsamanvāgataḥ syād āryāṇāṃ cordhvopapannānām avaśyaṃ sukhendriyeṇāsamanvāgama uktaḥ /
sukhendriyeṇa caturthadhyānārūpyopannaḥ pṛthagjano na samanvāgataḥ /
āryas tu samanvāgata iti vacanāt /
yaś cāpi saumanasyendriyeṇa samanvāgataḥ /
so 'vaśyaṃ paṃcabhir upekṣājīvitamanaḥsukhasaumanasyendriyair ity evamādivacanāc ca /
atra brūmaḥ /
asty eṣa vibhāṣāyāṃ likhitapakṣaḥ
gang gi phyir /
'bras thob 'bras bu khyad par gyi /
zhes bya ba snga ma bzhin no /
gang zhig bsam gtan gsum pa las 'dod chags dang bral la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsam gtan gsum pa las 'dod chags dang bral ba zhig sa 'og ma la brten te /
mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can nam /
bsam gtan dang po 'am /
gnyis pa la brten te nges par 'jug pa zhes bya ba ni srid pa yod de /
de ni gdon mi za bar gang las bsam gtan gsum pas bsdus pa'i zag pa med pa'i bde ba'i dbang po thob par 'gyur ba 'bras bu khyad par can gyi lam bsam gtan gsum pas bsdus pa mngon du byed do /
'dis 'bras bu khyad par can gyi lam mngon du byed par 'gyur ba gang yin pa de ni srid pa yod de /
'di ltar na 'dis bsam gtan gsum pa'i sa pa'i nyon mongs pa spangs pas so /
de'i phyir gdon mi za bar 'bras bu khyad par can gyi lam mngon du byed do zhes bya bar nges par byed pa yin no /
de lta ma yin na zhes bya ba ni gal te mngon du mi byed na zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i gong du skyes pa de zhes bya ba ni 'phags pa ste /
bsam gtan gsum pa de'i gong bsam gtan bzhi pa'am /
gzugs med pa dag tu skyes pa bde ba'i dbang po dang mi ldan par 'gyur ro /
zag pa dang bcas pa'i bde ba'i dbang po gang yin pa de ni sa 'phos nas gtong ngo /
zag pa med pa gang yin pa de yang gal te mngon sum du ma byas par gyur na bde ba'i dbang po gnyi ga dang yang mi ldan par 'gyur ba zhig na bde ba'i dbang po dang ni bsam gtan bzhi pa dang gzugs med par skyes pa'i so so'i skye bo mi ldan gyi 'phags pa ni ldan no zhes 'byung ba'i phyir dang gang zhig yid bde ba'i dbang po dang ldan pa de ni gdon mi za bar btang snyoms dang srog dang yid dang bde ba dang yid bde ba zhes bya ba lnga dang ldan no zhes bya ba la sogs pa 'byung ba'i phyir gong du skyes pa'i 'phags pa yang gdon mi za bar bde ba'i dbang po dang yang ldan par bshad do /
'dir smras pa /
phyogs 'di ni rnam par bshad pa'i nang du bris pa yod mod kyi /
de ni gzhag pa'i phyogs ma yin par mngon te /
gzhan dag na re ni zhes 'byung ba'i phyir ro /
bsam gtan bzhi pa thob pa gang zhig sa drug las gang yang rung ba zhig la brten te nges par 'jug pa de ni sems bcu drug pa la phyir mi 'ong ba'i 'bras bu mi lcogs pa med pa'i sa pa nas bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i bar sa drug pa dang ldan pa yin te /
sa tu na sthāpanāpakṣo lakṣyate /
apara āhur iti vacanāt /
yo hi caturthadhyānalābhī ṣaṇṇāṃ bhūmīnām anyatamāṃ bhūmiṃ niśritya niyāmam avakrāmati /
sa ṣaḍbhūmikenānāgāmiphalenānāgamyabhūmikena yāvac caturthadhyānabhūmikena ṣoḍaśe citte samanvāgato bhavati /
tathā vītarāgatvāt /
yas tṛtīyadhyānalābhī /
sa paṃcabhūmikena /
caturthadhyānabhūmikaṃ hitvā /
evaṃ yo dvitīyadhyānalābhī /
sa caturbhūmikena /
tṛtīyacaturthabhūmike hitvā /
yas tu vītarāgaḥ prathamadhyānalābhī vā dvitīyālābhī /
sa yady anāgāmiphalaṃ prāpnoti /
tribhūmikenāsāv anāgāmiphalena samanvāgataḥ /
anāgamyadhyānāṃtaraprathamadhyānabhūmikena /
sarvajaghanyo 'pi hy anāgāmy avaśyam eva tribhūmikenānāgāmiphalena samanvāgata iti varṇayaṃti /
tasmād aparapakṣāpekṣayaivam uktam ācāryeṇeti yuktaṃ syāt /
(VI /
35ab) evaṃ tāvad bhūyaḥkāmavītarāgāṇām iti /
bhūyovītarāgāṇāṃ /
kāmavītarāgāṇāṃ ca /
tatra bhūyovītarāgo yasya saptāṣṭau vā prakārāḥ pūrvaṃ laukikena mārgeṇa prahīṇā bhavaṃti /
yasya nava prakārāḥ prahīṇāḥ /
sa kāmavītarāgaḥ /
bhūyovītarāgāṇāṃ pudgalavyavasthā /
dvitīye 'rvāṅ navakṣayād iti vacanāt
de ltar 'dod chags dang bral ba'i phyir ro /
gang zhig bsam gtan gsum pa thob pa de ni bsam gtan bzhi pa'i sa pa ma gtogs pa sa lnga pa dang ldan no /
bsam gtan gnyis pa thob la gsum pa ma thob pa de ni gsum pa dang bzhi pa'i sa pa ma gtogs pa bzhi pa dang ldan no /
'dod chags dang bral ba bsam gtan dang po thob la gnyis pa ma thob pa gang yin pa de ni gal te phyir mi 'ong ba'i 'bras bu thob na de phyir mi 'ong ba'i 'bras bu mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang bsam gtan dang po'i sa pa ste /
sa gsum dang ldan no /
phyir mi 'ong ba thams cad kyi tha shal ba yang gdon mi za bar de ltar phyir mi 'ong ba'i 'bras bu sa gsum pa dang ldan no zhes brjod do /
de lta bas na slob dpon gyis gzhan gyi phyogs la ltos pas de skad du bshad pas rigs pa yin no /
re zhig phal cher las dang 'dod pa las 'dod chags dang bral ba rnams kyi zhes bya ba ni phal cher las 'dod chags dang bral ba rnams dang 'dod pa las 'dod chags bral ba rnams kyi ste /
de la phal cher las 'dod chags dang bral ba ni gang gis sngar rnam pa bdun nam brgyad spangs pa yin no /
gang gi sa sngar rnam pa dgu spangs pa de ni 'dod pa las 'dod chags dang bral ba yin no /
phal cher las 'dod chags dang bral ba rnams kyi gang zag rnam par gzhag pa ni gnyis pa la /
dgu pa tshun chad zad pa yin /
kāmavītarāgāṇāṃ /
kāmād viraktād ūrdhvaṃ ceti vacanāt /
yathaite kāmadhātāv iti /
yāvat paṃcaprakāraghnau /
dvitīye 'rvāṅ navakṣayāt /
kāmād viraktāv iti vacanāt /
kāmadhātau nava prakārāḥ kleśā upadiṣṭāḥ
zhes 'byung ba'i phyir ro /
'dod pa las 'dod chags dang bral ba rnams kyi ni /
'dod pa 'am yang na gong ma las chags bral zhes 'byung ba'i phyir ro /
ji ltar 'dod pa'i khams kyi zhes bya ba ni /
rnam lnga'i bar bcom gnyis pa la /
dgu pa tshun chad zad pa yin /
'dod pa'am yang na gong ma las /
chags bral zhes 'byung ba'i 'dod pa'i khams kyi nyon mongs pa rnam pa dgu pa bstan pa ltar ro /
celād iti vastrāt gos las zhes bya ba ni bgo ba las so /
eṣa dṛṣṭāṃtayoga iti /
drstāṃtayuktir dṛṣṭāṃtayogo dṛṣṭāṃtaprakāra ity apare /
(Abhidh-k-vy 551) tad evam anayā yuktyānena vā prakāreṇānyo 'pi dṛṣṭāṃto vaktavya iti sūcayati /
anyathā hy eṣa dṛṣṭāṃta ity eva brūyāt /
anādisaṃsāra iti /
anādau saṃsāre /
svahetuparaṃparayā dhyāpitā abhivardhitās tataś cādhimātrapramāṇam eteṣām ity abhiprāyaḥ /
teṣāṃ kleśānām unmūlanāt prāpticchedataḥ /
mūlasadharmiṇyo hi prāptayas tatprabaṃdhatvāt kleśānāṃ tṛvṛtkarṣaniṣkarṣaṇavad iti /
yathā trivṛtkarṣeṇa dharaṇena subahukāle saṃvardhitānāṃ vātapittādīnāṃ doṣāṇāṃ niṣkarṣaṇaṃ /
evaṃ kṣāṇikamṛdukenāpy āryamārgeṇa kleśānāṃ
'di ni dpe'i rnam pa yin no zhes bya ba ni dpe'i tshul yin no /
gzhan dag na re dpe'i rnam pa zhes bya ba ni dpe'i rnam pa yin no zhes zer te /
de ltar tshul 'dis sam rnam pa 'dis dpe gzhan yang brjod par bya'o zhes ston par byed do /
de lta ma yin na 'di ni dpe yin no zhes de skad du brjod par 'gyur ro /
'khor ba thog ma med pa zhes bya ba ni 'khor ba thog ma med pa na ste /
brgyud pas spel ba ni mngon par spel ba'o /
de dag la bdag nyid kyis tshad chen po yod pas na chen po'o /
nyon mongs pa de rnams thob pa gcod pa'i sgo nas rtsa ba nas med par byed pa'i phyir ro /
thob pa rnams ni rtsa ba dang chos mthun pa yin te /
de las nyon mongs pa rnams rgyun chags pa'i phyir ro /
sman tri brid thun gcig gis 'byin pa lta bu zhes bya ba ni /
dper na /
sman tri brid srang la bcal ba'i zho gcig gis rlung las gyur pa dang mkhris pa las gyur pa la sogs pa yun ring mo nas bsags pa'i skyon rnams sel ba de bzhin du 'phags pa'i lam chung ngus kyang nyon mongs pa rnams de dang 'dra'o /
yathā ca kṣaṇikenālpena pradīpena mahatas tamaso ghātaḥ yang dper na mar me skad cig ma chung ngus mun pa chen po 'joms pa ltar nyon mongs pa rnams kyang de dang 'dra'o /
tadvat kleśānām iti /
(VI /
35cd) saptakṛtvaḥ paramaṃ janmāsyeti
de mchog tu thogs na srid pa lan bdun zhes bya ba ni de rab tu thogs na srid pa lan bdun du zad kyi phan chad ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
saptakṛtvo janmaprakarṣaṇāsya /
nātaḥ param ity arthaḥ /
tena mārgeṇa nirvāṇagamanād ity arthaḥ
de nas der 'gro ba'i phyir ro zhes bya ba ni lam de las mya ngan las 'das par 'gro ba'i phyir ro zhes bya ba'i don te /
srotasā hi loke gamyate /
ādyamārgalābhāc cet /
ādyo 'nāsravo mārgo darśanamārgas tasya lābhāc cet srotaāpannaḥ
'jig rten na yang rgyun gyi nang nas 'gro ba'i phyir ro /
gal te lam dang po thob pa'i phyir ro zhe na zhes bya ba la /
zag pa med pa'i lam dang po ni mthong ba'i lam yin te /
gal te de thob pa'i phyir ro zhe na /
aṣṭamako 'pi syāt /
srotaāpattiphalapratipannako 'pi syād ity arthaḥ
brgyad pa yang rgyun du zhugs pa yin par 'gyur te /
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu la zhugs pa yang yin par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tathā hi pratilomakrameṇārhata ārabhyāṣṭānāṃ puruṣapudgalānām arhatpratipannakādīnāṃ srotaāpattiphalapratipanno 'ṣṭamako bhavati śraddhānusārī dharmānusārī vā tasyāpy ādyamārgalābhāt so 'pi srotaāpannaḥ syāt /
ādyaphalalābhāc cet /
atha mataṃ apūrvaphalasya lābhāt srotaāpanna iti /
bhūyovītarāgo 'pi syāt /
yaḥ prahīṇaṣaṭkleśaprakāraḥ ṣoḍaśe kṣaṇe sakṛdāgāmī
'di ltar dgra bcom pa nas bzung ste lugs las bzlog pa'i rim gyis bgrang na dgra bcom pa dang dgra bcom pa la zhugs pa la sogs pa skyes bu gang zag brgyad kyi nang na rgyun du zhugs pa'i 'bras bu la 'jug pa dad pas rjes su 'brang ba dang chos kyis rjes su 'brang ba brgyad pa yin te /
des kyang lam dang po thob pa'i phyir de yang rgyun du zhugs pa yin par 'gyur ro /
gal te 'bras bu dang po thob pa'i phyir ro zhe na zhes bya ba ni /
'on te 'bras bu dang po thob pa'i phyir rgyun du zhugs pa'o zhes bya bar 'dod na ni phal cher las 'dod chags dang bral ba yang yin par 'gyur te /
nyon mongs pa rnam pa drug spangs pa la gnas pa gang zhig skad cig ma bcu drug pa la lan cig phyir 'ong ba yin pa de yang rgyun du zhugs pa yin par 'gyur te /
so 'pi srotaāpannaḥ syāt /
tasyāpy apūrvaphalalābhāt /
evaṃ kāmavītarāgo 'pi syāt /
tasyāpi tad ādyaṃ phalam iti /
idānīṃ parihāra ucyate
des kyang sngon ma thob pa'i 'bras bu thob pa'i phyir ro /
de bzhin du 'dod pa las 'dod chags dang bral ba yang yin par 'gyur te /
de'i 'bras bu de ni dang po yin pas so /
da ni lan brjod par bya ste /
sarvaphalaprāpiṇam adhikṛtyādyaphalalābhād iti 'bras bu thams cad 'thob pa'i dbang du byas nas 'bras bu dang po 'thob pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
sarvaphalam iti /
srotaāpattiphalādīni catvāri /
tatprāptuṃ śīlam asyeti sarvaphalaprāpī
'bras bu thams cad ces bya ba ni rgyun du zhugs pa'i 'bras bu la sogs pa bzhi'o /
'di ni de dag 'thob pa'i ngang tshul can yin pas 'bras bu 'thob pa'am /
sarvaphalaprāpti asyāsīti vā sarvaphalaprāpī 'di la 'bras bu thams cad 'thob pa yod pas na 'bras bu thams cad 'thob pa'o /
tam adhikṛtya tam abhisaṃdhāyādyaphalalābhād apūrvaphalalābhāt srotaāpanna ucyate de'i dbang du byas nas de las bsams nas 'bras bu dang po 'thob pa'i phyir te /
sngon ma thob pa'i 'bras bu 'thob pa'i phyir rgyun du zhugs pa zhes bya'o /
kiṃ punaḥ kāraṇam iti vistaraḥ /
kasmāt sa eva srotaāpanna ucyate
ci'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
ci'i phyir de kho na la rgyun du zhugs pa zhes bya'o /
nāṣṭamakaḥ sa cāpi hy āryamārgasrotaāpanna iti /
pratipannakaphalamārgalābhād iti vistaraḥ
brgyad pa ni ma yin te /
de yang 'phags pa'i lam gyi rgyun la ni zhugs so zhe na /
zhugs pa dang 'bras bu'i lam thob pa'i phyir ro zhes bya ba rgyas par smos te /
yasmāt tena sarvaphalaprāpiṇā pratipannakamārgaḥ paṃcadaśakṣaṇasvabhāvaḥ 'di ltar 'bras bu thams cad 'thob pa des ni zhugs pa'i lam skad cig ma bco lnga'i ngo bo nyid kyang thob la /
bhāvanāmārgaś ca ṣoḍaśakṣaṇo labdhaḥ bsgom pa'i lam skad cig ma bcu drug gi mtshan nyid kyang thob kyi /
aṣṭamakena tu pratipannakaḥ mārga eva labdha iti brgyad pas ni zhugs pa'i lam kho na thob par zad pas so /
itaś ca darśanabhāvanāmārgalābhāt mthong ba dang bsgom pa'i lam thob pa 'di'i phyir yang ste /
yasmāc ca tena darśanamārgaś ca sa eva bhāvanāmārgaś ca sa eva labdhaḥ /
aṣṭamakena tu darśanamārga eveti
'di ltar des ni mthong ba'i lam de kho na dang bsgom pa'i lam de kho na yang thob kyi brgyad pas ni mthong ba'i lam kho na thob pas so /
sakalasroto'bhisamayāc ca mārgānvayajñāne /
yasmāc cānena sakalaṃ sroto'bhisamitaṃ mārgānvayajñānakṣāṃtikṣaṇasyāpi darśanān na tv aṣṭamakena /
tasmād (Abhidh-k-vy 552) ebhiḥ kāraṇaiḥ sarvaphalaprāpy eva srotaāpanna ity ucyate nāṣṭamakaḥ
lam la rjes su shes pas rgyun thams cad mngon par rtogs pa'i yang phyir te /
'di ltar 'dis ni lam la rjes su shes pa'i bzod pa'i mtshan nyid kyang mthong bas rgyun thams cad mngon par rtogs pa yin gyi brgyad pas ni ma yin no /
de lta bas na rgyu de dag gis na 'bras bu thams cad 'thob pa kho na la rgyun du zhugs pa zhes bya'o /
prakarṣagater hi tathā vacanaṃ /
tadyathā loke yaḥ prakarṣeṇa bhāsaṃ karoti
brgyad pa la ni ma yin no /
mchog tu gyur pa'i phyir de skad ces brjod de /
dper na 'jig rten na yang gang zhig mchog tu gsal bar byed pa de la nyi ma zhes bya'o /
sa bhāskara ucyate /
na khadyotakaḥ /
tadvat /
tasmād anyān iti /
tasmāt sāṃpratikād bhavād anyān /
saptasthānakauśalasaptaparṇavad iti /
yathā saptakasāmānyāt saptasthānakuśalo bhikṣur uktaḥ sūtre
srin bu me khyer la ni ma yin pa de dang 'dra'o /
de las gzhan pa zhes bya ba ni de'i tshe srid pa de las gzhan pa'o /
gnas bdun la mkhas pa zhes bya ba dang 'dab ma bdun pa zhes bya ba bzhin no zhes bya ba ni dper na bdun tshan du mthun pa'i phyir mdo las dge slong gnas bdun la mkhas pa zhes bshad pa lta bu'o /
kathaṃ /
vistaram uktvāha /
kathaṃ ca bhikṣavo bhikṣuḥ saptasthānakuśalo bhavati
ji lta zhe na rgyas par bshad nas bka' stsal pa /
dge slong dag ji ltar na dge slong gnas bdun la mkhas pa yin zhe na /
rūpaṃ yathābhūtaṃ prajānāti /
rūpasamudayaṃ rūpanirodhaṃ rūpanirodhagāminīṃ pratipadaṃ rūpasyāsvādam ādīnavaṃ niḥsaraṇaṃ yathābhūtaṃ prajānāti
gzugs yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
gzugs kun 'byung ba dang gzugs 'gog pa dang gzugs 'gog par 'gro ba'i lam dang gzugs kyi ro myang ba dang gzugs kyi nyes dmigs dang nges par 'byung ba yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
evaṃ vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskārān vijñānaṃ yathābhūtaṃ prajānāti /
vijñānasamudayaṃ vistareṇa yāvan niḥsaraṇaṃ yathābhūtaṃ prajānātīti
de bzhin du tshor ba dang 'du shes dang 'du byed rnams dang rnam par shes pa yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so zhes bya ba nas rnam par shes pa kun 'byung ba zhes bya ba rgyas par nges par 'byung ba yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so zhes bya ba'i bar du 'byung ngo /
evam anena nyāyena paṃcasaptakāni paṃcatriṃśad iti /
paṃcatriṃśat kuśalaḥ prāpnoti /
saptaparṇavac ca /
yathā ca pattrikāyāṃ pattrikāyāṃ saptaparṇasādṛśyād anekaśatapattro 'pi san sa vṛkṣaḥ saptaparṇa ity ucyate
de ltar na tshul 'dis bdun tshan lnga ni sum cu rtsa lnga yin pas sum cu rtsa lnga la mkhas pa yin no /
lo ma bdun pa zhes bya ba dang yang 'dra ste /
dper na lo ma re re la 'dab ma bdun yod par 'dra ba'i phyir /
'dab ma brgya phrag du ma zhig yod kyang shing de la lo ma bdun pa zhes bya ba de dang 'dra'o /
tadvat /
prathamo dṛṣṭāṃtaḥ pravacane siddhaḥ /
dvitīyo loka iti dṛṣṭāṃtadvayopanyāse prayojanam
dpe gnyis nye bar bkod pa'i dgos pa ni dpe dang po ni gsung rab la grub pa yin la /
gnyis pa ni 'jig rten na grags pas so /
yadi saptakasāmānyāt saptakṛtvaḥ parama iti vyākhyāyate gal te bdun tshan du mthun pa'i phyir re ltar thogs na srid pa lan bdun pa yin no zhes 'chad na /
yat tarhi sūtra uktaṃ 'o na gang mdo las gsungs pa de dang 'gal te /
tad virudhyata ity ato 'pavyākhyānam etad ity abhiprāyaḥ /
ekasyāṃ gatāv aṣṭamaṃ bhavaṃ nābhinirvartayatīty avirodhaḥ /
yathārutaṃ vā kalpyamāna iti /
saptakṛtvo devāṃś ca manuṣyāṃś ca saṃsṛtya saṃdhāvya duḥkhasyāṃtaṃ karotīti devamanuṣyavacanād aṃtarābhavo 'pi na syāt
de'i phyir bshad pa 'di ni ngan to snyam du bsams pa yin no /
'gro ba gcig tu srid pa brgyad pa mngon par mi 'grub kyi /
'gro ba gzhan du ni mngon par 'grub par 'gyur bas 'gal ba med do /
'on te lha rnams dang mi'i nang du lan bdun 'khor zhing song nas sdug bsngal gyi mthar byed do zhes 'byung ba sgra ji bzhin du brtags na ni lha dang mi zhes 'byung ba'i phyir srid pa bar ma yang yod par mi 'gyur ba zhig na /
iṣyate ca devamanuṣyagatyoḥ saptabhavābhinirvartanam lha dang mi'i 'gro ba dag tu srid pa bdun mngon par 'grub kyi /
aṃtarābhavās tu na gaṇyāṃta iti /
yadi aṃtarābhavaiḥ saha saptabhavā gaṇyeran janmacatuṣṭayam evāsya syāt
srid pa bar ma rnams ni ma bgrangs so zhes bya bar yang 'dod do /
gal te srid pa bar ma rnams dang bcas te srid pa bdun du bgrang bar gyur na ni de'i skye ba bzhi kho nar 'gyur ro /
tad evānenāniṣṭāpattivacanena tadātmīyaṃ vyākhyānam ekasyāṃ gatāv iti samarthayati de ltar na mi 'dod par 'gyur ba'i tshig 'dis ni bdag nyid kyi rnam par bshad pa 'gro ba gcig tu dgongs pa yin no zhes bya ba de gzhung 'dzugs par byed do /
itara āha /
evam apy ūrdhvaṃsrotasa iti vistaraḥ
cig shos kyis de ltar yang srid pa'i rtse mo'i bar du gong du 'pho ba zhes bya ba rgyas par smras te /
yady ekasyāṃ gatāv aṣṭamaṃ bhavaṃ nābhinirvartayatīti vyākhyāpayasi gal te 'gro ba gcig tu srid pa brgyad pa mngon par mi 'grub pa'i phyir ro zhes rnam par 'chad par byed na /
kathaṃ tarhi ūrdhvasrotaso 'ṣṭamabhavābhinirvṛttir ekasyāṃ gatau bhavati 'o na ji ltar gong du 'pho ba 'gro ba gcig tu srid pa brgyad pa mngon par 'grub par 'gyur /
bhavāgraparamasyeti viśeṣaṇaṃ kim artham de 'phar phyed 'phar thams cad du /
'chi 'pho gzhan srid rtse mor 'gro /
akaniṣṭhaparamasyāpi aṣṭamabhavābhinirvṛttiḥ saṃbhavati zhes 'byung ba'i phyir 'og min gyi bar du gong du 'pho ba la yang srid pa brgyad pa mngon par 'grub pa srid na /
sa pluto 'rdhaplutaḥ sarvaś cyutaś cānyo bhavāgraga iti vacanāt /
sa cāpi vaktavyaḥ /
bhavaprakarṣavivakṣāyāṃ tu bhavāgraparamagrahaṇam ity abhiprāyaṃ lakṣayāmaḥ /
kāmadhātvabhisaṃdhivacanād iti /
kāmadhātau caikā gatir manuṣyagatiḥ /
devagatir vā /
tasyām aṣṭamabhavaṃ nābhinirvartayati /
na tu rūpārūpyadhātvor iti /
kim atra jñāpakaṃ /
sūtraṃ yuktir vā /
kāmadhātum adhikṛtyedam uktam iti
ci'i phyir srid pa'i rtse mo'i bar du zhes bya ba khyad par du smos she na /
de yang brjod par bya ba ni yin mod kyi bsam pa ni srid pa'i mchog brjod par 'dod nas srid pa'i rtse mo'i bar du gong du 'pho ba smos pa yin no zhes bya bar mngon no /
'dod pa'i khams las dgongs te gsungs pa'i phyir nyes pa med do zhes bya ba ni 'gro ba gcig po mi'i 'gro ba'am lha'i 'gro ba gang yin pa deng srid pa brgyad pa mngon par mi 'grub kyi gzugs dang gzugs med pa'i khams dag tu ni ma yin no /
de ni 'dod pa'i khams las dgongs te gsungs so zhes bya ba ni 'di la shes par byed pa mdo'am rigs pa ci zhig yod ces bya ba la mdo ni lung ngo /
rigs pa ni don rjes su dpog pa'o /
sūtram āgamaḥ /
(Abhidh-k-vy 553) yuktir atrānumānaṃ /
yena codakenaivaṃ coditaṃ kim atra jñāpakaṃ sūtraṃ yuktir veti
gang gis 'di la shes par byed pa mdo'am rigs pa ci zhig yod ces glengs pa de nyid kyis yang lha dang mi dag gi nang du so sor zhes bya ba rgyas par smos te /
sa eva punar āha /
iha caiva kiṃ jñāpakaṃ pratyekaṃ devamanuṣyeṣu iti vistaraḥ /
pratyekaṃ devamanyuṣyeṣu saptakṛtvaḥ saṃsṛtyeti /
na punar ubhayeṣv eva devamanuṣyeṣu saptakṛtva iti /
tad uktaṃ bhavati /
yo manuṣyeṣu dṛṣṭasatyaḥ /
sa deveṣu triṣkṛtvaḥ saṃsṛtya manuṣyeṣu ca triṣkṛtva eva tato devān āgamya parinirvātīti
lha dang mi dag gi nang so sor lan bdun du 'khor gyi lha dang mi gnyi ga'i nang du ni ma yin no zhes bya ba la yang shes par byed pa ci zhig yod /
'di skad du gang zhig mi rnams kyi nang du bden pa mthong ba de ni lha rnams kyi nang du lan gsum du 'khor la mi rnams kyi nang du yang lan gsum kho na 'khor nas de nas lha rnams kyi nang du 'ongs te yongs su mya ngan las 'da'o /
gang zhig lha rnams kyi nang du bden pa mthong ba de yang de kho na bzhin du mi rnams kyi nang du lan gsum 'khor la /
lha rnams kyi nang du yang lan gsum kho na 'khor nas de nas mi rnams kyi nang du 'ongs te /
yo vā deveṣu dṛṣṭasatyaḥ /
sa tathaiva /
sa manuṣyeṣu triṣkṛtvo deveṣu ca triṣkṛtva eva saṃsṛtya tato manuṣyān āgamya parinirvātīti /
evaṃ hi paṭhyate saptakṛtvo devāṃś ca manuṣyāṃś ceti /
sāmānyarūpeṇa hi paṭhyate /
na pratyekam iti viśiṣya paṭhyata ity arthaḥ /
evaṃ vaibhāṣikapakṣe saṃśayāvasthe kṛte ācāryaḥ samarthayann āha /
pratyekam api tu kāśyapīyā iti vistaraḥ
yongs su mya ngan las 'da'o zhes smras pa yin no /
'di skad du lha dang mi rnams kyi nang du lan bdun zhes 'byung ngo zhes bya ba ni spyi'i ngo bor 'byung gi khyad par du byas nas so sor zhes ni mi 'byung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
de ltar bye brag tu smra ba'i phyogs the tshom dang bcas pa'i gnas skabs su byas pa dang slob dpon gyis gzhung gzugs pa'i phyir 'od srungs pa rnams zhes bya ba rgyas par smos te /
'od srungs pa rnams zhes bya ba ni sde ba gzhan dag go /
kāśyapīyā nikāyāṃtarīyāḥ /
ta evaṃ paṭhanti /
saptakṛtvo devān saptakṛtvo manuṣyān iti /
evaṃ pratyekamartho labhyate /
tad anenobhayam api parihṛtaṃ bhavati /
yad uktaṃ kim atra jñāpakaṃ sūtraṃ yuktir vā kāmadhātum adhikṛtyedam uktam iti /
yac coktam iha caiva kiṃ jñāpakaṃ /
pratyekaṃ devamanuṣyeṣu saptakṛtva iti /
pratyekamarthaparigraheṇaiva hi kāmadhātvabhisaṃdhir api sūcito bhavati /
na hi rūpārūpyadhātvoḥ saptakṛtvo devamanuṣyeṣu saṃsaraṇaṃ yujyate /
tatropapannānām anāgāmināṃ manuṣyānāgamanāt /
yuktir apy ata eva gamyate /
yatraiva saptakṛtvobhavaparama uktaḥ /
tatraiva bhūmāv aṣṭamabhavapratiṣedha upapadyate nānyatreti
de dag ni 'di skad du /
lha rnams su lan bdun mi rnams su lan bdun zhes 'don te /
de ltar na so so zhes bya ba'i don du 'gyur ro /
de lta bas na 'dis ni 'dod pa'i khams las dgongs te gsungs so zhes bya ba 'di la shes par byed pa mdo'am rigs pa ci zhig yod ces gang smras pa dang lha dang mi dag gi nang du so sor lan bdun skye'i gnyi ga'i nang du lan bdun ma yin pa nyid do zhes bya ba 'di la yang shes par byed pa ci zhig yod ces smras pa gnyi ga'i lan yang btab pa yin te /
so sor yin pa'i don smos pa kho nas 'dod pa'i khams la dgongs par yang bstan pa yin te /
gzugs dang gzugs med pa'i khams dag tu lha dang mi rnams kyi nang du lan bdun 'khor bar rung ba ma yin te /
der skyes pa'i phyir mi 'ong ba rnams mi'i nang du mi 'ong ba'i phyir ro /
rigs pa yang de nyid kyi phyir khong du chud par byed de /
gang du re ltar thogs na srid pa lan bdun par bshad pa'i sa de kho nar srid pa brgyad pa bkag par zad kyi gzhan du ni ma yin no /
nātrābhiniveṣṭavyam iti /
iha caiva kiṃ jñāpakam iti /
tajjātīya iti /
tatprakāraḥ /
yena tāvatā kālenāvaśyaṃ saṃtatiparipākān nāṣṭamaṃ bhavam abhinirvartayati
de bas na 'di la yang shes par byed pa ci zhig yod ces 'di la mngon par zhen par mi bya'o /
de 'dra ste zhes bya ba ni gang gis na dus de srid kyis gdon mi za bar rgyud yongs su smin pa'i phyir srid pa brgyad mngon par mi 'grub pa de lta bu yin no /
saptapadāśīrviṣadaṣṭavat /
saptapadāśīrviṣeṇa tena daṣṭo yathā saptapadāni gatvā mriyate
sbrul gom pa bdun pas zin pa lta bu zhes bya ba ni dper na sbrul gom pa bdun pa zhes bya ba des zin na gom pa bdun por nas 'chi'i phan chad du yang ma yin la tshun chad du yang ma yin te /
na pareṇa nārvāk /
viṣajātiḥ sā tādṛśī
dug gi rigs de de lta bu yin pa dang rims nyin bzhi pa bzhin te /
cāturthakajvaravac ca /
yathā cāturthako jvaraś caturtha evāhani bhavati
dper na rims nyin bzhi pa ni nyi ma bzhi zhing 'debs kyi phan chad kyang ma yin la tshun chad kyang ma yin te /
na pareṇa nārvāk /
rogajātiḥ sā tādṛśī
nad kyi rigs de de lta bu yin pa de dang 'dra'o /
tadvat /
dve avarabhāgīye iti /
kāmacchandavyāpādau /
kāmāvītarāgatvād etau bhavataḥ /
paṃcordhvabhāgīyānīti /
dvau rāgau rūpyarūpijau auddhatyamānamohāś ceti /
yato 'rvāṇ nirvāṇaṃ ca na prāpnoti /
na cāṣṭamaṃ bhavam abhinirvartayatīti /
saptasaṃyojanāvaśeṣatvād ity ahetur eṣa ity ācāryasaṃghabhadraḥ /
na hy ūrdhvabhāgīyāni kāmadhātau janmābhinirvartayituṃ samarthāny ūrdhvabhūmikatvād iti /
etad dhetuvādinaḥ punar āhuḥ /
yady api tāny ūrdhvabhūmikāni /
tatprāptisāmarthyāt tu tāvatāṃ bhavānām abhinirvṛttir bhavati /
(Abhidh-k-vy 554) na hi tāni ūrdhvam api vipākahetutvena vyavasthāpyaṃte
tha ma'i cha dang mthun pa gnyis /
zhes bya ba ni 'dod pa la 'dun pa dang gnod sems dag ste /
'dod pa las 'dod chags dang ma bral ba'i phyir de gnyis yod do /
gong ma'i cha dang mthun pa lnga /
zhes bya ba na gzugs dang gzugs med pa las skyes pa'i 'dod chags gnyis dang rgod pa dang nga rgyal dang gti mug go /
de'i phyir tshun chad du yang mya ngan las 'das pa mi 'thob la srid pa brgyad pa yang mngon par 'grub par mi 'gyur ro /
slob dpon 'dus bzangs na re /
kun du sbyor ba bdun lus pa'i phyir ro zhes bya ba de ni gtan tshigs su mi rung ste /
gong ma'i cha dang mthun pa rnams ni sa gong ma pa yin pa'i phyir 'dod pa'i khams su skye ba 'grub par byed mi nus so zhes zer ro /
gtan tshigs de smra ba na re yang de dags gong ma yin mod kyi de dag gi thob pa'i mthus srid pa de snyed cig mngon par 'grub par 'gyur te /
de dag ni lung du ma bstan pa'i phyir gong mar yang rnam par smin pa'i rgyu nyid du ni rnam par mi gzhag go zhes zer ro /
avyākṛtatvād iti /
aṃtareṇety aṃtarārvāg ity arthaḥ /
dharmatāpratilaṃbhikam iti /
aśaikṣamārgasāmarthyapratilaṃbhikam ity arthaḥ
bar skabs su zhes bya ba ni bar du ste tshun chad du zhes bya ba'i tha tshig go /
chos nyid kyis thob pa zhes bya ba ni mi slob pa'i lam gyi mthus thob pa zhes bya ba'i don te /
sa hi tasya svabhāvo yad bhikṣuliṃgena yojayatīti yang dge slong gi rtags dang sbyor bar byed pa de ni de'i rang bzhin no /
avinipātadharmeti /
sūtre paṭhyate /
srotaāpanno bhavann avinipātakadharmā niyataṃ saṃbodhiparāyaṇaḥ saptakṛtvaḥparamaḥ saptakṛtvo devāṃś ca manuṣyāṃś ca saṃdhāvya saṃsṛtya duḥkhasyāṃtaṃ karotīti
log par ltung ba'i chos can ma yin pa zhes bya ba ni mdo las rgyun du zhugs pa yin te /
log par ltung ba'i chos can ma yin pa dang rdzogs pa'i byang chub tu nges par gzhol ba yin /
re ltar thogs na srid pa lan bdun pa yin te /
lha rnams dang mi rnams kyi nang du lan bdun 'khor zhing song nas sdug bsngal gyi mthar byed do zhes 'byung ngo /
kasmād evaṃ bhavatīty āha /
tadgāmikakarmānupacayād iti /
vinipāto 'pāyo narakādiḥ
ci'i phyir de lta bu yin zhe na /
der 'gro ba'i las mi sogs pa'i phyir zhes bya ba smos te /
log par ltung ba ni ngan song ste /
taṃ gacchatīti tadgāmi /
tadgāmy eva tadgāmikaṃ /
kiṃ /
karma /
tasyānāgatasyānupacayād āryāvasthāyāṃ /
upacitavipākadānavaiguṇyāc ca saṃtateḥ /
pṛthagjanāvasthāyām upacitasyāniyatavedanīyasya tadgāmikasya karmaṇo vipākadānavaiguṇyāt saṃtateḥ /
avinipātadharmā bhavatīty ucyate
dmyal ba la sogs pa'o /
der 'gro bar 'gyur bas na der 'gro ba ste /
der 'gro ba nyid der 'gro ba yin no /
ci'i phyir zhe na las te /
'phags pa'i gnas skabs na de mi sogs pa'i phyir dang bsags pa yang rgyud rnam par smin pa dang mi mthun par byas pa'i phyir te /
so so'i skye bo'i gnas skabs na der 'gro ba'i las myong bar 'gyur ba ma nges pa bsags pa yang rgyud rnam par smin pa dang mi mthun par byas pa'i phyir log par ltung ba'i chos can ma yin no zhes bya'o /
īdṛśī tasya skaṃdhasaṃtatiḥ parāvṛttā /
yad asau tadgāmikasya karmaṇa upacitasya vipākadānavaiguṇyenāvasthiteti /
kasmāt punaḥ sā skaṃdhasaṃtatir upacitatadgāmikakarmavipākadānavaiguṇyenāvasthiteti
de'i phung po'i rgyud de der 'gro ba'i las bsags pa rnam par smin pa dang mi mthun par gnas pa de lta bur yongs su gyur pa yin no /
yang ci'i phyir phung po'i rgyud de der 'gro ba'i las bsags pa rnam par smin pa dang mi mthun par gnas pa yin zhe na /
tata ucyate /
balavatkuśalamūlādhivāsanād iti /
yasmād asau skaṃdhasaṃtatir babavadbhiḥ /
kuśalamūlair adhivāsitā paribhāvitā
de'i phyir dge ba'i rtsa ba stobs dang ldan pas bsgos pa'i phyir zhes bya ba smos te; 'di ltar phung po'i rgyud de ni dge ba'i rtsa ba stobs dang ldan pa rnams kyis bsgos shing bsgos pa yin no /
kathaṃ ca punar balavatkuśalamūlādhivāsitā dge ba'i rtsa ba stobs dang ldan pas kyang ji ltar bsgos she na /
prayogāśayaśuddhitaḥ /
prayogaśuddhita āśayaśuddhitaś ca /
tatra prayogaśuddhir āryakāṃtāni śīlāni /
āśayaśuddhir buddhādiṣv avetyaprasāda iti
sbyor ba dang bsam pa dag pa'i sgo nas zhes bya ba smos te /
sbyor ba dag pa dang bsam pa dag pa'i sgo nas so /
de la sbyor ba dag pa ni 'phags pa dgyes pa'i tshul khrims so /
kṣāṃtim api notpādayed iti /
kṣamaṇam api notpādayet /
cittam api notpādayet /
prāg eva prayogam ity abhiprāyaḥ /
atha vā /
apāyaniyate tu karmaṇi saty asau pudgalaḥ kṣāṃtim api nirvedhabhāgīyalakṣaṇāṃ notpādayati /
kim aṃgānāsravaṃ mārgam iti
bsam pa dag pa ni sangs rgyas la sogs pa la dad pa mi phyed pa'o /
skad cig kyang bskyed par mi 'gyur ro zhes bya ba ni skad cig kyang sems bskyed par mi 'gyur na sbyor ba lta ci smos snyam du bsams pa yin no /
yang na ngan song du nges pa'i las yod na ni gang zag des nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa'i mtshan nyid kyi bzod pa yang bskyed par mi 'gyur na zag pa med pa'i lam lta ci zhig smos zhes bya ba yin no /
yathā balavatkuśalamūlādhivāsitā upacitākuśalavipākadānaviguṇā bhavati ji ltar dge ba'i rtsa ba stobs dang ldan pas bsgos pa'i mi dge ba bsags pa rnam par smin pa dang mi mthun par 'gyur ba de tshigs su bcad pas ston pa'i phyir /
tac chlokenopadarśayati /
kṛtvābudho 'lpam apīti sarvam
mi mkhas pas ni sdig pa chung ngu byas kyang zhes bya ba thams cad smos so /
abudho 'lpam api /
pāpaṃ kṛtvā /
adhaḥ prayāty apāyaṃ
mi mkhas pas ni sdig pa chung ngu byas kyang 'og tu ste ngan song du 'gro'o /
budhaḥ punar /
(Abhidh-k-vy 555) /
mahad api pāpaṃ kṛtvā /
prajahāty anartham apāyaṃ
mkhas pas ni sdig pa chen po byas kyang gnod pa ste /
ngan song rab tu spong bar 'gyur ro /
tad arthadvayaṃ yathākramaṃ dṛṣṭāṃtadvayena sādhayati don 'di gnyis go rims bzhin du dpe gnyis kyis sgrub par byed de /
loham alpam api /
saṃhataṃ /
piṇḍarūpāvasthitam udake majjaty asaṃskṛtatvāt
lcags kyi gong bu ste thu lum gyi ngo bo chung ngu yang bcos legs ma byas pa'i phyir chu'i gting du 'bying bar 'gyur la /
tad eva punar lohaṃ /
pātrīkṛtaṃ san /
mahaj jātam udake
lcags de nyid snod du byas na cher yang bcos legs byas pa'i yon tan gyis chu'i steng du 'phyo zhing 'bying bar mi 'gyur ro /
plavate tarati /
tadabhisaṃskāraguṇāt /
evam abudho guṇair apātrīkṛtatvān majjati
de bzhin du mi mkhas pa ni yon tan rnams kyi snod du ma byas pa'i phyir 'bying bar 'gyur gyi /
na tu budho guṇaiḥ pātrīkṛtatvād iti /
yasmāt pareṇa duḥkhaṃ nāstīti /
yasmād duḥkhāt pareṇa duḥkhaṃ nāsti bhavāṃtarasaṃgṛhītaṃ
mkhas pas ni ma yin te /
yon tan dag gi snod du byas pa'i phyir ro /
gang phan chad sdug bsngal med pa zhes bya ba ni srid pa gzhan gyis bsdus pa'o /
sa duḥkhasyāṃto duḥkhāvasānam ity arthaḥ /
anyathā hi maraṇakāle duḥkhasyāṃto bhavati /
sapratisaṃdhikaṃ tu tad duḥkham /
ata āha /
apratisaṃdhikaṃ duḥkhaṃ karotīty artha iti
sdug bsngal gyi mtha' ni sdug bsngal gyi mjug ces bya ba'i tha tshig go /
gzhan yang 'chi ba'i tshe sdug bsngal gyi mtha' yod mod kyi sdug bsngal de ni nyid mtshams sbyor ba dang bcas pa yin pas de'i phyir sdug bsngal gyi nying mtshams mi sbyor bar byed ces bya ba'i tha tshig go zhes bya ba smos so /
kathaṃ nirvāṇaṃ karotīti /
nityatvāt karaṇaṃ na yujyata ity abhiprāyaḥ
mya ngan las 'das pa ci ltar byed ces bya ba ni rtag pa'i phyir bya bar mi rung ngo snyam du bsams pa yin no /
tatprāptivibaṃdhāpanayanād iti /
nirvāṇaprāptivibaṃdhāpanayanāt /
tatprāpter vibaṃdhaḥ kleśaprāptir upadhir vā tadapanayanān nirvāṇaṃ karoti /
tadyathākāśaṃ maṇḍapāvasthāne na lakṣyate /
sati tasya vibaṃdhe /
tadapanayanān nityam apy ākāśaṃ karotīty ucyate /
tenāha /
yathākāśaṃ kuru maṇḍapaṃ pātayeti bhavaṃti vaktāra iti /
anyo 'pi veti pṛthagjanaḥ paripakvasaṃtānaḥ na tu niyata iti /
kadācid ihaiva parinirvāyāt aṃtarābhaveṣu cety ato nocyate /
(VI /
36) dvitrijanmeti /
dve vā trīṇi vā janmāny asyeti dvitrijanmā /
kecid evaṃ paṭhaṃti /
dvitrajanmeti /
dve vā trīṇi vā dvitrāṇi /
saṃkhyayāvyayāsannādūrādhikasaṃkhyāḥ (Abhidh-k-vy 556) saṃkhyeya iti samāsaḥ /
bahuvrīhau saṃkhyeye ḍaj iti samāsāṃtaḥ /
dvitrānyajanmāny asyeti dvitrajanmeti /
śloke tu dvayor grahaṇam iti /
kleśaprahāṇajanmanoḥ /
kasmād ity āha /
srotaāpannasyānupūrvikasya darśanaprahātavyeṣu prahīṇeṣu bhāvanāprahātavyānāṃ kleśānām ekasya prakārasya yāvac caturṇāṃ paścāt prahāṇe sati /
tatpratipakṣasyaikadvitryādikleśaprakārapratipakṣasyānāsravasyendrigasya lābhas tasyānuktasiddhatvāt ślokena tasyāgrahaṇaṃ /
na hi vinā pratipakṣeṇa kleśaprakāraprahāṇam asti /
laukikenāpi hi mārgeṇa tasyāryasya kleśaprakāraprahāṇe 'nāsravasya tatpratipakṣasyendriyasya lābho bhavati /
janma tu kadācid alpīyaḥ syāt /
yadīhaiva parinirvāyāt aṃtarābhave upapadya vā /
kiṃ kāraṇaṃ /
pareṇa bhavyatvāt /
srotaāpattiphalāt pareṇa sakṛdāgāmitvasya yāvad arhattvasya bhavyatvāt
de 'thob pa'i gags bsal ba'i phyir zhes bya ba ni mya ngan las 'das pa 'thob pa'i gags bsal ba'i phyir ro /
de 'thob pa'i gags ni nyon mongs pa'am phung po yin no /
de bsal ba'i phyir mya ngan las 'das pa byed de /
dper na nam mkha' ni khang pa'i gnas na mi mngon te /
de ni de'i gags yin pas so /
de bsal ba'i phyir rtag kyang nam mkha' byed do zhes bya ba yin no /
de'i phyir dper na smra ba po 'dun khang rtib [?] la nam mkha' gyis zhes 'dzer ba lta bu yin no zhes bya ba smos so /
gzhan yang zhes bya ba ni so so'i skye bo'i rgyud yongs su smin pa'o /
ma nges pas zhes bya ba ni gal te na 'di nyid dam srid pa bar ma la sogs par yongs su mya ngan las 'das par 'gyur bas de'i phyir mi brjod do /
tshe gnyis gsum zhes bya ba ni 'di la tshe gnyis sam gsum yod pas na tshe gnyis gsum mo /
tshigs su bcad pa'i nang du ni gnyis shig smos zhes bya ba ni nyon mongs pa spangs pa dang tshe dag go /
ci'i phyir zhe na /
mthar gyis pa'i rgyun du zhugs pa mthong bas spang bar bya ba rnams spangs nas phyis bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa rnams las rnam pa gcig nas bzhi'i bar spong bar byed na de'i gnyen po ste /
rnam pa gcig dang gnyis dang gsum la sogs pa'i gnyen po'o /
zag pa med pa'i dbang po 'thob pa ni ma smos kyang 'grub pa'i phyir de tshigs su bcad pa las ma smos so /
gnyen po med par ni nyon mongs pa'i rnam pa spong ba med de /
'phags pa de ni 'jig rten pa'i lam gyis nyon mongs pa'i rnam pa spangs na yang de'i gnyen po zag pa med pa'i dbang po 'thob par 'gyur ro /
skye ba ni gal te na ches nyung bar yang 'gyur bas zhes bya ba ni gal te 'di nyid du 'am srid pa bar ma'am skyes nas yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur na'o /
gong ma'i skal ba dang ldan pa'i phyir te /
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu'i gong ma lan cig phyir 'ong ba nyid nas dgra bcom pa nyid kyi bar gyi skal pa dang ldan pa'i phyir ro /
ato 'sya janmano grahaṇaṃ /
dvitrijanmā kulaṃkula iti /
niyamārtham idam iha vicāryate
de'i phyir 'di'i tshe ni /
tshe gnyis gsum du rigs nas rigs zhes nges par bya ba'i phyir smos pa yin no /
'dir 'di dpyad par bya ste /
ya ekadvividhamuktaḥ /
sa kiṃ bhavati
gang zhig rnam pa gcig gam gnyis las grol ba de ci zhig yin zhe na /
kulaṃkula ity eke /
tricaturvidhamukta- grahaṇaṃ tu udāharaṇārthaḥ
kha cig na re rigs nas rigs su skye ba yin te /
rnam pa gsum dang bzhi las grol ba smos pa ni /
dper na brjod pa'i phyir ram /
parimāṇārthaṃ vā nātaḥ pareṇeti /
ekadvividhamuktaḥ paṃcaṣaṭjanmety apare /
tricaturvidhamukta iti viśeṣaparigrahāt
de phan chad du ni ma yin no zhes tshad du bya ba'i phyir ro zhes zer ro /
bam po bzhi bcu rtsa brgyad pa /
gzhan dag na re rnam pa gcig gam gnyis las grol ba ni tsho lnga'am drug pa yin te /
rnam pa gsum mam bzhi las grol ba zhes khyad par smos pa'i phyir ro zhes zer te /
naitad vyākhyānakārair vicāritam iti vicāryam etat /
kasmān na paṃcaprakāraprahāṇāt /
kiṃ /
kulaṃkulo bhavatīty adhikāraḥ
'di ni bshad pa byed pa rnams kyis ma dpyad pas 'di dpyad dgos pa yin no /
ci'i phyir rnam pa lnga spangs pa'i phyir ma yin zhe na zhes bya ba ni ci yin zhe na /
rigs nas rigs su skye bar 'gyur ba zhes bya ba'i skabs yin no /
tatprahāṇa iti vistaraḥ /
paṃcaprakāraprahāṇe ṣaṣṭhayāpi prakārasyāvaśyaṃ prahāṇāt
de spangs na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rnam pa lnga spangs na rnam pa drug pa yang gdon mi za bar spong ba'i phyir ro /
kasmād ity āha /
na hi tasyaikaḥ prakāraḥ ṣaṣṭhaḥ phalaṃ sakṛdāgāmiphalaṃ vighnayituṃ samartha iti
ci'i phyir zhe na /
smras pa /
de'i rnam pa drug pa gcig gis ni lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu la bgegs bya bar mi nus so /
ekavīcikasyeveti /
viparītadṛṣṭāṃta eṣaḥ /
yathaikavīcikasyaikaḥ prakāro navamo 'nāgāmiphalaṃ vighnayituṃ samarthaḥ /
naivam asya srotaāpannasya ṣaṣṭhaḥ prakāraḥ sakṛdāgāmiphalaṃ vighnayituṃ samartha iti
bar chad gcig pa'i bzhin du zhes bya ba 'di ni bzlog pa'i dpe yin te /
ji ltar bar chad gcig pa'i rnam pa dgu pa gcig gis phyir mi 'ong ba'i 'bras bu la bgegs bya bar nus pa de ltar rgyun du zhugs pa 'di'i rnam pa drug pas ni lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu la bgegs bya bar mi nus so /
kasmād ity āha /
dhātvanatikramād iti /
ekavīciko hi kāmadhātum atikrāmati /
ato 'syaiko 'pi prakāro navamaḥ phalaṃ vighnayituṃ samartho dhātvatikramasya duṣkaratvāt
ci'i phyir zhe na /
khams las mi 'da' ba'i phyir ro zhes bya ba smos so /
bar chad gcig pa ni 'dod pa'i khams las 'da' bas de'i phyir 'di rnam pa dgu pa gcig gis kyang 'bras bu la bgegs bya bar nus te /
sakṛdāgāmī tu dhātuṃ nātikrāmatīti /
na tasyaikaḥ kleśaḥ prakāraḥ ṣaṣṭhaḥ phalaṃ vighnayituṃ samartha iti
khams las 'da' ba ni dka' ba'i phyir ro; lan cig phyir 'ong ba ni khams las mi 'da' bas de'i nyon mongs pa'i rnam pa drug pa gcig gis 'bras bu la bgegs bya bar mi nus so /
tatra vānyatra vā devanikāya iti /
tadyathā trāyastriṃśeṣu satyāni dṛṣṭvā dve trīṇi vā kulāni saṃsṛtya /
tatraiva trāyastriṃśeṣu parinirvāti
lha'i ris de 'am gzhan du zhes bya ba ni 'di lta ste /
sum cu rtsa gsum pa dag gi nang du bden pa rnams mthong nas rigs gnyis sam gsum du 'khor te /
sum cu rtsa gsum pa de nyid kyi nang du yongs su mya ngan las 'da' ba'am gzhan rgyal chen rigs bzhi ba'am /
anyatra vā /
(Abhidh-k-vy 557) cāturmahārājakāyikeṣu yāmeṣu vā parinirvāti
'thab bral ba rnams kyi nang du yongs su mya ngan las 'da' ba lta bu ste /
evam anyatrāpi yojyaṃ /
rāgadveṣamohānāṃ tanutvād ity ucyata iti sūtre
de bzhin du gzhan dag la yang sbyar bar bya'o /
'dod chags dang zhe sdang dang gti mug rnams bsrabs pa'i phyir zhes 'byung ba zhes bya ba ni mdo sde las so /
kathaṃ /
trayāṇāṃ samyojanānāṃ prahāṇāt rāgadveṣamohānāṃ ca tanutvāt sakṛdāgāmībhavatīti /
mṛduprakārāvaśeṣatvād iti /
mṛdvadhimātro mṛdumadhyo mṛdumṛdur ity etanmātrāvaśeṣatvāt
ji skad du zhe na /
kun du sbyor ba gsum spangs pa'i phyir dang 'dod chags dang zhe sdang dang gti mug rnams bsrabs pa'i phyir lan cig phyir 'ong ba zhes 'byung ba'i phyir ro /
chung ngu'i rnam pa lus pa'i phyir ro zhes bya ba ni chung ngu'i chen po dang chung ngu'i 'bring dang chung ngu'i chung ngu zhes bya ba de tsam zhig lus pa'i phyir ro /
(VI /
37) kṣīṇasaptāṣṭadoṣāṃśa iti
nyes cha bdun dang brgyad zad pa /
zhes bya ba la /
doṣāṃśo doṣāvayavaḥ saptāṣṭaprakāralakṣaṇaḥ nyes cha ni nyes pa'i cha shas te /
rnam pa bdun dang brgyad kyi mtshan nyid yin no /
indriyata iti cātra tṛtīyaṃ kāraṇaṃ na sūtritaṃ tathaiva vyākhyeyaṃ 'dir yang dbang po las ni zhes bya ba rgyu gsum pa mdor ma byas pas de kho na bzhin du bshad par bya'o /
katham asyeti vistaraḥ /
katham asyaikavīcikasyaikaprakāro navamaḥ phalaṃ vighnayituṃ samartho na hi kulaṃkulasyaikaḥ prakāraḥ phalaṃ vighnayituṃ samartha iti
ji ltar na 'di'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ltar na 'di'i rnam pa dgu pa gcig gis 'bras bu la bgegs bya bar nus kyi /
rigs nas rigs su skye ba'i rnam pa gcig gis ni 'bras bu la bgegs bya bar mi nus she na /
smras pa /
ucyate /
dhātvatikramāt /
yasmād asau navame prakāre prahīṇe kāmadhātusamatikrāṃto bhavati /
na punas tatropapadyate
khams las 'da' ba'i phyir ro /
'di ltar 'di ni rnam pa dgu pa spangs na 'dod pa'i khams las yang dag pas 'da' bar 'gyur bas der yang mi skye la /
sa ca navamaḥ prakāraḥ karmaṇā saha tatropapadyavedanīya ity atas tadvipākaniṣyandaphalabhūmyatikramāt phalaṃ vighnayituṃ samartho bhavati rnam pa dgu pa de yang las dang lhan cig tu der skyes nas myong bar 'gyur ba yin te /
de'i phyir de'i rnam par smin pa dang rgyu mthun pa'i 'bras bu'i sa las 'da' bas 'bras bu la bgegs byed par nus pa yin no /
avasthātraye hi karmāṇi vighnāyopatiṣṭhaṃta ity uktaṃ prāk /
kṣāṃtyanāgāmitārhattvaprāptau karmātivighnakṛd iti /
iha tu kleśeṣu yojayitavyaṃ /
ata evāha /
yathā karmāṇi /
evaṃ kleśā ityādi /
tasyavaikajanmavyavahitatvād iti /
tasya kṣīṇasaptāṣṭaprakārasya sakṛdāgāminaḥ /
ekena janmanā vāvahitatvān nirvāṇasya /
ekena vā kleśaprakāreṇa vyavahitam asyānāgāmiphalam ity ekavīcikaḥ /
na tāvat kulaṃkulo bhavaty ekavīciko veti /
laukikena mārgeṇa pūrvaṃ tricaturvidhamukto 'pi na tāvat kulaṃkulo bhavati /
kṣīṇasaptāṣṭaprakāro 'pi na tāvad ekavīciko bhavati /
tatpratipakṣānāsravendriyalābhasyābhāvāt /
ata evāha /
yāvat phalaviśiṣṭo mārgo na saṃmukhīkṛta iti /
phalaviśiṣṭe tu tatpratipakṣe tadūrdhvaprakārapratipakṣe vā saṃmukhīkṛte tadānāsravendriyalābhāt /
kulaṃkulo bhavaty ekavīciko vety arthād uktaṃ bhavati /
paṃcānām iti vistaraḥ /
paṃcānām avarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇāt anāgāmīty ucyate sūtre /
prahāṇasaṃkalanāt /
satkāyadṛṣṭyādīnāṃ prahāṇaikatvavyavasthāpanāt dve trīṇi vā pūrvaṃ prahīṇānīti /
yadi tāvat kāmavītarāgo niyāmam avakrāmati /
dve pūrvaṃ prahīṇe laukikena mārgeṇa /
kāmacchando vyāpādaś ca /
satkāyadṛṣṭyādīnām aparyādāya prahāṇāt /
athānupūrvikaḥ /
trīṇi pūrvaṃ prahīṇāni /
kena /
darśanamārgeṇa satkāyadṛṣṭiḥ śīlavrataparāmarśo vicikitsā ca /
tasmāt sākalyena paṃcānāṃ prahāṇād ity ucyate /
(Abhidh-k-vy 558) /
(VI /
38, 39) so 'ntarotpannasaṃskārāsaṃskāraparinirvṛtir iti /
so 'nāgāmī /
aṃtarā utpanne saṃskāreṇāsaṃskāreṇa parinirvṛtir asyeti aṃtarotpannasaṃskārāsaṃskāraparinirvṛtiḥ /
yat tūktam evam utpannasyeti /
tan na budhyāmahe /
katham utpannasyānāgāminaḥ parinirvṛtir asyeti bahuvrīhiḥ samāso bhavati /
anyapadārthe hi bahuvrīhir ucyate /
na svapadārthe /
tenaivam iha pāṭhaṃ paśyāmaḥ evam utpanne 'syeti /
lekhakenaikāro 'tra vināśita iti /
tathāpāṭhe hy ayam arthaḥ saṃbhavati /
utpanne janmani parinirvṛtir asyeti utpannaparinirvṛtiḥ /
athaivam eva pāṭhaḥ syāt /
evaṃ vyākhyāyeta /
anādare ṣaṣṭhī /
tayaivaṃ samāsaḥ kriyeta /
utpannasya janmanaḥ parinirvṛtir asyānāgāmina ity utpannaparinirvṛtir anāgāmīti /
atha vā utpannasyety utpannajātir ucyate /
utpannānām iti yo 'rthaḥ /
so 'rtha utpannasyeti /
tenotpannānāṃ yā parinirvrṭiḥ /
sā asyety utpannaparinirvṛtiḥ /
atha parinirvṛtyarthād eva kevalād anāgāmyarthasyānyatvāt /
pūrvapadārthānanyatve 'py anāgāmisamānādhikaraṇasyotpannaśabdasya parinirvṛtiśabdena saha bahuvrīhiḥ samāsa itīccheyuḥ /
subhaṇitam etat syāt /
sa evānāgāmī punaḥ paṃcadhā bhavatīti /
aṃtarāparinirvāyī upapadyaparinirvāyī sābhisaṃskāraparinirvāyī anabhisaṃskāraparinirvāyī ūrdhvaṃsrotāś ceti nigamayati /
abhiyuktavāhimārgatvād iti /
abhiyukto vīryavān ārabdhavīrya ity arthaḥ
gong du las rnams ni gnas skabs gsum du bgegs bya ba'i phyir nye bar gnas so zhes bshad zin to zhes bya ba ni /
bzod dang phyir mi 'ong dgra bcom /
'thob la las bgegs shin tu byed /
ces bya ba yin no /
'dir nyon mongs pa dag dang sbyor ba yin te /
de nyid kyi phyir /
las rnams ji lta bar nyon mongs pa rnams kyang de dang 'dra'o zhes bya ba la sogs pa smos so /
de'i mya ngan las 'das pa la tshe gcig gis chod pa'i phyir ram zhes bya ba ni rnam pa bdun dang brgyad zad pa'i lan cig phyir 'ong ba de'i mya ngan las 'das pa la tshe gcig gis chod pa'i phyir ram /
'di'i phyir mi 'ong ba'i 'bras bu la nyon mongs pa'i rnam pa gcig gis chod pas na bar chad gcig pa yin no /
de srid du rigs nas rigs su skye ba'am bar chad gcig pa ma yin zhes bya ba ni sngon 'jig rten pa'i lam gyis rnam pa gsum dang bzhi las grol yang /
re zhig rigs nas rigs su skye ba ma yin la /
rnam pa bdun dang brgyad zad kyang re zhig bar chad gcig pa ma yin te /
de dag gi gnyen po zag pa med pa'i dbang po thob pa med pa'i phyir ro /
de nyid kyi phyir /
ji srid du 'bras bu khyad par can gyi lam mngon du ma byas pa zhes bya ba smos te /
de dag gi gnyen po'am de dag gi gong ma'i gnyen po 'bras bu khyad par can mngon du byas na /
de'i tshe zag pa med pa'i dbang po 'thob pa'i phyir rigs nas rigs su skye ba'am /
bar chad gcig pa yin no zhes shugs kyis bshad par 'gyur ro /
kun du sbyor ba /
tha ma'i cha dang mthun pa lnga /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mdo sde las /
kun du sbyor ba tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pa'i phyir phyir mi 'ong ba zhes bya'o zhes 'byung ba ni spangs pa bsdoms pa'i phyir te /
'jig tshogs la lta ba la sogs pa spangs pa gcig nyid du rnam par gzhag pa'i phyir ro /
sngon gnyis sam gsum spangs pa yin no zhes bya ba ni gal te re zhig 'dod pa las 'dod chags dang bral ba zhig nges pa la 'jug na sngon 'jig rten pa'i lam gyis 'dod pa'i 'dun pa dang gnod sems dang gnyis spangs pa yin te /
'jig tshogs la lta ba la sogs pa yongs su gtugs te ma spangs pa'i phyir ro /
'on te mthar gyis pa zhig yin na ni mngon sum spangs pa yin no /
gang gis she na /
mthong ba'i lam gyis te /
'jig tshogs la lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang the tshom mo /
de lta bas na /
bsdoms pa lnga spangs pa yi phyir /
zhes bya ba yin no /
de ni bar skyes 'du byed dang /
'du byed med yongs mya ngan 'da' /
zhes bya ba la /
de ni zhes bya ba ni phyir mi 'ong ba'o /
'di la bar ma do dang skyes nas dang 'du byed pa dang 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba yod pas na /
bar skyes 'du byed dang 'du byed med yongs mya ngan 'da' /
zhes bya ba yin no /
phyir mi 'ong ba de nyid rnam pa lnga yin te zhes bya ba ni bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba dang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dang mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba dang mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba dang gong du 'pho ba'o zhes ston par byed pa yin no /
phung po'i lhag ma dang bcas pa'i yongs su mya ngan las 'da' bas zhes bya ba ni mya ngan las 'da' ba rnam pa gnyis yod pas phung po'i lhag ma dang bcas pa'i mya ngan las 'da' bas yongs su mya ngan las 'da'o zhes khyad par du byed pa yin te zag pa thams cad zad par byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
mngon par brtson pa dang lam ngang gis 'byung ba nyid kyi phyir ro zhes bya ba la mngon par brtson pa ni brtson 'grus dang ldan pa ste /
vāhī mārgo asyeti vāhimārgaḥ /
kathaṃ mārgo vāhī /
vinābhisaṃskāreṇa saṃmukhībhāvāt /
abhiyuktaś cāsau vāhimārgaś cābhiyuktavāhimārgaḥ /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
utpannamātro nacirāt parinirvāti /
sopadhiśeṣeṇa nirvāṇeneti /
nirvāṇadvaividhyād viśinaṣṭi sopadhiśeṣanirvāṇena parinirvāti /
sarvāsravakṣayaṃ karatīty arthaḥ /
so 'pi nirupadhiśeṣanirvāṇeneti /
na kevalam aṃtarāparinirvāyī nirupadhiśeṣaparinirvāṇena parinirvāty arhattvaṃ prāpyāyur aparisamāpya
brtson 'grus brtsams pa zhes bya ba'i tha tshig go /
'di la lam ngang gis 'byung ba yod pas na lam ngang gis 'byung ba'o /
ji ltar lam ngang gis 'byung ba yin zhe na /
mngon par 'du byed pa med par mngon du 'gyur ba'i phyir ro /
'di ni mngon par brtson pa yang yin la lam ngang gis 'byung ba yang yin pas mngon par brtson pa dang lam ngang gis 'byung ba'o /
de'i ngo bo ste /
de'i phyir skyes pa tsam las mi 'chi bar yongs su mya ngan las 'da'o /
de yang phung po'i lhag ma med pas so zhes bya ba ni gzhan dag na re bar mdor yongs su mya ngan las 'da' ba 'ba' zhig dgra bcom pa nyid thob nas tshe yongs su ma rdzogs par phung po'i lhag ma med pa'i mya ngan las 'da' bas yongs su mya ngan las 'da' bar ma zad kyi /
upapadyaparinirvāyy api tatsadṛśa ity apare skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba yang de dang 'dra'o zhes zer ro /
ma yin te /
na /
āyurutsargāvaśitvāt /
naitad evaṃ so 'pi nirupadhiśeṣaparinirvāṇeneti /
kasmāt /
āyurutsargāvaśitvāt /
āyuṣa utsarge tasyāvaśitvāt /
kasmāt punar asyātrāvaśitvaṃ /
yat prāṃtakoṭikacaturthadhyānalābhina āyurutsargavaśitvaṃ /
tac ca prāṃtakoṭikaṃ dhyānaṃ manuṣyeṣv eva triṣu dvīpeṣūtpādyate /
sa ca rūpadhātūpapanna iti /
kim aṃtarāparinirvāyiṇo 'sty āyurutsargavaśitvaṃ
tshe 'dor ba la dbang med pa'i phyir ro zhes bya ba ni de yang phung po'i lhag ma med pas so zhes bya ba de ni de lta ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
tshe 'dor ba la dbang med pa'i phyir te /
de ni tshe dor bar bya ba la dbang med pa'i phyir ro /
yang ci'i phyir 'di de la dbang med ce na /
'di ltar rab kyi mtha' ba'i bsam gtan bzhi pa thob pa ni tshe 'dor ba la dbang la rab kyi mtha' ba'i bsam gtan de yang gling gsum dag tu mi rnams kyi nang du skyed par byed na de ni gzugs kyi nang du skyes pas so /
bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba tshe 'dor ba la dbang ngam zhe na /
yata evam asau nirupadhiśeṣaparinirvāṇena parinirvāti gang gi phyir 'di go 'di ltar phung po'i lhag ma med pa'i yongs su mya ngan las 'da' bas yongs su mya ngan las 'da' zhe na /
tasyāpi vaśitvaṃ nāsti /
aṃtarābhavāvasthānāya (Abhidh-k-vy 559) tu tādṛśaṃ karma nāsti
de la yang dbang med mod kyi srid pa bar mar gnas par byed pa la ni skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba'i ci 'dra ba de lta bu'i las ni med do /
yādṛśam upapadyaparinirvāyiṇa iti /
ato 'ṃtarāparinirvāyī śīghraṃ parinirvāti
de'i phyir bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba ni myur du yongs su mya ngan las 'da' la /
upapadyaparinirvāyī tu yāvadāyuḥ sthitvā parinirvātīty upapadyaparinirvāyy eva sopadhiśeṣanirvāṇena parinirvātīty ucyate skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba ni tshe ji srid bar gnas nas yongs su mya ngan las 'da' bas skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba kho na phung po'i lhag ma dang bcas pa'i yongs su mya ngan las 'da' bas yongs su mya ngan las 'da'o zhes bya'o /
sābhisaṃskāraparinirvāyī kileti /
kileti kilaśabdo vaibhāṣikamatadyotakaḥ
mngon par 'du byed pa dang bcas pas zhes bya ba la sogs pa la /
grag go zhes bya ba'i sgra ni bye brag tu smra ba'i gzhung lugs rjod par byed pa yin te /
svamataṃ hi sūtrānusāreṇa paścād vakṣyate rang gi gzhung lugs ni mdo sde dang mthun par phyis 'chad do /
apratiprasrabdhaprayoga iti /
pūrvaprayogāvedhenānirākṛtaprayoga ity arthaḥ
sbyor ba ma btang zhes bya ba ni sngon gyi sbyor ba'i 'phen pas sbyor ba ma bor bar zhes bya ba'i tha tshig ste /
mngon par 'du byed pa dang bcas shing 'bad pa dang bcas pa'o /
sābhisaṃskāraṃ saprayatnaṃ /
abhiyuktāvāhimārgatvād iti /
abhiyuktatvāt avāhimārgatvāc ca tasya yoginaḥ /
ata evāsau sābhisaṃskāraparinirvāyī sidhyati /
anabhisaṃskāreṇeti /
pūrvaviparyayeṇa /
prayogasya pratiprasrabdhatvāt /
abhiyogavāhimārgābhāvād iti /
abhiyogasya vīryasyābhāvāt /
vāhimārgasya cābhāvād ity arthaḥ
mngon par brtson pa dang lam ngang gis 'byung ba ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni rnal 'byor pa de mngon par brtson pa'i phyir dang lam ngang gis 'byung ba ma yin pa'i phyir te /
de nyid kyi phyir 'di mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' bar 'grub bo /
mngon par 'du byed pa med par zhes bya ba ni snga ma las bzlog pa ste sbyor ba btang ba'i phyir ro; /
mngon par brtson pa dang lam ngang gis 'byung ba med pa'i phyir ro zhes bya ba ni mngon par brtson pa ste /
tad evam abhiyogādinānātvāt parinirvāṇaviśeṣa ukto bhavati /
upapadyaparinirvāyiṇo hy ubhayam asti /
abhigogaś ca vāhī ca mārga iti /
sābhisaṃskāraparinirvāyiṇo 'bhjyogo 'sti /
na tv asya vāhī mārgaḥ /
anabhisaṃskāraparinirvāyiṇas tūbhayam api nāsti /
nābhiyogo na ca vāhī mārga iti /
saṃskṛtāsaṃskṛtālaṃbanamārgaparinirvāṇād iti /
saṃskṛtaṃ saṃskāra ity eko 'rthaḥ /
evam asaṃskṛtaṃ asaṃskāra iti /
saṃskārālaṃbanena mārgeṇa duḥkhasamudayamārgālaṃbanena mārgeṇa yaḥ kleśān prajahāti /
sa sābhisaṃskāraparinirvāyī /
yo 'saṃskārālaṃbanena nirodhālaṃbanena
brtson 'grus med pa'i phyir dang lam ngang gis 'byung ba med pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
de lta bas na de ltar mngon par brtson pa la sogs pa de dag tha dad pa'i phyir yongs su mya ngan las 'da' ba'i khyad par bshad pa yin te /
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba la ni mngon par brtson pa dang lam ngang gis 'byung ba gnyi ga yang yod do /
mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba la ni mngon par brtson pa yod kyi 'di la lam ngang gis 'byung ba ni med do /
mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba la ni gnyi ga yang med de /
mngon par brtson pa yang med la /
lam ngang gis 'byung ba yang med do /
'dus byas dang 'dus ma byas la dmigs pa'i lam gyis yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir ro zhes bya ba la /
'dus byas dang 'du byed ces bya ba ni don gcig ste /
'dus ma byas dang 'du byed ma yin pa yang de dang 'dra'o /
gang zhig 'du byed la dmigs pa ste /
sdug bsngal dang kun 'byung dang lam la dmigs pa'i lam gyis nyon mongs pa rnams spong bar byed pa de ni mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba yin la /
gang zhig 'du byed ma yin pa la dmigs pa ste /
'gog pa la dmigs pas spong ba de ni mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba yin no zhe'o /
de ni mi rung ste /
so 'nabhisaṃskāraparinirvāyīti /
tat tu na /
atiprasaṃgād iti /
tat tu naivaṃ /
kasmāt /
atiprasaṃgāt /
aṃtaropapadyaparinirvāyiṇor api saṃskṛtāsaṃskṛtālaṃbanamārgaparinirvāṇāt pratyekaṃ sābhisaṃskārānabhisaṃskāraparinirvāyitvaprasaṃgaḥ /
tatrasthau dvāv eva pudgalau syātāṃ
ha cang thal bar 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba ni de ni de lta ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
ha cang thal bar 'gyur ba'i phyir te /
bar ma do dang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dag kyang 'dus byas dang 'dus ma byas la dmigs pa'i lam gyis yongs su mya ngan las 'da' bas /
so sor mngon par 'du byed pa dang bcas pa dang mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba nyid du thal bar 'gyur ro /
na paṃceti /
anabhisaṃskāraparinirvāyī pūrvaṃ paṭhyata iti /
sābhisaṃskāraparinirvāyiṇaḥ pūrvam ayaṃ paṭhyate /
anabhisaṃskāraparinirvāyī sābhisaṃskāraparinirvāyīti /
tathaiva yujyata iti vistaraḥ
de'i phyir gang zag gnyis kho nar thal bar 'gyur gyi lnga ni ma yin no /
mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba sngar 'byung bas zhes bya ba ni mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba 'di mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba bas sngar 'byung ngo /
anabhisaṃskārasābhisaṃskāraparinirvāyiṇor yathākramaṃ /
vāhyavāhimārgayoḥ pudgalayoḥ parinirvāṇasyānabhisaṃskārasādhyatvāt pūrvasyābhisaṃskārasādhyatvāc cetarasya /
kathaṃ tathā sādhyatvam ity āha /
ayatnayatnaprāptitas tatparinirvāṇasya yathākramam ity eva /
atha vāhyavāhimārgayor iti /
mārgayor eva grahaṇaṃ na pudgalayor abhisaṃbaṃdhaḥ /
vāhino mārgasyānabhisaṃskārasādhyatvād avāhinaś cābhisaṃskārasādhyatvāt /
ayatnayatnaprāptitaḥ /
ayatnasaṃmukhībhāvataḥ pūrvamārgasya /
yatnaprāptita itarasyeti /
tad evam anabhisaṃskāraparinirvāyī pūrvaṃ yujyate /
āha /
yady anabhisaṃskāraparinirvāyiṇo vāhī (Abhidh-k-vy 560) mārgo 'nabhisaṃskāraśādhyatvāt upapadyaparinirvāyiṇo 'pi vāhī mārga iti /
kas tayor viśeṣa iti /
ata ucyate /
upapadyaparinirvāyiṇas tu mārgo vāhitaro jitataraḥ /
nānabhisaṃskāraparinirvāyiṇa evam adhimātrataro hetūpacayataḥ /
mṛdutarāś cānuśayāḥ mārgādhimātrataratvena kṣapitatvāt
de kho na bzhin du rung ste zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
gang zag mngon par 'du byed pa med pa dang mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba lam ngang gis 'byung ba dang ngang gis 'byung ba ma yin pa dag gis yongs su mya ngan las 'da' ba dag ni go rims bzhin du snga ma ni mngon par 'du byed pa med pas bsgrub par bya ba yin pa'i phyir la /
cig shos ni mngon par 'du byed pas mngon par bsgrub par bya ba yin pa'i phyir ro /
ji ltar na de ltar bsgrub par bya ba nyid yin zhe na /
smras pa /
de dag gi yongs su mya ngan las 'da' ba dag ni go rims bzhin du 'bad pa med pa dang 'bad pas 'thob pa'i sgo nas so /
yang na lam ngang gis 'byung ba dang ngang gis 'byung ba ma yin pa dag kho na mos pas gang zag dang mi sbyar gyi 'bad pa med pa dang 'bad pas 'thob pa'i sgo nas te /
lam snga ma 'bad pa med par mngon du 'gyur ba dang cig shos 'bad pas 'thob pa'i sgo nas lam ngang gis 'byung ba ni mngon par 'du byed pa med pas bsgrub par bya ba yin pa'i phyir la /
ngang gis 'byung ba ma yin pa ni mngon par 'du byed pas bsgrub bar bya ba yin pa'i phyir ro /
de ltar na mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba snga bar rung ngo /
smras pa /
gal te mngon par 'du byed pa med pas bsgrub par bya ba yin pa'i phyir mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba'i lam ngang gis 'byung ba yin na /
ūrdhvasrotā iti /
ūrdhvasroto gatir asyeti ūrdhvasrotāḥ /
yatra ūrdhvam iti paṭhyate /
ūrdhvaṃ damāc ca dehāc ceti /
ūrdhvaṃdamikaḥ ūrdhvaṃdehika iti /
tatpratyayasaṃniyogenordhvaśabdasya māṃtato 'pi nipātyata iti veditavyaṃ /
yathā ciraśabdasya ciraṃtanam ity ūrdhvam iti nipāto 'stīty apare /
akārāṃto 'pi tūrdhvaśabdo 'sty eveti na vāryate /
vyavakīrṇāvyavakīrṇadhyānatvād iti /
miśritāmiśritadhyānatvād ity arthaḥ
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba'i lam yang dang gis 'byung ba yin pas de gnyis la khyad par ci zhig yod ce na /
de'i phyir smras pa /
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba ni lam ches ngang gis 'byung ba dang ches che ba yin gyi mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba ni de ltar rgyu bsags pa'i sgo nas ches che ba ma yin no /
lam ches che ba nyid kyis zad par byas pa'i phyir phra rgyas ches chung ba yin no /
gong du 'pho ba zhes bya ba ni 'di la gong du 'pho zhing 'gro ba yod pas na gong du 'pho ba dag go /
bsam gtan spel ba dang spel ba ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni bsam gtan bsres pa dang bsres pa ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
anāsraveṇa sāsravasya dhyānasya miśritatvāt bsam gtan zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa dang bsres pa'i phyir ro /
iha dhyānāni vyavakīrya dhyānatrayāt parihīyata iti 'dir bsam gtan rnams spel nas bsam gtan gsum las yongs su nyams pa zhes bya ba ni /
dhyānavyavakiraṇaṃ caturthadhyānavyavakiraṇapūrvakam /
ākīryate caturthaṃ prāg iti vacanāt
dang por bzhi pa spel bar byed /
ces 'byung bas bsam gtan spel ba ni bsam gtan bzhi pa spel ba sngon du 'gro ba can yin te /
caturtham eva hi dhyānam ādito vyavakiraṇe samarthaṃ /
nānyat /
caturthāc ca dhyānād aparihīṇasya prathamādiṣu dhyāneṣūpapattir nāstīty ata ucyate /
dhyānatrayāt parihīṇa iti
bsam gtan bzhi pa kho nas dang por spel bar nus kyi gzhan gyis ni ma yin no /
bsam gtan bzhi pa las yongs su ma nyams par bsam gtan dang po la sogs par skye ba med pas de'i phyir bsam gtan gsum pa las yongs su nyams pa zhes smos so /
kathaṃ ca parihīṇa ity āha /
prathamaṃ dhyānam āsvādyeti
ji ltar yongs su nyams she na /
bsam gtan dang po'i ro myangs te zhes bya ba smos so /
madhyānimajjanāt madhye 'nimajjanāt /
ardhapluto nāmeti vistaraḥ /
ya ekam api sthānāṃtaraṃ vilaṃghya śuddhāvāseṣūpapadyākaniṣṭhān praviśatīty evaṃ vākyābhisaṃbaṃdhaḥ
bar du mi 'gro bas na zhes bya ba ni bar mar mi 'gro bas so /
phyed du 'phar bas zhes bya ba rgyas par 'byang ba ni gnas gtsang ma rnams su skyes nas; gnas gzhan 'ga' tsam yang rgal te 'og min du 'jug pa gang yin pa'o zhes tshig de ltar sbyar bar bya'o /
dṛṣṭisthānatvād iti /
mahābrahmaṇāṃ prathamopapannānāṃ ca mahābahmaṇi nirmāyakābhimānataḥ /
ekamāyakatvāc ceti
lta ba'i gnas yin pa'i phyir zhes bya ba ni tshangs pa chen po dang dang por skyes pa rnams kyang tshangs pa chen po la sprul pa po yin par mngon pa'i nga rgyal byed pa'i phyir ro; ;gtso bo gcig tu zad pa'i phyir zhes bya ba ci zhe na /
kiṃ /
mahābrahmasv āryo nopapadyate
'phags pa ni tshangs chen pa dag gi nang du mi skye ste /
āryasya hi prabhāvavatas tatrotpāde saty ubhayanāyakatvaṃ syāt 'phags pa der skye na mthu'i sgo nas gnyi ga gtso bo nyid du 'gyur ba zhig na /
niḥsapatnena ca karmaṇā tatrādhipatim /
ataḥ sasapatnaṃ na bhavatīti
de'i bdag po ni 'gran zla med pa'i las kyis 'gyur bas de'i phyir 'gran zla dang bcas par mi 'gyur ro /
sarvāṇi sthānāṃtarāṇīti /
brahmakāyikebhyaś cyutvā brahmapurohitādīni sudarśanāntāni caturdaśasthānāṃtarāṇi saṃcaryākaniṣṭhān praviśati
gnas gzhan thams cad du zhes bya ba ni tshangs ris pa dag gi nang nas shi 'phos te changs pa'i mdun na 'don la sogs pa gya nom snang ba la thug pa'i bar gnas gzhan bcu bzhir 'phos nas 'og min du 'jug pa yin no /
yatropapannas tatas tatra cātyaṃtam anāgamanād iti /
yatropapannas tadyathā
gong du skyes pa de'i 'og dang deng gtan du mi 'ong ba'i phyir zhes bya ba ni gang du skyes pa 'di lta ste /
prathamadhyāne /
tato 'tyaṃtam anāgamanāt kāmadhātau /
tathā yatropapannas tatra cātyaṃtam anāgamanāt
bsam gtan dang por skyes nas de'i 'og 'dod pa'i khams su gtan mi 'ong ba'i phyir dang de bzhin du gong du skyes pa der yang gtan mi 'ong ba'i phyir te /
tatra ca punaḥ prathame dhyāne 'tyaṃtam anāgamanāt /
paripūrṇam anāgāmitvaṃ punas tatra dvitīyajanmākaraṇāt /
śamathacarito hy eṣa iti /
ya eṣa bhavāgraparamaḥ sa samādhipriyaḥ
bsam gtan dang po der yang gtan mi 'ong ba'i phyir lan gnyis su phyir der mi skye bas phyir mi 'ong ba nyid yongs su rdzogs pa yin no /
'di ni zhi gnas spyad pa yin no zhes bya ba ni srid pa'i rtse mor thug pa gang yin pa de ni ting nge 'dzin la dga' ba yin te /
ārūpyeṣu ca samādhir atipraśāṃtaḥ /
tasmād ayam ārūpyān praviśati
gzugs med pa dag gi ting nge 'dzin ni rab tu zhi ba yin pas de'i phyir 'di gzugs med bdag tu 'jug go /
pūrvakas tu vipaśyanācarita iti /
yo 'sāv akaniṣṭhaparama (Abhidh-k-vy 561) uktaḥ
snga ma ni lhag mthong spyad pa yin no zhes bya ba ni 'og min gyi mthar thug par bshad pa gang yin pa de ni shes rab la dga' ba yin te /
sa prajñāpriyaḥ śuddhāvāsān praviśati /
aṃtarāparinirvāṇam iti vistaraḥ /
naitat prati śāstrakārair niścitaṃ
gnas gtsang ma rnams su 'jug go /
bar skabs su yang yongs su mya ngan las 'da' bar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di ni bstan bcos byed pa rnams kyis bris pa yang med la bkag pa yang med do /
na ca pratiṣiddham ato 'pratiṣedhād ūrdhvasrotaso 'kaniṣṭhaparamasya bhavāgraparamasya cāṃtarā akaniṣṭhāṃ bhavāgraṃ ca praviśya parinirvāṇaṃ yujyamānaṃ paśyāmaḥ /
saṃbhavaṃ tu paśyāma ity arthaḥ
de'i phyir ma bkag pas gong du 'pho ba 'og min gyi mthar thug pa dang srid pa'i rtse mo'i mthar thug pa yang 'og min dang srid pa'i rtse mor ma zhugs par bar skabs su mya ngan las 'da' bar rung bar lta sta srid par lta'o zhes bya ba'i tha tshig go /
nanu cākaniṣṭhaparamo bhavāgraparama iti coktam ata āha 'og min gyi mthar thug pa dang srid pa'i rtse mo'i mthar thug pa zhes bshad pa ma yin nam zhe na /
smras pa /
akaniṣṭhabhavāgraparamatvaṃ tu pareṇa gatyabhāvād akaniṣṭhebhyo bhavāgrāc cordhvaṃ gatyabhāvāt 'og min dang srid pa'i rtse mo'i mthar thug pa nyid ni phan chad du 'gro ba med pa'i phyir te /
'og min dang srid pa'i rtse mo las gong du 'gror med pa'i phyir ro /
tadyathā srotaāpannasya saptakṛtvaḥ paramatvaṃ dper na rgyun du zhugs pa mchog tu thogs na lan bdun pa nyid bzhin te /
na hi tasya dvau trīn vā bhavān abhinirvartya parinirvāṇaṃ na saṃbhavatīti /
tataḥ pareṇa tv aṣṭamaṃ bhavaṃ nābhinirvartayatīti /
saptakṛtvaḥ parama ukta iti /
sa punaś caturvidha ity aṃtarāparinirvāyyabhāvān na paṃcavidhaḥ
de la srid pa gnyis sam gsum mngon par grub nas yongs su mya ngan las 'da' ba mi srid pa ma yin mod kyi /
de phan chad srid pa brgyad pa mngon par 'grub par mi byed pas mchog tu thogs na lan bdun pa zhes bshad do /
de yang rnam pa bzhi ste zhes bya ba ni bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba med pa'i phyir rnam pa lnga ni med do /
ete ṣaḍ anāgāmino bhavaṃtīti /
aṃtarāparinirvāyī upapadyaparinirvāyī sābhisaṃskāraparinirvāyī anabhisaṃskāraparinirvāyī ūrdhvasrotāḥ ārūpyagaś ca
de dag ni phyir mi 'ong ba drug yin no zhes bya ba ni bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba dang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dang mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba dang mngon par 'du byed pa med pas yongs su mya ngan las 'da' ba dang gong du 'pho ba dang drug pa gzugs med par nye bar 'gro ba ste dbye ba rnam pa bzhi pa bgrangs so /
ṣaṣṭhaś caturdhābhedam avigaṇayyeti /
dṛṣṭadharmaparinirvāyī /
dṛṣṭajanmaparinirvāyīty arthaḥ
mthong ba'i chos la yongs su mya ngan las 'da' ba ni tshe 'di la yongs su mya ngan las 'da' ba zhes bya ba'i tha tshig go /
(VI /
40) katham eṣāṃ trayāṇām iti vistaraḥ /
trayo 'nāgāmina iti nirbhidya noktā ity anavabudhyamāna itaraḥ pṛcchati
gsum po gang dag ce na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni pha rol po phyir mi 'ong ba gsum zhes nges par phye ste /
ma bshad pas khong du ma chud de 'dri ba yin no /
ācāryo 'py arthāpattyoktā eta iti paśyan vivṛṇoti slob dpon gyis kyang de dag ni don gyi shugs gyis bshad pa yin no zhes bya bar gzigs nas rnam par 'grel par mdzad de /
aṃtaropapadyaparinirvāyiṇor aṃtarāparinirvāyiṇaḥ upapadyaparinirvāyiṇaś cety arthaḥ bar ma do dang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dag ni bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba dang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba zhes bya ba'i tha tshig go /
ūrdhvasrotasaś ca tṛtīyasyeti /
āśvanāśuciraparinirvāṇāt dṛṣṭāṃtatrayeṇeti /
āśuparinirvāyī anāśuparinirvāyī ciraparinirvāyī ca dṛṣṭāṃtatrayeṇa yojayyitavyāḥ
gong du 'pho ba ni gsum pa yin no /
dpe gsum gyis myur ba dang myur ba ma yin pa dang yun ring mo zhig na yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir ro zhes bya ba ni myur bar yongs su mya ngan las 'da' ba dang myur ba ma yin par yongs su mya ngan las 'da' ba dang yun ring mo zhig na yongs su mya ngan las 'da' ba dpe gsum dang sbyar bar bya ba yin te /
tadyathā parīttaḥ śakalikāgnir abhinirvartamāna eva nirvāyāt /
evaṃ prathamo ya āśuparinirvāyī
dper na zhog ma chung ngu'i me mngon par 'grub bzhin du 'chi bar 'gyur ba ltar dang po de /
myur bar yongs su mya ngan las 'da' ba gang yin pa de dang 'dra'o /
dper na lcags kyi thu lum mam /
tadyathāyoguḍānāṃ vāyasphālānāṃ vādīptāgnisaṃprataptānāṃ ayoghanena hanyamānānāṃ ayaḥprapāṭikotpataty eva nirvāyāt /
evaṃ dvitīyo yo 'nāśuparinirvāyī /
tadyathāyoguḍānām iti pūrvavad yāvad ayaḥprapāṭikotplutya pṛthivyām apatitaiva nirvāyāt
thong lcags me kun du 'bar pa rab tu bsregs pa lcags kyi tho bas brgyab pa rnams kyi tsha tsha gyen du yar bzhin du 'chi bar 'gyur ba ltar gnyis pa myur ba ma yin pa yongs su mya ngan las 'da' ba gang yin pa yang de dang 'dra'o /
dper na lcags kyi thu lum mam zhes bya ba la sogs pa snga ma bzhin te /
tsha tsha gyen du yar nas sa la ma lhung ba kho nar 'chi bar 'gyur ba ltar gsum pa yun ring mo zhig na yongs su mya ngan las 'da' ba gang yin pa yang de dang 'dra ste /
evaṃ tṛtīyo yaś ciraparinirvāyī /
etac ca sūtraṃ vistareṇa purastāl likhitam iti na punar likhyate /
upapadyābhisaṃskārānabhisaṃskāraparinirvāṇād iti /
upapadya parinirvāṇād abhisaṃskāreṇānabhisaṃskāreṇa parinirvāṇāt tridhābhedān navānāgāmino bhavaṃtīti saṃbaṃdhaḥ /
upapadyaparinirvāyī ya upapannamātraḥ parinirvāti
mdo 'di ni gong du bris zin pas yang mi 'dri'o /
skyes nas dang mngon par 'du byed pa dang mngon par 'du byed pa med bar yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir ro zhes bya ba ni skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir dang mngon par 'du byed pa dang bcas pa dang mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir rnam pa gsum du phye bas phyir mi 'ong ba dgu yin no zhes bya bar sbyar ro /
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba ni skyes pa tsam gyis yongs su mya ngan las 'da' ba gang yin pa ste /
na tv abhisaṃskāreṇānabhisaṃskāreṇa vā parinirvāti mngon par 'du byed pa'am /
mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba ni ma yin no /
sābhisaṃskāraparinirvāyī tu nopapadyaiva parinirvāti mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba ni skyes pa tsam kho nas yongs su mya ngan las 'da' ba ma yin no /
kiṃ tarhi /
abhisaṃskāreṇāpratiprasrabdhasya pūrvābhisaṃskārasya sāmarthyataḥ parinirvāti /
asya hi yady api vāhī mārgo 'sti abhiyogena tu parinirvāti /
upapadyaparinirvāyī tu nābhiyogeneti viśeṣaḥ /
anabhisaṃskāraparinirvāyī (Abhidh-k-vy 562) punaḥ pratiprasrabdhapūrvābhisaṃskāro 'bhisaṃskāram anaṃtareṇa parinirvātīty ayam eva eṣāṃ viśeṣo 'vagaṃtavyaḥ /
yathā tu sābhisaṃskārānabhisaṃskāraparinirvāyiṇāv apy upapadyaparinirvāyyākhyāṃ labhete /
tathā darśayann āha /
sarve hy eta upapadyaparinirvāṇād upapadyaparinirvāyiṇa iti /
plutādibhedād iti /
plutārdhaplutasarvacyutabhedād ity arthaḥ /
sarveṣāṃ vā trayāṇām iti /
aṃtaropapadyaparinirvāyyūrdhvasrotasām āśvanāśuciraparinirvāṇāt tridhābhedaḥ /
kaścid aṃtarāparinirvāyī āśuparinirvāyī bhavati /
kaścid anāśuciraparinirvāyī /
evam upapadyaparinirvāyī /
ūrdhvasrotāś ceti /
asmāc ca tridhābhedān navānāgāmino bhavaṃtīti sa eva saṃbaṃdho vācyaḥ /
tadviśeṣaḥ punar iti vistaraḥ /
teṣāṃ punas trayāṇām aṃtaropapadyaparinirvāyiṇoḥ ūrdhvasrotasaś ca /
navānāṃ caiṣām eva pratyekaṃ tridhābhedād yathā varṇitād viśeṣaḥ /
karmakleśendriyaviśeṣāt /
karmaṇaḥ kleśasyendriyasya ca viśeṣād bhavati /
katham ity āha /
trayāṇām iti vistaraḥ
'o na ci zhe na /
mngon par 'du byed pa dang sngon mngon par 'du byed pa ma btang ba'i mthus yongs su mya ngan las 'da' ba yin no /
'di la ni lam ngang gis 'byung ba ni yod mod kyi /
mngon par brtson pas yongs su mya ngan las 'da' la skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba ni mngon par brtson pa med pas khyad par yod do /
mngon par 'du byed pa med pas yongs su mya ngan las 'da' ba ni sngon gyi mngon par 'du byed pa btang ba ste /
mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba yin no /
de ltar na de dag gi khyad par ni de yin par khong du chud par bya'o /
ji ltar na mngon par 'du byed pa dang bcas pa dang mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba dag kyang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba'i ming thob par 'gyur ba de bzhin du bstan pa'i phyir de dag thams cad kyang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dag yin no zhes bya ba smos so /
'phar ba la sogs pa'i bye brag gis so zhes bya ba ni 'phar ba dang phyed du 'phar ba dang thams cad du 'chi 'pho ba'i bye brag gis so zhes bya ba'i tha tshig go /
yang na gsum po thams cad ces bya ba ni bar ma do dang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dang gong du 'pho ba rnams myur ba dang myur ba ma yin pa dang yun ring mo zhig na yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir rnam pa gsum du dbye ste /
bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba yang la la ni myur bar yongs su mya ngan las 'da'o /
la la ni myur ba ma yin par yongs su mya ngan las 'da'o /
la la ni yun ring mo zhig nas yongs su mya ngan las 'da'o /
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dang gong du 'pho ba yang de dang 'dra ste /
rnam pa gsum du dbye ba'i phyir yang phyir mi 'ong ba dgu yin no zhes sbyar ba de nyid brjod par bya'o /
de dag gis ni khyad par rnams zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gsum po bar ma do dang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dang gong du 'pho ba dang de dag nyid so sor rnam pa gsum du phye bas dgu po de dag gi khyad par ji skad du brjod pa ni las dang nyon mongs pa dang dbang po'i bye brag las te /
las dang nyon mongs pa dang dbang po'i bye brag las 'gyur ro /
ji lta zhe na /
re zhig gsum po ni zhes bya ba rgyas par smos so /
abhinirvṛttir aṃtarābhāvaḥ abhinirvṛttivedanīyasya karmaṇa upacitatvād aṃtarāparinirvāyī mngon par 'grub pa ni srid pa bar ma ste /
mngon par 'grub pa myong bar 'gyur ba'i las bsags pa'i phyir bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba yin no /
upapadyavedanīyasya karmaṇa upacitatvād upapadyaparinirvāyī skyes nas myong bar 'gyur ba'i las bsags pa'i phyir skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba yin no /
aparaparyāyavedanīyasya karmaṇa upacitatvād ūrdhvaṃsrotā ity evaṃ tāvat teṣāṃ trayāṇāṃ karmaviśeṣād viśeṣaḥ lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba'i las bsags pa'i phyir gong du 'pho ba yin te /
re zhig gsum po de dag gi khyad par las kyi bye brag las gyur pa ni de lta bu yin no /
mṛdumadhyādhimātrakleśasamudācāratvād yathākramam eṣām eva kleśaviśeṣād viśeṣaḥ nyon mongs pa kun du spyod pa chung ba dang 'bring dang chen po'i phyir go rims bzhin du de dag nyid kyi khyad par nyon mongs pa'i bye brag las gyur pa yin no /
adhimātramadhyamṛdvindriyatvāc ca yathākramam eṣām evendriyaviśeṣād viśeṣa iti /
teṣām api pratyekam ata eva yathāyogaṃ viśeṣa iti
dbang po chen po'i dang 'bring dang chung ngu'i phyir go rims bzhin du de dag nyid kyi khyad par dbang po'i bye brag las gyur pa yin no /
de nyid kyi phyir de dag so so'i bye brag kyang ci rigs par zhes bya ba ni las la sogs pa'i bye brag de nyid kyi phyir te /
teṣām api pratyekaṃ bhinnānāṃ navānām ity arthaḥ so so tha dad pa dgu po de dag gi khyad par yang zhes bya ba'i tha tshig go /
ata eva karmādiviśeṣāt yathāyogaṃ na yathākramaṃ /
viśeṣo 'vagaṃtavyaḥ /
katham ity āha /
prathamayos trikayor iti vistaraḥ /
yac cāṃtarāparinirvāyiṇāṃ trikaṃ /
yac copapadyaparinirvāyiṇāṃ /
tayos trikayoḥ kleśendriyaviśeṣāt
ci rigs par yin gyi go rims bzhin du khong du chud par bya ba ni ma yin no /
ji lta zhe na /
gsum tshan dang po gnyis ni zhes bya ba rgyas par smos te /
gsum tshan bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba rnams gang yin pa des /
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba rnams gang yin pa'o /
gsum tshan de gnyis kyi khyad par ni nyon mongs pa dang dbang po'i bye brag las 'gyur te /
mṛdumadhyādhimātrakleśasamudācāratvāt adhimātramadhyamṛdvindriyatvāc ca /
yathākramaṃ viśeṣaḥ /
na tu karmaviśeṣāt
nyon mongs pa kun du spyod pa chung ba dang 'bring dang chen po'i phyir dang dbang po chen po dang 'bring dang chung ngu'i phyir go rims bzhin du khyad par du 'gyur ro /
las kyi bye brag las ni ma yin te /
yasmāt prathamasya trikasyābhinirvṛttivedanīyaṃ karma tulyaṃ 'di ltar gsum tshan dang po'i las mngon par 'grub pa myong par 'gyur ba yang mtshungs la /
dvitīyasya copapadyavedanīyaṃ karma tulyam iti gnyis pa'i las skyes nas myong bar 'gyur ba yang mtshungs pas so /
paścimasya trikasyāparaparyāyavedanīyakarmaviśeṣāc ca viśeṣaḥ gsum tshan tha ma ni lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba'i las kyi bye brag las kyang khyad par du blta ste /
plutādīnāṃ hy aparaparyāyavedanīyaṃ karma bhinnam iti /
ato 'paraparyāyavedanīyakarmaviśeṣāt /
kleśendriyaviśeṣāc ca /
cakārānukṛṣṭatvāt viśeṣo mṛdumadhyādhimātrakleśasamudācāratvāt
'phar ba la sogs pa'i las lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba ni tha dad pas de'i phyir /
lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba'i las kyi bye brag dag kyang zhes bya bas drangs pa nyon mongs pa dang dbang po'i bye brag las khyad par du 'gyur te /
adhimātramadhyamṛdvindriyatvāc ca /
yathākramam ity arthaḥ /
ta ete navaprakārakleśendrigatvād iti
nyon mongs pa kun du spyod pa chung ngu dang 'bring dang chen po'i phyir dang dbang po chen po dang 'bring dang chung ngu'i phyir go rims bzhin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ta ete navānāgāmino navaprakārakleśatvāt /
navaprakārendriyatvāc ca /
navānāgāmino bhavaṃti /
karmaṇo 'grahaṇam avyapitvāt
de dag ni nyon mongs pa dang dbang po'i rnam pa dgu'i phyir zhes bya ba ni phyir mi 'ong ba de dag ni nyon mongs pa'i rnam pa dgu'i phyir dang dbang po'i rnam pa dgu'i phyir phyir mi 'ong ba dgu yin no /
na hi prathamayos (Abhidh-k-vy 563) trikayoḥ karmaviśeṣād viśeṣo 'stīti las ma smos pa ni khyab pa yin pa'i phyir te /
gsum tshan dang po gnyis ni las kyi bye brag las khyad par du gyur pa med do /
kathaṃ punar ete navaprakārakleśā bhavaṃti /
iha kleśas triprakāro mṛdumadhyādhimātra iti /
mṛdur aṃtarāparinirvāyiṇāṃ /
madhya upapadyaparinirvāyiṇāṃ /
adhimātra ūrdhvasrotasāṃ /
tatra prathamo 'ntarāparinirvāyī mṛdumṛdukleśaḥ /
dvitīyo mṛdumadhyakleśaḥ tṛtīyo mṛdvadhimātrakleśaḥ
yang ji ltar na nyon mongs pa de dag rnam pa dgu yin zhe na /
'di la nyon mongs pa ni chung ngu dang 'bring dang chen po dang rnam pa gsum ste /
bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba rnams kyi ni chung ngu yin no /
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba rnams kyi ni 'bring yin no /
gong du 'pho ba rnams kyi ni chen po yin no /
de yang bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba dang po ni nyon mongs pa chung ngu'i chung ngu can yin no /
upapadyaparinirvāyiṇāṃ prathama upapadyaparinirvāyī madhyamṛdukleśaḥ /
dvitīyaḥ sābhisaṃskāraparinirvāyī madhyamadhyakleśaḥ /
tṛtīyo 'nabhisaṃskāraparinirvāyī madhyādhimātrakleśaḥ /
ūrdhvasrotasām api pluto 'dhimātramṛdukleśaḥ ardhapluto 'dhimātramadhyakleśaḥ /
sarvasthānacyuto 'dhimātrādhimātrakleśa iti /
kathaṃ navaprakārendriyā bhavaṃti /
tathaivendriyam api triprakāram adhimātraṃ mṛdu ceti /
adhimātram aṃtārāparinirvāyiṇāṃ /
madhyam upapadyaparinirvāyiṇāṃ /
mṛdūrdhvasrotasāṃ /
tatra prathamo 'ṃtarāparinirvāyī adhimātrādhimātrendriyaḥ /
dvitīyo 'dhimātramadhyendriyaḥ /
tṛtīyo 'dhimātramṛdvindriyaḥ /
upapadyaparinirvāyiṇāṃ prathamaṃ upapadyaparinirvāyī madhyādhimātrendriyaḥ
gnyis pa ni nyon mongs pa chung ngu'i 'bring po can yin no /
gsum pa ni nyon mongs pa chung ngu'i chen po can yin no /
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba rnams la yang dang po ste /
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba ni nyon mongs pa 'bring po'i chung ngu can yin no /
gnyis pa mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba ni nyon mongs pa 'bring po'i 'bring po yin no /
gsum pa mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba ni nyon mongs pa 'bring po'i chen po can yin no /
gong du 'pho ba rnams la yang 'phar ba ni nyon mongs pa chen po'i chung ngu can yin no /
phyed du 'phar ba ni nyon mongs pa chen po'i 'bring po can yin no /
gnas thams cad du 'chi 'pho ba ni nyon mongs pa chen po'i chen po can yin no /
ji ltar na dbang po'i rnam pa dgu yin zhe na /
de bzhin du dbang po yang chen po dang 'bring po dang chung ngu rnams te /
bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba rnams kyi ni chen po yin no /
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba rnams kyi ni 'bring yin no /
gong du 'pho ba rnams kyi ni chung ngu yin no /
de la yang bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba dang po ni dbang po chen po'i chen po can yin no /
gnyis pa ni dbang po chen po'i 'bring po can yin no /
gsum pa ni dbang po chen po'i chung ngu can yin no /
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba rnams la yang dang po ste /
sābhisaṃskāraparinirvāyī madyamadhyendriyaḥ /
anabhisaṃskāraparinirvāyi madhyamṛdvindriyaḥ /
ūrdhvasrotasām api pluto mṛdvadhimātrendriyaḥ
skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba ni dbang po 'bring po'i chen po can yin no /
mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba ni dbang po 'bring po'i 'bring po can yin no /
ardhapluto mṛdumadhyendriyaḥ /
sarvasthānacyuto mṛdumṛdvindriya iti /
(VI /
41) kathaṃ tarhi sūtre sapta satpuruṣagatayo deśitā iti /
sapta vo 'haṃ bhikṣavaḥ satpuruṣagatīr deśayiṣyāmi /
anupādāya ca parinirvāṇam /
ity etat sarvaṃ sūtraṃ gatisūtrata ity atra pradeśe likhitam iti na punar likhyate /
atra ca sūtre sapta satpuruṣagatayo deśitāḥ /
trayo 'ṃtarāparinirvāyiṇāḥ /
traya upapadyaparinirvāyiṇa iti ṣaṭ gatayaḥ /
ūrdhvaṃsroto gatiś ca saptamīti /
ūrdhvasravaṇadharmeti /
kṛdaṃtam etac chabdarūpam iti /
vidhārtham etac chabdarūpam iti darśayati /
ūrdhvam iti ca kriyāviśeṣaṇam iti /
tasyābhedanirdeśād iti /
tasyordhvaṃsrotasaḥ plutādibhedānirdeśād ity arthaḥ
mngon par 'du byed pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba ni dbang po 'bring po'i chung ngu can yin no /
gong du 'pho ba rnams la yang 'phar ba ni dbang po chung ngu'i chen po can no /
phyed du 'phar ba ni dbang po chung ngu'i 'bring po can yin no /
gnas thams cad du 'chi 'pho ba ni dbang po chung ngu'i chung ngu can yin no /
'o na mdo las skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun bstan pa ji lta bu zhe na zhes bya ba ni dge slong dag ngas skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun dang nye bar len pa med par yongs su mya ngan las 'da' ba yang bstan par bya'o zhes 'byung ba yin no /
mdo de thams cad ni 'gro mdo las zhes bya ba'i phyogs der bris zin pas yang mi bri'o /
mdo de las ni skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun bstan te /
bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba gsum dang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba gsum ste /
'gro ba drug go /
bdun pa ni gong du 'pho ba'i 'gro ba yin no /
de ma phye bar bstan pa'i phyir zhes bya ba ni gong du 'pho ba de 'phar ba la sogs pa phye ste ma bstan pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig ste /
vineyāśayāpekṣo hi sūtranirdeśaḥ mdo las bstan pa ni gdul pa'i bsam pa la ltos pa yin no /
nānyāḥ śaikṣā gataya iti /
na srotaāpannasakṛdāgāmigataya ity arthaḥ
slob pa'i 'gro ba gzhan dag ni ma yin zhes bya ba ni rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba'i 'gro ba dag ma yin zhes bya ba'i tha tshig ste /
gatir utpattiḥ saṃparāya ity ete sūtre paryāyā ucyaṃte 'gro ba dang skye ba dang tshe phyi ma zhes bya ba 'di dag ni mod las rnam grangs su bshad do /
teṣām ity anāgāmināṃ de dag ces bya ba ni phyir mi 'ong ba dag ste /
sati ca karmaṇi vṛttiḥ prāṇātipātādyakaraṇāt /
asati cāvṛttir abrahmacaryādyakaraṇāt
srog gcod pa la sogs pa mi byed pa'i phyir las dam pa la 'jug cing mi tshangs par spyod pa la sogs pa mi byed pa'i phyir dam pa ma yin pa la mi 'jug ste /
akuśalena hi cittenābrahmacaryādikaraṇam iti /
teṣāṃ tu vītarāgāṇāṃ saty eva karmaṇi vṛttir nāsati prahīṇakuśalatvāt /
na punaḥ pratyāgatir iti /
yāsu gatiṣūpapannāḥ /
tatratatra caiṣām atyaṃtam anāgamanam ity arthaḥ
mi tshangs par spyod pa la sogs pa ni mi dge ba'i bsam pa'i sems kyis byed na /
'dod chags dang bral ba de dag ni mi dge ba spangs pa'i phyir dam pa kho na la 'jug gi dam pa ma yin pa la mi 'jug go /
yang phyir 'ong ba med ces bya ba ni 'gro ba gang dag tu skyes pa de'i 'og gam der gtan mi 'ong zhes bya ba'i tha tshig go /
na tv etad yathoktam anyatrāstīty /
yad etat saty eva vṛttir asati cāvṛttir evāpunaḥpratyāgamanaṃ ca
ji skad du bshad pa 'di gzhan la ni med pas zhes bya ba ni dam pa kho na la 'jug cing dam pa ma yin pa la mi 'jug pa dang yang phyir 'ong ba med pa gang yin pa de rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba la med pas so /
tad etat (Abhidh-k-vy 564) srotaāpanne sakṛdāgāmini ca nāstīti /
anyeṣām apīti /
srotaāpannasakṛdāgaminām apīty arthaḥ /
pāryāyikam iti /
paryāye bhavaṃ pāryāyikaṃ
gzhan dag la yang zhes bya ba ni rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba dag la yang zhes bya ba'i don to /
rnam grangs pa zhes bya ba ni rnam grangs las byung bas na rnam grangs pa ste /
kenacit prakāreṇa bhavatīty arthaḥ rnam pa 'ga' zhig gis yin zhes bya ba'i tha tshig go /
katham ity āha /
paṃcavidhasya pāpasyātyaṃtamakaraṇasaṃvarapratilaṃbhād iti
ji ltar zhe na sdig pa rnam pa lnga gtan mi byed pa'i sdom pa thob pa'i phyir zhes bya ba smos te /
paṃcavidhasya pāpasya prāṇātipātādattādānakāmamithyācāramṛṣāvādamadyapānalakṣaṇasyākaraṇenākriyayā saṃvaraḥ saṃvaraṇam srog gcod pa dang ma byin par len pa dang 'dod pas log par gyem pa dang brdzun du smra ba dang chang 'thung ba'i mtshan nyid kyi sdig pa rnam pa lnga mi byed pas mi byed par sdom pa ni sdom par byed pa ste /
tasya pratilaṃbhāt /
na hy āryā janmāṃtare 'py etat paṃcavidhaṃ pāpam adhyācaraṃti /
akaraṇasaṃvaravacanaṃ /
samādānasaṃvarasyānāvaśyakatvāt /
prāyeṇeti /
darśanagrahātavyānām akuśalānāṃ sarveṣām atyaṃtaprahāṇāt /
bhāvanāprahātavyānāṃ ca kāmāvacarāṇāṃ keśāṃcit saṃbhavataḥ /
yeṣām iti vistaraḥ /
yeṣāṃ tu niḥparyāyeṇa na prakārāṃtareṇa srotaāpannasakṛdāgāmivat satpuruṣatvaṃ
de thob pa'i phyir ro /
'phags pa ni tshe rabs gzhan na yang sdig pa rnam pa lnga po 'di mi spyod do /
mi byed pa'i sdom pa zhes smos pa ni yang dag par len pa'i sdom pa ni gdon mi za ba ma yin pa'i phyir ro /
phal cher zhes bya ba ni mthong bas spang bar bya ba ni mi dge ba thams cad gtan spangs pa'i phyir dang ci rigs bar bsgoms pas spang bar bya ba 'dod pa na spyod pa kha cig spangs pa'i phyir ro /
gang dag la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang dag la rnam grangs med par yod pa ste /
rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba ltar rnam pa gzhan gyis skyes bu dam pa nyid yin pa lta bu ni ma yin no /
kiṃ tarhi /
sarvasya pāpasyātyaṃtamakaraṇasaṃvarapratilaṃbhāt /
sarveṣāṃ cākuśalānāṃ darśanaprahātavyānāṃ kleśānāṃ prahāṇāt /
bhāvanāprahātavyānāṃ ca kāmāvacarāṇāṃ sarveṣāṃ navaprakārāṇām api prahāṇāt
'o na ci zhe na /
sdig pa thams cad gtan mi byed pa'i sdom pa thob pa'i phyir dang mthong bas spong bar bya ba mi dge ba thams cad spangs pa'i phyir dang bsgom pas spang bar bya ba 'dod pa na spyod pa rnam pa dgu po thams cad spangs pa'i phyir mdo 'dir skyes bu dam pa'i 'gro ba bdun zhes gsungs pa ni skyes bu dam pa phyir mi 'ong ba da dag gi skabs yin no /
teṣāṃ satpuruṣāṇām anāgāminām iha sūtre 'dhikāraḥ /
sapta satpuruṣagataya ity ato 'nyeṣāṃ pāryāyikaṃ satpuruṣatvaṃ na pratiṣidhyate /
(VI /
42) kiṃ punaḥ parivṛttajanmano 'py anāgāmina eśa bhedo 'sti /
aṃtarāparinirvāyīty evamādikaḥ /
parivṛttajanmānāgāmīyaḥ prathame janmani srotaāpattiphalaṃ sakṛdāgāmiphalaṃ vā prāpya dvitīye janmany anāgāmī bhavati
de'i phyir gzhan dag kyang rnam grangs pa'i skyes bu dam pa nyid yin pa ni mi dag go /
ci phyir mi 'ong ba tshe yongs su gyur pa la yang bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba zhes bya ba de lta bu la sogs pa'i dbye ba 'di yod dam zhes bya ba phyir mi 'ong ba tshe yongs su gyur pa ni gang zhig tshe dang po la rgyun du zhugs pa'i 'bras bu 'am /
lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu thob nas tshe gnyis pa la phyir mi 'ong bar gyur pa yin no /
'dod par zhes bya ba khyad par smos pa ni 'di ltar gzugs kyi khams su tshe yongs su gyur pa ni res 'ga' gzugs med pa dag tu 'jug pas so /
kāma iti viśeṣaṇaṃ /
yasmāt rūpadhātau parivṛttajanmā kadācid ārūpyān praviśatīti /
tatraiva janmani parinirvāṇād iti /
kāmadhātau duḥkhabahulatvenāsya tīvrasaṃvegatvāt /
yat tarhīti vistaraḥ /
śakreṇoktam itaś cyuto 'haṃ manuṣyeṣūpapanno yady arhattvaṃ prāpya na parinirvāmi /
ye te devā akaniṣṭhā iti viśrutāḥ /
aṃte me hīyamānasya tatropapattir bhaviṣyatīti /
sa hi deveṣv eva srotaāpanno manuṣyāṃś cāgatya parinirvāsyāmīti vacanāt parivṛttajanmā bhavet /
aṃte nikāyasabhāgāvasāne mama hīyamānasyārhattvād aprāptiparihāṇyā parihīyamāṇasya /
tatrākaniṣṭheṣūpapattir bhaviṣyatīti prārthanāvacanād dhātvaṃtaragamanam astīti darśitaṃ bhavatīti gamyate /
tat kathaṃ kāmadhātau parivṛttajanmāṃtara āryo dhātvāṃtaraṃ na gacchatīty ucyata iti
tshe de nyid la yongs su mya ngan las 'da' ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'di 'dod pa'i khams la sdug bsngal mang ba nyid kyis shin tu skyo ba'i phyir ro /
'o na brgya byin gyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni brgya byin gyis bdag 'di nas shi 'phos te mi'i nang du skyes nas gal te dgra bcom pa nyid thob ste /
yongs su mya ngan las mi 'da'i /
bdag ni tha mar nyams na lha gang 'og mi na zhes /
rnam par grags pa der ni skye bar 'gyur bar shog /
ces smras te de ni lha dag gi nang kho nar rgyun du zhugs par gyur nas mi dag gi nang du 'ongs te /
yongs su mya ngan las 'da'o zhes smras pa'i phyir tshe yongs su gyur pa yin par 'gyur ro /
tha mar ris mthun pa'i mjug tu nyams na ste /
dgra bcom pa nyid ma thob par ma thob pa'i yongs su nyams pas nyams na /
'og min der ni skye bar 'gyur bar shog /
ces don du gnyer bar smras pa'i phyir khams gzhan du 'gro ba yod do zhes bstan pa yin no zhes bya bar mngon na de ji ltar mdo'i don 'dod pa'i khams su tshe gzhan du yongs su gyur pa'i 'phags pa khams gzhan du mi 'gro'o zhes bshad do zhes bya bar snang /
sūtrārtho dṛśyate /
brūyās tvaṃ /
dharmalakṣaṇānabhijñatvāc chakreṇaivam uktaṃ /
tasmād adoṣa iti /
bhagavatā tarhy evaṃ śṛṇvatā kasmād asau na nivārito mā tvam eva voca ity ata ucyate /
bhagavatāpy anivāraṇaṃ /
saṃharṣaṇīyatvād iti /
kāmaduḥkhaparityāgābhilāṣeṇa saṃharṣaṇīyam ity abhiprāyaḥ
khyod brgya byin gyis chos kyi mtshan nyid mngon par mi shes pa'i phyir de skad du smras par zad de /
de lta bas na zhes pa med do zhes zer na /
bcom ldan 'das de skad du gsan pas kyang ci'i phyir khyod de skad du ma smra shig ces de ma bzlog ce na /
de'i phyir yang dag par dga' bar bya ba yin pa'i phyir bcom ldan 'das kyis kyang ma bkag go zhes bya ba smos te /
'dod pa'i sdug bsngal yongs su spang bar 'dod pas yang dag par dga' bar bya ba yin no snyam du bsams pa'o /
(Abhidh-k-vy 565) cyutinimittopapattiduḥkhodvignasya saṃharṣaṇīyatvād ity ācāryasaṃghabhadraḥ /
indriyāṇāṃ paripakvataratvād iti /
prajñādīnām indriyāṇāṃ niṣyandaphalapuṣṭiviśeṣād ity arthaḥ
slob dpon 'dus bzangs na re shi 'pho ba'i rgyu mtshan can gyi skye ba'i sdug bsngal gyis yid byung ba ni yang dag par dga' bar bya ba yin pa'i phyir ro zhes zer ro /
dbang po rnams ches yongs su smin pa'i phyir zhes bya ba ni shes rab la sogs pa'i dbang po rnams kyi rgyu mthun pa'i 'bras bu khyad par du gyur pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
āśrayaviśeṣalābhāc ca /
yasmāc cāśrayaviśeṣam anupahataṃ mārgasaṃmukhībhāvānukūlaṃ pratilabhate
rten khyad par can thob pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar rten khyad par can ma nyams pa lam mngon du 'gyur ba dang mthun pa thob pa ste /
dṛṣyaṃte hi tīkṣṇendriyā api saṃta āśrayavaiguṇyāt guṇebhyaḥ parihīyamāṇā ity ato janmāṇtaraparivāsenendriyāṇāṃ paripakvataratvād indriyasaṃcāro nāsti dbang po rnon po dag yin yang rten mi mthun pas yon tan dag las nyams pa snang ngo /
de lta bas na tshe rabs gzhan nas yongs su 'dris pas dbang po rnams ches yongs su smin pa'i phyir dbang po 'pho ba med la /
āśrayaviśeṣalābhāc ca parihāṇir nāsty anenaiva janmāṃtaraparivāsena dhātvaṃtaragamanaṃ na bhavatīti /
mārgasyājitatvād asaṃmukhībhāvata iti /
yasmān mārgasyājitatvād asaṃmukhībhāvaḥ /
tasmāt kāraṇād avītarāgaḥ śaikṣaḥ srotaāpannaḥ sakṛdāgāmī ca nāṃtarāparinirvāyī bhavati /
anuśayānāṃ ca nātimandatvāt /
yasmāc cānuśayās tasya nātimandāḥ /
ato nāṃtarāparinirvāyī bhavatīty ayam ācāryasya parihāraḥ /
vaibhāṣikāṇāṃ kaḥ parihāra ity āha /
dussamatikramatvāt kāmadhātor iti vaibhāṣikā iti /
katham ity ucyate /
bahu hy anena kartavyaṃ bhavati /
akuśalāvyākṛtakleśaprahāṇam akuśalānāṃ kāmāvacarāṇāṃ avyākṛtānāṃ ca rūpārūpyāvacarāṇāṃ kleśānāṃ prahāṇam anena kartavyaṃ
rten khyad par can thob pa'i phyir yongs su nyams pa med de /
tshe rabs gzhan nas yongs su 'dris pa de nyid kyis khams gzhan du 'gro bar yang mi 'gyur ro /
lam ma 'dris pas mngon sum du mi 'gyur pa'i phyir zhes bya ba ni gang gi phyir lam ma 'dris pas mngon sum du mi 'gyur ba rgyu de'i phyir slob pa 'dod chags dang ma bral ba rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' bar mi 'gyur ro /
phra rgyas rnams shin du chung ba ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni gang gi phyir de'i phra rgyas rnams shin du chung ba ma yin pa de'i phyir bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' bar mi 'gyur ro zhes bya ba yin te 'di ni slob dpon gyi lan yin no /
bye brag tu smra ba rnams kyi lan gang yin zhe na /
bye brag tu smra ba rnams na re 'dod pa'i khams las 'da' bar dka' ba'i phyir zhes bya ba smos so /
ji lta zhe na /
smras pa /
'dis nyon mongs pa mi dge ba dang lung ma bstan pa spang pa ste /
'dis mi dge ba 'dod pa na spyod pa rnams dang lung du ma bstan pa gzugs dang gzugs med pa na spyod pa rnams spang bar bya dgos so /
vītarāgeṇa punaḥ śaikṣeṇāvyākṛtānām eva prahāṇam iti /
dvitriśrāmaṇyaphalaprāptir iti /
dve vā trīṇi vā śrāmaṇyāni phalāni prāptavyāni
slob pa 'dod chags dang bral bas ni lung du ma bstan pa kho na spang bar zad do /
dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu gnyis sam gsum thob pa zhes bya ba ni dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu gnyis sam gsum thob par bya dgos te /
sakṛdāgāminā dve śrāmaṇyaphale prāptavye /
anāgāmiphalam arhattvaphalaṃ ca /
srotaāpannena trīṇi sakṛdāgāmiphalaṃ anāgāmiphalam arhattvaphalaṃ ca
lan cig phyir 'ong bas ni phyir mi 'ong ba'i 'bras bu dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu dang dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu gnyis thob par bya dgos la /
rgyun du zhugs pas ni gsum ste /
lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu'o /
vītarāgeṇa punar ekam evārhattvaphalaṃ prāptavyam iti 'dod chags dang bral bas ni dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu gcig kho na thob par bya bar zad do /
tridhātusamatikramaś cāvītarāgeṇa kartavyaḥ 'dod chags dang ma bral bas khams gsum las yang dag par 'da' bar yang bya dgos la /
vītarāgeṇa tu rūpāvītarāgeṇāṃtarāparinirvāyinā bhavatā dvidhātusamatikramaḥ kartavya iti 'dod chags dang bral ba gzugs kyi 'dod chags dang ma bral ba bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' bar 'gyur bas ni khams gnyis las yang dag par 'da' bar bya bar zad do /
(VI /
43) ākīryata iti /
vyavakīryate vyatibhidyate /
anāsravābhyāṃ sāsravaṃ caturthaṃ dhyānaṃ miśrīkriyata ity arthaḥ /
sukhapratipadām agratvād iti
spel bar byed ces bya ba ni sre bar yang byed cing 'dren mar byed pas te /
zag pa dang bcas pa'i bsam gtan bzhi pa zag pa med pa dag dang spel bar byed ces bya ba'i tha tshig go /
lam sla ba rnams kyi nang na mchog yin pa'i phyir ro zhes bya ba la /
sukhāḥ pratipadaś catvāri maulāni dhyānāni /
dhyāneṣu mārgaḥ pratipat sukheti vacanāt /
tāsāṃ caturthaṃ dhyānam agram aṣṭāpakṣālamuktatvāt /
yadā kileti /
kilaśabdo vaibhāṣikamatadyotakaḥ /
svamataṃ tu paścād darśayiṣyati /
aśakyaṃ tu kṣaṇavyavakiraṇam iti vistareṇa dvau hi kṣaṇāv ānaṃtaryamārgasadṛśāv iti /
anāsravasāsravau /
tṛtīyo vimuktimārgasadṛśa ity anāsravaḥ
lam sla ba ni dngos gzhi'i bsam gtan bzhi yin te /
bsam gtan dag gi lam rnams sla /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
bsam gtan bzhi pa ni skyon brgyad las grol ba'i phyir de dag gi nang na mchog yin no /
gang gi tshe zhes bya ba la /
grag ces bya ba ni /
bye brag tu smra ba'i gzhung lugs ston par byed pa yin te /
rang gi gzhung lugs ni 'og nas skad cig ma spel bar ni mi nus te zhes bya ba rgyas par 'byung bas ston to /
skad cig ma gnyis ni bar chad med pa'i lam lta bu yin zhes bya ba ni zag pa med pa dang zag pa dang bcas pa dag go /
gsum pa ni rnam par grol ba'i lam lta bu yin no zhes bya ba ni zag pa med pa'o /
mṛdvindriyāḥ kleśabhīrutayā ca vyavakiraṃti dbang po rtul po rnams ni nyon mongs pas kyang 'jigs pa'i phyir spel bar byed de /
caśabdāc chuddhāvāsopapattyarthaṃ dṛṣṭadharmasukhavihārārthaṃ ca vyavakiraṃti yang zhes bya ba'i sgras ni gnas gtsang mar skye bar bya ba'i phyir dang mthong ba'i chos la bde bar gnas par bya ba'i phyir yang spel bar byed do /
tīkṣṇendriyās tu śuddhāvāsopattyarthaṃ (Abhidh-k-vy 566) dṛṣṭadharmasukhavihārārtham eva ca vyavakiraṃti /
na kleśabhīrutayā /
teṣāṃ parihāṇyasaṃbhavāt /
kathaṃ punaḥ kleśabhīrutayā aparihāṇyarthaṃ vyavakiraṃtīty āha /
āsvādanāsaṃprayuktasamādhidūrīkaraṇāt aparihāṇyartham iti /
phalān na parihīyeyam iti
dbang po rnon po rnams ni gnas gtsang mar skye bar bya ba'i phyir dang mthong ba'i chos la bde bar gnas par bya ba kho na'i phyir spel bar byed kyi de dag la yang yongs su nyams pa mi srid pa'i phyir nyon mongs pas 'jigs pa'i phyir ni ma yin no /
yang ji ltar na nyon mongs pas 'jigs pas yongs su mi nyams par bya ba'i phyir spel bar byed ce na /
ro myong ba dang mtshungs par ldan pa'i ting nge 'dzin thag bsring ba'i sgo nas yongs su mi nyams par bya ba'i phyir ro zhes bya ba smos te 'bras bu las yongs su mi nyams par bya ba'i phyir ro /
(VI /
44ab) paṃcaprakāreti vistaraḥ /
mṛdvī madhyādhimātrādhimātratarā adhimātratameti /
prathamāyāṃ trīṇi cittānīti /
tasya pudgalasya tāvatī śaktir ity evam upariṣṭhād api vaktavyaṃ /
dvitīyāyāṃ ṣaḍ iti
rnam pa lnga yin te zhes bya ba ni chung ngu dang 'bring dang chen po dang shin tu che ba dang shin tu ches che ba'o /
dang po la ni sems gsum zhes bya ba ni gang zag de la nus pa de tsam zhig yod pas te /
de bzhin du 'og ma rnams la yang brjod par bya'o /
anāsravaṃ sāsravam anāsravam iti trīṇi /
punar anāsravaṃ sāsravam anāsravam ity aparāṇi trīṇīti ṣaḍ bhavaṃti
gnyis pa la ni drug go zhes bya ba ni zag pa med pa dang zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa zhes bya ba gsum dang yang zag pa med pa dang zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa zhes bya ba gsum ste drug yin no /
gsum pa la ni dgu'o /
evam eva ca tṛtīyāyāṃ nava caturthyāṃ dvādaśa paṃcamyāṃ paṃcadaśeti yojyaṃ /
tāsāṃ yathāsaṃkhyam iti /
tāsāṃ vyavakīrṇabhāvanānāṃ yathākramaṃ paṃca śuddhāvāsāḥ phalaṃ /
mṛdvyā bhāvanāyā avṛhāḥ phalam evaṃ yāvad adhimātratamāyā bhāvanāyā akaniṣṭhāḥ phalam iti
bzhi pa la ni bcu gnyis so /
lnga pa la ni bco lnga ste zhes bya ba la /
yang de kho na bzhin du sbyar bar bya'o /
de dag gi 'bras bu ni grangs bzhin du zhes bya ba ni spel mar bsgom pa de dag gi 'bras bu ni grangs bzhin du gnas gtsang ma lnga yin te /
bsgom pa chung ngu'i 'bras bu mi che ba yin pa nas bsgom pa shin tu ches che ba'i 'bras bu 'og min yin pa'i bar du'o /
śraddhādīndriyādhikyād iti bhadaṃtaśrīlātamatam dad pa'i dbang po la sogs pa lhag pa'i phyir zhes bya ba ni btsun pa dpal len gyi gzhung lugs yin te /
śraddhādhikāyā bhāvanāyā avṛhāḥ phalaṃ /
evaṃ yāvat prajñādhikāyā bhāvanāyā akaniṣṭhāḥ phalam iti
bsgom pa dang dad pa shas che ba'i 'bras bu mi che ba yin pa nas de bzhin du bsgom pa shes rab shas che ba'i 'bras bu 'og min yin pa'i bar du'o /
(VI /
44cd) yo hi kaścid anāgāmīti /
śraddhādhimukto vā dṛṣṭiprāpto vā
phyir mi 'ong ba gang la la zhes bya ba ni dad pas mos pa'am mthong bas thob pa'o /
kāyena sākṣātkaraṇam iti /
cittābhāvāt kāyenaiva sākṣātkaroti
lus kyi mngon sum du byed pa'i phyir zhes bya ba ni sems med pa'i phyir lus kho nas mngon sum du byed do /
kathaṃ kāyenaivety āha ji ltar lus kho nas yin zhe na /
smras pa /
kāyāśrayotpatteḥ /
evaṃ tu bhavitavyam iti svamatam ācāryasya
lus la brten te skye ba'i phyir ro /
'di lta bu yin par 'gyur te zhes bya ba ni slob dpon rang gi gzhung lugs yin no /
prāpti jñānasākṣātkriyābhyām iti /
samādhikāle tadanukūlāśrayaprāptisākṣātkaraṇāt /
vyutthānakāle ca tatpratisaṃvedanājñānasākṣātkaraṇāt
thob pa dang zhes pas mngon sum du byed pa dag gis zhes bya ba ni ting nge 'dzin gyi dus na de dang mthun pa'i rten gyis thob pa mngon sum du byed pa'i phyir dang langs pa'i dus na de yang so sor yang dag par myong ba'i shes pas mngon sum du byed pa'i phyir ro /
pratyakṣīkāro hi sākṣātkriyeti /
savijñānakāyaśāṃtipratilaṃbhāvasthāyāṃ sākṣātkriyā yujyata ity abhiprāyaḥ
mngon sum du gyur pa ni mngon du byed pa yin no zhes bya ba ni rnam par shes pa dang bcas pa'i lus zhi ba thob pa'i gnas skabs na mngon du byed par rung ngo snyam du bsams pa yin no /
savijñānakakāyaśāṃtipratilaṃbhena vā avijñānakakāyaśāṃtyavasthāyāṃ tatprāptir gamyata iti rnam par shes pa dang bcas pa'i lus zhi ba thob pas rnam par shes pa med pa'i lus zhi ba'i gnas skabs na yang de thob par mngon no /
aṣṭādaśa śaikṣā ity atra sūtra iti /
anāthapiṇḍado gṛhapatir bhagavaṃtam apṛcchat
mdo las slob pa bco brgyad ces gsungs pa der zhes bya ba ni bcom ldan 'das la khyim bdag mgon med zas sbyin gyis zhus pa; btsun pa yon gnas du zhig mchis lags /
kati bhadaṃta dakṣiṇīyā iti /
bhagavān āha /
aṣṭādaśa gṛhapate śaikṣā navāśaikṣā dakṣiṇīyā iti /
aṣṭādaśa śaikṣāḥ katame /
srotaāpattiphalasākṣātkriyāyai pratipannakaḥ /
srotaāpannaḥ /
sakṛdāgāmiphalasākṣātkriyāyai pratipannakaḥ /
sakṛdāgāmī /
anāgāmiphalasākṣātkriyāyai pratipannakaḥ /
anāgāmī /
arhattvaphalasākṣātkrivāyai pratipannakaḥ /
śraddhānusārī /
dharmānusārī /
śraddhādhimuktaḥ /
dṛṣṭiprāptaḥ /
kulaṃkulaḥ /
ekavīcikaḥ /
aṃtarāparinirvāyī /
upapadyaparinirvāyī /
sābhisaṃskāraparinirvāyī /
anabhisaṃskāraparinirvāyī /
ūrdhvasrotāḥ /
itīme gṛhapate 'ṣṭādasa śaikṣāḥ /
navāśaikṣāḥ katame /
parihāṇadharmā /
cetanādharmā /
anurakṣaṇādharmā /
sthitākaṃpyaḥ /
prativedhanābhavyaḥ /
akopyadharmā /
cetovimuktaḥ /
prājñāvimuktaḥ /
(Abhidh-k-vy 567) ubhayatobhāgavimuktaḥ /
itīme gṛhapate navāśaikṣā iti /
tisraḥ śikṣās tatphalaṃ ceti /
adhiśīlam adhicittam adhiprajñam iti tisraḥ śikṣā āryamārgalakṣaṇāḥ /
tāsāṃ phalaṃ visaṃyogaḥ /
tadviśeṣeṇa hi śaikṣāṇāṃ vyavasthānam iti /
śikṣāviśeṣeṇa tatphalaviśeṣeṇa cety arthaḥ /
kathaṃ punas tadviśeṣaḥ /
anyādṛsyo 'nyādṛśyo 'ṣṭādaśānāṃ śaikṣāṇāṃ śikṣāḥ visaṃyogaphalaṃ ceti /
nirodhasamāpattiś ca na śaikṣā aprahāṇamārgasvābhāvyāt /
na śikṣā phalam avisaṃyogaphalasvābhāvyāt /
ato na tadyogān nirodhasamāpattiyogāt śaikṣaviśeṣa uktaḥ /
yathaite 'ṣṭādaśa śaikṣāḥ /
na punar asau na śaikṣaḥ /
tatra yad idam ucyate /
aṣṭādaśa śaikṣā ity atra sūtre kiṃ kāraṇaṃ kāyasākṣī noktaḥ śaikṣa ity evaṃ noktaḥ /
yathāsthūlaṃbheda iti /
rūpopagā paṃca /
ārūpyagaś caturdhānyaḥ /
iha nirvāyako para ity evamādi /
sūkṣmaṃ tu bhidyamānā iti vistaraḥ /
atrācāryo gaṇanopāyapradarśanārthaṃ prathamam aṃtarāparinirvāyiṇa indriyabhūmigotrādibhedaṃ vyutpādayati /
kiṃ kāraṇam /
tadbhede hi gaṇite yathāṃtarāparinirvāyiṇa indriyādibhedād bhedaḥ /
evaṃ yāvad ūrdhvasrotasa iti sukham atideśaṃ kariṣyāmīti /
bhūmibhedāś catvāra iti /
te evāṃtarāparinirvāyiṇaḥ /
bhūmayaś catvāri dhyānāni /
rūpopagānām anāgāmināṃ vivakṣitatvāt /
tatra prathame dhyāne 'ṃtarāparinirvāyī yāvac caturtha iti catvāraḥ
bcom ldan 'das kyis bka' stsal pa /
khyim bdag slob pa bco brgyad dang mi slob pa dgu ni yon gnas yin te /
slob pa bco brgyad gang zhe na /
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu mngon du bya ba'i phyir zhugs pa dang rgyun du zhugs pa dang; lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu mngon sum du bya ba'i phyir zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu mngon du bya ba'i phyir zhugs pa dang phyir mi 'ong ba dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu mngon du bya ba'i phyir zhugs pa dang dad pas rjes su 'brang ba dang chos kyi rjes su 'brang ba dang dad pas mos pa dang mthong bas thob pa dang rigs nas rigs su skye ba dang bar chad gcig pa dang bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba dang skyes nas yongs su mya ngan las 'da' ba dang mngon par 'du byed pa dang bcas pas yongs su mya ngan las 'da' ba dang mngon par 'du byed pa med pas yongs su mya ngan las 'da' ba dang gong du 'pho ba ste /
khyim bdag de dag ni slob pa bco brgyad yin no /
mi slob pa dgu gang yin zhe na /
yongs su nyams pa'i chos can dang 'chi bar sems pa'i chos can dang rjes su srung ba'i chos can dang gnas pa las mi gyo ba dang rtogs pa'i skal ba can dang mi gyo ba'i chos can dang yongs su mi nyams pa'i chos can dang shes rab kyis rnam par grol ba dang gnyi ga'i cha las rnam par grol ba ste /
khyim bdag de dag ni mi slob pa dgu yin no zhes 'byung ba yin no /
bslab pa gsum dang de'i 'bras bu zhes bya ba la /
bslab pa gsum ni 'phags pa'i lam gyi rang bzhin yin te /
lhag pa'i tshul khrims dang lhag pa'i shes rab bo /
de dag gi 'bras bu ni bral ba'o /
de'i khyad par gyis slob pa rnams rnam par gzhag go zhes bya ba ni bslab pa'i khyad par dang de'i 'bras bu'i khyad par gyis zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i khyad par yang ji lta bu zhig yin zhe na /
slob pa bco brgyad kyi bslab pa dang 'bras bu bral ba gzhan dang gzhan mi 'dra ba yin no /
'gog pa'i snyoms par 'jug pa ni spong ba'i lam gyi rang bzhin ma yin pa'i phyir bslab pa yang ma yin la /
bral ba'i rang bzhin ma yin pa'i phyir slob pa'i 'bras bu yang ma yin te /
de'i phyir de dang ldan pas te /
'gog pa'i snyoms par 'jug pa dang ldan pas slob pa bco brgyad po de dag ji lta bar slob pa'i bye brag tu ma gsungs kyi /
'di slob pa ma yin pa ni ma yin no /
de la mdo las /
slob pa bco brgyad ces gsungs pa der lus kyis mngon sum du byed pa ci'i phyir ma gsungs zhes gang zer ba de ni de lta bu'i slob par ma gsungs par zad do /
dbye ba che long yin no zhes bya ba ni gzugs su nye bar 'gro ba'i phyir mi 'ong ba lnga zhes bya ba dang gzhan ni gzugs med 'gro rnam bzhi /
zhes bya ba dang gzhan ni 'di la mya ngan 'da' /
zhes bya ba de lta bu la sogs pa'o /
bam po bzhi bcu rtsa dgu pa /
zhib tu dbye ba ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dir slob dpon gyis brtse ba'i thabs rab tu bstan pa'i phyir dang po'i bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba'i dbang po dang sa dang rigs la sogs pa'i khyad par bye brag tu ston par mdzad do /
ci'i phyir zhe na /
de'i bye brag bgrangs na ji ltar bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba dbang po la sogs pa'i bye brag gis tha dad pa ltar gong du 'pho ba'i bar du yang de dang 'dra'o zhes bsgre sla bar bya ba'i phyir ro /
de dag nyid sa'i bye brag gis bzhi'o zhes bya ba la /
de dag nyid ni bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba rnams so /
sa dag ni bsam gtan bzhi yin te /
gzugs su nye bar 'gro ba'i phyir mi 'ong ba rnams brjod par bzhed pa'i phyir ro /
de la bsam gtan dang por bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba nas bsam gtan bzhi pa'i bar te bzhi'o /
parihāṇadharmādigotrabhedāt ṣaḍ iti /
ta eva parihāṇadharmā cetanādharmā anurakṣaṇādharmā sthitākaṃpyaḥ prativedhanābhavyaḥ akopyadharmā ceti
yongs su nyams pa'i chos can la sogs pa'i rigs kyi bye brag gis drug go zhes bya ba ni de nyid yongs su nyams pa'i chos can dang 'chi bar sems pa'i chos can dang rjes su srung ba'i chos can dang gnas pa las mi gyo ba dang rtogs pa'i skal ba can dang mi gyo ba'i chos can zhes bya ba yin no /
sthānāṃtarabhedāt ṣoḍaśeti /
brahmakāyikādīny akaniṣṭhāṃtāni /
mahābrahmaṇo vaibhāṣikanītyāsthānāṃtaraḥ /
bahirdeśakanayenāpi sthānāṃtaratve tatrāryo notpadyata ity agaṇanaṃ
gnas gzhan gyi bye brag gis bcu drug go zhes bya ba ni tshangs ris la sogs pa 'og min la thug pa dag go /
tshangs chen ni bye brag tu smra ba'i lugs kyis kyang gnas gzhan ma yin la /
nyi 'og pa'i lugs kyis ni gnas gzhan nyid yin mod kyi der 'phags pa mi skye bas mi bgrang ste /
tad evaṃ sthānāṃtarabhedāt ṣoḍaśāṃtarāparinirvāyiṇaḥ /
bhūmivairāgyabhedāt ṣaṭtriṃśad iti /
bhūmibhedāt tadvairāgyabhedāc ca ṣaṭtriṃśad aṃtarāparinirvāyiṇaḥ
de ltar na gnas gzhan gyi bye brag gis bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba bcu drug yin no /
sa dang 'dod chags dang bral ba'i bye brag gis sum cu rtsa drug ste zhes bya ba ni sa'i bye brag dang de la 'dod chags dang bral ba'i bye brag gis bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba sum cu rtsa drug go /
katham iti pratipādayati /
rūpadhātan sakalabandhana iti vistaraḥ
ji lta zhe na /
gzugs kyi khams kyi 'ching ba mtha' dag dang ldan pa zhes bya ba rgyas par 'byung bas ston par byed de /
rūpadhātau prathame dhyāne sakalabandhana ekaprakāravītarāgo yāvad aṣṭaprakāravītarāga iti nava gzugs kyi khams kyi bsam gtan dang po'i 'ching ba mtha' dag dang ldan pa dang rnam pa gcig las 'dod chags dang bral ba nas rnam pa brgyad las 'dod chags dang bral ba'i bar dgu'o /
dvitīye 'pi nava sakalabandhano yāvad aṣṭaprakāravītarāga iti gnyis pa'i yang 'ching ba mtha' dag dang ldan pa nas rnam pa brgyad las 'dod chags dang bral ba'i bar dgu'o /
tathā tṛtīye nava /
tathā caturthe naveti
de bzhin du gsum pa'i dgu dang de bzhin du bzhi pa'i dgu ste /
catvāro navakāḥ ṣaṭtriṃśad bhavaṃti /
yāvac caturthadhyānāṣṭaprakāravītarāga iti
dgu bzhi sum cu rtsa drug yin no /
bsam gtan bzhi pa'i rnam pa brgyad las 'dod chags dang bral ba'i bar ro zhes bya ba la /
yāvacchabdenāyam arthavistaro labhyate bar zhes bya ba'i sgras ni bsgres pa'i don 'di 'thob bo /
caturthadhyānanavamaprakāravītarāgo nocyate /
yasmād asāv ārūpye sakalabandhano bhavati
bsam gtan bzhi pa'i dgu pa'i rnam pa las 'dod chags dang bral ba zhes ni mi brjod de /
'di ni gzugs med pa'i 'ching ba mtha' dag dang ldan pa yin no /
na cehārūpyago 'dhikriyate 'dir ni gzugs med par 'gro ba'i dbang du byed pa ma yin gyi /
rūpopagānām iha vivakṣitatvāt /
aṃtarābhavasaṃbandhād (Abhidh-k-vy 568) iti /
tathā ca sati sthānāṃtaragotravairāgyendriyabhedād iti vistaraḥ
srid pa bar ma dang sbyar bas 'dir gzugs su nye bar 'gro ba rnams brjod par 'dod pa'i phyir ro /
de lta yin pas gnas gzhan dang rigs dang 'dod chags dang bral ba dang dbang po'i bye brag gis zhes bya ba rgyas par smos te /
sthānāṃtarāṇāṃ gotrāṇāṃ vairāgyāṇām indriyāṇāṃ ca bhedāt /
dvānavatīni dvānavatyadhikāni paṃcaviṃśatiśatāni bhavaṃti teṣām aṃtarāparinirvāyiṇāṃ
gnas gzhan rnams dang rigs rnams dang 'dod chags dang bral ba rnams dang dbang po rnams kyi bye brag gis bar ma dor yongs su mya ngan las 'da' ba de dag nyis stong lnga brgya dgu bcu rtsa gnyis yin te /
rtsa dgu bcu rtsa gnyis so /
kathaṃ kṛtvā tatha bhavaṃtīty āha /
ekasmiṃ sthāne /
tadyathā brahmapurohite ṣaṭ gotrāṇi parihāṇadharmādibhedāt
ji ltar byas pas de ltar 'gyur zhe na /
smras pa /
gnas gcig na ste /
dper na tshangs ris lta bu na yongs su nyams pa'i chos can la sogs pa'i bye brag gis rigs drug go /
gotragotra iti vīpsā nava pudgalāḥ rigs re re la zhes bya ba ni zlog pa yin no /
sakalabandhano yāvad aṣṭaprakāravītarāgaḥ svasmāt sthānāt /
tadyathā brahmapurohitāt /
ṣaṇṇavakāni gotraṣaṭ pudgalanavakagrahaṇāc catuḥpaṃcāśat
'ching ba mtha' dag dang ldan pa nas rang gi gnas dper na tshangs ris lta bu'i rnam pa brgyad las 'dod chags dang bral ba'i bar gang zag dgu dgu'o /
rigs dang ldan pa'i gang zag dgu dgu smos pa'i phyir dgu drug ni lnga bcu bzhi'o /
ṣoḍaśa catuḥpaṃcāśatkāni /
ṣoḍaśasthānāṃtaragrahaṇāt /
catuḥṣaṣṭyādi /
catuḥṣaṣṭyadhikāni aṣṭau śatāni /
indriyabhedāt tu triguṇū mṛdumadhyādhimātrabhedāt
gnas gzhan bcu drug smos pa'i phyir lnga bcu rtsa bzhi phrag bcu drug na brgyad brgya drug cu rtsa bzhi ste /
rtsa drug cu rtsa bzhi'o /
yang dbang po bye brag gis gsum du 'gyur te /
chung ngu dang 'bring dang chen po'i bye brag gis so /
ity evaṃ kṛtvā /
kiṃ dvānavatīni paṃcaviṃśatiśatāni bhavaṃti /
yena nyāyena sakalabandhano yāvad aṣṭaprakāravītarāga iti nava pudgalā vyavasthāpitāḥ
de ltar byas pas so /
ci zhe na /
nyis stong lnga brgya dgu bcu rtsa gnyis yin no /
tshul gang gis 'ching ba mtha' dag dang ldan pa nas rnam pa brgyad las 'dod chags dang bral ba'i bar gang zag dgu dgur rnam par gzhag pa'i tshul de bstan pa'i phyir /
taṃ nyāyaṃ darśayann āhayo hy adhare dhyāna iti vistaraḥ bsam gtan 'og ma'i zhes bya ba rgyas par smos te /
bsam gtan 'og ma ste /
yo hy adhare dhyāne prathame yāvat tṛtīye navaprakāravītarāgaḥ dang po nas gsum pa'i bar gyi rnam pa dgu las 'dod chags dang bral ba gang yin pa de ni bsam gtan gong ma ste /
sa uttare dhyāne dvitīye yāvac caturthe sakalabandhana ity uktaḥ gnyis pa nas bzhi pa'i bar gyi 'ching ba mtha' dag dang ldan pa yin no zhes bshad do /
kasmād ity āha /
samagaṇanārtham iti /
caturṣu dhyāneṣu navanava yathā syur iti
ci'i phyir zhe na /
'dra bar brtsi ba'i phyir zhes bya ba rgyas par smos te /
ci nas kyang bsam gtan bzhi pa na dgu dgur 'gyur bar bya ba'i phyir ro /
anyathā hi viṣamā gaṇanā syāt /
prathame dhyāne daśa syuḥ sakalabandhano yāvan navaprakāravītarāga iti
gzhan du na mi 'dra bar brtsis par 'gyur te /
bsam gtan dang po na 'ching ba mtha' dag dang ldan pa nas rnam pa dgu las 'dod chags dang bral ba'i bar bcur 'gyur ro /
dvitīye nava ekaprakāravītarāgo yāvan navaprakāravītarāga iti gnyis pa ni rnam pa gcig las 'dod chags dang bral ba nas rnam pa dgu las 'dod chags dang bral ba'i bar dgur 'gyur te /
evaṃ tṛtīye nava caturthe tv aṣṭau syuḥ /
ekaprakāravītarāgo yāvad aṣṭaprakāravītarāga iti
gsum pa na yang de dang 'dra'o /
bzhi pa na ni rnam pa gcig las 'dod chags dang bral ba nas rnam pa brgyad las 'dod chags las bral ba'i bar brgyad du 'gyur te /
navaprakāravītarāgasyārūpyasakalabandhanatvād ity uktaṃ evaṃ yāvad ūrdhvasrotasa iti rnam pa dgu las 'dod chags dang bral ba ni gzugs med pa'i 'ching ba mtha' dag dang ldan pa yin pa'i phyir ro zhes bshad zin to /
evam upapadyasābhisaṃskārānabhisaṃskārordhvasrotasām api /
sthānāṃtaragotravairāgyendriyabhedāt pratyekaṃ dvānavatīni paṃcaviṃśatiśatāni bhavaṃtīty abhisamasya punaḥ paṃcābhedāṃś catvāriṃśadūnāni trayodaśasahasrāṇy anāgāmināṃ bhavaṃti
gong du 'pho ba'i bar du yang de dang 'dra bas zhes bya ba ni skyes nas dang mngon par 'du byed pa dang bcas pa dang mngon par 'du byed pa med pa dang gong du 'pho ba rnams kyang gnas gzhan dang rigs dang 'dod chags dang bral ba dang dbang po'i bye brag gis de bzhin du so sor nyis stong lnga brgya dgu bcu rtsa gnyis yin te /
thams cad bsdus na phyir mi 'ong ba'i khyad par lnga po dag khri nyis stong dgu brgya rtsa drug cu yin no /
ārūpyagais tu sahopapadyādicaturbhedabhinnair atitarāṃ bahavo bhavaṃti /
anayā tu vartanyā gamyata eveti na likhyate
gzugs med par 'gro ba skyes nas zhes bya ba la sogs pa rnam pa bzhi'i khyad par dag dang bcas na ni de'i tshe de dag mang mo zhig tu 'gyur ba lam 'dis khong du chud par 'gyur ba nyid pas ma bris so /
(VI /
45, 46) ābhavāgrāṣṭabhāgakṣid iti /
ābhavāgrād āṣṭau prakārān kṣiṇotīty ābhavāgrāṣṭabhāgakṣid ābhavāgrāṣṭaprakārakṣayakṛd ity arthaḥ /
ayam anāgāmī prathamadhyānaikaprakāravairāgyāt prabhṛtīti /
yasmāt kāmavairāgyād anāgāmī vyavasthāpyate /
tasmāttataḥ pareṇārhattvaphalapratipannako bhavati /
yathā vajraḥ sarvaṃ bhinatti /
evam ayaṃ samādhiḥ sarvam anuśayaṃ bhinattīti sāmarthyāt vajra upamā asyeti vajropamaḥ
srid rtse'i bar cha brgyad zad pa /
zhes bya ba ni srid pa'i rtse mo'i rnam pa brgyad kyi bar zad par byed pa nas srid rtse'i bar cha brgyad zad pa ste /
srid pa'i rtse mo'i rnam pa brgyad kyi bar zad par yang byed pa zhes bya ba'i tha tshig go; ;phyir mi 'ong ba de bsam gtan dang po'i rnam pa gcig las 'dod chags dang bral ba nas bzung ste zhes bya ba ni gang gi phyir 'dod pa las 'dod chags dang bral bas phyir mi 'ong ba rnam par gzhag pa de'i phyir de yan chad ni dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu la zhugs pa yin no /
ji ltar rdo rjes thams cad 'joms pa de bzhin du ting nge 'dzin 'dis kyang bra rgyas thams cad 'joms pas mthu'i sgo nas 'di rdo rje dang 'dra bas na rdo rje lta bu yin no /
bhinnatvād asau na sarvāṃ bhinattīti /
traidhātukān (Abhidh-k-vy 569) darśanaprahātavyān bhāvanāprahatavyāṃś ca kāmāvacarān yāvad bhāvāgrikān aṣṭau prakārān
bcom zin pa'i phyir 'dis thams cad 'joms pa ni ma yin zhes bya ba ni khams gsum pa'i mthong bas spang bar bya ba dang bsgom pas spang bar bya ba 'dod pa na spyod pa nas srid pa'i rtse mo pa'i rnam pa brgyad kyi bar dag go /
yadi sarvān na bhinatti kasmāt sarvānuśayabhedīty ucyata ity āha gal te thams cad mi 'joms na ci'i phyir phra rgyas thams cad 'joms pa yin zhes bya zhe na /
sarvāṃs tu bhettuṃ samartha iti de'i phyir thams cad 'joms par nus pa yin no zhes bya ba smos te /
saṃbhavam adhikṛtyoktam ity abhiprāyaḥ srid pa'i dbang du byas nas bshad do snyam du dgongs pa yin no /
anāgamyasaṃgṛhītā iti vistaraḥ /
nava bhūmīḥ anāgamyaṃ dhyānāṃtaraṃ catvāri dhyānāni trīṃś cārūpyān bhavāgravarjyān niśrityārhattvaprāptir ity ata evaṃ pratanyate
mi lcogs pa med pas bsdus pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dgra bcom pa nyid ni sa dgu po mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang bsam gtan bzhi dang srid pa'i rtse mo ma gtogs pa gzugs med pa gsum la brten nas 'thob ste /
duḥkhasamudayānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktā aṣṭāv iti /
bhāvāgrikaduḥkhālaṃbanānvayajñānākāraiś caturbhiḥ saṃprayuktāś catvāro bhāvāgrikasamudayālaṃbanānvayajñānākaraiḥ caturbhir aparaiḥ saṃprayuktāś catvāra ity aṣṭau /
evam eva nirodhamārgadharmajñānākāraiḥ saṃprayuktā aṣṭāv iti vaktavyaṃ
de'i phyir 'di ltar spros so /
sdug bsngal dang kun 'byung ba la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa brgyad ces bya ba ni srid pa'i rtse mo pa'i sdug bsngal la dmigs pa rjes su shes pa'i rnam pa bzhi dang mtshungs par ldan pa bzhi dang srid pa'i rtse mo pa'i kun 'byung ba la dmigs pa rjes su shes pa'i rnam pa gzhan bzhi dang mtshungs par ldan pa bzhi ste brgyad do /
'gog pa dang lam la chos shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa brgyad ces bya ba la'ang de kho na bzhin du brjod par bya ste /
dharmajñānaṃ nirodhe yan mārge vā bhāvanāpathe bsgom pa'i lam la 'gog pa'am /
lam la chos shes gang yin te /
khams gsum gyi ni gnyen po yin /
tridhātupratipakṣas tad iti siddhāṃtāt tayor evehopanyāso na duḥkhasamudayadharmajñānayor grahaṇaṃ /
evaṃ yāvad iti
zhes 'byung bas 'dir de gnyis kho na nye bar dgod kyi sdug bsngal dang kun 'byung ba la chos shes pa dag ni mi gzung ngo /
de bzhin du srid pa'i rtse mo'i 'gog pa la dmigs pa'i bar du zhes bya ba la /
yāvacchabdena yathā prathamadhyānanirodhālaṃbanākāraiḥ saṃprayuktāś catvāraḥ /
evaṃ dvitīyatṛtīyacaturthadhyānākāśavijñānākiṃcanyāyatanabhavāgranirodhālaṃbanāḥ pratyekaṃ catvāraś catvāro vaktavyāḥ
bar du zhes bya ba'i sgras ni ji ltar bsam gtan dang po'i 'gog pa la dmigs pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi yin pa de bzhin du bsam gtan gnyis pa dang gsum pa dang bzhi pa dang nam mkha' dang rnam shes dang ci yang med pa'i skye mched dang srid pa'i rtse mo'i 'gog pa la dmigs pa dag kyang so sor bzhi bzhi yin par brjod par bya'o /
mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāra ity atra pratibhūmimārgālaṃbanānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāraḥ catvāra iti nocyate lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi ste zhes bya ba 'di ni so so'i lam la dmigs pa rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi bzhi zhes mi brjod do /
kasmād ity āha /
kṛtsnasyānvayajñānapakṣasyālaṃbanād iti /
aviśiṣṭo hy anvayajñānapakṣo mārgaḥ pratipakṣabhāvenānyonyahetukaś ca mārga iti samastam evālaṃbyate /
na nirodhavad ity ataś catvāra eva mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktā iti /
ta ime jñānākārālaṃbanabhedabhinnā iti /
jñānākārabhedenālaṃbanabhedena ca bhinnāḥ
ci'i phyir lam la zhe na /
rjes su shes pa'i phyogs dang mthun par zad pa la dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i lam ni gnyen po'i ngo bor yang khyad par med la lam ni phan tshun gyi rgyu yang yin pas ril kho na la dmigs kyi 'gog pa ni ma yin no /
de'i phyir lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa ni bzhi kho nar zad do /
de dag ni shes pa'i rnam pa dag dang dmigs pa'i bye brag gis tha dad pa'i phyir zhes bya ba ni shes pa'i rnam pa'i bye brag dang dmigs pa'i bye brag gis tha dad pa'o /
atha vā jñānānām ākārāṇām ālaṃbanānāṃ ca tribhedena bhinnāḥ /
jñānākārabhedabhinnās tāvat /
duḥkhasamudayānvayajñānākārair ityevamādivacanāt /
ālaṃbanabhedabhinnā api /
bhāvāgrikaduḥkhasamudayālaṃbanair ityevamādivacanāt /
dvāpaṃcāśad iti /
ādito dvyaṣṭāv iti ṣoḍaśa /
prathamadhyānanirodhālaṃbanāś catvāro yāvan mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāra iti navacatuṣkāṇi ṣaṭtriṃśat /
ṣoḍaśa ca ṣaṭtriṃśac ca dvāpaṃcāśad bhavaṃti /
yathānāgamyasaṃgṛhīta iti vistaraḥ /
maulaṃ dhyānam anāgamyapraviśyotpadyata ity anāgamyaṃ /
yena prakāreṇānaṃtaroktenānāgamyasaṃgṛhītā dvāpaṃcāśad vajropamā bhavaṃti /
tenaiva prakāreṇa dhyānāṃtarasaṃgṛhītā dvāpaṃcāśad bhavaṃti /
kathaṃ kṛtvā /
dhyānāṃtarasaṃgṛhītā bhāvāgrikaduḥkhasamudayānvayajñānākāraiḥ (Abhidh-k-vy 570) saṃprayuktā aṣṭau /
nirodhamārgadharmajñānākāraiḥ saṃprayuktā aṣṭau /
nirodhānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāḥ prathamadhyānanirodhālaṃbanāś catvāraḥ /
evaṃ yāvad bhavāgranirodhālaṃbanāś catvāraḥ /
mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāraḥ /
kṛtsnasyānvayajñānapakṣasyālaṃbanāt /
ta ime jñānākārālaṃbanabhedabhinnā dvāpaṃcāśad bhavaṃti /
yathā dhyānāṃtarasaṃgṛhītā evaṃ prathamadhyānasaṃgṛhītā dvāpaṃcāśāt /
yāvac caturthadhyānasaṃgṛhītā dvāpaṃcāśad iti
yang na shes pa rnams dang rnam pa rnams dang dmigs pa rnams kyi bye brag gis tha dad pa ste /
re zhig shes pa'i rnam pa'i bye brag gis tha dad pa ni sdug bsngal dang kun 'byung ba la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang zhes bya ba de lta bu la sogs pa 'byung ba'i phyir ro /
dmigs pa'i bye brag gis tha dad pa yang srid pa'i rtse mo pa'i sdug bsngal dang kun 'byung ba la dmigs pa zhes bya ba de lta bu la sogs pa 'byung ba'i phyir ro /
lnga bcu rtsa gnyis yin no zhes bya ba ni dang po brgyad tshan gnyis te /
bcu drug dang bsam gtan dang po'i 'gog pa la dmigs pa bzhi nas lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi'i bar du bzhi tshan dgu la sum cu rtsa drug ste /
bcu drug dang sum cu rtsa drug ni lnga bcu rtsa gnyis su 'gyur ro /
mi lcogs pa med pas bsdus pa ji lta bar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dngos gzhi'i bsam gtan la ma brten cing ma zhugs par skye bas na mi lcogs pa med pas te /
bshad ma thag pa'i rnam pa gang gis mi lcogs pa med pas bsdus pa'i rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin lnga bcu rtsa gnyis yin pa'i rnam pa de nyid kyi bsam gtan khyad par can gyis bsdus pa yang lnga bcu rtsa gnyis yin no /
ji ltar shes pas she na /
bsam gtan khyad par can gyis bsdus pa srid pa'i rtse mo ba'i sdug bsngal dang kun 'byung ba la dmigs pa sdug bsngal dang kun 'byung ba la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa brgyad dang 'gog pa dang lam la chos shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa brgyad dang 'gog pa la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bsam gtan dang po'i 'gog pa la dmigs pa bzhi nas de bzhin du srid pa'i rtse mo'i 'gog pa la dmigs pa'i bar du bzhi dang lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi ste /
rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa zad par la dmigs pa'i phyir ro /
de dag ni shes pa'i rnam pa dang dmigs pa'i bye brag gis tha dad pa'i phyir lnga bcu rtsa gnyis yin no /
bsam gtan khyad par can gyis bsdus pa ji lta ba de bzhin du bsam gtan dang pos bsdus pa lnga bcu rtsa gnyis yin pa nas bsam gtan bzhi pas bsdus pa'i bar du lnga bcu rtsa gnyis yin no /
yathāsaṃkhyam iti vistaraḥ /
ākāśānaṃtyāyatanasaṃgṛhītā aṣṭāviṃśatiḥ /
vijñānānaṃtyāyatanasaṃgṛhītāś caturviṃśatiḥ /
ākiṃcanyāyatanasaṃgṛhītā viṃśatiḥ /
bhavāgra āryamārgo nāstīti tatsaṃgṛhītā na saṃtīti na ciṃtyaṃte /
teṣu dharmajñānasyābhāvād iti /
teṣv ākāśānaṃtyāyatanādiṣu dharmajñānasyābhāvāt /
dharmajñānasya ṣaḍbhūmikatvāt /
tasmān nirodhamārgadharmajñānākāraiḥ saṃprayuktā aṣṭau na bhavaṃti /
adhobhūminirodhālaṃbanasya cānvayajñānasyābhāvāt /
nirodhānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś caturdhyānanirodhālaṃbanāḥ ṣoḍaśa punar na bhavaṃtīty aṣṭāviṃśatir bhavaṃti /
dvāpaṃcāśato 'ṣṭau ṣoḍaśa caivāpanīyeti kṛtvā
grangs bzhin du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni nam mkha' mtha' yas skye mched kyis bsdus pa ni nyi shu rtsa brgyad do /
rnam shes mtha' yas skye mched kyis bsdus pa ni nyi shu rtsa bzhi'o /
ci yang med pa'i skye mched kyis bsdus pa ni nyi shu'o /
srid pa'i rtse mo na ni 'phags pa'i lam med pas des bsdus pa med pa'i phyir mi bsam mo /
de dag na chos shes pa med pa'i phyir zhes bya ba ni chos shes pa ni sa drug pa yin pa'i phyir de lta bas na 'gog pa dang lam la chos shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa brgyad med do /
rjes su shes pas sa 'og ma'i 'gog pa la dmigs pa med pa'i phyir 'gog pa la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bsam gtan bzhi'i 'gog pa la dmigs pa bcu drug kyang med pas nyi shu rtsa brgyad du 'gyur te /
lnga bcu rtsa gnyis las brgya dang bcu drug de ltar bor ba'i phyir ro /
ji lta zhe na /
katham /
ākāśānaṃtyāyatanasaṃgṛhītā bhāvāgrikaduḥkhasamudayānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktā aṣṭau
nam mkha' mtha' yas skye mched kyis bsdus pa srid pa'i rtse mo pa'i sdug bsngal dang kun 'byung ba la rjes su shes ba'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa brgyad do /
nirodhānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktā ākāśānaṃtyāyatanādinirodhālaṃbanāḥ ṣoḍaśa /
mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāra iti
'gog pa la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa nam mkha' mtha' yas skye mched la sogs pa'i 'gog pa la dmigs pa bcu drug dang lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi ste /
ta ime jñānākārālaṃbanabhedabhinnā aṣṭāviṃśatir bhavaṃti de dag ni shes pa'i rnam pa dang dmigs pa'i bye brag gis tha dad pa'i phyir nyi shu rtsa brgyad yin no /
evaṃ vijñānānaṃtyāyatananirodhālaṃbanāś caturo 'panīya caturviṃśatir yojyāḥ de bzhin du rnam shes mtha' yas skye mched kyis bsdus pa ni nam mkha' mtha' yas skye mched kyi 'gog pa la dmigs pa bzhi bor nas nyi shu rtsa bzhi yin par sbyar ro /
ākiṃcanyāyatanasaṃgṛhītā vijñānānaṃtyāyatananirodhālaṃbanān apy aparān apanīya viṃśatir iti ci yang med pa'i skye mched kyis bsdus pa ni rnam shes mtha' yas skye mched kyi 'gog pa la dmigs pa gzhan bzhi yang bor nas nyi shu yin no /
kiṃ punaḥ kāraṇaṃ svabhūmyūrdhvabhūmikanirodham evālaṃbaṃta ārūpyā nādhobhūmikaṃ dhyānavat yang ci'i phyir gzugs med pa rnams rang gi sa dang sa gong ma pa kho na'i 'gog pa la dmigs kyi /
bsam gtan bzhin du sa 'og pa ni ma yin zhe na /
na hy adhobhūmikaṃ duḥkham anālaṃbya tannirodhaḥ śakyam ālaṃbituṃ sa 'og ma'i sdug bsngal la ma dmigs par de'i 'gog pa la dmigs par mi nus so /
duḥkhaṃ ca sarvaṃ sāsravam eva sdug bsngal yang thams cad zag pa dang bcas pa yin la /
eṣa ca niyamaḥ /
na maulāḥ kuśalārūpyāḥ sāsravādharagocarā ity etat kāraṇaṃ
gzugs med rnam bzhi dge rnams kyi /
spyod yul zag bcas 'og ma yin /
zhes bya ba 'di yang nges pas 'di ni rgyu yin no /
dhyānānāṃ tu samastālocanatvān na pratiṣedhaḥ bsam gtan rnams ni kun du lta ba yin pa'i phyir mi dgag ste /
vakṣyati hi /
dhyānaṃ sadviṣayaṃ śubham iti
bsam gtan dge yul yod dgu yin /
zhes 'chad par 'gyur ro /
atha kasmān nirodham evālaṃbaṃte na punar duḥkhaṃ samudayaṃ vā yang ci'i phyir 'gog pa kho na la dmigs kyi sdug bsngal lam kun 'byung ba la ni ma yin zhe na /
bhavāgrād adhobhūmer vītarāgatvāt srid pa'i rtse mo man chad kyi sa las 'dod chags dang bral ba'i phyir ro /
tasya hi bhāvāgrika eva navamaḥ prakāro vajropamavadhyo 'vaśiṣṭa iti de la ni srid pa'i rtse mo pa'i rnam pa dgu pa rdo rje lta bus gzhom par bya ba kho na lus so /
adhobhūmipratipakṣālaṃbanaṃ tu bhavatīti anvayajñānam adhikṛtaṃ sa 'og ma pa'i gnyen po la dmigs pa ni yod de zhes bya ba ni shes pa'i dbang du byas pa yin te /
tac ca vajropamasamādhisaṃprayuktaṃ veditavyaṃ de yang rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin dang mtshungs par ldan par rig par bya'o /
tasya pratipakṣasya anyonyahetutvād iti gnyen po de ni phan tshun du rgyu yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni /
(Abhidh-k-vy 571) /
anyonyaṃ navabhūmis tu mārgaḥ samaviśiṣṭayor iti vacanāt /
sarvaṃ hi mārgānvayajñānaṃ navabhūmikānvayajñānapakṣālaṃbanam iti /
yeṣāṃ tv iti vistaraḥ /
yeṣām ābhidhārmikānāṃ mārgānvayajñānam api na kevalanirodhānvayajñānam ekaikabhūmipratipakṣālaṃbanam iṣṭaṃ /
teṣām aṣṭāviṃśatim adhikān prakṣipya anāgamyasaṃgṛhītā aśītir vajropamā bhavaṃti /
kathaṃ kṛtvā /
pūrvakāḥ kṛtsnasyānvayajñānapakṣyasyālaṃbanā mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāraḥ /
idānīm ekīyamatenaikaikabhūmipratipakṣālaṃbanā api vyavasthāpyaṃte /
anāgamyasaṃgṛhītāḥ prathamadhyānapratipakṣālaṃbanā mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāraḥ /
evaṃ yāvad ākiṃcanyāyatanapratipakṣālaṃbanā mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāra ity evam aṣṭāviṃśatir adhikā bhavaṃti /
evam aṣṭāviṃśatim adhikān prakṣipya dvāpaṃcāśad aśītir bhavaṃti /
kiṃ punaḥ kāraṇaṃ bhavāgrapratipakṣālaṃbanā mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāro na gaṇyaṃte /
āha /
na bhavāgrasaṃgṛhīto 'nāsravo mārgo bhavāgrapratipakṣo 'sti /
prathamadhyānabhūmikas tv asti /
yāvad ākiṃcanyāyatanabhūmika iti /
tasmāt tadbhūmipratipakṣālaṃbanā evoktāḥ /
na bhavāgrapratipakṣālaṃbanā iti /
apare punar vyācakṣate /
yeṣāṃ tu mārgānvayajñānam apy ekaikabhūmipratipakṣālaṃbanam iṣṭaṃ /
yathā nirodhānvayajñānam iṣṭam ity abhiprāyaḥ /
teṣāṃ bhāvāgrikaduḥkhasamudayānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktā aṣṭau /
nirodhamārgadharmajñānākāraiḥ saṃprayuktā aṣṭau /
nirodhānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāḥ prathaṃadhyānanirodhālaṃbanāś catvāraḥ /
evaṃ yāvad bhavāgranirodhālaṃbanāś catvāra iti dvātriṃśad bhavaṃti /
evaṃ mārgānvayajñānākārair api saṃprayuktās tathaiva dvātriṃśad iti kṛtvā /
aṣṭāviṃśatim adhikān prakṣipyānāmyasaṃgṛhītā aśītir vajropamā bhavaṃtīti /
teṣāṃ hi ye hi kṛtsnasyānvayajñānapakṣasyālaṃbanān mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāś catvāras te na saṃti /
bhavāgrapratipakṣālaṃbanās tu tatsthāne bhavaṃtīty ato aśītir vajropamā bhavaṃtīti /
evaṃ yāvac caturthadhyānasaṃgṛhītāḥ katham /
aṣṭāviṃśatim adhikān prakṣipya dhyānāṃtarasaṃgṛhītā aśītir vajropamā bhavaṃti /
yathā dhyānāṃtarasaṃgṛhītāḥ /
evaṃ prathamadvitīyatṛtīyacaturthadhyānasaṃgṛhītā pratidhyānam aśītir vajropamā bhavaṃti /
ākāśānaṃtyāyatanādiṣv iti /
bhavāgravarjyeṣu triṣv ārūpyeṣu yathākramaṃ catvāriṃśat dvātriṃśac caturviṃśatiś ca bhavaṃti /
kathaṃ kṛtvā /
ākāśānaṃtyāyatane tāvad aṣṭāviṃśatyāṃ vajropameṣv ākāśānaṃtyāyatanapratipakṣālaṃbanān (Abhidh-k-vy 572) mārgānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktāṃś caturaḥ prakṣipya yāvad ākiṃcanyāyatanapratipakṣālaṃbanāṃś catura iti
sa dgu'i lam ni phan tshun du /
mnyam dang khyad par can dag gi /
zhes bya ba'i phyir lam la rjes su shes pa thams cad ni rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa sa dgu pa'i dmigs pa yin no /
gang dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni chos mngon pa gang dag 'gog pa la rjes su shes pa 'ba' zhig tu ma zad kyi /
lam la rjes su shes pa yang sa re re'i gnyen po la dmigs pa yin par 'dod pa de dag gi ltar na nyi shu rtsa brgyad lhag par bsnan na mi lcogs pa med pas bsdus pa'i rdo rje lta bu ni brgyad cu yin no /
ji ltar byas pas she na /
snga ma ltar na rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa zad par la dmigs pa yin pa'i phyir lam la rjes su shes pa'i rnam pa bzhi dang mtshungs par ldan pa bzhi yin no /
da ni kha cig gi gzhung lugs kyis sa re re'i gnyen po la dmigs pa yin par yang rnam par 'jog ste /
mi lcogs pa med pas bsdus pa bsam gtan dang po'i gnyen po la dmigs pa /
lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi nas /
de bzhin du ci yang med pa'i skye mched kyi gnyen po la dmigs pa lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa'i bar du bzhi ste /
de ltar na nyi shu rtsa brgyad lhag pa yin no /
lnga bcu rtsa gnyis la nyi shu rtsa brgyad kyis lhag par bsnan na brgyad cur 'gyur ro /
yang ci'i phyir srid pa'i rtse mo'i gnyen po la dmigs pa lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi mi bgrang zhe na /
smras pa /
zag pa med pa'i lam srid pa'i rtse mo'i bsdus pa srid pa'i rtse mo'i gnyen po ni med kyi /
bsam gtan dang po'i sa pa nas ci yang med pa'i skye mched kyis pa'i bar ni yod de /
de lta bas na de dag gi gnyen po la dmigs pa kho na bshad kyi srid pa'i rtse mo'i gnyen po la dmigs pa ni ma yin no /
gzhan dag 'chad pa ni gang dag lam la rjes su shes pa yang sa re re'i gnyen po la dmigs pa yin par 'dod pa ni 'gog pa la rjes su shes pa ji lta ba bzhin du 'dod pa zhes bya bar bsam pa yin no /
de dag gi ltar na srid pa'i rtse mo pa'i sdug bsngal dang kun 'byung ba la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa brgyad dang 'gog pa dang lam la chos shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa brgyad dang 'gog pa la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bsam gtan dang po'i 'gog pa la dmigs pa bzhi nas srid pa'i rtse mo'i 'gog pa la dmigs pa'i bar du bzhi ste sum cu rtsa gnyis dang de bzhin du lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa yang de dang 'dra bar sum cu rtsa gnyis yin pas mi lcogs pa med pas bsdus pa rdo rje lta bu ni brgyad cu yin no zhes zer ro /
de dag gi ltar na rjes su shes pa'i phyogs dang mthun par zad par la dmigs pa'i phyir lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi po gang dag yin pa dag ni med kyi de dag gi gor srid pa'i rtse mo'i gnyen po la dmigs pa dag yod pas 'dir rdo rje lta bu brgyad cu yin no /
bsam gtan bzhi pas bsdus pa'i bar du yang de dang 'dra'o /
ji lta zhe na /
nyi shu rtsa brgyad lhag par bsnan nas bsam gtan khyad par can gyis bsdus pa'i rdo rje lta bu brgyad cu yin no /
bsam gtan khyad par can gyis bsdus pa ji lta ba de bzhin du /
bsam gtan dang po dang gnyis pa dang gsum pa dang bzhi pas bsdus pa'i rdo rje lta bu yang brgyad cu yin no /
nam mkha' mtha' yas skye mched la sogs pa dag ni zhes bya ba ni srid pa'i rtse mo ma gtogs pa'i gzugs med pa gsum po dag na ni go rims bzhin du bzhi bcu dang sum cu rtsa gnyis dang nyi shu rtsa bzhi yin no /
ji ltar byas pas she na /
re zhig nam mkha' mtha' yas skye mched kyi rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin nyi shu rtsa brgyad la nam mkha' mtha' yas skye mched kyi gnyen po la dmigs pa lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa bzhi nas ci yang med pa'i skye mched kyi gnyen po la dmigs pa'i bar bzhis bsnan te /
dvādaśa prakṣipya catvāriṃśad bhavaṃti /
evaṃ caturviṃśatyāṃ vijñānāyatanapratipakṣālaṃbanāṃś caturaḥ prakṣipyākiṃcanyāyatanapratipakṣālaṃbanāṃś caturaḥ prakṣipya dvātriṃśad bhavaṃti
bcu gnyis kyis bsnan na bzhi bcur 'gyur ro /
de bzhin du nyi shu rtsa bzhi la ni rnam shes mtha' yas skye mched kyi gnyen po la dmigs pa bzhi dang ci yang med pa'i skye mched kyi gnyen po la dmigs pa bzhis bsnan nas sum cu rtsa gnyis su 'gyur ro /
evaṃ viṃśatyām ākiṃcanyāyatanapratipakṣālaṃbanāṃś caturaḥ prakṣipya caturviṃśatir bhavaṃti de bzhin du nyi shu la ni ci yang med pa'i skye mched kyi gnyen po la dmigs pa gnyen po bzhis bsnan nas nyi shu rtsa bzhir 'gyur ro /
āha /
nanv apadiṣṭam adhobhūmipratipakṣālaṃbanaṃ tu bhavati /
tasyānyonyahetutvād iti /
atha kasmāt svabhūmyūrdhvabhūmipratipakṣālambanā evoktā ākāśānaṃtyāyatanādisaṃgṛhītāḥ /
nādhobhūmipratipakṣālaṃbanā iti /
atrocyate /
aviśeṣya navabhūmikam anvayajñānapakṣaṃ mārgam adhobhūmipratipakṣālaṃbanaṃ bhavatīty uktaṃ
smras pa /
sa 'og ma'i gnyen po la dmigs pa ni yod de /
de ni phan tshun rgyu yin pa'i phyir ro zhes bshad pa yin nam /
yang ci'i phyir nam mkha' mtha' yas skye mched la sogs pas bsdus pa rang gi sa dang sa gong ma'i gnyen po la dmigs pa kho nar bshad kyi /
sa 'og ma'i gnyen po la dmigs pa ni ma yin zhe na /
'dir smras pa /
khyad par du ma byas par rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i lam sa dgu pa ni sa 'og ma'i gnyen po la dmigs pa yin no zhes bshad kyi /
na punar ākāśānantyāyatanādisaṃgṛhītasyādhobhūmipratipakṣālaṃbanaṃ nam mkha' mtha' yas skye mched la sogs pas bsdus pa sa 'og ma'i gnyen po la dmigs pa ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
svabhūmyūrdhvabhūmikapratipakṣālaṃbanaṃ eva /
tatrāviśeṣarūpeṇādharālaṃbanam anvayajñānaṃ bhavati
rang gi sa dang sa gong ma'i gnyen po kho na la dmigs pa yin no /
de la rjes su shes pa'i khyad par med pa'i ngo bor 'og ma la dmigs pa yin gyi /
na viśeṣasvarūpeṇa /
svabhūmyūrdhvabhūmyālaṃbanaṃ tu viśeṣarūpeṇāpi bhavatīti
khyad par gyi ngo bor ni ma yin no /
rang gi sa dang sa gong ma la dmigs pa ni khyad par gyi ngo bor yang yin no zhes bya ba 'dir ni gzhan gyi gzhung lugs kyis bshad pa yin no /
eṣa tu pūrvako vaibhāṣikāṇāṃ sthāpanāpakṣaḥ /
sāmānyarūpeṇaiva sarvam anvayajñānapakṣam ālaṃbate 'nvayajñānam iti /
tathā hy ācāryasaṃghabhadreṇoktaṃ /
sarvaṃ hi mārgānvayajñānaṃ navabhūmikānvayajñānapakṣālaṃbanam iti
snga ma ste rjes su shes pa ni rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa thams cad la ci'i ngo bo kho nar dmigs so zhes bya ba de ni bye brag tu smra ba rnams kyi gzhag pa'i phyogs yin te /
'di ltar slob dpon 'dus bzangs kyis lam la rjes su shes pa thams cad ni rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pas dgu pa'i dmigs pa yin no zhes bshad do /
apare tv evaṃ vyācakṣate /
bhāvāgrikaduḥkhasamudayānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktā aṣṭāu /
nirodhānvayajñānākāraiḥ saṃprayuktā ākāśānaṃtyāyatananirodhālaṃbanāś catvāraḥ
gzhan dag ni 'di skad zer te /
srid pa'i rtse mo'i sdug bsngal dang kun 'byung ba la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa brgyad dang 'gog pa la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa nam mkha' mtha' yas skye mched kyi 'gog pa la dmigs pa bzhi nas srid pa'i rtse mo pa'i 'gog pa la dmigs pa'i bar bzhi ste /
evaṃ yāvad bhāvāgrikanirodhālaṃbanāś catvāra iti ṣoḍaśa /
mārgānvayajñanākārair api saṃprayuktā ākāśānaṃtyāyatanapratipakṣālaṃbanāś catvāraḥ
bcu drug dang lam la rjes su shes pa'i rnam pa dag dang mtshungs par ldan pa yang nam mkha' mtha' yas skye mched kyi gnyen po la dmigs pa bzhi nas srid pa'i rtse mo'i gnyen po la dmigs pa'i bar bzhi ste bcu drug go /
evaṃ yāvad bhavāgrapratipakṣālaṃbanāś catvāra iti ṣoḍaśa /
ta ete dviṣoḍaśa pūrvoktāś cāṣṭāv iti /
catvāriṃśad ākāśānaṃtyāyatanasaṃgṛhītā vajropamā bhavaṃti /
vijñānānaṃtyāyatahasaṃgṛhītā dvātriṃśat /
ākāśānaṃtyāyatananirodhapratipakṣālaṃbanān aṣṭāvapanīyeti /
ākiṃcanyātanasaṃgṛhītāś caturviṃśatiḥ /
vijñānānaṃtyāyatananirodhapratipakṣālaṃbanān apy aparān aṣṭāv apanīyeti /
bhavāgrasyāpi hi te 'dhobhūmikaṃ pratipakṣamārgam ācakṣata iti /
punar gotrendriyabhedād bhūyāṃso bhavaṃtīti /
kathaṃ /
ye tāvad aṣṭau sarvaprathamā uktāḥ /
teṣāṃ /
yo bhāvāgrikaduḥkhālaṃbano 'nityākārasaṃprayukto vajropamaḥ /
tasya ṣaḍgotrabhedāt ṣoḍhābhedaḥ /
evaṃ duḥkhādyākārasaṃprayuktānāṃ trayāṇāṃ pratyekaṃ ṣoḍhābhedaḥ
de dag ni bcu drug phrag gnyis dang sngar bshad pa'i brgyad nas nam mkha' mtha' yas skye mched kyis bsdus pa'i rdo rje lta bu bzhi bcur 'gyur ba yin no /
rnam shes mtha' yas skye mched kyis bsdus pa ni sum cu rtsa gnyis te /
nam mkha' mtha' yas skye mched kyi 'gog pa dang gnyen po la dmigs pa brgyad dor ro /
ci yang med pa'i skye mched kyis bsdus pa ni nyi shu rtsa bzhi ste /
rnam shes mtha' yas skye mched kyi 'gog pa dang lam la dmigs pa gzhan brgyad kyang dor ro zhes zer te /
de dag ni srid pa'i rtse mo la yang /
gnyen po'i lam sa 'og ma pa yod do zhes zer ro /
yang rigs dang dbang po'i bye brag gis ni ches mang ba yin no zhes bya ba ji lta bu yin zhe na /
re zhig thams cad kyi dang por brgyad bshad pa de dag las srid pa'i rtse mo pa'i sdug bsngal la dmigs pa mi rtag pa'i rnam pa dang mtshungs par ldan pa'i rdo rje lta bu gang yin pa de rigs drug gi bye brag gis khyad par rnam pa drug go /
de bzhin du sdug bsngal la sogs pa'i rnam pa dang mtshungs par ldan pa gsum yang so sor khyad par rnam pa drug yin la /
teṣām (Abhidh-k-vy 573) api pratyekaṃ mṛdumadhyādhimātrendriyabhedād bhedaḥ de dag kyang so sor dbang po chung ngu dang 'bring dang chen po'i bye brag gis tha dad do /
yathā caiṣāṃ pratyekaṃ gotrendriyabhedāḥ /
evaṃ bhāvāgrikasamudayālaṃbanānāṃ caturṇāṃ pratyekaṃ ṣaḍgotrabhedāt ṣoḍhābhedaḥ
ji ltar 'di dag gi so sor rigs dang dbang po'i bye brag gis tha dad pa de bzhin du srid pa'i rtse mo pa'i kun 'byung ba la dmigs pa bzhi yang so sor rigs drug gi bye brag gis khyad par rnam pa drug yin la /
indriyabhedāc ca tridhābhedaḥ dbang po gsum gyi bye brag gis khyad par rnam pa gsum yin no /
yathā caiṣām aṣṭānāṃ gotrendriyabhedāt pratyekaṃ ṣoḍhā tridhā ca bhedaḥ /
evaṃ sarveṣām anāgāmyasaṃgṛhītānāṃ jñānākārālaṃbanabhedabhinnānāṃ yāvad ākiṃcanyāyatanasaṃgṛhītānāṃ gotrendriyabhedād bhedaḥ
ji ltar brgyad po 'di dag rigs dang dbang po'i bye brag gis so sor khyad par rnam pa drug dang rnam pa gsum yin pa de bzhin du mi lcogs pa med pas bsdus pa shes pa'i rnam pa dang dmigs pa'i bye brag gis tha dad pa dag nas ci yang med pa'i skye mched kyis bsdus pa'i bar thams cad kyang rigs dang dbang po'i bye brag gis tha dad par lam 'dis sbyar bar bya'o /
anayā vartanyā yojyaḥ /
evaṃ vā yojyaḥ /
prathame pakṣe dvāpaṃcāśad anāgāmyasaṃgṛhītāḥ
yang na 'di ltar sbyar bar bya'o /
phyogs dang po la mi lcogs pa med pas bsdus pa lnga bcu rtsa gnyis yin par rigs dang dbang po'i bye brag gis tha dad par lam 'dis sbyar bar bya'o /
yāvad viṃśatir ākiṃcanyāyatanasaṃgṛhītā ity abhisamasya caturaśītir uttarāṇi trīṇi śatāni vajropamānāṃ bhavaṃti phyogs dang po la mi lcogs pa med pa med pas bsdus pa lnga bcu rtsa gnyis yin pa ltar ci yang med pa'i skye mched kyis bsdus pa nyi shu yin pa'i bar yang de dang 'dra ste /
tāni ṣaḍguṇīkṛtya triguṇīkṛtya ca ṣaṭsahasrāṇi navaśatāni dvādaśottarāṇi bhavaṃti /
dvitīyapakṣe yatrādito 'śītiḥ
spyir bsdus na rdo rje lta bu sum brgya brgyad cu rtsa bzhir 'gyur ro /
de dag rigs dang dbang po'i bye brag gis drug 'gyur dang sum 'gyur du bsgyur na drug stong dgu brgya rtsa bcu gnyis su 'gyur ro /
yāvad ākiṃcanyāyatane caturviṃśatir iti /
ekapiṇḍataḥ ṣaṭsaptatyuttarāṇi paṃcaśatāni bhavaṃti /
gotrendriyabhedāt ṣaṭguṇīkṛtya triguṇīkṛtya ca /
daśasahasrāṇi aṣṭaṣaṣṭyuttarāṇi ca trīṇi śatāni vajropamānāṃ bhavaṃtīti
phyogs gnyis pa la ni gang la dang po brgyad cu yin pa nas ci yang med pa'i skye mched la nyi shu rtsa bzhi yin pa'i bar gcig tu bsdoms na lnga brgya bdun cu rtsa drug tu 'gyur ro /
rigs dang dbang po'i bye brag gis drug 'gyur dang sum 'gyur du bsgyur na rdo rje lta bu khri sum brgya drug cu rtsa brgyad du 'gyur ro /
de nyid kyi phyir de ni dang po nyid du zhes bya ba gang gi phyir zhe na /
ata eva tat kṣayajñānam iti /
kuta ity āha /
sarvāsravakṣayaprāptisahajatvāt prathamata iti /
yasmāt sarvāsravakṣayaprāptyā saha jātaṃ tatprathamato jñānaṃ
dang po nyid du zag pa thams cad zad pa'i thob pa dang lhan cig skye ba'i phyir zhes bya ba smos te /
gang gi phyir shes pa de dang po nyid du zag pa thams cad zad pa'i thob pa dang lhan cig skyes pa'i phyir zad pa shes pa zhes bya ste /
bar gyi tshig mi mngon par byas pa'i phyir ram /
tasmāt kṣayajñānam ity ucyate /
madhyapadalopāt /
nairuktividhānato vā /
sarvagrahaṇaṃ srotaāpannādijñānaviśeṣaṇārthaṃ /
prathamatograhaṇam anutpādajñānādiviśeṣaṇārthaṃ /
saṃketāpekṣayā hiśabdapravṛttiḥ /
ata eva sa iti
nges pa'i tshig gi tshul gyis so /
dang po nyid du zhes smos pa ni mi skye ba shes pa las khyad par du bya ba'i phyir ro /
thams cad ces smos pa ni rgyun du zhugs pa la sogs pa'i shes pa las khyad par du bya ba'i phyir te /
sgra 'jug pa ni brda la ltos pas so /
svarthaparisamāpteḥ /
sa parārthakaraṇārhattvād arhan
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni de rang gi don yongs su rdzogs pa na gzhan gyi don byed par 'os pa'i phyir te /
parārthakaraṇayogyatvād ity arthaḥ /
sarvasarāgapūjārhattvāc ceti /
sarāgāḥ pṛthagjanaśaikṣāḥ teṣāṃ sarveṣāṃ pūjām arhatīty arhan /
siddhaṃ bhavatīti /
kiṃ siddhaṃ bhavatīty āha
gzhan gyi don byed par bshad pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
'dod chags dang bcas pa thams cad kyis mchod par 'os pa'i phyir zhes bya ba la 'dod chags dang bcas pa ni so so'i skye bo dang slob pa rnams te; de dag thams cad kyis mchod par 'os pas dgra bcom pa yin no /
grub po zhes bya ba ci grub ce na /
anye sapta pūrvoktāḥ pudgalāḥ śaikṣā iti gang zag sngar bshad pa gzhan bdun ni slob pa dag yin no zhes bya ba smos te /
trayaḥ phalasthāś catvāraś ca pratipannakā uktāḥ 'bras bu la gnas pa gsum dang zhugs pa bzhi bshad pa yin te /
asāv evāśaikṣa ity avadhāraṇād etadanye āryāḥ śaikṣā iti siddhaṃ /
kena te śaikṣā iti
'di kho na mi slob pa yin no zhes dmigs kyis bstsal ba'i phyir 'di las gzhan pa'i 'phags pa rnams ni slob pa yin no zhes bya bar grub bo /
kena kāraṇena te sapta pudgalāḥ śaikṣā ity ucyaṃta ity āha /
āsravakṣayāya nityaṃ śikṣaṇaśīlatvād iti
ci'i phyir slob pa yin zhes bya ba ni rgyu gang gis na gang zag bdun po de dag slob pa zhes bya zhe na /
zag pa zad par bya ba'i phyir rtag tu slob pa'i ngang tshul can yin pa'i phyir zhes bya ba smos te /
śikṣā śīlam eṣām iti śaikṣāḥ 'di dag slob pa'i ngang tshul can yin pas na slob pa dag go /
śīlaṃ /
chattrādibhyo ṇa iti lakṣaṇāt /
kva śikṣaṇaśīlāḥ /
śikṣātraye /
kiṃ śikṣātrayam /
adhiśīlam adhicittam adhiprajñaṃ ca /
kiṃsvabhāvās tā ity āha /
tāḥ punaḥ śīlasamādhiprajñāsvabhāvā iti
gang la slob pa'i ngang tshul can yin zhe na /
bslab pa gsum po la'o /
bslab pa gang yin zhe na /
lhag pa'i tshul khrims dang lhag pa'i sems dang lhag pa'i shes rab bo /
de dag gi rang bzhin ci zhe na /
tshul khrims dang ting nge 'dzin dang shes rab kyi rang bzhin dag yin no zhes bya ba smos so /
śīle śīkṣā adhiśīlam evaṃ yāvat prajñāyāṃ śikṣety adhiprajñam iti /
avyayaṃ vibhaktāv ity avyayībhāvasamāsaḥ /
śikṣākriyāṇāṃ tv avyatirekāc chīlādisvabhāvāḥ śikṣā iti vyācaṣṭe
lhag pa'i tshul khrims la slob pas na lhag pa'i tshul khrims la ste /
de bzhin du lhag pa'i shes rab kyi bar la slob pas na lhag pa'i shes rab slob pa'o /
bslab pa gsum las tha mi dad pa'i phyir tshul khrims la sogs pa'i rang bzhin nyid bslab pa yin no zhes zer ro /
pṛthagjano 'pi śaikṣaḥ prāpnotīti /
pṛthagjano 'pi vinayoktāsu śikṣāsu śikṣata iti
so so'i skye bo yang slob pa yin par 'gyur ro zhes bya ba ni so so'i skye bo yang ji skad bshad pa dag la slob pas so /
ma yin te /
na /
yathābhūtaṃsatyāprajñānāt /
naitad evaṃ /
kasmāt /
yathābhūtaṃ satyānāṃ duḥkhādīnāṃ aprajñānād anavabodhāt /
tad dhi bhikṣavo (Abhidh-k-vy 574) dṛṣṭaṃ yad āryayā prajñayeti vacanāt
bden pa yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mi shes pa'i phyir dang zhes bya ba ni de ni de lta ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
dge slong dag 'phags pa'i shes rab kyis mthong ba gang yin pa de ni zhes 'byung bas sdug bsngal la sogs pa'i bden pa rnams yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mi shes pa'i phyir te /
khong du ma chud pa'i phyir ro /
tathā hi sūtre adhiśīlam adhicittaṃ vā śikṣāṃ vistareṇoktvāha /
adhiprajñaṃ śikṣā katamā
'di ltar mdo las lhag pa'i tshul khrims dang lhag pa'i sems kyi bslab pa rgya cher bshad nas lhag pa'i shes rab kyi bslab pa gang yin zhe na /
idaṃ duḥkham āryasatyam iti yathābhūtaṃ prajānāti /
ayaṃ duḥkhasamudayaḥ /
ayaṃ duḥkhanirodhaḥ /
iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam iti
'di ni sdug bsngal 'phags pa'i bden pa yin no zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes shing /
'di ni sdug bsngal kun 'byung ba'o /
'di ni sdug bsngal 'gog pa'o /
'di ni sdug bsngal 'gog par 'gyur ba'i lam 'phags pa'i bden pa yin no zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin shes pa yin no zhes gsungs te /
yathābhūtasatyaprajñānāt /
yatra ca śikṣitāḥ śīlādiṣu /
tatra punar aparaśikṣaṇāt /
prātimokṣasaṃvaraparityāgataḥ uṣmagatādiparihāṇitaś cāryaḥ punar yady api kiṃcit parityajati /
na tu sarvaṃ
de ltar bden pa yang dag pa ji lta ba bzhin du mi shes pa'i phyir ro /
gzhan yang slob pa gtong ba'i phyir te /
so sor thar pa'i sdom pa yongs su gtong ba dang dro bar gyur pa la sogs pa las yongs su nyams pa'i sgo nas tshul khrims la sogs pa gang la bslab pa de la slob pa gtong ba'i phyir ro /
na hy āryasya kadācid api śikṣātrayaṃ nāstīti /
prakṛtistha ārya iti /
asamāhitāvasthā sattvānāṃ prakṛtiḥ /
tatrastha āryaḥ piṇḍapātacārādigataḥ /
na śikṣaṇaśīla iti /
na śaikṣaḥ syād ity abhiprāyaḥ /
āśayata iti chandataḥ /
sthitādhvagavat /
adhvaga ucyate yo 'dhvānaṃ gacchati /
saṃsthito 'py adhvaga ity ucyate /
gamanāśasyāparityāgāt /
tadvat /
prāptyanuṣaṃgataś ca /
śīlasamādhiprajñānāṃ ca prāptayaḥ prakṛtisthasyāpy anuṣajyaṃte /
tasmāt prakṛtistho 'pi nāśikṣaṇaśīla eveti
'phags pa ni chung zad gtong du zin kyang thams cad ma yin te /
'phags pa ni nam yang bslab pa gsum char med pa ma yin no /
'phags pa rang bzhin du gnas pa zhes bya ba ni sems can rnams kyi rang bzhin ni mnyam bar ma bzhag pa'i gnas skabs yin te /
de la gnas pa'i 'phags pa bsod snyoms pa la sogs pa spyod du gshegs pa slob pa'i ngang tshul can ma yin pas slob pa ma yin par 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
bsam pa'i sgo nas te zhes bya ba ni 'dun pa'i sgo nas so /
lam du 'gro ba gnas pa bzhin no zhes bya ba la /
lam du 'gro ba zhes bya ba ni gang zhig lam du zhugs te 'gro ba de ni 'dug tu zin kyang 'gro ba'i bsam pa ma bor ba'i phyir lam du 'gro ba zhes bya ba nyid de de dang 'dra'o /
thob pa dang rjes su 'brel ba'i yang phyir te /
'phags pa ni rang bzhin du gnas kyang tshul khrims dang ting nge 'dzin dang shes rab dag gis thob pa dang rjes su 'brel to /
de lta bas na rang bzhin la gnas kyang slob pa'i ngang tshul can kho na yin no /
śaikṣāśaikṣanirdeśapraśaṃgenedam ucyate /
atha śaikṣā dharmāḥ katamā ityādi /
śaikṣasyānāsravā dharmāḥ saṃskṛtasvabhāvāḥ
slob pa dang mi slob pa'i zhar la yang slob pa'i chos rnams gang zhe na zhes bya ba la sogs pa 'di brjod do /
slob pa'i chos zag pa med pa 'dus byas kyi ngo bo nyid dag yin te /
evam aśaikṣasyāśaikṣā dharmāḥ /
nirvāṇaṃ kasmān na śaikṣaṃ /
yac chaikṣeṇa prāptam ity abhiprāyaḥ
mi slob pa'i chos mi slob pa rnams kyang de dang 'dra'o /
ci'i phyir mya ngan las 'da' ba slob pa ma yin zhes bya ba ni slob pas thob pa gang yin pa snyam du bsams pa yin no /
aśaikṣapṛthagjanayor api tadyogād iti /
pṛthagjano 'pi laukikamārgaprāptena nirvāṇena yujyate
mi slob pa dang so so'i skye bo gnyi ga yang de dang ldan pa'i phyir ro zhes bya ba ni so so'i skye bo yang 'jig rten pa'i lam gyis thob pa'i mya ngan las 'das pa dang ldan no /
prathamaḥ pratipannaka iti zhugs pa dang po zhes bya ba ni mthong ba'i lam la gnas pa'o /
darśanamārgasthaḥ /
śeṣāṇām iti vistaraḥ /
śeṣāṇāṃ pratipannakānāṃ sakṛdāgāmyanāgāmyarhattvaphalapratipannakānāṃ triphalasthāvyatirekāt
zhugs pa lhag ma rnams zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni zhugs pa lhag ma lan cig phyir 'ong ba dang phyir mi 'ong ba dang dgra bcom pa nyid la zhugs pa rnams ni 'bras bu la gnas pa gsum las tha mi dad pa'i phyir ro /
srotaāpattisakṛdāgāmyanāgāmiphalasthebhyo 'vyatirekāt /
sakṛdāgāmipratipannakādayaḥ srotaāpannādibhyo nānya ity arthaḥ /
anupūrvādhigamaṃ praty evam ucyata iti
rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu la nas pa dag las tha mi dad pa'i phyir te /
lan cig phyir 'ong ba la zhugs pa la sogs pa ni rgyun cu zhugs pa la sogs pa las tha dad pa ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
anupūrveṇa catuḥphalaprāptiṃ praty ucyate /
dravyata paṃceti /
bhūgaḥkāmavītarāgau tu syātāṃ
mthar gyis 'thob pa'i phyir de skad ces bshad kyi zhes bya ba ni mthar gyis 'bras bu bzhi 'thob pa'i phyir rdzas su ni lnga yin te zhes bshad par zad do /
bhūyovītarāgaḥ kṣīṇaṣaṭprakāraḥ /
kāmavītarāgaḥ kṣīṇanavaprakāraḥ /
darśanamārge darśanamārgāvasthāyāṃ yathākramaṃ sakṛdāgāmyanāgāmiphalapratipannakau syātāṃ /
na ca srotaāpannasakṛdāgāminau /
kiṃ tarhi /
tadvyatiriktau /
tathā ca sati dravyataḥ sapta bhavaṃti /
srotaāpattisakṛdāgāmyanāgāmiphalapratipannakās trayaś catvāraś ca phalasthā ity arhattvaphalapratipannaka eko 'nāgāmiphalasthān na vyatirikta ity avagaṃtavyaṃ /
(VI /
47ab) dvividho hi bhāvanāmārga ukta iti /
dvividho bhāvanāmārgo darśanākhyas tv anāsrava iti vacanāt /
tatkleśānuśayitatvād iti yasmāt tadbhūmikaḥ kleśas tatra laukike (Abhidh-k-vy 575) mārge ālaṃbanato 'nuśayitaḥ
phal cher dang 'dod pa las 'dod chags dang bral ba dag cig yin na ni zhes bya ba ni phal cher las 'dod chags dang bral ba ni rnam pa drug zad pa'o /
'dod pa las 'dod chags dang bral ba ni rnam pa dgu zad pa'o /
mthong ba'i lam la ste /
mthong ba'i lam gyi gnas skabs na go rims bzhin du lan cig phyir 'ong ba dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu la zhugs pa dag yin gyi rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba dag ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
de las gzhan pa dag yin no /
de lta yin dang rdzas su rgyun du zhugs pa dang lan cig phyir 'ong ba dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu la zhugs pa gsum dang 'bras bu la gnas pa bzhi ste bdun du 'gyur gyi dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu la zhugs pa gcig pu phyir mi 'ong ba'i 'bras bu las tha mi dad do zhes bya bar khong du chud par bya'o /
bsgom pa'i lam rnam pa gnyis su bshad pa la zhes bya ba ni bsgom pa'i lam ni rnam pa gnyis te /
mthong ba zhes bya zag pa med /
ces 'byung ba'i phyir ro /
de'i nyon mongs pa rgyas par 'gyur ba'i phyir te zhes bya ba ni 'di ltar 'jig rten pa'i lam de la de'i sa pa'i nyon mongs pa dmigs pa'i sgo nas rgyas par 'gyur ro /
yo hi kleśa iti vistareṇa sādharmyavaidharmyadṛṣṭāṃtaṃ darśayati /
yo yadbhūmiko mārgaḥ
nyon mongs pa gang zhig ces bya ba rgyas par 'byung ba ni /
chos mthun pa dang chos mi mthun pa'i dpe ston par byed pa yin te /
na sa tadbhūmikakleśapratipakṣaḥ sa gang ba'i lam yin pa de ni sa de'i nyon mongs pa'i gnyen po ma yin te /
tatkleśānuśayitatvāt /
asamāhitatadbhūmikadharmāṃtaravat /
vaidharmyeṇa tūparisāmaṃtakamārgavad anāsravavat pratipakṣamārgavad vā /
laukikenāpi vairāgyam iti
de'i nyon mongs pa rgyas par 'gyur ba'i phyir sa de pa'i chos gzhan mnyam par ma bzhag pa lta bu'o /
chos mi mthun pa ni gong ma'i nyer bsdogs kyi lam lta bu 'am de'i gnyen po zag pa med pa'i lam lta bu'o /
uparibhūmisāmaṃtakena /
lokottareṇāpīti /
tatpratipakṣeṇa svādharabhūmikenānāsraveṇa mārgeṇa /
(VI /
47cd) laukikenāryavairāgya iti /
tadyathā srotaāpannaḥ śamathacaritaḥ /
laukikena mārgeṇa vairāgyaṃ gacchataḥ pratiprakāraṃ viśaṃyogaprāptayaḥ sāsravo 'nāsravaś cotpadyaṃte /
dhyānaṃ niśrityeti /
yasmāc chaikṣaḥ ṣaḍ bhūmīr niśrityendriyāṇi saṃcarati /
nārūpyam iti /
aśaikṣo nava niśritya bhūmīḥ śaikṣas tu ṣaḍ iti vacanāt tenāha /
yo dhyānaṃ niśrityendriyāṇi saṃcarati /
sa kṛtsnapūrvamārgatyāgād ārūpyamārgāṇāṃ mṛdvindriyasaṃgṛhītānāṃ pūrvalabdhānāṃ tyāgāt /
kevaphalamārgalābhāc ca kevalasyānāgāmiphalasya tīkṣṇendriyasvabhāvasya lābhāt
'jig rten pa'i lam gyis kyang 'dod chags dang bral ba zhes bya ba ni sa gong ma'i nyer bsdogs kyis so /
'jig rten las 'das pas kyang zhes bya ba ni de'i gnyen po zag pa med pa'i lam rang gi dang sa 'og ma pas so /
'phags pa 'jig rten pa'i lam gyi 'dod chags dang bral bar zhes bya ba ni dper na rgyun du zhugs pa zhi gnas spyad pa zhig 'jig rten pa'i lam gyis 'dod chags dang bral bar gyur pa rnams rnam pa re re zhing bral ba'i thob pa zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa dag skye'o /
bsam gtan la brten te zhes bya ba ni 'di ltar /
mi slob pa dgu la brten te /
slob pa drug la zhes 'byung ba'i phyir slob pa ni sa drug la brten te dbang po rnams 'pho bar byed kyi gzugs med pa la ni ma yin no zhes bya bar nges so /
de'i phyir smras pa /
bsam gtan la brten te dbang po rnams 'pho bar byed pa gang yin pa de lam snga ma zad par btang ba'i phyir te; gzugs med pa'i lam dbang po rtul pos bsdus pa sngar thob pa rnams btang ba'i phyir dang 'phel ba 'bras bu khyad par bcas /
btang ste 'bras bu 'thob par 'gyur /
zhes 'byung bas 'bras bu'i lam 'ba' zhig thob pa'i phyir te /
sa viśeṣaṃ phalaṃ tyaktvā phalm āproti vardhayann iti vacanāt /
ūrdhvabhūmikakleśavisaṃyogena ārūpyāvacarakleśavisaṃyogenāsamanvāgataḥ syāt
phyir mi 'ong ba'i 'bras bu dbang po rnon po'i ngo bo nyid 'ba' zhig thob pa'i phyir /
sa gong ma'i nyon mongs pa'i bral ba ste /
gzugs med pa na spyod pa'i nyon mongs pa'i bral ba dang mi ldan par 'gyur ro /
ayaṃ cāparo doṣaḥ /
tyakte ca tasminn ūrdhvabhūmikleśavisaṃyoge taiḥ kleśair ūrdhvabhūmikaiḥ samanvāgataḥ syād iti
nyes pa gzhan 'di yang yod de /
sa gong ma pa'i nyon mongs pa'i bral ba de btang nas sa gong ma'i nyon mongs pa de dag dang ldan par yang 'gyur ro /
srid rtse'i phyed las rnam grol dang /
bhavāgrārdhavimuktordhvajātavat tv asamanvaya ity ardhena vimukto 'rdhavimuktaḥ gong mar skyes pa bzhin mi ldan /
zhes bya ba ni phyed las rnam par grol ba ni phyed las rnam par grol lo /
bhavāgrād ardhavimukto bhavāgrārdhavimuktaḥ srid pa'i rtse mo'i phyed las rnam par grol ba ni srid rtse'i phyed las rnam grol lo /
ūrdhvaṃ jāta ūrdhvajātaḥ gong du skyes pa ni gong du skyes pa'o /
bhavāgrārdhavimuktaś cordhvajātaś ca bhavāgrārdhavimuktordhvajātau srid pa'i rtse mo'i phyed las grol ba dang gong du skyes pa ni srid pa'i rtse mo'i phyed las grol ba dang gong du skyes pa yin no /
tayor iveti /
bhavāgrārdhavimuktordhvajātavat /
samanvayas taiś tasyeti vākyaśeṣaḥ
de dang 'dra bas srid rtse'i phyed las rnam grol dang gong mar skyes pa bzhin no /
mi ldan pa ni de dag dang de zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
tuśabdaḥ pūrvadoṣavyāvartanārthaḥ /
tam arthaṃ vivṛṇvann āha /
asatyām iti vistaraḥ /
asatyām api tasya pudgalasya laukikyāṃ visaṃyogaprāptau
du zhes bya ba'i sgra ni nyes pa snga ma bsal ba'i phyir ro /
don de rnam par grol ba'i phyir de la 'jig rten pa'i bral ba'i thob pa med du zin kyang zhes bya ba rgyas par smos te /
gang zag de la 'jig rten pa'i thob pa med du zin kyang nyon mongs pa de dag ldan par mi 'gyur ro /
na taiḥ kleśaiḥ samanvāgamaḥ syāt tadyathā bhavāgrārdhaprakāravimuktasyeti vistaraḥ /
tasya hi laukikī bhavāgrārdhaprakāravisaṃyogaprāptir nāsti
dper na srid pa'i rtse mo'i rnam pa phyed las rnam par grol ba la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de la ni srid pa'i rtse mo'i rnam pa phyed las bral ba'i thob pa 'jig rten pa med de /
de'i gnyen po 'jig rten pa'i lam med pa'i phyir ro /
tatpratipakṣalaukikamārgābhāvāt /
lokottarā ca tadvisaṃyogaprāptir dhyānaṃ niśrityendriyasaṃcāreṇa tyaktā syāt /
na ca punas tair bhāvāgrikakleśaprakāraiḥ samanvāgamo bhavatīty abhyupagamyate bhavadbhiḥ /
tadvad asya syāt /
yathā ca pṛthagjanasya prathamadhyānabhūmer ūrdhvaṃ jātasya dvitīyadhyānādyupapannasya /
kāmāvacarakleśavisaṃyogaprāptityāgāt /
prathamadhyānabhūmikāyā visaṃyogaprāpter /
(Abhidh-k-vy 576) /
bhūmisaṃcārahānibhyāṃ dhyānāptaṃ tyajyate śubhaṃ /
tathārūpyāptam iti niyamāt tyāgo bhavati /
tasmān na punas taiḥ kāmāvacaraiḥ kleśaiḥ samanvāgamo bhavatīty abhyupagamyate /
tadvad asyāpi pudgalasya syāt /
pṛthagjanasyetigrahaṇaṃ /
yasmād āryasya laukikena mārgeṇa kāmadhātor ūrdhvaṃ vā vairagyaṃ gacchataḥ kleśavisaṃyogaprāptir laukikī lokottarā ca bhavati
de'i bral ba'i thob pa 'jig rten las 'das pa yang bsam gtan la brten te /
dbang po 'pho bas btang bar 'gyur mod kyi /
khyed srid pa'i nyon mongs pa'i rnam pa de dag dang ldan par mi 'gyur bar khas len pa ltar 'di yang de dang 'dra'o /
yang dper na so so'i skye bo bsam gtan dang po yan chad du skyes pa ste /
bsam gtan gnyis pa la sogs par skyes pa bsam gtan dang po'i sa pa de'i bral ba thob pa'i phyir ro /
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa'i bral ba'i thob pa gtang bas te /
sa 'phos pa dang nyams pa yis /
bsam gtan thob pa'i dge ba gtong /
de bzhin du gzugs med ces bya bar nges pas gtong ba yin no /
de'i phyir yang 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa de dag dang ldan par mi 'gyur bar khas len pa ltar gang zag 'di yang de dang 'dra'o /
so so'i skye bo zhes smos pa ni 'di ltar 'phags pa 'jig rten pa'i lam gyis 'dod pa'i khams kyi gong ma las 'dod chags dang bral bar 'gyur ba la ni nyon mongs pa'i bral ba'i thob pa 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa yang yod do /
tatra yā laukikī kāmāvacarakleśavisaṃyogaprāptiḥ /
tasyāḥ prathamadhyānabhūmer ūrdhvajātasya bhūmisaṃcāreṇa tyāgo bhavati na lokottarāyāḥ
de la 'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa'i bral ba'i thob pa 'jig rten pa gang yin pa de ni bsam gtan dang po yan chad du skyes pas 'pho bas btang bar 'gyur gyi 'jig rten las 'das pa ni ma yin te /
ārye tu phalāptyuttaptihānibhir iti tyāganiyamāt /
tasyāṃ ca satyāṃ lokottarāyāṃ prathamadhyānād ūrdhvaṃ jātasyāpy āryasya na punas taiḥ samanvāgamaḥ saṃbhavati /
na tv evaṃ pṛthagjanasyeti pṛthagjanagrahaṇaṃ /
tasmād ajñāpakam etat /
tyakte kleśāsamanvayād iti yad uktaṃ /
(VI /
48) sarvata iti
'phags pa ni /
'bras thob sbyangs dang nyams pa yis /
zhes bya bar gtong bar nges pa'i phyir ro /
'phags pa ni bsam gtan dang po yan chad du skyes kyang 'jig rten las 'das pa de yod na yang de dag dang ldan pa mi srid kyi so so'i skye bo ni de lta ma yin pas so so'i skye bo smos so /
de lta bas na /
btang la nyon mongs mi ldan phyir /
zhes smos pa gang yin pa 'di ni shes par byed pa ma yin no /
svordhvādhobhūmitaḥ /
tasya sāsravānāsravatvāt /
(VI /
49) upekṣendriyasāmānyād iti /
caturthadhyānādisamāpattitatsāmaṃtakayor upekṣendriyaṃ tulyam iti
thams cad las zhes bya ba ni rang gi sa dang sa gong ma dang 'og ma las te /
de ni zag pa med pa'i phyir ro /
btang snyoms kyi dbang po thun mong ma yin pa'i phyir zhes bya ba ni bsam gtan bzhi pa la sogs pa'i snyoms par 'jug pa dang de'i nyer bsdogs dag btang snyoms kyi dbang po 'dra bas so /
kaścin na śaknotīti mṛdvindriyaḥ la la bsam gtan dngos gzhi la 'jug mi nus te zhes bya ba ni dbang po rtul po'o /
indriyasaṃcārasya duṣkaratvād iti /
upekṣendriyānaṃtaraṃ sukhendriyasya saumanasyendriyasya vā duṣkaratvāt /
maulasāmaṃtakayor upekṣendriyasāmānye sati kim arthaṃ maulād evāṃtyaṃ vimuktimārgaṃ saṃmukhīkaroti /
na sāmaṃtakāt
dbang po 'pho ba na dka' ba'i phyir ro zhes bya ba ni btang snyoms kyi dbang po'i mjug thogs su yid bde ba'i dbang po'am /
bde ba'i dbang po bskyed dka' ba'i phyir dngos gzhi dang nyer bsdogs dag gis btang snyoms kyi dbang po 'dra bas so /
ci'i phyir dngos gzhi kho na las rnam par grol ba'i lam tha ma mngon du byed kyi nyer bsdogs las ni ma yin zhe na /
vītarāgabhūmibāhumānyāt /
nādharāyā vītarāgatvād iti /
tatsāmaṃtakena vādhovairāgyasya kṛtatvāt
'dod chags dang bral ba'i sa la gus pa'i phyir ro /
'dod chags dang bral zin pa'i phyir 'og ma la ni ma yin te /
de'i nyer bsdogs kho nas 'og ma las 'dod chags dang bral bar byas pa'i phyir ro /
satyākārapravṛttā iti /
anityādyākārapravṛttāḥ /
(VI /
50) saṃbhavata iti
bden pa'i rnam par zhugs pa dag yin no zhes bya ba ni mi rtag pa la sogs pa'i rnam par zhugs pa dag yin no /
yady adharāṃ bhūmim audārikataḥ paśyaṃty ūrdhvaṃ tadviparyayeṇa śāṃtata ity eke ci rigs par zhes bya ba ni kha cig na re sa 'og ma la rags par lta na gong sa la de las bzlog pa zhi bar blta'o zhes zer ro /
apare vyācakṣate /
śāṃtādyākārāṇāṃ kadācid ekenāpy ākāreṇākārayaṃti
gzhan dag na re zhi ba la sogs pa'i rnam pa dag la res 'ga' ni rnam pa dang po gcig gi rnam par lta ste /
mtha' dag tu lta bar nges pa ni med do zhes zer ro /
nāvaśyaṃ samastair iti /
audārikata iti /
audārikam ity audārikataḥ /
aśāṃtatvād audārikataḥ /
katham aśāṃtādharā bhūmiḥ
rags pa zhes bya ba la /
rags pa zhes bya ba ni che long yin no /
ma zhi ba'i phyir rags pa'o /
ji ltar sa 'og ma zhi ba yin zhe na /
mahābhisaṃskārataratvāt /
idaṃ mahābhisaṃskāraṃ yatnasādhyaṃ mārgeṇa sahādharaṃ sthānaṃ
mngon par 'du byed pa shin tu ches pa nyid kyis te /
gnas 'og ma 'di yang lam dang bcas te mngon par 'du byed pa chen pos 'bad de bsgrub par bya ba yin la /
idam api mahābhisaṃskāraṃ saha mārgeṇordhvaṃ sthānam gnas gong ma 'di yang lam dang bcas te mngon par 'du byed pa chen po yin pa las /
idam anayor atiśayeneti mahābhisaṃskārataraṃ /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
khilaṃ durbhedaṃ /
kutsitaṃ khilaṃ duḥkhilam iti duḥkhilataḥ /
katham apraṇītādharā bhūmir ity āha /
bahudauṣṭhulyataratvena pratikūlabhāvād iti
de gnyis kyi nang na 'di mngon par 'du byed pa shin tu che sa che ba yin no /
de'i ngo bo ni nyid de de'i phyir ro /
tha ba ni gzhig par dka' ba yin no /
smad pa'i tha ba ni ngan pa ste /
tha ba ngan pas na tha ba ngan pa'o /
ji ltar sa 'og ma gya nom pa ma yin zhe na /
gnas ngan len rab tu mang ba nyid kyis mi mthun par gyur pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
dauṣṭhulyaṃ kāyacittayor akarmaṇyatā kleśānukūlatety arthaḥ gnas ngan len ni lus dang sems dag las su mi rung ba nyid de /
nyon mongs pa dang mthun pa zhes bya ba'i tha tshig go /
bahudauṣṭhulyam (Abhidh-k-vy 577) asyeti /
bahudauṣṭhulyam /
idam api bahudauṣṭhulyaṃ samārgam adharaṃ sthānaṃ
'di la gnas ngan len mang po yod pas na gnas ngan len mang po ste /
gnas 'og ma 'di yang lam dang bcas te gnas ngan len mang po yin la /
idam api bahudauṣṭhulyaṃ samārgam ūrdhvaṃ sthānam /
idam anayor atiśayeneti bahudauṣṭhulyataraṃ
gnas gong ma 'di yang lam dang bcas te gnas ngan len mang po yin pa las de dag gnyis kyi nang na 'di gnas ngan len shin tu ches mang ngo /
tadbhāvāt /
sthūlabhittikata iti /
sthūlabhittikabhāvena /
tayaivatadbhūmyaniḥsaraṇāt /
tayaiva bhūmyā tasyā eva bhūmer aniḥsaraṇāt /
bhittyaniḥśaraṇavat /
yathā tayaiva bhittyā tasyā eva bhitter aniḥsaraṇaṃ /
tadavaṣṭabdhākāśadeśāt /
teṣāṃ viparyayeṇeti /
alpābhisaṃskāratvāt alpadauṣṭhulyataratvenāpratikūlabhāvāt tayā bhūmyā tadbhūminiḥsaraṇād yathākramaṃ śāṃtapraṇītaniḥsaraṇākārāḥ
de'i ngo bo ni nyid de de'i phyir ro /
rtsig pa las nges par mi 'byung ba bzhin te /
dper na rtsig pa de nyid kyis des non pa'i nam mkha'i phyogs kyi rtsig pa de nyid las nges par mi 'byung ba ltar de nyid kyis sa de las nges par mi 'byung ba'i phyir te /
sa de nyid kyis sa de nyid las nges par mi 'byung ba'i phyir ro /
rtsig pa stug po lta bur zhes bya ba ni rtsig pa stug po'i ngo bor ro /
de dag las bzlog pa zhes bya ba ni mngon par 'du byed pa shin tu chung ba nyid kyi phyir dang gnas ngan len rab tu nyung ba nyid kyis mi mthun pa med par gyur pa'i phyir dang sa de gnyis las des nges par 'byung ba yin pa'i phyir go rims bzhin du zhi ba dang gya nom pa dang nges par 'byung ba'i rnam pa can dag yin no /
(VI /
51) gatam ānuṣaṃgikaṃ /
idaṃ vaktavyam iti /
kṣayajñānāṃtarābhāvi vaktavyam /
anuṣaṃgeṇa tu laukikānāṃtaryavimuktimārgalakṣaṇanirdeśa iti
zhar la 'ongs pa rdzogs so /
dkyus ma kho na brjod par bya ste zhes bya ba ni zad pa shes pa'i rjes la 'byung ba brjod par bya ba yin te /
'jig rten pa'i bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam gyi mtshan nyid ni zhar la bstan par zad do /
yady akopyaḥ kṣayajñānād anutpādamatir iti /
apunaḥkartavyatājñānaṃ /
tad asya tadānīm utpadyate /
parihāṇisaṃbhavād iti /
kleśotpādāvakāśo 'stīti nāsyānutpādajñānam utpadyate /
kiṃ kāraṇaṃ /
parihāṇisaṃbhavāt /
yasmād asya parihāṇiḥ saṃbhavati /
yasya punar anutpādajñānaṃ /
na tasya parihāṇir iti /
(VI /
52) tena hi śramaṇo bhavatīti
gal te mi gyo zad shes las /
mi skyes blo gros zhes bya ba ni yang byar med pa nyid du shes pa ste /
de'i tshe de la 'di skye'o /
yongs su nyams pa srid pa'i phyir zhes bya ba ni nyon mongs pa skye ba'i go skabs yod pas 'di la mi skye ba shes pas mi skye'o /
ci'i phyir zhe na /
yongs su nyams pa srid pa'i phyir te /
'di ltar 'di ni yongs su nyams pa srid la gang la mi skye ba shes pa yod pa de la ni yongs su nyams pa med pas so /
śrāmaṇyayogāc chramaṇo bhavati /
yathā śauklyayogāc chuklaḥ paṭa iti
des dge sbyong du 'gyur zhes bya ba ni dge sbyong gi tshul dang ldan pas dge sbyong yin te /
śamayati kleśān iti śramaṇaḥ /
tanniṣyandapuruṣakāraphalatvād iti /
tasya śrāmaṇyasyānaṃtaryamārgalakṣaṇasya yathāyogaṃ vimuktimārgā asaṃskṛtāni ca niṣyandaphalatvāt puruṣakāraphalatvāc ca /
vimuktimārgās tasya niṣyandaphalaṃ puruṣakāraphalaṃ ca
dper na dkar po'i tshul dang ldan pas ras yug dkar po zhes bya ba lta bu'o /
de'i rgyu mthun pa dang skyes bu byed pa'i 'bras bu yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni ci rigs par rnam par grol ba'i lam dang 'dus ma byas rnams kyang dge sbyong gi tshul bar chad med pa'i lam gyi mtshan nyid de'i rgyu mthun pa'i 'bras bu dang skyes bu byed pa'i 'bras bu yin pa'i phyir te /
rnam par grol ba'i lam rnams ni de'i rgyu mthun pa dang skyes bu byed pa'i 'bras bu yin no /
asaṃskṛtāni puruṣakāraphalam eva 'dus ma byas rnams ni skyes bu byed pa'i 'bras bu kho na yin te /
yadbalāj jāyate yat tat phalaṃ puruṣakārajaṃ gang gi stobs kyis gang bskyed de /
skyes bu byed las skyes pa'i 'bras /
yadbalāt prāpyate ca yat tac ca puruṣakāraphalam iti kṛtvā gang gi stobs kyis gang thob pa /
de ni skyes bu byed pa'i 'bras /
(VI /
53) evaṃ tarhīti vistaraḥ /
yathā pṛthagjanasya pāṇineḥ pravacane upasaṃkhyānaṃ kriyate /
evaṃ sarvajñasyāpi buddhasyopasaṃkhyānaṃ kartavyam upajāyata iti vākyārthaḥ /
pūrvamārgatyāga iti vistaraḥ
zhes bya ba'i phyir ro /
de lta na 'o na ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
tshig gi don ni ji ltar so so'i skye bo pa ni ni'i tshig la kha bskang ba byed pa ltar sangs rgyas thams cad mkhyen pas gang gsungs pa yang kha bskang par bya dgos par 'gyur ro zhes bya ba'o /
lam snga ma btang ba dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
pūrvamārgatyāgaḥ pratipannakamārgatyāgāt /
apūrvamārgaprāptiś ca phalamārgalābhād iti
lam snga ma btang ba ni zhugs pa'i lam btang ba'i phyir ro /
sngon med pa'i lam thob pa ni 'bras bu'i thob pa'i phyir ro /
sarvasyaikaprāptilābhād iti /
sarvasya darśanaheyaprahāṇasyaikā bhāvanāmārgasaṃgṛhītā prāptiḥ srotaāpattiphalaprāptikāle labhyate
thams cad kyi thob pa gcig rnyed pa'i phyir ro zhes bya ba ni rgyun du zhugs pa'i 'bras bu 'thob pa'i dus na mthong bas spang ba thams cad kyi thob pa bsgom pa'i lam gyis bsdus pa gcig rnyed la /
tathā sakṛdāgāmiphalaprāptikāle darśanaheyaprahāṇasya ṣaḍvidhabhāvanāmārgaheyaprahāṇasya ca sarvasyaikā sakṛdāgāmiphalasaṃgṛhītā prāptir labhyate /
evam anāgāmyarhattvaphalayor api yojyaṃ
de bzhin du lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu thob pa'i dus na yang mthong bas spang bar bya ba spangs pa dang bsgom pas spang pa rnam pa drug po thams cad kyi thob ba gcig rnyed de /
phyir mi 'ong ba dang dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu dag la yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
caturvidhānāṃ dharmānvayajñānānāṃ iti /
satyabhedāc caturvidhānāṃ dharmajñānānām anvayajñānānāṃ ca tathaiva caturvidhānām (Abhidh-k-vy 578) iti
chos dang rjes su shes pa rnam pa bzhi'i zhes bya ba ni bden pa'i bye brag gis chos dang rjes su shes pa rnam pa bzhi po yang de kho na bzhin du rnam pa bzhi bzhi yin pas shes pa brgyad cig car du 'thob bo /
yugapadaṣṭajñānalābhaḥ /
(VI /
54) laukikamārgaprāptaṃ phaladvapam iti /
sakṛdāgāmiphalam anāgāmiphalaṃ ca
'jig rten pa'i lam gyis thob pa'i 'bras bu gnyis zhes bya ba ni lan cig phyir 'ong pa'i 'bras bu dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu ste /
tad dhi laukikenāpi mārgeṇa prāptaṃ saṃbhavati de dag ni 'jig rten pa'i lam gyis kyang thob par srid na /
tat kathaṃ śrāmaṇyasyānāsravamārgalakṣaṇasya phalaṃ yujyate de ji ltar dge sbyong gi tshul zag pa med pa'i lam gyis mtshan nyid kyi 'bras bur rung /
darśanamārgaphalam api prahāṇam iti mthong ba'i lam kyi 'bras bu spangs pa yang zhes bya ba la /
apiśabdād bhāvanāmārgaphalam api prahāṇaṃ gṛhyate /
tasya dviprakārasyāpi prahāṇasya sakṛdāgāmiphalasaṃgṛhītānāgāmiphalasaṃgṛhītā vā ekā prāptir labhyate
yang zhes bya ba'i sgras ni bsgom pa'i lam gyi 'bras bu yang gzung ste; spangs pa rnam pa gnyis po de'i thob pa yang lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bur bsdus pa'am phyir mi 'ong ba'i 'bras bur bsdus pa gcig rnyed do /
tasmād darśanamārgaphalaprahāṇayogād asaṃskṛtaṃ sakṛdāgaṃiphalam anāgāmiphalaṃ vā śrāmaṇyaphalaṃ bhavati de lta bas na mthong ba'i lam gyi 'bras bu spangs pa dang ldan pa'i phyir lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu'am phyir mi 'ong ba'i 'bras bu 'dus ma byas ni dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu yin no /
yat trayāṇāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇam iti /
trisaṃyojanaprahāṇaṃ darśanamārgeṇa /
paṃcāvarabhāgīyaikadeśānāṃ satkāyadṛṣṭiśīlav\rataparāmarśavicikitsānāṃ darśanamārgeṇaiva prahāṇaṃ
kun du sbyor ba gsum spangs pa zhes bya ba la kun du sbyor ba gsum ni mthong ba'i lam gyis spangs pa yin no /
tha ma'i cha dang mthun pa lnga'i phyogs gcig po 'jig tshogs la lta ba dang tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pa dang the tshom rnams kyang mthong ba'i lam kho nas spangs na /
tasya prahāṇasya sakṛdāgāmyanāgāmiphalatve spangs pa de ci'i phyir lan cig phyir 'ong ba dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu nyid dag tu gzhag /
kiṃ /
kṛtaḥ prakṣepaḥ /
tena jñāyate /
prahāṇamiśrīkaraṇād evam uktaṃ bhagavateti /
tadbalena parihīṇād iti /
laukikenāryavairāgye visaṃyogāptayo dvidhā iti tatranāsravayā visaṃyogaprāptyā tat prahāṇaṃ yal laukikamārgasaṃprāptaṃ saṃdhāryate
de'i phyir spangs pa 'dren mar 'jug pas bcom ldan 'das kyis de skad gsungs so zhes bya bar mngon no /
de'i stobs kyis yongs su nyams pa mi 'chi ba'i phyir zhes bya ba ni /
'jig rten pa yis chags bral ba'i /
'phags la bral ba'i thob rnams gnyis /
zhes bya ba de la bral ba'i thob pa zag pa med pas 'jig rten pa'i lam gyis thob pa'i spangs pa gang yin pa de 'dzin par byed do /
prāptiyogenāvaśyam upatiṣṭhata ity arthaḥ /
mriyate na phalabhraṣṭa iti
'bras la nyams pa 'chi ba med /
ces 'byung ba'i phyir thob pa dang ldan pa'i gnas so zhes bya ba'i tha tshig ste /
tadabhāve hi laukikasyeva parihīṇasya maraṇaṃ syāt de med na 'jig rten pa yongs su nyams pa bzhin du 'chi bar 'gyur ro /
tadbalenety anāsravavisaṃyogaprāptibalenety arthaḥ de'i stobs kyis zhes bya ba ni bral ba'i thob pa zag pa med pa'i stobs kyis zhes bya ba'i tha tshig go /
saiva ca vartamānalaukikamārgopajanitānāsravā prātir anāgataś cāṣṭāṃga āryamārgo laukikabalena prāpyamāṇaḥ saṃskṛtaṃ śrāmaṇyaphalaṃ vyavasthāpyamānaṃ na virudhyate bam po lnga bcu pa /
zag pa med pa'i thob pa 'jig rten pa'i lam gyis nye bar skyed pa da ltar yod pa dang 'phags pa'i lam yan lag brgyad po 'jig rten pa'i stobs kyis thob par bya ba ma 'ongs pa 'dus byas de la dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu yod par rnam par gzhag na yang mi 'gal lo /
sūtre tv asaṃskṛtaṃ śrāmaṇyaphalam udgrāhyate mdo las ni gtso bo yin pa'i phyir dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu 'dus ma byas smos te /
prādhānyāt /
saṃskṛtam apy atraiṣṭavyam iti /
(VI /
55, 56) kleśānāṃ vāhanād brāhmaṇyam iti /
vāhitā anenānekavidhāḥ pāpakā akuśalā dharmā iti brāhmaṇaḥ
der ni 'dus byas kyang 'dod par bya'o /
nyon mongs pa rnams spong ba'i phyir tshangs pa'i tshul lo zhes bya ba ni 'dis sdig pa mi dge ba'i chos rnam pa du ma spangs pas tshangs pa'o /
tadbhāvo brāhmaṇyam anāsravo mārgaḥ /
kathaṃ brahmacakram ity āha /
brahmacakraṃ tu brahmavartanād iti /
yasmād brahmaṇā pravartitaṃ /
tasmāt brahmacakram iti
de'i ngo bo ni tshangs pa'i tshul yin te /
zag pa med pa'i lam mo /
ji ltar tshangs pa'i 'khor lo yin zhe na /
tshangs pa'i 'khor lo ni /
tshangs pas bskor phyir ro zhes bya ba smos te /
anuttarabrāhmaṇyayogād iti /
anuttarānāsravamārgayogād ity arthaḥ /
eṣa hi bhagavān brāhmety etad udāharaṇaṃ jīvakenoktam etat /
āśugatvādyarādibhir iti /
āśugatvādibhir arādibhiś cety arthaḥ /
āśugatvād iti vistaraḥ /
idaṃ mārgasya cakraratnena sādharmyam ucyate /
yathā cakraratnam āśugam /
evaṃ (Abhidh-k-vy 579) darśanamārgaḥ /
paṃcadaśabhiś cittakṣaṇaiḥ satyābhisamayād āśuga iti /
tyajanakramaṇāt /
yathā tad anyaṃ deśaṃ tyajaty anyaṃ deśaṃ krāmati /
evam ayam ānaṃtaryamārgaṃ tyajati vimuktimārgaṃ krāmati saṃmukhībhāvataḥ /
satyāṃtaratyajanakramaṇād vā /
ajitajayajitādhyāvasanāt /
yathā tad ajitāni grāmanigamādīni jayati /
jitāni cādhyāvasati /
evam ayam ānaṃtaryamārgeṇājitān satkāyadṛṣṭyādīn kleśāṃ jayati tatprāticchedāt /
jitāṃś cādhyāvasati vimuktimārgeṇa /
kleśavisaṃyogaprāptisahotpādāt /
utpatananipatanāc ca /
yathā ca tat kvacid utpatati kvacin nipatati /
evam ayam ānaṃtaryavimuktimārgāṇāṃ punaḥpunaḥ saṃmukhībhāvāt /
kāmādiduḥkhādisatyālaṃbanato vā yathāyogam utpatati ca /
rūpārūpyadhātvālaṃbanād utpatati /
kāmadhātvālaṃbanān nipatatīti /
samyagdṛṣṭir iti vistaraḥ /
iha śīlaṃ pratiṣṭhāya samādhilābhaḥ samādhilābhāt prajñā yathābhūtaṃ bhāvyata ity ataḥ samyagvākkarmāṃtājivā nābhisthānīyāḥ /
samyagdṛṣṭyādīnāṃ tatpratibaddhavṛttitvāt śīlam ādhārabhūtam iti kṛtvā /
samādhir nemisthāṇīyas tenetareṣām upagrahāt /
samyagdṛṣṭyādayo 'rasthānīyaḥ /
aravad itaś cāmutaś ca pravṛttatvāt /
kuta etad iti
gang gi phyir tshangs pas bskor ba de'i phyir tshangs pa'i 'khor lo zhes bya 'o /
tshangs pa'i tshul bla na med pa dang ldan pa'i phyir zhes bya ba ni zag pa med pa'i lam bla na med pa dang ldan pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
dper brjod pa ni /
bcom ldan 'das de ni tshangs pa zhes kyang bya zhes bya ba 'di ni yin te /
'di ni 'tsho byed kyis smras pa yin no /
myur bar 'gro sogs rtsibs sogs phyir /
zhes bya ba ni myur bar 'gro ba la sogs pa'i phyir dang; rtsibs la sogs pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
myur du 'gro ba'i phyir dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di ni mthong ba'i lam 'khor lo rin po che dang chos mthun par brjod pa yin te /
ji ltar 'khor lo rin po che myur du 'gro ba de bzhin du mthong ba'i lam yang sems kyi skad cig bco lngas bden pa mngon par rtogs pa'i phyir myur du 'gro ba yin no /
'dor ba dang 'jug pa'i phyir zhes bya ba ni ji ltar yul gzhan 'dor zhing yul gzhan du 'jug pa de bzhin du 'dir yang bar chad med pa'i lam ni 'dor la rnam par grol ba'i lam ni mngon du 'gyur ba'i sgo nas 'jug pa 'am bden pa'i dmigs pa gzhan 'dor ba dang 'jug pa'i phyir ro /
ma rgyal ba rgyal bar byed pa dang rgyal ba rnal du dgod pa'i phyir zhes bya ba ni ji ltar de grong dang grong rdal la sogs pa ma rgyal ba las ni rgyal bar byed la rgyal ba dag ni rnal du dgod pa de bzhin du 'di yang bar chad med pa'i lam gyis 'jig tshogs la lta ba la sogs pa nyon mongs pa ma rgyal ba rnams las ni de dag gis thob pa gcod pa'i sgo nas rgyal bar byed la /
rnam par grol ba'i lam gyis rgyal ba rnams ni nyon mongs pa'i bral ba'i thob pa dang lhan cig skyes pa'i sgo nas rnal du 'god do /
'phar ba dang 'bab pa'i phyir zhes bya ba ni ji ltar de la lar 'phar shing la lar 'bab pa de bzhin du 'di yang bar chad med pa'i lam dang rnam par grol ba'i lam rnams yang dang yang mngon du byed pa'am /
'dod pa la sogs pa'i sdug bsngal la sogs pa'i dmigs pa'i sgo nas ci rigs par 'phar zhing 'bab ste /
gzugs dang gzugs med pa'i khams la dmigs pa'i phyir 'phar ro /
'dod pa'i khams la dmigs pa'i phyir 'bab bo /
yang dag pa'i lta ba dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
'di ni tshul khrims la brten nas ting nge 'dzin thob la ting nge 'dzin thob pas shes rab yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu skye'o /
de'i phyir yang dag pa'i ngag dang las kyi mtha' dang 'tsho ba rnams ni lte ba lta bu yin te /
tshul khrims ni gzhir gyur pa yin pas yang dag pa'i lta ba la sogs pa de la rag las te 'jug pa'i phyir ro /
ting nge 'dzin ni mu khyud lta bu yin te /
des gzhan dag nye bar 'dzin pa'i phyir ro /
yang dag pa'i lta ba la sogs pa ni rtsibs lta bu yin te /
'khor lo'i rtsibs bzhin du phan tshun du 'jug pa'i phyir ro /
kiṃ svamatam etad vaibhāṣikāṇāṃ darśanamārgo dharmacakram ity āhodvid āgamata iti /
tadutpattau pravartitam iti /
darśanamārgotpattau pravartitaṃ dharmacakram iti sūtre vacanāt
'di ga las zhes bya ba ni mthong ba'i lam chos kyi 'khor lo yin no zhes bya ba ni bye brag tu smra ba rnams kyi rang dga' zhig yin nam /
'on te lung las 'byung zhes bya ba yin no /
de skyes na chos kyi 'khor lo bskor ro zhes bya ba ni mdo las mthong ba'i lam skyes na /
chos kyi 'khor lo bskor to zhes 'byung ba'i phyir ro /
kathaṃ /
bhagavān bārāṇāsyāṃ viharati sma ṛṣipatane mṛgadāve
ji skad du zhe na /
bcom ldan 'das yul b'a r'a na s'i na drang srong lhung ba ri dags kyi gnas na bzhugs so /
tatra bhagavān paṃcakāṃ bhikṣūn āmaṃtrayate sma de nas bcom ldan 'das kyis dge slong lnga sde po rnams la bka' stsal pa /
idaṃ duḥkham āryasatyam iti bhikṣavaḥ pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu yoniśomanasikurvataś cakṣur udapādi jñānaṃ vidyā buddhir udapādi dge slong dag sngon ma thos pa'i chos rnams la 'di ni sdug bsngal 'phags pa'i bden pa yin no zhes tshul bzhin du yid la byed pa la mig skyes so /
shes pa dang rig pa dang slo skyes so /
ayaṃ duḥkhasamudayaḥ /
ayaṃ duḥkhanirodhaḥ /
iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam iti /
pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu yoniśomanasikurvataś cakṣur udapādi jñānaṃ vidyā buddhir udapādi
sngon ma thos pa'i chos rnams la 'di ni sdug bsngal kun 'byung ba'o /
'di ni sdug bsngal 'gog pa'o /
'di ni sdug bsngal 'gog par 'gyur ba'i lam 'phags pa'i bden pa'o zhes bya bar tshul bzhin yid la byed pa la mig skyes so /
shes pa dang rig pa dang blo skyes so /
tat khalu duḥkham āryasatyam abhijñayā parijñātavyaṃ mayeti pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu yoniśomanasikurvataś cakṣur udapādīti pūrvavat sngon ma thos pa'i chos rnams la sdug bsngal 'phags pa'i bden pa de bdag gis mngon par shes pas yongs su shes par bya'o zhes tshul bzhin du yid la byed pa la mig skyes so zhes bya ba snga ma bzhin no /
tat khalu duḥkhasamudaya āryasatyam abhijñayā prahātavyaṃ mayeti pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu pūrvavat sngon ma thos pa'i chos rnams la sdug bsngal kun 'byung ba 'phags pa'i bden pa de bdag gis mngon par shes pas spang bar bya'o zhes bya ba snga ma bzhin no /
tat khalu duḥkhanirodha āryasatyam abhijñayā sākṣātkartavyaṃ mayeti pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu pūrvavat sngon ma thos pa'i chos rnams la sdug bsngal 'gog pa 'phags pa'i bden pa de bdag gis mngon par shes pas mngon du bya'o zhes bya ba de snga ma bzhin no /
tat khalu duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam abhijñayā bhāvayitavyaṃ mayeti pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu pūrvavat sngon ma thos pa'i chos rnams la sdug bsngal 'gog par 'gyur ba'i lam 'phags pa'i bden pa de bdag gis mngon par shes pas bsgom par bya'o zhes bya ba snga ma bzhin no /
tat khalu duḥkham āryasatyam abhijñayā parijñātaṃ mayeti pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu pūrvavat sngon ma thos pa'i chos rnams la sdug bsngal 'phags pa'i bden pa de bdag gis mngon par shes pas yongs su shes so zhes bya ba snga ma bzhin no /
tat khalu duḥkhasamudaya āryasatyam abhijñayā prahīṇaṃ mayeti pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu pūrvavat sngon ma thos pa'i chos rnams la sdug bsngal kun 'byung ba 'phags pa'i bden pa de bdag gis mngon par shes pas spangs so zhes bya ba snga ma bzhin no /
tat khalu (Abhidh-k-vy 580) duḥkhanirodha āryasatyam abhijñayā sākṣātkṛtaṃ mayeti pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu pūrvavat sngon ma thos pa'i chos rnams la sdug bsngal 'gog pa 'phags pa'i bden pa de bdag gis mngon par shes pas mngon du byas so zhes bya ba de snga ma bzhin no /
tat khalu punar duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam abhijñayā bhāvitaṃ mayeti pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu pūrvavat sngon ma thos pa'i chos rnams la sdug bsngal 'gog par 'gyur ba'i lam 'phags pa'i bden pa de da dag gis mngon par shes pas bsgoms so zhes bya ba snga ma bzhin no /
yāvac ca mama bhikṣava eṣu caturṣv āryasatyeṣv evaṃ triparivartaṃ dvādaśākāraṃ na cakṣur udapādi dge slong dag ji srid du nga la 'phags pa'i bden pa bzhi po dag la de ltar lan gsum du bzlas te /
rnam pa bcu gnyis pa'i mig ma skyes shing /
shes pa yang med /
na jñānaṃ na vidyā na buddhir udapādi /
na tāvad aham asmāt sadevakāl lokāt samārakāt sabrahmakāt saśramaṇabrāhmaṇikāyāḥ prajāyāḥ sadevamānuṣāsurāyā mukto niḥsṛto visaṃyukto viprayukto viparyāsāpagatena cetasā bahulaṃ vyahārṣaṃ /
na tāvad aham anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho 'smīty adhyajñāsiṣaṃ
rig pa yang med /
blo yang med pa de srid du nga lha dang bcas /
bdud dang bcas /
tshangs pa dang bcas /
dge sbyong dang bram ze dang bcas /
lha dang mir bcas pa'i skye dgu'i 'jig rten 'di las grol zhing nges par 'byung ste /
mi ldan pas phyin ci log dang bral ba'i sems kyis mang du gnas par ma gyur to /
de srid du nga bla na med pa yang dag par rdzogs pa'i byang chub mngon par rdzogs par sangs rgyas so zhes bya bar shes par ma gyur to /
dge slong dag gang nas bzung ste /
nga 'phags pa'i bden pa bzhi po dag la de ltar lan gsum du bzlas te /
yataś ca mama bhikṣava eṣu caturṣv āryasatyeṣv evaṃ triparivartaṃ dvādaśākāraṃ cakṣur udapādi yāvad buddhir udapādi /
tato 'ham asmāt sadevakād yāvat viprayukto viparyāsāpagatena cetasā bahulaṃ vyahārṣaṃ
rnam pa bcu gnyis pa'i mig skyes shing /
shes pa dang rig pa dang blo skyes pa de nas bzung ste /
nga lha dang bcas /
bdud dang bcas /
tshangs pa dang bcas /
dge sbyong dang bram zer bcas pa /
lha dang mir bcas pa'i skye dgu'i 'jig rten 'di las grol zhing nges par 'byung ste /
mi ldan pas phyin ci log dang bral ba'i sems kyis mang du gnas par gyur to /
tato 'ham anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho 'smīti adhyajñāsiṣaṃ de nas nga bla na med pa yang dag par rdzogs pa'i byang chub mngon par rdzogs par sangs rgyas so zhes bya bar shes par gyur to /
asmin khalu punar dharmaparyāye bhāṣyamāṇe āyuṣmataḥ kauṇḍinyasya virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur utpannam aśīteś ca devatāsahasrāṇāṃ chos kyi rnam grangs 'di bshad pa na /
tshe dang ldan pa kun shes koondi n+ya dang lha brgyad khri chos rnams la chos kyi mig rdul med cing dri ma dang bral ba skyes so /
tatra bhagavān āyuṣmaṃtaṃ kauṇḍinyam āmaṃtrayate sma de nas bcom ldan 'das kyis tshe dang ldan pa kun shes koondi n+ya khyod kyis chos kun shes sam /
ājñātas te kauṇḍinya dharmaḥ /
ājñāto me bhagavan /
ājñātas te kauṇḍinya dharmaḥ /
ājñāto me sugata /
ājñāta āyuṣmatā kauṇḍinyena dharma iti bhaumā yakṣāḥ śabdam udīrayaṃti ghoṣam anuśrāvayaṃti /
etan mārṣā bhagavatā bārāṇasyām ṛṣipatane mṛgadāve triparivartadvādaśākāraṃ dharmacakraṃ pravartitaṃ /
apravartitapūrvaṃ śramaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā māreṇa vā brahmaṇā vā /
kenacit punar loke sahadharmeṇa bahujanahitāyeti vistaraḥ /
tad evam āryasya kauṇḍinyasya darśanamārga utpanne devatābhir uktaṃ bhagavatā pravartitaṃ dharmacakram iti sūtravacanāt /
darśanamārgo dharmacakram iti gamyate
bcom ldan 'das bdag gis chos kun 'tshal to /
kun shes koondi n+ya khyod kyis chos kun shes sam /
bde bar gshegs pa bdag gis chos kun 'tshal to zhes gsol ba dang sa bla ba'i gnod sbyin rnams kyis tshe dang ldan pa kun shes koondi n+yas chos kun shes so zhes sgra 'byin dbyangs sgrogs par byed cing grogs po dag bcom ldan 'das kyis yul w'a r'a na s'ir drang srong lhung ba ri dags kyi gnas 'dir chos kyi 'khor lo chos dang mthun pa dge sbyong ngam bram ze'am /
lha'am /
bdud dam tshangs pa'am /
sus kyang 'jig rten na skye bo mang po la phan par bya ba'i phyir chos dang mthun par ma bskor ba lan gsum du bzlas te /
rnam pa bcu gnyis pa bskor to zhes bya ba rgyas par 'byung ngo /
de bas na mdo las de ltar 'phags pa koondi n+ya la mthong ba'i lam skyes pa dang lha rnams kyis bcom ldan 'das kyis chos kyi 'khor lo bskor to zhes smras par 'byung ba'i phyir mthong ba'i lam chos kyi 'khor lo yin no zhes bya bar mngon no /
kathaṃ triparivartam iti vistaraḥ ji ltar na de lan gsum du bzlas pa dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
idaṃ duḥkham ārgasatyam ity ekaḥ parivartaḥ 'di ni sdug bsngal 'phags pa'i bden pa'o zhes bya ba ni bzlas pa gcig yin no /
tat khalu parijñātavyam iti dvitīyaḥ de yongs su shes par bya'o zhes bya ba ni gnyis pa yin no /
tat khalu parijñātam iti tṛtīyaḥ de yongs su shes so zhes bya ba ni gsum pa yin te /
ity ete trayaḥ parivartāḥ /
ekaikasmin parivarte idaṃ duḥkham ity asmiṃś cakṣur udapādi jñānaṃ vidyā buddhir udapādīti catvāra ākārāḥ
'di dag ni lan gsum du bzlas pa yin no /
bzlas pa re re la ste /
sdug bsngal lo zhes bya ba 'di la mig skyes so /
shes pa dang rig pa dang blo skyes so zhes bya ba rnam pa bzhi'o /
parijñātavyam ity asmin punaś catvāraḥ /
parijñātam ity asmin punar api catvāraḥ
yongs su shes par bya'o zhes bya ba 'di la yang rnam pa bzhi'o /
yongs su shes so zhes bya ba 'di la'ang bzhi ste /
ity ete dvādaśākārāḥ /
tatra pratyakṣārthatvād anāsravā prajñā cakṣuḥ /
niḥsaṃśayatvāj jñānaṃ /
bhūtārthatvāt vidyā /
viśuddhatvād buddhiḥ /
viśuddhā dhīr buddhir iti nirukteḥ
'di dag ni rnam pa bcu gnyis yin no /
de la zag pa med pa'i shes rab ni don mngon sum gyi phyir mig go /
the tshom med pa'i phyir shes pa'o /
yang dag pa'i don gyi phyir rig pa'o /
rnam par dag pa'i phyir blo ste /
nges pa'i tshig tu rnam par dag pa'i blo la blo zhes bya ba'i phyir ro /
punar bāhyakānāṃ satyeṣu darśanaṃ kudṛṣṭivicikitsāvidyānām apratipakṣaḥ sāsravaṃ ceti tato viśeṣaṇārthaṃ cakṣurādigrahaṇaṃ (Abhidh-k-vy 581) punas triṣu parivarteṣu prathamaṃ darśanaṃ cakṣuḥ yang phyi rol ba dag gis bden pa mthong ba ni lta ba ngan pa dang the tshom dang ma rig pa rnams kyi gnyen po ma yin la zag pa dang bcas pa yang yin pas khyad par du bya ba'i phyir mig la sogs pa smos so /
yang lan gsum du bzlas pa dag la dang po mthong ba ni mig go /
yathādṛṣṭavyavacāraṇaṃ jñānaṃ /
yāvadbhāvikatām upādāya vidyā
ji ltar mthong ba la dpyod pa ni shes pa'o /
ji ltar yod pa la brten nas rig pa ste /
yāvadvidyamānagrahaṇāt /
yathāvadbhāvikatām upādāya buddhiḥ
ji snyed yod pa 'dzin pa'i phyir ro /
ji lta ba bzhin du yod pa la brten nas blo ste /
yathābhūtārthāvabodhāt /
punar ananuśruteṣu dharmeṣv ānumānikajñānapratiṣedhārthaṃ cakṣur ity āha
yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu rtogs pa'i phyir ro /
yang ma thos pa'i chos dag la rjes su dpog pa'i shes pa dgag pa'i phyir mig ces bya'o /
ādhimokṣikajñānapratiṣedhārthaṃ jñānam iti mos pa las byung ba'i shes pa dgag pa'i phyir shes pa zhes bya'o /
ābhimānikajñānapratiṣedhārthaṃ vidyeti /
sāsravapratiṣedhārthaṃ buddhir iti
mngon pa'i nga rgyal las byung ba'i shes pa dgag pa'i phyir rig pa zhes bya'o /
zag pa dang bcas pa dgag pa'i phyir blo zhes bya'o /
prati satyam evaṃ bhavaṃtīti /
ayaṃ duḥkhasamudaya āryasatyaṃ /
tat khalu prahātavyaṃ
bden pa re re la yang de dang 'dra'o zhes bya ba 'di ni sdug bsngal kun 'byung ba 'phags pa'i bden pa'o /
de spang bar bya'o /
tat khalu prahīṇam ity ete trayaḥ parivartāḥ /
ekaikasmiṃ parivarte cakṣur udapādi jñānaṃ vidyā buddhir ity ete dvādaśākārāḥ
de spangs so zhes bya ba 'di dag ni lan gsum du bzlas pa yin no /
bzlas pa re re la mig skyes so /
shes pa dang rig pa dang blo skyes so zhes bya ba 'di dag ni rnam pa bcu gnyis yin te /
evaṃ nirodhamārgasatye api yojye 'gog pa dang lam gyi bden pa dag la yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
āha /
yadi prati satyam evaṃ bhavaṃti /
trayaḥ parivartā dvādaśa cākārāḥ dvādaśa parivartāḥ aṣṭacatvāriṃśac cākārāḥ prāpnuvaṃti /
kasmāt triparivartaṃ dvādaśākāram ity uktam
smras pa gal te bden pa re re la yang de dang 'dra bar lan gsum du bzlas pa dang rnam pa bcu gnyis yin na go /
lan bcu gnyis su bzlas pa dang rnam pa bzhi bcu rtsa brgyad du 'gyur na /
ci'i phyir lan gsum du bzlas te rnam pa bcu gnyis zhes bya zhe na /
ata ucyate /
trikadvādaśakasādharmyāt tu triparivartaṃ dvādaśākāram uktam iti /
dvayasaptasthānakauśaladeśanāvad iti
de'i phyir gsum tshan dang bcu gnyis su chos mthun pa'i phyir lan gsum du bzlas te rnam pa bcu gnyis zhes bshad ces bya ba smos so /
gnyis dang gnas bdun la mkhas pa bstan pa bzhin no zhes bya ba ni gnyis bstan pa lta bu dang gnas bdun la mkhas pa bstan pa lta bu'o /
dvayadeśanāvat /
saptasthānakauśaladeśanāvac ca /
tadyathā vistaram uktvā tena hi bhikṣo dvayaṃ te deśayiṣyāmi tac chṛṇu sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru bhāṣiṣye /
dvayaṃ katamat /
cakṣūrūpāṇi yāvan manodharmāś ceti
dper na mang po zhig bshad pa'i rjes la /
dge slong dag de'i phyir khyed la gnyis shig bstan par byas te de legs par rab tu nyon la yid la zung shig dang bshad do /
gnyis gang zhe na /
mig dang gzugs rnams zhes bya ba nas yid dang chos rnams so zhes bya ba'i bar lta bu ste /
yatheha dvayasādharmyād dvayam ity uktam /
evaṃ trikadvādaśakasādharmyāt triparivartaṃ dvādaśākāram uktaṃ
ji ltar 'di la gnyis su chos mthun pa'i phyir gnyis zhes bshad pa de bzhin du sum tshan dang bcu gnyis su chos mthun pa'i phyir lan gsum du bzlas te rnam pa bcu gnyis zhes bshad do /
yathā ca saptasthānakuśalo bhikṣuḥ rūpaṃ yathābhūtaṃ prajānāti yang dper na dge slong gnas bdun la mkhas pa ni gzugs yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
rūpasamudayaṃ /
rūpanirodhaṃ /
rūpanirodhagāminīṃ pratipadaṃ /
rūpasyāsvādaṃ cādīnavaṃ ca /
niḥsaraṇaṃ ca yathābhūtaṃ prajānātīti
gzugs kun 'byung ba dang gzugs 'gog pa dang gzugs 'gog par 'gyur ba'i lam dang gzugs kyi ro myang ba dang nges par 'byung ba dang nyes dmigs kyang yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
saptasthānakuśalo bhikṣuḥ trividhārthopaparīkṣī kṣipram evāsmin dharmavinaye duḥkhasyāṃtaṃ prajānātīti gnas bdun la mkhas pa'i dge slong don rnam pa gsum la nye bar rtog pa ni myur ba kho nar chos 'dul ba 'di la sdug bsngal gyi mtha' rab tu shes so zhes 'byung ba lta bu ste /
pratyekaṃ skaṃdheṣu saptasthānakauśalasādharmyāt phung po re re la gnas bdun la mkhas par chos mthun pa'i phyir ro /
evam ihāpi trikadvādaśakasādharmyāt triparivartaṃ dvādaśākāram uktam iti de bzhin du 'dir yang sum tshan dang bcu gnyis su chos mthun pa'i phyir lan gsum du bzlas te rnam pa bcu gnyis zhes bshad do /
ebhiś ceti vistaraḥ /
ebhiś ca parivartair yathāsūtranirdiṣṭair darśanabhāvanāśaikṣamārgā yathāsaṃkhyaṃ darśitāḥ
bzlas pa 'di dag gis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mdo las ji skad du bstan pa'i bzlas pa 'di dag gis ni grangs bzhin du mthong ba dang bsgom pa dang mi slob pa'i lam rnams bstan te /
idaṃ duḥkham āryasatyam ity ārabhya yāvad iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam iti darśanamārgo darśitaḥ 'di ni sdug bsngal 'phags pa'i bden pa'o zhes bya ba nas bzung ste /
'di ni sdug bsngal 'gog par 'gyur ba'i lam 'phags pa'i bden pa'o zhes bya ba'i bar gyis ni mthong ba'i lam bstan to /
tat khalu duḥkham āryasatyam abhijñayā parijñātavyam ity ārabhya yāvat tat khalu duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam abhijñayā bhāvayitavyam iti bhāvanāmārgo darśitaḥ sdug bsngal 'phags pa'i bden pa de mngon par shes pas yongs su shes par bya'o zhes bya ba nas bzung ste /
sdug bsngal 'gog par 'gyur ba'i lam 'phags pa'i bden pa de mngon par shes pas bsgom par bya'o zhes bya ba'i bar gyis ni bsgom pa'i lam bstan to /
tat khalu duḥkham āryasatyam abhijñayā parijñātam ity ārabhya yāvat tat khalu duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam abhijñayā bhāvitam ity aśaikṣamārgo darśita iti sdug bsngal 'phags pa'i bden pa de mngon par shes pas yongs su shes so zhes bya ba nas bzung ste /
sdug bsngal 'gog par 'gyur ba'i lam 'phags pa'i bden pa de mngon par shes pas bsgoms so zhes bya ba'i bar gyis ni mi slob pa'i lam bstan to /
atrācārya āha /
yady evam iti vistaraḥ
'dir slob dpon gyis /
gal te de lta na zhes bya ba rgyas par smos te /
yady evam ebhiḥ parivartair darśanādimārgā yathāsaṃkhyaṃ darśitāḥ gal te de ltar bzlas pa de dag gi grangs bzhin du mthong ba la sogs pa'i lam bstan na /
na tarhi darśanamārga eva triparivarto dvādaśākāraḥ 'o na ni mthong ba'i lam kho na lan gsum du bzlas pa yang ma yin la rnam pa bcu gnyis kyang ma yin no /
kiṃ tarhi /
ekaparivartaś caturākāra iti /
katham asau darśanamārgo dharmacakraṃ vyavasthāpyate
'o na ci zhe na /
lan cig bzlas pa dang rnam pa bzhi yin na /
ji ltar mthong ba'i lam 'di chos kyi 'khor lor rnam par gzhag /
triparivartābhāve (Abhidh-k-vy 582) cakrasādharmyābhāvān na cakraṃ yujyata ity abhiprāyaḥ bzlas pa med pas 'khor lo dang chos mthun pa med pa'i phyir 'khor lo mi rung ngo snyam du dgongs pa yin no /
tasmāt sa eva dharmaparyāyo dharmacakraṃ /
tad eva sūtraṃ dharmacakraṃ /
dharmacakraprakāśanāt /
triparivartaṃ dvādaśākāraṃ ca yujyate /
tadarthaprakāśanāt /
triḥparivartanād iti /
duḥkhaṃ yāvan mārga ity ekaṃ parivartanaṃ
de lta bas na chos kyi rnam grangs de nyid chos kyi 'khor lo yang yin te /
chos kyi 'khor lo rab tu ston pa'i phyir ro /
lan gsum du bzlas pa dang rnam pa bcu gnyis kyang yin par rung ste de dag gi don rab tu ston pa'i phyir ro /
lan gsum du bzlas pa'i phyir ro zhes bya ba ni sdug bsngal zhes bya ba nas lam zhes bya ba'i bar ni bzlas pa gcig yin no /
parijñātavyaṃ yāvad bhāvayitavyam iti dvitīyaṃ yongs su shes par bya zhes bya ba nas bsgom par bya zhes bya ba'i bar ni gnyis pa yin no /
parijñātaṃ yāvad bhāvitam iti tṛtīyaṃ /
caturṇāṃ satyānāṃ tridhākaraṇād iti /
duḥkhaṃ samudayo nirodho mārga iti satyasvarūpaṃ praty eka ākaraṇaprakāraś caturākāraḥ
yongs su shes so zhes bya ba nas bsgoms so zhes bya ba'i bar ni gsum pa yin no /
bden pa rnams la rnam pa gsum du byas pa'i phyir ro zhes bya ba ni sdug bsngal lo /
kun 'byung ba'o /
'gog pa'o /
lam mo zhes bya bar bden pa'i rang gi ngo bo la dmigs pa'i rnam pa bzhi'o /
yongs su shes par bya /
spang bar bya /
parijñātavyaṃ prahātavyaṃ sākṣātkartavyaṃ bhāvayitavyaṃ iti kartavyarūpāṃ parijñānakriyāṃ prati dvitīya ākaraṇaprakāraś caturākāraḥ mngon sum du bya /
bsgom par bya zhes bya ba yongs su shes pa la sogs pa'i tshul bya ba'i ngo bor dmigs pa'i rnam pa gnyis pa bzhi'o /
yongs su shes so /
spangs so /
parijñātaṃ prahīṇaṃ sākṣātkṛtaṃ bhāvitam iti pariniṣṭhitāṃ parijñānādikriyāṃ mngon sum du byas so /
bsgoms so zhes bya ba yongs su shes pa la sogs pa'i tshul mthar thug par dmigs pa'i rnam pa gsum pa bzhi ste /
prati tṛtīya ākaraṇaprakāraś caturākāra iti /
dvādaśākāraṃ bhavati /
tasya punar iti /
dharmaparyāyasya /
pravartanaṃ parasaṃtānme gamanaṃ vineyajanasaṃtāne preraṇaṃ /
kathaṃ gamanam
rnam pa bcu gnyis su 'gyur ro /
de bskor ba zhes bya ba ni chos kyi rnam grangs de bskor ba ni gzhan gyi rgyud la go bar byed pa ste /
gdul ba'i skye bo'i rgyud la gtong bar byed pa yin no /
ji ltar go bar byed ce na /
don shes par byed pa'i phyir ro /
arthajñāpanāt /
atha vā sarva evāryamārgo darśanabhāvanāśaikṣamārgo dharmacakraṃ
yang na 'phags pa'i lam thams cad de /
mthong ba dang bsgom pa dang mi slob pa'i lam yang chos kyi 'khor lo yin te /
vineyajanasaṃtāne kramaṇāt /
kramaṇāc cakram iti kṛtvā
'dul ba'i skye bo'i rgyud la 'jug pas 'khor lo zhes bya ba'i phyir ro /
yadi sarva evāryamārgo dharmacakraṃ /
katham āryājñātakauṇḍinyasya darśanamārgamātrotpāde tat pravartitam ity uktaṃ
gal te 'phags pa'i lam thams cad chos kyi 'khor lo yin na /
ji ltar 'phags pa koo ndi n+ya la mthong ba'i lam skyes pa tsam gyis de bskor to zhes smras she na de'i phyir smras pa /
ata ucyate /
tat tu parasaṃtāne āryakauṇḍinyasaṃtāne /
darśanamārgotpādanād vartayitum ārabdham ādau vartitam ity etat pravartitam ity ucyate /
ādikarmaṇi praśabdo vartate /
prabhukta odana iti yathā /
(VI /
57) tṛtīyasya tu kasmād aprāptir iti /
rūpadhātūpapanno yadi niyāmam avakrāmet /
ṣoḍaśe cittakṣaṇe kasmād anāgāmiphalaprāptir na syād ity abhiprāyaḥ /
parihāra ucyate /
nordhvaṃ hi dṛkpatha iti /
śravaṇābhāvād iti /
ārūpyeṣu śrāvakabodhir eva bhavaṃtī bhavet /
svayaṃbhubodher asaṃbhavāt /
śrāvakābhisamayaś ca parato ghoṣam aṃtareṇa na bhavati
de ni gzhan gyi rgyud la ste /
'phags pa koo ndi n+ya'i rgyud la mthong ba'i lam bskyed pa'i phyir bskor bar brtsams pa yin te /
dang por bskor ba yin pas de'i phyir bskor ba zhes bya'o /
las dang po pa la yang rab tu zhes pa'i sgra yod de /
dper na 'bras chan rab tu zos so zhes bya ba lta bu'o /
gsum pa go ci'i phyir mi thob ces bya ba ni /
gal te gzugs kyi khams su skyes pa zhig nges pa la 'jug na sems kyi skad cig bcu drug la ci'i phyir phyir mi 'ong ba'i 'bras bu mi thob snyam du bsams pa yin no /
lan du gong na mthong lam med ces bya ba smos te /
nyan pa med ces bya ba ni gzugs med pa'i khams na yod na yang rang byung gi byang chub ni mi srid pa'i phyir nyan thos kyi byang chub kho na yod par 'gyur grang na /
nyan thos kyi mngon par rtogs pa yang gzhan las ma thos par mi 'byung ngo /
kiṃ ca adhodhātvanālaṃbanāc ca /
na maulāḥ kuśalārūpyāḥ sāsravādharagocarā iti
gzhan yang khams 'og ma la mi dmigs pa'i phyir te /
gzugs med dngos gzhi dge rnams kyi /
spyod yul zag bcas 'og ma min /
traidhātukālaṃbanena ca darśanamārgeṇa bhavitavyam ity ataḥ /
sa tatra na bhavatīti /
vidhānaṃ vidhā upāya ity arthaḥ /
(VI /
58, 59ab) parihāṇaṃ dharmaḥ svabhāvo 'syeti parihāṇadharmā
zhes 'byung ba la mthong ba'i lam ni khams gsum char la dmigs dgos pas de'i phyir de na de med do /
rtsom pa ni mgo 'jug pa ste /
thabs zhes bya ba'i tha tshig go /
'di la yongs su nyams pa'i chos kyi rang bzhin yod pas na yongs su nyams pa'i chos can no /
cetanādharmā ātmamāraṇadharmā /
anurakṣaṇādharmā yas tāṃ vimuktim anurakṣituṃ śaknoti
'che bar sems pa'i chos can ni bdag nyid 'chi bar sems pa'i chos can no /
rjes su srung ba'i chos can ni rnam par grol ba de rjes su srung nus pa gang yin pa'o /
sthitākaṃpyaḥ yasyāṃ viomuktau sthitaḥ /
tasyāṃ akaṃpyaḥ /
prativedhanābhavyaḥ /
indriyasaṃcārabhavyaḥ /
akopyadharmākopyo 'nivāryo dharmo 'syety akopyadharmā
gnas pa las mi bskyod pa ni rnam par grol ba gang la gnas pa de las mi gyo ba'o /
rtogs pa'i skal ba can ni dbang po 'pho ba'i skal ba can no /
mi gyo pa'i chos can ni 'di la mi gyo zhing mi 'gyur ba'i chos yod pas na mi gyo ba'i chos can no /
sa ca dvividhaḥ /
svabhāvatas tīkṣṇendriyaḥ /
(Abhidh-k-vy 583) ndriyasaṃcāratas tīkṣṇendriyaś ca
de yang rnam pa gnyis te /
rang bzhin gyis dbang po rnon po dang dbang po 'phos pas dbang po rnon bo'o /
lnga ni dad pas mos las skyes /
paṃca śraddhādhimuktajāḥ evety avadhāraṇaṃ zhes bya ba ni dad pas mos pa las skyes pa kho na yin no zhes nges par bzung ba yin no /
śraddhādhimuktā bhūtvā ete jātā ity arthaḥ de dag ni dad pas mos par gyur pa las skyes ba'o zhes bya ba'i tha tshig ste /
śraddhādhimuktapūrvakā iti yāvad uktaṃ bhavati /
ṣaṣṭhas tv anyathāpi bhavatīti vyākhyātaṃ sāmayikīti
dad pas mos pa sngon du 'gro ba dag yin no zhes bshad pa'i don to /
drug pa ni gzhan du yang 'gyur ro zhes bshad zin to /
samaye upakaraṇārogyadeśaviśeṣādilakṣaṇe bhavā sāmayikī /
kāṃtā ca /
kāṃtā cetovimuktiḥ /
kasmāt kāṃteti
dus dang sbyor ba zhes bya ba ni yo byad dang nad med pa dang yul gyi khyad par la sogs pa'i mtshan nyid kyi dus las byung bas na dus dang sbyor ba pa'o /
nityānurakṣyatvāt /
kāṃtaṃ hi nityam anurakṣyam iti loke dṛśyate /
sūtre 'py uktaṃ /
tadyathā nāmaikākṣasya puruṣasya jñātaya ekam akṣi sādhu ca suṣṭhu cānurakṣitavyaṃ manyeran /
māsya śītaṃ māsyoṣṇaṃ māsya rajo'ṃśavaś cakṣuṣi nipateyur māsya yad apy ekaṃ cakṣur avinaṣṭaṃ tad api vinaśyed iti
'phangs pa yin zhes bya ba ci zhe na /
sems kyi rnam par grol ba'o /
ci'i phyir 'phangs she na /
rtag tu rjes su bsrung bar bya ba yin pa'i phyir te /
'jig rten na yang 'phangs pa ni rtag tu rjes su bsrung bar bya ba yin no zhes bya bar snang ngo /
mdo las kyang 'di lta ste dper na skyes bu mig gcig yod pa la nye du rnams 'di'i mig gcig ma zhar ba gang yin pa nga yang zhar bar gyur na mi rung ngo zhes de'i mig la grong ba dang tsha ba dang rdal rdul gyis mi phog par bya ba'i phyir mig ya gcig la legs par rab tu rjes su bsrung bar bya'o snyam du sems pa ltar zhes gsungs so /
evam eva samayavimuktasyārhato 'nurakṣya eṣa dharmo 'nukaṃpyo 'nugrāhyaḥ de bzhin du dgra bcom pa dus kyis rnam par grol ba'i chos 'di yang rjes su bsrung bar bya ba dang brtse bar bya ba dang rjes su gzung bar bya ba yin no /
tata evaṃ samayavimukto 'rhan sādhu ca suṣṭhu cānurakṣitavyaṃ manyate /
kaccid aham etasmād dharmān na parihīyeyeti
de'i phyir dus kyis rnam par grol ba'i dgra bcom pa yang de bzhin du ci nas kyang bdag chos 'di las yongs su mi nyams par bya'o zhes legs par rab tu rjes su srung zar sems pas de las yongs su nyams par ma 'gyur ro /
sa tasmān na parihīyata iti /
ghṛtaghaṭavad iti /
yathā ghṛtasya pūrṇo ghaṭo ghṛtaghaṭa iti bhavati
mar gyi bum pa bzhin no zhes bya ba ni dper na mar gyis gang ba'i bum pa la bar gyi tshig gang ba zhes bya ba'i sgra mi mngon par byas pa'i phyir mar gyi bum pa zhes bya ba lta bu'am /
madhyagatasya pūrṇaśabdasya lopāt /
yathā vā ghṛtāpekṣo ghaṭo ghṛtaghaṭo yatra ghṛtaṃ prakṣepsyate /
apekṣaśabdalopāt ghṛtaghaṭa iti bhavati
dper na mar la ltos pa'i bum pa ni mar gyi bum pa ste /
gang du mar ldugs pa yin no /
ltos pa zhes bya ba'i sgra mi mngon par byas pa'i phyir mar gyi bum pa zhes bya ba de bzhin du 'dir yang bar gyi tshig ltos pa zhes bya ba'i sgra mi mngon par byas ba'i phyir ro /
evam ihāpi madhyagatasyāpekṣaśabdasya lopāt samayāapekṣāś caite vimuktāś ceti samayavimuktāḥ 'di dag ni dus la ltos pa yang yin la rnam par grol pa yang yin pas dus kyis rnam par grol ba zhes bshad do /
dus ni yo byad la sogs pa yin par bshad zin to /
samayaḥ punar upakaraṇādir ity uktaṃ /
kathaṃ kopayitum aśakyatvād ity āha /
aparihāṇita iti /
kālāṃtarātyaṃtavimuktito veti /
kālāṃtaravimuktitaḥ samayavimuktatvam /
atyaṃtavimuktito 'samayavimuktitvam ity arthaḥ
ji ltar gyo bar mi nus pa'i phyir zhe na /
yongs su mi nyams pa'i sgo nas zhes bya ba smos so /
yang na dus gzhan gyi bar dang gtan du rnam par grol ba'i phyir zhes bya ba ni dus gzhan gyi bar du rnam par grol ba'i phyir dus kyis rnam par grol ba nyid yin la gtan du rnam par grol ba'i phyir dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
katham evam ity āha /
parihāṇisaṃbhavāsaṃbhavataḥ /
parihāṇisaṃbhavāt kālāṃtaravimuktyā samayavimukta ity ucyate /
parihāṇyasaṃbhavād atyaṃtavimuktyāsamayavimukta ity ucyate
ji ltar de lta yin zhe na smras pa /
yongs su nyams pa srid pa dang mi srid pa'i sgo nas te /
yongs su nyams pa srid pa'i sgo nas dus gzhan gyi bar du rnam par grol ba'i phyir dus kyis rnam par grol ba zhes bya ba la yongs su nyams pa mi srid pa'i sgo nas gtan du rnam par grol ba'i phyir dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba zhes bya'o /
dṛṣṭiprāptānvayaś ca sa iti /
yadā śaikṣo bhūtvendriyāṇi saṃcarati /
sa dṛṣṭiprāptatām āpadyate
de ni mthong thob rgyu las byung /
zhes bya ba ni gal te de slob par gyur pa las dbang po dag 'pho bar byed na yang mthong bas thob pa nyid du 'gyur la /
atha svabhāvatas tīkṣṇendriyaḥ sa ṣoḍaśe cittakṣaṇe dṛṣṭiprāpta eva 'on te rang bzhin gyis dbang po rnon po zhig yin na yang sems kyi skad cig bcu drug la mthong bas thob pa kho na yin te /
tasmād asāv akopyadharmā dṛṣṭiprāptapūrvaka ity ucyate /
yas tv arhattvāvasthāyām indriyāṇi saṃcarati /
nāsāv akopyadharmā dṛṣṭiprāptapūrvaka ity avagaṃtavyaṃ
de lta bas na mi gyo ba'i chos can 'di ni mthong bas thob pa sngon du 'gro ba zhes bya'i /
mi gyo ba'i chos can dgra bcom pa nyid kyi gnas skabs na dbang po dag 'pho bar byed pa gang yin pa de ni mthong bas thob pa sngon du 'gro ba ma yin zhes bya bar khong du chud par bya'o /
(VI /
59cd) kaścit prathamata eva cetanādharmagotraka iti /
parihāṇadharmā nocyate /
yasmād uttāpanāgato na bhavatīti
kha cig ni dang po nyid nas 'chi bar sems pa'i chos can gyi rigs can yin la zhes bya bar brjod kyi yongs su nyams pa'i chos can yin no zhes ni mi brjod do /
tadgotrā āditaḥ kecid ity apadiṣṭaṃ /
tat kim idaṃ parihāṇadharmagotraṃ nāma yāvad akopyadharmagotram iti na taiḥ parihāṇadharmādigotram apadiṣṭaṃ
'di ltar de ni sbyangs pa las gyur pa ma yin pas kha cig ni dang po nas de'i rigs can yin no zhes bstan to /
yongs su nyams pa'i chos can gyi rigs can zhes bya ba nas mi gyo ba'i chos can gyi rigs can zhes bya ba'i bar 'di ci zhig yin zhe na /
des ni yongs su nyams pa'i chos can la sogs pa'i rigs ma bstan to /
tatra kecid evaṃ varṇayaṃti kuśalamūlāni gotram iti de la kha cig ni 'di skad du rigs zhes bya ba ni dge ba'i rtsa ba dag yin te /
kasyacid dhi tādṛśāni kuśalāni bhavaṃti /
yaḥ parihāṇadharmā yāvad akopyadharmā /
anye (Abhidh-k-vy 584) punar āhuḥ pṛthagjanāvasthām ārabhyendriyabhedo gotram iti
'ga' zhig la yongs su nyams pa'i chos can nas mi gyo ba'i chos can gyi bar du 'gyur ba gang yin pa de lta bu de dag yod do zhes brjod do /
gzhan dag na re rigs zhes bya ba ni so so'i skye bo'i gnas skabs nas bzung ste /
dbang po'i khyad par yin no zhes zer ro /
sautrāṃtikāḥ punar varṇayaṃti bījaṃ sāmarthyaṃ cetaso gotram iti /
pṛthagjanāvasthāyāṃ śaikṣāvasthāyāṃ ca parihāṇadharmabīje sati hetau parihāṇadharmagotraka ity ucyate
mdo sde bdag na re rigs zhes bya ba ni sems kyi sa bon nus ba yin te so so'i skye bo dang slob pa'i gnas skabs na yang yongs su nyams pa'i chos kyi sa bon rgyu yod na yongs su nyams pa'i chos can gyi rigs can zhes bya ba la /
evam aśaikṣāvasthāyāṃ tadbījavṛttilābhāt parihāṇadharmety ucyate de bzhin du mi slob pa'i gnas skabs na yang de'i sa bon 'jug pa rnyed nas yongs su nyams pa'i chos can zhes bya ste /
evaṃ yāvad akopyadharmeti /
tatra parihāṇadharmeti vistaraḥ
mi gyo ba'i chos can gyi bar du yang de dang 'dra'o zhes zer ro /
de la yongs su nyams pa'i chos can zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
parihāṇadharmā yaḥ parihātuṃ bhavya iti /
yady etāvad brūyāt
gal te yongs su nyams pa'i chos can ni yongs su nyams par 'gyur ba'i skal ba dang ldan zhes bya ba de tsam kho na zhig brjod kyi /
na ca cetanādidharmety etan na brūyāt 'di 'chi bar sems pa la sogs pa'i chos can ni ma yin pa zhes bya ba de ma brjod na /
sarva evaite cetanādharmādayaś catvāraḥ parihātuṃ bhavyā ity eṣām evānyataraḥ parihāṇadharmā syāt 'chi bar sems pa'i chos can la sogs pa bzhi po de dag thams cad kyang yongs su nyams par 'gyur ba'i skal ba dang ldan pas yongs su nyams pa'i chos can de dag kho na gang yang rung ba zhig yin bar 'gyur gyi /
na tebhyo 'nyaḥ paṃcamaḥ /
atas tebhyo 'nya evāyaṃ paṃcama iti viśeṣayan na ca cetanādidharmety āha
de dag las gzhan lnga pa ni med do /
de'i phyir lnga pa 'di ni de dag las gzhan pa kho na zhes khyad par du bya ba'i phyir 'chi bar sems pa la sogs pa'i chos can ma yin pa'o zhes smos so /
cetanādharmādīnāṃ punaś caturṇāṃ parihāṇadharmakatve 'sati ekaikasya viśeṣalakṣaṇāpadeśād eva punar idaṃ vaktavyaṃ jāyate /
cetanādharmā cetayituṃ bhavyo na cānurakṣaṇādharmā yāvat prativedhanābhavya iti /
evam anurakṣaṇādharmā parihāṇipratyayaṃ balavaṃtam aṃtareṇeti /
yadi parihāṇipratyayo balavān syāt parihīyeta sa ity abhiprāyaḥ /
anena balavatpratyayavacanena parihāṇadharmaṇaḥ pūrvoktād viśinaṣṭi /
parihāṇadharmā hy abalavatāpi parihāṇipratyayena parihīyate /
parihāṇipratyayāḥ punar yathā sūtraṃ /
paṃca hetavaḥ paṃcapratyayāḥ samayavimuktasyārhataḥ parihāṇāya saṃvartaṃte /
katame paṃca /
karmāṃtaprasṛto bhavati /
bhāṣyaprasṛto bhavati /
adhikaraṇaprasṛto bhavati /
dīrghacārikāyogam anuyukto bhavati /
dīrgheṇa ca rogajātena spṛṣṭo bhavatīti /
ananurakṣann apīty anenānurakṣaṇādharmaṇo viśinaṣṭi /
sa hy anurakṣann eva na parihīyeta /
ayaṃ tv ananurakṣann apīti /
ananurakṣayann api tatphalaṃ sthātuṃ bhavyas tatphale /
na hātuṃ tatphalāt /
nāpi vardhayituṃ prativedhanābhavyatāprāptyā /
vinābhiyogena vinā vīryeṇa /
anenārthād uktaṃ bhavati /
yady abhiyogaṃ kuryād bhavyaḥ syād iti prativedhanābhavyāc cāyam evaṃ viśeṣito bhavati /
sa hi vinā apy abhiyogena prativeddhuṃ bhavya iti /
prathamau dvāv iti vistaraḥ /
parihāṇadharmā sātatyasatkṛtyaprayogavikalaḥ /
cetanādharmāpi sātatyaprayogeṇa vikalaḥ /
viśeṣeṇa tu satkṛtyaprayogeṇa vikala ity anayor viśeṣaḥ /
mṛdvindriyas tv iti ṣaṣṭhād viśinaṣṭi /
ṣaṣṭho hi tīkṣṇendriyaḥ /
indriyakṛto hy anayor viśeṣo na prayogakṛta iti /
evaṃ ca kṛtveti vistaraḥ /
yasmān nāvaśyam evaṃ bhavati /
tasmād rūpārūpyadhātvor api ṣaḍ arhaṃto na kevalaṃ kāmadhātāv eva ṣaḍ ity abhiprāyaḥ /
rūpārūpyadhātvor dvau sthitākaṃpya ekaḥ /
akopyadharmā ca dvitīyaḥ /
sthitākaṃpyas (Abhidh-k-vy 585) tāvad baddhābhiruciḥ syān na prativedhanābhavyatākriyādaravān iti /
na kāmadhātau sthitākaṃpyaḥ prativedhanābhavyatām āpadyate /
rūpārūpyadhātvaś ca parihāṇipratyayo balavān nāstīti /
nāsau parihīyate /
na cendriyāṇi saṃcaraṃtīti sthitākaṃpyagotraka eva saṃ tatra bhavati /
akopyavimuktiyogāc cākopyadharmāpi bhavati /
eveti dvāv eva tau bhavataḥ /
nāto 'nye /
tayo rūpārūpyadhātvoḥ parihāṇicetanendriyasaṃcārābhāvāt /
parihāṇadharmā tāvat tatra nāsti /
parihāṇyabhāvāt /
anurakṣaṇādharmāpi nāsti /
parihāṇyabhāvenānurakṣitavyāyogāt /
ata eva cendriyasaṃcārābhāvāt prativedhanābhavyo 'pi na bhavati /
tathā coktaṃ /
sa cordhvajaś ca naivākṣasaṃcāraparihāṇibhāg iti /
tatra ca nātmasaṃcetanā na parasaṃcetanāstīti cetanādharmāpi na bhavatīti /
(VI /
60ab) cetanādharmādīnāṃ caturṇām iti /
cetanānurakṣaṇādharmasthitākaṃpyaprativedhanābhavyānāṃ /
na hi parihāṇadharmā punaḥ svagotrāt parihīyata iti /
tasya gotrasyākṛtrimatvāt /
parihāṇadharmādīnāṃ paṃcānām iti /
yasmāt parihāṇadharmaṇo 'pi phalāt parihāṇiḥ saṃbhavati /
phalasyāgaṃtukatvāt /
na pūrvakād iti /
gotrāt phalāc ca /
sa tasmān na parihīyata ity arhan /
kasmād ity āha /
śaikṣāśaikṣamārgābhyāṃ dṛḍhīkṛtatvād iti /
yac chaikṣāvasthāyāṃ gotram asti /
tac chaikṣeṇa mārgeṇa bhāvitaṃ /
aśaikṣāvasthāyāṃ ca punar bhāvitam iti /
tābhyāṃ dṛḍhīkṛtatvān na tasmāt so 'rhan parihīyate /
śaikṣas tu katham ity āha /
śikṣas tu laukikalokottarābhyāṃ dṛḍhīkṛtatvāt prathamāt gotrān na parihīyate /
yat tad ātmīyaṃ prathamaṃ gotraṃ tal laukikena mārgeṇa pūrvaṃ bhāvitaṃ /
śaikṣeṇa ca mārgeṇa punar bhāvitam iti /
tato na parihīyate /
atra kaścid āha /
yad ucyate /
yasya yat prathamaṃ gotraṃ /
sa tasmān na parihīyate śaikṣāśaikṣamārgābhyāṃ dṛḍhīkṛtatvād iti /
tad etad akāraṇaṃ /
yasmād yo 'pi cetanādharmā uttāpanāgatas tasmāt gotrāt parihīyate /
tad gotraṃ śaikṣāśaikṣābhyāṃ mārgābhyāṃ dṛḍhīkṛtam iti /
parihāṇir na prāpnoti /
tasmāt gotram eva tat tādṛśaṃ yasmād ādyān na parihīyate /
uttāpanāgatāt tu parihīyata iti /
yad apy uktaṃ śaikṣas tu laukikalokottarābhyāṃ dṛḍhīkṛtatvān na parihīyata ity etad apy akāraṇaṃ /
srotaāpannasya parihāṇiprasaṃgāt /
na hi srotaāpattiphalaṃ laukikena mārgeṇa dṛḍhīkṛtam iti /
kartavyo 'tra yatna iti /
(Abhidh-k-vy 586) /
atra vayam ācāryasyābhiprāyaṃ darśayāmo yenaivam uktaṃ /
katham iti /
yat tāvad uktaṃ cetanādharmā uttāpanāgatas tasmāt gotrāt parihīyata iti /
tad ayuktaṃ /
yad dhi cetanādharmagotraṃ śaikṣāvasthāyāṃ bhāvitaṃ punaś cāśaikṣāvasthāyām api bhāvitam iti dṛḍhīkṛtaṃ /
naiva sa tasmād arhattvāt parihīyamāṇaḥ parihīyate /
śaikṣāvasthāyāṃ prathamībhūtatvāt /
uktaṃ cācāryasaṃghabhadreṇa yaḥ śaikṣāvasthāyāṃ gotrāṃtaram adhigamyārhattvaṃ prāpnoti /
asāv api taṃ mārgaṃ parityajati /
na cottāpanāgata eva gotre nāvatiṣṭhata iti /
yat tu cetanādharmagotram aśaikṣāvasthāyām idānīm evādhigataṃ na śaikṣāvasthāyām adhigataṃ /
sa tasmāt parihīyamāṇaḥ parihīyate /
tadavasthādvayādṛḍhīkṛtatvāt /
iti na kāraṇam evaitad bhavati /
yad apy uktaṃ śaikṣas tu laukikalokottarābhyāṃ mārgābhyāṃ dṛḍhīkṛtatvān na parihīyeta ity etad apy akāraṇaṃ /
srotaāpannasya parihāṇiprasaṃgāt /
na hi srotaāpattiphalaṃ laukikena lokottareṇa dṛḍhīkṛtam iti /
tad apy anavabuddhyābhihitaṃ /
tad gotraṃ prati kāraṇam ucyate /
na phalaṃ prati /
tatra hi kāraṇāṃtaraṃ vakṣyate /
yena prathamāt phalān na parihīyate /
na hi kiṃcid apy asti phalaṃ yad yugapad ubhābhyāṃ laukikalokottarābhyāṃ prāpyate /
gotraṃ tu laukikalokottarābhyāṃ mārgābhyāṃ dṛḍhīkṛtaṃ bhavati /
aihajanmikenoṣmagatādinā pārajanmikena vā prahāṇamārgeṇānyena vā laukikena mārgeṇa lokottareṇa śaikṣāvasthāyāṃ bhāvitatvāt /
yat tu paścātpratilabdham uttāpanayeti /
yad āgaṃtukaṃ gotraṃ paścād eva na dvayor avasthayor adhigataṃ tasmāt parihīyate /
gotraṃ nirdiśya phalaṃ nirdiśyate /
yasya ca yat prathamaṃ phalam iti vistaraḥ /
ata eva ca srotaāpattiphalān nāsti parihāṇir iti /
yasmāt srotaāpattiphalaṃ yadi prāpyate 'vaśyaṃ prathamaṃ bhavati /
sakṛdāgāmyanāgāmiphale tu kadācit tu prathame bhavato yadi bhūyovītarāgakāmavītarāgayoḥ /
kadācid aprathame yady ānupūrvikasya /
tatra yadyat phalaṃ prathamaṃ bhavati srotaāpattiphalaṃ sakṛdāgāmiphalaṃ anāgāmiphalaṃ vā /
na tasmāt parihīyate /
yat tu paścāt sakṛdāgāmiphalam anāgāmiphalaṃ arhattvaphalaṃ vā /
tataḥ parihīyate /
evaṃ ca kṛtveti /
yasya ca yat prathamaṃ gotraṃ phalaṃ ca /
sa tasmān na parihīyata iti kṛtvā /
yathākramaṃ paṃca ṣaṭ sapta prakārā iti /
anurakṣaṇādharmaṇaḥ paṃca prakārā bhavaṃti /
tadavasthasya parinirvāṇam indriyasaṃcāraḥ parihāya vā śaikṣatvaṃ cetanādharmagotrapratyāgamanaṃ parihāṇadharmagotrapratyāgamanaṃ ca /
sthitākaṃpyasya ṣaṭ prakārā bhavaṃti /
(Abhidh-k-vy 587) ta eva ca paṃca anurakṣaṇādharmagotrapratyāgamanaṃ ṣaṣṭhaṃ /
prativedhanābhavyasya sapta prakārā bhavaṃti /
eta eva ca ṣaṭ sthitākaṃpyagotrapratyāgamanaṃ ca saptamam iti /
yasya ca yat prathamaṃ gotraṃ śaikṣāvasthāyām āsīt /
sa śaikṣībhūtaḥ /
punar iti vākyādhyāhāraḥ /
tatraivāvatiṣṭhate nānyasmin /
anyathā hi gotraviśeṣalābhāc chaikṣāvasthād gotrād viśiṣṭaṃ tad gotraṃ bhavatīti /
ato viśiṣṭagotralābhāt vṛddhir evāsya pudgalasya syāt /
na parihāṇir iti /
kathaṃ kṛtvā /
yathā tāvat parihāṇadharmā arhattvāvasthāyām indriyottāpanayā prativedhābhavyatāprāptaḥ /
so 'rhattvāt parihīyate /
śaikṣībhūtas tadgotrād api parihīyamāṇo na sthitākaṃpyagotre tiṣṭhati /
pratilomato yāvan na cetanādharmagotre /
kiṃ tarhi /
parihāṇadharmagotra eva tiṣṭhatīti /
anyathā hīti yady anyagotre 'vatiṣṭheta /
gotraviśeṣalābhād iti parihāṇadharmagotraviśiṣṭagotralābhāt /
tasmād avaśyam arhattvāt parihīyamāṇa indriyottāpanād api gotrāt parihīyata iti /
kiṃ punaḥ kāraṇaṃ prathamāt phalān nāsti parihāṇir iti /
yasya yat prathamaṃ phalaṃ srotaāpattiphalaṃ vā sakṛdāgāmiphalaṃ vā anāgāmiphalaṃ vā /
darśanaheyānām avastukatvād anadhiṣṭhānatvād ity arthaḥ /
ātmādhiṣṭhānapravṛttā hy eta iti vistaraḥ /
ātmano 'dhiṣṭhānena pravṛttā ete darśanaheyāḥ /
kasmād ity āha /
satkāyadṛṣṭimūlatvāt /
yasmād ātmadarśanavaśena darśanaheyānāṃ samudācāraḥ /
uktaṃ ca yāni vā punaḥ pṛthag loke dṛṣṭigatāni /
tāni satkāyadṛṣṭimūlakāni satkāyadṛṣṭisamudayāni satkāyadṛṣṭijātīyāni satkāyadṛṣṭiprabhavānīti /
sa cātmā nāstīty avastukatvān nāsti parihāṇir iti /
satyālaṃbanatvād iti /
satyānāṃ nityādito grahanāt /
katamaś ca kleśo naivaṃ /
bhāvanāprahātavyo 'pi hi rāgādir vitathālaṃbanaḥ /
śucisukhanityātmākāraiḥ satyāditattvālaṃbanāt /
ātmatvam abhūtam adhyāropayaṃtīti /
yathoktaṃ /
ye kecid bhikṣava ātmeti ātmīya iti samanupaśyaṃtaḥ samanupaśyaṃti /
imān eva te paṃcopādānaskandhān ātmata ātmīyataś ca samanupaśyaṃtīti /
tadadhiṣṭhānānupravṛttāś cāṃtagrāhādaya iti /
ātmādhiṣṭhānānupravṛttāḥ /
śāśvata ātmā /
ucchedīti vā /
nāsty ātmā /
ayam evāgraḥ /
iyam eva śuddhiḥ /
kim asāv asti nāstītyevamādyākārapravṛttās tadanyaddarśanaheyā avastukā ucyaṃte /
niradhiṣṭhānā ucyaṃta ity arthaḥ /
na tv ātmādileśo 'stīti /
ādigrahaṇenātmīyagrahaṇaṃ īśvarādigrahaṇaṃ vā /
pratiniyataṃ manaāpāmanaāpādilakṣaṇam iti /
rāgasya bhāvanāheyasya manaāpaṃ keśadaṃtaśubhādilakṣaṇaṃ (Abhidh-k-vy 588) vastu /
pratighasyāmanaāpaṃ tadaśubhatādilakṣaṇaṃ /
mānasyāpi manaāpaṃ avidyāyā api tad eva dvayaṃ saṃmohanīyaṃ kiṃcid iti /
na tu darśanaheyānām ātmādilakṣaṇam iti /
na tu darśanaheyānām ātmātmīyalakṣaṇaṃ pratiniyataṃ vastu kiṃcid asti /
anyatra tadālaṃbanebhyo rāgādibhyaḥ /
tasmād avastukā ucyaṃte /
tasmān na pratiniyatavastukā ucyaṃta ity arthaḥ /
api khalv iti vistareṇācāryaḥ /
āryasya śaikṣasyānupanidhyāyato 'saṃtīrayataḥ smṛtisaṃpramoṣāt kliṣṭasmṛtiyogāt kleśa utpadyate /
rāgādikaḥ /
nopanidhyāyataḥ /
rajjvām iva sarpasaṃjñā kasyacid anupanidhyāyataḥ smṛtisaṃpramoṣāj jāyate /
nopanidhyāyataḥ /
tadvat /
ātmadṛṣṭyādīnām iti /
aṃtagrāhadṛṣṭyādīnāṃ grahaṇaṃ /
kiṃ punaḥ kāraṇaṃ /
na cānupanidhyāyata ātmadṛṣṭyādīnām utpattir yujyate /
saṃtīrakatvāt /
keṣām /
ātmadṛṣṭyādīnāṃ kleśānāṃ /
ato 'nupanidhyānād āryasyātmadṛṣṭyādīnām utpattir na yujyata iti /
parihāṇikāraṇābhāvān nāsti darśanaheyaprahāṇāt parihāṇir iti /
arhattvād api nāstīti /
na kevalaṃ darśanaheyaprahāṇān nāsti parihāṇir arhattvād api nāsti parihāṇir ity apiśabdena darśayati /
aprathamābhyāṃ tu sakṛdāgāmyanāgāmiphalābhyāṃ parihāṇiḥ saṃbhavati
'chi bar sems pa'i chos can la sogs pa bzhi ni yongs su nyams pa'i chos can ma yin pa las re re'i khyad par gyi mtshan nyid bstan pa kho nas 'chi bar sems pa'i chos can ni 'chi bar sems par 'gyur ba'i skal ba dang ldan gyi /
rjes su srung ba'i chos can ma yin pa gang yin pa'o zhes bya ba 'di ni brjod mi dgos par 'gyur te /
rjes su srung ba'i chos can yang de dang 'dra'o /
yongs su nyams par 'gyur ba'i rkyen stobs dang ldan pa med na zhes bya ba ni gal te yongs su nyams bar 'gyur ba'i rkyen stobs dang ldan par gyur na de yongs su nyams par 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
rkyen stobs dang ldan pa smos pa 'dis ni sngar bshad pa yongs su nyams pa'i chos can las khyad par du byed de /
yongs su nyams pa'i chos can ni yongs su nyams par 'gyur ba'i rkyen stobs dang mi ldan pas kyang yongs su nyams bar 'gyur ro /
yongs su nyams par 'gyur ba'i rkyen rnams ni mdo las ji skad du 'byung ba ste /
rkyen lnga dang rgyu lngas dus kyis rnam par grol ba'i dgra bcom pa yongs su nyams par 'gyur ro /
lnga gang zhe na /
las kyi mtha' la zhugs pa yin /
smra ba la zhugs pa yin /
rtsod pa la zhugs pa yin /
ring du rgyu ba'i sbyor ba dang ldan pa yin /
nad kyi rnam pa yun ring pos thebs pa yin zhes bya ba yin no /
rjes su ma bsrungs kyang zhes bya ba 'dis ni rjes su srung ba'i chos can las khyad par du byed de /
'di ni rjes sum bsrungs kyang yongs su nyams par mi 'gyur la de ni bsrungs kyang nyams par 'gyur bas 'bras bu de rjes sum bsrungs kyang 'bras bu de la gnas par 'gyur ba'i skal ba can yin zhing 'bras bu de las nyams par mi 'gyur ba dang mngon par brtson pa med na ste /
brtson 'grus med na rtogs pa'i skal ba can thob bar 'phel bar yang mi 'gyur ba ste /
shugs kyis na gal te brtson par byed na skal ba can du 'gyur ro zhes bshad pa yin no /
de ltar na 'di rtogs pa'i skal ba can las kyang bye brag tu byas pa yin te /
de ni mngon par brtson pa med kyang rtogs par 'gyur ba'i skal ba can yin no /
dang po gnyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba la yongs su nyams pa'i chos can ni rgyun du sbyor ba dang gus par sbyor ba med pa yin no /
'chi bar sems pa yang rgyun du sbyor ba med pa yin mod kyi /
khyad par du gus par sbyor ba med pa yin pas 'di gnyis bye brag yin no /
dbang po rtul po yin no zhes bya ba ni drug pa las khyad par du byed pa yin no /
drug pa ni dbang po rnon po yin te /
'di gnyis dbang pos byas pa'i bye brag yod kyi sbyor bas byas pa ni ma yin no /
de ltar byas na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir de ltar nges pa med pa de'i phyir gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na yang dgra bcom pa drug yod kyi /
'dod pa'i mas 'ba' zhig na drug yod pa ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na ni gnas pa las mi bskyod pa dang mi gyo ba'i chos can dang gnyis zhes bya ba la /
gnas pa las mi bskyod ba ni gnas pa las mi bskyod pa nyid du dad par 'gyur ba yin gyi rtogs pa'i skal ba can nyid du bya bar gus pa ni ma yin pas 'dod pa'i khams kyi gnas pa las mi gyo ba ni rtogs pa'i skal ba can nyid du 'gyur la /
de gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na ni yongs su nyams pa'i rkyen stobs dang ldan pa med pas de yongs su nyams par yang mi 'gyur la /
dbang po dag 'pho ba yang med pas de na gnas pa las mi gyo ba'i rigs kho nar 'dug go /
mi gyo ba'i rnam bar grol ba dang ldan pa'i phyir mi gyo ba'i chos can yang yod pa nyid pas de gnyis kho na yod kyi de las gzhan pa dag ni med do /
gzugs dang gzugs med pa'i khams de gnyis na yongs su nyams pa dang 'chi bar sems pa dang dbang po 'pho ba med pa'i phyir te /
re zhig de na yongs su nyams pa med pa'i phyir yongs su nyams pa'i chos can med do /
rjes su srung ba'i chos can yang yongs su nyams pa med pa nyid kyis rjes su bsrung bar bya ba nyid mi 'thad pa'i phyir med do /
dbang po 'pho ba med pa de nyid kyi phyir rtogs pa'i skal ba can yang med de /
de skad du /
de dang gong du skyes pa ni /
yongs nyams dbang po 'pho mi bsten /
zhes 'byung bas so /
de na ni bdag nyid 'chi bar sems pa yang med la gzhan gyis gsod pa yang med pas 'chi bar sems pa yang med do /
'chi bar sems pa'i chos can la sogs pa zhes bya ba ni 'chi bar sems pa dang rjes su srung ba'i chos can dang gnas pa las mi bskyod pa dang rtogs pa'i skal ba can dag go /
yongs su nyams pa'i chos can ni rang gi rigs las yongs su nyams par mi 'gyur ro zhes bya ba ni rigs de bcos ma ma yin ba'i phyir ro /
yongs su nyams pa'i chos can la sogs pa lnga zhes bya ba ni 'di ltar 'bras bu ni glo bur ba yin pa'i phyir yongs su nyams pa'i chos can yang 'bras bu las yongs su nyams pa srid do /
dang po las ni zhes bya ba ni rigs dang 'bras bu las so /
de yongs su nyams par mi 'gyur zhes bya ba ni dgra bcom pa'o /
ci'i phyir zhe na /
slob pa dang mi slob pa'i lam dag gis brten por byas pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
slob pa'i gnas skabs na yod pa'i rigs gang yin pa de ni slob pa'i lam gyis kyang bsgoms la mi slob pa'i gnas skabs na yang bsgoms pas lam de dag gis brtan por byas pa'i phyir dgra bcom pa de de las yongs su nyams par mi 'gyur ro /
slob pa ji lta bu yin zhe na /
smras pa /
slob pa ni 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa'i lam dag gis brtan por byas pa'i phyir rigs dang po las yongs su nyams par mi 'gyur te /
de'i bdag nyid kyi rigs dang po gang yin pa de ni sngon 'jig rten pa'i lam gyis kyang bsgoms la phyis slob pa'i lam gyis kyang bsgoms pas de de las yongs su nyams par mi 'gyur ro /
'dir la la na re gang gi rigs dang po gang yin pa de las ni de yongs su nyams par mi 'gyur te /
slob pa dang mi slob pa'i lam dag gis brten por byas pa'i phyir ro zhes bshad pa gang yin pa de ni gtan tshigs ma yin te /
'di ltar 'chi bar sems pa'i chos can sbyangs pa las gyur ba'i rigs gang yin pa de las yongs su nyams par 'gyur ba'i rigs de yang slob pa dang mi slob pa'i lam dag gis brtan por byas pas yongs su mi nyams par 'gyur ro /
de lta bas na rigs de nyid 'di ltar dang po las ni yongs su nyams par mi 'gyur la sbyangs te thob pa las ni yongs su nyams par 'gyur ba de lta bu yin no /
gang yang slob pa ni 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa'i lam dag gis brtan por byas pa'i phyir yongs su nyams bar mi 'gyur ro zhes smras pa gang yin pa de yang gtan tshigs ma yin te /
rgyun du zhugs pa yang yongs su nyams par thal bar 'gyur pa'i phyir te /
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu ni 'jig rten pa'i lam gyis brtan por byas pa ma yin pas 'di la 'bad par bya'o zhes zer ro /
'dir bdag gis gang gi phyir de skad du bshad pa /
slob dpon gyi dgongs pa bstan par bya'o /
ji ltar zhe na /
re zhig 'chi bar sems pa'i chos can sbyangs pa las gyur ba'i rigs gang yin pa de las yongs su nyams par 'gyur zhes smras pa gang yin pa de ni rigs pa ma yin te /
'chi bar sems pa'i chos can gyi rigs gang yin pa ni slob pa'i gnas skabs na yang bsgoms la /
phyis mi slob pa'i gnas skabs na yang bsgoms te brten por byas pas dgra bcom pa nyid las yongs su nyams par mi 'gyur te /
slob pa'i gnas skabs na dang por gyur pa'i phyir ro /
slob dpon 'dus bzangs gis kyang slob pa'i gnas skabs na rigs gzhan thob nas dgra bcom pa nyid 'thob pa gang yin pa de yang lam de yongs su mi 'dor te /
sbyangs pa las gyur pa'i rigs kho na las mi gnas pa ni ma yin no zhes bshad do /
'chi bar sems pa'i chos can gyi rigs mi slob pa'i gnas skabs na 'phral kho na la thob kyi slob pa'i gnas skabs na thob pa ma yin pa gang yin pa de las ni de yongs su nyams pas na nyams par 'gyur te /
de ni gnas skabs gnyis kyis brtan por ma byas pa'i phyir ro /
de bas na 'di ni gtan tshigs su mi rung ba nyid do /
gang yang slob pa ni 'jig rten dang 'jig rten las 'das pa'i lam dag gis brtan por byas pa'i phyir yongs su nyams par mi 'gyur ro zhes smras pa gang yin pa de yang gtan tshigs ma yin te /
rgyun du zhugs pa yang yongs su nyams par 'gyur ba'i phyir te /
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu ni 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa'i lam gyis brtan por ma byas pas zhes smras pa gang yin pa de yang khong du ma chud par smras pa yin no /
gtan tshigs de ni rigs kyi phyir bshad pa yin gyi /
'bras bu'i phyir ni ma yin te /
de la ni gang gis na 'bras bu dang po las yongs su nyams par mi 'gyur ba'i gtan tshigs 'chad par 'gyur ro /
'bras bu gang zhig cig car du 'jig rten dang 'jig rten las 'das pa'i lam dag gis 'thob pa ni chung zad kyang med kyi /
rigs ni 'jig rten dang 'jig rten las 'das pa'i lam dag gis brtan por byas pa srid de /
tshe 'di pa'i dro bar gyur pa la sogs pa'am tshe pha rol po'i spong ba'i lam mam /
'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa'i lam gzhan gyis slob pa'i gnas skabs na bsgoms pa'i phyir ro /
phyis sbyangs pas thob pa gang yin pa de las ni zhes bya ba ni phyis thob pa'i rigs slo bur ba gang yin pa ste /
gnas skabs gnyis su thob pa ma yin pa de las ni yongs su nyams par 'gyur ro /
rigs bstan nas 'bras bu bstan par bya ste /
gang gi 'bras bu dang po gang yin pa zhes bya ba rgyas par smos so /
de nyid kyi phyir rgyun du zhugs pa'i 'bras bu las yongs su nyams pa med do zhes bya ba ni 'di ltar rgyun du zhugs pa'i 'bras bu ni gal te 'thob na gdon mi za bar dang po yin no /
lan cig phyir 'ong ba dang /
phyir mi 'ong ba'i 'bras bu dag ni res 'ga' dang po yin te /
gal te phal cher 'dod chags dang bral ba dang 'dod pa las 'dod chags dang bral ba dag yin na'o; ;res 'ga' ni dang po ma yin te /
gal te mthar gyis pa'i yin na'o /
de la rgyun du zhugs pa'i 'bras bu 'am /
lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu'am /
phyir mi 'ong pa'i 'bras bu yang rung 'bras bu dang po gang dang gang yin pa de las ni yongs su nyams par mi 'gyur gyi /
lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu'am /
phyir mi 'ong ba'i 'bras bu'am /
dgra bcom pa nyid kyi 'bras bu'ang rung phyis thob pa gang yin pa de las ni yongs su nyams par 'gyur ro /
de ltar byas na zhes bya ba ni gang gi rigs dang 'bras bu dang po gang yin pa de las yongs su nyams par mi 'gyur ro zhes byas na'o /
go rims bzhin du rnam pa lnga dang drug dang bdun yin zhes bya ba ni rjes su srung ba'i chos can ni rnam pa lnga yin te /
de'i so na gnas bzhin du yongs su mya ngan las 'da' ba dbang po 'pho ba dang yongs su nyams nas slo ba pa nyid du 'gyur ba dang yongs su nyams pa dang; 'chi bar sems pa'i chos can gyi rigs su slar 'ong ba dang gnas pa las mi bskyod pa ni rnam pa drug yin te /
lnga po de dag nyid dang drug pa rjes su srung ba'i chos can gyi rigs su slar 'ong ba'o /
rtogs pa'i skal ba can ni rnam pa bdun yin te /
drug po de dag nyid dang bdun pa gnas pa las mi bskyod pa'i rigs can du slar 'ong ba'o /
de slob par gyur na phyis zhes bya ba'i tshig gcig khong nas dbyung ngo /
gang gi rigs dang po gang yin pa slob pa'i gnas skabs na yod pa de kho na la gnas kyi gzhan la ni ma yin no /
de lta ma yin na rigs khyad bar can rnyed pa'i phyir te /
slob pa'i gnas skabs kyi rigs las khyad par can rnyed pa'i phyir gang zag de 'phel ba kho nar 'gyur gyi yongs su nyams par ni mi 'gyur ro /
ji ltar byas pas she na /
re zhig dper na yongs su nyams pa'i chos can dgra bcom pa nyid kyi gnas na dbang po sbyangs pas rtogs pa'i skal ba can nyid du gyur pa de dgra bcom pa nyid las yongs su nyams te /
slob par gyur pa de 'i rigs pas kyang yongs su nyams na lugs las bzlog pa gnas pa las mi bskyod pa'i rigs nas 'chi bar sems pa'i chos can gyi rigs kyi bar la mi gnas so /
de lta ma yin na zhes bya ba ni gal te rigs gzhan la gnas par gyur na'o /
rigs khyad par can rnyed pa'i phyir zhes bya ba ni rigs de ni yongs su nyams pa'i rigs las khyad zhugs pa yin pas so /
de lta bas na dgra bcom pa nyid las yongs su nyams na dbang po sbyangs pas thob pa las kyang gdon mi za bar yongs su nyams par 'gyur ro /
ci'i phyir 'bras bu dang po las yongs su nyams pa med ces bya ba ni gang gi 'bras bu dang po gang yin pa de ste /
rgyun du zhugs pa'i 'bras bu'am /
lan cig phyir 'ong ba'i 'bras bu'am /
phyir mi 'ong ba'i 'bras bu'o /
mthong bas spang bar bya ba rnams gzhi med pa'i phyir te /
rten med pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
de dag ni /
bdag gi gzhi la 'jug pa yin /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mthong bas spang bar bya ba de dag la brten nas zhugs pa yin no /
ci'i phyir zhe na /
'jig tshogs la lta ba'i rtsa ba can yin pa'i phyir ro /
'di ltar mthong bas spang bar bya ba rnams ni bdag tu lta ba'i dbang gis kun du 'byung ste /
mdo las kyang /
'jig rten na lta ba tha dad par gyur pa gang yin pa de dag ni 'jig tshogs la lta ba'i gzhi can yin te /
'jig tshogs la lta ba las kun du 'byung ba /
'jig tshogs la lta ba'i rigs can /
'jig tshogs la lta ba las rab tu skye ba yin no zhes gsungs so /
bdag de yang med do zhes bya ba ni gzhi med pa'i phyir yongs su nyams pa med do /
bden pa la dmigs pa'i phyir zhes bya ba ni sdug bsngal la sogs pa'i bden pa dag la rtag pa la sogs par 'dzin pa'i phyir ro /
de lta ma yin pa'i nyon mongs pa gang zhig yin te /
'dod chags la sogs pa bsgom pas spang bar bya ba yang mi gtsang ba la sogs pa'i dngos po la gtsang ba dang bde ba dang rtag pa dang bdag gi rnam pa dag tu dmigs pa'i phyir phyin ci log tu dmigs pa yin no /
bdag yang dag pa ma yin pa sgro 'dogs par byed la zhes bya ba ni ji skad du dge slong dag gang la la bdag go zhes yang dag pa rjes su lta ba ni nye bar len pa'i phung po lnga po 'di kho na la bdag dang bdag gir yang dag par rjes su lta bar zad do zhes gsungs pa lta bu yin no /
mthar 'dzin pa la sogs pa yang de'i gzhi la zhugs pa yin pas zhes bya ba ni de las gzhan pa'i mthong bas spang bar bya ba rnams kyang bdag gi gzhi'i rjes su zhugs pa yin te /
bdag rtag go /
chad do zhes bya ba'am /
bdag med do zhes bya ba'am /
'di kho na mchog yin no /
'di ni dag pa yin no /
ci 'di yod dam med ces bya ba de lta bu la sogs pa'i rnam par zhugs pas gzhi med pa dag ces bya ste /
rten dag med ces bya ba'i don to /
bdag la sogs pa ni bdag kyang med do zhes bya ba ni gang gi phyir dngos por brjod pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
stsogs pa smos pa ni bdag gi bsdu ba 'am /
dbang phyug la sogs pa bsdu ba yin no /
gzhi yid du 'ong ba dang yid du mi 'ong ba'i mtshan nyid so sor nges pa zhes bya ba ni bsgom pas spang bar bya ba 'dod chags kyi gzhi ni skra dang so sdug pa la sogs pa'i mtshan nyid yid du 'ong ba yin no /
khong khro ba'i ni de dag mi sdug pa yid du mi 'ong ba yin te /
nga rgyal gyi yang yid du 'ong ba yin no /
ma rig pa'i yang gnyis po de nyid chung zad kun du rmongs par 'gyur pa yin no /
mthong bas spang bar bya ba rnams la ni /
bdag la sogs pa'i mtshan nyid med /
ces bya ba ni mthong bas spang bar bya ba de la dmigs pa'i 'dod chags la sogs pa la ma gtogs pa rnams la ni bzhi po bdag gi mtshan nyid so sor nges pa cung zad kyang med pas /
de lta bas na gzhi med pa dag ces bya ba ste /
de lta bas na gzhi so sor nges pa med pa dag ces bya ba'o zhes bya ba'i don te /
slob dpon gyis gzhan yang zhes bya ba rgyas par smos te /
'phags pa slob pa nges par mi rtog cing mi sems pa la dran pa nyams pas te /
dran pa nyon mongs pa can dang ldan pas 'dod chags la sogs pa nyon mongs pa rnams skye bar 'gyur gyi nges par rtog pa la ni ma yin te /
nges par mi rtog pa 'ga' zhig la dran pa nyams pas thag pa la sprul gyi 'du shes skye'i nges par rtog pa la ni ma yin pa de dang 'dra'o /
bdag tu lta ba la sogs pa zhes bya ba la sogs pa bya ba'i sgras ni mthar 'dzin par lta ba la sogs pa bsdu'o /
yang ci'i phyir nges par mi rtog pa la bdag tu lta ba la sogs pa 'byung bar mi rung zhe na /
kun du rtog par byed pa yin pa'i phyir te /
gang dag ce na bdag tu lta ba la sogs pa nyon mongs pa rnams so /
de bas na 'phags pa la nges par mi rtog pa'i sgo nas bdag tu lta ba la sogs pa 'byung bar mi rung bas yongs su nyams pa'i rgyu med pa'i phyir mthong bas spang bar bya ba spangs pas yongs su nyams pa med do /
dgra bcom pa nyid las kyang yongs su nyams pa med do zhes bya ba la /
kyang zhes bya ba'i sgras ni mthong bas spang bar bya ba spangs pas yongs su nyams pa med pa 'ba' zhig tu ma zad kyi /
dgra bcom pa nyid las kyang yongs su nyams pa med do zhes ston par byed do /
laukikena mārgeṇa tatprāptisaṃbhavād ity abhiprāyaḥ /
eṣa eva ca nyāya ity ācāryaḥ samarthayati /
tad dhi bhikṣavaḥ prahīṇam iti /
tad eva prahīṇaṃ /
yad āryaprajñayā prahīṇaṃ /
tad dhi na punar utpadyate /
laukikyā tu yat prahīṇaṃ /
tat punar utpadyata ity abhiprāyaḥ /
śaikṣasya cāpramāda iti vistareṇa dvitīyaṃ sūtrapadaṃ jñāpakam arhattvān nāsti parihāṇir iti /
ayaṃ cāsyārthaḥ śaikṣasyāpramādanimittam apramādakarma pravedayāmy apramādaḥ śaikṣeṇa kartavya iti
dang po ma yin pa la lan cig phyir 'ong ba dang phyir mi 'ong ba'i 'bras bu dag las ni yongs su nyams pa srid de /
de ni 'jig rten pa'i lam gyis thob pa srid pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
de nyid rigs pa yin no zhes bya ba ni slob dpon gzhung 'dzugs pa yin no /
dge slong dag 'phags pa'i shes rab kyis spangs pa gang yin pa de ni spangs pa yin no zhes bya ba ni 'phags pa'i shes rab kyis spangs pa gang yin pa de kho na spangs pa yin te /
de ni yang mi skye'i 'jig rten pas spangs pa gang yin pa de ni yang skye'o snyam du dgongs pa yin no /
slob pa la bag yod pa la zhes bya ba rgyas bar 'byung ba ni dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pa med do zhes bya ba'i khungs mdo'i tshig gnyis pa yin te /
'di'i don ni slob pa la bag yod par bya ba'i phyir slob pas bag yod par bya'o zhes bag yod pa'i las ston par mdzad pa 'di yin no /
nanu ca śaikṣasyāpy āryayā prajñayā prahāṇam asti slob pa la yang 'phags pa'i shes rab kyis spangs pa yod pa ma yin nam /
kathaṃ tasyāpramādakaraṇīyaṃ śāstīti /
yasmād anadhigatam anena phalāṃtaram adhigaṃtavyaṃ /
laukikamārgagataṃ ca tasya prahāṇam astīti /
atra vaibhāṣiko brūyād arhato 'py aham ānanda lābhasatkāram aṃtarāyakaraṃ vadāmīti sūtre vacanād asty arhato 'pi parihāṇir ity ata idam ucyate
ji ltar na de la bag yod pa la bag yod par byar yod ce na /
'di ltar 'dis ni 'bras bu'i khyad par ba yang thob par bya dgos la /
de la spangs pa 'jig rten pa'i lam gyis byas ba yang yod pas so /
'dir bye brag tu smra ba dag na re mdo las /
kun dga' bo dgra bcom pa la yang rnyed pa dang bkur stis bar chad byed pa yin par nga smra'o zhes 'byung ba'i phyir dgra bcom pa la yang yongs su nyams pa yod do zhes zer na de'i phyir /
arhato 'pi vistareṇa yāvad atra sūtre dṛṣṭadharmasukhavihāramātrād eva parihāṇir ukteti kun dga' bo dgra bcom pa la yang zhes bya ba rgyas par mdo 'di las mthong ba'i chos la bde bar gnas pa tsam kho na las yongs su nyams par 'gyur bar gsungs par zad de /
zhes 'byung ba'i bar 'di smos so /
bam po lnga bcu gcig pa /
kathaṃ /
yatra bhagavān āyuṣmaṃtam ānandam āmaṃtrayate sma /
arhato 'py aham ānanda lābhasatkāram aṃtarāyakaraṃ vadāmīti
ji lta zhe na /
de nas bcom ldan 'das kyis tshe dang ldan pa kun dga' bo la bka' stsal pa /
kun dga' bo dgra bcom pa la yang rnyed pa dang bkur stis bar chad byed pa yin par nga smra'o /
āyuṣmān ānanda āha /
tat kasmād bhagavān evam āha /
arhato 'py aham ānanda lābhasatkāram aṃtarāyakaraṃ vadāmīti
tshe dang ldan pa kun dga' bos gsol pa /
bcom ldan 'das de ci'i slad du 'di skad ces kun dga' bo dgra bcom pa la yang rnyed pa dang bkur stis par chad byed pa yin par nga smra'o zhes gsungs /
bhagavān āha /
na haivānandāprāptasya prāptaye /
anadhigatasyādhigamāya /
asākṣātkṛtasya sākṣātkriyāyai /
api tu ye 'nena catvāra (Abhidh-k-vy 589) ādhicaitasikā dṛṣṭadharmasukhavihārā adhigatāḥ /
tato 'ham asyānyatamasmāt parihāṇiṃ vadāmi /
tac cākīrṇasya viharataḥ /
yā tv anenaikākināvyapakṛṣṭenāpramattenātāpinā prahitātmanā viharatā akopyā cetovimuktiḥ kāyena sākṣātkṛtā
bcom ldan 'das kyis bka' stsal pa /
kun dga' bo ma thob pa thob par bya ba dang ma rtogs pa rtogs par bya ba dang mngon sum du ma byas pa mngon sum du bya ba la bar chad byed pa ni ma yin pa nyid do /
'on kyang 'dis lhag pa'i sems las byung ba mthong ba'i chos la bde bar gnas ba bzhi po thob pa gang dag yin pa de gang yang rung ba zhig las 'di yongs su nyams par 'gyur bar nga smra ste /
de yang 'dres par gnas pa yin no /
gcig pu ma 'dres pa bag yod pa brtun par gnas pa 'dis sems kyi rnam par grol ba lus kyis mngon du byas pa gang yin pa de las ni rnam grangs gang gis kyang yongs su nyams par 'gyur bar nga mi smra'o /
tato 'syāhaṃ na kenacit paryāyeṇa parihāṇiṃ vadāmi /
tasmāt tarhy ānandaivaṃ te śikṣitavyaṃ /
yal lābbasatkāram abhibhaviṣyāṇo na cātyantair lābhasatkārakaiś cittaṃ paryādāya sthāsyati /
evaṃ te ānanda śikṣitavyam iti /
yadi vaibhāṣika evaṃ brūyāt /
akopyā iti viśeṣaṇāt sāmayikyā asti parihāṇir iti
kun dga' bo de lta bas na khyod kyis 'di ltar slob par bya ste /
rnyed pa dang bkur sti gang yin pa de zil gyis gnon par bya'i /
rnyed pa dang bkur sti byung ba la sems kun nas dkris te mi 'dug pa de ltar kun dga' bo khyod kyis bslab par bya'o zhes gsungs pa yin no /
gal te bye brag tu smra ba na re mi gyo ba zhes khyad par du byas pa'i phyir rnam par grol ba dus dang sbyor ba la yongs su nyams pa yod do zhes zer na de'i phyir smras pa /
tata āha /
sāmayikyā astīti ced iti /
vayam apy evaṃ brūmaḥ /
sāmayikyā asti parihāṇir iti
gal te dus dang sbyor ba la yod do zhe na /
kho bo cag kyang de skad du dus dang sbyor ba la yongs su nyams pa yod do zhes zer ro /
sā tu vicāryā sā tu sāmayikī vimuktir vicāryā de dpyad par bya ste; rnam par grol ba dus dang sbyor ba de ni dpyad par bya ba yin no /
katham ity āha /
kim arhattvaṃ sāmayikī vimuktir asti /
āhosvid dhyānāny eva laukikāni sāmayikī vimuktir iti /
kasmād evam āśaṃkyata ity āha /
maulo hi dhyānasamādhir iti /
dhyānam eva samādhir dhyānasamādhiḥ
ji lta zhe na /
smras pa ci rnam par grol ba dus dang sbyor ba dgra bcom pa nyid yin nam /
'on te rnam par grol ba dus dang sbyor ba 'jig rten pa'i bsam gtan dag kho na yin zhes bya ba yin no /
ci'i phyir de ltar dogs par byed ce na /
bsam gtan dngos gzhi'i ting nge 'dzin zhes bya ba la sogs pa smos te /
bsam gtan nyid ting nge 'dzin yin pas bsam gtan gyi ting nge 'dzin no /
mauladhyānagrahaṇaṃ sukhapratipadām agratvāt dngos gzhi smos pa ni lam sla ba rnams kyi mchog yin pa'i phyir ro /
samaye saṃmukhībhāvāt /
kasmiṃścit kāle niḥśabdādike saṃmukhībhāvāt
dus su mngon sum du 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba ni sgra med pa la sogs pa'i dus la lar mngon sum du 'gyur ba'i phyir te /
samaye bhavā samāyikī vimuktir ity ucyate dus las byung bas na rnam par grol ba dus dang sbyor ba zhes kyang bya'o /
punaḥpunar eṣaṇīyatvāt kāṃteti /
parihāṇau parihāṇau kamanīyatvāt prārthanīyatvād ity arthaḥ /
āsvādanīyatvād ity apara iti bhadaṃtarāmaḥ /
sāsravatvād āsvādanāsaṃprayuktadhyānayogāt kāṃtety abhiprāyaḥ /
arhattvavimuktis tv iti vistaraḥ /
arhattvam eva vimuktir arhattvavimuktiḥ /
nityānugatatvāt prāptiyogena /
na yujyate sāmayikīty anena sāmayikyā vimukter viparyayeṇārhattvavimuktiṃ darśayati /
apunaḥprārthanīyatvān na kāṃtety anena kāṃtaviparyaye 'rhattvavimuktir na kāṃteti
yang dang yang du btsal bar bya ba yin pa'i phyir phangs pa zhes bya ba ni nyams shing nyams na 'dod par bya ba yin pa'i phyir te /
don du gnyer bar bya ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
gzhan dag na re ro myang bar bya ba yin pa'i phyir zhes zer ro zhes bya ba ni btsun pa dga' ldan yin te /
zag pa dang bcas pa nyid kyis ro myang ba dang mtshungs par ldan pa'i bsam gtan dang ldan pa'i phyir phangs pa yin no snyam du bsams pa yin no /
dgra bcom pa nyid kyi rnam par grol ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dgra bcom pa nyid rnam par grol ba yin pas na dgra bcom pa nyid kyi rnam par grol ba ste /
thob pa'i tshul gyis rtag tu rjes su 'brel pa'i phyir ro /
dus dang sbyor ba yin par yang mi rung zhes bya ba 'dis ni rnam par grol ba dus dang sbyor ba las dgra bcom pa nyid kyi rnam par grol ba bzlog ste ston to /
yang don du gnyer bar bya ba ma yin pa'i phyir phangs pa yang ma yin no zhes bya ba 'dis ni phangs pa las bzlog ste /
dgra bcom pa nyid kyi rnam par grol ba phangs pa ma yin no zhes ston par byed do /
nityānugatatvenāstitvād aprārthanīyatvān na kāṃtety arthaḥ /
ādhicaitasikebhya eveti /
adhicetasi bhavā ādhicaitasikā dṛṣṭadharmasukhavihārāḥ
rtag tu rjes su 'brel pa nyid du yod pas don du gnyer bar bya ba ma yin pa'i phyir phangs pa ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
lhag ba'i sems las byung ba dag kho na las zhes bya ba ni lhag pa'i sems la yod pas na lhag pa'i sems las byung ba ste /
mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag yin no /
tebhya eva /
kim arthaṃ parihāṇim avakṣyad iti
ci'i phyir de dag kho na las yongs su nyams par gsungs she na /
ye te caitasikā drṣṭadharmasukhavihārā adhigatāḥ /
tato 'ham asyānyatamasmāt parihāṇiṃ vadāmīti vacanāt
lhag pa'i sems las byung ba mthong ba'i chos la bde bar gnas pa bzhi po thob pa gang dag yin pa de gang yang rung ba zhig las 'di yongs su nyams par 'gyur bar nga smra'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
yady arhattvāt sāmayikī vimuktilakṣaṇāt parihāṇisaṃbhavo 'bhaviṣyat /
kim arthaṃ tebhya eva parihāṇim avakṣyat
gal te rnam par grol ba dus dang sbyor ba'i mtshan nyid kyi dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pa zhig srid par gyur na /
de ci'i phyir de dag kho na las yongs su nyams par 'gyur ro zhes gsungs par 'gyur te /
na tebhya eva parihāṇim avakṣyad ity arthaḥ de dag kho na las yongs su nyams par 'gyur ro zhes gsungs par mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
vaśitvabhraṃśād iti /
samādhisaṃmukhībhāvavaśitvabhraṃśād ity arthaḥ
dbang nyams pa'i phyir zhes bya ba ni ting nge 'dzin mngon du 'gyur ba'i dbang nyams pa'i phyir ro zhes bya ba'i don to /
so 'parihāṇadharmeti /
aparihāṇadharmā akopyadharmaṇo 'nyaḥ sūtre paṭhitaḥ /
aṣṭādaśaśaikṣān vistareṇoktvāha /
navāśaikṣāḥ katame /
parihāṇadharmā /
aparihāṇadharmā /
cetanādharmā /
anurakṣaṇādharmā /
sthitākaṃpyaḥ /
prativedhanābhavyaḥ /
akopyadharmā /
(Abhidh-k-vy 590) prajñāvimuktaḥ /
ubhayatobhāgavimuktaḥ /
ima ucyaṃte navaśaikṣā iti /
yaḥ parihīyate dṛṣṭadharmasukhavihārebhyaḥ /
sa parihāṇadharmā /
yo na parihīyate tata eva /
so 'parihāṇadharmā /
evaṃ cetanādharmādayo 'pi yojyāḥ
de ni yongs su nyams par mi 'gyur ba'i chos can yin zhes bya ba ni mdo las yongs su nyams par mi 'gyur ba'i chos can las gzhan yin par 'byung ste /
slob pa bco brgyad cher bshad nas /
bka' stsal pa /
mi slob pa dgu gang zhe na /
yongs su nyams pa'i chos can dang yongs su nyams par mi 'gyur ba'i chos can dang 'chi bar sems pa'i chos can dang rjes su bsrung ba'i chos can dang gnas pa las mi bskyod ba dang rtogs pa'i skal ba can dang mi gyo ba'i chos can dang shes rab kyis rnam par grol ba dang gnyi ga'i cha las rnam par grol ba ste /
'di dag ni mi slob pa dgu zhes bya'o zhes gsungs so /
de la gang zhig mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag las yongs su nyams par 'gyur ba de ni yongs su nyams pa'i chos can yin no /
gang zhig de dag nyid las yongs su nyams par mi 'gyur ba de ni yongs su nyams par mi 'gyur ba'i chos can yin no /
de bzhin du 'chi bar sems pa'i chos can la sogs pa la yang sbyar bar bya'o /
kathaṃ /
yaḥ samādhibhraṃśabhayād ātmānaṃ cetayate /
sa cetanādharmā /
yo 'nurakṣati kathaṃcid guṇaviśeṣaṃ
ji lta zhe na /
gang zhig ting nge 'dzin nyams pa'i 'jigs pas bdag nyid 'chi bar sems pa de ni 'chi bar sems pa'i chos can no /
so 'nurakṣaṇādharmā /
yo yasminn eva guṇe sthitaḥ
gang zhig yon tan gyi khyad par cung zad cig rjes su bsrung ba de ni rjes su bsrung ba'i chos can no /
tasmād ananurakṣann api na kaṃpyate /
sa sthitākaṃpyaḥ /
yaḥ pareṇa pratividhyati /
guṇaviśeṣam utpādayatīty arthaḥ /
sa prativedhanābhavyaḥ /
yo na kupyati utpannebhyo na parihīyate /
so 'kopyadharmā /
ko viśeṣa iti /
aparihāṇadharmādīnāṃ trayāṇām aparihāṇiyogād viśeṣam apaśyan praśnayati /
anuttāpanāgata iti /
svabhāvatas tīkṣṇendriyaḥ /
neṃdriyottāpanāṃ prāpta ity arthaḥ
gang zhig yon tan gang kho na la gnas pa de las rjes su ma bsrungs kyang mi gyo ba de ni gnas pa las mi bskyod pa yin no /
gang zhig gang du rtogs par byed cing yon tan gyi khyad par skyed par byed pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
de ni rtogs pa'i skal ba can no /
gang zhig byung ba dag las yongs su nyams par mi 'gyur ba de ni mi gyo ba'i chos can no /
khyad par ci yod ce na zhes bya ba ni yongs su nyams par mi 'gyur ba'i chos can la sogs pa gsum char yang yongs su mi nyams pa dang ldan pa'i phyir khyad par ma mthong nas 'dri ba yin no /
sbyangs pa las gyur pa ma yin zhes bya ba ni rang bzhin gyis dbang po rnon po yin gyi /
dbang po sbyangs pas thob pa ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
tasmān na kaṃpyata iti /
tasmāt guṇaviśeṣād ity arthaḥ
de las gyo bar 'gyur pa yin zhes bya ba ni yon tan gyi khyad par de las zhes bya ba'i don to /
eṣa viśeṣo lakṣyata iti /
ācāryaḥ svamataṃ darśayati
'di ni khyad par yin par mngon no zhes bya ba ni slob dpon rang gi gzhung lugs ston pa yin no /
nanu cāyuṣmān gautiko 'rhattvāt parihīṇa ity evaṃ yadi vaibhāṣiko brūyād ity asya pratividhānam ārabhyate gal te bye brag tu smra ba na re tshe dang ldan pa gnag tshogs can dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pa ma yin nam zhes de skad du smra bar 'gyur bas de'i lan brtsam par bya ste /
āyuṣmān gautika iti vistaraḥ tshe dang ldan pa gnag tshogs can zhes bya ba rgyas par smos so /
śaikṣībhūta iti na tāvad arhan /
śastram ādhārayann iti
slob par gyur pa zhes bya ba ni re zhig dgra bcom pa ma yin pa'o /
śastraṃ vāhayan /
kāyajīvitanirapekṣatvāt kāraṇān maraṇakāla evārhattvaṃ prāptaḥ /
śastrādhārād uttarakāla ity arthaḥ
lus dang srog la mi lta ba'i rgyus mtshon gyis 'debs par byed ces bya ba ni mtshon gyis snun par byed pa'o /
'chi ba'i dus kho nar dgra bcom pa nyid thob pa ni mtshon gyis btab pa'i 'og tu zhes bya ba'i tha tshig ste /
parinirvṛttaś ca tenaiva śastraprahāreṇa /
daśottare ceti /
daśottaranāmasūtre /
kim uktam ity āha
mtshon gyis btab pa de nyid kyis yongs su mya ngan las 'das par gyur to /
bcu las 'phros pa las kyang zhes bya ba ni bcu las 'phros pa zhes bya ba'i mdo las so /
ci zhig gsungs she na /
eko dharma utpādayitavyaḥ /
katama ity āha /
sāmayikī kāṃtā cetovimuktir iti /
dṛṣṭadhārmasukhavihāra ity abhiprāyaḥ
bskyed par bya ba'i chos ni gcig ste zhes bya ba smos so /
gang yin zhe na /
sems rnam par grol ba dus dang sbyor bas yid du 'ong ba yin no zhes bya ba smos te /
mthong ba'i chos la bde bar gnas pa'o snyam du dgongs pa yin no /
eko dharmaḥ sākṣātkartavyaḥ /
katama ity āha /
akopyā cetovimuktir iti
mngon sum du bya ba'i chos ni gcig ste /
gang zhe na /
sems rnam par grol ba mi gyo ba yin no zhes bya ba smos te /
arhattvam ity abhiprāyaḥ dgra bcom pa nyid do snyam du dgongs pa yin no /
pṛthagvacanād dhy akopyavimuktilakṣaṇād arhattvād arhattvasvabhāvā na kāṃtā cetovimuktir uktety abhiprāyaḥ rnam par grol ba mi gyo ba'i mtshan nyid kyi dgra bcom pa nyid logs shig tu smos pa'i phyir sems rnam par grol ba yid du 'ong ba ni dgra bcom pa nyid kyi ngo bo nyid ma yin par gsungs so snyam du bsams pa yin no /
dviprakāratvād arhattvasya pṛthagvacanam iti vaibhāṣikavacanāvakāśaṃ paśyan punar āha bye brag tu smra ba dag dgra bcom pa rnam pa gnyis yod pa'i phyir logs shig tu smos par zad do zhes smra bar 'gyur ba'i go skabs mthong nas yang /
yadi cārhattvam iti vistaraḥ /
yady arhattvam eva sāmayikī kāṃtā cetovimuktir abhaviṣyat /
kim arthaṃ tatraiva daśake na sūtrāṃtare arhattvasya dvigrahaṇam akariṣyat
gal te zhes bya ba rgyas par smos te /
gal te sems rnam par grol ba dus dang sbyor ba pa yid du 'ong ba dgra bcom pa nyid kho na yin par gyur na ci'i phyir mdo gzhan las ma yin gyi /
bcu tshan de kho na las mngon sum du bya ba'i chos ni gcig ste /
eko dharmaḥ sākṣātkartavyaḥ /
akopyā cetovimuktir iti /
naivākariṣyad ity arthaḥ /
evaṃ hy avakṣyat /
eko dharmaḥ sākṣātkartavyaś cetovimuktir iti /
brūyās tv arhattvaṃ dviprakāram /
ato vacanavibhāgenocyate /
ekam utpādayitavyaṃ dvitīyaṃ sākṣātkartavyam iti /
atra brūmaḥ /
na ca kvacid arhattvam utpādayitavyam uktaṃ /
kiṃ tarhi /
sākṣātkartavyam iti /
tatratatra sūtre /
abhyupetyāpi brūmaḥ /
mṛdvindriyasaṃgṛhītaṃ cotpādayitavyam iti /
kim anena jñāpanena jñāpitaṃ kathitaṃ bhavati /
yadi tāvad utpādayituṃ śakyam ity etaj jñāpitaṃ bhavati /
(Abhidh-k-vy 591) śaki liṅ ceti kṛtyapratyayalakṣaṇāt /
anyad api śakyaṃ yat tīkṣṇendriyasaṃgṛhītam arhattvaṃ /
tathā ca saty evaṃ sūtre vaktavyaṃ syāt /
eko dharma utpādayitavyaḥ
sems rnam par grol ba ni mi gyo ba'o zhes dgra bcom pa nyid las gnyis su smos par 'gyur /
rmi 'gyur ba kho na'o zhes bya ba'i tha tshig ste /
'di skad du mngon sum du bya ba'i chos ni gcig ste /
sems rnam par grol ba yin no zhes bshad par 'gyur ro /
gal te khyod dgra bcom pa nyid rnam pa gnyis yod pas de'i phyir gcig ni bskyed par bya ba yin no /
gnyis pa ni mngon sum du bya ba yin no zhes tshig gi bye brag tu bshad pa yin no zhes zer na /
'dir smras pa /
dgra bcom pa nyid bskyed par bya ba yin par ni gang du yang ma gsungs so /
'o na ci zhe na mdo de dang de las mngon sum du bya ba yin par gsungs so /
khas blangs te yang brjod par bya ste /
dbang po rtul pos bsdus pa'i dgra bcom pa nyid bskyed par bya ba yin no zhe na /
yang 'dis ci zhig shes par byas shing bstan pa yin /
re zhig gal te bskyed par bya bar nus pa yin no zhes bya ba 'di shes par byas pa yin no zhe na ni gzhan dbang po rnon pos bsdus pa'i dgra bcom pa nyid kyang nus so /
de lta yin na ni mdo las 'di skad du /
cetovimuktir iti /
athotpādanam arhatīty etaj jñāpitaṃ bhavati
bskyed par bya ba'i chos ni gcig ste /
sems rnam par grol ba'o zhes brjod dgos par 'gyur ro /
arhe kṛtyatṛcaś ceti lakṣaṇaparigrahāt /
anyat sutarām arhati yat tīkṣṇendriyasaṃgṛhītam arhattvaṃ
'on te bskyed par 'os pa yin no zhes bya ba 'di shes par byas pa yin no zhe na ni gzhan dbang po rnon pos bsdus pa'i dgra bcom pa nyid ches shin tu 'os pa yin te /
tad dhy akopyatvāt suṣṭhūtpādayitum arhatīty abhiprāyaḥ /
kathaṃ tarhīti vistaraḥ /
yadi sāmayikī vimuktir arhattvaṃ bhavati /
evaṃ tadyogāt samaya vimukto 'rhann iti yujyata ity abhiprāyaḥ
de ni mi gyo ba'i phyir shin tu bskyed par bya bar 'os so snyam du bsams pa yin no /
'o na dus kyis rnam par grol ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te rnam par grol ba dus dang sbyor ba dgra bcom pa nyid yin na ni de lta na de dang ldan ba'i phyir dus kyis rnam par grol ba'i dgra bcom pa zhes byar rung ngo snyam du bsams pa yin no /
samayāpekṣaḥ samādhisaṃmukhībhāva iti /
yasmād asya samādhiḥ sāsravo 'nāsravo 'pi vā samayam ārogyadeśaviśeṣādilakṣaṇam apekṣate
ting nge 'dzin mngon sum du 'gyur ba dus la ltos pa yin no zhes bya ba ni 'di ltar 'di'i ting nge 'dzin ni zag pa ngang bcas pa'am zag pa med pa yang rung nad med pa dang yul gyi khyad par la sogs pa'i mtshan nyid kyi dus la ltos so /
abhidharme 'pi coktam iti vistaraḥ chos mngon pa las kyang zhes bya ba rgyas par 'byung la /
kāmarāgānuśayo 'prahīṇo bhavatīty etad udāharaṇam /
idaṃ cāpy udāharaṇaṃ /
tatra cāyoniśomanaskāra iti /
paripūrṇotpattir evam iti cet /
syān matā paripūrṇakāraṇasya kleśasyaivam utpattiḥ
'dir dper brjod pa ni 'dod pa'i 'dod chags kyi phra rgyas ma spangs zhes bya ba 'di yin no /
de la yang tshul bzhin ma yin pa'i yid la byed pa zhes bya ba 'di yang dper brjod pa yin no /
gal te de lta bu ni yongs su tshang ba las skyes pa yin no zhe na zhes bya ba ni gal te de lta bu ni nyon mongs pa'i rgyu yongs su tshang ba las skye ba yin no /
aparipūrṇakāraṇasya tu kleśasya viṣayabalād eveti yul gyi stobs kho na las skye ba ni nyon mongs pa'i rgyu yongs su ma tshang pa yin no snyam du sems na /
tad ayuktaṃ /
kasmād ity āha /
kasya vāparipūrṇakāraṇasyotpattir iti
de ni rigs pa ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
rgyu yongs su ma tshang bar go gang zhig skye zhes bya ba smos te /
kasyotpattiḥ /
yataḥ aparipūrṇakāraṇasyotpattir asti /
yāvatī hi hetupratyayasāmagrī kāryasyotpattaye prasiddhā /
sā tadekadeśavikalā satī tasyotpattaye na bhavati /
tadyathā cakṣū rūpālokamanaskārasāmagrī cakṣurvijñānasyotpattaye prasiddhā /
sa tadanyetaravikalā satī tadutpattaye na bhavatīti /
tasmān na kiṃcid etat /
tadrūpa iti tatprakāraḥ /
tatsvabhāva iti vā /
atha notpanna iti pratipakṣaḥ tadbījadharmatāyām iti /
kleśabījasvabhāva ity arthaḥ /
tasyām anapoddhṛtāyām anunmūlitāyāṃ kathaṃ kṣīṇāsravo bhavatīti /
brūyās tvaṃ na bhavatīti /
ata āha /
akṣīṇāsravo vā katham arhan bhavatīti /
evaṃcarata iti /
smṛtimataś carata ity arthaḥ anaṃtaraṃ smṛtivacanāt
skye ba dang ldan pa gang zhig rgyu yongs su ma tshang bar skye /
rgyu dang rkyen tshogs pa ji snyed cig gis 'bras bu skyed par grags pa de ni de'i phyogs gcig ma tshang na de skyed par mi 'gyur te /
dper na mig dang gzugs la sogs pa dang yid la byed pa tshogs pas mig gi rnam par shes pa skyed par grags pa de ni de las gang yang rung ba zhig ma tshang na de skyed par mi 'gyur ba lta bu'o /
de lta bas na de ni gyi na'o /
de lta bu zhes bya ba ni de'i rnam pa 'am de'i ngo bo nyid do /
'on te ma skyes zhes bya ba ni gnyen po'o /
de'i sa bon gyi chos nyid ces bya ba ni sa bon gyi ngo bo nyid ces bya ba'i tha tshig ste /
de rtsa nas ma bton cing drungs ma phyung na ji ltar zag pa zad pa yin /
khyod de lta yin du zad mod ces zer na /
de'i phyir zag pa ma zad na yang ji ltar dgra bcom pa nyid yin zhes bya ba smos te /
de ltar dpyod pa zhes bya ba ni dran pa dang ldan par dpyod pa zhes bya ba'i tha tshig ste /
de ma thag tu dran pa smos pa'i phyir ro /
śaikṣas sa ity asya vacanasya parihārārthaṃ sa eva parihāṇivādy āha /
sa hi tatrārhann eva jñāpita iti
de ni slob pa yin no zhes zer ba 'di yongs su spang ba'i phyir yongs su nyams par sma ba de nyid kyis de ni de las dgra bcom pa kho na yin par bstan zhes bya ba smos so /
kathaṃ kṛtvā jñāpita ity āha /
dīrgharātram iti vistaraḥ
ji ltar bstan pa yin zhe na /
yun ring po nas zhes bya ba rgyas par smos so /
aparihāṇivādinaḥ syād evaṃ vacanāvakāśaḥ /
śaikṣasyedaṃ vivekanimnacittam ucyate yāvan nirvāṇaprāgbhāram iti /
asya parihārārthaṃ parihāṇivādī punar āha
yongs su mi nyams par smra ba dag 'di skad du /
sems dben pa la gzhol ba yin zhes bya ba nas mya ngan las 'da' ba la bab pa zhes bya ba'i bar 'di ni slob pa yin no zhes smra bar 'gyur ba'i go skabs 'di yongs su spangs pa'i phyir yang yongs su nyams par sma bas mdo gzhan las de ni dgra bcom pa'i stobs yin par yang gsungs zhes bya ba smras so /
arhato hy etad balam anyatroktam iti sūtre /
kathaṃ /
kati bhadaṃtārhato bhikṣoḥ kṣīṇāsravasya balāni /
aṣṭau śāriputrārhato bhikṣor dīrgharātraṃ vivekanimnaṃ cittaṃ yāvan nirvāṇaprāgbhāraṃ /
aṃgārakarṣūpamāś cānena kāmā dṛṣṭā bhavaṃti
ji skad du zhe na /
btsun pa dge slong dgra bcom pa zag bzad pa'i stobs du zhig mchis /
sh'a ri'i bu dge slong dgra bcom pa'i stobs ni brgyad de /
yun ring po nas sems dben pa la gzhol ba yin zhes bya ba nas /
mya ngan las 'das pa la bab pa yin zhes bya ba'i bar dang 'dis ni 'dod pa rnams sol ba'i phung po lta bur mthong ba yin te /
yathāsya kāmān jānataḥ kāmān paśyato yaḥ kāmeṣu kāmacchandaḥ kāmasnehaḥ vistareṇa yāvat kāmādhyavasānaṃ /
tatrāsya cittaṃ na paryādāya tiṣṭhatīti vistaraḥ
ji ltar 'dod pa rnams shes shing 'dod pa rnams mthong ba 'dis 'dod pa la 'dod pa'i 'dun pa dang 'dod pa'i chags pa nas rgyas par 'dod pa la lhag par zhen pa'i bar gang yin pa de la 'di'i sems yongs su gtugs te mi gnas pa de ltar yang 'dis 'dod pa rnams mthong ba yin no zhes rgyas par 'byung ngo /
kiṃ ca śītībhūtaṃ (Abhidh-k-vy 592) vāṃtībhūtam iti cābhidhānāt /
tatraivāṃgārakarṣūpame sūtre 'rhann eva jñāpita iti
gzhan yang sol pa'i phung po lta bu'i mdo de nyid las bsil bar gyur cing gsal bar gyur pa zhes gsungs pa'i phyir dgra bcom pa kho na yin par bstan to /
asty etad evam iti /
aṃgārakarṣūpame yad uktam arhann eva jñāpita iti /
yāvat tu cāro na supratividdha iti /
piṇḍapātādicāraḥ /
śaikṣāvasthām adhikṛtyaivaṃvacanād adoṣa iti /
yad etad uktaṃ /
kadācit smṛtisaṃpramoṣād utpadyaṃte pāpakā akuśalā vitarkā iti /
tac chaikṣām adhikṛtyoktaṃ nārhattvāvasthāṃ /
yat tūktaṃ dīrgharātraṃ vivekanimnaṃ iti /
tac chaikṣasyāpi saṃbhavati /
arhatas tu prakarṣeṇa bhavatīti viśeṣāḥ /
yac cāpy uktaṃ sāsravasthānīyair dharmaiḥ śītībhūtaṃ vāṃtībhūtam iti /
tad api śaikṣāvasthām adhikṛtya saṃbhavati /
kāmāvacarāsravasthānīyadharmaśītībhāvābhidhānāt /
arhattvāvasthāṃ cādhikṛtya tathābhidhānād adoṣa iti ācāryasyābhiprāyaḥ /
(VI /
60cd) prayogāsaṃbhavān na darśanamārga iti /
paṃcadaśakṣaṇo darśanamārgaḥ /
tatrendriyasaṃcāre prayogāvakāśo nāsti /
kaścit pṛthagjanāvasthāyām indriyāṇi saṃcaratīti /
[kim anityādyākārapatitena mārgeṇendriyāṇi saṃcarati /
] kim audārikādyākāreṇa mārgeṇendriyāṇi saṃcarati /
utāho śāṃtādyākāreṇeti /
aviśeṣitatvād ubhayathāpi saṃbhavatīti paśyāmaḥ /
tathā hy enam artham ācāryaḥ sūcayiṣyati /
na hi sāsraveṇa mārgeṇāryāṇām indriyasaṃcāra ity āryāṇām iti viśeṣaṇāt /
api nāma mamendriyāṇi tīkṣṇāni syur iti prayogam abhisaṃdhāya /
mārgaṃ laukikaṃ lokottaraṃ cānyasyānaṃtaryavimuktimārgakrameṇendriyāṇi saṃcaratīti veditavyaṃ /
kaścic chraddhādhimuktāvasthāyām ity atrāśaikṣavacanaṃ /
śaikṣapṛthagjanādhikārāt /
aśaikṣo 'pi tv iṃdriyāṇi saṃcaratīti boddhavyaṃ /
(VI /
61) katham akopyadharmaṇo dṛṣṭadharmasukhavihārebhyaḥ parihāṇir iti /
tīkṣnendriyatvād asya dṛṣṭadharmasukhavihārebhyaḥ parihāṇir na saṃbhavet /
kim utākopyāyā vimukter ity asaṃbhāvayan pṛcchati /
buddhasyopabhogaparihāṇir eveti /
vineyakāryavyāpṛtatvād dṛṣṭadharmasukhavihārān nopabhuṃkte /
na saṃmukhīkarotīty arthaḥ
de skad du 'byung ba yang yod mod kyi zhes bya ba ni sol ba'i phung po lta bu'i mdo las dgra bcom pa yin par bstan to zhes gang smras pa'o /
ji srid du spyod pa legs par ma rtogs pa zhes bya ba ni bsod snyoms la sogs pa spyod pa'o; ;slob pa'i gnas skabs kyi dbang du mdzad nas de skad gsungs pa'i phyir nyes pa med do zhes bya ba ni brgya la res 'ga' zhig dran pa nyams pa las sdig pa mi dge ba'i rnam par rtog pa dag skye bar 'gyur ro zhes gsungs pa gang yin pa de ni slob pa'i gnas skabs kyi dbang du mdzad nas gsungs kyi dgra bcom pa nyid kyi gnas skabs ni ma yin no /
yun ring po nas sems dben pa la gzhol ba zhes gsungs pa gang yin pa de ni slob pa la yang srid la dgra bcom pa ni phul du phyin pa yin pas khyad par yod do /
zag pa'i gnas lta bu'i chos thams cad las bsil bar gyur cing bsal bar gyur pa zhes gsungs pa gang yin pa de yang slob pa'i gnas skabs kyi dbang du mdzad pa yin te /
zag pa'i gnas lta bu'i chos 'dod pa na spyod pa las bsil bar gyur pa zhes gsungs pa'i phyir ro /
slob dpon ni dgra bcom pa nyid kyi gnas skabs kyi dbang du mdzad nas de skad du gsungs kyang nyes pa med do snyam du dgongs so /
sbyor ba mi srid pa'i phyir mthong ba'i lam la ni ma yin no zhes bya ba ni mthong ba'i lam ni skad cig bco lnga yin te /
de la dbang po 'pho bar sbyor ba'i go skabs med do /
la la ni so so'i skye bo'i gnas skabs na dbang po rnams 'pho'o zhes bya ba ci rigs pa'i rnam pa dang ldan pa'i lam gyis dbang po rnams 'pho'am /
'on te zhi ba la sogs pa'i rnam pa dang ldan pas yin zhe na /
khyad par du ma byas pa'i phyir gnyi gar yang srid do snyam byed de /
'di ltar don 'di ni slob dpon gyis 'phags pa rnams kyi dbang po ni zag pa dang bcas pa'i lam gyis 'pho ba med do zhes 'chad par 'gyur bas 'bags pa rnams kyi zhes khyad par du mdzad pa'i phyir ro /
ci nas kyang bdag gi dbang po dag rnon por 'gyur bar bya'o zhes sbyor bar bsams nas /
'jig rten pa'am 'jig rten las 'das pa'i lam goms par byed pa na bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam gyi rim gyis dbang po dag 'pho'o zhes bya bar rig par bya'o /
la la ni dad pas mos pa'i gnas skabs na'o zhes bya ba 'dir mi slob pa ma smos pa ni slob pa dang so so'i skye bo'i gnas skabs yin pa'i phyir te /
mi slob pa yang dbang po dag 'pho'o zhes bya bar khong du chud par bya'o /
ji ltar na mi gyo ba'i chos can mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag las yongs su nyams par 'gyur zhes bya ba ni 'di dbang po rno ba'i phyir mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag las kyang yongs su nyams pa mi srid na rnam par grol ba mi gyo ba las lta smos kyang ci dgos te mi srid do snyam nas 'dri ba yin no /
sangs rgyas la ni nye bar spyad pa las yongs su nyams pa kho na mnga' zhes bya ba ni gdul ba'i don la zhugs pa'i phyir mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag nye bar mi spyod de mngon du mi mdzad do zhes bya ba'i don to /
sā cāprāptaparihāṇiś ceti /
akopyadharmaṇaḥ sā copabhogaparihāṇiḥ kutaścid vyāsaṃgāt /
aprāptiparihāṇiś ca pudgalaviśeṣadharmaprāpaṇāt /
yasmād akopyadharmāpi kaścin mahāśrāvakāṇām āryaśāriputramaudgalyāyanādīnāṃ prāṃtakoṭikādīn dharmān
de dang ma thob pa las yongs su nyams pa yang yod ces bya ba ni mi gyo ba'i chos can la ni ji zhig gis brtsal bas nye bar spyad pa la yongs su nyams pa de dang gang zag khyad par can gyi chos ma thob pa'i phyir ma thob pa las yongs su nyams pa yang yod de /
'di ltar mi gyo ba'i chos can la yang la las nyan thos chen po 'phags pa sh'a ri'i bu dang mood gal la sogs pa'i rab kyi mtha' pa la sogs pa'i chos dang rang byung gi chos kyang kha cig ma thob la nyan thos chen pos kyang rung byung gi chos khyad par can kha cig thob pa dang mi ldan no zhes bya ba la sogs pa yin no /
svayaṃbhuvāṃ ca kāṃścid dharmān na prāpnoti /
mahāśrāvakā api svayaṃbhuvāṃ kāṃścid viśeṣadharmān na prāpnuvaṃtītyādi /
anyasyārhata iti parihāṇadharmāder mṛdvindriyasya prāptaparihāṇir apy asti /
apiśabdāt pūrvokta api (Abhidh-k-vy 593) parihāṇī sta iti /
akopyadharmaṇa upabhogaparihāṇivacanāt sūtravirodha iti /
yad etad uktaṃ /
ye 'nena catvāra iti vistareṇa /
yāvat tato 'ham asyānyatamasmāt parihāṇiṃ vadāmīti /
tasya sutrasyāvirodhaḥ /
ṣaṇṇām apy arhatām akopyā vimuktir ity ukte vaibhāṣiko brūyāt /
yadi sarvasyaivārhato 'nāsravā vimuktir akopyā
dgra bcom pa gzhan la zhes bya ba ni yongs su nyams pa'i chos can la sogs pa dbang po rtul po la'o /
thob pa las yongs su nyams pa yang yod do zhes bya ba la /
yang zhes bya ba'i sgras ni sngar bshad pa'i yongs su nyams pa yang yod do /
mi gyo ba'i chos can nye bar spyad pa las yongs su nyams par 'byung ba'i phyir mdo dang mi 'gal lo zhes bya ba ni /
'dis mthong ba'i chos la zhes bya ba nas gang yang rung ba zhig las 'di yongs su nyams par 'gyur bar ning smra zhes bya ba'i bar 'byung ba gang yin pa'i mdo de dang mi 'gal lo /
dgra bcom pa drug car gyi rnam par grol ba yang mi gyo ba yin no zhes bshad pa dang bye brag tu smra ba na re gal te dgra bcom pa thams cad kyi rnam par grol ba zag pa med pa mi gyo ba nyid yin na /
kasmād asamayavimukta evākopyadharmā vyavasthāpito nānya iti ci'i phyir dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba kho na mi gyo ba'i chos can du rnam par 'jog la gzhan dag ni ma yin zhes smra bar 'gyur te /
ata idam ucyate /
sarvasyānāsravā vimuktir akopyeti /
satyam asty etat /
akopyadharmavyavasthānaṃ tu yathā tathoktam iti /
dṛṣṭadharmasukhavihārebhyas tu kaścil lābhasatkāravyākṣepadoṣāt parihīyate vaśitvabhraṃśāt
de'i phyir yongs su mi nyams par smra ba na re thams cad kyi rnam par grol ba zag pa med pa mi gyo ba yin la zhes bya ba 'di smos te /
de yang bden na /
mi gyo ba'i chos can du ji ltar rnam par bzhag pa ni de bzhin du bshad zin ces bya ba ni mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag las ni la la rnyed pa dang bkur stis gyen spyo ba'i nyes pas dbang nyams pa'i phyir yongs su nyams par 'gyur te /
yo mṛdvindriyaḥ /
kaścin na parihīyate /
yas tīkṣṇendriyaḥ /
sa evākopyadharmā vyavasthāpitaḥ /
yata eva ca dṛṣṭadharmasukhavihārebhyo lābhasatkāravyākṣepadoṣāt parihīyate /
mṛdvindriyo na tīkṣṇendriyaḥ /
ata etad acodyaṃ /
katham /
akopyadharmaṇo dṛṣṭadharmasukhavihārāt parihāṇir ity aparihāṇivādī /
atha vā ayam anyaḥ saṃbaṃdhaḥ /
pūrvam akopyadharmaṇo dṛṣṭadharmasukhavihārebhyaḥ parihāṇir nāstīty uktaṃ
dbang po rtul po gang yin pa'o /
la la yongs su nyams par mi 'gyur te /
dbang po rnon po gang yin pa ste /
de nyid mi gyo ba'i chos can du gzhag go zhes bya ba yin no /
gang gi phyir dbang po rtul po mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag las rnyed pa dang bkur stis gyen spyo ba'i nyes pas yongs su nyams par 'gyur gyi dbang po rnon po ni ma yin pa de'i phyir ji ltar na mi gyo ba'i chos can mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag las yongs su nyams par 'gyur zhes bya ba 'di ni klan kar mi rung ngo zhes zer ro /
yang na 'di ni sbyar ba gzhan yin te /
gong du ni mi gyo ba'i chos can mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag las yongs su nyams pa med do zhes bshad do /
mdo las ni khyad par du ma smos pas gang la rnam par grol ba mi gyo ba yod pa de yang mthong pa'i chos la bde bar gnas pa dag las yongs su nyams pa skad du 'byung bas de'i phyir /
sūtre ca /
yasyākopyā vimuktiḥ /
tasya dṛṣṭadharmasukhavihārāt parihāṇir uktā /
aviśeṣyābhidhānād ata idam ucyate /
sarvasyānāsravā vimuktir akopyeti /
na tayaivākopyadharmā vyavasthāpyata ity abhiprāyaḥ /
ata evocyate akopyadharmavyavasthānaṃ tu yathā tathoktam iti /
ata etad acodyam iti /
yad uktaṃ sūtram āśritya katham akopyadharmaṇo dṛṣṭadharmasukhavihārebhyaḥ parihāṇi iti /
(VI /
62) dhandhā iti mandāḥ /
anyathā hy anāśvāsikam iti /
yady arhattvāt parihīṇaḥ punar jāyeta sucīrṇabrahmacarye 'smin mārge cāpi subhāvite tuṣṭa āyuḥkṣayād bhavati rogasyāpagame yathety āśvāsaḥ /
evaṃvidho na syād iti /
tad akāryam abrahmacaryādilakṣaṇaṃ śūrapraskhalanāpatanavad iti /
yathā śūrasya praskhalane apatanaṃ bhavati śaktita ātmadhāraṇāt /
tadvad āryaḥ phalāt parihīṇo 'pi tatphalam alabdhvā na mriyate /
śūragrahaṇam avihvalatvāt /
balavāṃ chūra ity apare /
(VI /
63, 64) katham abhyastam ity āha
thams cad kyi rnam par grol ba zag pa med pa ni mi gyo ba yin zhes bya ba 'di brjod de /
de kho nas mi gyo ba'i chos can du rnam par gzhag pa ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
de nyid kyi phyir mi gyo ba'i chos can du ji ltar rnam par gzhag pa ni de bzhin du bshad zin pas de'i phyir mdo sde la brten nas ji ltar mi gyo ba'i chos can mthong ba'i chos la bde bar gnas pa dag las yongs su nyams par 'gyur zhes smras pa gang yin pa 'di ni klan kar mi rung ngo zhes zer ro /
chung du zhes bya ba ni zhan pa'o /
de lta ma yin na tshangs par spyad pa yid brtan du mi rung bar 'gyur ro zhes bya ba ni gal te dgra bcom pa nyid las yongs su nyams pa yang skye bar 'gyur na /
tshangs spyod 'di la legs spyad cing /
rnam la 'ang legs par bsgoms pa ni /
ji ltar nad dang bral ba bzhin /
che zad pa las dga' bar 'gyur /
zhes bya ba yid brtan du rung ba de lta bur mi 'gyur ro /
bya ba ma yin de mi byed /
ces bya ba ni mi tshangs par spyod pa la sogs pa'i mtshan nyid do /
rtsal po che 'gred pa rdeg mi 'cha' pa bzhin no zhes bya ba ni dper na rtsal po che 'gred na mthus bdag nyid gzung ba'i phyir rdeg 'cha' bar mi 'gyur ba de bzhin du 'phags pa 'bras bu las yongs su nyams pa yang 'bras bu de ma thob par mi 'chi 'o /
rtsal po che zhes smos pa ni rtsal zhan pa ma yin no /
gzhan dag na re rtsal po che ni stobs dang ldan pa yin no zhes zer ro /
ji ltar goms par byas pa yin zhe na /
śaikṣāśaikṣamārgābhyāṃ dṛḍhīkṛtatvād iti prayogamārgas tu sarvatraika eveti /
akopyaprativedhe dṛṣṭiprāptatāyāṃ ca
slob pa dang mi slob pa'i lam dag gis brten por byas pa'i phyir ro zhes bya ba smos so /
sbyor pa'i lam ni thams cad du gcig kho na yin no zhes bya ba ni mi gyo ba rtogs par bya ba dang mthong pas thob par byed pa la'o /
na hi sāsraveṇeti /
āryendriyasaṃcārasya vivakṣitatvāt /
anyathā hi kaścit pṛthagjanāvasthāyāṃ indriyāṇi saṃcaratīty etad virudhyate
'phags pa rnams kyi dbang po ni zag pa dang bcas pa'i lam gyis 'pho pa med do zhes bya ba ni 'phags pa'i dbang po 'pho par brjod par 'dod pa'i phyir ro /
de lta ma yin na /
nānyatra parihāṇyasaṃbhavād iti /
parihāṇibhayād dhīndriyasaṃcāra iṣyate /
anyatra ṣaṭsu kāmāvacareṣu devanikāyeṣu rūpārūpyadhātvoś ca parihāṇir nāstīty āha /
ūrdhavdhātūpapanna āryo naivendriyāṇi saṃcarati /
nāpi kathaṃcit (Abhidh-k-vy 594) parihīyate iti /
uktam atra kāraṇaṃ /
kālāntaraparivāsenendriyāṇāṃ paripakvataratvāt /
āśrayaviśeṣalābhāc ceti /
atha kasmāt kāmāvacareṣu deveṣu parihāṇir nāsti
la la ni so so'i skye bo'i gnas skabs na dbang po rnams 'pho'o zhes bya ba de 'gal bar 'gyur ro /
gzhan du ni ma yin te /
yongs su nyams pa mi srid pa'i phyir ro zhes bya ba ni yongs su nyams pas 'jigs pa'i phyir dbang po 'pho bar 'dod na gzhan 'dod pa na spyod ba'i lha'i ris drug dang gzugs dang gzugs med ba'i khams dag na ni yongs su nyams pa med do /
'phags pa [?] /
khams gong mar skyes pa ni dbang po dag kyang mi 'pho la /
ji ltar yang yongs su nyams par mi 'gyur ro zhes bshad pa yin te /
'di la gtan tshigs ni dus gzhan gyi bar du yongs su bsgoms pas dbang po rnams ches yongs su smin pa'i phyir dang rten khyad par can rnyed pa'i phyir ro zhes bshad pa yin no /
ye pūrvam abhyudārebhyo 'pi viṣayebhyaḥ saṃvijaṃto niyataṃ satyāni paśyaṃti /
te kathaṃ tān evālaṃbya parihāsyaṃte /
avaśyaṃ hi te tīkṣṇendriyā bhavantīty abhiprāyaḥ /
aśaikṣo nava niśrityeti /
tatphalasya navabhūmisaṃgṛhītatvasaṃbhavāt /
phalaṃ phalaviśiṣṭaṃ ceti /
phalaṃ sakṛdāgāmiphalaṃ /
phalaviśiṣṭaṃ prathamadhyānādi prahāṇāya prayogānantaryavimuktiviśeṣamārgalakṣaṇaṃ
yang ci'i phyir 'dod pa na spyod pa'i lha dag gi nang na yongs su nyams pa med ce na /
sngon yul shin tu rgya chen po dag las yid byung ste /
des na bden pa rnams mthong bar gyur pa gang yin pa de dag ji ltar de dag nyid la dmigs nas yongs su nyams par 'gyur te /
gdon mi za bar dbang po rnon po dag yin no snyam du bsams pa yin no /
mi slob pa dgu dag la brten te zhes bya ba ni de'i 'bras bu sa dgus bsdus pa nyid srid pa'i phyir ro /
'bras bu dang 'bras bu khyad par can zhes bya ba la /
'bras bu ni lan cig phyir mi 'ong ba'i 'bras bu'o /
'bras bu khyad par can ni spong ba'i sbyor ba dang bar chad med pa dang rnam par grol ba dang khyad par gyi lam gyi mtshan nyid bsam gtan dang po la sogs pa'o /
phalamārgam eva pratilabhata iti /
kāmadhātuvairāgyamātrasaṃgṛhītaṃ /
na cānāgāmiphalam ārūpyasaṃgṛhītam iti
lam gyi 'bras bu kho na 'thob par 'gyur zhes bya ba ni 'dod pa'i khams las 'dod chags dang bral ba tsam gyis bsdus pa'o /
phyir mi 'ong ba'i 'bras bu gzugs med pas bsdus pa ni med do zhes bya ba ni /
paṃcānām avarabhāgīyānāṃ prahāṇād anāgāmīti sūtre vacanāt /
darśanamārgasya ca tatrābhāvāt /
tadabhāvaḥ kāmadhātvanālaṃbanād iti vyākhyātam etat
mdo las /
tha ma'i cha dang mthun pa lnga spangs pa'i phyir phyir mi 'ong ba yin no zhes 'byung ba'i phyi dang de na yang mthong ba'i lam med pa'i phyir te /
de med pa ni 'dod pa'i khams la mi dmigs pa'i phyir ro zhes de ni bshad zin to /
(VI /
65ab) akopyadharmā ca dvividha iti /
sūtre paṭhitatvāt akopyabheda eva /
dvau buddhāv iti /
akopyadharmā mṛdumadhyādhimātrendriyabhedāt tridhā bhidyate
mi gyo ba'i chos can rnam pa gnyis te zhes bya ba ni mdo las 'byung ba'i phyir ro /
sangs rgyas gnyis ni mi gyo ba'i bye brag kho na yin zhes bya ba ni mi gyo ba'i chos can dbang po chung ngu dang 'bring dang chen po'i bye brag gis rnam pa gsum du dbye ste /
śrāvako hy akopyadharmādhimātramṛdvindriyaḥ nyan thos kyis mi gyo ba'i chos can ni dbang po chen po'i chud ngu yin no /
pratyekabuddho 'dhimātramadhyendriyaḥ /
samyaksaṃbuddho 'dhimātrādhimātrendriya iti /
mṛdumṛdvādinavaprakārendriyabhedād iti /
parihāṇidharmā mṛdumṛdvindriyo yāvad bhagavān adhimātrādhimātrendriya iti /
(VI /
65cd, 66ab) sapta bhavaṃtīti
rang sangs rgyas ni dbang po chen po'i 'bring yin no /
yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas ni chen po'i chen po yin no /
chung ngu'i chung ngu la sogs po dbang po rnam pa dgu'i bye brag gis zhes bya ba ni yongs su nyams pa'i chos can dbang po chung ngu'i chung ngu yin pa nas bcom ldan 'das dbang po chen po'i chen po yin pa'i bar ro /
bdun yin te zhes bya ba ni /
pratyekabuddhasamyaksaṃbuddhāv ubhayatobhāgavimuktasaṃgṛhītāv eveti kṛtvā rang sangs rgyas dang yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas dag ni gnyi ga'i cha las rnam par grol ba kho nas bsdus pa'i phyir ro /
pūrvam eveti vistaraḥ /
pūrvam eva pṛthagjanāvasthāyāṃ parapratyayena parataḥ śrutvā smṛtyupasthānādīn dharmān
dang po nyid nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dang po so so'i skyo bo'i gnas skabs nyid na gzhan gyi dring 'jog pas gzhan las dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa'i chos thos nas phyis don rnams la sbyor ba'i phyir te /
paścād artheṣu prayogāt /
cintābhāvanāsevanād ity arthaḥ /
tathā pūrvam eva pṛthagjanāvasthāyāṃ prajñayā dvādaśāṃgapravacanadharmānusāreṇa svayam evaṃ bodhipakṣādīn dharmān anusarann artheṣu prayogāt
bsam pa dang bsgom pa ston pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
de bzhin du sngon so so'i skye bo'i gnas skabs nyid na shes rab kyis gsung rab yan lag bcu gnyis pa'i chos kyi rjes su 'brang bas bdag nyid kyis byang chub kyi phyogs dang mthun pa la sogs pa'i chos kyi rjes su 'brang zhing don rnams la sbyor ba'i phyir te /
cintābhāvanāsevanāt /
ity evaṃ prayogataḥ śraddhādharmānusāriṇau bhavataḥ
bsam pa dang bsgom pa bsten pa'i phyir ro /
de ltar na sbyor ba las ni dad pa dang chos kyi rjes su 'brang ba dag yin no /
śraddhādhimokṣaprajñādhikyata iti /
śraddhādhimokṣādhikyataḥ prajñādhikyataś ca /
śraddhayādhimokṣaḥ śraddhādhimokṣaḥ /
tasyādhikyān mṛdvindriyatvaṃ /
prajñādhikyāt tīkṣṇendriyatvaṃ /
vimuktita iti /
kleśavimuktitaḥ prajñayā kleśād vimuktaḥ prajñāvimukta iti kṛtvā
dad pas mos pa dang shes rab lhag pa'i sgo nas zhes bya ba ni dad pas mos pa lhag pa dang shes rab lhag pa'i sgo nas so /
dad pas mos pa ni dad pas mos pa ste /
de lhag pa'i phyir /
dbang po rtul po nyid yin la /
shes rab lhag pa'i phyir dbang po rnon po nyid yin no /
rnam par grol ba las ni zhes bya ba ni nyon mongs pa las rnam par grol ba las so /
shes rab kyis rnam par grol ba zhes bya ba ni shes rab kyis nyon mongs pa las rnam par grol ba'i phyir ro /
samāpattivimuktita iti /
samāpattito vimuktitaś ca
snyoms par 'jug pa dang rnam par grol ba las ni zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa dang rnam par grol ba las so /
tatrendriyata iti vistaraḥ /
yathaite śraddhānusāriṇo gaṇyaṃte /
tathā yathāgranthaṃ pradarśayiṣyāma /
indriyatas trayaḥ /
mṛdumadhyādhimātrendriyatvāt /
(Abhidh-k-vy 595) atra punar evam avagantavyaṃ
de la dad pa'i rjes su 'brang ba la dbang po'i sgo nas ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
dad pas rjes su 'brang ba 'di dag ji ltar bgrang ba de bzhin du gzhung ji lta ba rab tu bstan par bya ste /
dbang po chung ngu dang 'bring dang chen po phyir dbang po'i sgo nas ni gsum mo /
'dir yang 'di ltar khong du chud par bya ste /
yady api śraddhānusāriṇaḥ sarva eva mṛdvindriyāḥ dad pas rjes su 'brang ba thams cad dbang po rtul po kho na yin mod kyi /
tathāpi tāratamyenāvasthānād eṣāṃ punas tridhābhedaḥ mṛdumadhyādhimātrendriyā iti 'on kyang shin tu rtul ba dang ches shin tu rtul bar gnas pa'i phyir 'di dag la dbang po chung ngu dang 'bring dang chen po zhes bya ba khyad par rnam pa gsum yod do /
gotrataḥ paṃca /
kathaṃ /
parihāṇadharmagotrako yāvat prativedhanābhavyagotraka iti paṃca bhavaṃti
rigs kyi sgo nas ni lnga'o /
ji lta zhe na /
yongs su nyams pa'i chos can gyi rigs nas rtogs pa'i skal ba can gyi rigs zhes bya ba'i bar lnga yin no /
punar eṣāṃ gotrendriyabhedāt paṃcadaśānām ekaiko mārgataḥ paṃcadaśa bhavaṃti yang rigs dang dbang po'i bye brag gis brgyad du gyur pa da dag ra zhing lam gyi sgo nas ni bco lnga yin no /
katham ity ucyate /
aṣṭakṣāntisaptajñānasthā iti /
darśanamārgo hi paṃcadaśakṣaṇāḥ
ji lta zhe na bzod pa brgyad dang shes pa bdun la gnas pa'o zhes bya ba smos te /
mthong ba'i lam la skad cig bco lnga ste /
aṣṭau kṣāntayaḥ /
duḥkhe dharmajñānakṣāṃtir yāvan mārge anvayajñānakṣāntiḥ /
sapta jñānāni /
duḥkhe dharmajñānaṃ yāvan mārge dharmajñānaṃ
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa nas lam la rjes su shes pa'i bzod pa'i bar bzod pa brgyad dang sdug bsngal la chos shes pa nas 'gog pa la rjes su shes pa'i phyir shes pa bdun no /
mārge 'nvayajñānasya bhāvanāmārgasaṃgṛhītatvāt /
aṣṭau ca sapta ca paṃcadaśa bhavanti
lam la rjes su shes pa ni bsgom pa'i lam gyis bsdus pa'i phyir ro /
brgyad dang bdun ni bco lngar 'gyur te /
ta evaṃ tatrasthāḥ paṃcadaśa bhavaṃti /
evam eṣāṃ mārgataḥ paṃcadaśadhābhinnānāṃ punar ekaiko vairāgyatas trisaptatiḥ /
kathaṃ /
sakalabandhanas tāvat kāmadhātāv ekaḥ
de lta bu de la gnas pa bco lnga yin no /
de ltar lam gyi sgo nas rnam pa bco lngar tha dad pa 'di dag yang re re bzhin 'dod chags dang bral ba'i sgo nas ni bdun cu rtsa gsum ste /
ji ltar zhe na /
kāmavairāgyān nava /
ekaprakāravītarāgo yāvan navaprakāravītarāgaḥ /
evaṃ yāvad ākiṃcanyāyatanavairāgyān naveti
re zhig 'dod pa'i khams la 'ching ba mtha' dag dang ldan pa gcig dang 'dod pa las 'dod chags dang bral ba rnam pa gcig las 'dod chags dang bral ba nas rnam pa dgu las 'dod chags dang bral ba'i bar dang ci yang med pa'i skye mched las 'dod chags dang bral ba dgu'i bar yin no /
bhavāgravairāgyān naveti na saṃbhavati /
laukikasya mārgasya bhavāgrapratipakṣasyābhāvāt /
ta ete 'ṣṭau navakā dvisaptatiḥ /
sakalabandhanena pūrvoktena saha trisaptatir bhavaṃti
gong na ni mi srid de; 'jig rten pa'i lam srid pa'i rtse mo'i gnyen po med pa'i phyir ro /
de dag ni dgu brgyad ni bdun cu gnyis yin te /
sngar bshad pa 'ching ba mtha' dag dang ldan pas bsnan na bdun cu rtsa gsum du 'gyur ro /
punar ete vairāgyataḥ pratyekaṃ trisaptatibhinnāḥ /
pratyekam āśrayato nava /
katham ity āha /
tridvīpaṣaḍdevanikāyajā iti /
trayo dvīpā uttarakuruvarjyāḥ
yang 'dod chags dang bral ba'i sgo nas bdun cu rtsa gsum du so sor tha dad pa 'di dag re re zhing rten gyi sgo nas ni dgu'o /
ji lta zhe na /
gling gsum dang lha'i ris drug tu skyes pa'o zhes bya ba smos te /
gling gsum ni byang gi sgra mi snyan ma gtogs pa dag ste /
uttarakurau mārgābhāvāt /
ṣaḍ devanikāyāḥ kāmāvacarāḥ
byang gi sgra mi snyan na ni lam med pa'i phyir ro /
lha'i ris drug ni 'dod pa na spyod pa dag ste /
tata ūrdhvaṃ darśanamārgābhāvāt de'i gong na mthong ba'i lam med pa'i phyir ro /
teṣu jātā iti /
pratyekam ete navaguṇā bhavaṃti
de rnams su skyes pas na 'di dag re re zhing dgu 'gyur du 'gyur ro /
indriyagotramārgavairāgyāśrayataḥ piṇḍitā iti /
nigamana ucyate /
iyanta iti vṛttau likhitāḥ
dbang po dang rigs dang lam dang 'dod chags dang bral ba dang rten gyi sgo nas bsdoms na ni zhes bya ba ni mjug sdud par smos pa ste /
'di nyid gcig go zhes bya ba ni 'grel ba'i nang du bris par zad do /
evam anye 'pi pudgalāḥ saṃbhavataḥ saṃkhyeyā iti /
dharmānusāriprabhṛtayaḥ /
yathendriyagotramārgavairāgyāśrayataḥ śraddhānusāriṇaḥ saṃkhyātāḥ
gang zag gzhan dag kyang ci rigs par de bzhin du brtsi bar bya'o zhes bya ba ni chos kyi rjes su 'brang ba la sogs pa ste /
ji ltar dad pas rjes su 'brang ba dbang po dang rigs dang lam dang 'dod chags dang bral ba dang rten gyi sgo nas brtsis pa de kho na bzhin du brtsi bar bya'o /
tathaiva saṃkhyeyāḥ saṃbhavata iti /
dharmānusāridṛṣṭiprāptasamayavimuktānāṃ gotrabhedo nāsti
ci rigs par zhes bya ba ni chos kyi rjes su 'brang ba dang mthong bas thob pa dang dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba rnams la ni rigs kyi khyad par med la /
śraddhādhimuktasamayavimuktayos tu gotrabhedo 'py astīti /
saṃbhavata ity ucyate
dad pas mos pa dang dus kyis rnam par grol ba dag la ni /
rigs kyi khyad par yang yod pas ci rigs par zhes smos so /
tatrendriyatas trayo dharmānusāriṇaḥ /
gotrata eka eveti bhedo nāsti
de la chos kyi rjes su 'brang ba dbang po'i sgo nas ni gsum mo /
rigs kyi sgo nas ni gcig kho na ste khyad par med do /
mārgataḥ paṃcadaśa aṣṭakṣāntisaptajñānasthāḥ lam gyi sgo nas ni bco lnga ste /
bzod pa brgyad dang shes pa bdun la gnas pa'o /
vairāgyatas trisaptatiḥ /
sakalabandhanaḥ /
kāmavairāgyān nava /
evaṃ yāvad ākiṃcanyāyatanavairāgyāt /
āśrayato nava /
tridvīpaṣaḍdevanikāyajā iti /
evam indriyamārgavairāgyāśrayataḥ piṇḍitāḥ /
sahasrāṇy ekānnatriṃśat saṃpadyaṃte /
śatāni ca paṃca paṃcaṣaṣṭiś ca /
evam indriyatas trayaḥ śraddhādhimuktāḥ /
gotrataḥ paṃca pratyekaṃ /
vairāgyatas trisaptatiḥ pratyekameva pūrvavat
'dod chags dang bral ba'i sgo nas ni bdun cu rtsa gsum ste /
'ching ba mtha' dag dang ldan pa dang 'dod pa las 'dod chags dang bral ba'i phyir dgu nas de bzhin du ci yang med pa'i skye mched las 'dod chags dang bral ba'i phyir gyi bar du'o /
rten gyi sgo nas ni dgu ste /
gling gsum dang lha'i ris drug tu skyes pa'o /
de bzhin du dbang po dang rigs dang lam dang; 'dod chags dang bral ba dang rten gyi sgo nas bsdoms na ni nyi khri dgu stong lnga brgya drug cu rtsa lngar 'gyur ro /
de bzhin du dad pas mos pa dbang po'i sgo nas ni gsum mo /
rigs kyi sgo nas ni so sor lnga'o /
'dod chags dang bral ba'i sgo nas ni so sor bdun cu rtsa gsum kho na ste snga ma bzhin no /
rten gyi sgo nas ni dgu ste /
āśrayato nava /
tridvīpaṣaḍdevanikāyajā iti /
evam indriyagotravairāgyāśrayataḥ piṇḍitāḥ /
nava sahasrāṇi saṃpadyante
gling gsum dang lha'i ris drug tu skye pa'o /
de bzhin du dbang po dang rigs dang 'dod chags dang bral ba dang rten gyi sgo nas bsdoms na ni dgu stong brgyad brgya lnga bcu rtsa lngar 'gyur ro /
(Abhidh-k-vy 596) śatāni cāṣṭau paṃca paṃcāśac ca /
kevalaphalastho ṣoḍaśacittaprāpto 'dhikṛtaḥ /
śraddhādhimuktadṛṣṭyāptau mṛdutīkṣṇendriyau tadety anayo iha vivakṣitatvāt /
bhagavadviśeṣas tv āha /
mārgato nava bhavaṃti /
bhāvanāmārgasthatvād iti /
tan na budhyāmahe kenābhiprāyeṇaivam uktam iti /
yady ayam abhiprāyo bhavet /
mārgato bhūmaubhūmau nava bhavantīti /
vairāgyatas trisaptatir iti sa evārtho darśito bhavet /
tatavyatirekād iti /
yuktaṃ syāt /
tad eva hi parimāṇaṃ syāt /
atha navabhūmikānāsravabhāvanāmārgasthatvān navatvam eṣāṃ vyavasthāpyeta
'dir ni 'bras bu la gnas pa sems bcu drug thob pa 'ba' zhig gi dbang du byas pa yin te /
de'i tshe dbang po rtul po dang rnon po dag dad pas mos pa dang mthong bas thob pa dag yin pas 'dir de gnyis brjod par 'dod pa'i phyir ro /
skal ldan khyad par can na re lam gyi sgo nas ni dgu yin te /
bsgom pa'i lam la gnas pa yin no zhes zer ro /
de ni bsam pa gang gis de skad du smras pa khong du ma chud do /
gal te 'di skad du lam gyi sgo nas ni sa dang sa na dgur 'gyur ro snyam du sems par 'gyur na ni 'dod chags dang bral ba'i sgo nas ni bdun cu rtsa gsum ste zhes bya ba de dang tha mi dad pa'i phyir de kho na bstan par gyur pas rigs pa yin te /
tshad kyang de kho nar zad do /
'on te bsgom pa'i lam zag pa med pa sa dgu pa la gnas pa'i phyir 'di dag dgu nyid du rnam par 'jog na ni /
tathā sati /
tatparimāṇaṃ punar navaguṇīkriyeta
de lta yin na tshad de yang dgur bsgyur ba byas na de dag 'di snyed du 'gyur te /
etāvantaś ca bhaveyur aṣṭāśītisahasrāṇi /
śatāni ca ṣaṭ /
paṃcanavatiś cety evam uttaratrāpi vaktavyaṃ /
yadi tu śraddhādhimukta ā vajropamāt samādher gṛhyeta /
tato 'nyathā gaṇayitavyaṃ
brgyad khri brgyad stong drug brgya dgu bcu rtsa lngar 'gyur te /
de bzhin du 'og ma yang bshad par bya'o /
gal te dad pas mos pa rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin gyi bar bzung na ni de'i phyir de lta bu ma yin par brtsi dgos te /
indriyatas trayaḥ śraddhādhimuktāḥ /
gotrataḥ paṃca pratyekaṃ /
vairāgyata ekāśītiḥ trisaptattau bhavāgrāṣṭaprakāravītarāgān aṣṭāv adhikān prakṣipya /
āśrayata ekānnatriṃśat /
kathaṃ kāmadhātau navopapattisthānāni
dad pas mos pa dbang po'i sgo nas ni gsum mo /
rigs kyi sgo nas ni so sor lnga'o /
'dod chags dang bral ba'i sgo nas ni bdun cu rtsa gsum gyi thog tu srid pa'i rtse mo'i rnam pa brgyad las 'dod chags dang bral ba'i phyir brgyad kyis bsnan te brgyad cu rtsa gcig go /
rten gyi sgo nas ni nyi shu rtsa dgu'o /
ji lta zhe na /
rūpadhātau ṣoḍaśa sthānāni /
catvāraś cārūpyā iti
'dod pa'i khams ni skye ba'i gnas dgu dang gzugs kyi khams na gnas bcu drug dang gzugs med pa bzhi'o /
evam indriyagotravairāgyāśrayataḥ piṇḍitāḥ sahasrāṇi paṃcatriṃśat /
śate ca dve
de bzhin du dbang po dang rigs dang 'dod chags dang bral ba dang rten gyi sgo nas bsdoms na ni sum khri lnga stong nyis brgya sum cu rtsa lnga'o /
paṃcatriṃśac ceti /
dṛṣṭiprāptasya gotrabhedo nāsti /
indriyavairāgyāśrayataḥ piṇḍitāḥ sahasraṃ saṃpadyante /
śatāni ca nava
mthong bas thob pa la rigs kyi bye brag ni med do /
dbang po dang 'dod chags dang bral ba dang rten gyi sgo nas bsdoms na ni stong dgu brgya bdun cu rtsa gcig tu 'gyur ro /
ekā saptatiś ca /
yadi tv ā vajropamāt samādher dṛṣṭiprāpto gṛhyate
gal te mthong bas thob pa rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin gyi bar gzung na ni 'di ltar brtsi bar bya ste /
tata evaṃ saṃkhyātavyāḥ /
indriyavairāgyāśrayataḥ piṇḍitāḥ /
saptacatvāriṃśad adhikāni sapta sahasrāṇi saṃpadyante /
kāyasākṣī śraddhādhimuktadṛṣṭiprāptayor antarbhūta iti na gaṇyate /
yadi punar gaṇyate indriyatas trayaḥ
dbang po dang 'dod chags dang bral ba dang rten gyi sgo nas bsdoms na bdun stong bzhi bcu rtsa bdun du 'gyur ro /
lus kyis mngon du byed pa ni dad pas mos pa dang mthong bas thob pa'i nang du 'dus pas mi rtsi'o /
gal te rtsi na dbang po'i sgo nas ni gsum mo /
yadi śraddhādhimuktaḥ sa kāyasākṣī gotrataḥ paṃca rigs kyi sgo nas ni gal te lus kyis mngon du byed pa de dad pas mos pa yin na lnga'o /
yadi dṛṣṭiprāpto nāsti gotrabhedaḥ gal te mthong bas thob pa yin na ni rigs kyi khyad par med do /
mārgata ubhayor api nāsti bhedaḥ lam ni gnyi ga'i yang dbye ba med do /
ākiṃcanyāyatanavītarāgatvāt vairāgyato 'pi nāsti bhedaḥ ci yang med pa'i skye mched las 'dod chags dang bral ba'i phyir 'dod chags dang bral ba'i sgo nas kyang khyad par med do /
yady api bhavāgre sakalabandanaḥ ekaprakāravītarāgo yāvad aṣṭaprakāravītarāga iti /
mārgato vairāgyato vāsti bhedaḥ /
na tu mārgavairāgyakṛtaṃ kāyasākṣitvam iti /
nāsya tatkṛtas tadbhedo vyavasthāpyate /
āśrayato vā bahudhābhedaḥ /
kāmāvacarāśrayatvāt yāvad bhavāgrāśrayatvād iti bhagavadviśeṣaḥ /
katham ākāśānaṃtyāyatanādyāśrayaḥ kāyasākṣī bhavati /
evaṃ tu yuktaṃ paśyāmaḥ /
āśrayataḥ paṃcaviṃśatiḥ /
kāmadhātau navopapattisthānāni /
rūpadhātau ca ṣoḍaśa sthānāniti /
tatra hy āryo nirodhasamāpattim utpādayet
gal te srid pa'i rtse mo pa'i 'ching ba mtha' dag dang ldan pa dang rnam pa gcig las 'dod chags dang bral ba nas rnam pa brgyad las 'dod chags dang bral ba'i bar zhig yin na ni lam dad 'dod chags dang bral ba'i sgo nas khyad par yod mod kyi lus kyis mngon du byed pa nyid ni lam dang 'dod chags dang bral bas byas pa ma yin pas 'di des byas pa de'i khyad par du ni rnam par mi gzhag 'o /
skal ldan khyad par can na re rten gyi sgo nas ni khyad par rnam pa mang ste /
'dod pa na spyod pa'i rten can yin pa nas srid pa'i rtse mo'i bar gyi rten can yin pa'i phyir ro zhes zer te /
ji ltar na lus kyis mngon du byed pa nam mkha' mtha' yas skye mched la sogs pa'i rten can yin /
'di ltar rigs pa snyam byed de /
rten gyi sgo nas ni 'dod pa'i khams na skye ba'i gnas dgu dang gzugs kyi khams na gnas bcu drug ste nyi shu rtsa lnga'o /
'phags pa ni de dag tu 'gog pa'i snyoms par 'jug pa skyed do /
yadi tu kāmarūpāśrayotpāditanirodhasamāpattiyogāt kāyasākṣībhūtasyānāgāminaḥ /
tatsamanvāgamamātraprayogāt /
(Abhidh-k-vy 597) paścād api bhavāgrāśrayaṃ kāyasākṣitvam iṣyeta
gal te 'dod pa dang gzugs kyi rten can gyi 'gog pa'i snyoms par 'jug pa'i skyed pa dang ldan pa'i phyir mi 'ong ba lus kyis mngon du byed par gyur pa de'i ldan pa tsam dang 'brel pa'i phyir phyis kyang lus kyis mngon du byed pa srid pa'i rtse mo'i rten can nyid du 'dod na ni srid pa'i rtse mo'i rten can dang nyi shu rtsa drug yin par khong du chud par bya'o /
bhavāgraṃ ṣaḍviṃśatitama āśrayaḥ syād ity avagantavyaṃ de bzhin du dbang po dang rigs dang rten gyi sgo nas bgrangs te brtsi bar bya ste /
evam indriyagotrāśrayataḥ parigaṇya gaṇayitavyaḥ /
prajñāvimuktasyāpi bhedaḥ /
indriyatas trayaḥ prajñāvimuktaḥ
shes rab kyis rnam par grol ba'i bye brag kyang dbang po'i sgo nas ni gsum mo /
shes rab kyis rnam par grol ba rigs kyi sgo nas ni gal te dus kyis rnam par grol ba zhig yin na lnga'o /
gotrataḥ paṃca /
yadi samayavimuktāḥ /
athāsamayavimuktā nāsti bhedaḥ /
evam ubhayatobhāgavimukto 'pi yojayitavyaḥ
'on te dus dang mi sbyor ba rnam par grol ba zhig yin na ni khyad par med do /
gnyi ga'i cha las rnam par grol ba yang de bzhin du sbyar bar bya'o /
(VI /
66cd) prajñāsamādhibalābhyāṃ kleśavimokṣāvaraṇavimuktatvād iti /
prajñābalena kleśāvaraṇavimuktatvāt /
samādhibalena ca vimokṣāvaraṇavimuktatvāt
shes rab dang ting nge 'dzin gyi stobs dag gis nyon mongs pa dang rnam par thar pa'i sgrib pa las rnam par grol ba'i phyir ro zhes bya ba ni shes rab kyi stobs kyis nyon mongs pa'i sgrib pa las rnam par grol ba'i phyir dang ting nge 'dzin gyi stobs kyis rnam par thar pa'i sgrib pa las rnam par grol ba'i phyir ro /
vimokṣāḥ punar aṣṭau vakṣyante rūpī rūpāṇi paśyatīti vistaraḥ rnam par thar pa dag ni gzugs can gzugs rnams la lta ba zhes bya ba brgyad 'chad par 'gyur ro /
tatra kleśāvaraṇam iti /
kleśā evāvaraṇaṃ /
vimokṣāvaraṇaṃ iti /
vimokṣāṇām āvaraṇaṃ /
tat punaḥ kāyacittayor akarmaṇyatā
de la nyon mongs pa'i sgrib pa zhes bya ba ni nyon mongs pa nyid sgrib pa yin no /
rnam par thar pa'i sgrib pa zhes bya ba ni rnam par thar pa rnams kyis sgrib pa yin te /
yayā vimokṣān utpādayituṃ na śaknotīti de yang gang gis rnam par thar pa dag skyed par mi nus pa ste /
(VI /
67) kleśān prahāyeha hi yas tu paṃceti /
paṃcāvarabhāgīyāni saṃyojanāni satkāyadṛṣṭyādīny uktāni /
ahāryadharmety aparihāṇidharmety arthaḥ
lus dang sems las su mi rung ba nyid do /
'di la gang zhig nyon mongs pa lnga spangs te zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba la sogs pa tha ma'i cha dang mthun pa lnga bshad pa yin no /
mi 'phrogs chos ldan zhes bya ba ni yongs su mi nyams pa'i chos can zhes bya ba'i tha tshig go /
phalata eveti vistaraḥ /
śraddhādhimuktatvān nendriyataḥ paripūrṇatvam
'bras bu kho na las so zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dad pas mos pa yin pa'i phyir dbang po'i sgo nas yongs su rdzogs pa nyid ma yin no /
akāyasākṣitvān na samāpattitaḥ /
anāgāmitvāt tu phalataḥ paripūrṇatvam asti
lus kyis mngon du byed pa ma yin pa'i phyir snyoms par 'jug pa'i sgo nas kyang ma yin no /
phyir mi 'ong ba yin pa'i phyir 'bras bu'i sgo nas ni yongs su rdzogs pa nyid yod do /
indriyata eveti /
dṛṣṭiprāptatvād indriyataḥ paripūrṇatvam
dbang po kho na las so zhes bya ba ni mthong bas thob pa yin pa'i phyir dbang po'i sgo nas yongs su rdzogs pa nyid yin la /
avītarāgatvāt tu na phalato nāpi samāpattitaḥ 'dod chags dang ma bral ba'i phyir 'bras bu'i sgo nas kyang ma yin la /
snyoms par 'jug pa'i sgo nas kyang ma yin te /
anāgāmiphalasamāpattyor abhāvāt evam anyeṣām api saṃbhavato yojyaṃ phyir mi 'ong ba'i 'bras bu dang snyoms par 'jug pa dag ma thob pa'i phyir ro /
de bzhin du gzhan dag la yang ci rigs par sbyar bar bya'o /
samāpattita eveti /
samāpattita eva paripūrṇatvaṃ nendriyaphalābhyām iti nāsty etat
snyoms par 'jug pa kho na dang zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa kho na'i sgo nas yongs su rdzogs pa nyid yin gyi /
dbang po dang 'bras bu dag gi sgo nas ni ma yin no zhes bya ba de ni med do /
kasmāt /
na hy asatyām anāgāmiphalaprāptau nirodhasamāpattir asti
ci'i phyir zhe na /
phyir mi 'ong ba'i 'bras bu ma thob par 'gog pa'i snyoms par 'dug pa med pas so /
samāpattīndriyataś ca vinā phaleneti /
samāpattīndriyata eva ca paripūrṇatvaṃ na phalata ity etad api nāsti
'bras bu med par snyoms par 'dug pa dang dbang po las zhes bya ba ni 'gog pa'i snyoms par 'jug pa dang dbang po kho na las yongs su rdzogs pa nyid yin gyi 'bras bu'i sgo nas ni ma yin no zhes bya ba de yang med de /
yasmād anāgāmiphalam aprāptasya nirodhasamāpattir nāstīti 'di ltar phyir mi 'ong ba'i 'bras bu ma thob pa la 'gog pa'i snyoms par 'jug pa med pas so /
indriyataḥ samāpattitaś ceti /
tīkṣṇendriyatayā nirodhasamāpattilābhatayā cety arthaḥ
dbang po dang snyoms par 'jug pa las so zhes bya ba ni dbang po rno ba'i phyir dang 'gog pa'i snyoms par 'jug pa thob pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
indriyata eveti vistaraḥ /
asamayavimuktasyeti vacanāt /
asyendriyataḥ paripūrṇatvaṃ /
prajñāvimuktasyeti vacanāt /
na samāpattito 'sya paripūrṇatvaṃ
dbang po kho na las so zhes bya ba ni dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba zhes 'byung ba'i phyir /
'di dbang po'i sgo nas ni yongs su rdzogs pa nyid yin la /
shes rab kyis rnam par grol ba zhes 'byung ba'i phyir 'di snyoms par 'jug pa'i sgo nas yongs su rdzogs pa nyid ni ma yin te /
anirodhasamāpattilābhī hi prajñāvimukta ity uktaṃ 'gog pa'i snyoms par 'jug pa ma thob pa ni shes rab kyis rnam par grol ba zhes bshad do /
samāpattita eveti /
samayavimuktasyeti vacanāt /
nendriyataḥ paripūrṇatvam asya bhavati /
ubhayatobhāgavimuktasyeti vacanāt /
samāpattito 'sya paripūrṇatvaṃ
snyoms par 'jug pa kho na las so zhes bya ba ni dus kyis rnam par grol ba zhes 'byung ba'i phyir 'di dbang po'i sgo nas yongs su rdzogs pa nyid ma yin no /
gnyi ga'i cha las rnam par grol ba zhes 'byung ba'i phyir 'di snyoms par 'jug pa'i sgo nas yongs su rdzogs pa nyid ni yin te /
'gog pa'i snyoms par 'jug pa thob pa ni gnyi ga'i cha las rnam par grol ba zhas bshad do /
nirodhasamāpattilābhīty ubhayatobhāgavimukta ity uktaṃ /
indriyasamāpattibhyāṃ /
kiṃ /
paripūrṇatvaṃ /
asamayavimuktatvād indriyataḥ ubhayatobhāgavimuktatvāt samāpattita iti darśayati
dbang po dang snyoms par 'jug pa dag las so zhes bya ba ci zhe na /
yongs su rdzogs pa nyid yin te /
dus dang mi sbyor bar rnam par grol ba'i phyir dbang po'i sgo nas so /
gnyi ga'i cha las rnam par grol ba'i phyir snyoms par 'jug pa las so zhes ston par byed do /
(VI /
68) ānantaryamārgo yenāvaraṇaṃ prajahātīti /
aprahāṇamārgasaṃbhavāt /
asti sa ānantaryamārgo yenāvaraṇaṃ na prajahāti
bar chad med pa'i lam ni gang gis sgrib pa rab tu spong ba'o zhes bya ba ni mi spong ba'i lam srid pa'i phyir te /
indriyasaṃcārādiṣu /
(Abhidh-k-vy 598) yas tatpraheyāvaraṇanirmuktaḥ prathamata iti /
ya ānantaryamārgapraheyeṇāvaraṇena nirmuktaḥ
bar chad med pa'i lam gang zhig gis dbang po 'pho ba la sogs par sgrib pa rab tu mi spong bar byed pa de yod do /
des spang bar bya ba'i sgrib pa las nges par grol ba dang po nyid du skye ba gang yin pa'o zhes bya ba ni bar chad med pa'i lam gyis spang bar bya ba'i sgrib pa las nges par grol ba gang yin pa'o /
prathamata iti viśeṣaṇaṃ /
yasmāt tṛtīyādiṣu kṣaṇeṣu tajjātīyo mārgo viśeṣamārga itīṣyate /
tena eva cāha
dang po nyid du zhes bya ba khyad par smos pa ni /
'di ltar skad cig ma gsum pa la sogs pa la de dang rigs mthun pa'i lam ni khyad par can gyi lam yin par 'dod de /
viśeṣamārgo ya ebhyo 'nyo mārga iti /
prayogamārgādibhyo 'nya ity arthaḥ
de nyid kyi phyir khyad par can gyi lam ni de dag las gzhan pa'i lam gang yin pa'o zhes bya ba smos so /
kiṃ ca yadi prathamata iti na brūyāt /
vimuktimārgo yas tatpraheyāvaraṇanirmukta ity etāvad brūyāt
gzhan yang gal te dang po nyid du zhes bya ba ma brjod kyi rnam par grol ba'i lam ni des spang bar bya ba'i sgrib pa las nges par grol ba gang yin pa'o zhes bya ba de tsam zhig smos par 'gyur na /
evaṃ sati duḥkhadharmajñānāt pareṇa sarve ānantaryamārgādayas tatpraheyāvaraṇanirmuktā utpadyanta iti /
sarve vimuktimārgāḥ syuḥ
de lta na ni sdug bsngal la chos shes pa phan chad bar chad med pa'i lam la sogs pa thams cad des spang bar bya ba'i sgrib pa las nges par grol bar skye ba yin pas thams cad rnam par grol ba'i lam du 'gyur ba zhig na bar chad med pa'i lam la sogs pa yang rnam par grol ba'i lam nyid du thal bar 'gyur ba'i phyir de yang mi 'dod do /
aniṣṭaṃ caitat /
ānantaryamārgādiṣv api vimuktimārgaprasaṃgāt /
tasmād ānantaryamārgasya duḥkhadharmajñānakṣāntyāder yatpraheyam āvaraṇaṃ /
duḥkhadarśanaprahātavyo nikāyo yāvad bhāvanāprahātavyaḥ /
tena praheyāvaraṇena nirmukto yaḥ prathamata utpadyate /
sa vimuktimārgaḥ /
nānyas tat praheyāvaraṇanirmuktatve 'pīti /
ya ebhyaḥ prayogamārgādibhyas tribhyo 'nyaḥ /
sa viśeṣamārgaḥ /
ṣoḍaśān mārgānvayajñānakṣaṇāt pareṇa saptadaśādayas tajjātīyā ye 'nāsravāḥ kṣaṇāḥ /
te viśeṣamārgasvabhāvā ity avagantavyaṃ /
evam anyad api vimuktijñānaṃ /
yat prākarṣikaṃ kṣayajñānādi /
tad api vaktavyaṃ /
yaś ca dṛṣṭadharmasakhavihārāya vaiśeṣikaguṇābhinirhārāya vā mārgaḥ /
so 'pi viśeṣamārga eva prayogamārgo yasmād ānantaryamārgotpattir ity uktaṃ /
ato laukikā agradharmāḥ prayogamārga iti gamyate
de lta bas na bar chad med pa'i lam sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pas spang bar bya ba'i sgrib pa mthong bas spang bar bya ba'i ris nas /
bsgom pas spang bar bya ba'i ris kyi bar gang yin pa spang bar bya ba'i sgrib pa de las nges par grol bas dang po nyid du skyes pa gang yin pa des rnam par grol ba'i lam yin gyi gzhan ni des spang bar bya ba'i sgrib pa las nges par grol ba nyid yin yang ma yin no /
sbyor ba'i lam la sogs pa gsum po de dag las gzhan pa gang yin pa de ni khyad par can gyi lam yin te /
skad cig ma bcu drug pa lam la rjes su shes pa'i mtshan nyid phan chad de dang ris mthun pa skad cig ma bcu bdun pa la sogs pa zag pa med pa'i skad cig ma gang yin pa de dag ni khyad par can gyi lam gyi ngo bo nyid yin par khong du chud par bya'o /
gzhan rnam par grol ba'i ye shes kyi rab kyi mtha' pa zad pa shes pa la sogs pa gang yin pa de yang de dang 'dra bar brjod par bya ste /
mthong ba'i chos la bde bar gnas par byed pa'am /
yon tan khyad par can mngon par sgrub par byed pa'i lam gang yin pa de yang khyad par can gyi lam kho na yin no /
sbyor ba'i lam ni gang gi mjug thogs su bar chad med pa'i lam skye ba'o zhes bshad pas de'i phyir sbyor ba'i lam ni 'jig rten pa'i chos kyi mchog yin no zhes bya bar mngon no /
yas tu pratilomataḥ kṣāntyādimārgaḥ /
sa kasminn antarbhavatīti vaktavyam
lugs las bzlog par bzod pa la sogs pa'i lam gang yin pa de gang gi nang du 'dus par brjod par bya zhe na smras pa /
āha /
prayogamārga evāntarbhavati /
viprakṛṣṭas tv asau prayogamārga ity ayaṃ tasyāgradharmebhyo viśeṣaḥ
sbyor ba'i lam kho na'i nang du 'dus na 'di ni sbyor ba'i lam thag ring po yin pas de ni 'jig rten pa'i chos kyi mchog dag dang khyad par de yod do /
udāharaṇārthatvāc cācāryeṇa saṃnikṛṣṭa eva prayogamārga ukta iti /
eṣa hi nirvāṇasya panthāḥ /
tena tadgamanād iti /
loke yena gamyate /
sa mārga iti pratītaḥ /
anena ca nirvāṇaṃ gamyate prāpyate /
tasmān mārga iti darśayati /
mārgayaṃty anena veti /
mārgo 'nveṣaṇa iti dhātuḥ paṭhyate /
tasyaitad ghañi rūpaṃ mārga iti /
yena nirvāṇam anviṣyate
yang na dper brjod pa'i phyir bar chad med pa dang nye ba kho na sbyor ba'i lam du bshad do /
bam po lnga bcu gnyis pa /
de nas der 'gro ba'i phyir 'di ni mya ngan las 'das pa'i lam yin no zhes bya ba ni 'jig rten na gang nas 'gro ba de lam yin no zhes grags la 'di nas kyang mya ngan las 'das par 'gro zhing phyin par byed de /
de lta bas na lam yin no zhes ston par byed do /
'dis mya ngan las 'das pa tshol ba'i phyir zhes bya ba ni skad kyi dbyings las lam tshol bar byed pa yin no zhes 'byung bas gang gis mya ngan las 'das pa tshol zhing thob par byed pa de ni lam yin no /
sa mārga iti /
vimuktiviśeṣamārgayoḥ kathaṃ mārgatvam iti
rnam par grol ba dang khyad par can gyi lam dag ji ltar na lam nyid yin zhes bya ba ni de gnyis kyis mya ngan las 'das pa thob par byed pa ma yin te /
na hi tābhyāṃ nirvāṇaṃ prāpyate /
prayogānantaryamārgayor eva tatprāptau sāmarthyān na tayor iti abhiprāyaḥ /
tajjātīyādhimātrataratvād iti /
prahāṇamārgajātīyau cālaṃbanākārānāsravatvasādṛsyāt /
adhimātratarau ca hetūpacayataḥ /
yathā hy ānantaryamārgaś catuḥsatyālaṃbanaṣoḍaśākāro 'nāsravaś ca /
evaṃ vimuktiviśeṣamārgāv api
de thob pa la ni sbyor ba dang bar chad med pa'i lam kho na nus pa yod kyi de gnyis ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
de dang 'dra ba dang ches che ba yin pa'i phyir zhes bya ba ni dmigs pa dang rnam pa dang zag pa med pa nyid du chos na thun pa'i phyir spang ba'i lam dang 'dra ba yin la /
rgyu bsags pa'i sgo nas ches che ba dag kyang yin te /
ji ltar bar chad med pa'i lam bden pa bzhi la dmigs shing rnam pa bcu drug dang zag pa med pa yin pa ltar rnam par grol ba dang khyad par can gyi lam dag kyang de dang 'dra la ches che ba nyid kyis de gnyis khyad zhugs pa yang yin no /
adhimātrataratvenaiva tu tasmād viśeṣa iti /
uttarottaraprāpaṇāt /
nirupadhiśeṣapraveśād veti /
yasmād vimuktimārgeṇa viśeṣamārgeṇa ca uttarottaro (Abhidh-k-vy 599) mārgaḥ prāpyate
gong nas gong du phyin par byed pa'i phyir ram phung po'i lhag ma ma lus par 'jug pa'i phyir ro zhes bya ba ni gang gi phyir rnam par grol ba'i lam dang khyad par can gyi lam gyis lam gong nas gong du phyin par byed pa'am /
tasmāt anayor mārgatvam ity arthaḥ /
yasmād vā tābhyāṃ nirupadhiśeṣaṃ nirvāṇaṃ praviśati /
yadutpattau nirupadhiśeṣanirvāṇapraveśa iti
gang gi phyir de gnyis kyis phung po'i lhag ma med pa'i mya ngan las 'das par 'jug ste /
de dag skyes nas phung po'i lhag ma med pa'i mya ngan las 'das par 'jug pa de'i phyir 'di gnyis lam nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
apare punar evaṃ vyācakṣate /
uttarottaraprāpaṇān nirupadhiśeṣapraveśaḥ /
tasmād anayor mārgatvam iti
gzhan dag na re 'di skad du gong nas gong du phyin par byed pa'i phyir phung po'i lhag ma ma lus par 'jug pa yin te /
de lta bas na 'di gnyis lam nyid yin no zhes zer ro /
(VI /
69) nirvāṇapratipādanād iti /
yasmād anena nirvāṇaṃ pratipadyata ity arthaḥ
mya ngan las 'das pa sgrub par byed pa'i phyir zhes bya ba ni 'di ltar 'dis mya ngan las 'das pa sgrub par byed pas zhes bya ba'i tha tshig go /
evaṃ sukhāpi dvividheti /
asti pratipat sukhā dhandhābhijñā
de bzhin du sla ba yang rnam pa gnyis so zhes bya ba ni mngon par shes pa bul ba sla ba'i lam yang yod /
asti sukhā kṣiprābhijñeti mngon par shes pa myur ba sla ba'i lam yang yod ces bya ba yin no /
aṃgaparigrahaṇaśamathavipaśyanāsamatābhyām ayatnavāhitvād ity aṃgaiḥ parigrahaḥ /
śamathavipaśyanayoḥ samatvaṃ /
aṃgaparigrahaś ca śamathavipaśyanāsamatvaṃ ca
yan lag gis yongs su zin pa dang zhi gnas dang lhag mthong mnyam pa dag gis 'bad mi dgos bar ngang gis 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba ni yan lag dag gis yongs su zin pa dang zhi gnas dang lhag mthong dag mnyam pa nyid ni yan lag gis yongs su zin pa dang zhi gnas dang lhag mthong mnyam pa nyid de /
tābhyām ayatnavāhitvaṃ /
tasmāt sukhā pratipat
de dag gis na 'bad mi dgos par ngang gis 'byung ba yin pas de'i phyir lam sla ba yin no /
yasmād aṃgaparigṛhītāni dhyānāni śamathavipaśyanābhyāṃ samāni ca /
tasmād ayatnavāhīni /
ataś ca sukhāsau pratipad iti
gang gi phyir bsam gtan dag ni yan lag gis yongs su zin pa dang zhi gnas dang lhag mthong dag mnyam pa yin pa de'i phyir 'bad pa mi dgos par ngang gis 'byung ba yin pas de'i phyir lam de ni sla ba zhes bya'o /
aṃgāparigrahād iti vistaraḥ /
aṃgāparigrahād anāgamyadhyānāṃtarārūpyā yatnavāhinaḥ
yan lag gis yongs su ma zin pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang gzugs med pa dag ni yan lag gis yongs su ma zin pa'i phyir 'bad nas 'byung ba yin no /
śamathavipaśyanānyūnatvāc ca saṃbhavatas te yatnavāhinaḥ de dag ci rigs par zhi gnas dang lhag mthong chung ba'i phyir 'bad nas 'byung ba yang yin te /
śamathanyūnatvād anāgamyadhyānāṃtare yathavāhinī /
vipaśyanānyūnatvāc cārūpyā yatnavāhinaḥ /
tadbhāvāt /
te 'nāgamyādayo duḥkhā pratipad iti
mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dag ni zhi gnas chung ba'i phyir 'bad nas 'byung ba yin no /
gzugs med pa dag ni lhag mthong chung ba'i phyir 'bad nas 'byung ba yin no /
de'i phyir mi lcogs pa med pa la sogs pa de dag ni lam dka' ba yin no /
dhandhābhijñeti /
dhandhābhijñāsyām iti /
dhandhābhijñā mandaprajñety arthaḥ
mngon par shes pa bul ba zhes bya ba ni 'di la mngon par shes pa bul ba yod pas mngon par shes pa bul ba ste /
shes rab chung ba zhes bya ba'i tha tshig go /
kṣiprābhijñeti tīkṣṇaprajñā /
dhandhasya mandasya pudgalasyeyam abhijñā dhandhābhijñeti /
ṣaṣṭhītatpuruṣeṇāpy etat sidhyatīti darśayati
mngon par shes pa myur ba zhes bya ba ni shes rab rno ba'o /
yang na mngon par shes pa 'di gang zag mong rtul zhing blun pa'i yin pas mngon par shes pa bul ba yin te /
evaṃ kṣiprasya tīkṣṇasya pudgalasyābhijñā kṣiprābhijñeti yojyaṃ de bzhin du mngon par shes pa gang zag yid rnon po'i yin pas mngon par shes pa myur ba'o zhes bya bar sbyar bar bya'o /
(VI /
70) catvāri smṛtyupasthānāni /
kāyavedanācittadharmāsmṛtyupasthānāni yathoktāni /
catvāri samyakprahāṇāni /
utpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇāya chandaṃ janayati
dran pa nye bar gzhag pa bzhi ni lus dang tshor ba dang sems dang chos dran pa nye bar gzhag pa ji skad du bshad pa dag yin no /
yang dag par spong ba bzhi ni sdig pa mi dge ba'i chos skyes pa rnams spong ba'i phyir 'dun pa skyed do /
rtsol ba byed do /
vyāyacchate /
vīryam ārabhate /
cittaṃ pragṛhṇāti
brtson 'grus rtsom mo /
sems rab tu 'dzin to /
pradadhāti /
anutpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇām anutpādāya chandaṃ janayatīti pūrvavat
yang dag par rab tu 'jog go /
sdig pa mi dge ba'i chos ma skyes pa rnams ni mi skyed pa'i phyir 'dun pa skyed do zhes bya ba snga ma bzhin no /
anutpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇām utpādāya chandaṃ janayatīti pūrvavat dge ba'i chos ma skyes pa rnams skyed pa'i phyir 'dun pa skyed do zhes bya ba snga ma bzhin no /
utpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇāṃ sthitaye asaṃmoṣāya bhāvanāparipūraye bhūyobhāvāya vṛddhivipulatājñānasākṣātkriyāyai chandaṃ janayatīti pūrvavat dge ba'i chos skyes pa rnams gnas pa dang mi brjed pa dang bsgom pa yongs su rdzogs par bya ba dang phyir zhing goms pa dang 'phel zhing rgyas pa dang ye shes kyis mngon sum du bya ba'i phyir 'dun pa skyed do zhes bya ba snga ma bzhin no /
catvāra ṛddhipādāḥ /
chandasamādhiprahāṇasaṃskārasamanvāgata ṛddhipādaḥ /
evaṃ vīryacittamīmāṃsāsamādhiprahāṇasaṃskārasamanvāgata ṛddhipādaḥ
rdzu 'phrul gyi rkang pa bzhi ni 'dun pa'i ting nge 'dzin spong pa'i 'du byed dang ldan pa /
rdzu 'phrul gyi rkang pa dang de bzhin du brtson 'grus dang sems dang dpyod pa'i ting nge 'dzin spong ba'i 'du byed dang ldan pa rdzu 'phrul gyi rkang pa dag ste /
ṛddhipādā ṛddhihetava ity arthaḥ rdzu 'phrul gyi rkang pa ni rdzu 'phrul gyi rgyu zhes bya ba'i tha tshig go /
paṃcendriyāṇi /
śraddhāvīryasmṛtisamādhiprajñendriyāṇi /
paṃca balāni
dbang po lnga ni dad pa dang brtson 'grus dang dran pa dang ting nge 'dzin dang shes rab kyi dbang po dag go /
śraddhāvīryasmṛtisamādhiprajñābalāni /
saptabodhyaṃgāni /
smṛtidharmapravicayavīryaprītipraśrabdhisamādhyupekṣābodhyaṃgāni /
smṛtir eva saṃbodhyaṃgaṃ smṛtisaṃbodhyaṃgam
stobs lnga ni dad pa dang brtson 'grus dang dran pa dang ting nge 'dzin dang shes rab kyi stobs dag go /
byang chub kyi yan lag bdun ni dran pa dang chos rab tu rnam par 'byed pa dang brtson 'grus dang dga' ba dang shin tu sbyangs pa dang ting nge 'dzin dang btang snyoms yang dag byang chub kyi yan lag dag ste /
evaṃ yāvad upekṣaiva saṃbodhyaṃgaṃ (Abhidh-k-vy 600) upekṣāsaṃbodhyaṃgam iti /
āryāṣṭaṃgo mārgaḥ /
samyagdṛṣṭiḥ /
samyaksaṃkalpaḥ /
samyagvāk /
samyakkarmāntaḥ /
samyagājīvaḥ /
samyagvyāyāmaḥ /
samyaksmṛtiḥ /
samyaksamādhir iti /
aśeṣavidyāprahanād iti /
yasmād aśeṣatraidhātukyavidyāprahāṇaṃ /
tasmād ubhayaṃ bodhiḥ /
anena śaikṣapṛthagjanānāṃ prajñā na bodhir vyavasthāpyata iti darśayati /
kiṃ ca yathākramaṃ /
tābhyāṃ svārthasya yathābhūtaṃ kṛtāpunaḥkartavyatāvabodhāc ca /
kṣayajñānena yathābhūtaṃ kṛtāvabodhāt tat kṣayajñānaṃ bodhiḥ /
duḥkhaṃ me parijñātam iti yathābhūtaṃ prajānāti
dran pa nyid yang dag byang chub kyi yan lag yin pas dran pa yang dag byang chub kyi yan lag ste btang snyoms nyid yang dag byang chub kyi yan lag yin pas na btang snyoms yang dag byang chub kyi yan lag gi bar du yang de dang 'dra'o /
'phags pa'i lam yan lag brgyad ni yang dag pa'i lta ba dang yang dag pa'i rtog pa dang yang dag pa'i ngag dang yang dag pa'i las kyi mtha' dang yang dag pa'i 'tsho ba dang yang dag pa'i rtsol ba dang yang dag pa'i dran pa dang yang dag pa'i ting nge 'dzin to /
de gnyis kyis ma rig pa ma lus par spangs pa'i phyir zhes bya ba ni gang gi phyir khams gsum pa'i ma rig pa ma lus par spangs pa de'i phyir de gnyi ga byang chub yin te /
'dis ni slob pa dang so so'i skye bo rnams kyi shes rab ni byang chub tu rnam par mi bzhag go zhes ston par byed do /
gzhan yang go rims bzhin du /
rang gi don byas pa dang yang byar med pa nyid yang dag pa ji lta ba bzhin du rtogs pa'i phyir te /
samudayo me prahīṇa iti /
nirodho me sākṣātkṛta iti /
mārgo me bhāvita iti yathābhūtaṃ prajānātīti /
anutpādajñānena yathābhūtam apunaḥkartavyam iti /
[mārgo me bhāvito na punar bhāvayitavya] tad anutpādajñānam api bodhiḥ
zad pa shes pas bdag gis sdug bsngal yongs su shes so zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu shes so /
bdag gis kun 'byung ba spangs so zhes bya ba dang bdag gis 'gog pa mngon du byas so zhes bya ba dang bdag gis lam bsgoms so zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du shes so zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rtogs pa'i phyir zad pa shes pa de byang chub yin no /
mi skye ba shes pas kyang bdag gis sdug bsngal yongs su shes te /
duḥkhaṃ me parijñātaṃ na punaḥ parijñātavyam /
iti yathābhūtaṃ prajānāti /
samudayo me prahīṇo na punaḥ prahātavya iti /
nirodho me sākṣātkṛto na punaḥ sākṣātkartavya iti /
mārgo me bhāvito na punar bhāvayitavya iti yathābhūtaṃ prajānātīti /
duḥkhaṃ me parijñātam ity anena kṣayajñānaṃ
yang yongs su shes par byar med do zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu shes so /
bdag gis kun 'byung ba spangs te /
yang spang du med do zhes bya ba dang bdag gis 'gog pa mngon du byas te /
yang mngon du byar med do zhes bya ba dang bdag gis lam bsgoms te /
yang bsgom du med do zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin du rab tu shes so zhes bya bar yang byar med pa ji lta ba bzhin rtogs pa'i phyir mi skye ba shes pa de yang byang chub yin no /
na punaḥ parijñātavyam ity anenānutpādajñānam /
ity ubhayam api tīkṣṇendriyasya pudgalasya darśayatīti sarvaṃ neyaṃ /
tad evaṃ kṣayajñānam anutpādajñānaṃ ca bodhir ity avayavārthaṃ prasādhya samudayārthaṃ prasādhayann āha
bdag gis sdug bsngal yongs su shes so zhes bya ba 'dis ni zad pa shes pa bstan la /
yang shes par byar med do zhes bya ba 'dis ni mi skye ba shes pa bstan pas gnyi ga yang gang zag dbang po rnon po'i yin par ston to zhes thams cad la sbyar bar bya'o /
de ltar zad pa shes pa dang mi skye ba shes pa byang chub yin no zhes yan lag gi don rab tu bsgrubs nas spyi'i don rab tu bsgrub pa'i phyir /
de dang mthun pa nyid phyir /
tādanulomyataḥ /
saptatriṃśat tu tatpakṣā iti
sum cu rtsa bdun de'i phyogs mthun /
zhes bya ba smos te /
tasyā bodher anulomas tadanulomaḥ /
tadbhāvas tādanulomyaṃ /
tasmāt /
tādanulomyato bodhipakṣā /
bodhipakṣe sādhavo 'nulomā iti bodhipakṣāḥ
byang chub de dang mthun pa ni de dang mthun pa'o /
de'i ngo bo ni de dang mthun pa nyid de /
de dang mthun pa nyid de'i phyir byang chub kyi phyogs dang mthun pa'o /
byang chub kyi phyogs la bzang zhing mthun pas na gsung rab las /
smṛtyupasthānādayaḥ saptatriṃśad ucyaṃte pravācane dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa sum cu rtsa bdun byang chub kyi phyogs dang mthun pa yin par 'byung ngo /
(VI /
71) daśa dravyāṇīti /
keṣāṃcin matena /
vakṣyati hi vaibhāṣikāṇām ekādaśa kāyavākkarmaṇor asaṃbhinnatvād iti /
prajñā hi smṛtyupasthitir iti
rdzas sum cu zhes bya ba ni kha cig gi gzhung lugs yin te /
bye brag tu smra ba rnams kyi ltar na lus dang ngag dag tha dad pa'i phyir tshul khrims kyi yan lag rnams rdzas gnyis yin pas bcu gcig yin no zhes 'chad par 'gyur ba'i phyir ro /
dran pa nyer gzhag shes rab ste /
prajñā smṛtyupasthānam ity arthaḥ /
smṛtir upatiṣṭhate 'nayeti kṛtvā
zhes bya ba ni dran pa nye bar gzhag pa ni shes rab yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
'dis dran pa nye bar 'jog pa'i phyir te /
tathā hi sūtra uktaṃ /
kāye kāyanupaśyī vistaraḥ
'di ltar mdo las /
lus la lus kyi rjes su lta zhing gnas so zhes bya ba rgyas par 'byung ngo /
vīryaṃ samyakprahāṇākhyam iti /
yasmād uktam utpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇāya chandaṃ janayati
brtson 'grus yang dag 'jog ces bya /
zhes bya ba ni 'di ltar sdig pa mi dge ba'i chos skyes pa rnams spangs pa'i phyir 'dun pa skyed do /
rtsol bar byed do /
vyāyacchate /
vīryam ārabhata iti sarvaṃ
brtson 'grus rtsom mo zhes 'byung ba thams cad sbyar ro /
ṛddhipādāḥ samādhaya iti rdzu 'phrul rkang pa'i ting nge 'dzin to /
yasmād uktaṃ chandasamādhiprahāṇasaṃskārasamanvāgatam ṛddhipādaṃ (Abhidh-k-vy 601) bhāvayatīti sarvaṃ prahāṇasaṃskārāḥ punar atrāṣṭau sūtre paṭhyante /
kathaṃ /
tathābhūtasya yaś chandaḥ
zhes bya ba ni 'di ltar 'dun pa'i ting nge 'dzin spong ba'i 'du byed dang ldan pa rdzu 'phrul gyi rkang pa sgom par byed do zhes 'byung ba thams cad sbyar ro /
'dir spong ba'i 'du byed ces smos pa'i mdo las brgyad 'byung ba yin no /
yo vyāyāmaḥ /
yā śraddhā /
yā praśrabdhiḥ /
yā smṛtiḥ /
yat saṃprajanyaṃ /
yā cetanā /
yopekṣā /
ima ucyante prahāṇasaṃskārā iti /
indriyāṇi tāvad iti vistaraḥ
ji lta zhe na de lta bu'i 'dun pa gang yin pa dang rtsol ba gang yin pa dang shin tu sbyangs pa gang yin pa dang dran pa gang yin pa dang shes bzhin gang yin pa dang sems 'du byed pa gang yin pa dang sems mngon par 'du byed pa gang yin pa dang btang snyoms gang yin pa de dag ni spong ba'i 'du byed ces bya'o zhes 'byung ngo /
svanāmagrahaṇena yānīndriyabalasvabhāvāni śraddhāvīryasmṛtisamādhiprajñā dravyāṇi paṃca /
teṣāṃ prajñaiva sā yāni catvāri smṛtyupasthānāni
de'i phyir re zhig dbang po dang zhes rgyas par 'byung ba ni rang gi ming gis smos pa'i dbang po dang stobs kyi ngo bo nyid dad pa dang brtson 'grus dang dran pa dang ting nge 'dzin dang shes rab kyi rdzas lnga gang dag yin pa de dag las dran pa nye bar gzhag pa bzhi po gang dag yin pa de ni shes rab kho na yin la /
yac ca bodhyaṃgeṣu dharmapravicayasaṃbodhyaṃgaṃ /
yā ca mārgāṃgeṣu samyagdṛṣṭiḥ /
na dravyāntaraṃ /
vīryam eva tad yāni catvāri samyakprahāṇāni /
yac ca bodhyaṃgeṣu vīryasaṃbodhyaṃgaṃ /
yaś ca mārgāṃgeṣu samyagvyāyāmaḥ
byang chub kyi yan lag dag gi nang na chos rnam par 'byed pa yang dag byang chub kyi yan lag gang yin pa dang lam dag gi nang na yang dag pa'i lta ba gang yin pa yang rdzas gzhan ma yin no /
yang dag par spong ba bzhi po gang dag yin pa dang byang chub kyi yan lag dag gi nang na brtson 'grus yang dag byang chub kyi yan lag gang yin pa dang lam dag gi nang na yang dag pa'i rtsol ba gang yin pa de ni brtson 'grus kho na yin no /
samādhir eva ca sa ye catvāra ṛddhipādāḥ /
yac ca bodhyaṃgeṣu samādhisaṃbodhyaṃgaṃ /
yac ca mārgāṃgeṣu samyaksamādhiḥ /
kim avaśiṣyate yan na prajñendriyādisvabhāvaṃ /
bodhyaṃgeṣu prītipraśrabdhyupekṣāsaṃbodhyaṃgāny avaśiṣyante /
mārgāṃgeṣu samyaksaṃkalpāḥ /
śīlāṃgāni ca trīṇi /
samyagvāk samyakkarmāntaḥ samyagājīva iti /
daśa dravyāṇīti /
śraddhādīni paṃca /
prītisaṃbodyaṃgādīni ca paṃceti /
śīlāṃgāni trīṇy avijñaptisvabhāvānīti kṛtvaikaṃ dravyaṃ vyavasthāpyate /
vaibhāṣikāṇām ekādaśa dravyāṇi
rdzu 'phrul gyi rkang pa bzhi po gang dag yin pa dang byang chub kyi yan lag dag gi nang na ting nge 'dzin yang dag byang chub kyi yan lag gang yin pa dang lam gyi nang na yang dag pa'i ting nge 'dzin ni ting nge 'dzin kho na yin no /
gang shes rab kyi dbang po la sogs pa'i ngo bo nyid ma yin pa ci zhig lus she na /
byang chub kyi yan lag dag gi nang na dga' ba dang shin tu sbyangs pa dang btang snyoms yang dag byang chub kyi yan lag rnams dang lam gyi yan lag dag gi nang na yang dag pa'i rtog pa dang tshul khrims kyi yan lag gsum po yang dag pa'i ngag dang yang dag pa'i las kyi mtha' dang yang dag pa'i 'tsho ba rnams zhes bya ba dag lus so /
rdzas bcu po yin no zhes bya ba ni dad pa la sogs pa lnga dang dga' ba yang dag byang chub kyi yan lag la sogs pa lnga ste /
tshul khrims kyi yan lag gsum ni rnam par rig byed ma yin pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir rdzas gcig tu rnam par gzhag go /
kāyavākkarmaṇor asaṃbhinnatvāt dve dravyaṃ iti kṛtvā /
abhiprāyavaśāt pakṣadvaye 'py adoṣaḥ /
yadi tu mukhyavṛttyā tasmin kalāpe yāvaṃti dravyāṇi saṃti /
tāvaṃti gaṇyeran /
naiva tāni daśa dravyāṇi samāhitavijñaptirūpāṇāṃ saptadravyatvāt
bye brag tu smra ba rnams kyi ltar na lus dang ngag gi las dag tha dad cing rigs mi mthun pa'i phyir rdzas gnyis yin pas rdzas bcu gcig yin no /
bsam pa'i dbang gis ni phyogs gnyi ga ltar na yang nyes pa med do /
gal te dngos su tshogs pa de la rdzas ji snyed cig yod pa ril gyis bgrang na ni de dag rdzas bcu ma yin pa de nyid de /
ṣoḍaśa dravyāṇīti vaktavyaṃ syāt /
(VI /
72) pradhānagrahaṇenaivam uklaṃ /
prajñādisvabhāvāḥ smṛtyupasthānādaya iti /
sarve tu prāyogikaguṇāḥ sāsravānāsravāḥ śrutacintābhāvanāmayā yathāyogaṃ smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādāḥ
mnyam par gzhag pa'i rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs rnams rdzas bdun yin pa'i phyir rdzas bcu drug yin no zhes brjod dgos par 'gyur ro /
gtso bo smos pas dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa ni shes rab la sogs pa'i rang bzhin yin no zhes de skad bshad kyi dran pa nye bar gzhag pa dang yang dag par rab tu 'jog pa dang rdzu 'phrul gyi rkang pa rnams ni ci rigs par sbyor ba las byung ba'i yon tan thos pa dang bsams pa dang bsgoms pa las byung ba zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa thams cad kyang yin no /
prādhānyaṃ punas tadbalenānyeṣāṃ vṛtteḥ /
na punas te na santi /
prajñāpradhānāni hi smṛtyupasthānānīty ataḥ prajñāgrahaṇaṃ
gtso bo zhes bya ba ni de'i stobs kyis gzhan dag 'jug pa la bya'i de dag med pa ni ma yin te /
dran pa nye bar gzhag pa rnams kyi gtso bo ni shes rab yin pas de'i phyir shes rab smos kyi /
na tu prajñaiva smṛtyupasthānaṃ /
kiṃ tarhi /
prajñāvīryasmṛtisamādhiprītipraśrabdhyupekṣāsamyaksaṃkalpādayo 'pīti /
prāyogikagrahaṇam upapattilabhyaśraddhādinirāsārthaṃ /
evaṃ vīryapradhānāni samyakpradhānāni /
samādhipradhānā ṛddhipādā iti vistareṇa vaktavyaṃ
dran pa nye bar gzhag pa shes rab kho na yin par ni ma zad do /
'o na ci zhe na /
shes rab dang brtson 'grus dang ting nge 'dzin dang dga' ba dang shin tu sbyangs pa dang btang snyoms dang yang dag pa'i rtog pa la sogs pa yang yin no /
sbyor ba las byung ba zhes smos pa ni skyes nas thob pa'i dad pa la sogs pa gsal ba'i phyir ro /
de bzhin du yang dag par spong ba rnams kyi gtso bo ni brtson 'grus yin la /
rdzu 'phrul gyi rkang pa rnams kyi gtso bo ni ting nge 'dzin yin pas zhes bya ba rgyas par brjod par bya'o /
ṛddhipādāḥ samādhaya iti kuta etat /
sūtrāt /
uktaṃ hi chandaṃ cāpi bhikṣavo bhikṣur adhipatiṃ kṛtvā labhate samādhiṃ
rdzu 'phrul gyi rkang pa dag ni ting nge 'dzin yin no zhes bya ba 'di ga las byung zhe na /
mdo las te /
dge slong dag dge slong gi 'dun pa'i dbang du byas nas ting nge 'dzin thob ste /
so 'sya bhavati chandasamādhiḥ /
(Abhidh-k-vy 602) cittaṃ vīryaṃ mīmāṃsāṃ cāpi bhikṣavo bhikṣur adhipatiṃ kṛtvā labhate samādhiṃ
de ni 'di'i 'dun pa'i ting nge 'dzin yin no /
dge slong dag dge slong gi sems dang brtson 'grus dang dpyod pa'i dbang du byas nas kyang ting nge 'dzin thob ste /
so 'sya bhavati mīmāṃsāsamādhir iti /
tena hi samyak kāyavāṅmanāṃsi pradhīyaṃta iti /
pradhīyaṃte dhāryaṃte niyamyante pravartyante vā kadācid aneneti pradhānaṃ
de ni 'di'i dpyod pa'i ting nge 'dzin gyi bar yin no zhes gsungs so /
des lus dang ngag dang yid yang dag par rab tu 'jog pas so zhes bya ba ni rab tu 'jog pa dang 'dzin pa dang nges par byed pa'am /
res 'ga' 'dis 'jug par byed pas na rab tu 'jog pa'o /
tatpratiṣṭhitatvād iti /
yasmāt sarvaguṇasaṃpattilakṣaṇā ṛddhis tasmin samādhau pratiṣṭhitā
de ni yon tan thams cad 'byor pa'i rten yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar yon tan thams cad 'byor pa'i mtshan nyid rdzu 'phrul ni ting nge 'dzin de la brten te /
ṛddheḥ pādaḥ pratiṣṭheti ṛddhipāda iti /
ye tv āhuḥ samādhir eva ṛddhiḥ /
pādāś chaṃdādayaḥ /
chandacittavīryamīmānsā iti /
teṣām evaṃvādināṃ vaibhāṣikāṇāṃ trayodaśa bodhipakṣāḥ prāpnuvanti /
chandacittayor ādhikyād ekādaśasu prakṣepe
rdzu 'phrul gyi rkang pa dang rten yin pas na rdzu 'phrul gyi rkang pa zhes bya'o /
gang dag rdzu 'phrul ni ting nge 'dzin kho na yin la 'dun pa la sogs pa 'dun pa dang sems dang brtson 'grus dang dpyod pa zhes bya ba dag ni rkang pa yin no zhes de skad du zer ba bye brag tu smra ba de dag gi ltar na 'dun pa dang sems pa dag lhag pa'i phyir bcu gcig gi nang du bsnan na byang chub kyi phyogs dang mthun pa bcu gsum du 'gyur ro /
vīryaprajñe tv atra nādhike /
samyakpradhānasmṛtyupasthāneṣv antarbhāvāt /
bahudhā bhavatīti vistara iti /
bahudhābhūtvaiko bhavati /
āvirbhavaṃ /
tirobhāvaṃ jñānadarśanena pratyanubhavati /
tiraḥ kuḍyaṃ tiraḥ prākāram asajjamānaḥ kāyena gacchati
brtson 'grus dang shes rab dag ni lhag ma yin te /
yang dag par spong ba dang dran pa nye bar gzhag pa dag gi nang du 'dus pa'i phyir ro /
mang por 'gyur ba zhes bya ba'i bar rgyas par gsungs zhes bya ba ni mang por gyur cing gcig tu 'gyur ba dang snang bar 'gyur ba dang mi snang bar 'gyur ba shes pa dang mthong bas nyams su myong bar byed de /
lus kyis thogs pa med par rtsig pa la yang thal byung du 'gro'o /
tadyathākāśe /
pṛthivyām unmajjananimajjanaṃ karoti
sa la yang bye'u zul byed de /
dper na chu la bya ba bzhin no /
tadyathodake /
udake 'bhidyamānena srotasā gacchati
chu'i rgyun la yang mi 'bying bar 'gro ste /
dper na sa la bya ba bzhin no /
tadyathā pṛthivyām /
ākāśe paryaṃkeṇa krāmati /
tadyathā śakuniḥ pakṣī /
imau vā punaḥ bhūyo candramasāv evaṃ mahardhikāv evaṃ mahānubhāvau pāṇinā āmārṣṭi parimārṣṭi /
yāvad brahmalokaṃ kāyena vaśe vartayata iti
nam mkha' la yang skyil mo krung bcas nas 'dug ste /
dper na 'dab chags bya bzhin no /
nyi ma dang zla ba 'di ltar rdzu 'phrul che zhing 'di ltar mthu che ba 'di dag la yang lag pas nyug par byed yongs su nyug par byed cing tshangs pa'i 'jig rten gyi bar du lus kyis dbang sgyur bar byed de /
iyam ucyate ṛddhiḥ 'di ni rdzu 'phrul zhes bya'o /
ṛddhipādāḥ katame /
chandasamādhiḥ /
vīryasamādhiḥ /
cittasamādhiḥ /
mīmānsāsamādhiḥ /
ima ucyante ṛddhipādā iti /
evaṃlakṣaṇaḥ samādhiḥ /
tasmān na samādhir eva rudhir iti
rdzu 'phrul gyi rkang pa dag gang zhe na /
'dun pa'i ting nge 'dzin dang brtson 'grus kyi ting nge 'dzin dang sems kyi ting nge 'dzin dang dpyod pa'i ting nge 'dzin te /
'di dag ni rdzu 'phrul gyi rkang pa zhes bya'o zhes 'byung ba yin no /
ting nge 'dzin gyi mtshan nyid ni de lta bu ma yin te /
de lta bas na rdzu 'phrul ni ting nge 'dzin kho na ma yin no /
atrācāryasaṃghabhadra āha /
na bhavaty eṣa teṣāṃ doṣaḥ
'dir slob dpon 'dus bzang na re de dag la nyes pa 'dir mi 'gyur te /
samādhiṃ hi te ṛddhipādam icchanti /
ṛddhir apīti /
chandādayas tūcyante samādheś catustvajñāpanārthaṃ
de dag ni ting nge 'dzin rdzu 'phrul gyi rkang pa dang rdzu 'phrul yang yin no zhes bya bar 'dod do /
'dun pa la sogs pa smos pa ni ting nge 'dzin bzhi tshan nyid du shes par bya ba'i phyir ro /
kaścid dhi samādhiḥ kuśalamūlaprayogāvasthāyāṃ pradhānī bhavati ting nge 'dzin la la ni dge ba'i rtsa ba sbyor ba'i gnas skabs na gtso bo yin la /
kaścit kuśalamūlaniṣpannāvasthāyāṃ /
pūrvo 'tra rddhipādaḥ
la la ni dge ba'i rtsa ba grub pa'i gnas skabs na gtso bo yin te /
'di la snga ma ni rdzu 'phrul gyi rkang pa yin no /
uttara rddhir iti phyi ma ni rdzu 'phrul zhes bya'o /
sūtravirodho 'pi caiṣāṃ na bhavati /
ṛddhipādaphalam ṛddhiśabdenoktaṃ /
parijñāphalasya tacchabdābhidhānavad ityādi
'di las rdzu 'phrul gyi rkang pa'i 'bras bu rdzu 'phrul gyi sgrar bshad pas 'di dag la mdo sde dang 'gal ba yang med de /
yongs su shes pa'i 'bras bu la de'i sgrar brjod pa la sogs pa bzhin no zhes zer ro /
mṛdvadhimātrabhedād iti /
mṛdūnīndriyāṇi adhimātrāṇi balāni
chung ngu dang chen po dag gis zhes bya ba ni /
dbang po rnams ni chung ngu yin no /
katham eṣāṃ mṛdvadhimātrabheda iti hetum āha /
avamardanīyānavamardanīyatvād iti /
tadvipakṣabhūtair āśraddhyakausīdyamuṣitasmṛtitāvikṣepāsaṃprajanyair antarāsamudācārād indriyāṇy avamṛdyante na tv cvaṃ balānīti /
punas tāny uktani /
(VI /
73) ādikarmikanirvedhabhāgīyeṣv (Abhidh-k-vy 603) iti /
paṃcāvasthā ime uktāḥ /
bhāvane darśana ceti /
dve avasthe iti /
saptasv avasthāsu /
sapta vargā yathākramaṃ prabhāvyaṃte vyavasthāpyante pradhānīkriyante vā /
ādikarmikāvasthāyāṃ smṛtyupasthānāni /
uṣmagatāvasthāyāṃ samyakpradhānāni /
mūrdhāvasthāyām ṛddhipādāḥ /
kṣāntyavasthāyām indriyāṇi /
laukikāgradharmāvasthāyāṃ balāni /
bhāvanāmārgāvasthāyāṃ bodhyaṃgāni /
darśanamārgāvasthāyām āryāṣṭāṃgo mārga iti /
viśeṣādhigamahetur vīryasaṃvardhanaṃ /
tasmād uṣmagateṣu samyakpradhānāni /
aparihāṇīyakuśalamūlapraveśatvāt /
mūrdheṣv iti /
aparihāṇyanukūlānāṃ kuśalamūlānāṃ praveśo mūrdhataḥ /
mūrdhalābhī na mūlacchid iti vacanāt /
praviśaty ebhir iti kṛtvā praveśaḥ /
aparihāṇir hi kṣāntiṣu bhavati /
tadavasthāḥ /
samādhayaḥ samṛddher āśrayībhavaṃtīti /
mūrdhasv ṛddhipādā vyavasthāpyaṃte /
apunaḥparihāṇita iti vistaraḥ /
yasmāt kṣāntiṣu punaḥparihāṇir nāsti /
ādyayor eva hi parihāṇisaṃbhavaḥ /
tasmād ādhipatyaprāptāni śraddhādīni bhavaṃti /
tadbhāvāt kṣāntiṣv indriyāṇi vyavasthāpyaṃte /
kleśānavamardanīyatvād iti /
yasmāt kleśair nāvamṛdyante /
tasyām avasthāyāṃ kleśāsamudācārāt /
laukikānyadharmānavamardanīyatvād vā /
atha vā laukikair anyair dharmair anavamardanīyatvād agradharmāvasthāyāṃ śraddhādīni balānīti prabhāvyante /
bodhyāsannatvād iti /
kṣayānutpādajñānāsannatvād ity arthaḥ /
bhāvanāmārgo hi kṣayānutpādajñānāsannaḥ /
darśanamārgas tu dūro tadantarālabhāvanāmārgavyavahitatvāt /
gamanaprabhāvitatvād iti /
mārgo hi loke gamanaprabhāvitaḥ /
gacchaṃty aneneti mārgaḥ
stobs rnams ni chen po yin no /
'di dag gi chung ngu dang chen po'i bye brag ji lta bu zhe na /
gtan tshigs su rdzi ba dang rdzi ba med pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
de dag gi mi mthun pa'i phyogs su gyur pa ma dad pa dang le lo dang brjod ngas pa dang gyeng ba dang shes bzhin ma yin pa rnams par bar du kun du 'byung ba'i phyir dbang po rnams ni rdzi ba yin no /
stobs rnams ni de lta ma yin pas yang de dag la stobs zhes bshad do /
las ni dang po pa dag dang /
nges 'byed cha mthun rnams dang ni /
zhes bya ba ni 'di dag gnas skabs sngar bshad pa yin no /
bsgom dang mthong la rab tu phye /
zhes bya ba ni gnas skabs gnyis yin pas gnas skabs bdun dag tu sde tshan bdun go rims bzhin rab tu 'byed cing rab tu rnam par 'jog pa 'am /
gtso bor byed pa yin te /
las dang po pa'i gnas skabs su ni dran pa nye bar gzhag pa rnams so /
dro bar gyur pa'i gnas skabs su ni yang dag par rab tu 'jog pa rnams so /
rtse mo'i gnas skabs su ni rdzu 'phrul gyi rkang pa rnams so /
bzod pa'i gnas skabs su ni dbang po rnams so /
'jig rten pa'i chos kyi mchog gi gnas skabs su ni stobs rnams so /
bsgom pa'i lam gyi gnas skabs su ni byang chub kyi yan lag rnams so /
mthong ba'i lam gyi gnas skabs su ni 'phags pa'i lam yan lag brgyad pa'o /
khyad par thob pa'i rgyus brtson 'grus spel te /
de'i phyir dro bar gyur pa dag la ni yang dag par rab tu 'jog pa rnams so /
yongs su nyams par mi 'gyur ba'i dge ba'i rtsa ba la 'jug pa'i phyir rtse mo dag la zhes bya ba ni /
rtse mo thob pa rtsa mi 'chad /
ces 'byung bas rtse mo rnams ni yongs su mi nyams pa dang mthun pa dag la 'jug pa yin te /
'di rnams kyis 'jug pa'i phyir 'jug pa'o /
yongs su mi nyams pa ni bzod pa dag gi tshe yin te /
de'i gnas skabs kyi ting nge 'dzin rnams 'byor pa'i rten yin pas rtse mo dag la ni rdzu 'phrul gyi rkang pa rnams rnam par gzhag go /
yang yongs su nyams par mi 'gyur ba'i sgo nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir snga ma gnyis kho na las yongs su nyams pa srid kyi bzod pa dag la ni yang yongs su nyams pa med pa de'i phyir dad pa la sogs pa dbang po thob pa yin no /
de bas na bzod pa dag la ni dbang po rnams rnam par gzhag go /
nyon mongs pa rnams kyis mi brdzi ba'i phyir ram zhes bya ba ni 'di ltar gnas skabs de na nyon mongs pa kun du mi 'byung ba'i phyir nyon mongs pa rnams kyis mi brdzi ba yin no /
'jig rten pa'i chos gzhan dag gis mi brdzi ba'i phyir zhes bya ba ni yang na 'jig rten pa'i chos gzhan dag gis mi brdzi ba'i phyir 'jig rten pa'i chos kyi mchog gi gnas skabs su ni dad pa la sogs pa stobs rnams zhes bya bar rab tu 'byed do /
byang chub dang nye ba'i phyir zhes bya ba ni zad pa dang mi skye ba shes pa dang nye ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
zad pa dang mi skye ba shes pa dag ni bsgom pa'i lam la yin gyi mthong ba'i lam la ni ma yin te /
mthong ba'i lam ni de dag dang thag ring ste /
de'i bar du bsgom pa'i lam gyis chod pa'i phyir ro /
'gro bas rab tu phye ba'i phyir /
zhes bya ba ni lam la ni 'jig rten na 'dis 'gro'o zhes 'gro bas rab tu phye ba yin no /
gacchatīti vā mārgaḥ /
pāṭaliputram ayaṃ panthā gacchatīti loke vacanāt
yang na lam 'gro bas na lam yin te /
'jig rten na lam 'di dmar bu can du 'gro zhes zer ba'i phyir ro /
darśanamārgaś cātiśayena gamanaprabhāvito na bhāvanāmārgaḥ mthong ba'i lam ni shin tu 'gro bas rab tu phye ba yin gyi bsgom pa'i lam ni ma yin no /
katham ity āha /
tasyāśugāmitvād iti /
tadvān api tenāśu gacchati /
bhāvanāmārgeṇa tu bhūmibhedena prākarṣakatvāt bahunā kālena gacchati
ji lta zhe na /
de ni myur bar 'gro ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
de dang ldan pa yang des myur du 'gro'i bsgom pa'i lam la ni sa'i dbye ba brtsal ba'i phyir yun ring mo zhig tu 'gro'o /
apare punar āhur ity ācāryaḥ /
asmadādaya ity abhiprāyāt /
yathā vaibhāṣikair bhinnaḥ kramaḥ /
tathā tam abhittvā bodhipakṣāṇām ānupūrvīṃ varṇayaṃti /
darśanamārge bodhyaṃgānīti kṛtvā /
bahuvidheti vistaraḥ /
bahuprakāro viṣayo rūpādibhedāt /
nīlādibhedāc ca /
tasmin vyāseko vikṣepaḥ
gzhan dag ces bya ba ni slob dpon yin te /
bdag la sogs pa zhes bsam pa'i phyir ro /
go rims ma nyams pa kho nar zhes bya ba ni ji ltar bye brag tu smra ba rnams kyis rim pa gzhan du sbyar ba de ltar de bzhin du ma sbyar bar byang chub kyi phyogs dang mthun pa rnams go rims bzhin du brjod de /
byang chub kyi yan lag rnams mthong ba'i lam la 'jog pa'i phyir ro /
yul rnam pa mang po la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni yul ni gzugs la sogs pa'i bye brag dang sngon po la sogs pa'i bye brag gis rnam pa mang po yin te /
bahuvidhaviṣayavyāsekena visartuṃ śīlam āsām iti /
bahuvidhaviṣayavyāsekavisāriṇyo (Abhidh-k-vy 604) buddhayaḥ
de la gyeng ba ni rnam par gyeng ba'o /
'di dag la yul rnam pa mang po la gyeng bar 'phro ba'i ngang tshul yod pas na yul rnam pa mang po la gyeng bar 'phro ba'i blo rnams te /
tāsāṃ nigrahārthaṃ smṛtyupasthānāni de dag tshar gcad pa'i phyir dran pa nye bar gzhag pa rnams so /
gardhāśritānāṃ tṛṣṇāśritānām ity arthaḥ zhen pa la brten pa zhes bya ba ni sred pa la brten pa zhes bya ba'i tha tshig go /
smarasaṃkalpānām ity anubhūtaviṣayasmṛtisaṃkalpānām ity arthaḥ dran pa'i kun du rtog pa rnams zhes bya ba ni yul nyams su myong ba dran pa'i kun du rtog pa rnams zhes bya ba'am /
kāmasaṃkalpānām iti vā /
tadbaleneti /
catuḥsmṛtyupasthānabalenety arthaḥ
'dod pa'i kun du rtog pa rnams zhes bya ba'i don to /
de'i stobs kyis zhes bya ba ni dran pa nye bar gzhag pa'i stobs kyis zhes bya ba'i tha tshig go /
caturvidhakāryasaṃpādanāyeti /
caturvidhaṃ kāryam utpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇam /
anutpannānām anutpādaḥ /
tathānutpannānāṃ kuśalānām utpādaḥ
dgos pa rnam pa bzhi bsgrub pa'i phyir zhes bya ba la /
dgos pa rnam pa bzhi ni sdig pa mi dge ba'i chos skyes pa rnams spang ba dang ma skyes pa rnams mi skyed pa dang de bzhin du dge ba ma skyes pa rnams skyed pa dang skyes pa rnams gnas par bya ba la sogs pa yin no /
utpannānāṃ sthityādīni /
tataḥ samādhiviśodhanād iti /
tataḥ samyakpradhānebhyo 'nataraṃ samādher viśodhanād ṛddhipādāḥ prabhāvyaṃte
de'i 'og tu ting nge 'dzin rnam par sbyong ba'i phyir zhes bya ba ni de'i 'og tu yang dag par rab tu 'jog pa dag gi rjes la ting nge 'dzin rnam par sbyong ba'i phyir rdzu 'phrul gyi rkang pa rnams rab tu 'byed do /
lokottaradharmādhipatibhūtānīti /
tadāvāhakatvād adhipatibhūtāni veditavyāni
'jig rten las 'das pa'i chos rnams kyi bdag por gyur pa zhes bya ba ni de 'dren par byed pa yin pa'i phyir de dag gi bdag por gyur par rig par bya'o /
tāny evendriyāṇi /
yadā nirjitavipakṣasamudācārāṇi /
nirjitaśraddhyādisamudācārāṇi bhavaṃti /
tadā balāni /
indriyāvasthāyāṃ hi kleśasamudācāraḥ saṃbhavati
dbang po de dag nyid gang gi tshe mi mthun pa'i phyogs kun du spyod pa las nges par rgyal ba ste /
ma dang pha la sogs pa kun du spyod pa las nges par rgyal bar gyur pa de'i tshe stobs rnams so /
kṣāntyavasthāyāḥ prākarṣakatvāt /
darśanamārge bodhyaṃgānīti /
anāsravā prajñā bodhir iti kṛtvā /
ubhayor mārgāṃgānīti /
darśanabhāvanāmārgayoḥ /
katham ity āha /
tathā hy uktam iti vistaraḥ /
bhāvanayā paripūrir bhāvanāparipūriḥ tāṃ gacchaty āryāṣṭāṃgo mārgaḥ /
tasmin gacchati catvāri smṛtyupasthānāni bhāvanāparipūriṃ yacchaṃti /
yācat sapta bodhyaṃgānīti /
bhāvanāparipūriṃ gacchaṃtīti vacanāt bhāvanāmārge 'pi āryāṣṭāṃgo mārgo bhavatīti gamyate /
na hi darśanamārge bhāvanā paripūriṃ gacchati /
kiṃ tarhi bhāvanāmārga iti /
punaś coktam ubhayor mārgāṃgāni vyavasthāpyaṃta iti
dbang po'i gnas skabs na ni nyon mongs pa kun du spyod pa srid de /
bzod pa'i gnas skabs na ni thag ring ba'i phyir ro /
mthong ba'i lam la ni byang chub kyi yan lag rnams zhes bya ba ni byang chub ni zag pa med pa'i shes rab yin pa'i phyir ro /
gnyi ga la ni lam gyi yan lag rnams zhes bya ba ni mthong ba'i lam dang bsgom pa'i lam dag la'o /
ji lta zhe na /
'di ltar zhes bya ba rgyas par smos te /
bsgom pa'i lam yongs su rdzogs pa ni bsgom pa yongs su rdzogs pa'o /
'phags pa'i lam yan lag brgyad pa gnas skabs der gyur pa na ste der gyur na dran pa nye bar gzhag pa bzhi yongs su rdzogs par 'gyur ba nas byang chub kyi yan lag bdun gyi bar du yongs su rdzogs par 'gyur ro zhes bsgom pa yongs su rdzogs na zhes gsungs pa'i phyir bsgom pa'i lam la yang 'phags pa'i lam yan lag brgyad po yod do zhes bya bar mngon no /
mthong ba'i lam la ni bsgom pa yongs su rdzogs par mi 'gyur ro /
'o na ji lta zhe na /
bsgom pa'i lam la rdzogs par 'gyur ro /
yang gsungs so zhes bya ba ni gnyi ga la lam gyi yan lag dag rnam par gzhag pa zhes bya ba yin no /
caturṇām āryasatyānām etad adhivacanam iti darśanamārgaṃ darśayati /
yathāgatena mārgeṇa prakramaṇam iti vistareṇa yāvan mārgasyaitad adhivacanam iti bhāvanāmārgaṃ darśayati
'di ni 'phags pa'i bden pa'i tshig bla dgas yin no zhes bya ba ni mthong ba'i lam yin par ston to /
ji ltar rtogs pa'i lam gyis 'jug ces bya ba nas rgyas par 'di ni 'phags pa'i lam yan lag brgyad kyi tshig bla dgas yin no zhes bya ba'i bar 'byung ba ni bsgom pa'i lam yin par ston te /
yathāgatena yathāprāptena mārgeṇa prakramaṇaṃ yāvad bodhir iti ji ltar thob pa'i lam gyis byang chub kyi bar du 'jug cing nges par 'byung bas so /
tad evaṃ darśanamārge bhāvanāmārge ca mārgāṃgāni vyavasthāpyanta iti de ltar mthong ba'i lam la yang lam gyi yan lag rnams rnam par 'jog pas de'i phyir /
ata ubhayor āryāṣṭāṃgo mārga eṣṭavya iti /
(VI /
74) siddho 'nukramaḥ /
pūrvaṃ bodhyaṃgāni paścād āryāṣṭāṃgo mārga iti /
anāsrarāṇi bodhyaṃgamārgāṃgāṇīti /
anāsravāṇy evety avadhāraṇaṃ
gnyi ga la 'phags pa'i lam yan lag brgyad 'dod par bya dgos pas byang chub kyi yan lag rnams ni snga la /
'phags pa'i lam yan lag brgyad pa ni 'phyi'o zhes bya ba'i go rims grub pa yin no /
byang chub yan lag lam yan lag /
zag pa med ces bya ba ni zag pa med pa kho na yin no zhes nges par gzung ba yin no /
dvidhetara iti /
smṛtyupasthānādayo balaparyantāḥ
gzhan rnams gnyis po zhes bya ba ni dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa stobs la thugs pa rnams so /
(VI /
75) balavāhanīyatvād iti
stobs kyis drang dgos pa'i phyir zhes bya ba ni stobs kyis te /
balena vīryeṇa saṃmukhīkaraṇīyatvāt /
anāgamye prītyabhāvaḥ /
sukhādhigamyaṃ cittaṃ prīṇāti /
netarad iti /
kiṃ cādharabhūmisāśaṃkatvāc ca /
parihāṇiṃ prati sāśaṃka iti /
ataś ca tatra prītyabhāvaḥ
brtson 'grus kyis mngon du bya ba yin pa'i phyir mi lcogs pa med pa na dga' ba med de /
bde blag tu thob pa ni sems dga' bar 'gyur gyi gzhan ni ma yin no /
gzhan yang sa 'og ma'i dogs pa dang bcas pa'i phyir te /
yongs su nyams par dogs pa dang bcas pa de'i phyir de na dga' ba med de /
sāśaṃkatāyāṃ hi cittaṃ na prīyate dogs pa dang bcas na sems dga' bar mi 'gyur ro /
saṃkalpavarjyā iti /
saṃkalpo (Abhidh-k-vy 605) vitarkaḥ /
kāmadhātau bhavāgre ca bodhimārgāṃgavarjitā iti
yang dag pa'i rtog pa ma gtogs pa zhes bya ba la /
yang dag pa'i rtog pa ni rnam par rtog pa yin pas so /
byang chub dang ni lam yan lag /
kathaṃ bhavāgre kāyasmṛtyupasthānaṃ bhavati /
na hi tatra kāyo vidyate
ma gtogs 'dod khams srid rtse na /
zhes bya ba ji ltar na srid pa'i rtse mo na lus dran pa nye bar gzhag pa yod de de na lus ni med do /
kāyālambanā hi prajñā kāyasmṛtyupasthānaṃ lus dran pa nye bar gzhag pa ni lus la dmigs pa'i shes rab yin na grub pa'i mtha' las /
na ca bhavāgraṃ kāmadhātuṃ rūpadhātuṃ cālāmbate /
na maulāḥ kuśalārūpyāḥ sāsravādharagocarā iti siddhāntāt /
naitat kenacid vyākhyākāreṇa likhitaṃ /
tad idam atra vyavasthāpayāmaḥ
gzugs med dngos gzhi dge rnams kyi /
spyod yul zag bcas 'og ma min /
zhes 'byung bas srid pa'i rtse mo ni 'dod pa'i khams dang gzugs kyi khams la dmigs pa yang ma yin no zhe na /
'di ni rnam par bshad pa byed pa gang gis kyang ma bris te /
de'i phyir 'dir ni rnam par gzhag par bya'o /
kāyasya kaḥ svabhāvaḥ /
bhautikatvam ity uktaṃ /
bhūtaṃ bhautikaṃ ca kāya ity arthaḥ /
tatra yadi kevalabhūtālaṃbanā kevalabhautikālaṃbanā tadubhayālaṃbanā vā prajñā bhavet /
kāyasmṛtyupasthānam eva tad bhavet /
bhavāgre ca kuśalasāsravā prajñā mārgata iti nyāyata iti vānāsravasaṃvaramārgālaṃbanata iti
lus kyi ngo bo nyid gang yin zhe na /
'byung ba dang 'byung ba las gyur pa nyid yin par bshad de /
lus ni 'byung ba dang 'byung ba las gyur pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de la gal te shes rab 'byung ba 'ba' zhig la dmigs pa 'am /
'byung ba las gyur pa 'ba' zhig la dmigs par gyur na yang de lus dran pa nye bar gzhag pa kho na yin par 'gyur la /
srid pa'i rtse mo na yang shes rab dge ba zag pa dang bcas pas zag pa med pa'i sdom pa la lam zhes bya ba 'am /
ci yang med pa'i skye mched ces bya bar dmigs so /
sāsravadharālaṃbanā hi maulāḥ kuśalārūpyā neṣyaṃte /
na tv anāsravadharālaṃbanā iti /
atas tad atra kāyasmṛtyupasthānaṃ veditavyaṃ
gzugs med pa'i dngos gzhi dge ba rnams ni zag pa dang bcas pa 'og ma la dmigs par mi 'dod kyi /
zag pa med pa 'og ma la dmigs par mi 'dod pa ni ma yin pas de'i phyir de na lus dran pa nye bar gzhag pa yod par rig par bya'o /
(VI /
77, 78) catvāro 'vetyaprasādāḥ buddhe 'vetyaprasādo dharme saṃghe cāryakāntāni ca śīlānīti
shes nas dang po ni bzhi ste /
sangs rgyas dang chos dang dge 'dun la shes nas dad pa dang 'phags pa dgyes pa'i tshul khrims dag go /
tatra duḥkhasatyādīnāṃ dharmatvād abuddhasaṃghasvabhāvatvāc ca /
yathākramaṃ satyatrayam abhisamayan paśyan dharme cāvetyaprasādam āryakāntāni cāśīlāni anāsravāṇi pratilabhate
de la sdug bsngal gyi bden pa la sogs pa ni chos yin pa'i phyir dang sangs rgyas dang chos dang dge 'dun gyi ngo bo nyid ma yin pa'i phyir go rims bzhin du /
chos shes nas dad pa dang 'phags pa dgyes pa'i tshul khrims zag pa med pa rnams 'thob kyi sangs rgyas dang dge 'dun la shes nas dad pa ni ma yin no /
na buddhe na saṃghe vā avetyaprasādaṃ /
[duḥkhasatyādīnāṃ dharmatvād /
abuddhasaṃghasvabhāvatvāc ca /
yathā] mārgasatyam abhisamayato buddhe tasya ca srāvakasaṃghe 'vetyaprasādaṃ pratilabhate /
mārgasatyasya buddhasaṃghasvabhāvatvāt /
ko 'yam iha dharmo 'bhipreta iti /
bahavo dharmāḥ kuśalā dharmā ity evamādayaḥ /
tat ko 'yam iha dharmo 'bhipretaḥ /
yad uktaṃ dharme cāvetyaprasādaṃ pratilabhata iti /
atha vā buddharatnaṃ saṃgharatnaṃ cedam ucyate /
tasmād idam api dharmarātnam ihābhipretaṃ bhavet /
ratnatrayasya hy ayaṃ svabhāva uktaḥ /
buddhasaṃghakarāṃ dharmān aśaikṣān ubhayāṃś ca saḥ /
nirvāṇaṃ ceti śaraṇaṃ yo yāti śaraṇatrayam iti
lam gyi bden pa mngon par rtogs na /
sangs rgyas dang de'i nyan thos kyi dge 'dun la shes nas dad pa 'thob ste /
lam ni sangs rgyas dang dge 'dun gyi ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
'dir gang la chos su dgongs pa yin zhes bya ba ni dge ba'i chos zhes bya ba la sogs pa mang ba zhig yod na /
chos la shes nas dad pa 'thob po zhes bshad pa gang yin pa de 'dir gang la chos su dgongs pa yin zhes bya ba yin no /
yang na 'di ni sangs rgyas dkon mchog dang dge 'dun dkon mchog ces bya ba yin te /
de lta bas na 'di yang 'dir chos dkon mchog yin par dgongs par 'gyur te /
dkon mchog gsum gyi ngo bo nyid ni /
gang zhig gsum la skyabs 'gro de /
sangs rgyas dge 'dun byed pa'i chos /
mi slob pa dang gnyi ga dang /
mya ngan 'das la skyabs su 'gro /
tat kim ayaṃ nirvāṇadharmo 'bhipreta ity ataḥ pṛcchati /
ko 'yam iha dharmo 'bhipreta iti /
dharmaḥ satyatrayam iti vistaraḥ
zhes bshad pa 'di yin pas /
de ci 'di mya ngan las 'das pa'i chos yin par dgongs sam snyam nas /
de'i phyir 'dir gang la chos su dgongs pa yin zhes 'dri'o /
duḥkhasamudayanirodhasatyāni /
bodhisattvasya ca śaikṣāvasthāyāṃ (Abhidh-k-vy 606) anāsravo mārgaḥ /
pratyekabuddhasya ca śaikṣāśaikṣalakṣaṇo mārgo dharma ihābhipreta iti
chos bden gsum dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa'i bden pa dang byang chub sems dpa' slob pa'i gnas skabs kyi lam zag pa med pa dang rang sangs rgyas kyi lam slob pa dang mi slob pa'i mtshan nyid ni 'dir chos yin par dgongs so /
ataś catvāry apīti vistaraḥ /
mārgasatyam apy abhisamayan dharmam api bodhisattvapratyekabuddhamārgalakṣaṇam abhisamayati
de'i phyir bden pa bzhi char yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lam gyi bden pa mngon par rtogs na yang byang chub sems dpa' dang rang sangs rgyas kyi lam gyi mtshan nyid kyi chos mngon par rtogs par 'gyur te /
tasmāc catvāry api satyāny abhisamayato dharme 'vetyaprasādalābha ity uktam iti de lta bas na bden pa bzhi char yang mngon par rtogs na chos la shes nas dad pa thob po zhes bshad do /
buddhasaṃghayor mārgo dharma iti nocyate /
yasmāt tadabhisamayato buddhe saṃghe cāvetyaprasādalābha iti
sangs rgyas dang dge 'dun dag gi lam la ni chos zhes mi brjod de 'di ltar de mngon par rtogs na sangs rgyas dang dge 'dun la shes nas dad pa thob pas so /
kathaṃ punar mārgasatyābhisamayataḥ śraddhālakṣaṇānāṃ trayāṇāṃ buddhadharmasaṃghāvetyaprasādānāṃ yugapat saṃmukhībhāvaḥ yang ji ltar lam mngon par rtogs na dad pa'i mtshan nyid gsum po sangs rgyas dang chos dang dge 'dun la shes nas dad pa rnams cig car du mngon du 'gyur zhe na /
saiva śraddhādhiṣṭhānabhedāpekṣayā nāmatrayaṃ labhata ity adoṣaḥ de nyid dad pa'i gzhi'i bye brag la ltos nas ming gsum 'thob pas nyes pa med do /
atha vā dharme 'vetyaprasādo vartamānaḥ yang na chos la shes nas dad pa ni da ltar byung ba yin la /
anāgatās tu trayo bhāvyaṃte ma 'ongs pa ni gsum char 'thob pas de'i phyir /
tenocyate /
lābho mārgābhisamaye buddhatatsaṃghayor apīti /
yady adhiṣṭhānāpekṣayāvetyaprasādavyavasthānaṃ dharmāvetyaprasādaḥ pūrvaṃ paṭhitavyaḥ syād ity ata āha
lam mngon rtogs na sangs rgyas dang /
de yi dge 'dun dag la yang /
zhes bshad do /
gal te gzhi la ltos te shes nas dad pa rnam par gzhag na ni chos la shes nas dad pa sngar gdon dgos so zhe na /
yathā tu vyutthitaḥ saṃmukhīkaroti /
tathaiṣām ānupūrvam iti
de'i phyir 'di dag gi rim pa ni langs nas ji ltar mngon du byed pa de bzhin du bkod do zhes bya ba smos so /
vaidyabhaiṣajyopasthāyakabhūtatvād iti /
vaidyabhūto bhagavān anuttaro viṣak śalyaharteti sūtrāt
sman pa dang sman dang nad gyog lta bur gyur pa'i phyir ro zhes bya ba la /
bcom ldan 'das ni mdo las sman pa zug rngu 'byin pa bla na med pa zhes 'byung bas sman pa lta bu yin te /
dharmabhaiṣajyadaiśikatvāc ca /
bhaiṣajyabhūto dharmaḥ kleśavyādhibhaiṣajyatvāt /
nirvāṇārogyasaṃprāpakatvāc copasthāyakabhūtaḥ saṃgho nirvāṇārogyaprāptaye parasparopasthānāt /
cittaprasādakṛtaḥ śīlaprasāda iti /
trividhaś cittaprasādaḥ /
samyaksaṃbuddho bata bhagavān /
svākhyāto 'sya dharmavinayaḥ
chos kyi sman ston pa'i phyir ro /
chos ni sman lta bu yin te /
nyon mongs pa'i nad gso ba'i phyir dang mya ngan las 'das pa nad med pa 'thob par byed pa'i phyir ro /
dge 'dun ni nad gyog lta bu yin te /
mya ngan las 'das pa nad med pa thob par bya ba'i phyir /
phan tshun grogs byed pa'i phyir ro /
sems rab tu dang bas byas pa'i tshul khrims kyang rab tu dang ba yin pas zhes bya ba ni sems rab tu dang ba rnam pa gsum po kye ma bcom ldan 'das ni yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas yin no /
supratipanno 'sya śrāvakasaṃgha iti /
tena kṛtaḥ śīlaprasādaḥ /
śīlam eva prasādaḥ /
śīlasya vā prasādo 'nāsravatvaṃ śīlaprasādaḥ /
ante trayāṇāṃ prasādānāṃ caturtha uktaḥ śīlaprasādaḥ
de'i chos 'dul ba ni legs par gsungs pa yin no /
de'i nyan thos kyi dge 'dun ni legs par zhugs pa yin no zhes bya ba des byas pa'i tshul khrims kyang rab tu dang ba yin no /
tshul khrims nyid rab tu dang ba yin pa 'am tshul khrims kyi rab tu dang ba zag pa med pa nyid yin pas tshul khrims rab tu dang ba ste tshul khrims rab tu dang ba ni rab tu dang ba gsum gyi tha mar bzhi pa bshad do /
kasmād ity āha /
evaṃ prasannasya samyaksaṃbuddho bata bhagavān iti vistareṇaiṣā pratipattiḥ
ci'i phyir zhe na /
smras pa /
'di ni kye ma bcom ldan 'das ni yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba de ltar rab tu dang bar gyur pa'i sgrub pa yin te /
āryakāntaśīlapratipattir ity arthaḥ 'phags pa dgyes pa'i tshul khrims ni sgrub pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ārogyabhūtatvād vā /
kim ante śīlaprasāda uktaḥ /
vaiyabhaiṣajyopasthāyakārogyānukramataḥ /
daiśikamārgasārthikayānavad vā
yang na nad med par gyur pa lta bu yin pa'i phyir ro zhes bya ba ci zhe na /
sman pa dang sman dang nad gyog dang nad med pa'i go rims dang mthun par tshul khrims rab tu dang ba tha mar bshad pa yin no /
yang na ston par byed pa dang lam dang lam grogs dang bzhon pa lta bu yin no zhes bya ba ci zhe na /
kim /
ante caturtha ukta ity adhikṛtaṃ /
daiśikabhūto bhagavān /
mārgabhūto dharmaḥ /
sārthikabhūtaḥ saṃghaḥ /
yānabhūtāny āryakāntāni śīlānīti
tha mar bzhi pa bshad do zhes bya ba'i skabs yin no /
bcom ldan 'das ni ston par byed pa lta bu yin no /
chos ni lam lta bu yin no /
dge 'dun ni lam grogs lta bu yin no /
'phags pa dgyes pa'i tshul khrims dag ni bzhon pa lta bu yin no /
āryāṇaṃ kāntāni prayāṇīty āryakāntānīti /
(VI /
79, 80) aṣṭābhir iti /
aṣṭābhir aṃgaiḥ samanvāgataḥ śaikṣaḥ /
katamair aṣṭabhiḥ /
śaikṣyā samyagdṛṣṭyā yāvac chaikṣeṇa samyaksamādhineti
'phags pa rnams dgyes shing mnyes par 'gyur bas na 'phags pa dgyes pa dag go /
yan lag brgyad dang ldan no zhes bya ba ni slob pa ni yan lag brgyad dang ldan no /
brgyad gang zhe na slob pa'i yang dag pa'i lta ba nas /
slob pa'i yang dag pa'i ting nge 'dzin gyi bar ro /
daśabhir aṃgaiḥ samanvāgato 'śaikṣaḥ /
katamair daśabhiḥ /
aśaikṣyā samyagdṛṣṭyā yāvad aśaikṣeṇa samyaksamādhinā aśaikṣyā samyagvimuktyā aśaikṣeṇa ca samyagjñāneneti
mi slob pa ni yan lag bcu dang ldan no /
bcu gang zhe na /
mi slob pa'i yang dag pa'i lta ba nas mi slob pa'i yang dag pa'i ting nge 'dzin gyi bar dang mi slob pa'i yang dag pa'i rnam par grol pa dang mi slob pa'i yang dag pa'i shes pa'o /
vimuktitatpratyātmajñānābhyāṃ prabhāvita iti /
tasyāṃ (Abhidh-k-vy 607) vimuktau pratyātmajñānaṃ tatpratyātmajñānaṃ vimuktiś ca tatpratyātmajñānaṃ ca /
vimuktitatpratyātmajñānaṃ /
tābhyāṃ prabhāvitaḥ /
kleśavimuktyā kleśavimuktipratyātmajñānena ca /
kleśebhyo vimukto 'smīti prabhāvitaḥ
rnam par grol ba dang de so so rang gi shes pa dag gi rab tu phye ba yin pas zhes bya ba ni rnam par grol ba ste so so rang gi shes pas de'i so so rang gi shes pa'o /
rnam par grol ba dang de'i so so rang gi shes pa ni rnam par grol ba dang de'i so so rang gi shes pa dag go /
de dag gis rab tu phye ba yin te /
nyon mongs pa las rnam par grol ba dang nyon mongs pa las rnam par grol ba so so rang gi shes pas bdag ni nyon mongs pa dag las rnam par grol lo zhes bya bar rab tu phye zhing rab tu bstan pas zhes bya ba'i tha tshig go /
prakarṣita ity arthaḥ /
tasyaivāśaikṣasya tadvacanaṃ vimuktivacanaṃ vimuktijñānavacanaṃ ca
mi slob pa de kho na la de smos pa ste rnam par grol ba smos pa dang rnam par grol ba'i ye shes smos pa rigs pa dang ldan pa yin gyi slob pa la ni ma yin no /
nyāyyaṃ na śaikṣasyeti /
adhimokṣaḥ saṃskṛtā vimuktir iti
mos pa ni rnam par grol ba 'dus byas yin no zhes bya ba ni mos pa dang rnam par grol ba zhes bya ba ni skad kyi dbyings gcig pa'i phyir ro /
dhātvarthaikatvāt aṃgānāṃ saṃskṛtatvād iti /
yathā samyagdṛṣṭyādīni saṃskṛtāni
yan lag rnams ni 'dus byas yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni ji ltar yang dag pa'i lta ba la sogs pa 'dus byas yin pa de bzhin du mos pa yang 'dus ma byas ni ma yin te /
tathā vimuktir api saṃskṛtaiva gṛhyate nāsaṃskṛtā /
visabhāgatvād visadṛśatvāt /
dve vimuktī sūtra ukte iti /
rāgavirāgāc cetovimuktiḥ /
avidyāvirāgāt prajñāvimuktir iti /
cetovimuktiḥ prajñāvimuktiś cety arthaḥ /
vimuktiskaṃdho 'pi sa eveti /
śīlaskandhaḥ /
samādhiskandhaḥ prajñāskandhaḥ /
vimuktiskandhaḥ /
vimuktijñānadarśanaś cety atra draṣṭavyaḥ /
yat tarhi sūtra uktam iti /
catvārīmāni vyāghrabodhyāyanāḥ pariśuddhipradhānāni /
katamāni catvāri
skal ba mi mnyam pa'i phyir ro /
mdo las /
rnam par grol ba gnyis su gsungs /
zhes bya ba ni 'dod chags las 'dod chags dang bral pa'i phyir sems rnam par grol la /
ma rig pa las 'dod chags dang bral ba'i phyir shes rab rnam par grol bas sems rnam par grol ba dang shes rab rnam par grol ba yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
de nyid rnam par grol ba'i phung po yin par yang lta'o zhes bya ba ni tshul khrims kyi phung po dang ting nge 'dzin gyi phung po dang shes rab kyi phung po dang rnam par grol ba'i phung po dang rnam par grol ba'i ye shes mthong ba'i phung po zhes bya ba 'dir blta bar bya'o /
gzhan dag na re zhes bya ba ni slob dpon no /
'o na mdo las zhes bya ba ni stag gi byang chub kyi bu dag bzhi po 'di dag ni yongs su dag pa'i gtso bo yin te /
bzhi gang zhe na /
śīlapariśuddhipradhānaṃ /
samādhipariśuddhipradhānaṃ /
dṛṣṭipariśuddhipradhānaṃ /
vimuktipariśuddhipradhānaṃ ceti vistareṇoktvāha
tshul khrims yongs su dag pa gtso bo dang ting nge 'dzin yongs su dag pa gtso bo dang lta ba yongs su dag pa gtso bo dang rnam par grol ba yongs su dag pa gtso bo zhes bya ba rgyas par bshad nas /
katamac ca vyāghrabodhyāyanā vimuktipariśuddhipradhānaṃ /
yāvad yaś chando vīryam iti vistaraḥ
stag gi byang chub kyi bu dag rnam par grol ba yongs su dag pa gtso bo gang yin zhe na zhes bya ba nas 'dun pa dang brtson 'grus zhes bya ba'i bar rgyas par gsungs so /
vyāghrabodhyāyanā iti bahuvacanaṃ /
teṣāṃ bahutvāt /
vimuktipariśuddhipradhānam iti /
vimukteḥ pariśuddhiḥ vimuktipariśuddhiḥ /
tasyai pradhānaṃ vīryavimuktipariśuddhipradhānaṃ
stag gi byang chub kyi bu dag ces mang po'i tshig smos pa ni de dag mang ba'i phyir ro /
rnam par grol ba yongs su dag pa'i gtso bo zhes bya ba ni rnam par grol ba'i yongs su dag pa'i gtso bo ni rnam par grol ba yongs su dag pa ste de'i ched kyi gtso bo ni brtson 'grus yin pas rnam par grol ba yongs su dag pa'i gtso bo'o /
tad evam atra vimuktipariśuddhipradhāna iti praśnatrayaṃ de ltar na 'dir rnam par grol ba dang yongs su dag pa dang gtso bo zhes bya ba dri ba gsum ste /
tatra iha bhikṣo rāgāc cittaṃ viraktaṃ bhavati vimuktaṃ /
dveṣāt /
mohād viraktaṃ bhavati vimuktaṃ
de la 'di la dge slong 'dod chags las sems 'dod chags dang bral zhing rnam par grol ba yin zhe sdang dang gti mug las sems 'dod chags dang bral zhing rnam par grol ba yin te zhes bya ba ni rnam par grol ba bshad do /
vimuktir uktā /
ity aparipūrṇasya vā vimuktiskandhasya paripūraye
'di ltar rnam par grol ba'i phung po yongs su ma rdzogs pa yongs su rdzogs par byed pa'am /
paripūrṇasya vānugrahāyāyeti /
vimuktipariśuddhiḥ paripūryanugrahalakṣaṇoktā /
yaś chando vīryam iti vistareṇa pradhānam uktaṃ
yongs su rdzogs pa rjes su 'dzin par byed pa zhes bya bas ni rnam par grol ba yongs su dag pa yongs su rdzogs pa dang rdzas su 'dzin pa'i mtshan nyid bshad do /
'dun pa dang brtson 'grus gang yin pa zhes bya ba rgyas par 'byung bas ni gtso bo bshad de /
yata evaṃ rāgādibhyo vimuktiḥ prahāṇam ity evaṃlakṣaṇā vimuktir uktā sūtre nādhimuktiḥ /
tasmān nādhimokṣa eva vimuktiḥ
gang gi phyir de ltar 'dod chags la sogs pa las rnam par grol zhing spangs pa yin no zhes mdo las rnam par grol ba'i mtshan nyid de lta bu yin par bshad kyi mos pa ni ma yin par bshad pa de'i phyir rnam par grol ba ni mos pa kho na yin par ma zad do /
'o na ci zhe na /
kiṃ tarhi /
tattvajñānāpanīteṣu rāgādiṣu cetaso vaimalyam anāsravatvam anarthāntarabhūtaṃ ghṛtamaṇḍasvacchatāvad iti apara ity ācāryaḥ /
(VI /
81ab) tadutpattivibandhatvād iti /
tasyāśaikṣasya cittasyotpattau vibandhatvāt /
kleśaprāptir hi vibandhaḥ /
yat tarhi notpadyamānam iti /
yad anāgataṃ vajropamāt samādher anantaraṃ na bhavaty aśaikṣam eva
de kho na shes pas 'dod chags la sogs pa spangs na /
sems dri ma med pa nyid de zag pa med pa'i ngo bo nyid dang don gzhan ma yin par gyur pa mar gyi nying khu dang ba lta bu yin no zhes zer ro /
de skye ba la gegs byed pa'i phyir ro zhes bya ba ni mi slob pa'i sems de skye ba la gegs byed pa'i phyir nyon mongs pa'i thob pa ni gegs yin no /
'o na skye bar 'gyur ba ma yin pa zhes bya ba ni mi slob pa ma 'ongs pa nyid rdo rje lta bu'i mjug thogs su mi 'byung ba gang yin pa'o /
laukikaṃ vety aśaikṣasaṃtāna eva yal laukikaṃ 'jig rten pa zhes bya ba ni mi slob pa kho na'i rgyud la 'jig rten pa yod pa gang yin pa'o /
yat tu niyatam utpattau /
tad evoktam iti /
yad utpādābhimukham anāgataṃ /
tad evoktaṃ śāstre vimucyata iti
skye bar nges pa gang yin pa de kho na bshad do zhes bya ba ni bstan bcos las /
ma 'ongs pa skye ba la mngon du phyogs pa gang yin pa de kho na rnam par grol bar 'gyur ro zhes bshad de /
tadvimucyamānatayā sūpalakṣyatvād ity abhiprāyaḥ /
tata evotpattyāvaraṇād iti /
tata eva kleśaprāptitaḥ
de rnam par grol ba ni brtag sla ba'i phyir ro snyam du dgongs pa yin no /
skye ba'i sgrib pa de nyid las so zhes bya ba ni de'i nyon mongs pa'i thob pa de nyid las te /
tadutpattivibaṃdhād (Abhidh-k-vy 608) iti tad evātra kāraṇaṃ vaktavyaṃ /
yady aśaikṣasaṃtānalaukikam api vimucyata ity abhyupagamyate /
śaikṣasyāpi laukikam utpadyate
'dir gtan tshigs kyang de skye ba la gegs byed pa'i phyir ro zhes bya ba de kho na brjod par bya'o /
gal te mi slob pa'i rgyud la yod pa'i 'jig rten pa rnam par grol bar 'gyur ro zhes khas len na slob pa la yang 'jig rten pa skyen ci'i phyir rnam par grol bar 'gyur ro zhes bya bar khas mi len ce na /
kasmān na vimucyata ity abhyupagamyate /
ata āha /
na tat tādṛśam ityādi /
kleśaprāptisahitaṃ tacchaikṣasya laukikaṃ
de'i phyir de ni de dang mi 'dra'o zhes bya ba la sogs pa smos te /
slob pa'i 'jig rten pa de ni nyon mongs pa'i thob pa dang lhan cig pa yin gyi mi slob pa'i 'jig rten pa de ni de lta ma yin pas mi 'dra'o /
na tv aśaikṣasya laukikam evaṃ bhavatīty asāmyaṃ /
(VI /
81cd) nirudhyamāna iti /
nirodhābhimukhaḥ /
tadāvṛtim ity aśaikṣacittāvaraṇaṃ /
(VI /
82) yā cāsaṃskṛtā vimuktir uktā śāstre ihaiva vā
'gag par 'gyur ba zhes bya ba ni 'gag pa la mngon du phyogs pa'o /
de'i sgrib pa zhes bya ba ni mi slob pa'i sems kyi sgrib pa'o /
bstan bcos sam /
'di nyid las /
nyon mongs bcom pa 'dus ma byas /
zhes rnam par grol ba 'dus ma byas su bshad pa gang yin pa dang khams gsum po 'byung ba gang dag yin pa ste /
asaṃskṛtā kleśahānam iti /
ye ca trayo dhātava ucyaṃte /
kvocyaṃte /
sūtre śāstre 'pi vā /
virāgo rāgasaṃkṣaya iti /
bhedavivakṣāyām evam ucyate /
abhedavivakṣāyāṃ tu yo virāgaḥ /
tat prahāṇam apy ucyate /
nirodho 'pītyādi /
(VI /
83) vastuna iti /
sāsravasya rūpādeḥ /
catuṣkoṭika iti /
syān nirvidyate na virajyate
gang las 'byung zhe na /
mdo 'am /
bstan bcos las so /
'dod chags kun zad 'dod chags bral /
zhes bya ba ni khyad par brjod par bzhed nas 'di skad ces bshad do /
khyad par brjod par mi bzhed na ni 'dod chags dang bral ba gang yin pa de spangs pa zhes kyang bya la /
'gog pa zhes kyang bya ba la sogs pa yin no /
gzhi zhes bya ba ni gzugs la sogs pa zag pa dang bcas pa'o /
mu bzhi'o zhes bya ba ni yid 'byung bar 'gyur la 'dod chags dang bral bar mi 'gyur ba yang yod /
'dod chags dang bral bar 'gyur la yid 'byung bar mi 'gyur ba yang yod /
syād virajyate na nirvidyate /
syād ubhayaṃ /
syān nobhayam iti /
nirvidyate duḥkhahetukṣāntijñānair iti
gnyi gar 'gyur ba yang yod /
gnyi gar mi 'gyur ba yang yod ces bya ba yin no /
sdug bsngal rgyu bzod shes rnams kyis /
anena vastuhetukaṃ nirvedaṃ darśayati /
virajyate sarvair jahāti yair iti prahāṇakriyāhetukaṃ virāgaṃ darśayati
yid 'byung zhes bya ba 'dis ni dngos po'i rgyu las byung ba'i yid 'byung ba ston to /
gang gis spong 'gyur ba /
kun gyi 'dod chags bral par 'gyur /
zhes bya ba 'dis ni spong bar byed pa'i rgyu las byung ba'i 'dod chags dang bral bar ston to /
evaṃ catuṣkoṭikaṃ sidhyatīti /
evaṃ nirvedavirāgakāraṇaṃ paricchidya yojyam
de lta na mu bzhi grub ste zhes bya ba ni de ltar yid 'byung ba dang 'dod chags dang bral ba'i rgyu yongs su bcad de /
anena catuṣkoṭikaṃ sidhyatīty abhiprāyaḥ sbyar na mu bzhi 'grub po snyam du dgongs pa yin no /
katham ity āha /
nirvidyata eveti vistaraḥ
ji lta zhe na /
yid 'byung ba kho na yin zhes bya ba rgyas par smos te /
nirvidyata eva duḥkhasamudayakṣāṃtibhir duḥkhasamudayajñānaiś ca nirvedavastvālaṃbanatvāt sdug bsngal dang kun 'byung ba la bzod pa rnams dang sdug bsngal ba dang kun 'byung ba la shes pa rnams kyis ni yid 'byung ba kho na yin te /
yid 'byung ba'i dngos po la dmigs pa'i phyir ro /
duḥkhasamudayau hi nirvedasya vastunī ālaṃbanam iti /
na virajyate /
kleśān aprajahad iti vacanena prahāṇakriyāyā asaṃbhavāt
sdug bsngal dang kun 'byung ba dag ni yid 'byung ba'i dngos po'i dmigs pa yin no /
'dod chags dang bral bar mi 'gyur te /
nyon mongs pa dag mi spong na zhes bya ba'i tshig gis spong bar byed pa med pa'i phyir ro /
virajyata eva nirodhamārgakṣāntibhir darśanamārge /
nirodhamārgajñānair bhāvanāmārge /
kleśān prajahad iti prahāṇakriyāsaṃbhavāt
mthong ba'i lam la 'gog pa dang lam la bzod pa rnams dang bsgom pa'i lam la 'gog pa dang lam shes pa rnams kyi ni 'dod chags dang bral ba kho na yin te /
nyon mongs pa dag spong na zhes 'byung bas spong bar byed pa yod pa'i phyir ro /
na nirvidyate /
prāmodyavastvālaṃbanatvāt /
nirvāṇamārgau hi prāmodyavastunī ālaṃbanam iti
yid 'byung bar mi 'gyur te /
mchog tu dga' ba'i dngos po la dmigs pa'i phyir ro /
mya ngan las 'das pa dang lam dag ni mchog tu dga' ba'i dngos po'i dmigs pa yin no /
ubhayapūrvaiḥ kleśān prajahad iti nirvidyate ca virājyate ca pūrvair duḥkhasamudayakṣāntijñānaiḥ snga ma rnams kyi nyon mongs pa dag spong na gnyi ga yin no zhes bya ba ni snga ma sdug bsngal dang kun 'byung ba la bzod pa dang shes pa rnams kyis ni yid 'byung bar yang 'gyur la /
kathaṃ /
nirvidyate /
nirvedavastvālaṃbanatvāt /
virajyate /
kleśān prajahad iti vacanena prahāṇakriyāsadbhāvāt /
nobhayam (Abhidh-k-vy 609) uttaraiḥ kleśān aprajahad iti /
na ca nirvidyate
'dod chags dang bral bar yang 'gyur te /
yid 'byung ba'i dngos po la dmigs pa'i phyir yid 'byung bar 'gyur ro /
nyon mongs pa dag spong na zhes bya ba'i tshig gis de spong bar byed pa yod pa'i phyir 'dod chags dang bral bar 'gyur ro /
na ca virajyate /
uttarair nirodhamārgakṣāntijñānaiḥ prāmodyavastvālaṃbanatvāt na nirvidyate /
kleśān aprajahad iti vacanena prahāṇakriyāyā abhāvāt na virajyate /
āha /
apadiṣṭaṃ prathamāyāṃ koṭyaṃ caturthyāṃ ca kleśāṃ aprajahad iti /
kaḥ kān kleśān na prajahāti /
tatra vītarāga iti vistaraḥ /
tatrārthopakṣepārthaṃ /
vītarāgaḥ kāmadhātor yāvad ākiṃcanyāyatanād api /
satyāni paśyann abhisamayan /
dharmajñānakṣāṃtibhir dharmajñānair dharmajñānakṣāntibhiś ca kleśān na prajahāti /
laukikena bhāvanāmārgeṇa pūrvaṃ prahīṇatvāt /
anāsravā tu kevalaṃ visaṃyogaprāptir utpadyate
phyi ma rnams kyi nyon mongs pa dag mi spong ba gnyi ga ma yin no zhes bya ba ni phyi ma 'gog pa dang lam la bzod pa dang shes pa rnams kyis ni yid 'byung bar yang mi 'gyur la /
'dod chags dang bral bar yang mi 'gyur te /
mchog tu dga' ba'i dngos po la dmigs pa'i phyir yid 'byung bar mi 'gyur ro /
nyon mongs pa dag mi spong na zhes bya ba'i tshig gis spong bar byed pa med pa'i phyir 'dod chags dang bral bar mi 'gyur ro /
smras pa mu dang po dang bzhi pa la nyon mongs pa dag mi spong na zhes bstan pa gang zhig gang dag nyon mongs pa mi spong zhe na /
de la 'dod chags dang bral ba zhig ces bya ba rgyas par smos te /
de la zhes bya ba ni don nye bar dgod pa'i phyir ro /
'dod pa'i khams nas ci yang med pa'i skye mched kyi bar las kyang rung 'dod chags dang bral ba zhig bden pa rnams lta zhing mngon par rtogs par byed na chos shes pa dang bzod pa rnams kyis chos shes pa rnams dang chos la bzod pa rnams kyis nyon mongs pa dag mi spong ste /
'jig rten pa'i bsgom pa'i lam gyis sngar spangs zin pa'i phyir bral pa'i thob pa zag pa med pa skye ba 'ba' zhig tu zad do /
anvayajñānakṣāntibhis tv avaśyaṃ kleśān prajahāti rjes su shes pa dang bzod pa dag gis ni gdon mi za bar nyon mongs pa dag spong ste /
na hi laukikena mārgeṇa bhavāgravairāgyam asti 'jig rten pa'i lam gyis srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang bral ba med do /
jñānais tu bhāvanāmārga /
prayogavimuktiviśeṣamārgair ānantaryamārgair ap iva kaiścid indriyasaṃcārādyāvasthāsu na kleśān prajahāti
shes pa rnams kyis ni bsgom pa'i lam la sbyor ba dang rnam par grol ba dang khyad par can gyi lam rnams dang bar chad med pa'i lam yang kha cig gis dbang po 'pho ba la sogs pa'i gnas skabs na nyon mongs pa dag mi spong ngo /
gang dag cig lus she na /
ke 'vaśiṣyaṃte /
tadanya ānantaryamārgās taiḥ kleśān prajahātīti siddhaṃ
de dag las gzhan pa'i bar chad med pa'i lam rnams te /
de rnams kyis nyon mongs pa spong ngo zhes bya bar grub po /
ācāryayaśomitrakṛtāyāṃ sphuṭārthāyām abhidharmakośavyākhyāyāṃ ṣaṣṭhaṃ kośasthānaṃ samāptaṃ chos mngon pa'i mdzod kyi 'grel bshad slob dpon rgyal po'i sras grags pa'i bshes gnyen gyis mdzad pa don gsal ba zhes bya ba las gang zag dang lam bstan pa zhes bya ba ste mdzod kyi gnas drug pa'o /
(Abhidh-k-vy 610) blank /
(Abhidh-k-vy 611) /
VII jñānanirdeśo nāma saptamaṃ kośasthānam /
(VII /
1) ṣaṣṭhāt kośasthānād anantaraṃ saptamasyopanyāse saṃbaṃdhaṃ darśayann āha /
kṣāntayaś cocyante /
jñānāni ceti vistaraḥ
bam po lnga bcu gsum pa /
mdzod kyi gnas drug pa'i 'og tu bdun pa nye bar dgod pa 'brel pa bstan pa'i phyir /
bzod pa rnams zhes kyang 'byung zhes bya ba rgyas par smos te /
'jig rten pa'i chos mchog las /
chos kyi bzod pa zag pa med /
ces bya ba nas bzung ste /
laukikebhyo 'gradharmebhyo dharmakṣāntir anāsravety atrāṣṭau kṣāntaya uktāḥ /
kāmaduḥkhe tato 'traiva dharmajñānaṃ /
tathā punar ity atra jñānāni /
cet kṣayajñānam aśaikṣī vā dṛṣṭir ity atra samyagdṛṣṭiḥ /
saiva vimuktī dve jñānaṃ bodhir yathoditety atra samyagjñānaṃ /
ihaiva vā ṣaṣṭhakośasthānāvasāna etat sarvam uktam /
nirvidyate duḥkhahetukṣāntijñānair virajyate /
sarvair jahāti yair iti /
śāstrasaṃbandhena vāyam upanyasyate /
śāstre hi kṣāntayaś cocyante /
jñānāni ca samyagdṛṣṭiḥ samyagjñānaṃ ca
bzod pa brgyad bshad do /
'dod sdug bsngal la de nas ni /
de nyid la chos shes de bzhin /
zhes bya ba der shes pa bshad do /
gal te min /
zad pa shes sam mi slob lta /
zhes bya ba der yang dag pa'i lta ba bshad do /
de nyid rnam grol gnyis byang chub /
ji skad bshad shes pa zhes bya bar yang dag pa'i shes pa bshad do /
yang na drug pa'i mjug 'di nyid nas /
sdug bsngal rgyu bzod shes rnams kyis /
yid 'byung gang gis spong 'gyur ba /
kun gyi 'dod chags bral bar 'gyur /
zhes 'byung bas 'di thams cad bshad do /
yang na bstan bcos dang 'brel ba'i phyir 'di nye bar 'god de /
bstan bcos las ni bzod pa rnams zhes kyang 'byung /
shes pa rnams zhes kyang 'byung /
yang dag pa'i lta ba zhes kyang 'byung /
yang dag pa'i shes pa zhes kyang 'byung la /
tatpratyāyanāya cāyam ārabhyata ity ataḥ pṛcchati /
kiṃ punaḥ kṣāntayo na jñānam iti vistaraḥ
'di ni der mdor bsdu ba tsam yin pas de'i phyir /
ci bzod pa dag yin la shes pa ma yin nam zhes bya ba rgyas par 'dri'o /
nāmalāḥ kṣāntayo jñānam iti /
amalā eva kṣāntayo na jñānam ity avadhāraṇāt sāsravāḥ kṣāntayo jñānam ity uktaṃ bhavati
dri med bzod rnams shes pa min /
zhes bya ba bzod pa dri ma med pa dag kho na shes pa ma yin no zhes nges par gzung ba'i phyir bzod pa zag pa dang bcas pa rnams ni shes pa yin no zhes bshad par 'gyur te /
saṃvṛtijñānaṃ hi tad iṣyate /
tatpraheyasyety /
kṣāntipraheyasya vicikitsānuśayasyāprahīṇatvāt /
prahīyate hi tāsv avasthāsv anuśayaḥ /
na prahīṇo viprakṛtāvasthatvāt /
niścitaṃ ca jñānam iṣyate
de ni kun rdzob shes pa yin par 'dod do /
des spang bar bya ba zhes bya ba ni bzod pas spang bar bya ba'i phra rgyas the tshom ma spangs pa'i phyir te /
skabs la bab pa'i phyir gnas skabs de dag tu phra rgyas rnams spong gi spangs pa ni ma yin no /
nāniścitam /
iti na kṣāntayo jñānaṃ /
kṣamaṇarūpeṇa ca kṣāntaya utpadyante
shes pa ni nges pa yin par 'dod kyi ma nges pa ni ma yin pas bzod pa rnams shes pa ma yin te /
na niścayarūpeṇeti na jñānam iti varṇayanti /
vicikitsānuśayasyāprahīṇatvād (Abhidh-k-vy 612) ity etāvati vaktavye tatpraheyasyeti viśeṣaṇaṃ kim arthaṃ /
dvitīye hi kṣaṇe prathamakṣāntipraheyo vicikitsānuśayaḥ prahīṇo bhavatīti prathamaiva kṣāntir na jñānam iti gamyeta /
na tv anyāḥ kṣāntayaḥ
bzod pa rnams ni bzod pa'i ngo bor skye'i nges pa'i ngo bo ma yin pas shes pa ma yin no zhes brjod do /
phra rgyas the tshom ma spangs pa'i phyir ro zhes bya ba de tsam zhig brjod par bya ba yin na /
ci'i phyir des spang bar bya ba'i zhes khyad par smos she na /
skad cig ma gnyis pa la bzod pa dang po spang bar bya ba'i phra rgyas the tshom spang bar 'gyur bas bzod pa dang po kho na shes pa ma yin no zhes bya bar go bar 'gyur gyi bzod pa gzhan dag ni ma yin pas de'i phyir nge spang bar bya ba'i zhes khyad par smos so /
ity atas tatpraheyasyeti viśeṣaṇaṃ /
[yad vā duḥkhadharmajñānādīnāṃ jñānatvapratipādanārthaṃ /
yadi vicikitsānuśayāprahīṇatvād ity etāvad ucyate /
evaṃ] saṃtīraṇātmakatvād iti /
upanidhyānasvabhāvatvād ity arthaḥ /
asaṃtīraṇāparimārgaṇāśayatvād iti /
nāsti saṃtīraṇam asyety asaṃtīraṇaṃ /
parimārgaṇe āśayo 'bhiprāyaḥ parimārgaṇāśayaḥ /
nāsya parimārgaṇāśaya ity aparimārgaṇāśayaṃ /
asaṃtīraṇaṃ ca tad aparimārgaṇāśayaṃ ca asaṃtīraṇāparimārgaṇāśayaṃ /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
kṣayajñānam anutpādajñānaṃ ca na dṛṣṭir ity arthaḥ /
yāvad ayam akṛtakṛtyaḥ /
tāvad duḥkhādīni satyāny upanidhyāyati parimārgayati cāśayato yathoktair anityādibhir ākāraiḥ /
kṛtakṛtyasya punar yathā dṛṣṭiṣv eva duḥkhādiṣv āryasatyeṣu pratyavekṣaṇamātraṃ tābhyāṃ bhavatīti duḥkhaṃ mayā parijñātaṃ na punaḥ parijñeyam ityādi
yang dag par rtog pa'i bdag nyid can yin pa'i phyir zhes bya ba ni nye bar rtog pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
yang dag par rtog pa med pa dang yongs su tshol ba'i bsam pa can ma yin pa'i phyir zhes bya ba ni 'di la yang dag par rtog pa med pas na yang dag par rtog pa med pa'o /
yongs su tshol bar sems shing 'dod pa ni yongs su tshol ba'i bsam pa med pa'o /
'di la yongs su tshol ba'i bsam pa med pas yongs su tshol ba'i bsam pa can ma yin no /
de ni yang dag par rtog pa med pa yang yin la /
yongs su tshol ba'i bsam pa can ma yin pa yang yin pas yang dag par rtog pa med pa dang yongs su tshol ba'i bsam pa can ma yin pa ste /
de'i phyir zad pa shes pa dang mi skye ba shes pa lta ba ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
'di ji srid du bya ba ma byas pa de srid du sdug bsngal la sogs pa'i bden pa dag la nye bar rtog cing bsam pa dag pa nas mi rtag pa la sogs pa'i rnam pa ji skad bshad pa dag gis yongs su tshol bar byed do /
bya ba byas nas ni de dag gis sdug bsngal la sogs pa 'phags pa'i bden pa ji ltar mthong ba dag kho na la bdag gis sdug bsngal yongs su shes te yang shes par byar med do zhes bya ba la sogs par so sor rtog pa tsam du zad de /
tasmān na te dṛṣṭisvabhāve de lta bas na de dag ni lta ba'i ngo bo nyid ma yin no /
tadanyobhayathāryā dhīr iti de las gzhan 'phags blo gnyi ga /
duḥkhe dharmajñānaṃ yāvan mārge 'nvayajñānaṃ /
sā prajñopanidhyānapravṛttā prahīṇatadviṣayavicikitsā ca
zhes bya ba ni sdug bsngal la chos shes pa nas lam la rjes su shes pa'i bar gyi shes rab de ni nye bar rtog par zhugs pa yang yin la /
de'i yul can gyi the tshom spangs pa yin no /
anyeti laukikī /
sā sarvaiva jñānam ity avadhāraṇaṃ /
na sā prajñāsti
gzhan zhes bya ba ni 'jig rten pa ste /
de ni thams cad shes pa yin no zhes nges par gzung bas shes pa ma yin pa'i shes rab gang yin pa de med do zhes bya ba'i tha tshig go /
yan na jñānam ity arthaḥ /
kā punar asau prajñā /
paṃcavijñānakāyikā kuśalākuśalāvyākṛtā mānasī yā dṛṣṭisvabhāvakleśasaṃprayuktā anivṛtāvyākṛtā ca
shes rab de yang gang zhe na /
rnam par shes pa'i tshogs lnga las byung ba dge ba dang mi dge ba dang lung du ma bstan pa dang yid las byung ba lta ba'i ngo bo nyid ma yin pa nyon mongs pa dang mtshungs par ldan pa dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa'o /
yā punar dṛṣṭisvabhāvā yā ca mānasī kuśalā /
sā kiṃ bhavatīty āha
lta ba'i ngo bo nyid gang yin pa dang yid las byung ba dge ba gang yin pa de ci zhig yin zhe na /
dṛśaś ca ṣaḍ iti /
eṣā ṣaḍvidhā laukikī prajñā dṛṣṭiḥ /
anyā na dṛṣṭiḥ /
ṣaḍ evety avadhāraṇāt
drug ni lta ba'ang yin zhes bya ba smos te /
'jig rten pa'i shes rab rnam pa de drug ni lta ba yin gyi drug kho na zhes nges par gzung ba'i phyir gzhan ni lta ba ma yin no /
gzhan yang gang zhe na /
kā punar anyā /
yā pūrvam uktā laukikī
sngar bshad pa 'jig rten pa gang yin pa'o /
jñānaṃ tv eṣā cānyā ceti /
eṣā ca ṣaḍvidhā dṛṣṭisvabhāvā prajñā /
tato 'nyā ca pūrvoktā jñānam ity ucyate
'di dang gzhan dag kyang shes pa ni yin no zhes bya ba ni lta ba'i ngo bo nyid kyi shes rab rnam pa drug po 'di dang de las gzhan pa sngar bshad pa rnams kyang shes pa zhes ni bya'o /
gang gi phyir drug po 'di dag shes pa zhes kyang bya la /
ata eva ca /
dṛśaś ca ṣaḍ iti cakāraḥ paṭhyate
lta ba zhes kyang bya ba de nyid kyi phyir drug ni lta ba 'ang yin zhes yang zhes bya ba'i sgra 'don to /
yasmād etāḥ ṣaṭ jñānāni cocyante dṛṣṭayaś ceti /
(VII /
2, 3) daśabhir jñānaiḥ /
katamaiḥ /
dharmānvayasaṃvṛtiparacittaduḥkhasamudayanirodhamārgakṣayānutpādajñānair avadhāraṇārtho 'yam ārambho daśaiva jñānāni
shes pa bcus zhes bya ba gang dag gis she na /
chos dang rjes dang kun rdzob dang /
gzhan gyi sems dang sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam dang zad dang mi skye shes pa dag gis so /
shes pa bcu kho nar bshad pa 'di ni nges par gzung bar bya ba'i don yin te /
cyutyupapādapudgalajñānādīnām eṣām evāntarbhāvāt 'chi 'pho ba dang skye ba dang gang zag dang 'khor shes pa la sogs pa ni 'di dag kho na'i nang du 'dus pa'i phyir ro /
(Abhidh-k-vy 613) samāsena tu dve eva sāsravam anāsravaṃ ceti /
prāyeṇeti viśeṣaṇaṃ /
ghaṭapaṭādikaṃ saṃvṛtisadvastu saṃvṛtijñānam ālaṃbate /
svasāmānyalakṣaṇam api tu kadācid gṛhṇāti
mdor bsdu na ni gnyis te /
shes pa zag bcas zag pa med /
ces bya ba yin no /
phal cher zhes bya ba khyad par smos pa ni kun rdzob kyi shes pa phal cher bum pa dang snam bu la sogs pa kun rdzob tu yod pa'i dngos po la dmigs kyi res 'ga' ni rang dang spyi'i mtshan nyid kyang 'dzin to /
sāṃvṛtam iti /
saṃvṛtau bhavaṃ sāṃvṛtaṃ /
anāsravam api saṃkṣipyamāṇaṃ /
dvidhā dharmajñānam anvayajñāna ceti
kun rdzob kyi zhes bya ba ni kun rdzob la 'byung ba'o /
zag pa med pa yang mdor bsdu na chos shes pa dang rjes su shes pa zhes bya ba gnyis te /
duḥkhajñānādīnām anayor evāntarbhāvāt /
ālaṃbanaṃ saṃbhavata iti
sdug bsngal shes pa la sogs pa ni 'di dag kho na'i nang du 'dus pa'i phyir ro /
yasya yad ālaṃbanaṃ /
tasya tad bhavati /
na hi cakṣurvijñānasya śabdālaṃbanaṃ
dmigs pa ni ci rigs par zhes bya ba ni gang gis dmigs pa gang yin pa de ni de'i yin te /
mig gi rnam par shes pa'i dmigs pa ni sgra ma yin no /
tadālaṃbanatvād iti /
duḥkhādyālaṃbanatvād ity arthaḥ /
(VII /
4) ete caturvidhe iti
de dag la dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba ni sdug bsngal la sogs pa la dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
ete eva dharmānvayajñāne dve duḥkhādyālaṃbanabhedāc caturvidhe /
adṛṣṭisvabhāve satī kṣayajñānam anutpādajñānaṃ cocyate
rnam bzhi de dag ni zhes bya ba ni chos dang rjes su shes pa gnyis po lta ba'i rang bzhin ma yin pa sdug bsngal la sogs pa la dmigs pa'i bye brag gis rnam pa bzhi po de dag kho na zad pa shes pa dang mi skye ba shes pa zhes bya'o /
te punaḥ prathamodite /
te punaḥ kṣayānutpādajñāne prathamotpanne satī /
duḥkhahetvanvayajñāne bhavataḥ /
duḥkhasamudayālaṃbane avaśyaṃ bhavata ity arthaḥ
de gnyis dang po skyes pa ni zad pa shes pa dang mi skye ba shes pa de gnyis dang po skyes pa ni sdug bsngal rgyu rjes shes pa yin te /
gdon mi za bar sdug bsngal dang kun 'byung ba la dmigs pa dag yin no zhes bya ba'i don te /
kasmād ity āha /
duḥkhasamudayākārair bhāvāgrikaskaṃdhālaṃbanatvād iti /
[tasya hi sarvapaścād bhavāgram eva prahīyate /
tasmād yena ca pīḍyate yena ca baddhaṃ tata eva mokṣaṃ bahu manyamāno 'nantaraṃ kṣīṇaṃ bhavāgram ālaṃbate /
tac ca duḥkhaṃ yā samudayā cityato duḥkhasamudayākārair bhavāgram ālaṃbate /
] yasmād avaśyaṃ te prathamotpannakṣayānutpādajñāne duḥkhākārair anityādibhiḥ samudayākārair vā hetvādibhir bhāvāgrikān skaṃdhān ālaṃbate /
aprathamotpanne tv anyasatyālaṃbane api te bhavata ity arthād uktaṃ bhavati /
vajropamānantaraṃ kṣayajñānaṃ bhavati /
tadanantaraṃ cānutpādajñānam ity ataḥ pṛcchati /
kiṃ vajropamo 'pi tābhyām ekālaṃbano bhavatīti /
tābhyām iti prathamotpannābhyām ity arthaḥ /
yathā kṣayānutpādajñāne ekālaṃbane kiṃ vajropamo 'pi tābhyām ekālaṃbana ity apiśabdasyārthaḥ /
yadi duḥkhasamudayālaṃbano bhavati
ci'i phyir zhe na /
srid pa'i rtse mo pa'i phung po la sdug bsngal lam kun 'byung ba la rjes su shes pa'i rnam par dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
'di ltar zad pa dang mi skye ba shes pa dang po skyes pa de dag ni gdon mi za bar srid pa'i rtse mo pa'i phung po rnams la mi rtag pa la sogs pa'i sdug bsngal gyi rnam pa dang rgyu la sogs pas kun 'byung ba'i rnam par dmigs so /
dang por skyes pa ma yin pa de dag ni bden pa gzhan la dmigs pa dag kyang yin no zhes bya bar shugs kyis bshad par 'gyur ro /
rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin gyi mjug thogs su zad pa shes pa 'byung la /
de'i rjes la mi skye ba shes pa 'byung ba de'i phyir ci rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin kyang de gnyis dang dmigs pa gcig pa zhig yin nam zhes 'dri ste /
kyang zhes bya ba'i sgra'i don ni ji ltar zad pa dang mi skye ba shes pa dmigs pa gcig yin pa ltar /
ci rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin kyang de gnyis dang dmigs pa gcig pa zhig yin nam zhes bya ba yin no /
de gnyis dang zhes bya ba ni dang po skyes pa dag dang zhes bya ba'i don to /
gal te sdug bsngal dang kun 'byung ba la dmigs na ni yin no zhes bya ba ci zhe na /
kiṃ /
tābhyām ekālaṃbano bbhavatīti saṃbhavaḥ /
atha nirodhamārgālaṃbano bhavati naikālaṃbanaḥ
de gnyis dang dmigs pa gcig pa yin no zhes bya bar sbyar ro /
'on te 'gog pa dang lam la dmigs pa zhig yin na ni dmigs pa gcig pa ma yin te /
tayor niyamena bhāvāgrikaskaṃdhālaṃbanatvāt /
yathā hi viṣakāṇḍaviddhasya mṛtasya viṣaṃ sarvam aṃgam abhivyāpya vraṇadeśa eva maraṇakāle 'vatiṣṭhate nānyatra /
tadvad asya yoginaḥ praheya eva bhāvāgrikaskaṃdhalakṣaṇe jñānam avatiṣṭhate
de gnyis ni nges par srid pa'i rtse mo pa'i phung po la dmigs pa'i phyir ro /
dper na dug mdas phog ste /
shi ba'i dug yan lag thams cad la khyab nas shi ba'i tshe rma'i phyogs kho nar gnas kyi gzhan du ma yin pa de bzhin du rnal 'byor pa 'di'i shes pa de dag kyang spang bar bya ba srid pa'i rtse mo pa'i phung po'i mtshan nyid kho na la gnas so /
(Abhidh-k-vy 614) /
(VII /
5, 6) caturbhyaḥ paracittavid iti /
caturbhya eva dharmajñānādibhyas tatsaṃgṛhītatvāt
bzhi las pha rol sems rig pa /
zhes bya ba ni chos shes pa la sogs pa bzhi kho na las yin te /
de dag gis bsdus pa'i phyir ro /
na duḥkhajñānādibhyaḥ sdug bsngal shes pa la sogs pa las ni ma yin te /
anyākāratvāt /
anāsravaṃ hi paracittajñānaṃ mārgākāram eva mārgajñānatvāt /
yat tu sāsravaṃ
gzhan gyi rnam pa can yin pa'i phyir ro; ;gzhan gyi sems shes pa zag pa med pa ni lam shes pa yin pa'i phyir lam gyi rnam pa can kho na yin no /
tal laukikākāraṃ sarāgam vigatarāgam ityādi /
śraddhādhimuktasamayavimuktamārgeṇeti /
yathāsaṃkhyaṃ śraddhādhimuktamārgena dṛṣṭiprāptamārgaṃ na jānāti
zag pa dang bcas pa gang yin pa de ni 'dod chags dang bcas pa dang /
'dod chags dang bral ba zhes bya bar 'jig rten pa'i rnam pa can yin no /
dad pas mos pa dang dus kyis rnam par grol ba'i lam gyis zhes bya ba ni grangs bzhin du dad pas mos pa'i lam gyis mthong bas thob pa'i lam mi shes la /
samayavimuktamārgeṇāsamayavimuktamārgaṃ na jānāti dus kyis rnam par grol ba'i lam gyis dus dang mi sbyar bar rnam bar grol ba'i lam mi shes so /
adhareṇottaram iti /
anāgāmimārgeṇārhanmārgaṃ na jānāti
'og mas gong ma zhes bya ba ni phyir mi 'ong ba'i lam gyis dgra bcom pa'i lam mi shes la /
arhanmārgeṇa pratyekabuddhamārgam ityādi dgra bcom pa'i lam gyis rang sangs rgyas kyi lam mi shes so zhes bya ba la sogs pa'o /
kāmadhātūrdhvadhātupratipakṣālaṃbanatvāt tayor iti /
tayor dharmajñānapakṣānvayajñānapakṣayoḥ /
dharmajñānapakṣasya kāmadhātupratipakṣa ālaṃbanam
de gnyis ni 'dod pa'i khams la sogs pa dang khams gong ma'i gnyen po la dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba ni chos shes pa'i phyogs dang mthun pa dang; rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa de gnyis la chos shes pa'i phyogs dang mthun pa ni 'dod pa'i khams kyi gnyen po la dmigs so /
anvayajñānapakṣasya ūrdhvadhātupratipakṣa ālaṃbanam iti niyamaḥ rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa ni khams gong ma'i gnyen po la dmigs so zhes bya bar nges so /
darśanamārge paracittajñānaṃ nāstīty avyāpāratvāt darśanamārgasya mthong ba'i lam la pha rol gyi sems shes pa med do zhes bya ba ni mthong ba'i lam yun thung ba'i phyir ro /
duḥkhe dharmajñānakṣāntiṃ dharmajñānaṃ ceti saṃbhavaṃ praty evam ucyate sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang chos shes pa'o zhes bya ba ni srid pa'i phyir de skad bshad de /
kadācid dhi prayogavaśād duḥkhe 'nvayajñānakṣāntiṃ duḥkhe 'nvayajñānaṃ ca jñātuṃ saṃbhavati res 'ga' ni sbyor ba'i dbang gis sdug bsngal la rjes su shes pa'i bzod pa dang sdug bsngal la rjes su shes pa yang shes par srid do /
aṣṭamaṃ ca samudayānvayajñānam iti /
dharmajñānapakṣau dvau kṣaṇau jñātvānvayajñānapakṣaṃ pareṇa cittaṃ jñāsyāmīti prayogaṃ kṛtvā samudayānvayajñānam aṣṭamaṃ saṃbhāvayati
brgyad pa kun 'byung ba la rjes su shes pa dang zhes bya ba ni chos la shes pa dang bzod pa'i phyogs dang mthun pa gnyis shes nas rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i sems shes par bya'o zhes sbyor bar byas nas brgyad pa kun 'byung ba la rjes su shes pa shes par nus so /
mṛduprayogatvād iti alpaprayogatvād ity arthaḥ /
śrāvakasya hi mahāprayogasādhyaṃ tad anvayajñānapakṣālaṃbanaṃ paracittam /
ato yāvat sa tatra prayogam ārabhate /
tāvad ayaṃ ṣoḍaśaṃ cittam anuprāpto bhavatīti
sbyor ba chung ba'i phyir ro zhes bya ba ni sbyor ba chung ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig ste /
nyan thos kyi gzhan gyi sems shes pa rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa la dmigs pa de ni sbyor ba chen pos bsgrub par bya ba yin te /
de'i phyir de ji srid de la sbyor ba rtsom pa de srid kyis des sems bcu drug rjes su 'thob par 'gyur bas de'i phyir bar skabs su ni mi shes so /
aṃtarā na jānāti /
prathamadvitīyapaṃcadaśān iti etān eva trīn jānāti
dang po dang gnyis pa dang bco lnga pa rnams zhes bya ba de gsum kho na shes so /
ji lta zhe na /
kathaṃ /
duḥkhe dharmajñānakṣāntiṃ dharmajñānaṃ ca jñātvā prayogāntaraṃ ca kṛtvā paṃcadaśakṣaṇaṃ mārgānvayajñānakṣāntiṃ jānātīti /
(VII /
7) katham anāsraveṇa jñānenaivaṃ janātīti
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa dang sdug bsngal la chos shes pa shes nas sbyor ba gzhan byas te skad cig ma bco lnga pa lam la rjes su shes pa'i bzod pa shes so /
ji ltar na zag pa med pa'i shes pas de ltar shes zhes bya ba ni zag pa med pa rnams ni sdug bsngal la sogs pa'i rnam pa can yin pa'i phyir la /
anāsravaṇāṃ duḥkhādyākāratvat /
idaṃ ca saṃvṛtyākāraṃ duḥkhaṃ me parijñātam ity evamādyākāratvād ataḥ pṛcchati
'di ni bdag gis sdug bsngal yongs su shes so zhes bya ba la sogs pa'i rnam pa can yin pa'i phyir kun rdzob la sogs pa'i rnam pa can yin pas de'i phyir 'dri'o /
tadviśeṣeṇa tayor viśeṣa iti /
tasya saṃvṛtijñānadvayasya tatpṛṣṭhalabdhasya viśeṣeṇa duḥkhaṃ me parijñātaṃ yāvan me mārgo bhāvita iti jānāti
bstan bcos las de'i bye brag gis de gnyis kyi bye brag bstan to zhes bya ba ni /
de'i rjes la thob pa kun rdzob kyi shes pa gnyis po de'i bye brag gis te /
bdag gis sdug bsngal yongs su shes so zhes bya ba nas /
duḥkhaṃ me parijñātaṃ na punaḥ parijñeyaṃ /
yāvan mārgo me bhāvito na punar bhāvayitavyaḥ iti ca jānātīty evaṃrūpeṇa tayor anāsravayoḥ kṣayānutpādajñānayor viśeṣaḥ śāstre jñāpito darśitaḥ
lam bsgoms so zhes bya bar shes pa'i bar dang bdag gis sdug bsngal yongs su shes te /
yang yongs su shes par byar med do zhes bya ba nas /
bdag gis lam bsgoms te yang bsgom du med do zhes bya bar shes pa'i bar de lta bu'i ngo bos zad pa dang mi skye ba shes pa zag pa med pa de gnyis kyi bye brag bstan cing shes par byas so /
ata eva tad upādāyety uktaṃ /
tad upādāyeti pūrvīkṛtya tat puraskṛtyety arthaḥ /
niṣyaṃdane tayor nirvikalpayor viśeṣo 'numīyata ity abhiprāyaḥ /
anāsraveṇāpy evaṃ jānātīti /
ṣoḍaśākāravyatirikto 'sty anāsrava ākāraḥ
de nyid kyi phyir de'i rgyu las byung ba ni de rgyur byas pa dang de sngon du btang ba zhes bya ba'i tha tshig ste /
rgyu mthun pas rnam par mi rtog pa de gnyis kyi khyad par rjes su dpag go snyam du bsams pa yin no /
zag pa med pas kyang de ltar shes te zhes bya ba ni gzhan dag na re rnam pa bcu drug la ma gtogs pa'i zag pa med pa'i rnam pa yod de /
(Abhidh-k-vy 615) tenaivaṃ jānātīty apare /
yadi tad upādāya yaj jñānaṃ darśanam iti śāstravacanena duḥkhaparijñānādisaṃvṛtijñānaphalam amāsravaṃ kṣayānutpādajñānam ucyate /
yad idam ucyate /
kṣayānutpādadhīr na dṛk iti na dṛṣṭir iti /
tad virudhyate /
tenāha /
darśanavacanaṃ tu bhāṣyākṣepād iti /
yad etac chāstre vacanaṃ yaj jñānaṃ darśanam iti
des de ltar shes so zhes zer ro /
gal te bstan bcos las de'i rgyu las byung ba'i shes pa dang mthong ba zhes 'byung bas zad pa dang mi skye ba shes pa zag pa med pa ni sdug bsngal yongs su shes so zhes bya ba la sogs pa kun rdzob kyi shes pa'i 'bras bu can yin par brjod na /
zad dang mi skye'i blo lta min /
zhes lta ba ma yin par 'byung ba gang yin pa de dang 'gal lo zhe na de'i phyir mthong ba smos pa ni bshad pa 'phangs ba'i phyir zhes bya ba smos so /
bstan bcos las shes pa dang mthong ba zhes smos pa gang yin pa de ni bshad pa 'phangs pa las gyur te /
bhāṣyākṣepād bhavati /
duḥkhajñānādiṣu hi jñānaṃ darśanaṃ vidyā buddhir bodhir iti paṭhyate /
tatpāṭhākṣepeṇāyam upatiṣṭhate tatpāṭhināṃ pāṭhaḥ
sdug bsngal shes pa la sogs pa la shes pa dang mthong ba dang rig pa dang blo dang rtogs pa zhes 'byung bas tshig de 'phangs pa'i phyir 'di nye bar gnas pa yin pas de 'don pa rnams kyi tshig tu zad kyi zad pa dang mi skye ba shes pa de dag lta ba'i ngo bo nyid ni ma yin te /
na tu te kṣayānutpādajñāne darśanasvabhāve /
na dṛṣṭisvabhāve ity arthaḥ /
pratyakṣavṛttitvād veti /
pratyakṣā vṛttir asya jñānadvayasya /
tad iyaṃ pratyakṣavṛttiḥ /
tadbhāvat /
anayor darśanavacanaṃ /
na hy etajjñānadvaye ānumānikavad āgāmikavad vā parokṣavṛttiḥ
lta ba ma yin pa'i ngo bo nyid dag go zhes bya ba'i tha tshig go /
yang na mngon sum du 'jug pa'i phyir ro zhes bya ba ni shes pa 'di gnyis la mngon sum du 'jug pa yod pas 'di ni mngon sum du 'jug pa'o /
de'i phyir 'di gnyis la mthong ba zhes smos te /
shes pa 'di gnyis ni rjes su dpag pa las byung ba lta bu 'am /
lung las byung ba lta bur lkog tu 'jug pa ni ma yin no /
pratyakṣavṛttiś ca darśanam iṣyate /
tadyathā cakṣurvijñānaṃ /
tadsādharmyād etad api jñānadvayaṃ darśanam ity uktam
mthong ba yang mngon sum du 'jug pa yin par 'dod de /
dper na mig gi rnam par shes pa lta bu'o /
de dang chos mthun par shes pa 'di gnyis kyang mthong ba zhes bshad do /
ata evoktam iti /
ata eva pratyakṣavṛttitvād uktaṃ śāstre yat tāvaj jñānaṃ
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni mngon sum du 'jug pa de nyid kyi phyir bstan bcos las /
re zhig shes pa gang yin pa de ni mthong ba yang yin no /
darśanam api tat /
syāt tu darśanaṃ na jñānam aṣṭāv ābhisamayāntikāḥ kṣāntayaḥ
mthong ba yin la shes pa ma yin pa yang yod de /
mngon par rtogs pa'i khongs su gtogs pa bzod pa brgyad lta bu'o zhes 'byung ngo /
tad idam uktaṃ bhavati darśanatvam anayor iṣyate /
na dṛṣṭitvam iti
de'i phyir 'di skad du 'di gnyis ni mthong ba nyid yin par 'dod kyi lta ba ma yin no zhes bshad par 'gyur ro /
tatreti teṣu daśasu jñāneṣu saṃvṛtijñānaṃ saṃvṛtijñānam eva svabhāvasaṃgrahataḥ de la zhes bya ba ni shes pa bcu po dag la kun rdzob shes pa ni kun rdzob shes pa kho na ste /
rang gi ngo bos bsdus pa yin no /
ekasya ca paracittajñānasya bhāga ekadeśaḥ /
tasya hi sāsravānāsravasya sāsrava eva bhāgaḥ saṃvṛtijñānaṃ
gcig po gzhan gyi sems shes pa'i cha phyogs gcig kyang yin te /
zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa de'i zag pa dang bcas pa'i cha kho na kun rdzob shes pa yin gyi /
nānāsravo bhāga iti /
dharmajñānaṃ daśasu jñāneṣv ekaṃ jñānaṃ dharmajñānam eva
zag pa med pa ni ma yin no /
chos shes pa ni shes pa bcu dag gi nang na shes pa gcig yin te /
chos shes pa kho na yin no /
saptānāṃ ca bhāgo duḥkhasamudayanirodhamārgaparacittakṣayānutpādajñānānām sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam dang gzhan gyi sems dang zad pa dang mi skye ba shes pa bdun gyi cha yang yin no /
ji lta zhe na /
kathaṃ /
duḥkhajñānaṃ hi dharmānvayajñānasvabhāvaṃ /
tasya yo dharmajñānabhāgaḥ /
tad dharmajñānam /
evaṃ samudayajñāsya yāvad anutpādajñānasya dharmānvayajñānasvabhāvasya yo dharmajñānabhāgaḥ
sdug bsngal shes pa ni chos dang rjes su shes pa'i ngo bo nyid yin te /
de'i cha chos shes pa gang yin pa de chos shes pa yin no /
de bzhin du kun 'byung ba shes pa nas mi skye ba shes pa'i bar chos dang rjes su shes pa'i ngo bo nyid kyi cha chos shes pas de chos shes pa yin gyi rjes su shes pa'i cha ni ma yin no /
tad dharmajñānaṃ /
na tv anvayajñānabhāga iti /
paracittajñānasya tu dharmānvayamārgasaṃvṛtijñānasvabhāvasya dharmajñānabhāgo dharmajñānam iti /
evam anvayajñānam ekam anvayajñānam eva /
saptānāṃ ca bhāgaḥ /
teṣām eva duḥkhajñānādīnām yo 'nvayajñānabhāgaḥ /
tad anvayajñānam iti yojyaṃ /
duḥkhajñānaṃ daśasu jñāneṣv ekaṃ jñānaṃ
gzhan gyi sems shes pa chos dang rjes dang kun rdzob shes pa'i ngo bo nyid kyi yang chos shes pa'i cha de chos shes pa yin no /
rjes su shes pa yang de dang 'dra ste /
rjes su shes pa gcig kho na yin la /
bdun gyi cha yang yin te /
sdug bsngal shes pa la sogs pa de dag nyid kyi cha rjes su shes pa gang yin pa de ni rjes su shes pa yin no zhes bya bar sbyar ro /
sdug bsngal shes pa ni shes pa bcu'i nang na shes pa gcig yin te /
tad eva duḥkhajñānaṃ /
caturṇāṃ ca bhāgo dharmānvayakṣayānutpādajñānānām /
etāni hi dharmajñānādīni catvāri catuḥsatyālaṃbanāni bhavanti
sdug bsngal shes pa de nyid yin no /
chos dang rjes dang zad pa dang mi skye ba shes pa bzhi'i cha yang yin te /
chos shes pa la sogs pa bzhi po de dag ni bden pa bzhi la dmigs pa yin te /
ya eṣāṃ duḥkhasatyālambano bhāgaḥ /
tad duḥkhajñānaṃ /
nānyo bhāgaḥ /
ity evaṃ samudayanirodhajñāne (Abhidh-k-vy 616) yojye pratyekam
de dag gi cha sdug bsngal la dmigs pa gang yin pa de sdug bsngal shes pa yin gyi cha gzhan ni ma yin no /
kun 'byung ba dang 'gog pa shes pa yang de 'dra bar sbyar bar bya ste /
ekaṃ jñānaṃ samudayajñānaṃ nirodhajñānaṃ vā so sor shes pa gcig yin te /
kun 'byung ba shes pa dang 'gog pa shes pa yin la /
bzhi'i cha yang yin te /
caturṇāṃ ca bhāgo dharmānvayakṣayānutpādajñānānāṃ yaḥ samudayālaṃbanabhāgo nirodhālaṃbanabhāgo vā /
tat samudayajñānaṃ nirodhājñānaṃ ca
chos dang rjes dang zad pa dang mi skye ba shes pa rnams kyi cha kun 'byung ba la dmigs pa 'am /
'gog pa la dmigs pa'i cha gang yin pa de ni kun 'byung ba shes pa dang 'gog pa shes pa yin no /
mārgajñānaṃ daśasu jñāneṣv ekaṃ jñānaṃ tad eva mārgajñānaṃ /
paṃcānāṃ ca bhāgaḥ /
dharmānvayakṣayānutpādaparacittajñānānaṃ /
etāni paṃca mārgajñānāni mārgajñānasvabhāvāni bhavanti
lam shes pa ni shes pa bcu'i nang na shes pa gcig yin te /
lam shes pa de nyid yin no /
chos dang rjes dang zad pa dang mi skye ba dang gzhan gyi sems shes pa dang lnga'i cha yang yin te /
lnga po 'di dag ni lam shes pa dang lam shes pa ma yin pa'i ngo bo nyid yin te /
ya eṣāṃ mārgajñānabhāgaḥ /
tan mārgajñānaṃ netara iti /
paravittajñānaṃ daśasu jñāneṣv ekaṃ jñānaṃ
de dag gi cha lam shes pa gang yin pa de ni lam shes pa yin gyi gzhan ni ma yin no /
pha rol gyi sems shes pa ni shes pa bcu'i nang na shes pa gcig yin te /
caturṇāṃ ca bhāgo dharmānvayamārgasaṃvṛtijñānānāṃ /
etāni hi catvāri jñānāni paracittāparacittajñānaṃ svabhāvāni bhāvaṃti
pha rol gyi sems shes pa de nyid yin no /
chos dang rjes dang lam dang kun rdzob shes pa bzhi'i cha yang yin te /
shes pa bzhi po 'di dag ni gzhan gyi sems shes pa dang gzhan gyi sems shes pa ma yin pa'i ngo bo nyid yin te /
ya eṣāṃ paracittajñānabhāgaḥ /
tat paracittajñānaṃ /
netara iti /
kṣayajñānaṃ daśasu jñāneṣv ekaṃ jñānaṃ tad eva kṣayajñānaṃ svabhāvasaṃgrahataḥ /
ṣaṇṇāṃ ca bhāgo dharmānvayaduḥkhasamudayanirodhamārgajñānānāṃ
de dag gi cha gzhan gyi sems shes pa gang yin pa de ni gzhan gyi sems shes pa yin gyi gzhan ni ma yin no /
zad pa shes pa ni shes pa bcu'i nang na shes pa gcig yin te /
zad pa shes pa de nyid yin pas rang gi ngo bos bsdus pa yin no /
chos dang rjes dang sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam shes pa drug gi cha yang yin te /
kṣayajñānaṃ duḥkhaṃ me parijñātam ity evamādyākārajñānaniṣyandaṃ /
tatra yat kāmāvacaraduḥkhādyālaṃbanaṃ /
tad dharmajñane 'ntarbhavati
zad pa shes pa ni bdag gis sdug bsngal yongs su shes so zhes bya ba la sogs pa'i rnam pa can gyi shes pa'i rgyu mthun pa can yin no /
de la 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal la sogs pa la dmigs pa gang yin pa de ni chos shes pa'i nang du 'dus so /
yad rūpārūpyāvacaraduḥkhādyālaṃbanaṃ /
tad anvayajñāne 'ntarbhavati
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sdug bsngal la sogs pa la dmigs pa gang yin pa de ni rjes su shes pa'i nang du 'dus so /
yat pratyekaṃ duḥkhādyālaṃbanaṃ /
tad duḥkhajñānaṃ yāvan mārgajñānaṃ vā bhavati
sdug bsngal la sogs pa so so la dmigs pa gang yin pa de ni sdug bsngal shes pa nas lam shes pa'i bar yin no /
tatra ya eṣām evaṃlakṣaṇo bhāgaḥ /
tat kṣayajñānaṃ netara iti
de lta bas na 'dir de dag gi cha de lta bu'i mtshan nyid gang yin pa de ni zad pa shes pa yin gyi gzhan ni ma yin pas drug gi cha yang yin zhes bya'o /
ṣaṇṇāṃ bhāga ity ucyate /
evam anutpādajñānaṃ daśasu jñāneṣv ekaṃ jñānaṃ tad evānutpādajñānaṃ /
ṣaṇṇāṃ ca bhago dharmānvayaduḥkhasamudayanirodhamārgajñānānāṃ yo bhāgaḥ /
duḥkhaṃ me parijñātaṃ na punaḥ parijñeyam ity evamādyākāraniṣyandaṃ
mi skye ba shes pa yang de dang 'dra bar shes pa bcu'i nang na shes pa gcig yin te /
mi skye ba shes pa de nyid yin no /
drug gi cha yang yin te /
chos dang rjes dang sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam shes pa dag gi cha bdag gis sdug bsngal yongs su shes te yang yongs su shes par byar med do zhes bya ba la sogs pa'i rnam pa can 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sdug bsngal la sogs pa la dmigs pa gang yin pa de ni mi skye ba shes pa yin gyi /
tad anutpādajñānaṃ /
rūpārūpyāvacraduḥkhādyālaṃbanam /
tad anvayajñānaṃ /
netaro bhāga iti /
ṣaṇṇāṃ bhāga ity ucyate /
(VII /
8) ākārākāragocarād iti /
ākāraś ca gocaraś cākāragocaraṃ /
ākāraś cākāragocaraṃ /
ākārākāragocaram /
tasmāt /
svabhāvataḥ saṃvṛtijñānam iti /
svabhāvena svabhāvataḥ /
saṃvṛtijñānaṃ /
kasmād ity āha /
apramārthajñānatvād iti /
kāmadhātupratipakṣo dharmajñānaṃ /
ūrdhvadhātupratipakṣo 'nvayajñānaṃ /
tathā hi śāstra uktaṃ
cha gzhan ni ma yin pas drug gi cha yang yin zhes bya'o /
rnam pa rnam pa spyod yul dang /
zhes bya ba ni rnam pa dang spyod yul ni rnam pa spyod yul lo /
rnam pa dang rnam pa dang spyod yul ni rnam pa rnam pa spyod yul te /
de'i phyir ro /
rang bzhin las ni kun rdzob shes pa ste zhes bya ba ni rang bzhin las te /
ngo bo nyid kyi kun rdzob kyi shes pa yin no /
yang na kun rdzob la shes pas na kun rdzob shes pa ste /
de ci'i phyir zhe na /
don dam pa mi shes pa'i phyir ro /
chos shes pa ni 'dod pa'i khams kyi gnyen po yin la rjes su shes pa ni /
dharmajñānaṃ katamat /
kāmapratisaṃyukteṣu saṃskāreṣu yad anāsravaṃ jñānaṃ /
kāmapratisaṃyuktānāṃ (Abhidh-k-vy 617) saṃskārāṇāṃ hetau yad anāsravaṃ jñānaṃ /
kāmapratisaṃyuktānāṃ saṃskārāṇāṃ nirodhe yad anāsravaṃ jñānaṃ kāmapratisaṃyuktānāṃ saṃskārāṇāṃ prahāṇāya mārge yad anāsravaṃ jñānaṃ /
idam ucyate dharmajñānam /
api khalu dharmajñāne dharmajñānabhūmau ca yad anāsravaṃ /
idam ucyate dharmajñānam /
anvayajñānaṃ katamat /
rūpārūpyapratisaṃyukteṣu saṃskāreṣu yad anāsravaṃ jñānam /
rūpārūpyapratisaṃyuktānāṃ saṃskārāṇāṃ hetau yad anāsravaṃ jñānaṃ /
rūpārūpyapratisaṃyuktānāṃ saṃskārāṇāṃ nirodhe yad anāsravaṃ jñānaṃ /
rūpārūpyapratisaṃyuktānāṃ saṃskārāṇāṃ prahāṇāya mārge yad anāsravaṃ jñānam
khams gong ma'i gnyen po yin te /
'di ltar bstan bcos las /
chos shes pa gang zhe na /
'dod pa dang ldan pa'i 'du byed rnams shes pa zag pa med pa gang yin pa dang 'dod pa dang ldan pa'i 'du byed rnams kyi rgyu shes pa zag pa med pa gang yin pa dang 'dod pa dang ldan pa'i 'du byed rnams 'gog pa shes pa zag pa med pa gang yin pa dang 'dod pa dang ldan pa'i 'du byed rnams spong bar 'gyur ba'i lam shes pa zag pa med pa gang yin pa 'di ni chos shes pa zhes bya'o /
gzhan yang chos shes pa dang chos shes pa'i sa shes pa zag pa med pa gang yin pa de ni chos shes pa zhes bya'o /
rjes su shes pa gang zhe na /
gzugs dang gzugs med pa dang ldan pa'i 'du byed rnams shes pa zag pa med pa gang yin pa dang gzugs dang gzugs med pa dang ldan pa'i 'du byed rnams kyi rgyu shes pa zag pa med pa gang yin pa dang gzugs dang gzugs med pa dang ldan pa'i 'du byed rnams 'gog pa shes pa zag pa med pa gang yin pa dang gzugs dang gzugs med pa dang ldan pa'i 'du byed rnams spong bar 'gyur ba'i lam shes pa zag pa med pa gang yin pa 'di ni rjes su shes pa zhes bya'o /
gzhan yang rjes su shes pa dang rjes su shes pa'i sa shes pa zag pa med pa gang yin pa 'di ni rjes su shes pa zhes bya'o zhes bya ba la sogs pa bshad do /
idam ucyate anvayajñānaṃ /
api khalv anvayajñāne anvayajñānabhūmau ca yad anāsravaṃ jñānam /
idam ucyate 'nvayajñānam iti /
ākārato duḥkhasamudayajñāne iti /
ākārata eva nālaṃbanataḥ paṃcopādānaskaṃdhalakṣaṇatvena tayor abhedāt /
tathā hi śāstra uktaṃ /
duḥkhajñānaṃ katamat /
paṃcopādānaskaṃdhān anityato duḥkhataḥ śunyato 'nātmataś ca manasikurvato yad anāsravaṃ jñānaṃ
rnam pa las ni sdug bsngal dang kun 'byung ba shes pa dag ces bya ba ni rnam pa kho na las yin gyi de gnyis nye bar len pa'i phung po lnga'i mtshan nyid du khyad par med pa'i phyir dmigs pa las ni ma yin te /
'di ltar bstan bcos las /
sdug bsngal shes pa gang zhe na /
nye bar len pa'i phung po lnga la mi rtag pa dang sdug bsngal ba dang stong pa dang bdag med par yid la byed pa'i shes pa zag pa med pa gang yin pa'o /
kun 'byung ba shes pa gang zhe na /
zag pa dang bcas pa'i rgyu la rgyu dang kun 'byung ba dang rab tu skye ba dang rkyen nyid du yid la byed pa'i shes pa zag pa med pa gang yin pa ste /
idam ucyate duḥkhajñānaṃ /
samudayajñānaṃ katamat /
sāsravaṃ hetukaṃ hetutaḥ samudayataḥ prabhavataḥ pratyayataś ca manasikurvato yad anāsravaṃ jñānam /
idam ucyate samudayajñānaṃ /
ākārālaṃbanato nirodhamārgajñāne iti /
ākārataś cālaṃbanataś ca nirodhamārgajñāne vyavasthāpyete /
tathā hi śāstra uktaṃ /
nirodhajñānaṃ katamat /
nirodhaṃ nirodhataḥ śāntataḥ /
praṇītato niḥsaraṇataś ca manasikurvato yad anāsravaṃ jñānam /
idam ucyate nirodhajñānam iti /
mārgajñānaṃ katamat /
mārgaṃ mārgato nyāyataḥ pratipattito nairyāṇikataś ca manasikurvato yad anāsravaṃ jñānam /
idam ucyate mārgajñānam iti /
prathamata iti grahaṇam anutpādajñānaviśeṣaṇārthaṃ /
tad api hi kṛtakṛtyasaṃtāna utpadyate /
sarvānāsravahetukatvād iti /
prathamotpannāni daśa jñānāny adhikṛtya sabhāgahetunā sarvānāsravahetukam anutpādajñānaṃ /
kṣayajñānaṃ tu na sarvānāsravahetukaṃ /
na hy anutpādajñānam asya hetur bhavati viśiṣṭatvāt /
(VII /
9) sakalasya sakalapratipakṣatvād iti /
sakalasya kāmadhātor darśanabhāvanāprahātavyasaṃgṛhītasya paṃcaprakārasya sakalaṃ dhārmajñānaṃ darśanabhāvanāmārgasaṃgṛhītaṃ caturāryasatyālaṃbanaṃ pratipakṣa iti kṛtvā kāmadhātor eva pratipakṣo dharmajñānam ity uktam
'di ni kun 'byung ba shes pa zhes bya'o zhes bshad do /
rnam pa dang dmigs pa las ni 'gog pa dang lam shes pa dag ces bya ba ni 'gog pa dang lam shes pa dag ni rnam pa dang dmigs pa las rnam par gzhag ste /
'di ltar bstan bcos las /
'gog pa shes pa gang zhe na 'gog pa la 'gog pa dang zhi ba dang gya nom pa dang nges par 'byung ba'i yid la byed pa'i shes pa zag pa med pa gang yin pa ste /
'di ni 'gog pa shes pa zhes bya'o /
lam shes pa gang zhe na /
lam la lam dang rigs pa dang sgrub pa dang nges par 'byin par yid la byed pa'i shes pa zag pa med pa gang yin pa ste /
'di ni lam shes pa zhes bya'o zhes bshad do /
dang po nyid du zhes bya ba smos pa ni mi skye ba shes pa las khyad par du bya ba'i phyir te /
de yang bya ba byas pa'i rgyud la ni skye'o /
zag pa med pa'i shes pa thams cad kyi rgyu can yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni shes pa bcu sngar skyed pa'i dbang du byas te mi skye ba shes pa ni skal ba mnyam pa'i rgyus zag pa med pa thams cad kyi rgyu can yin no /
zad pa shes pa ni zag pa med pa thams cad kyi rgyu can ma yin te /
mi skye ba shes pa khyad par du 'phags pa'i phyir rgyu ma yin no /
thams cad kyi gnyen po thams cad yin pa'i phyir zhes bya ba ni 'dod pa'i khams mthong ba dang bsgom pas spang bar byas pas bsdus pa rnam pa lnga po thams cad kyi gnyen po chos shes pa mthong ba dang bsgom pa'i lam gyis bsdus pa'i phags [*'phags?] pa'i bden pa bzhi la dmigs pa thams cad yin pas chos shes pa 'dod pa'i khams kho na'i gnyen po yin no zhes bshad mod kyi /
api tv asti saṃbhavo yad rūpārūpyadhātor api dharmajñānaṃ pratipakṣaḥ /
katamat tad dharmajñānaṃ /
yan nirodhe mārge ca dharmajñānaṃ /
nirodhamārgau hy adhātupatitau /
tāv adharāv api na hinau vyavasthāpyete /
duḥkhasamudayasatve tv (Abhidh-k-vy 618) adharabhūmike nihīne /
na tad ālambanaṃ dharmajñānaṃ rūpārūpyadhātupratipakṣa ity avagaṃtavyaṃ
'on kyang chos shes pa gzugs dang gzugs med pa'i khams dag gi gnyen po yang yod pa srid do /
de gang zhe na /
'gog pa dang lam la chos shes pa gang yin pa ste /
'gog pa dang lam dag ni /
khams su gtogs pa ma yin pas de dag ni 'og ma yang dman par rnam par mi gzhag go /
sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pa dag ni sa 'og ma dman pa yin pas de dag la dmigs pa'i chos shes pa ni gzugs dang gzugs med pa'i khams kyi gnyen po ma yin no zhes bya bar khong du chud par bya'o /
bhāvanāpatha- grahaṇaṃ tu rūpārūpyāvacarāṇāṃ darśanaheyānām anvayajñānakṣāntivadhyatvāt /
anvayajñānaṃ tarhi nirodhamārgālaṃbanabhāvanāmārgasaṃgṛhītaṃ kasmāt tridhātupratipakṣo na bhavati /
kāmadhātor jitatvāt /
dharmajñānenaiva kāmadhātuḥ pūrvatarajito bhavati /
tataḥ paścād anvayam utpadyate /
tataḥ kāmadhātor jitatvān na tat kāmadhātupratipakṣa iti /
dharmajñānaṃ tu rūpārūpyadhātor ajitatvāt pratipakṣo yujyate /
[karmān nirodhamārgadharmajñānābhyām eva traidhātukabhāvanāprahātavyakleśaprahāṇaṃ na pūrvābhyāṃ /
śāntanairyāṇikatāsābhāgāt /
na hi kāmāvacarasaṃskārāṇāṃ /
nirodhāt pratipakṣād vā rūpārūpyāvacarasaṃskārāṇāṃ nirodhasya pratipakṣasya vāsti kaścid viśeṣaḥ /
sarvo hi nirodhaḥ kuśalo 'saṃskṛto mārgaś ca nairyāṇikaḥ /
] anvayam ity anvetīty anvayaṃ jñānaṃ /
(VII /
10-12ab) sarvatheti /
bhāvanāmārgasaṃgṛhītam api /
tān purastād iti /
tān anityādīn ākārān ūrdhvaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
ṣoḍaśākāram uṣmagatādiṣu /
svasāmānyalakṣaṇādigrahaṇād iti /
svalakṣaṇagrahaṇāt sāmānyalakṣaṇagrahaṇāc ca /
ādiśabdena bhuṃkṣva tiṣṭha gacchety evam ākāraṃ ca /
na hy ete svalakṣaṇākārāḥ /
kiṃ tarhi /
evamākārā eveti /
ubhayam api tv iti /
sāsravānāsravaṃ /
yat tarhīti vistaraḥ /
rāgasya ca cittasya ca yugapadgrahaṇam ity abhiprāyaḥ /
sūtraṃ punar evaṃ paṭhyate /
sarāgaṃ cittaṃ sarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti /
vigatarāgaṃ cittaṃ vigatarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti /
yathā sarāgaṃ vigatarāgam /
evaṃ sadveṣaṃ vigatadveṣaṃ samohaṃ vigatamohaṃ saṃkṣiptaṃ vikṣiptaṃ līnaṃ pragṛhītam uddhatam anuddhatam avyupaśāntaṃ bhāvitam avimuktaṃ vimuktam iti yathābhūtaṃ prajānātīti /
vastramalāyugapadgrahaṇavad iti /
yathā vastramalayor na yugapadgrahaṇaṃ
bsgom pa'i lam la zhes bya ba smos pa ni gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i mthong bas spang bar bya ba rnams ni rjes su shes pa'i bzod pas gzhom par bya ba yin no /
'o na rjes su shes pa 'gog pa dang lam la dmigs pa bsgom pa'i lam gyis bsdus pa ci'i phyir khams gsum gyi gnyen po ma yin zhe na /
'dod pa'i khams las rgyal zin pa'i phyir te /
chos shes pa kho nas 'dod pa'i khams las sngar rgyal bar gyur nas de'i 'og tu rjes su shes pa skye bas de'i phyir 'dod pa'i khams las rgyal zin pas de ni 'dod pa'i khams kyi gnyen po ma yin gyi /
chos shes pa ni gzugs dang gzugs med pa'i khams dag las ma rgyal ba'i phyir gnyen po yin par rung ngo /
rjes su shes pa ni rnam pa thams cad du zhes bya ba ni bsgom pa'i lam gyis bsdus pa yang zhes bya ba yin no /
de dag ni 'og nas zhes bya ba ni mi rtag pa la sogs pa'i rnam pa de dag ni 'og nas bshad par bya'o /
rnam pa bcu drug ces bya ba ni dro bar gyur pa la sogs pa na'o /
rang dang spyi'i mtshan nyid la sogs pa 'dzin pa'i phyir ro zhes bya ba ni rang gi mtshan nyid dang spyi'i mtshan nyid 'dzin pa'i phyir ro /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni zo shig /
'dug shig song shig ces bya ba la sogs pa bsdu ste /
'di dag ni rang gi mtshan nyid kyi rnam pa yang ma yin la /
spyi'i mtshan nyid kyi rnam pa yang ma yin no /
'o na ci zhe na /
de lta bu rnam pa dag kho na yin no /
gnyi ga yang zhes bya ba ni zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'o /
'o na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni 'dod chags dang sems cig car 'dzin to snyam du bsams pa yin te /
mdo las 'di skad du /
'dod chags dang bcas pa'i sems la 'dod chags dang bcas pa'i sems so zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
'dod chags dang bral ba'i sems la 'dod chags dang bral ba'i sems so zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
'dod chags dang bcas pa dang 'dod chags dang bral ba ji lta ba bzhin du zhe sdang dang bcas pa dang zhe sdang dang bral ba dang gti mug dang bcas pa dang gti mug dang bral ba dang; kun du bsdus pa dang rnam par gyengs pa dang zhum pa dang rab tu gzung ba dang chung ngu dang chen por gyur pa dang nye bar ma zhi pa dang nye bar zhi ba dang rgod pa dang rgod pa ma yin pa dang mnyam par ma bzhag pa dang mnyam par bzhag pa dang ma bsgoms pa dang bsgoms pa dang rnam par ma grol ba dang rnam par grol ba'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so zhes 'byung ngo /
gos dang dri ma cig car mi 'dzin pa bzhin no zhes bya ba ni ji ltar gos dang dri ma dag cig car mi 'dzin pa de 'dra'o /
tadvat /
kathaṃ /
yathā yadā vastram iti paricchinnākāraṃ vijñānam utpadyate na tadā malaṃ gṛhṇāti
ji lta zhe na /
gang gi tshe rnam par shes pa gos so snyam du yongs su gcod pa'i rnam pa can du skye ba de'i tshe dri ma mi 'dzin la /
yadā ca malam iti paricchinnākāraṃ vijñānam utpadyate gang gi tshe rnam par shes pa dri ma'o snyam du yongs su gcod pa'i rnam pa can du skye ba de'i tshe gos mi 'dzin to /
na tadā vastraṃ gṛhṇāti /
saṃsṛṣṭasarāgatā saṃyuktasarāgatā ceti /
saṃsṛṣṭasarāgatā saṃprayogāt /
saṃyuktasarāgatā rāgaprāptyanubaṃdhād ity eke /
anuśayānarāgālaṃbanatvād ity apare /
dvābhyām iti /
saṃsṛṣṭasarāgatayā saṃyuktasarāgatayā ceti /
tato (Abhidh-k-vy 619) 'nyat sāsravam iti /
yat kliṣṭam avyākṛtaṃ kuśalaṃ ca laukikaṃ /
tat saṃyogasarāgatayā sarāgaṃ /
tad evam ubhayam apy etat sarāgam evoktaṃ
'dres pa'i 'dod chags dang bcas pa nyid dang ldan pa'i 'dod chags dang bcas pa nyid do zhes bya ba la /
'dres pa'i 'dod chags dang bcas pa nyid ni 'dod chags dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
ldan pa'i 'dod chags dang bcas pa nyid ni /
kha cig na re 'dod chags kyi thob pa dang 'brel pa'i phyir ro zhes zer ro /
gzhan dag na re 'dod chags rgyas par 'gyur pa'i dmigs pa yin pa'i phyir ro zhes zer ro /
gnyis kyis zhes bya ba ni 'dres pa'i 'dod chags dang bcas pa nyid dang ldan pa'i 'dod chags dang bcas pa nyid kyis zhes bya ba'i tha tshig go /
de las gzhan pa zag pa dang bcas pa zhes bya ba ni nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa dang 'jig rten pa'i dge ba gang yin pa de ni ldan pa'i 'dod chags dang bcas pas 'dod chags dang bcas pa yin te /
de ltar na 'di gnyi ga yang 'dod chags dang bcas pa kho nar bshad pa yin no /
āha /
kiṃ punaḥ kāraṇam ekīyamatena rāgapratipakṣo vigatarāgam ity ucyate
smras pa ci'i phyir la la'i gzhung lugs kyis 'dod chags kyi gnyen po ni 'dod chags dang bral ba yin no zhes zer na /
yatas ta āhuḥ /
yadi hi rāgeṇāsaṃprayuktaṃ vigatarāgaṃ syād anyakleśasaṃprayuktam api
'di ltar de dag na re gal te 'dod chags dang mtshungs par mi ldan pa 'dod chags dang bral ba yin na ni nyon mongs pa gzhan dang mtshungs par ldan pa ste /
dveṣādisaṃprayuktam api /
syāt vigatarāgaṃ /
tad api hi rāgeṇāsaṃprayuktaṃ saṃprayuktam api
zhe sdang la sogs pa dang mtshungs par ldan pa yang 'dod chags dang bral ba yin par 'gyur ba zhig na /
'dod chags dang mtshungs par mi ldan pa de yang 'dod chags dang bcas pa yin te /
na ca sūtre dveṣādisaṃprayuktaṃ vigatarāgam ity uktaṃ mdo las zhe sdang la sogs pa dang mtshungs par ldan pa la 'dod chags dang bral ba zhes ni ma bshad de /
sadveṣaṃ samoham ityādivacanāt /
yeṣāṃ punā rāgapratipakṣo vigatarāgam iti /
teṣām ayam adoṣaḥ
zhe sdang dang bcas pa dang gti mug dang bcas pa zhes bya ba la sogs pa 'byung ba'i phyir ro /
gang dag gi ltar na 'dod chags kyi gnyen po ni 'dod chags dang bral ba yin no zhes bya ba de dag gi ltar na ni 'di nyes pa med de /
na hi rāgapratipakṣo dveṣādibhiḥ saṃprayujyata iti 'dod chags kyi gnyen po ni zhe sdang la sogs pa dang mtshungs par ldan pa ma yin no zhes zer ro /
evaṃ tarhīti vistaraḥ /
yadi rāgasaṃprayuktaṃ cittaṃ sarāgaṃ rāgapratipakṣo vigatarāgaṃ /
tadapratipakṣaḥ sarāgacittasyāpratipakṣaḥ /
cittam akliṣṭam anivṛtāvyākṛtaṃ /
naiva sarāgaṃ rāgeṇāsaṃprayogāt /
na viyatarāgaṃ rāgasyāpratipakeṣatvāt /
evamādīti /
ādiśabdena sadveṣaṃ samoham iti tulyaprasaṃgo yojyaḥ /
katham /
atra tu sūtre dveṣasaṃprayuktaṃ cittaṃ sadveṣaṃ dveṣapratipakṣo vigatadveṣam iti
gzhan dag na re zhes bya ba ni chos mngon pa pa dag go /
de lta na ni 'o na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te 'dod chags dang mtshungs par ldan pa'i sems ni 'dod chags dang bcas pa yin la /
'dod chags kyi gnyen po ni 'dod chags dang bral ba yin na de'i gnyen po ma yin pa 'dod chags dang bcas pa'i sems kyi gnyen po ma yin pa'i sems nyon mongs pa can ma yin pa ma bsgribs la lung du ma bstan pa ni 'dod chags dang mtshungs par mi ldan pa'i phyir 'dod chags dang bcas pa yang ma yin la /
'dod chags kyi gnyen po ma yin pa'i phyir 'dod chags dang bral ba yang ma yin no /
de lta bu la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni zhe sdang dang bcas pa dang gti mug dang bcas pa zhes bya ba yang 'dra bar thal bar 'gyur bar sbyar bar bya'o /
ji lta zhe na /
kha cig na re mdo 'dir ni zhe sdang dang mtshungs par ldan pa'i sems ni zhe sdang dang bcas pa yin la /
zhe sdang gi gnyen po ni zhe sdang dang bral bar bshad pa yin te /
yadi hi dveṣeṇāsaṃprayuktaṃ vigatadveṣaṃ syāt /
anyakleśasaṃprayuktam iti syād ity eke
gal te zhe sdang dang mtshungs par mi ldan pa zhe sdang dang bral ba yin na ni nyon mongs pa gzhan dang mtshungs par ldan pa yang yin par 'gyur ro zhes zer ro /
evaṃ tarhi tad apratipakṣaś cittam akliṣṭaṃ naiva sadveṣaṃ syāt na vigatadveṣam gzhan dag na re de lta na ni 'o na de'i gnyen po ma yin pa'i sems nyon mongs pa can ma yin pa zhe sdang dang bcas pa ma yin la /
ity evaṃ samohaṃ cittaṃ vigatamoham iti vaktavyaṃ zhe sdang dang bral ba yang ma yin zhes bya ba dang de bzhin du gti mug dang bcas pa'i sems kyang brjod par bya'o /
tasmād rāgasaṃyuktatayāpi sarāgaṃ cittam atreṣṭavyaṃ de lta bas na 'dir 'dod chags dang ldan pas kyang 'dod chags dang bcas pa'i sems su 'dod par bya'o /
apiśabdād rāgasaṃprayuktatayāpīty apare kyang zhes bya ba'i sgras ni 'dod chags dang mtshungs par ldan pas kyang zhes bya ba yin no /
ābhidhārmikāḥ /
evaṃ yāvat samohaṃ vigatamohaṃ ceti /
tasmād dveṣasaṃyuktatayāpi sadveṣaṃ mohasaṃyuktatayāpi samoham atra sūtre eṣṭavyam iti /
ālaṃbanābhisaṃkṣepād iti /
kuśalaṃ cittaṃ vikṣepeṇa na saṃprayujyate /
tasmāt tadālaṃbane tasyābhisaṃkṣepa iti
gti mug dang bcas pa dang gti mug dang bral ba'i bar du yang de dang 'dra bar shes par bya'o zhes bya ba ni de lta bas na mdo 'dir zhe sdang dang ldan pas kyang zhe sdang dang bcas pa dang gti mug dang ldan pas kyang gti mug dang bcas par 'dod par bya'o zhes bya ba yin no /
dmigs pa la mngon par sdud pa'i phyir zhes bya ba ni dge ba'i sems ni rnam par gyeng ba dang mtshungs par mi ldan te /
de lta bas na de'i dmigs pa la de mngon par sdud pas kun du bsdus pa yin no /
saṃkṣiptaṃ vikṣiptaṃ ca syāt /
kliṣṭamiddhasaṃprayogād iti /
dvividhaṃ middhaṃ /
kliṣṭam akliṣṭaṃ ca
nyon mongs pa can gyi gnyid dang mtshungs par ldan pa'i phyir zhes bya ba ni gnyid ni rnam pa gnyis te /
nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa'o /
tad eva hi cittaṃ kliṣṭaṃ middhasaṃprayuktam iti saṃkṣiptaṃ syād iti sems de nyid nyon mongs pa can gyi gnyid dang mtshungs par ldan pa'i phyir bsdus pa yang yin la /
kliṣṭam iti ca vikṣiptaṃ syād iti sāṃkaryadoṣaḥ /
sāstravirodhaś ceti /
kathaṃ /
saṃkṣiptaṃ cittaṃ yathābhūtaṃ saṃprajānāti vistareṇa yathā vṛttau
nyon mongs pa can yin pa'i phyir rnam par gyeng ba yang yin bar 'gyur bar 'chol ba'i skyon du 'gyur ro /
bstan bcos dang 'gal bar yang 'gyur ro zhes bya ba ji lta zhe na /
sems kun du bsdus pa yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so zhes rgyas par ji skad du 'grel pa'i nad du bris pa lta bu yin no /
teṣām anvayajñānaṃ tāvat saṃkṣiptacittālaṃbanaṃ na saṃbhavati de dag las re zhig rjes su shes pa ni kun du bsdus pa'i sems la dmigs pa ma yin te /
kāmadhātor ūrdhvaṃ middhabhāvād anvayajñānasya (Abhidh-k-vy 620) ca kāmadhātvanālaṃbanatvāt /
mārgajñānam api saṃkṣiptacittālaṃbanaṃ na saṃbhavati
'dod pa'i khams las yan chad na gnyid med pa'i phyir dang rjes su shes pa yang 'dod pa'i khams la mi dmigs pa'i phyir ro /
lam la shes pa yang kun du bsdus pa la dmigs par mi srid de /
mārgajñānaṃ hi mārgālaṃbanaṃ /
na ca mārgasaṃgṛhītaṃ cittaṃ middhasaṃprayogīti
lam shes pa ni lam la dmigs pa yin la lam gyis bsdus pa'i sems kyang gnyid dang mtshungs par mi ldan pas so /
tenaivaṃ vaktavyaṃ abhaviṣyat tajjñānaṃ dve [jñāne] /
dharmajñānaṃ saṃvṛtijñānaṃ ceti /
ye tu varṇayanti saṃkṣiptaṃ cittaṃ kuśam ālaṃbanābhisaṃkṣepād iti /
teṣām etad doṣadvayaṃ na bhavati
des na 'di skad du de shes pa'i shes pa ni gnyis te /
chos shes pa dang kun rdzob shes pa'o zhes brjod dgos par 'gyur ro /
gang dag na re kun du bsdus pa'i shes pa ni dmigs pa la mngon par sdud pa'i phyir dge ba yin no zhes zer ba de dag gi ltar na nyes pa 'di gnyis su mi 'gyur te /
tad akliṣṭena middhena na saṃprayujyata iti saṃkṣiptaṃ vikṣiptaṃ ca na prāpnoti de ni nyon mongs pa can gyi gnyid dang mtshungs par mi ldan pas bsdus pa yang yin la /
rnam par gyengs pa yang yin par mi 'gyur ro /
nāpi śāstravirodhaḥ /
kuśalaṃ traidhātukasaṃgṛhītam asaṃgṛhītaṃ ca saṃkṣiptaṃ cittaṃ tajjñānaṃ catvāri jñānānīti siddhaṃ
bstan bcos dang 'gal ba yang med de /
kun du bsdus ba'i sems dge ba ni khams gsum gyis bsdus pa dang ma bsdus pa yin pas de shes pa'i shes pa ni bzhi zhes bya ba 'grub ste /
rūpārūpyakuśalacittālaṃbanam anāsravaṃ jñānaṃ anvayajñānaṃ bhavati gzugs dang gzugs med pa'i sems dge ba la dmigs pa zag pa med pa'i shes pa ni rjes su shes pa yin la /
mārgasaṃgṛhītakuśalālaṃbanaṃ mārgajñānam apīti lam gyis bsdus pa'i sems dge ba la dmigs pa ni lam shes pa yang yin no /
vyavadānaparīttair niṣevitatvād iti /
alpakuśalamūlair niṣevitatvād ity arthaḥ
rnam par byang ba chung ngu dag gis bsten pa'i phyir zhes bya ba ni dge ba chung ngu dag gis bsten pa'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
tadviparyayād iti /
vyavadānamahadbhir niṣevitatvād ity arthaḥ
de las bzlog pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni rnam par byang ba chen po dag gis bsten pa'i phyir zhes bya ba'i don to /
mūlādīnaṃ balāntānāṃ alpabahutvam ekaikasya mūlasyālpabahutvād yathākramaṃ parīttaṃ ca veditavyaṃ rtsa ba dang rin dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rtsa ba la sogs pa stob sa la thug pa rnams re re zhing chung ba dang che ba nyid yin te /
rtsa ba nyung ba dang mang ba'i phyir go rims bzhin du chung ngu dang chen por gyur pa yin par rig par bya'o /
katham ity āha /
kliṣṭaṃ hi dvābhyām akuśalamūlābhyāṃ samūlaṃ mohena lobhadveṣayoś cānyatareṇa
ji lta zhe na /
smras pa nyon mongs pa can mi dge ba'i rtsa ba gnyis pa gti mug dang chags pa dang zhe sdang dag las gang yang rung ba zhig gis rtsa ba dang bcas pa yin te /
ekasmin kalāpe 'nayor asamavadhānāt /
kuśalaṃ tribhir alobhādveṣāmohair eṣām avinābhāvāt
tshogs pa gcig la de gnyis 'du ba med pa'i phyir ro /
dge ba ni dge ba'i rtsa ba gsum po ma chags pa dang zhe sdang med pa dang gti mug med pa dag gis te /
tajjātīyānāgatabhāvanābhāvād iti /
kliṣṭajātīyasyānāgatasya bhāvanāyāḥ pratilaṃbhasyābhāvāt kuśalasaṃskṛtā dharmā bhāvayitavyā iti nyāyāt
'di rnams ni med na mi 'byung ba'i phyir ro /
de dang 'dra ba ma 'ongs pa thob pa med pa'i phyir zhes bya ba ni lugs kyi dge ba'i chos 'dus byas dag 'thob par 'gyur ro zhes bya ba yin pas nyon mongs pa can dang 'dra ba ma 'ongs pa thob cing rnyed pa ni med pa'i phyir ro /
tribhiś ca skaṃdhaiḥ sānuparivartaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskāraskaṃdhaiḥ phung po gsum gyis rjes su 'brang ba dang bcas pa yin no zhes bya ba ni tshor ba dang 'du shes dang 'du byed kyi phung po rnams so /
na vijñānaskandhena /
ekasmin kalāpe dvitīyavijñānābhāvāt /
na ca svātmanā svātmani vṛttivirodhāt
rnam par shes pa'i phung pos ni ma yin te /
tshogs pa gcig la rnam par shes pa gnyis pa med pa dang bdag nyid kyis bdag nyid la byed pa yang 'gal ba'i phyir ro /
kuśalaṃ tu mahāparivāraṃ tajjātīyānāgatabhāvanāsadbhāvāt dge ba ni de dang 'dra ba ma 'ongs pa thob pa yod pa'i phyir 'khor ba mang ba yin la /
caturbhiś ca skaṃdhaiḥ sānuparivartaṃ /
taiś ca vedanādibhis tribhiḥ
phung po bzhi po tshor ba la sogs pa gsum po de dag gzugs kyi phung po bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pas bsdus pa /
rūpaskaṃdhena ca dhyānānāsravasaṃvarasaṃgṛhītena cittānuparivartanāsaṃbhavayogataḥ /
alpabalaṃ khalv api kliṣṭam iti /
nanu ca kuśalam api durbalam ekena mithyādṛṣṭikṣaṇena kuśalapaṃcaskaṃdhasamudghātāt /
na tad atyaṃtam ucchidyate punaḥ pratisaṃdhānāt /
duḥkhadharmajñānakṣāṃtya tu daśānām anuśayānām atyaṃtasamuccheda iti tasād apīty apiśabdena pūrvoktād apīti
sems kyi rjes su 'brang bas ci rigs par rjes su 'brang ba dang bcas pa yin no /
yang nyon mongs pa can ni stobs chung ba yin no zhes bya ba dge ba yang log bar lta ba'i skad cig ma gcig gis dge ba'i phung po lnga 'joms pa'i phyir /
stobs chung ba ma yin nam zhe na /
de ni gtan du 'chad pa ma yin te /
yang mtshams sbyor ba'i phyir ro /
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pas ni phra rgyas bcu po gtan du gcod do /
de'i phyir yang zhes bya ba la /
yang zhes bya ba'i sgras ni sngar bshad pa'i phyir yang zhes bya ba yin no /
tatpratipakṣatvād iti /
auddhatyapratipakṣatvād ity arthaḥ
de'i gnyen po yin pa'i phyir zhes bya ba ni rgod pa'i gnyen po yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
evam avyupaśāntaṃ vyupaśāntaṃ ceti /
avyupaśāṃtaṃ kliṣṭam auddhatyasaṃprayogāt /
vyupaśāntaṃ kuśalaṃ tatpratipakṣatvād iti kleśasaṃprayogāsaṃprayogato vā tad avyupaśāntaṃ vyupaśāntaṃ ca bhavati
rnam par ma zhi ba dang rnam par zhi ba yang de dang 'dra'o zhes bya ba ni rnam par ma zhi ba ni rgod pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir nyon mongs pa can yin la /
rnam par zhi ba ni de'i gnyen po yin pa'i phyir dge ba yin no /
yang na de ni nyon mongs pa dang mtshungs par ldan pa dang mtshungs par mi ldan pa'i sgo nas nye bar zhi ba dang nye bar zhi pa yin no /
samāhitaṃ kuśalaṃ tatpratipakṣatvād iti /
vikṣepapratipakṣatvāt /
pṛatilaṃbhaniṣevaṇabhāvanābhyām iti /
alabdhapūrvasya prāptiḥ pratilambhaḥ
mnyam par gzhag pa ni de'i gnyen po yin pa'i phyir dge ba yin no zhes bya ba ni rnam par gyeng ba'i gnyen po yin pa'i phyir ro /
'thob pa dang bsten pa'i bsgom pa dag gis zhes bya ba ni sngon ma thob pa las 'thob pa ni 'thob ba'o /
saṃmukhībhāvo (Abhidh-k-vy 621) niṣevaṇaṃ /
te eva bhāvane
mngon du byed pa ni bsten pa'o /
de dag nyid bsgom pa yin te /
tābhyām abhāvitatvāt abhāvitaṃ /
na hi kliṣṭaṃ kuśalavad anāgataṃ bhāvyate
ma bsgoms pa ni de dag gis ma bsgoms pa'i phyir ro /
nyon mongs pa can ni dge ba bzhin du ma 'ongs pa thob pa yang med la /
na ca niṣevaṇārhaṃ bhavati nihīnatvāt /
pratilaṃbhaniṣevākhye śubhasaṃsaṛtabhāvane iti
dman pa'i phyir bsten par 'os pa yang ma yin te /
'thob dang bsten ces bya ba ni dge ba 'dus byas 'thob pa'o zhes 'byung ngo /
tābhyām iti pratilambhaniṣevaṇābhyām ity arthaḥ de gnyis kyis zhes bya ba ni 'thob pa dang bsten pa'i bsgom pa dag gis zhes bya ba'i tha tshig go /
svabhāvasaṃtānavimuktibhyām avimuktatvād iti /
kleśaiḥ saṃprayogān na svabhāvavimuktyā vimuktaṃ
rang bzhin dang rgyud rnam par grol ba dag gis rnam par ma grol ba'i phyir zhes bya ba ni nyon mongs pa dag dang mtshungs par ldan pa'i phyir rang bzhin rnam par grol bas kyang rnam par grol ba ma yin la /
kṣīṇakleśasaṃtānānutpatteś ca na saṃtānavimuktyā ca vimuktaṃ nyon mongs pa zad pa'i rgyud la mi skye ba'i phyir rgyud rnam par grol bas kyang rnam par grol ba ma yin no /
kuśalaṃ tu kleśāsaṃprayogāt /
kṣīṇakleśasaṃtānotpatteś ca vimuktaṃ /
styānamiddhasahagatam iti /
styānamiddhasaṃprayuktaṃ adhyātmaṃ saṃnirodhasahagatam iti /
etad eva nigamayati na tu vipaśyanayā samanvāgatam iti
rnam par grol ba ni nyon mongs pa dang mtshungs par mi ldan pa'i phyir dang nyon mongs pa zad pa'i rgyud la skye ba'i phyir dge ba yin no /
rmugs pa dad gnyid dang lhan cig par gyur zhes bya ba ni rmugs pa dang gnyid dang mtshungs par ldan pa'o /
lhag mthong dang mtshungs par mi ldan pa zhes bya ba ni nang du kun du 'gog pa dang lhan cig par gyur zhes bya ba de kho na ston par byed pa yin no /
anuvikṣiptam ity asya nirdeśaṃ karoty anuvisṛtam iti /
middhasahagatasya kliṣṭasya vikṣiptatvāpratijñānād iti /
kim iti kṛtvā vikṣiptatvam atra na pratijñāyate
rnam par 'phros pa zhes bya ba ni rjes su gyengs pa zhes bya ba 'di'i bshad pa yin no /
nyon mongs pa can gyi gnyid dang lhan cig par gyur ba rnam par gyengs pa nyid du dam ma bcas pa'i phyir ro zhes bya ba ci'i phyir 'di la rnam par gyengs pa nyid du yin par dam mi 'cha' /
kiṃ middhasahagate kliṣṭe citte vikṣiptatvaṃ nāstīti na pratijñāyate /
āhosvid vidyamānam apy atra vikṣiptatvam
ci nyon mongs pa can gyi sems gnyid dang lhan cig par gyur pa la rnam par gyengs ba nyid med pas dam mi 'cha' 'am 'on te 'di la rnam par gyengs ba nyid yod mod kyi kun du bsdus pa nyid du rnam par gzhag pa'i phyir dam mi 'cha' zhe na /
saṃkṣiptatvenaiva sthāpitatvān na pratijñāyate /
ubhayathāpi vyācakṣate /
kecid vyācakṣate /
middhasahagatād dhi kliṣṭād yad anyat kliṣṭaṃ /
tad vikṣiptaṃ pratijñāyate /
middhasahagataṃ tu kliṣṭam akliṣṭaṃ cāviśeṣeṇa saṃkṣiptam eveti
gnyi gar yang 'chad de kha cig na re nyon mongs pa can gnyid dang lhan cig par gyur pa las gzhan pa'i nyon mongs pa can gang yin pa de ni rnam par gyengs pa yin la /
gnyid dang lhan cig par gyur pa ni nyon mongs pa can ma yin par khyad par med par kun du bsdus pa yin par dam 'cha'o zhes zer ro /
apare punar vyācakṣate /
yan middhasaṃprayuktaṃ /
tat saṃkṣiptam eva na vikṣiptaṃ
gzhan dag na re gnyid dang mtshungs par ldan pa gang yin pa de ni kun du bsdus pa kho na yin gyi rnam par gyengs pa ni ma yin te /
yat tu viṣayeṣu visṛtaṃ /
tad eva vikṣiptam ity ato 'tra middhasaṃprayukte citte /
na pratijñāyata iti
rnam par gyengs pa ni yul rnams la rnam par 'phros pa gang yin pa de kho na yin no /
de'i phyir 'dir gnyid dang mtshungs par ldan pa'i sems la dam mi 'cha'o zhes zer ro /
varaṃ śāstravirodha iti /
abuddhoktam abhidharmaśāstram ity abhiprāyaḥ
bstan bcos dang 'gal ba ni bla'i zhes bya ba ni bstan bcos chos mngon pa sangs rgyas kyis gsungs pa ma yin no snyam du bsams pa yin no /
abhinnalakṣaṇavacanād iti /
sarvāṇi tāni kliṣṭāny uktānīti /
kliṣṭatvalakṣaṇam eṣāṃ vikṣiptādīnām avimuktāntānām
mtshan nyid kyang tha mi dad par bshad pa'i phyir zhes bya ba ni de dag thams cad nyon mongs pa can du bshad pas rnam par gyengs pa la sogs pa nas rnam par ma grol ba la thug pa 'di dag gi mtshan nyid nyon mongs ba can nyid du khyad par med de /
kliṣṭatvaṃ punaḥ kleśamahābhūmikaiḥ saṃprayogaḥ /
saṃkṣiptapragṛhītādīnāṃ cābhinnalakṣaṇavacanān nārthaviśeṣa ukto bhavatīti saṃbandhaḥ
nyon mongs pa can nyid ni nyon mongs ba'i sa mang po dag dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
kun du bsdus pa dang rab tu gzung ba la sogs pa'i mtshan nyid kyang tha mi dad par bshad pa'i phyir don gyi khyad par yang ma bshad pa yin no zhes bya bar sbyar ro /
ādiśabdena mahadgatānuddhatavyupaśāntasamāhitabhāvitavimuktānāṃ grahaṇaṃ sogs pa zhes bya ba'i sgras ni chen po dang rgod pa ma yin pa dang rnam par zhi ba dang mnyam par bzhag pa dang bsgoms pa dang rnam par grol ba rnams bsdus te /
kuśalam eṣām abhinnaṃ /
kiṃ punaḥ kuśalatvaṃ
'di dag ni dge ba nyid du khyad par med do /
dge ba nyid gang yin zhe na /
kuśalaṃ mahābhūmikaiḥ saṃprayogaḥ /
na vai nokta iti vistaraḥ /
vai iti nipātaḥ /
na nokta iti dvau pratiṣedhau ukta evety arthaḥ /
ka uktaḥ /
padānām arthaviśeṣaḥ /
ity āha /
kliṣṭasāmānye 'pi vikṣiptādīnāṃ tulye kliṣṭatve teṣāṃ doṣāviśeṣasaṃdarśanād ity apy etat kliṣṭaṃ cittaṃ vikṣepayogād vikṣiptaṃ kliṣṭaṃ /
kausīdyayogāl līnam auddhatyayogād uddhatam ity evamādidoṣe viśeṣasaṃdarśanād ukta evārthaviśeṣo bhavati
dge ba'i sa mang po pa ngag dang mtshungs par ldan pa'i phyir ro /
ma bshad pa ma yin pa nyid de zhes bya ba la /
nyid ces bya ba ni tshig gi phrad do /
ma bshad pa ma yin zhes dgag pa gnyis smos pa ni bshad pa kho na zhes bya ba'i tha tshig go /
ci zhig bshad ce na /
tshig rnams kyi don gyi khyad par ro /
ji ltar zhe na /
smras pa /
rnam par gyengs pa la sogs pa nyon mongs pa can du mtshungs shing nyon mongs pa can nyid du 'dra yang 'di ltar sems nyon mongs pa can 'di ni rnam par gyengs ba dang ldan pa'i phyir rnam par gyengs pa nyid yin no /
nyon mongs pa can gyi le lo dang ldan pa'i phyir zhum pa yin no /
rgod pa dang ldan pa'i phyir rgod pa yin no zhes bya ba de lta bu la sogs pa nyes pa'i khyad par bstan pas de dag gi nyes pa'i khyad par yang dag par bstan pa'i phyir don gyi khyad par bshad pa kho na yin no /
evaṃ kuśalasyāpi saṃkṣiptāder (Abhidh-k-vy 622) guṇaviśeṣasaṃdarśanād ity apy etat kuśalaṃ cittaṃ saṃkṣiptaṃ pragṛhītam iti vistareṇokta evārthaviśeṣo bhavati de bzhin du kun du bsdus pa la sogs pa dge ba'i yang 'di ltar sems dge ba 'di ni kun du bsdus pa yin no /
rab tu bzung ba yin no zhes bya ba rgyas par yon tan gyi khyad par yang dag bar bstan pas don gyi khyad par bshad pa kho na yin no /
sūtravirodhasyāparihārād iti /
sūtre hi styānamiddhasahagataṃ saṃkṣiptam uktaṃ
mdo dang 'gal ba ma spangs pa'i phyir zhes bya ba ni mdo las ni kun du bsdus pa ni rmugs pa dang gnyid dang lhan cig par gyur pa yin no zhes 'byung ste /
styānayogena yat kliṣṭaṃ middhasaṃprayuktaṃ /
tat saṃkṣiptaṃ na kuśalaṃ
rmugs pa dang ldan pas nyon mongs pa can gyi gnyid dang mtshungs par ldan pa gang yin pa de ni kun du bsdus pa yin gyi /
styānasya kleśamahābhūmikatvāt /
yadi ca sūtre iti vistaraḥ /
yadi yuṣmannītyā sūtre līnam evoddhataṃ bhagavatābhipretaṃ syāt /
līnoddhatayoḥ pṛthagvacanaṃ noktaṃ syāt
dge ba ni ma yin te /
rmugs pa ni nyon mongs pa'i sa mang po pa yin pa'i phyir ro /
gal te mdo las zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te mdo las khyed kyi lugs ltar bcom ldan 'das kyis zhum pa nyid rgod pa yin par dgongs par gyur na ni /
katham ity āha /
yasmin samaye cittaṃ līnaṃ kausīdyasaṃprayuktaṃ /
līnābhiśaṃki līnam etad bhaviṣyatīty abhiśaṃkato līnābhiāśaṃki /
akālas tasmin samaye praśrabdhisamādhyupekṣāsaṃbodhyaṃgānāṃ bhāvanāyā ity eṣa niyamo na syāt /
evaṃ ca vaktavyaṃ syāt /
akālas tasmin samaye dharmavicayavīryaprītisaṃbodhyaṃgānāṃ bhāvanāyā apīti /
kiṃ kāraṇaṃ /
tad eva līnaṃ cittam uddhatam iti kṛtvā
zhum pa dang rgod pa dag tha dad par gsungs pa nyid du mi 'gyur ro /
ji lta zhe na /
smras pa /
gang gi tshe sems zhum pa ste le lo dang mtshungs par ldan pa dang zhum par dogs pa ste 'di ni zhum par 'gyur ro zhes bya bar dogs pa ni zhum par dogs pa'o /
de'i tshe shin tu sbyangs pa dang ting nge 'dzin dang btang snyoms yang dag byang chub kyi yan lag rnams bsgom pa ni dus ma yin no zhes bya ba nges par 'dir mi 'gyur gyi 'di skad du de'i tshe chos rab tu rnam par 'byed pa dang brtson 'grus dang dga' ba yang dag byang chub kyi yan lag rnams bsgom pa'i dus kyang ma yin no zhes brjod dgos par 'gyur ro /
ci'i phyir zhe na /
sems zhum pa de nyid rgod pa yin pa'i phyir ro /
tathā yasmin samaye uddhataṃ cittaṃ bhavaty auddhatyābhiśaṃki /
akālas tasmin samaye dharmavicayavīryaprītisaṃbodhyaṃgānāṃ bhāvanāyā ity eṣa niyamo na syāt /
evaṃ ca vaktavyaṃ syāt
de bzhin du sems rgod pa dang rgod par dogs pa de'i tshe chos rab tu rnam par 'byed pa dang brtson 'grus dang dga' ba yang dag byang chub kyi yan lag rnams bsgom pa'i dus ma yin no zhes bya ba'i nges pa 'dir mi 'gyur gyi 'di skad du de'i tshe shin tu sbyangs pa dang ting nge 'dzin dang btang snyoms yang dag byang chub kyi yan lag rnams bsgom pa'i dus kyang ma yin no zhes brjod dgos par 'gyur ro /
ci'i phyir zhe na /
akālas tasmin samaye praśrabdhisamādhyupekṣāsaṃbodhyaṃgānāṃ bhāvanāyā apīti /
kiṃ kāraṇaṃ /
tad evoddhataṃ cittaṃ līnam iti kṛtvā /
avibhāgena vā vaktavyaṃ syāt /
yasmin samaye cittaṃ līnaṃ bhavati līnābhiśaṃki uddhataṃ vā bhavaty auddhatyābhiśaṃki /
akālas tasmin samaye praśrabdhisamādhyupekṣādharmavicayavīryaprītisaṃbodhyaṃgānāṃ bhāvanāyā iti /
smṛtisaṃbodhyaṃgasyāgrahaṇaṃ sarvatragatvāt smṛteḥ /
ubhaye 'pi citte 'nukta siddhitaḥ /
smṛtiṃ khalv ahaṃ sarvatragatāṃ vadāmīti sūtre vacanāt /
kathaṃ punar vaibhāṣikeṇa yad eva līnaṃ /
tad evoddhatam ity abhīṣṭaṃ gamyate
sems rgod pa de nyid zhum pa ma yin pa'i phyir ro /
yang na bye brag med par gang gi tshe sems zhum pa dang zhum par dogs pa'am /
rgod pa dang rgod par dogs pa de'i tshe shin tu sbyangs pa dang ting nge 'dzin dang btang snyoms dang chos rab tu rnam par 'byed pa dang brtson 'grus dang dga' ba yang dag byang chub kyi yan lag rnams bsgom pa'i dus ma yin no zhes brjod dgos par 'gyur ro /
dran pa yang dag byang chub kyi yan lag ma smos pa ni dran pa ni kun du 'gro ba yin pa'i phyir sems gnyi ga la ma bshad kyang grub pa'i phyir te /
mdo las /
dran pa ni kun du song ba yin no zhes da smra'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
yang ji ltar na bye brag tu smra ba zhum pa gang yin pa de nyid rgod pa yin no zhes bya bar 'dod par mngon zhe na /
līnaṃ cittaṃ kliṣṭaṃ kausīdyasaṃprayogāt /
uddhataṃ cittaṃ kliṣṭam auddhatyasaṃprayogād iti vacanāt
sems zhum pa ni le lo dang mtshungs par ldan pa'i phyir nyon mongs pa can yin no /
sems rgod pa ni rgod pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir nyon mongs pa can yin no zhes 'byung ba'i phyir ro /
kiṃ punar atra bodhyaṃgānāṃ vyagrā bhāvaneti /
kiṃ kadācit praśrabdhyādibhāvanaiva na dharmapravicayādibhāvanā
ci 'di la byang chub kyi yan lag rnams so sor bsgom mam zhes bya ba ni gal te res 'ga' shin tu sbyangs pa la sogs pa bsgom pa kho na yin la /
chos rab tu rnam par 'byed pa la sogs pa bsgom pa ma yin pa'am /
kadācid dharmavicayādibhāvanaiva /
na praśrabdhyādibhāvaneti vyagrā bhāvanā
res 'ga' chos rab tu rnam par 'byed pa la sogs pa bsgom pa kho na yin gyi shin tu sbyangs pa la sogs pa bsgom pa ma yin na so sor bsgom pa yin no /
manasikaraṇaṃ teṣāṃ bhāvaneṣṭā /
na saṃmukhībhāva iti
'di dag yid la byed pa bsgom pa yin par 'dod kyi mngon sum du 'gyur ba ni ma yin no zhes bya ba la /
manasikaraṇam ālaṃbanīkaraṇaṃ /
līne citte akālaḥ praśrabdhyādīnām ālaṃbanīkaraṇasyābhogakaraṇasyety arthaḥ
yid la byed pa ni dmigs par byed pa ste /
sems zhum pa'i tshe shin tu sbyangs pa la sogs pa la dmigs par bya zhing gtad par bya ba'i dus ma yin la /
uddhate ca citte akālo dharmavicayādīnām iti /
na tu saṃmukhībhāvo bhāvaneṣṭā
sems rgod pa'i tshe chos rab tu rnam par 'byed pa la sogs pa dmigs par bya ba'i dus ma yin no zhes bya ba'i don yin gyi /
tasmin kāle na praśrabhdyādayaḥ saṃmukhīkartavyāḥ /
dharmavicayādayas tu saṃmukhīkartavyāḥ /
dharmavicayādayo vā na saṃmukhīkartavāḥ /
praśrabdhyādayas tu kartavyā (Abhidh-k-vy 623) iti
de'i tshe shin tu sbyangs ba la sogs pa mngon du mi bya ba'i chos rab tu rnam par 'byed pa la sogs pa ni mngon du bya'o zhes bya ba'am /
chos rab tu rnam par 'byed pa la sogs pa mngon du bya'i shin tu sbyangs pa la sogs pa ni ma yin no zhes bya ba lta bur mngon sum du 'gyur ba'i bsgom pa yin par ni mi 'dod do /
kausīdyādhikam atreti vistaraḥ /
yatra kausīdyam adhikam auddhatyaṃ tu nyagbhāvena vartate
'di las le lo lhag pa'i sems zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang le lo lhag cing shas che la rgod pa ni bag la zha bar 'dug pa de ni zhum pa yin la /
tal līnaṃ /
yatra cauddhatyam adhikaṃ kausīdyaṃ tu nyagbhāvena /
tad uddhatam /
ity anayor viśeṣād avirodhaḥ sūtrasya pṛthagvacane
gang la rgod pa lhag la le lo ni bag la zha bar 'dug pa de ni rgod pa yin pas 'di gnyis la bye brag yod pa'i phyir mdo las so sor smos pa dang 'gal ba med do /
bam po lnga bcu bzhi pa /
tayos tu sahabhāvād ekasmin kalāpe yugapad bhāvāt tad eva līnaṃ tad evoddhatam iti brūma iti /
līnaṃ kliṣṭaṃ kausīdyasaṃyogāt
de gnyis kyang tshogs pa gcig la lhan cig pa yin pa'i phyir sems de nyid zhum pa yang yin la /
de nyid rgod pa yang yin no zhes smra'o zhes bya ba ni zhum pa ni le lo dang mtshungs par ldan pa'i phyir nyon mongs pa can yin no /
uddhataṃ kliṣṭam auddhatyasaṃyogād iti /
ācārya āha /
ābhiprāyikaṃ yāvat sūtre tu nāyam abhiprāya iti /
kausīdyādhikaṃ līnam auddhatyādhikam uddhatam iti
rgod pa ni rgod pa dang mtshungs par ldan pa'i phyir nyon mongs pa can yin no /
slob dpon gyis bsam pa can zhes bya ba nas mdo'i dgongs pa ni le lo lhag pa'i sems ni zhum pa zhes bshad la /
rgod pa lhag pa ni rgod pa zhes bshad ces bya ba 'di ma yin no zhes bya ba'i bar smos te /
yasmād āha /
yasmin samaye līnaṃ cittaṃ bhavati vistareṇa na tv evaṃ viśinaṣṭi kausīdyādhikam anddhatyādhikam iti vā /
yat tūktaṃ sarvam eva rāgasaṃyuktaṃ cittaṃ sarāgam iti /
katham uktaṃ /
tatra rāgasaṃprayuktaṃ cittaṃ dvābhyāṃ sarāgaṃ /
tato 'nyat sāsravaṃ saṃyogasarāgam iti vacanāt /
tatra rāgasaṃyuktatayāpi sarāgaṃ cittam atreṣṭavyam iti vacanāt /
anāsravam api sarāgaṃ prāpnoti śaikṣam iti /
śaikṣasaṃtāne rāgasya sāvaśeṣatvāt /
rāgālaṃbanaṃ cet /
atha mataṃ rāgasya yad ālaṃbanaṃ
'di ltar gang gi tshe sems zhum pa dang zhum par dogs pa zhes bya ba rgyas par gsungs kyi /
'di skad du le lo lhag pa zhe 'am /
rgod pa lhag pa zhes khyad par du ni ma mdzad do /
'dod chags dang ldan pa'i sems thams cad 'dod chags dang bcas pa yin no zhes gang bshad pa zhes bya ba ji skad du bshad ce na /
de la 'dod chags dang mtshungs par ldan pa'i sems ni gnyis kyi 'dod chags dang bcas pa yin no /
de las gzhan pa gang zag pa dang bcas pa ni ldan pa'i 'dod chags dang bcas pas 'dod chags dang bcas pa yin no zhes 'byung ba'i phyir dang de lta bas na 'dir 'dod chags dang bcas pa'i sems su 'dod par bya ste zhes 'byung ba'i phyir ro /
slob pa'i sems zag pa med pa yang 'dod chags dang bcas par 'gyur ro zhes bya ba ni slob pa'i rgyud la 'dod chags kyi lhag ma dang bcas pa'i phyir ro /
tad rāgasaṃyuktaṃ sarāgaṃ ca bhavati /
arhato 'pi sāsravaṃ cittaṃ parakīyasya rāgasyālaṃbanatvāt rāgasaṃyuktam iti kṛtvā sarāgam iti gṛhṇīyāt paracittavit paracittajñānaṃ vā /
atha mataṃ na tad rāgeṇālaṃbyata iti /
tata ucyate /
kathaṃ vā tat sāsravam iti /
sāmānyakleśālaṃbanatvād iti cet /
atha mataṃ sāmānyakleśānāṃ dṛṣṭivicikitsāvidyānām ālaṃbaṇaṃ tad ataḥ sāsravam iti /
evam api samohaṃ grḥṇīyāt /
arhataḥ sāsravaṃ cittaṃ mohālaṃbanatvāt /
moho 'pi sāmānyakleśaḥ /
parakīyasya ca mohasyārhaccittam ālaṃbanībhavatīti /
na ca paracittajñānaṃ prāptyālaṃbanam iti /
yasmāt paracittajñānaṃ cittacaittālaṃbanam iṣyate
gal te 'dod chags kyi dmigs pa yin no zhes bya ba ni 'dod chags kyi dmigs pa gang yin pa ste 'dod chags dang ldan pas 'dod chags dang bcas pa yin par 'dod na ni dgra bcom pa'i sems zag pa dang bcas pa yang gzhan gyi 'dod chags kyi dmigs pa yin pa'i phyir 'dod chags dang ldan pas na gzhan gyi sems rig pa'am /
gzhan gyi sems shes pas 'dod chags dang bcas pa zhes bya bar gzung bar 'gyur ro /
'on te de la 'dod chags kyi mi dmigs so zhes bya bar 'dod na de'i phyir /
yang na de ji ltar zag pa dang bcas pa yin zhes bya ba smos so /
gal te nyon mongs pa spyi pa'i dmigs pa yin pa'i phyir ro zhe na zhes bya ba ni 'on te nyon mongs pa spyi pa lta ba dang the tshom dang ma rig pa rnams kyi dmigs pa yin pas de'i phyir zag pa dang bcas pa'o zhes bya bar 'dod na de lta na yang dgra bcom pa'i sems zag pa dang bcas pa gti mug gi dmigs pa yin pa'i phyir gti mug dang bcas par gzung bar 'gyur te /
gti mug kyang nyon mongs pa spyi pa yin pa dgra bcom pa nyid kyi sems kyang gzhan gti mug gi dmigs par 'gyur bas so /
gzhan gyi sems shes pa ni thob pa la dmigs pa yang ma yin zhes bya ba ni gang gi phyir gzhan gyi sems shes pa sems dang sems las byung ba la dmigs pa yin par 'dod pas de'i phyir 'dod chags kyi thob pa dang bcas pa nyid kyi 'dod chags dang ldan pa'i phyir 'dod chags dang bcas pa'o zhes bya bar yang mi dmigs so /
sems de la dmigs pa'i 'dod chags la dmigs pa can yang ma yin no zhes bya ba la /
tasmān na rāgapraptisahitatvena rāgasaṃyuktatvāt sarāgam iti /
nāpi taccitālaṃbanarāgālaṃbanam iti /
tad iti yat tat parakīyaṃ cittaṃ paracittajñānena gṛhyate /
tat tacchabdenocyate /
[tasyālaṃbanaḥ] /
taccittālaṃbanas taccittālaṃbano rāgaḥ /
ālaṃabanam asya paracittajñānasyeti tad bhavati taccittālaṃbanarāgālaṃbanaṃ /
yasmād evaṃvidhaṃ rāgaṃ nālaṃbate paracittajñānaṃ viprakṛṣṭatvāt /
ekaikadravyagocaraṃ hi paracittajñānaṃ /
na ca parakīyacittajñānaṃ tasya cittasyālaṃbanaṃ gṛhṇāti /
ākārālaṃbananirapekṣaṃ hi tad iti vacanāt /
raktam idaṃ eittaṃ jānātīti vacanāc ca /
tasmād api na rāgasaṃyogāt sarāgaṃ cittam iti /
asaṃprayuktaṃ vigatarāgam iti /
satyām api rāgaprāptāv ity abhiprāyaḥ /
tatra tat saṃdhāyoktam iti rāgādiprāptivigamaṃ /
saṃdhāyoktaṃ (Abhidh-k-vy 624) na saṃprayogam iti darśayaty anāvartikadharmi kāmabhave rūpabhave ārūpyabhave iti /
traidhātukavairāgyasaṃdarśanād ity abhiprāyaḥ /
nanu coktam iti vistaraḥ /
kvoktam /
atra tu sūtra iti vistareṇa yāvad yadi hi rāgeṇāsaṃprayuktaṃ cittaṃ vigatarāgaṃ syād anyakleśasaṃprayuktam api vigatarāgaṃ syād ity atra /
etenābhisaṃdhinā rāyaviprayuktatvād vigatarāgam anyakleśasaṃprayuktam apīty anena /
yady evaṃ sadveṣaṃ samoham ity evamādi /
na vaktavyaṃ syād ity ata āha
de la zhes bya ba ni pha rol po'i sems gzhan gyi sems shes pas gzung bar bya ba gang yin pa de ni de la zhes bya ba'i sgrar brjod do /
sems de la dmigs pa ni sems de la dmigs pa'i 'dod chags so /
gzhan gyi sems shes pa 'di la dmigs pa sems de la dmigs pa'i 'dod chags yod pas na de ni sems de la dmigs pa'i 'dod chags la dmigs pa can no /
'di ltar gzhan gyi sems shes pa ni 'dod chags de lta bu la dmigs pa yang ma yin te /
shin tu bskal ba'i phyir ro /
gzhan gyi sems shes pa ni rdzas re re zhing yul yin pas gzhan gyi sems shes pa ni sems de'i dmigs pa ni mi 'dzin te /
de'i rnam pa dang dmigs pa la mi ltos pa yin te zhes 'byung ba'i phyir dang sems 'di chags pa yin no zhes bya bar shes kyi zhes 'byung ba'i phyir ro /
de'i phyir 'dod chags dang ldan pas 'dod chags dang bcas pa'i sems ma yin no /
'dod chags dang mtshungs par mi ldan pa'i sems zhes bya ba ni 'dod chags kyi thob pa yod du zin kyang zhes bya bar bsams pa yin no /
'dod pa'i srid pa dang gzugs kyi srid pa dang gzugs med pa'i srid par phyir mi ldog pa'i chos can yin zhes bya ba ni khams gsum pa'i 'dod chags dang bral bar bstan pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
der ni de'i thob pa dang bral ba las dgongs te gsungs pa yin no zhes bya ba ni 'dod chags la sogs pa'i thob pa'i bral ba las dgongs te gsungs pa yin gyi /
mi ldan pa tsam ni ma yin no zhes ston par byed do /
bshad pa ma yin nam zhes bya ba rgyas par 'byung ba gong du bshad ce na /
kha cig na re mdo 'dir ni zhes bya ba nas /
gal te 'dod chags dang mtshungs par mi ldan pa 'dod chags dang bral ba yin na ni nyon mongs pa gzhan dang mtshungs par ldan pa yang yin par 'gyur ro zhes zer ba der ro /
nyon mongs pa gzhan dang mtshungs par ldan yang 'dod chags dang mtshungs par mi ldan pa'i phyir 'dod chags dang bral ba yin no snyam pa'i dgongs pa 'dis so /
gal te de lta na zhe sdang dang bcas pa dang gti mug la stsogs pa dang bcas pa zhes bya ba la sogs par brjod par mi bya bar 'gyur ro zhe na /
na tu tad vigatarāgam ityādi /
na tu tad dveṣādisaṃprayuktaṃ cittaṃ vigatarāgam api sad vigatarāgam iti kṛtvā gṛhyate
de'i phyir de ni 'dod chags dang bral ba zhes bya bar mi gzung ngo zhes bya ba la sogs pa smos te /
zhe sdang la sogs pa dang mtshungs par ldan pa'i sems de ni 'dod chags dang bral bar mi gzung ngo /
kiṃ tarhi /
sadveṣaṃ samoham ity evamādi dveṣādisaṃprayogitayā viśiṣṭatvāt /
ādiśabdena cātra saṃkṣiptaṃ vikṣiptam ity evamādisūtroktāni padāni gṛhyante /
anyathā hīti vistaraḥ /
yady asmin vastuni rūpādike raktam iti vijānīyāt tad rūpālaṃbanam api syāt
'o na ci zhe na /
zhe sdang dang bcas pa dang gti mug dang bcas pa zhes bya ba de lta bu la sogs par bzung ste /
zhe sdang la sogs pa dang mtshungs par ldan pa nyid kyi khyad par du byas pa nyid do /
'dir stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni kun du bsdus pa dang rnam par gyengs pa zhes bya ba la sogs pa mdo las bshad pa'i tshig rnams bsdu'o /
de lta ma yin na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te gzugs la sogs pa'i dngos po che ge mo zhig la chags so zhes bya bar shes par 'gyur na ni /
de la gzugs la dmigs par yang 'gyur te /
tathā ca sati na tat paracittajñānaṃ syād rūpālaṃbanatvāt /
tadālaṃbanaṃ ca paracittaṃ gṛhṇataḥ svabhāvagrahaṇaṃ prāpnuyād iti /
sālaṃbanaparacittagrahaṇe hīṣyamāṇe svātmā paracittajñānena gṛhyeta
de lta yin na ni gzugs la dmigs pa'i phyir de gzhan gyi sems shes pa yin par yang mi 'gyur ro /
de la dmigs pa'i pha rol gyi sems 'dzin pa na rang gi ngo bo 'dzin par 'gyur ro zhes bya ba ni pha rol gyi sems dmigs pa dang bcas pa 'dzin par 'dod na gzhan gyi sems shes pas rang gi bdag nyid 'dzin par 'gyur te /
asti hi saṃbhavo yat paracittavid yasya cittaṃ gṛhṇāti /
asāv api tasya paracittavidaś cittam ālaṃbeta /
tataś ca paracittajñānasya svālaṃbanaparijñānāt svam evāsau paracittavic cittam ālambeta /
na caitat prāpyaṃ
'di ltar gzhan gyi sems rig pas gang zhig gi sems 'dzin par byed pa de yang gzhan gyi sems rig pa de'i sems la dmigs par 'gyur ba gang yin pa de ni srid pa yod do /
de'i phyir gzhan gyi sems shes pas dmigs pa rang nyid yongs su shes pa'i phyir gzhan gyi sems rig pa 'dis rang gi sems kho na la dmigs par 'gyur ba zhig na /
yat tenaiva cittena tad eva gṛhyate sems des de nyid 'dzin pa gang yin pa de ni rigs pa ma yin te /
sarvaṃ ceti vistaraḥ /
dravyasya svalakṣaṇaṃ ca cittacaittāś ca pratyutpannāś ca parasaṃtatiś ca kāmarūpapratisaṃyuktāś cāpratisaṃyuktāś ca viṣayo 'syeti samāsavigrahaḥ /
dravyagrahaṇaṃ saṃvṛtisannirāsārthaṃ /
svalakṣaṇagrahaṇaṃ sāmānyalakṣaṇanivṛttyarthaṃ /
cittacaittagrahaṇaṃ rūpādiviśeṣaṇārthaṃ /
pratyutpannagrahaṇam atītānāgatavivecanārthaṃ /
parasaṃtatigrahaṇaṃ svasaṃtativyudāsārthaṃ /
kāmarūpapratisaṃyuktāpratisaṃyuktagrahaṇaṃ ārūpyapratisaṃyuktapratiṣedhārthaṃ /
darśanamārgapratiṣiddham iti /
darśanamārge vartamānaḥ paracittajñānaṃ na saṃmukhīkarotīty ato darśananārgasaṃgṛhītaṃ nāsti /
na hi darśanamārgo vyavacchinnacittacaittālaṃbano bhavati /
bhāvanāmārga upalabhyate /
bhāvanāmārgasaṃgṛhītaṃ bhavatīty arthaḥ /
śūnyatānimittaviprayuktam iit /
śūnyatāsamādhinā ānimittasamādhinā ca viprayuktaṃ
bdag nyid la byed pa 'gal ba'i phyir ro /
gzhan gyi sems shes pa thams cad ces bya ba rgyas par 'byung ba ni 'di la yul sems dang sems las byung ba rnams dang rdzas kyi rang gi mtshan nyid dang da ltar byung ba rnams dang pha rol gyi rgyud dang 'dod pa dang gzugs dang ldan pa yin pa rnams zhes bsdu ba'i tshig rnam par sbyar te /
sems dang sems las byung ba zhes smos pa ni gzugs la sogs pa las khyad par du bya ba'i phyir ro /
rdzas zhes smos pa ni kun rdzob tu yod pa bsal ba'i phyir ro /
rang gi mtshan nyid ces smos pa ni spyi'i mtshan nyid bzlog pa'i phyir ro /
da ltar byung ba zhes smos pa ni 'das pa dang ma 'ongs pa las dgar ba'i phyir ro /
pha rol gyi rgyud ces smos pa ni rang gi rgyud gsal ba'i phyir ro /
'dod pa dang gzugs dang ldan pa dang ldan pa ma yin pa zhes smos pa ni gzugs med pa dang ldan pa dgag pa'i phyir ro /
mthong ba'i lam bkag pa zhes bya ba ni mthong ba'i lam la gnas pa na gzhan gyi sems shes pa mngon du mi byed pas de'i phyir mthong ba'i lam gyis bsdus pa med de /
mthong ba'i lam ni sems dang sems las byung ba rnam par chad pa la dmigs pa ma yin no /
bsgom pa'i lam la dmigs pa zhes bya ba ni bsgom pa'i lam gyis bsdus pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
stong pa nyid dang mtshan ma med pa dang mi ldan pa zhes bya ba ni stong pa nyid kyi ting nge 'dzin dang mtshan ma med pa'i ting nge 'dzin dang mi ldan pa ste /
śūnyatāsamādhir duḥkhajñānasaṃyuktaḥ /
ānimittasamādhir nirodhajñānasaṃprayuktaḥ /
na ca paracittajñānaṃ
stong pa nyid kyi ting nge 'dzin ni sdug bsngal shes pa dang mtshungs par ldan la /
mtshan ma med pa'i ting nge 'dzin ni 'gog pa shes pa dang mtshungs par ldan pa yin na /
duḥkhajñānaṃ duḥkhanirodhajñānaṃ vā bhavaty ākārālambanabhedāt /
atas tābhyāṃ viprayuktam ucyate
gzhan gyi sems shes pa ni rnam pa dang dmigs pa tha dad pa'i phyir sdug bsngal shes pa'am 'gog pa shes pa ma yin pas de gnyis dang mi ldan pa zhes bya'o /
arthād uktaṃ bhavaty apraṇihitasamādhisaṃprayuktaṃ (Abhidh-k-vy 625) saṃbhavatīti shugs kyis na smon pa med pa'i ting nge 'dzin dang mtshungs par ldan pa ni srid do zhes bshad par 'gyur ro /
kṣayānutpādajñānasaṃgṛhītam iti /
kṣayajñānenānutpādajñānena na saṃgṛhītaṃ
zad pa dang mi skye ba shes pas ma bsdus pa zhes bya ba ni zad pa shes pa dang mi skye ba shes pas ma bsdus pa ste /
na kṣayānutpādajñānasvabhāvam ity arthaḥ zad pa dang mi skye ba shes pa'i ngo bo nyid ma yin no zhes bya ba'i don to /
ci'i phyir zhe na /
kiṃ kāraṇaṃ /
dravyasvalakṣaṇasaṃtīraṇaparimārgaṇāśayaṃ paracittajñānaṃ /
na caiva kṣayajñānam anutpādajñānaṃ ceti tābhyām asaṃgṛhītaṃ /
ānantaryamārgaṃ pratiṣiddhaṃ ceti /
sa hi prahāṇamārgo bhavati /
paracittajñānaṃ ca vimuktiviśeṣamārga iti
gzhan gyi sems shes pa ni rdzas kyi rang gi mtshan nyid la dmigs pa dang kun du rtog pa dang yongs su tshol ba'i bsam pa can yin na /
zad pa shes pa dang mi skye ba shes pa ni de lta bu ma yin pas de gnyis kyis ma bsdus so /
bar chad med pa'i lam bkag pa zhes bya ba ni de'i spong ba'i lam yin la /
gzhan gyi sems shes pa ni rnam par grol ba dang khyad par gyi lam yin pas so /
pāramārthikayor api saṃvṛtibhajanād iti /
paramārthanimitte paramārthena vā dīvyataḥ pāramārthike
don dam pa dag yin yang kun rdzob la brten pa'i phyir ro zhes bya ba ni don dam pa'i rgyu mtshan can yin pa 'am /
don dam pas rtsen pa'i phyir don dam pa dag go /
de gnyis kun rdzob la brten pa'i phyir te /
tayoḥ saṃvṛtibhajanāt /
yasmād ete saṃvṛtiṃ bhajete /
ataḥ śūnyānātmākārau na staḥ /
kathaṃ punar ete saṃvṛtiṃ bhajete /
kṣīṇā me jātiḥ /
nāparam asmād bhavaṃ prajānātīti yathākramaṃ
gang gi phyir 'di dag kun rdzob la brten pa de'i phyir stong pa dang bdag med pa'i rnam pa can dag med do /
ji ltar 'di dag kun rdzob la brten ce na /
bdag gi skye ba zad do /
'di las srid pa gzhan mi shes so zhes bya ba yin te go rims bzhin no /
katham ete anāsrave satī evamākāre 'di dag zag pa med pa yin na ji ltar de lta bu'i rnam pa can dag yin zhe na /
tadbalenānvvyavahārataḥ /
anyena jñāneneti vākyaśeṣaḥ /
yasmāt tatpṛṣṭhanirjāte saṃvṛtijñāne evamākāre pravartete /
atas tanniṣyandena tayoḥ saṃvṛtibhajanam ity ucyate /
na tu mukhyavṛttyā tayoḥ saṃvṛtibhajanam ity abhiprāyaḥ /
yataś caiva niṣyandenātmadṛṣṭiṃ bhajamāne iva te pravartete /
atra tasmāc chūnyānātmākāravivarjitaiś caturdaśabhir evākāraiḥ saṃprayukte iti /
(VII /
12) apratisaṃyuktenety anāsraveṇa /
anityam ity anityataḥ /
ayaṃ hi tasipratyayaḥ svārthe prayuktaḥ /
evaṃ sarvatrāyaṃ pratyayo jñātavyaḥ /
atha vāntareṇāpi bhāvapratyayaṃ bhāvapradhāno nirdeśo bhavati /
anityena rūpeṇa bhāvo 'nityata iti /
evam anyatrāpi yojyaṃ /
asty etat sthānam asty etad vastv iti /
etāv api dvāv ākārāv anāsravau /
asty etat sthānam ity asty etal lakṣaṇam ity arthaḥ /
asty etad vastv ity ayaṃ hetur ity arthaḥ /
yogavihitato vijānīyād iti /
aviparītato vijānīyād ity arthaḥ /
nāsyāyam artha iti vistaraḥ /
asyeti vākyasya padadvayasya vā /
asty etat sthānam asty etad vastv ity asty ayaṃ saṃbhavo 'sty ayaṃ yogo yad anityādito vijānīyād iti mataṃ cet /
na /
naitad asti /
anyatrāvacanāt /
anyatra vākye padadvayasyāvacanāt /
darśanaprahātavyeneti /
darśanaprakāreṇa /
ātmata ātmīyataś ceti /
satkāyadṛṣṭyā saṃprayuktena cittena /
ucchedataḥ śāśvata iti /
antagrāhadṛṣṭyā /
ahetuto 'kriyāto 'pavādata iti mithyādṛṣṭyā /
agrataḥ śreṣṭhato viśiṣṭataḥ paramata iti dṛṣṭiparāmarśena
de dag gi stobs kyis rjes su tha snyad 'dogs pa'i sgo nas te /
shes pa gzhan gyis zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
gang gi phyir de dag gi rjes las skyes pa kun rdzob kyi shes pa de dag de lta bu'i rnam pa can du 'jug pa de'i phyir de dag gi rgyu mthun pas de gnyis kun rdzob la brten pa zhes bya'i de gnyis dngos su kun rdzob la brten pa ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
gang gi phyir de ltar rgyu mthun pas de nyid bdag tu lta ba la brten pa kho nar 'jug pa'i phyir stod pa dang bdag med pa'i rnam pa ma gtogs pa rnam pa bcu bzhi dang mtshungs par ldan pa dag yin no /
mi ldan pa'i sems kyis zhes bya ba ni zag pa med pas so /
rigs pas bskyed pa'i sgo nas shes par 'gyur ro zhes bya ba ni phyin ci ma log par shes par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
'di ni gnas yod do /
'di ni gzhi yod do zhes bya ba ni 'di gnyis kyang zag pa med pa'i rnam pa yin te /
'di ni gnas yod do zhes bya ba ni 'di ni mtshan nyid yod do zhes bya ba'i don to /
'di ni gzhi yod do zhes bya ba ni 'di ni rgyu yod do zhes bya ba'i tha tshig go /
'di'i don ni 'di ma yin zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ngag gam tshig gnyis po 'di yin te /
gal te 'di ni gnas yod do /
'di ni gzhi yod do zhes bya ba mi rtag pa la sogs par shes par 'gyur ba gang yin pa 'di ni srid do /
'di ni rigs so zhes bya ba yin no zhes bya bar 'dod na de ni gzhan nas mi 'byung ba'i phyir mi rung ste /
tshig gzhan nas tshig de gnyis mi 'byung ba'i phyir ro /
mthong bas spang bar bya ba zhes bya ba ni mthong bas spang bar bya ba'i rnam pa'o /
rigs pa ma yin pas bskyed pa'i sgo nas shes par 'gyur zhes bya ba ni phyin ci log tu shes par 'gyur ro zhes ston to /
bdag dang bdag gi zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba dang mtshungs par ldan pa'i sems kyis so /
chad pa dang rtag pa zhes bya ba ni mthar 'dzin pa'i lta bas so /
rgyu med pa dang byed pa med pa dang skur pa 'debs pa zhes bya ba ni log par lta bas so /
śuddhito muktito nairyāṇikata iti śīlavrataparāmarśena /
kāṃkṣāto vimatito vicikitsāta iti vicikitsāta /
rajyeteti rāgeṇa /
dviṣyād iti dveṣeṇa /
manyeteti mānena /
muhyed iti mohena
mchog dang gtso bo dang khyad par du 'phags pa dang dam pa zhes bya ba ni lta ba mchog tu 'dzin pas so /
dag pa dang grol ba dang nges par 'byin pa zhes bya ba ni tshul khrims dang brtul zhugs mchog tu 'dzin pas so /
nem nur dang yid gnyis dang the tshom zhes bya ba ni the tshom gyis so /
chags pa zhes bya ba ni 'dod chags kyis so /
ayogavihitatā vijānīyād iti /
evam ātmādibhir viparītatā vijānīyād iti nigamayati /
atrāpi vākye eṣa (Abhidh-k-vy 626) pāṭho 'bhaviṣyad iti /
na caivam /
ato gamyate nāyam asyārtha iti /
(VII /
13) sapta dravata iti /
duḥkhākārāś catvāro dravyato bhavanti /
samudayādyākārās tv ekaika iti sapta /
ya eva hetvākāraḥ /
sa eva samudayaḥ prabhavaḥ pratyayaś ca paryāyamātraṃ nārthabhedaḥ /
śakra indraḥ puraṃdara iti yathā
sdang ba zhes bya ba ni zhe sdang gis so /
rlom pa zhes bya ba ni nga rgyal gyis so /
rmongs pa zhes bya ba ni gti mug gis so /
der yang 'di skad du 'byung bar 'gyur ba zhig na /
de skad kyang mi 'byung ste /
de'i phyir de'i don ni 'di ma yin no zhes bya bar shes so /
rdzas su bdun yin zhes bya bar ni kha cig gi gzhung lugs kyis rdzas su sdug bsngal gyi rnam pa bzhi dang kun 'byung ba la sogs pa rnam pa re re ste bdun yin no /
rgyu'i rnam pa gang yin pa de ni kun 'byung ba dang rab tu skye ba dang rkyen kyang yin pas rnam grangs tsam du zad kyi khyad par ni med de dper na dbang po dang brgya byin dang khyer 'jig ces bya ba dang 'dra'o /
evaṃ nirodha eva śāntaḥ praṇīto niḥsaraṇam ity eka ākāraḥ de bzhin du 'gog pa nyid zhi ba dang gya nom pa dang nges par 'byung ba yin pas rnam pa gcig yin la /
mārga eva ca nyāyaḥ pratipan nairyāṇika ity eka ākāra iti /
tad idam uktaṃ bhavati
lam nyid kyang rigs pa dang sgrub pa dang nges par 'byin pa yin pas rnam pa gcig yin no zhes zer te /
duḥkhākārāṃś caturaḥ pṛthag yoginaḥ sammukhīkuryuḥ /
hetvādyākārāṇāṃ tv ekaikam ity ekīyamataṃ
des na 'di skad du rnal 'byor pas sdug bsngal gyi rnam pa ni bzhir mngon du byed la rgyu la sogs pa'i rnam pa ni gcig tu mngon du byed do zhes bshad par 'gyur ro /
dravyataḥ ṣoḍaśeti vaibhāṣikā varṇayanti duḥkhākāravat samudayādyākārāṇāṃ sarveṣām api pṛthakpṛthak saṃmukhīkartavyatvāt /
prajñāsvabhāvā hy ākārā iti bruvate
bye brag tu smra ba rnams ni rdzas su rnam pa bcu drug go zhes brjod de sdug bsngal gyi rnam pa bzhin du kun 'byung ba la sogs pa'i rnam pa thams cad kyang so sor mngon du bya dgos pa'i phyir rnams rnams ni shes rab kyi ngo bo nyid yin pas so zhes zer ro /
pratyayādhīnatvād iti vistaraḥ /
na niyatabhavam anityaṃ pratyayādhīnatvāt pratyayapratibaddhajanmatvād ity arthaḥ
rkyen la rag las pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni mi rtag pa ni rkyen la rag las pa'i phyir nges pa ma yin te /
rkyen la rag las te skye ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
pīḍanātmakatvād iti /
bādhanātmakatvād ity arthaḥ
gnod pa'i bdag nyid yin pa'i phyir zhes bya ba ni gnod par byed pa'i bdag nyid yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i don to /
vipakṣeṇeti /
pratipakṣeṇety arthaḥ /
viruddhaḥ pakṣo vipakṣa iti kṛtvā
mi mthun pa'i phyogs kyis zhes bya ba ni gnyen pos zhes bya ba'i tha tshig ste /
'gal ba'i phyogs ni mi mthun pa'i phyogs yin pas so /
hetur bījadharmayogeneti /
prakṛṣṭāvasthatāṃ hetor darśayaty ādibījavat
sa bon gyi chos kyi tshul gyi rgyu'o zhes bya ba ni thag ring po'i gnas skabs kyi rgyu ston par byed de /
dang po'i sa bon lta bu'o /
yogaśabdo 'tra nyāyarthaḥ tshul zhes bya ba'i sgras ni 'dir lugs kyi don yin no /
samudayaḥ prādurbhāvayogeneti /
saṃnikṛṣṭāvasthatāṃ hetor darśayati /
yataḥ kṣaṇād anantaram utpadyate samudety asmād iti kṛtvā
'byung ba'i tshul gyis kun 'byung ba'o zhes bya ba ni skad cig ma gang gi mjug thogs su skye bar 'gyur ba thag nye ba'i gnas skabs kyi rgyu ston par byed de /
'di las kun 'byung ba'i phyir ro /
prabhavaḥ prabaṃdhayogeneti /
saṃtatiyogenānucchedaṃ darśayati /
bījāṃkurakāṇḍanālādivat /
abhiniṣpādanārthena pratyaya iti
'brel ba'i tshul gyis rab tu skye ba'o zhes bya ba ni /
rgyun gyi tshul gyis rgyun mi 'chad par ston par byed de sa bon dang myu gu dang sdong bu la sogs pa dang 'dra'o /
hetvādibhyo bahubhya utpadyata iti darśayati /
tadyathā mṛtpiṇḍadaṇḍādibhyo bahubhyo niṣpadyate ghaṭaḥ
mngon par sgrub pa'i don gyis na rkyen zhes bya ba ni rgyu la sogs pa mang po zhig las skye bar ston par byed de dper na 'jim gong dang thal zhar la sogs pa mang po zhig las bum pa 'grub pa de dang 'dra'o /
tadvat /
agninirvāpaṇād iti /
rāgadveṣamohāgninirvāpaṇād ity arthaḥ
me gsum zhi ba'i phyir zhes bya ba ni 'dod chags dang zhe sdang dang gti mug gi me zhi ba'i phyir zhes bya ba'i don to /
nirupadravatvād iti /
nirduḥkhatvād ity arthaḥ /
sarvāpakṣālaviyuktatvād iti /
sarvaduḥkhakāraṇavimuktatvāt /
gamanārthena nirvāṇasya /
yogayuktatvād upapattiyuktatvād upāyayuktatvād vā /
samyakpratipādanārthena pratipad iti /
pratipadyate nirvāṇam anayeti pratipat
'tshe ba med pa'i phyir zhes bya ba ni sdug bsngal med pa'i phyir zhes bya ba'i don to /
skyon thams cad dang bral ba'i phyir zhes bya ba ni sdug bsngal gyi rgyu thams cad dang bral ba'i phyir ro /
bgrod pa'i don gyis zhes bya ba ni mya ngan las 'das par ro /
rigs pa dang ldan pa'i phyir zhes bya ba ni 'thad pa dang ldan pa'i phyir ram thabs dang ldan pa'i phyir ro /
yang dag par bsgrub pa'i don gyis sgrub pa'o zhes bya ba ni 'dis mya ngan las 'das pa sgrub pas na sgrub pa'o /
nairyāṇika iti /
atyaṃtaṃ niryāṇāya prabhavatīti nairyāṇikaḥ /
anātyantikatvād anityam iti /
pūrvaṃ prāgutpattyabhāvenānityam uktam /
idānīṃ pradhvaṃsābhāveneti darśayati
des par 'byin par byed pa'o zhes bya ba ni gtan du nges par 'byin par byed pas na nges par 'byin bar byed pa'o /
gtan du ba ma yin pa'i phyir mi rtag pa'o zhes bya ba sngar ni snga na med pas mi rtag par bshad la nga ni zhig nas med pas mi rtag pa'o zhes ston to /
abhinyāsabhūtatvād iti /
bhārabhūtatvād ity arthaḥ
khur lta bur gyur pa'i phyir zhes bya ba ni khur bu lta bur gyur pa'i phyir zhes bya ba'i don to /
duḥkhena bhārabhūtena hi sa pudgalo bhidyate /
ākramyata ity arthaḥ
sdug bsngal gyis gang zag de 'tshir zhing gnod par byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
akāmakāritvād iti /
kāmataḥ kartuṃ śīlam asyeti kāmakārī
'dod dgur byed pa med pa'i phyir zhes bya ba ni 'di la 'dod dgur byed pa'i ngang tshul yod pas na 'dod dgur byed pa'o /
na kāmakāry akāmakārī /
tadbhāvāt anātmā /
sūtre 'py ayam artha uktaḥ
'dod dgur byed pa ma yin pas na 'dod dgur byed pa med pa ste /
de'i phyir bdag med pa yin no /
don 'di ni mdo las kyang gsungs te /
rūpaṃ ced bhikṣava ātmābhaviṣyat /
na rūpam ātmavyābādhāya saṃvarteta /
labhyeta ca rūpe evaṃ bhavatv evaṃ mā bhūd iti kāmakāry ātmeti (Abhidh-k-vy 627) niruktiparigrahāt /
hetur āgamanayogeneti /
hi gatau hinoty asmād iti hetuḥ /
asmād utpadyata ity arthaḥ
dge slong dag gal te gzugs bdag yin par gyur na gzugs bdag nyid la gnod pa byed par mi 'gyur gyi /
nges pa'i tshig las bdag ni 'dod dgur byed pa yin no zhes smos pa'i phyir gzugs la 'di ltar ni gyur cig /
'di ltar ni ma gyur cig ces bya ba bzhin du yang 'gyur ba zhig na zhes 'byung ba yin no /
'ong ba'i tshul gyis rgyu'o zhes bya ba ni 'di las 'ong bas na rgyu ste 'di las skye bas na zhes bya ba'i tha tshig go /
unmajjanayogeneti /
anāgatādhvana unmajjatīvety arthaḥ /
prasaraṇayogeneti /
prabandhayogena /
pratisaraṇārthena pratyaya iti
'byung ba'i tshul gyis zhes bya ba ni ma 'ongs pa'i dus nas 'byung bas na zhes bya ba'i tha tshig go /
'phel ba'i tshul gyis zhes bya ba ni rgyun chags pa'i tshul gyis so /
janikriyāpratipradhānabhūta ity abhiprāyaḥ /
asaṃbandhaḥ saṃbaṃdhoparamād iti /
pūrvasya duḥkhasyoparamāt /
uttarasya saṃbaṃdhoparamo nirodha ity arthaḥ
so sor 'brang ba'i don gyis zhes bya ba ni bskyed par bya ba la gtso bo yin no snyam du bsams pa yin no /
'brel pa med pas 'brel pa zhig ba'i phyir zhes bya ba ni sdug bsngal snga ma zhig pas phyi ma'i 'brel pa zhig par 'gog pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
trisaṃskṛtalakṣaṇavimuktatvāt /
utpādavyayasthīty anyathātvavimuktatvāt /
paramāśvāsatvād iti sarvaduḥkhocchittyā paramakṣematvāt
'dus byas kyi mtshan nyid gsum dang bral ba'i phyir zhes bya ba ni skye ba dang 'jig pa dang gnas pa las gzhan du 'gyur ba nyid dang bral ba'i phyir ro /
yid brtan pa'i mchog yin pa'i phyir zhes bya ba ni sdug bsngal thams cad rgyun chad pas mchog tu bde ba'i phyir ro /
nirvāṇapurāvirodhanārthena pratipad iti /
yasmād anena nirvāṇapuraṃ na virodhyate na visaṃvādyate /
kiṃ tarhi pratipadyata evety ataḥ pratipat
mya ngan las 'das pa'i grong dang mi 'gal ba'i don gyis sgrub pa'o zhes bya ba ni 'di ltar 'di ni mya ngan las 'das pa'i grong dang mi 'gal zhing slu bar mi byed do /
'o na ci zhe na sgrub par byad pa kho na ste /
pratipadyate anayeti kṛtvā /
chandamūlakā iti /
chandahetukā ity arthaḥ /
tṛṣṇāparyāya iha chaṃdaḥ
de'i phyir 'dis sgrub par byed pas na sgrub pa'o /
'dun pa'i rtsa ba can zhes bya ba ni 'dun pa'i rgyu can zhes bya ba'i tha tshig ste /
'dir 'dun pa ni sred pa'i rnam grangs yin no /
chandasamudayā iti /
chandasamudgamā ity arthaḥ
'dun pa las kun 'byung ba zhes bya ba ni 'dun pa las yang dag par sgrub pa'o /
chandajātīyā iti /
chandapratyayā ity arthaḥ
'dun pa'i rigs can zhes bya ba ni 'dun pa'i rkyen can zhes bya ba'i tha tshig go /
prabhavaśabdaḥ kevalaṃ paścāt paṭhitavyaḥ /
ābhidhārmikair iti vākyādhyāhāraḥ
rab tu skye ba zhes bya ba'i sgra tha mar gdon pa 'ba' zhig tu zad do zhes bya ba ni chos mngon pa pa rnams kyis zhes bya ba'i tshig gcig khong nas 'byung ba ste /
sūtrānusaraṇaṃ hi kartavyam ity abhiprāyaḥ mdo'i rjes su 'brang bar bya'o snyam du bsams pa yin no /
hetutaḥ samudayataḥ /
pratyayataḥ prabhavataś ceti /
kaḥ punar eṣāṃ [padānāṃ] chandānām [iva vā] viśeṣaḥ
rgyu dang kun 'byung ba dang rkyen dang rab tu skye zhes bya ba'i tha tshig gam 'dun pa'i tshogs 'di dag la khyad par ci zhig yod par 'gyur /
asmīty abhedenātmabhāvacchanda iti /
anavadhāryaikaṃ dravyaṃ samasteṣu paṃcasūpādānaskaṃdheṣu asmīty abhedena prakārāntaraviśiṣṭasya pratyutpannasyātmabhāvavastuno 'nālaṃbanataḥ traiyadhvikātmabhāvanālambanato vā ātmabhāvaprārthanā ātmabhāvacchanda iti prathamaḥ /
syām ity abhedeneti punarbhavamātraprārthanā na viśeṣarūpāprārthaneti dvitīyaḥ /
itthaṃ syām iti
nga'o snyam pa ni bye brag med par lus la 'dun pa yin no zhes bya ba ni rdzas gcig la dmigs kyis ma bkar bar nye bar len pa'i phung po lnga po spyil khyad par med par nga'o snyam du 'dzin pa'am rnam pa gzhan gyis khyad par du byas pa da ltar byung ba'i lus kyi dngos po la dmigs pa 'am dus gsum pa'i lus la dmigs pa'i sgo nas lus don du gnyer ba ni lus la 'dun pa ste dang po yin no /
gyur cig snyam pa ni bye brag med par zhes bya ba ni yang srid pa tsam don du gnyer gyi khyad par gyi ngo bo'i don du gnyer ba ni ma yin pa ste gnyis pa yin no /
idaṃprakāraḥ syām iti bhedena punarbhavaccandas tṛtīyaḥ /
pratisaṃdhibandhacchandaś caturtha iti /
pratisaṃdhir eva baṃdhaḥ /
pratisaṃdher vā baṃdhaḥ pratisaṃdhibaṃdhaḥ /
tatra chandaḥ prārthaneti caturthaḥ
'di lta bur gyur cig snyam pa zhes bya ba ni rnam pa 'di lta bur gyur cig snyam pa ni bye brag tu yang srid ba la 'dun pa ste gsum pa yin no /
bzhi pa ni nying mtshams sbyor ba 'ching ba la 'dun pa yin no zhes bya ba ni nyid mtshams sbyor ba nyid 'ching ba yin pas na nyid mtshams sbyor ba 'ching ba ste /
bzhi pa ni de la 'dun cing don du gnyer ba yin no /
karmābhisaṃskāracchando vā caturtha ity adhikṛtaṃ yang na las mngon par 'du byed pa la 'dun pa yin no zhes bya ba ni bzhi pa zhes bya ba'i skabs yin te /
karmaṇo vābhisaṃskāraḥ /
tatra chandaḥ /
evaṃ caivaṃ ca dānaṃ dāsyāmīti /
kathaṃ punas te chandā mūlādiśabdavācyā iti pratipādayann āha /
tatra prathama iti vistaraḥ /
ādiḥ kāraṇam ādau vā kāraṇam ādikāraṇaṃ /
tadbhāvāt chandamūlakāḥ /
hetvartho hi mūlaśabdaḥ /
phalasyeva bījam iti /
yathā phalasya bījam ādikāraṇaṃ viprakṛṣṭakāraṇaṃ /
tadvad ayam ādicchando duḥkhasya /
tena tatsamudāgamād iti /
tena dvitīyena chadena punarbhavasya samudāgamāt kṣaṇaparaṃparayā phalasyevāṃkurādiprasavaḥ /
yathā paraṃparayāṃkurādiprasavaḥ phalasya samudayaḥ
yang na las mngon par 'du byed pa de la 'dun pa yin no /
ji ltar de la 'dun zhe na sbyin pa 'di lta bu dang 'di lta bur sbyin no snyam pa yin no /
yang na ji ltar na 'dun pa de dag rtsa ba la sogs pa'i sgrar brjod ce na /
de bstan pa'i phyir de la dang po ni zhes bya ba rgyas par smos te /
rgyu dang po'am dang po'i rgyu yin pas na dang po'i rgyu ste /
de'i phyir 'dun pa'i rtsa ba can yin te /
rtsa ba'i sgra ni rgyu'i don yin no /
'bras bu'i sa bon bzhin no zhes bya ba ni dper na 'bras bu'i dang po'i rgyu ste thag ring ba'i rgyu sa bon yin pa de dang 'dra bar 'dun pa dang po 'di yang sdug bsngal gyi dang po'i rgyu yin no /
des de yang dag par 'grub pa'i phyir zhes bya ba ni 'dun pa gnyis pa des skad cig ma brgyud pas yang srid pa yang dag par 'grub pa'i phyir 'bras bu'i myu gu la sogs pa skye ba bzhin te dper na myu gu la sogs pa skye ba brgyud pas 'bras bu kun 'byung ba de dang 'dra'o /
tadvat /
tṛtīyacchanda itthaṃ syām iti /
tajjātīyaduḥkhapratyaya iti /
yatprakāraḥ punarbhavacchandaḥ /
tatprakārasya duḥkhasya (Abhidh-k-vy 628) pratyayaḥ saṃbhavati tasya viśeṣarūpatvād viśeṣaphalarūpam eva phalam utpadyata ity abhiprāyaḥ /
phalasyeva kṣetrodakapāṣyādikam iti
'dun pa gsum pa 'di lta bur gyur cig snyam pa ni de dang 'dra ba'i sdug bsngal gyi rkyen yin zhes bya ba ni yang srid pa'i 'dun pa ci 'dra ba de dang 'dra ba'i sdug bsngal gyi rkyen du 'gyur te /
de la khyad par gyi ngo bo yod pa'i phyir 'bras bu khyad par gyi ngo bo can kho na skye'o snyam du bsams pa yin no /
'bras bu'i zhing dang chu dang lud la sogs pa bzhin no zhes bya ba la /
pāṣiḥ śuṣko gomayaḥ /
ādiśabdena vātātapādir gṛhyate /
tato 'pi hi phalasaṃpad iti
lud ni ba lang gi lci ba skam po'o /
stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni rlung dang nyi ma la sogs pa bsdu ste; des kyang 'bras bu phun sum tshogs par 'gyur bas so /
vīryaṃ śītavīryatā uṣṇavīryateti /
vipākaḥ uṣṇapariṇāmatā madhurapariṇāmateti /
prabhāvaḥ sāmarthyaviśeṣaḥ /
tadyathāmlatve tulye bījapūrakarasaḥ pittaṃ janayaty āmalakarasaṃ tu śamayatīti /
tata eva tatsaṃbhavād iti
nus pa ni bsil ba'i nus pa dang dro ba'i nus pa nyid do /
smin pa ni dro ba zhu ba dang bsil ba zhu ba nyid do /
mthu ni nus pa'i khyad par yin te /
dper na 'bras bur 'dra ba las bi dza pu ra'i khu ba ni mkhris pa skyed la /
skyu ru ra'i khu ba ni zhi bar byed pa lta bu'o /
tata eva pratisaṃdhibaṃdhacchandāt tasya punarbhavalakṣaṇasya saṃbhavād utpādāt /
phalasyeva puṣpāvasānaṃ /
yathā puṣpāvasānaṃ phalasya prabhavaḥ
de kho na las de skye ba'i phyir zhes bya ba ni nyid mtshams sbyor ba'i 'ching ba la 'dun pa de kho na la yang srid pa'i mtshan nyid de skye zhing 'byung ba'i phyir 'bras bu'i tha ma me tog bzhin no /
dper na tha ma me tog las 'bras bu rab tu skye ba de dang 'dra ste /
tadvat /
atra caturthaccandaḥ sākṣāddhetuḥ punarbhavasya /
pūrvakās trayaḥ pāraṃparyeṇa hetavaḥ
'dir 'dun pa bzhi pa ni yang srid pa'i mngon sum gyi rgyu yin no /
snga ma gsum ni brgyud pa'i rgyu yin no /
atha ceti vistaraḥ /
tṛṣṇāvicaritānāṃ dvav paṃcakau gaṇau dvav catuṣkau catvāraś chandā yathākramaṃ bhavanti
yang na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni srid pa rnam par dpyad pa rnams kyi 'dun pa bzhi ni go rims bzhin du lnga tshan gnyis dang bzhi tshan gnyis yin te /
prathamacchandaḥ paṃcākāraḥ /
dvitīyo 'pi paṃcākāraḥ /
tṛtīyaś catuḥprakāraḥ /
caturtho 'pi catuḥprakāraḥ /
katham /
asmīti bhikṣavaḥ satyātmadṛṣṭau satyām ittham asmīti bhavatīdaṃ prakāro 'smīti bhavati
'dun pa dang po ni rnam pa lnga yin la /
gnyis pa yang rnam pa lnga yin no /
gsum pa ni rnam pa bzhi yin la /
bzhi pa yang rnam pa bzhi yin no /
ji ltar zhe na dge slong dag nga'o snyam pa yod cing bdag tu lta ba yod na nga 'di lta bu'o snyam pa 'byung ste zhes bya ba ni nga ni 'di 'dra ba'o snyam pa 'byung ba ste /
tadyogāt tṛṣṇām utpādayatīty arthaḥ de dang ldan pas sred pa skyed par byed do zhes bya ba'i don to /
evam asmīti yathā pūrvam eva nānyathety arthaḥ nga ni 'di 'dra'o snyam pa zhes bya ba ni sngon ji lta ba kho na yin gyi gzhan du ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
anyathāsmīty anyena prakāreṇa varṇapratibhānādidarśanāt nga de lta ma yin no snyam pa zhes bya ba ni kha dog dang stobs dang spobs pa la sogs pa rnam pa gzhan du mthong ba'i phyir ro /
sad asmīti bhavati /
viparyayād asad asmīty ayam abhedena paṃcadhātmabhāvaccandaḥ prathamaḥ
nga bzang ngo snyam pa dang bzlog pa nga ngan no snyam pa 'byung bar 'gyur te /
bdag la 'dun pa rnam pa lnga po 'di ni khyad par med pa dang po yin no /
bhaviṣyāmīty asya bhavatīti śāśvatarūpeṇa /
na bhaviṣyāmīty ucchedarūpeṇa
de la 'byung bar 'gyur ro snyam pa 'byung bar 'gyur zhes bya ba ni rtag pa'i ngo bor ro /
'byung bar mi 'gyur ro snyam pa zhes bya ba ni chad pa'i ngo bor ro /
itthaṃ bhaviṣyāmīti vistareṇa pūrvavad vyākhyānam /
ity ayam abhedena paṃcadhāpunarbhavacchando dvitīyaḥ
'di lta bur 'byung bar 'gyur ro snyam pa zhes bya ba ni rgyas par bshad pa snga ma dang 'dra ste /
yang srid pa la 'dun pa rnam pa lnga po 'di khyad par med par gnyis pa yin no /
syām ity asya bhavati /
itthaṃ syām evaṃ syām anyathā syām ity asya bhavatīty ayaṃ bhedena caturdhāpunarbhavacchaṃdas tṛtīyaḥ /
api tu syām ity asya bhavaty apītthaṃ syām apy evaṃ syām apy anyathā syām ity asya caturdhāpratisaṃdhibaṃdhacchandas caturthaḥ /
tatra prathamo duḥkhasyādikāraṇatvān mūlahetur iti vistareṇa pūrvavad yojyaṃ
de la gyur cig snyam pa 'byung bar 'gyur zhing de la 'di lta bur gyur cig snyam pa dang de 'dra bar gyur cig snyam pa dang de lta ma yin par gyur cig snyam pa 'byung bar 'gyur ba yang srid pa las 'dun pa rnam pa bzhi po 'di khyad par med pa gsum pa yin no /
gyur kyang ci ma rung snyam pa dang 'di lta bur gyur kyang ci ma rung snyam pa dang de 'dra bar gyur kyang ci ma rung snyam pa dang de lta ma yin par gyur kyang ci ma rung snyam pa 'byung bar 'gyur ba nyid mtshams sbyor ba 'ching ba la 'dun ba rnam pa bzhi po 'di ni bzhi pa yin no /
de la dang po ni sdug bsngal gyi dang po'i rgyu yin pa'i phyir rtsa ba'i rgyu yin no zhes bya ba rgyas par snga ma bzhin du sbyar bar bya'o /
pratiniyatatvāt pratipad iti /
niyatapratipādanaṃ pratipat /
kathaṃ punaḥ pratiniyatā
so sor nges pa'i phyir sgrub ba ste zhes bya ba ni nges par sgrub cing sgrub par byed pa ni sgrub pa'o /
yang ji ltar so sor nges pa yin zhe na /
anayaiva tadgamanāt /
yathoktam iti vistaraḥ
de nyid kyis der 'gro ba'i phyir te /
ji skad du zhes bya ba rgyas par 'byung ba lta bu yin no /
nityasukhātmīyātmadṛṣṭicaritānām iti /
nityaṃ sukham ātmīyaṃ ātmeti ca dṛṣṭicaritam eṣāṃ /
ta ime nityasukhātmīyātmadṛṣṭicaritāḥ pudgalāḥ
rtag pa dang bde ba dang bdag gi dang bdag tu lta ba spyad pa rnams kyi zhes bya ba ni 'di dag la rtag pa dang bde ba dang bdag gi dang bdag go zhes bya bar lta ba spyad pa yin pas na gang zag 'di dag ni rtag pa dang bde ba dang bdag gi dang bdag tu lta ba spyad pa yin te de dag gi gnyen por go rims bzhin du mi rtag pa la sogs pa'i rnam pa yin no /
teṣāṃ pratipakṣeṇa yathākramam anityādyākārāḥ /
nāsti hetur ity ahetudṛṣṭicaritānāṃ pratipakṣeṇa hetvākāraḥ /
eko hetur īśvaraḥ pradhānaṃ cety ekahetudṛṣṭicaritānāṃ samudayākāraḥ /
samudayo hetur naikahetur iti
rgyu med do zhes rgyu med par lta ba spyad pa rnams kyi gnyen por rgyu'i rnam pa'o /
rgyu dbang phyug gam /
gtso bo 'am /
dus zhes bya ba gcig pu yin no zhes rgyu gcig pur lta ba spyad pa rnams kyi gnyen por rgyu ni kun 'byung ba yin gyi gcig pu ma yin no zhes 'byung ba'i rnam pa'o /
pariṇamate bhāva iti pariṇāmadṛṣṭicaritānāṃ prabhavākāraḥ /
(Abhidh-k-vy 629) ādibhavo 'yaṃ /
na tu pūrvam avasthitaḥ pariṇamata iti /
buddhipūrvakṛto 'yaṃ loka iti buddhipūrvakṛtadṛṣṭicaritānāṃ pratyayākāraḥ /
nedam īśvarabuddhikṛtaṃ jagat
dngos po ni 'gyur ba yin no zhes 'gyur bar lta ba spyad pa rnams kyi gnyen por dang po 'byung ba 'di yin gyi snga nas gnas pa las 'gyur ba ni ma yin no zhes rab tu skye ba'i rnam pa'o /
'jig rten 'di ni blo sngar btang ste byas pa yin no zhes blo sngar btang bar lta ba rnams kyi gnyen por rkyen gyi rnam pa ste /
'gro ba 'di ni dbang phyug gis byas pa ma yin no /
kiṃ tarhi /
taṃtaṃ pratītya tattad bhavatīti /
vīpsārtho hi pratiśabdaḥ /
tasmād anekapratyayajanitaṃ jagad iti jñāpitaṃ bhavati
'o na ci zhe na /
rkyen ces bya ba'i sgras ni zlos pa'i don yin pas de dang de la brten nas 'di 'byung ngo zhes bya ba yin no /
de lta bas na 'gro ba ni rkyen du mas bskyed pa yin no zhes bstan par 'gyur ro /
evaṃ tu yuktaṃ syād iti /
sautrāntikamatam /
ālambanagrahaṇaprakāra ākārā iti /
nairuktā vidhir iti darśayaty ālambanaśabdād ākāraṃ gṛhītvā prakāraśabdāc ca kāraśabdaṃ /
śeṣavarṇalope ca kṛte ākāra iti rupaṃ bhavati /
tad evaṃ sati prajñāpi sākārā bhavatīti siddhaṃ /
sālambā iti /
ālambety ākārāntam etac chabdarūpaṃ /
ghañantaṃ vā ālamba iti /
sahālambena sahālambayā vā vartante sālambaḥ /
sālambanā ity arthaḥ /
(VII /
14, 15) kuśalādibhedam iti /
ādiśabdenākuśalāvyākṛtabhūmyāśrayagrahaṇaṃ /
ślokādau bhavatvād ādyam iti ihādyaṃ /
na śāstram iti vyācaṣṭe /
śāstre hi dharmajñānam ādyaṃ paṭhitam iti /
dharmākhyaṃ ṣaṭsv iti /
kāmāvacaraduḥkhādyālambanatvāt /
ārūpyatraye cāsti bhāvanāmārgasaṃgṛhītam evānvayajñānaṃ /
tathaiva ṣaḍ iti /
duḥkhajñānādīnām anvayajñānasvabhāvatvasambhavāt /
na rūpārūpyadhātvoḥ saṃmukhīkriyata iti /
yuktaṃ tāvad ārūpyadhātau dharmajñānaṃ na saṃmukhīkriyata iti /
ārūpyāṇāṃ kāmāvacaraduḥkhādyanālaṃbanatvāt /
rūpadhātau tu kasmān na saṃmukhīkriyate /
kecid āhuḥ /
kāmadhātuvidūṣaṇaparaṃ dharmajñānaṃ /
rūpadhātūpapannasya ca dharmajñānaṃ na kāmadhātuṃ vidūṣayitum upajāyate /
tasya vairāgyabhūmisaṃcāraparityaktatvāt /
kāmadhātūpapannas tu tad vītarāgo 'pi tat saṃmukhīkaroti /
kāmadhātūpapatteḥ sāvaśeṣatvād ity ato na rūpadhātau dharmajñānaṃ saṃmukhīkriyate /
ācāryasaṃghabhadras tv āha /
dharmajñānaṃ kāmedhātāv eva saṃmukhīkriyate /
na rūpārūpya dhātvoḥ /
tatsamāpattivyutthānacittānāṃ kāmadhātāv eva sadbhāvāt /
anuparivartakāśrayābhāvād vā /
dharmajñānānuparivartakasya hi śīlasya kāmāvacarāṇy eva bhūtāny āśrayaḥ /
dauḥśīlyasamutthāpakakleśaprāptivibaṃdhakatvāt /
prātipakṣikatvāt /
tāni ca tatra na saṃtīti dharmajñānam kāmadhātv āśrayaṃ eveti
'di ltar rig par 'gyur ro zhes bya ba ni mdo sde ba'i gzhung lugs yin no /
rnam pa ni dmigs pa 'dzin pa'i bye brag yin no zhes bya ba ni nges pa'i tshul ston par byed de /
de lta yin na shes rab kyang rnam pa dang bcas par 'gyur ro zhes bya bar grub po /
dge ba la sogs pa'i bye brag ces bya ba la /
stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni mi dge ba dang lung du ma bstan pa dang sa dang rten bsdu'o /
tshigs su bcad pa'i dang po na yod pa'i phyir zhes bya ba ni 'di'i dang po yin gyi bstan bcos kyi ni ma yin no zhes ston te /
bstan bcos las ni chos shes pa dang por 'byung ngo /
drug na chos zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal la sogs pa la dmigs pa'i phyir ro /
gzugs med pa gsum na yod do zhes bya ni rjes su shes pa bsgom pa'i lam gyis bsdus pa kho na'o /
de bzhin drug ces bya ba ni sdug bsngal shes pa la sogs pa rjes su shes pa'i ngo bo nyid srid pa'i phyir ro /
gzugs dang gzugs med pa'i khams dag tu ni mngon sum du mi byed do zhes bya ba ni gzugs med pa rnams 'dod pa na spyod pa'i sdug bsngal la sogs pa'i mi dmigs pa'i phyir re zhig chos shes pa gzugs med pa'i khams su mngon sum du mi byed par ni rigs na /
gzugs kyi khams su go ci'i phyir mngon sum du mi byed ce na /
kha cig na re chos shes pa ni lhur 'dod pa'i khams rnam par sun 'byin pa yin na /
gzugs kyi khams su skyes pa la ni chos shes pa 'dod pa'i khams rnam par su na 'byin pa mi 'byung ste /
'dod chags dang bral ba dang sa 'phos pas de yongs su btang ba'i phyir ro /
'dod pa'i khams su skyes pa ni de'i 'dod chags dang bral yang 'dod pa'i khams kyi phung po'i lhag ma lus pa'i phyir de mngon sum du byed do /
de'i phyir chos shes pa gzugs kyi khams su mngon sum du mi byed do zhes zer ro /
slob dpon 'dus bzang na re chos shes pa 'dod pa'i khams kho nar mngon sum du byed kyi de la snyoms par 'jug pa dang ldang ba'i sems rnams 'dod pa'i khams kho na na yod pa'i phyir gzugs dang gzugs med pa'i khams dag tu ma yin no /
yang na rjes su 'brang ba'i rten med pa'i phyir te /
'chal ba'i tshul khrims kun nas slong bar byed pa'i nyon mongs pa'i 'thob pa'i mi mthun pa'i phyogs yin pa'i phyir chos shes pa'i rjes su 'brang ba'i tshul khrims kyi rten 'dod pa na spyod pa'i 'byung ba dag kho na yin na /
de dag kyang de na med pas chos shes pa ni 'dod pa'i khams kyi rten can kho na yin no zhes zer ro /
(VII /
16) nirodhajñānam ekaṃ dharmasmṛtyupasthānaṃ dharmasmṛtyupasthānanirdeśa (Abhidh-k-vy 630) uktaṃ /
dharmāḥ kāyavedanācittebhyo 'nya iti
'gog par shes pa ni gcig ste /
chos dran pa nye bar gzhag pa yin no zhes bya ba ni chos dran pa nye bar gzhag pa bstan pa las chos ni lus dang tshor ba dang sems dag las gzhan pa yin bshad pas so /
anyāni jñānāni catvāri smṛtyupasthānānīti /
dharmānvayasaṃvṛtiduḥkhasamudayamārgakṣayānutpādajñānāni catuḥsmṛtyupasthānasvabhāvāni santi
gzhan pa'i shes pa rnams ni dran pa nye bar gzhag pa bzhi char yin no zhes bya ba ni chos dang rjes dang kun rdzob dang sdug bsngal dang kun 'byung ba dang lam dang zad pa dang mi skye ba shes pa rnams la ni dran pa nye bar gzhag pa bzhi'i ngo bo nyid yod de /
duḥkhajñānam api hi kadācit kāyālaṃbanaṃ /
kadācid yāvad dharmālambanaṃ
sdug bsngal shes pa yang res 'ga' ni lus la dmigs la /
res 'ga' ni chos kyi bar la dmigs so /
evaṃ samudayajñānaṃ /
mārgajñānam api yad anāsravasaṃvarālambanaṃ kāyasmṛtyupasthānaṃ tad bhavati
kun 'byung shes pa yang de dang 'dra'o /
lam shes pa yang gal te zag pa med pa'i sdom pa la dmigs na de lus dran pa nye bar gzhag pa yin no /
śeṣaṃ sugamaṃ /
(VII /
17) anyatrānvayajñānād iti /
dharmajñānaṃ yady anāsravaṃ jñānam ālaṃbeta dharmajñānapakṣam evālambeta
lhag ma ni go sla'o /
rjes su shes pa ma gtogs so zhes bya ba ni chos shes pa ma gtogs so /
gal te zag pa med pa'i shes pa la dmigs par byed na /
chos shes pa'i phyogs dang mthun pa kho na la dmigs par byed la /
evam anvayajñānam anvayajñānapakṣam evālambeteti niyamaḥ de bzhin du rjes su shes pa yang rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa kho na la dmigs par byed do zhes bya bar nges te /
tatra dharmajñānasya mārgajñānabhūtasya dharmajñānāntaraṃ duḥkhajñānādīni cānutpādajñānāntāny ālambanaṃ saṃbhavanti de la chos shes pa lam shes par gyur pa'i dmigs pas ni chos shes pa gzhan dang sdug bsngal shes pa la sogs pa mi skye ba shes pa la thug pa'i bar yin par srid la /
duḥkhasamudayajñānabhūtasya tu saṃvṛtijñānam ālaṃbanaṃ saṃbhavati sdug bsngal ba dang kun 'byung ba shes par gyur pa'i dmigs pa ni kun rdzob shes pa yin par srid la /
paracittajñānabhūtasya ca paracittajñānam ālaṃbanaṃ saṃbhavatīti /
nava jñānāni tasyālaṃbanam iti /
evam anvayajñānam api yojyaṃ /
mārgajñānasyāpi navaivānyatra saṃvṛtijñānāt
gzhan gyi sems shes par gyur pa'i dmigs pa ni gzhan gyi sems shes pa yin par srid pas /
de'i dmigs pa shes pa dgu yin no /
de bzhin du rjes su shes pa la yang sbyar bar bya'o /
lam shes pa'i dmigs pa la yang dgu kho na yin te /
na hi mārgajñānaṃ saṃvṛtijñānam ālambate /
anāsravamārgālambananiyamāt /
dve saṃvṛtiparacittajñāne iti
kun rdzob shes pa ma gtogs so zhes bya ba ni lam shes pa ni zag pa med pa'i lam la dmigs par nges pa'i phyir kun rdzob shes pa la mi dmigs so /
duḥkhasamudayasatyāṃtarbhūte /
paracittajñānaṃ yad anāsravaṃ /
tasya navānāsravāṇi jñānāny ālaṃbanaṃ /
yat sāsravaṃ tasya saṃvṛtijñānaṃ prarcittajñānaṃ cālambanaṃ saṃbhavati /
kṣayānutpādajñāne duḥkhajñānādisvabhāva iti daśāpi jñānāni tayor ālambanāni bhuvanti
gnyis te kun rdzob dang gzhan gyi sems shes pa yin no zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pa'i khongs su gtogs pa dag go /
gzhan gyi sems shes pa zag pa med pa gang yin pa de'i dmigs pa ni shes pa dgu yin la /
zag pa dang bcas pa gang yin pa de'i dmigs pa ni kun rdzob shes pa dang gzhan gyi sems shes pa yin par srid do /
zad pa shes ba dang mi skye ba shes pa dag ni sdug bsngal dang kun 'byung ba shes pa la sogs pa'i ngo bo nyid yin pas de dag gi dmigs pa ni shes pa bcu char yang yin no /
(VII /
18, 19) saṃprayuktaviprayuktabhedād iti
mtshungs par ldan pa dang ldan pa ma yin pa'i bye brag gis zhes bya ba la /
saṃprayuktāś cittacaittā iti /
viprayuktāḥ prāptyādayaḥ /
kuśalāvyākṛtabhedād iti /
kuśalaṃ pratisaṃkhyānirodhaḥ paramakṣematvāt
mtshungs par ldan pa ni sems dang sems las byung ba rnams so /
ldan pa ma yin pa ni thob pa la sogs pa'o /
dge ba dang lung du ma bstan pa'i bye brag gis zhes bya ba la dge ba ni so sor brtags pas 'gog pa yin te /
avyākṛtāv ākāśapratisaṃkhyānirodhāv iti /
kāmāvacarānāsravāś catvāra iti /
saṃprayuktaviprayuktabhedāt /
rūpārūpyāvacarānāsravāḥ ṣaḍ iti /
pratyekaṃ saṃprayuktaviprayuktabhedāt /
kāmarūpārūpyāvacarā api tata eva bhedāt ṣaṭ /
dvāv anāsravāv iti /
tata eva kāmarūpāvacarānāsravaḥ saṃprayuktā iti /
ārūpyāvacarāṃāṃ cittacaittānāṃ viprayuktāsaṃskṛtānāṃ ca sarveṣāṃ paracittajñānāviṣayatvāt /
avyākṛtam asaṃskṛtaṃ muktveti /
kṣayānutpādajñānayoś catuḥsatyālambanatvād avyākṛtasya cāsaṃskṛtasya tadvyatiriktatvāt /
(VII /
20) syād ekena jñānena sarvadharmān jānīyāt /
na syād iti /
kathaṃ gamyate /
sūtrāt /
ihāsmākaṃ bho gautama upasthānaśālāyāṃ saṃniṣaṇṇānāṃ saṃnipatitānām evaṃrūpāntarākathāsamudāhāro 'bhūt /
śramaṇo gautamaḥ (Abhidh-k-vy 631) kilaivam āha /
nāsti sa kaścic chramaṇo vā brāhmaṇo vā /
yaḥ sakṛt sarvaṃ jānīyāt sarvaṃ paśyed iti /
tathyam idaṃ bho gautama smarāmi bhavato 'ham evaṃ vaktum /
api tu nāsti sa kaścic chramaṇo vā brāhmaṇo vā /
yaḥ sakṛt sarvaṃ jñāsyati vā drakṣyati veti /
viṣayiviṣayabhedād iti vistaraḥ /
viṣayiṇo viṣayasya ca bhedāt /
yasmād yo viṣayī /
na sa eva tasya viṣayo bhavati /
svātamani vṛttivirodhāt /
na hi saivāsidhārā tayaiva chidyate /
tasmāt tena saṃvṛtijñānena svabhāvo na gṛhyate /
nāpi tena caittāḥ sahabhuvo gṛhyante /
ekālambanatvāt /
yad eva hi tasya saṃvṛtijñānasyālambanaṃ /
tad eva saṃprayuktānāṃ /
yadi ca te saṃprayuktā gṛhyeran svabhāvālambanāḥ syuḥ /
saṃvṛtijñānenaikālaṃbanāt /
na caitad yuktaṃ /
tasmān na te tena gṛhyante /
atisaṃnikṛṣṭatvāc ca /
na tena viprayuktāḥ sahabhuvo 'pi gṛhyante /
cakṣuṣo 'ñjanāñjanaśalākādarśanavat /
tac ceti saṃvṛtijñānaṃ
mchog tu bde ba'i phyir ro /
lung du ma bstan pa ni nam mkha' dang so sor brtags pa ma yin pas 'gog pa dag go /
'dod pa na spyod pa dang zag pa med pa dang bzhi zhes bya ba ni mtshungs par ldan pa dang ldan pa ma yin pa'i bye brag gis so /
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa dang zag pa med pa dang drug ces bya ba ni so sor mtshungs par ldan pa dang ldan pa ma yin pa'i bye brag gis te /
'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa rnams kyang bye brag de nyid kyis drug yin no /
gnyis te zag pa med pa dag yin no zhes bya ba ni de nyid kyis so /
'dod pa dang gzugs na spyod pa dang zag pa med pa mtshungs par ldan pa rnams yin no zhes bya ba ni gzugs med pa na spyod pa'i sems dang sems las byung ba rnams dang ldan pa ma yin pa dang 'dus ma byas thams cad ni gzhan gyi sems shes pa'i yul ma yin pa'i phyir ro /
'dus ma byas lung du ma bstan pa ma gtogs so zhes bya ba ni zad pa dang mi skye ba shes pa dag ni bden pa bzhi la dmigs pa'i phyir la /
'dus ma byas lung du ma bstan pa ni bden pa bzhi la ma gtogs pa'i phyir ro /
shes pa gcig gis chos thams cad shes par 'gyur ba yod dam zhe na /
med do zhes bya ba ji ltar shes she na /
mdo las te /
kye goo ta ma bdag cag 'dun khang 'dir 'dus te mchis pa rnams 'di lta bu'i bka' mchid thor bu gleng langs te /
dge sbyong goo ta ma 'di skad du dge sbyong ngam bram ze yang rung gang thams cad shes shing thams cad mthong bar 'gyur ba de ni 'ga' yang med do zhes gsungs zhes grag go zhes mchi na kye goo ta ma 'di mad [*med?] dam /
bka' stsal pa /
kye ngas da skad du smras bar ni dran mod kyi /
'on kyang dge sbyong ngam bram ze yang rung gang cig car thams cad shes pa'am mthong ba de ni 'ga' yang med do zhes bya ba yin no zhes 'byung ngo /
yul dad yul can tha dad pa'i phyir zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni yul dang yul can gang yin ba de nyid de'i yul ma yin te /
ral gri'i so de nyid de nyid kyis mi gcod pa de'i phyir kun rdzob shes pa des rang gi ngo bo mi 'dzin to /
dmigs pa gcig pa'i phyir des lhan cig 'byung ba'i sems dang sems las byung ba rnams kyang mi 'dzin te /
kun rdzob shes pa 'di'i dmigs pa gang yin pa de nyid mtshungs par ldan pa rnams kyi yin no /
gal te mtshungs par ldan pa de dag 'dzin par 'gyur na ni /
kun rdzob shes pa dang dmigs pa gcig pa'i phyir rang gi ngo bo la dmigs par 'gyur ba zhig na de yang rigs pa ma yin te /
de lta bas na des de dag mi 'dzin to /
ha cang nye ba'i phyir lhan cig 'byung ba ldan pa ma yin pa de dag kyang mi 'dzin te /
mig gis mig sman dang mig sman gyi thur ma mi mthong ba bzhin no /
de yang zhes bya ba ni kun rdzob shes pa'o /
tasya vyavacchinnabhūmyālambanatvād iti /
yasmād bhāvanāmayaṃ rūpāvacaraṃ saṃvṛtijñānaṃ vyavacchinnam eva bhūmim ālambate /
kāmadhātuṃ vā prathamaṃ vā dhyānaṃ yāvad bhavāgraṃ vā /
kiṃ kāraṇam /
ānantaryavimuktimārgāṇām adharottarabhūmyālambanatvāt yathākramaṃ
de ni sa rnam par chad pa la dmigs ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar kun rdzob shes pa gzugs na spyod pa bsgoms pa las byung ba ni 'dod pa'i khams sam /
bsam gtan dang po nas srid pa'i rtse mo'i bar sa rnam par chad pa kho na la dmigs so /
ci'i phyir zhe na /
bar chad med pa dang rnam par grol ba'i lam rnams go rims bzhin dus 'og ma dang gong ma la dmigs pa'i phyir te go rims bzhin du /
śāntādyudārādyākārā uttarādharagocarā iti vacanāt zhi stsogs rags stsogs rnam pa ni /
gong dang 'og ma'i spyod yul can /
yadi ca tat sarvabhuṃyālambanaṃ syāt /
sarvato yugapad vairāgyaṃ syāt
zhes 'byung bas so /
gal te des sa thams cad la dmigs par gyur na ni thams cad las cig car 'dod chags dang bral bar 'gyur ro /
prayogaviśeṣamārgayor api yathāsaṃbhavaṃ kācid eva bhūmir ālambanaṃ /
kathaṃ /
nirvedhabhāgīyaprayogamārgasaṃgṛhītasya hi yasya kāmadhātur ālambanaṃ /
na tasyetarau dhātū
sbyor ba dang khyad par gyi lam dag gi dmigs pa yang ci rigs par sa 'ga' zhig kho na yin no /
ji lta zhe na /
nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa'i sbyor ba'i lam gyis bsdus pa gang gi dmigs pa 'dod pa'i khams yin pa de'i khams gzhan dag ma yin te /
yasyetarau dhātū /
na tasya kāmadhātur ālambanaṃ
gang gi dmigs pa gzhan dag yin ba de'i 'dod pa'i khams ma yin no /
aśubhāpramāṇābhibhvāyatanādividūṣaṇe viśeṣamārgasaṃgṛhītasya kāmadhātur evālambanaṃ mi sdug pa dang tshad med pa dang zil gyis gnon pa'i skye mched la sogs pa dang rnam par sun 'byin pa dang khyad par can gyi lam gyis bsdus pa'i dmigs pa ni 'dod pa'i khams kho na yin gyi /
netarau dhātū khams gzhan dag ma yin no /
(VII /
21, 22) ekajñānānvito rāgī prathame 'nāsravakṣaṇa iti
zag med skad cig dang po la /
chags can shes pa gcig dang ldan /
yasmāt kṣāntijñānaṃ na bhavati anyenāpi anāsraveṇa jñānena samanvāgato na bhavati rāgīti grahaṇaṃ /
yasmād vītarāgaḥ paracittajñānenāpi samanvāgato bhavati /
dvitīye tribhir iti
zhes bya ba ni 'di ltar bzod pa yang shes pa ma yin la /
zag pa med pa'i shes pa gzhan dang yang mi ldan pas so /
chags can zhes smos pa ni 'di ltar 'dod chags dang bral ba ni gzhan gyi sems shes pa dang yang ldan par 'gyur ro /
tad eva duḥkhe dharmajñānaṃ cocyate duḥkhajñānaṃ ceti /
nāmabhedāt dvitvopacāre /
dharmajñānena duḥkhajñānena saṃvṛtijñānena ceti tribhiḥ samanvāgataḥ
gnyis pa la gsum zhes bya ba ni sdug bsngal la chos shes pa de nyid chos shes pa zhes kyang bya la /
sdug bsngal shes pa zhes kyang bya bas ming tha dad pa'i sgo nas gnyis su nye bar gdags na chos shes pa dang sdug bsngal shes pa dang kun rdzob shes pa ste gsum dang ldan no /
caturṣv (Abhidh-k-vy 632) /
iti duḥkhe 'nvayajñānakṣaṇe samudayamārganirodhadharmajñānakṣaṇeṣu ca
bzhi la zhes bya ba ni sdug bsngal la rjes su shes pa'i skad cig dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam la chos shes pa'i skad cig ma dag la ste /
kṣāntiṣu pūrvavad evāsamanvāgamāt duḥkhe 'nvayajñānakṣaṇe hy anvayam eva vardhate bzod pa dag la ni snga ma kho na bzhin du ldan pa'i phyir ro /
sdug bsngal la rjes su shes pa'i skad cig ma la ni rjes su shes pa kho na 'phel gyi /
chos shes pa ni ma yin te /
na dharmajñānaṃ /
tena samanvāgatapūrvatvāt /
samudayadharmajñānakṣaṇe samudayajñānam eva vardhate
de dag dang ni snga nas ldan pa'i phyir ro /
kun 'byung ba la chos shes pa'i skad cig ma la ni kun 'byung ba shes pa kho na 'phel gyi /
na dharmānvayajñāne /
pūrvam eva tābhyāṃ samanvāgatatvāt
chos dang rjes su shes pa dag ni ma yin te /
de dag dang ni snga nas ldan pa'i phyir ro /
evaṃ nirodhamārgadharmajñānakṣaṇayor nirodhamārgajñāne eva vardhete iti vaktavyaṃ de bzhin du 'gog pa dang lam la chos shes pa'i skad cig ma dag la ni 'gog pa dang lam shes pa dag kho na 'phel lo zhes brjod par bya'o /
vītarāgas tu sarvatrādhikena paracittajñāneneti /
duḥkhe dharmajñānakṣāntau yāvan mārge dharmajñānakṣaṇe paracittajñānenāpi samanvāgataḥ
'dod chags dang bral ba zhig yin na ni thams cad du gzhan gyi sems shes pa lhag par ldan zhes bya ba ni sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa nas lam la chos shes pa'i skad cig ma'i bar la gzhan gyi sems shes pa dang ji skad bshad pa'i shes pa de dag dang yang ldan no zhes bya bar rig par bya'o /
taiś ca yathoktair jñānair iti veditavyaṃ /
mārge 'nvayajñāne tu tair eva saptabhir avītarāgaḥ samanvāgataḥ /
vītarāgas tv aṣṭābhiḥ
lam la rjes su shes pa la ni 'dod chags dang ma bral ba zhig yin na bdun po de dag dang ldan no /
'dod chags dang bral ba zhig yin na ni brgyad de /
taiś ca paracittajñānena ceti /
kṣayānutpādajñānābhyāṃ tv arhann eva samanvāgata iti subodhān na tadarthaṃ sūtritam ity avagantavyaṃ
de dag dang gzhan gyi sems shes pa dang ldan no /
zad pa dang mi skye ba shes ba dag dang ni dgra bcom pa kho na dang ldan no zhes bya bar rtogs par sla ba'i phyir de'i phyir mdor ma byas so zhes bya bar khong du chud par bya'o /
(VII /
23, 24) yathotpannāni bhāvyaṃta iti /
iha dvividhā bhāvanādhikṛtā /
pratilaṃbhabhāvanā niṣevaṇabhāvanā /
pratilaṃbhabhāvanā prāptitaḥ niṣevaṇabhāvanā saṃmukhḥibhāvataḥ
shes pa ji ltar skyes pa rnams /
ma 'ongs pa 'thob ces bya ba ni 'dir rnyed pa'i 'thob pa dang bsten pa'i 'thob pa dang 'thob pa rnam pa gnyis kyi dbang du byas pa yin te /
rnyed pa'i 'thob pa ni thob pa'i sgo nas so /
bstan pa'i 'thob pa ni mngon sum du gyur ba'i sgo nas so /
yathotpannāni bhāvyaṃta iti yāniyāny utpannāni tānitāni bhāvyaṃta iti ji ltar skyes pa rnams 'thob ces bya ba ni gang dang gang skyes pa de dag 'thob po zhes bya ba'i tha tshig ste /
tadyathā duḥkhadharmajñānakṣāntāv utpannāyāṃ tajjātīyā kṣāntir evānāgatā bhāvyate /
tadākārāś catvāra iti
dper na sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa skyes na de dang 'dra ba'i bzod pa ma 'ongs pa kho na 'thob po /
de'i rnam pa bzhi zhes bya ba ni skal ba 'dra ba'i phyir bzod pa'i rnam pa ste /
kṣāṃtyākārā anityādyāś catvāraḥ sabhāgatvāt mi rtag pa la sogs pa'i rnam pa bzhi yin gyi gzhan ni ma yin no /
nānye /
evaṃ duḥkhe dharmajñāna utpanne tad evānāgataṃ bhāvyate /
tadākārāś catvāra eva bhāvanāṃ gacchanti /
evaṃ duḥkhānvayajñānakṣāṃtyādiṣu yojyaṃ
de bzhin du sdug bsngal la chos shes pa skyes na de nyid ma 'ongs pa 'thob cing de'i rnam pa bzhi kho na 'thob ste /
de bzhin du sdug bsngal la rjes su shes pa'i bzod pa la sogs pa la yang sbyar bar bya'o /
sabhāgajñānākārabhāvanaiveti /
kasmāt sabhāgajñānabhāvanā sabhāgākārabhāvanā ca darśanamārga eva bhavati /
na bhāvanāmārga iti
shes pa dang rnam pa 'dra ba kho na 'thob ce na zhes bya ba ni ci'i phyir mthong ba'i lam kho na la shes ba 'dra ba 'thob cing rnam pa yang 'dra ba 'thob kyi bsgom pa'i lam la ni ma yin zhes bya ba yin no /
kṣāṃtīnām aparipraśnaḥ /
bhāvanāmārge tāsām abhāvāt
bzod pa rnams yongs su ma dris pa ni bsgom pa'i lam la de dag med pa'i phyir ro /
tāsām api vā praśnaḥ kartavyaḥ /
tāsām api sabhāgabhāvanāt
yang na de dag kyang 'dra ba 'thob pa'i phyir dri bar bya dgos te /
na hi duḥkhakṣāntāv utpannāyāṃ samudayādiduḥkhakṣāntyākarā bhāvyante sdug bsngal la bzod pa skyes na kun 'byung ba la sogs pa'i bzod pa'i rnam pa 'thob pa ni ma yin no /
udāharaṇamātrārthatvāt tu jñānaparipraśno na kṣāntiparipraśna iti dper brjod pa tsam gyi don du zad pas shes pa yongs su dris kyi bzod pa ni yongs su ma dris so /
gotrāṇām apratilabdhatvād iti /
sabhāgahetunām apratilabdhatvād ity arthaḥ
rigs rnams ma thob pa'i phyir zhes bya ba ni skal ba mnyam pa'i rgyu rnams ma thob pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
ji lta zhe na /
kathaṃ kṛtvā /
duḥkhe dharmajñānakṣāntāv utpannāyāṃ tadgotraṃ tadākārāṇāṃ ca caturṇāṃ gotrāṇi labdhāni bhavanti
sdug bsngal la chos shes pa'i bzod pa skyes na de'i rigs dang de'i rnam pa bzhi'i rigs rnams 'thob par 'gyur gyi /
sdug bsngal la chos shes pa la sogs pa'i ma yin no /
na duḥkhadharmajñānādīnāṃ /
kiṃ punaḥ kāraṇam anityādīnāṃ ākārāṇām ekaikasminn ākāre saṃmukhībhūte pariśiṣṭānām ākārāṇāṃ gotrāṇi pratilabhyaṃte /
yatas te bhāvanāṃ gacchanti /
tulyālambanatayā sabhāgatvāt /
sarveṣāṃ gotrāṇi pratilabdhāni bhavanti /
evaṃ duḥkhe dharmajñāna utpanne yāvan mārge 'nvayajñānakṣāntāv utpannāyāṃ tadgotrāṇi tadākarāṇi ca caturṇāṃ (Abhidh-k-vy 633) gotrāṇi labdhāni bhavantīti tad eva bhāvanāṃ gacchati nānyat /
bhāvanāmārge tu punaḥ sarveṣāṃ jñānānāṃ sabhāgavisabhāgānāṃ tadākarāṇāṃ ca saṃmukhībhāvāt sarveṣāṃ hetavo labdhā bhavantīti /
tadviśiṣṭā jñānākārā bhāvanāṃ gacchaṃty anāgatāḥ
yang mi rtag pa la sogs pa'i rnam pa dag las rnam pa re re zhig mngon sum du gyur na /
ci'i phyir rnam pa lhag ma rnams kyi rigs 'thob /
gang gis na de dag kyang 'thob par 'gyur zhe na /
dmigs pa mtshungs pa nyid kyis 'dra ba'i phyir thams cad kyi rigs 'thob bo /
de bzhin du sdug bsngal la chos shes pa skyes pa nas /
lam la rjes su shes pa'i bzod pa skyes pa'i bar la de dag dang de dag gi rnam pa'i rigs rnams 'thob par 'gyur bas de dag kho na 'thob bar 'gyur gyi gzhan ni ma yin no /
bsgom pa'i lam la ni shes pa 'dra ba dang mi 'dra ba dang de dag gi rnam pa thams cad mngon sum du 'gyur ba'i phyir thams cad kyi rgyu thob par 'gyur bas de las khyad par du 'phags pa'i shes pa'i rnam pa ma 'ongs pa 'thob par 'gyur ro /
rjes gsum la ni kun rdzob kyang /
sāṃvṛtaṃ cānvayatraya ity alabdhapūrvaṃ /
na dharmajñāneṣv akṛtsnasatyābhisamayād iti /
na hi tadānīṃ rūpārūpyāvacaraṃ duḥkaṃ parijñātaṃ samudayaḥ prahīṇas tannirodhaḥ sākṣātkṛta iti
zhes bya ba ni sngon ma thob pa'o /
chos shes pa la ni ma yin te /
bden ba zad par mngon par ma rtogs pa'i phyir ro zhes bya ba ni de'i tshe gzugs dang gzugs med pa na spyod pa'i sdug bsngal yongs su shes pa dang kun 'byung ba spangs pa dang de'i 'gog pa mngon du byas pa ma yin no /
mārgasya pūrvaṃ laukikena mārgeṇānabhisamitatvād iti /
laukikamārgeṇa pūrvam anādigatisaṃsāre duḥkhasamudayanirodhā abhisamitāḥ
lam gyi bden pa ni sngon 'jig rten pa'i lam gyis mngon par ma rtogs pa'i phyir zhes bya ba ni thog ma med pa can gyi 'khor ba ni sngon 'jig rten pa'i lam gyis sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa mngon par rtogs kyi /
na tu saṃvṛtijñānena kadācin mārgo mārgādibhir ākārair abhisamitaḥ /
tasmāt trayāṇām ekaikasya satyasyābhisamayānte bhāvanāṃ
kun rdzob shes pas ni nam yang lam la lam la sogs pa'i rnam par mngon par ma rtogs so /
de bas na gsum las bden pa re re mngon par rtogs pa'i rjes la 'thob par 'gyur gyi /
gacchati /
na mārgānvayajñāne /
na tu mārgaḥ śakyate kṛtsno bhāvayitum iti /
saṃmukhīkartum ity arthaḥ
lam la rjes su shes pa la ni ma yin no /
lam ni zad par bsgom par mi nus zhes bya ba ni mngon sum du bya bar zhes bya ba'i tha tshig go /
samudayo 'pi tadā na sarvaḥ prahīṇa iti /
nirodhamārgadarśanabhāvanāprahātavyaḥ /
duḥkhaṃ punaḥ sarvaṃ traidhātukaṃ parijñātaṃ tasya parijñeyatvād ity ataḥ samudayam eva praticodyate /
tatsatyadarśanaheya iti /
samudayasatyadarśanaheya ity arthaḥ /
bahugotratvād iti /
ātmabhāvasaṃtatisāmānyaviśeṣo gotraṃ /
tāni bahūni gotrāṇy asyeti bahugotro mārgaḥ
de'i tshe kun 'byung ba yang thams cad spangs pa ma yin pas zhes bya ba ni 'gog pa dang lam mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba'o /
sdug bsngal ni khams gsum pa thams cad yongs su shes te /
de ni yongs su shes par bya ba yin ba'i phyir ro /
de'i phyir kun 'byung ba 'ba' zhig la rgol lo /
de'i bden pa mthong bas spang bar bya ba zhes bya ba ni kun 'byung ba'i bden pa mthong bas spang bar bya ba zhes bya ba'i don to /
rigs mang ba'i phyir zhes bya ba la /
śrāvakagotrāt pratyekabuddhagotram anyat /
tathā buddhagotraṃ /
śrāvakagotram apy anyonyaṃ bhinnaṃ /
mṛdvadhimātrādibhedāt /
teṣāṃ kaścid eva darśanaheyapratipakṣo bhāvyate saṃmukhīkriyata ity arthaḥ /
na mārgaḥ /
śakyate kṛtsno bhāvayituṃ
rigs ni lus kyi rgyud kyi nus pa'i khyad par yin no /
'di la rigs de dag mang po zhig yod pas lam rigs mang po can yin te /
nyan thos kyi rigs dang rang sangs rgyas kyi rigs dang de bzhin du sangs rgyas kyi rigs so /
nyan thos kyi rigs kyang chung ngu dang chen po'i bye brag gis phan tshun tha dad pa ste /
de dag las mthong bas spang bar bya ba'i gnyen po 'ga' zhig kho na bsgom zhing mngon sum du byed par zad kyi lam zad par bsgom par ni mi nus so /
darśanamārgaparivāratvād iti /
darśanamārgasya parivāraḥ saṃvṛtijñānam /
ataḥ satyatrayāṃte eva darśanamārgo bhāvyate
mthong ba'i lam gyi 'khor yin pa'i phyir zhes bya ba ni kun rdzob shes pa ni mthong ba'i lam gyi 'khor yin pas de'i phyir mthong ba'i lam la bden pa gsum gyi rjes kho na la 'thob kyi /
na mārgasatyaṃte tasya bhāvanāmārgatvāt /
sādhyatvād ajñāpakam iti /
sādhyam idaṃ darśanamārgaparivāra eva /
na bhāvanāmārgaparivāro 'pīti /
vayaṃ hi bhāvanāmārgaparivāro 'pi tad iti brūmaḥ /
satyālaṃbanaṃ viśiṣṭataram iti
lam gyi rjes la ni ma yin te /
de ni bsgom pa'i lam yin pa'i phyir ro /
bsgrub par bya ba ma yin pa'i phyir /
shes par byed pa ma yin no zhes bya ba ni mthong ba'i lam gyi 'khor kho na yin gyi /
bsgom pa'i lam gyi 'khor ma yin no zhes bya ba 'di ni bsgrub dgos so; ;kho bo ni de bsgom pa'i lam gyi 'khor yang yin no zhes zer ro /
darśanāvasthāyāṃ yal laukikaṃ pūrvam āsīta /
tato viśiṣṭam eva ca laukikam ity abhiprāyaḥ
ches khyad par du 'phags pa bden pa la dmigs pa zhes bya ba ni mthong ba'i gnas skabs las sngon 'jig rten pa yod pa gang yin pa de bas 'jig rten pa 'di ches khyad par du 'phags so snyam du bsams ba yin no /
yas tatsaṃmukhībhāvasamarthāśrayalābha iti de mngon sum du 'gyur bar nus pa'i rten rnyed pa gang yin pa de nyid ces bya ba ni kun rdzob shes pa ste /
tasya saṃvṛtijñānasya saṃmukhībhāve samarthāśrayasya yo lābhaḥ /
eṣa eva tasya lābhaḥ
mngon sum du 'gyur bar nus pa'i rten rnyed pa gang yin pa 'di de rnyed pa yin gyi don gzhan du 'gyur ba ni med do zhes bya ba yin no /
nārthāntarabhūta iti /
gotre 'bhilabdhe labdhaṃ gautrikam iti
rigs rnyed na rigs las byung ba yang rnyed pa yin no zhes bya ba la /
gotraṃ tadutpādanasamartho hetuḥ rigs ni da skyed par nus pa'i rgyu yin no /
tatra bhavaṃ gautrikaṃ saṃvṛtijñānam /
etad uktaṃ bhavati tatsaṃmukhībhāvasamarthāśrayalābhe tad api tenāśrayeṇotpadyamānaṃ labdhaṃ bhavatīti
de las byung ba na rigs las byung ba ni kun rdzob shes pa yin te /
'di skad du de mngon sum du 'gyur bar nus pa'i rten rnyed na rten des bskyed par bya ba de yang rnyed pa yin no zhes bshad par 'gyur ro /
atha kasmād (Abhidh-k-vy 634) evaṃ necchaṃti vaibhāṣikāḥ yang ci'i phyir bye brag tu smra ba rnams de ltar mi 'dod ce na /
darśanamārgalabhyaṃ tat /
tasya kathaṃ bhāvanāmārge saṃmukhībhāvo bhaviṣyatīti /
darśanamārge cotpattyanavakāśo 'syāsti tad anutpattidharmakam iti varṇayaṃte
de ni mthong ba'i lam gyis thob par bya ba yin no /
ji ltar de bsgom pa'i lam la mngon sum du 'gyur te mthong ba'i lam la ni de skye ba'i go skabs med pas mi skye ba'i chos can yin no zhes brjod do /
evaṃ yāvac caturthadhyānabhūmika iti vistaraḥ /
prathamadhyānabhūmikaś ced bhavati tribhūmikaṃ bhāvyate
de bzhin du mthong ba'i lam bsam gtan bzhi pa'i sa pa yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te bsam gtan dang po'i sa ba zhig yin na /
prathamadhyānabhūmikam anāgamyabhūmikaṃ kāmāvacaraṃ ca /
dhyanāṃtarabhūmikaś cec caturbhūmikaṃ bhāvyate /
dhyānāntarabhūmikaṃ prathamadhyānabhūmikādīni ca pūrvoktāni evaṃ dvitīyadhyānabhūmikaś cet paṃcabhūmikaṃ /
dvitīyadhyānabhūmikaṃ yāvat kāmāvacaraṃ /
tṛtīyadhyānabhūmikaś cet ṣaṭbhūmikaṃ /
tṛtīyadhyānabhūmikaṃ yāvat kāmāvacaraṃ
bsam gtan dang po'i sa pa dang mi lcogs pa med pa'i sa pa dang 'dod pa na spyod pa dang sa gsum pa 'thob po /
gal te bsam gtan khyad par can gyis pa zhig yin na bsam gtan khyad par can gyi sa pa dang sngar bshad pa bsam gtan dang po la sogs pa'i sa pa dang sa bzhi pa 'thob po /
de bzhin du gal te bsam gtan gnyis pa'i sa pa yin na /
bsam gtan gnyis pa'i sa pa nas 'dod pa na spyod pa'i bar sa lnga pa 'thob po /
gal te bsam gtan gsum pa'i sa pa zhig yin na /
bsam gtan gsum pa nas 'dod pa na spyod pa'i bar sa drug pa 'thob bo /
caturthadhyānabhūmikaś ced bhavati saptabhūmikaṃ bhāvyate /
caturthadhyānabhūmikaṃ /
yāvat kāmāvacaraṃ ceti /
ekasya parisaṃkhyānāt siddhaṃ bhavati śeṣaṃ catvārīti /
nirodhe 'ntyam evāntyam eva ca nirodha ity ubhayāvadhāraṇāc cheṣaṃ catuḥsmṛtyupasthānam iti siddhaṃ bhavati /
duḥkhe 'bhisamite yat saṃvṛtijñānaṃ bhāvyate /
tac catvāri smṛtyupasthānāni duḥkhasya kāyādisvabhāvatvāt
gal te bsam gtan bzhi pa'i sa pa zhig yin na bsam gtan bzhi pa'i sa pa nas 'dod pa na spyod pa'i bar sa bdun pa 'thob bo /
gcig grangs bcad pas lhag ma ni dran pa nye bar gzhag pa bzhi char yin no zhes bya bar grub bo zhes bya ba ni 'gog pa'i ni tha ma kho na yin la tha ma kho na yang 'gog pa'i yin no zhes gnyi ga nges par gzung ba'i phyir lhag ma ni dran pa nye bar gzhag pa bzhi'i ngo bo nyid yin no zhes bya bar grub par 'gyur ro /
sdug bsngal ni lus la sogs pa'i ngo bo nyid pa'i phyir sdug bsngal mngon par rtogs pa na 'thob pa'i kun rdzob shes pa gang yin pa de ni dran pa nye bar gzhag pa bzhi char yin te /
evaṃ samudaye 'pi vaktavyaṃ de bzhin du kun 'byung ba la yang brjod bar bya'o /
tat satyākāram eveti /
duḥkhe 'bhisamite yat saṃvṛtijñānaṃ bhāvyate /
tat pratyekam anityaduḥkhaśūyānātmākāraṃ
bden pa de'i rnam pa can kho na yin no zhes bya ba ni sdug bsngal mngon par rtogs pa na /
'thob pa'i kun rdzob shes pa gang yin pa de ni so sor mi rtag pa dang sdug bsngal ba dang stang [*stong?] pa dang bdag med pa'i rnam pa can yin te /
evaṃ samudaye nirodhe ca vaktavyaṃ de bzhin du kun 'byung ba dang 'gog pa la yang brjod par bya'o /
ālambanam asya tad eveti /
tasyākārasya tadālambanatvāt /
prāyogikam iti
'di'i dmigs pa yang bden pa de nyid yin no zhes bya ba ni 'di ltar rnam pa de ni de la dmigs pa'i phyir ro /
sbyor ba las byung ba yin zhes bya ba ni des na skye bas 'thob pa ma yin no /
nopapattilabhyaḥ /
catuḥpaṃcaskaṃdhasvabhāvānīti /
kāmāvacaram anuparivartakarūpābhāvāc catuḥskaṃdhasvabhāvaṃ
phung po bzhi dang lnga'i rang bzhin yin no zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa la rjes su 'brang ba'i gzugs med pa'i phung po bzhi'i rang bzhin yin te /
vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānaskaṃdhasvabhāvam ity arthaḥ tshor ba dang 'du shes dang 'du byed dang rnam par shes pa'i phung po'i ngo bo nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
ūrdhvabhūmikāni tu paṃcasvabhāvāni dhyānasaṃvaralakṣaṇarūpaskandhasvabhāvāt sa gong ma pa ni phung po lnga'i rang bzhin yin te; bsam gtan gyi sdom pa'i mtshan nyid kyi gzugs kyi phung po yod pa'i phyir ro /
(VII /
25, 26) dve jñāne pratyutpanne iti /
anvayajñānaṃ mārgajñānaṃ ca /
mārgānvayajñānasya tadubhayasvabhāvatvāt /
anāgatāni ṣaḍ iti
shes pa gnyis da ltar byung ba yin zhes bya ba ni rjes su shes pa dang lam shes pa ste /
lam la rjes su shes pa ni de gnyi ga'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
ma 'ongs pa drug ces bya ba ni chos shes pa la sogs pa'o /
dharmajñānādīni /
na saṃvṛtijñānaṃ bhāvyate /
labdhapūrvatvāt vakṣyati hi /
labdhapūrvaṃ na bhāvyata iti /
na paracittajñānam avītarāgatvāt /
tadūrdhvaṃ saptabhāvaneti /
ekaprakāraprahāṇe yāvad aṣṭaprakāraprahāṇe
kun rdzob shes pa ni mi 'thob ste /
sngon rnyed zin pa ni mi 'thob bo zhes 'chad par 'gyur ro /
gzhan gyi sems shes pa yang mi 'thob ste /
'dod chags dang bral ba'i phyir ro /
de'i gong ma chags bcas kyi /
bsgom pa'i lam la bdun 'thob bo /
zhes bya ba ni rnam pa gcig spangs pa nas rnam pa brgyad spangs pa'i bar te /
yāvan na vītarāgo bhavatīti /
yāvan na prahīṇanavaprakāko bhavati /
atrāntare prayogānantaryavimuktiviśeṣamārgeṣu bhāvyamāneṣu sapta jñānāni bhāvyante
ji srid du 'dod chags dang bral ba ma yin zhing /
ji srid du rnam pa dgu pa spangs pa yin pa'i bar skabs 'dir sbyor ba dang bar chad pa med pa dang rnam par grol ba dang khyad par can gyi lam thob pa na shes pa bdun 'thob ste /
dharmajñānādīni paracittajñānavarjitāni bhāvyante /
laukikaś cet /
yadi śāṃtādyudārādyākāro bhāvanāmārgaḥ saṃvṛtijñānaṃ pratyutpannaṃ /
caturṇāṃ dharnajñānānām (Abhidh-k-vy 635) iti /
duḥkhasasmudayanirodhamārgadharmajñānānām anyatamat /
anvayajñānānāṃ kāmadhātvapratipakṣatvān nānvayajñānānām anyatamat /
paṃcasu cābhijñāsv iti /
āsravakṣayābhijñanam apāsya /
caturṇām anvayajñānānām iti /
duḥkhasamudayanirodhamārgānvayajñānāṃ /
dvayoś ca dharmajñānayor iti
gzhan gyi sems shes pa ma gtogs pa chos shes pa la sogs pa 'thob bo /
gal te bsgom pa'i lam 'jig rten pa zhi ba la sogs pa dang rags pa la sogs pa'i rnam pa can zhig yin ni kun rdzob shes pad ltar 'byung ba yin no /
shes pa bzhi las zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam la chos shes pa gang yang rung ba zhig go /
'dod pa'i khams kyi gnyen po ma yin pa'i phyir rjes su shes pa rnams ni ma yin no /
bam po lnga bcu lnga pa /
mngon par shes pa lnga zhes bya ba ni zag pa zad pa'i mngon par shes pa ma gtogs so; ;rjes su shes pa bzhi zhes bya ba ni sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam la rjes su shes pa'o /
nirodhamārgālaṃbanayos tridhātupratipakṣatvayogāt /
saṃvṛtijñānaṃ na bhāvyate bhavāgrāpratipakṣatvād iti /
saptabhūmivairāgye lokottare 'pi bhāvyamāne saṃvṛtijñānaṃ bhāvyate /
saṃvṛtijñānam api hi tasya kleśaprakārasya pratipakṣo bhavati /
na kevalaṃ lokottaram iti /
saṃvṛtijñānam api tatra bhāvyate tajjātīyam /
akopyaprativedhe tu na tathā pratipakṣarūpaṃ bhūtaṃ saṃvṛtijñānam asti /
ato 'tra na bhāvyate /
tatra kṣayajñānaṃ saptamam iti /
ānantaryamārgasthitatvāt kṣayajñānaṃ tatra bhāvyate
chos shes pa gnyis zhes bya ba ni 'gog pa dang lam la dmigs pa dgra ste /
khams gsum gyi gnyen po nyid du rung ba'i phyir ro /
kun rdzob shes pa mi 'thob ste /
srid pa'i rtse mo'i gnyen po ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni sa bdun las 'dod chags dang bral ba ni 'jig rten las 'das pas thob kyang kun rdzob shes pa 'thob ste /
nyon mongs pa'i rnam pa de'i gnyen po ni 'jig rten las 'das pa 'ba' zhig tu ma zad kyi /
kun rdzob shes pa yang yin pas de na de lta bu'i kun rdzob shes pa yang 'thob bo /
mi gyo ba rtogs par byed pa na ni kun rdzob shes pa gnyen po'i ngo bo de lta bu med pas de'i phyir de ni mi 'thob bo /
der ni zad pa shes pa bdun pa yin zhes bya ba ni bar chad med pa'i lam la gnas pa'i phyir de na zad shes pa 'thob kyi /
nānutpādajñānaṃ na hy ānantaryamārgasthito 'kopyadharmā bhavati /
akopyadharmaṇaś cānutpādajñānaṃ bhāvyata iti /
bhavāgravairāgye vimuktimārgeṣv aṣṭāsu saptaiva jñānāni bhāvyanta iti /
paracittajñānaṃ kathaṃ bhāvyate
mi skye ba shes pa ni ma yin te /
bar chad med pa'i lam la gnas pa ni mi gyo ba'i chos can ma yin no /
mi gyo ba'i chos can gyis ni mi skye ba shes pa yang 'thob bo /
srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang bral ba'i rnam par grol ba'i lam brgyad la yang shes pa bdun kho na 'thob ces bya ba ni gzhan gyi sems shes pa ji ltar 'thob ce na /
ānantaryamārge pratiṣiddhaṃ paracittajñānaṃ na vimuktimārge /
ataḥ ekaprakāre prahīṇe yāvad aṣṭaprakāre prahīṇe pūrvaparacittajñānaviśiṣṭaṃ paracittajñānaṃ bhāvyate /
yat sa evaṃvidha āryapudgalas tato mārgād vyutthitaḥ saṃmukhīkuryāt
gzhan gyi sems shes pa ni bar chad med pa'i lam la bkag gi /
rnam par grol ba'i lam la ni ma yin pas /
de'i phyir rnam pa gcig spangs pa nas rnam pa brgyad spangs pa'i bar la 'phags pa'i gang zag de lam de las langs nas mngon sum du byed par 'gyur ba gzhan gyi sems shes pa snga ma pas khyad par du 'phags pa'i gzhan gyi sems shes pa 'thob ste /
saṃtānaviśeṣād dhi paracittajñānaviśeṣa iṣyate rgyud kyi khyad par gyi sgo nas gzhan gyi sems shes pa khyad par can du 'dod do /
ubhayor api sarāgavītarāgayor vimuktimārge bhāvaneti 'dod chags dang bcas pa dang 'dod chags dang bral ba gnyi gas rnam par grol ba'i lam la 'thob bo zhes bya ba yin no /
prayogamārge tu tayor iti /
tayor eva sarāgavītarāgayoḥ saṃvṛtijñānasyāpi bhāvanā /
vimuktimārge kim arthaṃ vivādaḥ
sbyor ba'i lam la ni de gnyis kyis zhes bya ba ni 'dod chags dang bcas pa dang 'dod chags dang bral ba de gnyis kyis kun rdzob shes pa yang 'thob bo /
rnam par grol ba'i lam la ci'i phyir rtsod ce na /
darśanamārgasādṛśyāt tatra tad ābhisamayāntikavad bhāvyeta ity eke kha cig na re mthong ba'i lam dang 'dra ba'i phyir de na mngon par rtogs pa'i rjes las byung ba dang 'dra bar de 'thob bo zhes zer ro /
gzhan dag na re /
na cābhisamayo 'sti darśanamārgasādṛśyaṃ cety apara ity evaṃ vivādaḥ mngon par rtogs pa yang med la /
mthong ba'i lam dang 'dra ba yang ma yin no zhes zer te /
(VII /
28-30) ṣaṇṇāṃ bhāvanā pūrvavad iti /
dharmānvayaduḥkhasamudayanirodhamārgajñānānāṃ /
na saṃvṛtijñānasya darśanamārgasādṛśyād iti /
kim atra darśanamārgeṇa sādṛśyaṃ /
phalaprāptiḥ /
yathā darśanamārgeṇa srotaāpattiphalaṃ vā sakṛdāgāmyanāgāmiphalaṃ vā prāpyate
de ltar rtsod do /
drug 'thob ste snga ma bzhin no zhes bya ba ni chos dang rjes dang sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam shes pa rnams so /
kun rdzob shes pa ni ma yin te /
mthong ba'i lam dang 'dra ba'i phyir ro zhes bya ba 'dir mthong ba'i lam dang ci zhig 'dra zhe na /
'bras bu 'thob pa ste /
ji ltar mthong ba'i lam gyis rgyun du zhugs pa'i 'bras bu'am /
evam anenāpy ānantaryamārgeṇa śaikṣasya śaikṣendriyottāpanāyāṃ tīkṣṇendriyasaṃgṛhītāni saṃskṛtāni srotaāpattiphalādīni prāpyaṃte lan cig phyir 'ong ba'am /
phyir mi 'ong ba'i 'bras bu 'thob ba de bzhin du 'dis kyang bar chad med pa'i lam gyis slob pa'i dbang po sbyong ba na rgyun du zhugs pa'i 'bras bu la sogs pa dbang po rnon pos bsdus pa 'dus byas dag 'thob la /
darśanamārge cānantaryamārgāvasthāyāṃ na saṃvṛtijñānabhāvanāsti evam ihāpi mthong ba'i lam la yang bar chad med pa'i lam gyi gnas skabs na kun rdzob shes pa mi 'thob pa ltar 'dir yang de dang 'dra'o /
ity evaṃ darśanamārgasādṛśyād ānantaryamārge na saṃvṛtijñānasya bhāvanā de lta bas na mthong ba'i lam dang 'dra ba'i phyir bar chad med pa'i lam la kun rdzob shes pa mi 'thob bo /
tathaiveti /
dharmānvayaduḥkhasamudayanirodhamārgajñānānām /
atrāpi saṃvṛtijñānaṃ na bhāvyate bhavāgrāpratipakṣatvāt
de bzhin du drug 'thob po zhes bya ba ni chos dang rjes dang sdug bsngal dang kun 'byung ba dang 'gog pa dang lam shes pa rnams so /
'dir yang srid pa'i rtse mo'i gnyen po ma yin pa'i phyir kun rdzob shes pa yang mi 'thob la /
na paracittajñānaṃ sarvānantaryamārge pratiṣedhatvāt /
(Abhidh-k-vy 636) kiṃ punaḥ śeṣam iti vistaraḥ /
kathaṃ kāmavairāgye navamo vimuktimārgaḥ śeṣaḥ
bar chad med pa'i lam thams cad la bkag pa'i phyir gzhan gyi sems shes pa yang ma yin no /
lhag ma gang zhig yin pa'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ji ltar 'dod pa las 'dod chags dang bral ba'i rnam par grol ba'i lam dgu pa lhag ma yin zhe na /
sarāgabhāvanāmārge tadūrdhvasaptabhāvaneti de yi gong ma chags bcas kyi /
bsgom pa'i lam la bdun 'thob po /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
vacanāt /
saptabhūmivairāgyābhijñāvyavakīrṇabhāviteṣu vimuktimārgāḥ śeṣāḥ
sa bdun las 'dod chags dang bral ba dang mngon par shes pa dang spel mar bsgom pa dag gi rnam par grol ba'i lam rnams kyang lhag ma yin te /
saptabhūmijayābhijñākopyāptyākirṇabhāvite /
ānantaryapatheṣv iti vacanāt /
tathā yo 'kopyatāṃ saṃcarati
sa bdun las rgyal mngon shes dang /
mi gyo thob dang spel bsgoms pa'i /
bar chad med pa'i lam dag dang; ;zhes 'byung ba'i phyir ro /
tasyāpy ante vimuktimārge daśānāṃ bhāvaneti vacanāt /
aṣṭau vimuktimārgāḥ śeṣā bhavanti /
sarve ca vītarāgasyānāgāminaḥ prayogaviśeṣamārgāḥ śeṣās teṣāṃ bhāvanāyām avacanāt
de bzhin du gang zhig mi gyo ba nyid du 'pho ba de'i rnam par grol ba'i lam tha ma la yang bcu 'thob po zhes 'byung ba'i phyir rnam par grol ba'i lam brgyad kyang lhag ma yin no /
'dod chags dang bral ba phyir mi 'ong ba'i sbyor ba dang khyad par can gyi lam thams cad kyang lhag ma yin te /
śaikṣasyaivam iti yad apadiṣṭaṃ /
proktaśeṣe 'ṣṭabhāvaneti /
kathaṃ punaḥ evam aviśeṣite viśeṣapratipattir labhyate
de dag gi thob pa ma smos pa'i phyir ro /
slob pa'i ni de lta bu yin no zhes bya ba ni bshad pa'i lhag ma la brgyad 'thob ces gang bstan pa yin no /
yang de ltar khyad par du ni ma byas na /
ji ltar khyad par rtogs par 'gyur zhe na /
aśaikṣasyāvaśyaṃ navadaśajñānabhāvanāyogāt /
ata evāhāśaikṣasya punar abhijñādīti
mi slob pa ni gdon mi za bar shes pa dgu 'am bcu 'thob pa dang ldan pa'i phyir ro /
de nyid kyi phyir mi slob pa ni mngon par shes pa la sogs pa zhes bya ba la sogs pa smos te /
ādiśabdena vyavakīrṇabhāvanādhyānādigrahaṇam /
abhijñābhinirhāre vyavakīrṇabhāvanāyāṃ ca ye prayogavimuktiviśeṣamārgāḥ /
teṣu yadi samayavimukto navajñānāni bhāvyante /
anutpādajñānaṃ hitvā /
yady akopyadharmā daśa tad eva prakṣipya
stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni spel mar bsgom pa dang bsam gtan la sogs pa bsdu'o /
mngon par shes pa mngon par sgrub pa dang; spel mar bsgoms pa'i sbyor ba dang rnam par grol ba dang khyad par can gyi lam gang yin pa de dag la gal te dus kyis rnam par grol pa zhig yin na ni mi skye ba shes pa ma gtogs pa shes pa dgu 'thob po /
gal te mi gyo ba'i chos can zhig yin na ni de nyid bsnan te bcu 'thob po /
aṣṭau nava ceti /
samayavimuktasyāṣṭau akopyadharmaṇo nava paracittajñānaṃ hitvā /
tasyānantaryamārgeṣu pratiṣedhāt /
dvayos tv abhijñāvimuktimārgayor iti
brgyad dam dgu 'thob bo zhes bya ba ni dus kyis rnam par grol bas ni brgyad 'thob la /
mi gyo ba'i chos can gyis ni gzhan gyi sems shes pa ma gtogs pa dgu 'thob ste /
de'i bar chad med pa'i lam dag la bkag pa'i phyir ro /
divyaśrotracakṣurabhijñāvimuktimārgayoḥ /
avyākṛte śrotracakṣurabhijñe iti vacanāt tadvimuktimārgāv avyākṛtau /
na cāvyākṛtasya dharmasyānāgatabhāvanāsti /
pṛthagjanasya tu kāmatridhyānavairāgya iti /
caturthadhyānāgrahaṇam /
yasmāc caturthadhyānavairāgye yo 'ntyo vimuktimārgaḥ /
tatra maulākāśānantyāyatanapratilambhaḥ /
na cārūpyadhātusaṃgṛhītaṃ paracittajñānam asti /
rūpātītārthābhiniṣpādyatvāt /
prayogābhijñātrayo vimuktimārgapramāṇādiguṇābhinirhāreṣv iti /
prayogamārgāś cābhijñātrayavimuktimārgāś cāpramāṇādiguṇābhinirhārāś ceti vigrahaḥ
mngon par shes pa'i rnam par grol ba'i lam gnyis zhes bya ba ni lha'i rna ba dang lha'i mig gi mngon par shes pa'i rnam par grol ba'i lam dag ste /
mig dang rna ba'i mngon shes ni /
lung du ma bstan zhes 'byung ba'i phyir de dag gi rnam par grol ba'i lam dag kyang lung du ma bstan pa yin la /
chos lung du ma bstan pa la ni ma 'ongs pa 'thob pa med do /
so so'i skye bo ni 'dod pa dang bsam gtan gsum las 'dod chags dang bral ba zhes bya ba ni bsam gtan bzhi pa ma smos pa ni 'di ltar bsam gtan bzhi pa las 'dod chags dang bral ba'i rnam par grol ba'i lam tha ma gang yin pa de la ni nam mkha' mtha' yas skye mched kyi dngos gzhi 'thob la /
gzhan gyi sems shes pa gzugs med pa'i khams kyis bsdus pa yang med de /
gzugs la brten nas sgrub par byed pa yin pa'i phyir ro /
sbyor ba rnams dang mngon par shes pa gsum gyi rnam par grol ba'i lam rnams dang tshad med pa la sogs pa'i yon tan mngon par sgrub pa rnams zhes bya ba ni sbyor ba'i lam rnams dang mngon par shes pa gsum gyis rnam par grol ba'i lam rnams dang tshad med pa la sogs pa'i yon tan mngon par sgrub pa rnams zhes tshig rnam par sbyar ro /
ādiśabdena vimokṣābhibhvāyatanādiguṇagrahaṇam /
apramāṇādīnāṃ guṇānām abhinirhāra iti
stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni rnam par thar pa dang zil gyis gnon pa'i skye mched la sogs pa'i yon tan bsdus te /
dhyānabhūmikagrahaṇaṃ sāmantakanirāsārthaṃ /
tatra hi paracittajñānaṃ nāsti /
abhijñātrayam ṛddhiviṣayābhijñā pūrvenivāsānusmṛtyabhijñā cetaḥparyāyābhijñā ca /
teṣu ca kāmatridhyānavairāgyāntyavimuktimārgeṣu (Abhidh-k-vy 637) dhyānabhūmikeṣu cābhijñātrayavimuktimārgeṣu /
apramāṇavimokṣābhibhvāyatanakṛtsnāyatanādiguṇābhinirhāreṣu ca /
dhyānabhūmikeṣv eva prayogavimuktiviśeṣamārgeṣu saṃvṛtijñānam anāgataṃ bhāvyate /
yat tatsaṃgṛhītaṃ paracittajñānaṃ ca viśiṣṭam eva bhāvyate /
yat tadguṇaviśeṣalābhī saṃmukhīkuryāt /
anyatra nirvedhabhāgiyebhya ūṣmagatādibhyaḥ /
teṣu hi nirvebhabhāgīyeṣu paracittajñānaṃ na bhāvyate /
kiṃ kāraṇam ity āha /
darśanamārgaparivāratvād iti /
yathā darśanamārge paracittajnānaṃ na bhāvyate /
tathā tatparivāre 'pi na bhāvyata ity abhiprāyaḥ
tshad med pa la sogs pa'i yon tan mngon par bsgrub pa zhes bya ba yin no /
bsam gtan gyis pa smos pa ni nyer bsngogs bstsal ba'i phyir te /
de la gzhan gyi sems shes pa med do /
mngon par shes pa gsum ni rdzu 'phrul gyi yul shes pa'i mngon par shes pa dang sngon gyi gnas rjes su dran ba'i mngon par shes pa gsum gyi rnam par grol ba'i lam dang sems kyi rnam grangs shes pa'i mngon par shes pa'o /
'dod pa dang bsam gtan gsum las 'dod chags dang bral ba'i rnam par grol ba'i lam tha ma de dag dang bsam gtan gyi sa pa dag gi sbyor ba'i lam dag dang bsam gtan gyi sa pa kho na'i mngon par shes pa gsum gyi rnam par grol ba'i lam dang tshad med pa dang rnam par thar pa dang zil gyis gnon pa'i skye mched dang zad par gyi skye mched la sogs pa'i yon tan mngon par bsgrur [?] pa rnams kyi sbyor ba dang rnam par grol ba dang khyad par can gyi lam de dag la de dag gis bsdus pa gang yin pa'i kun rdzob shes pa ma 'ongs pa 'thob po /
dro bar gyur ba la sogs pa nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa dag ma gtogs pa pha rol gyi sems shes pa khyad par can yon tan gyi khyad par thob pa mngon sum du byed par 'gyur ba gang yin pa de kho na yang 'thob po /
nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa de dag la ni gzhan gyi sems shes pa mi 'thob po /
ci'i phyir zhe na /
mthong ba'i lam gyi 'khor yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
ji ltar mthong ba'i lam la gzhan gyi sems shes pa mi 'thob pa de bzhin du /
de'i 'khor la yang mi 'thob po snyam du bsams pa yin no /
sngon med pa'i lam 'thob pa gzhan la zhes rgyas par 'byung ba ni so so'i skye bo kho na'i sngon med pa'i lam 'thob pa gzhan la ste /
anyatreti vistaraḥ /
pṛthagjanasyaivānyatrāpūrvamārgalābhe kāmatridhyānavairāgye 'ntyavimuktimārgān hitvā yaḥ prayogānantaryavimuktimārgalābhaḥ /
tasminn anyatrāpūrvamārgalabhe saṃvṛtijñānam evānāgataṃ bhāvyate
'dod pa dang bsam gtan gsum las 'dod chags dang ma bral ba'i rnam par grol ba'i lam tha ma rnams ma gtogs pa sbyor ba dang bar chad med pa dang khyad par can gyi lam 'thob pa gang yin pa sngon med pa'i lam thob pa de la ni kun rdzob shes pa kho na ma 'ongs pa 'thob kyi gzhan gyi sems shes pa ni ma yin no /
na paracittajñānaṃ tathābhijñātrayapramāṇādiguṇābhinirhāreṣu ya ānantaryamārgalābhaḥ /
tasmiṃś cānyatrāpūrvamārgalābhe saṃvṛtijñānam evānāgataṃ bhāvyate
de bzhin du mngon par shes pa gsum dang tshad med pa la sogs pa'i yon tan mngon par sgrub pa dag gi bar chad med pa'i lam thob pa gang yin pa sngon med pa'i lam thob pa de de la yang kun rdzob shes pa kho na ma 'ongs pa 'thob kyi gzhan gyi sems shes pa ni ma yin te /
prayogamārgeṣu na paracittajñānaṃ tadapratipakṣatvāt /
(VII /
31, 32) atha kasmin mārga iti laukike lokottare vā
de ni gnyan po ma yin pa'i phyir ro /
yang lam gang la zhes bya ba ni 'jig rten pa'am 'jig rten las 'das pa la'o /
yadbhūmiko mārga iti /
anāgamyādikaḥ sāsravo 'nāsravo vā /
yāṃ ca bhūmiṃ prathamato labhata iti /
vairāgyataḥ prathamaṃ dhyānaṃ yāvad bhavāgraṃ tadbhūmikam ity arthaḥ
lam sa gang yin pa zhes bya ba ni mi lcogs pa med pa la sogs pa zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'o /
dang po nyid du sa gang thob pa zhes bya ba ni 'dod chags dang bral ba'i sgo nas bsam gtan dang po nas srid pa'i rtse mo'i bar te /
sa de la zhes bya ba'i tha tshig go /
ji lta zhe na /
kathaṃ kṛtvā /
yady anāgamyabhūmisaṃniśrayeṇa hi laukikena mārgeṇa kāmadhātuvairāgyāt prathamaṃ dhyānaṃ labhate anāgmyabhūmikaṃ sāmantakasvabhāvaṃ prathamadhyānabhūmikaṃ ca maulasvabhāvaṃ /
navame vimuktimārge saṃvṛtijñānaṃ bhāvyate
gal te mi lcogs pa med pa'i sa la brten te /
'jig rten pa'i lam gyis 'dod pa las 'dod chags dang bral nas bsam gtan dang po thob na rnam par grol ba'i lam dgu pa la kun rdzob shes ba nyer bsdogs kyi ngo bo nyid mi lcogs pa med pa'i sa pa dang dngos gzhi'i ngo bo nyid bsam gtan dang po'i sa pa 'thob po /
evaṃ dvitīyadhyānasāmantakasaṃniśrayeṇa prathamadhyānavairāgyāt dvitīyaṃ dhyānaṃ labhate /
tathaiva dvitīyadhyānasāmantakasaṃgṛhītaṃ mauladvitīyadhyānasaṃgṛhītaṃ ca bhāvyate
de bzhin du bsam gtan gnyis pa'i nyer bsdogs la brten te bsam gtan dang po las 'dod chags dang bral nas /
bsam gtan gnyis ba 'thob na yang de kho na bzhin du kun rdzob shes pa bsam gtan gnyis pa'i nyer bsdogs kyis bsdus pa dang bsam gtan gnyis ba'i dngos gzhis bsdus pa 'thob po /
evaṃ yāvad yadi naivasaṃjñāsaṃjñāyatanasāmantakasaṃniśrayeṇākiṃcanyāyatanavairāgyād bhavāgraṃ labhata iti vistareṇa yojyaṃ de bzhin du 'du shes med 'du shes med min skye mched kyi nyer bsdogs la brten te /
ci yang med pa'i skye mched las 'dod chags dang bral nas srid pa'i rtse mo 'thob na zhes bya ba'i bar rgyas par sbyar bar bya'o /
yadāpy anāsravānāgamyabhūmisaṃniśrayeṇa kāmadhātuvairāgyāt prathamadhyānaṃ labhate /
tadāpi tathaiva tatsaṃvṛtijñānaṃ bhāvyate
gang gi tshe mi lcogs pa med pa'i sa zag pa med pa la brten te 'dod pa las 'dod chags dang bral nas bsam gtan dang po 'thob pa de'i tshe yang de kho na bzhin du kun rdzob shes pa de 'thob po /
yadāpi maulaprathamadhyānabhūmikasaṃniśrayeṇa prathamadhyānavairāyānāsravsaṃ prathamaṃ dhyānaṃ labhate /
tadāpi prathamadhyānaprathamaprakārapratipakṣabhūtaṃ yāvan navamapratipakṣabhūtaṃ dvitīyadhyānasāmantakasaṃgṛhītaṃ saṃvṛtijñānaṃ labhate /
sā hi prathamato bhūmis tadā labhyate /
navame tu vimuktimārge mauladvitīyasaṃgṛhītam api saṃvṛtijñānam anāgataṃ bhāvyate /
evam anāsravadhyānāntarabhūmisaṃniśrayeṇa yāvad anāsravākiṃcanyāyatanabhūmisaṃniśrayeṇa saṃvṛtijñānabhāvanā yojya
gang gi tshe bsam gtan dang po'i dngos gzhi'i sa la brten te bsam gtan dang po las 'dod chags dang bral nas zag pa med pa'i bsam gtan dang pho 'thob pa de'i tshe yang kun rdzob shes pa bsam gtan gnyis pa'i nyer bsdogs kyis bsdus pa bsam gtan dang po'i rnam pa dang po'i gnyen por gyur pa nas /
brgyad pa'i gnyen por gyur ba'i bar 'thob ste /
sa de ni de'i tshe dang por 'thob bo /
rnam par grol ba'i lam dgu pa la ni kun rdzob shes pa ma 'ongs pa bsam gtan gnyis pa'i dngos gzhis bsdus pa yang 'thob po; /
de bzhin du zag pa med pa'i bsam gtan khyad par can gyi sa pa la brten pa nas ci yang med pa'i skye mched zag pa med pa la brten te kun rdzob shes pa 'thob pa'i bar sbyar bar bya'o /
(Abhidh-k-vy 638) /
yadvairāgyāyeti /
yasyā bhūmer vairāgrāya /
yallābhaḥ yasyā bhūmer lābho yallābhaḥ /
tatro- bhayatrā- /
dhaś ca tato /
bhāvyate 'nāsravajñānaṃ /
katham iti vṛttyā vyācaṣṭe
gang las chags bral bya phyir zhes bya ba ni sa gang las 'dod chags dang bral bar bya ba'i phyir ro /
gang thob pa zhes bya ba ni sa gang zhig thob pa ni gang thob pa ste /
de gnyi gar yang zag pa med pa'i shes pa de'i 'og ma yang 'thob bo /
ji lta zhe na /
'grel pa las sa gong las 'dod chags dang bral bar bya ba la yang zhes bya ba smos te /
yadbhūmivairāgyāyāpi hi na kevalaṃ yadbhūmika ity apiśabdaḥ /
dvividho 'pi mārgo bhavatīti /
laukiko lokottaraś ca /
prayogamārgādi ādiśabdenānantaryavimuktiviśeṣamārgagrahaṇaṃ /
yāṃ ca bhūmiṃ labhate vairāgyata iti
yang zhes bya ba'i sgras ni sa gang yin pa 'ba' zhig tu ma zad kyi zhes bya ba yin no /
sbyor ba'i lam la sogs pa zhes bya ba la /
stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni bar chad med pa dang rnam par grol ba dang khyad par can gyi lam bsdu'o /
lam yang rnam pa gnyis yin zhes bya ba ni 'jig rten pa dang 'jig rten las 'das pa'o /
'dod chags dang bral bas sa gang zhig thob pa zhes bya ba ni sa gong ma pa ste /
uparibhūmikaṃ /
tadbhūmikāny adhobhūmikāni vānāsravāṇi bhāvanāṃ gacchanti /
tadyathā dvitīyam anāsravaṃ dhyānaṃ niśritya tṛtīyadhyānavairāgyaṃ karoti
de'i sa pa dang sa 'og ma pa'i zag pa med pa'i shes pa rnams thob par 'gyur ro /
'di lta ste /
zag pa med pa'i bsam gtan gnyis pa la brten nas bsam gtan gsum pa las 'dod chags dang bral bar byed na /
yadbhūmiko mārgo dvitīyadhyānabhūmikas tadbhūmikam anāsravaṃ jñānaṃ bhāvanāṃ gacchati /
yasyāś ca bhūmervairāgyaṃ karoti tṛtīyāyā bhūmes tadbhūmikaṃ tṛtīyadhyānabhūmikaṃ navame vimuktimārge 'nāsravaṃ jñānaṃ bhāvanāṃ gacchati
lam sa gang yin pa ste /
bsam gtan gnyis pa'i sa pa yin pa de'i sa pa'i zag pa med pa'i shes pa yang 'thob la /
rnam par grol ba'i lam dgu pa las sa gang las 'dod chags dang bral bar byed pa ste /
sa gsum las 'dod chags dang bral bar byed pa de'i sa pa bsam gtan gsum pa'i sa pa'i zag pa med pa'i shes pa yang 'thob po /
adhobhūmikaṃ ca prathamadhyānabhūmikam anāgamyabhūmikaṃ vānāsravaṃ jñānaṃ bhāvanāṃ gacchati sa 'og ma pa bsam gtan dang po'i sa pa dang bsam gtan khyad par can gyi sa pa dang mi lcogs pa med pa'i sa pa'i zag pa med pa'i shes pa yang 'thob ste /
adhobhūmikam api hi tatprayogamārgādikaṃ saṃbhavāmi tajjātīyam iti bhāvanāṃ gacchati /
atha tu tṛtīyadhyānasāmantakaṃ niśritya dvitīyadhyānavairāgyaṃ karoti
sa 'og ma pa yang de'i sbyor ba'i lam la sogs pa yin pa srid pas de lta bu 'thob par 'gyur ro /
'on te bsam gtan gsum pa'i nyer bsdogs la brten te bsam gtan gnyis pa las 'dod chags dang bral bar byed na /
tatrāṣṭāsv ānantaryamārgeṣu vimuktimārge ca tasya sāmantakasya sāsravatvāt tadbhūmikam anāsravaṃ jñānaṃ na bhāvanāṃ gacchati de na bar chad med pa'i lam dang rnam par grol ba'i lam brgyad la nyer bsdogs te zag pa dang bcas pa yin pas de'i sa pa'i zag pa med pa'i shes pa mi 'thob ste; de med pa'i phyir ro /
abhāvāt /
adhobhūmikaṃ tu tajjātīyaṃ dvitīyadhyānabhūmikaṃ dhyānāntarabhūmikaṃ prathamadhyānabhūmikam anāgamyabhūmikaṃ ca tajjātīyam anāsravaṃ jñānaṃ bhāvanāṃ gacchati /
evam anyatrāpi yojyam eṣā dig iti /
sāsravāś ca kṣayajñāna iti /
anāsravāś ceti caśabdaḥ /
yān guṇān arhadbhūtvā saṃmukhīkuryāt te sāsravās tasyām avasthāyāṃ
sa 'og ma pa'i zag pa med pa'i shes pa bsam gtan gnyis pa'i sa pa dang bsam gtan dang po'i sa pa dang mi lcogs pa med pa'i sa pa de lta bu ni 'thob po /
de bzhin du gzhan la yang sbyar bar bya ste /
'di ni phyogs yin no /
zad pa shes pa zag bcas kyang /
zhes bya ba la /
kyang zhes bya ba'i sgras ni zag pa med pa yang zhes bya ba yin te /
dgra bcom par gyur nas yon tan zag pa dang bcas pa gang dag mngon sum du byed pa de dag gnas skabs de na 'thob par 'gyur ro /
bhāvanāṃ gacchaṃti /
apramāṇavimokṣādaya iti /
ādiśabdenābhibhvāyatanakṛtsnāyatanādayo gṛhyante /
ucchvasaṃtīva peḍāsādharmyeṇeti /
yā peḍā rajjvā nipīḍya baddhā /
sā rajjūcchedād ucchvasatīva peḍocyate /
ucchvastīva pratirūpakaśabdābhidhānāt /
tasya rajjūcchedād ucchvasantīva peḍāyāḥ sādharmyeṇa
tshad med pa dang rnam par thar pa la sogs pa zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni zil gyis gnon pa'i skye mched dang zad par gyi skye mched la sogs pa bsdu'o /
sprog ma thag pa bcad de dbugs phyin pa lta bu dang chos mthun par zhes bya ba ni sprog ma gang zhig thag pas gzhungs te bcings pa thag pa bcad nas sprog ma dbugs phyin pa lta bu zhes bya ste /
dbugs phyin pa lta bu dang 'dra ba'i sgrar brjod pa'i phyir ro /
sprog ma thag pa bcad de dbugs phyin pa lta bu de dang chos mthun par te /
yathāsau rajjvā nipīḍya baddhā (Abhidh-k-vy 639) peḍā rajjūcchedād ucchvasatīva /
evaṃ yathoktā aśubhādayo guṇā vajropamena samādhinā kleśaprāptirajjūcchedād aśailṣasaṃtāne vartsyanta ucchvasantīva
ji ltar sprog ma de thag pas gzhungs te bcings pa las thag pa bcad de dbugs phyin pa lta bu de bzhin du rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin gyis nyon mongs pa'i thob pa bcad de /
mi slob pa'i rgyud la mi sdug pa la sogs pa'i yon tan ji skad bshad pa rnams 'byung ba na dbugs phyin pa lta bu yin no /
ucchvāsasya prāṇidharmatvād aupamikaṃ dbugs phyin pa ni srog chags kyi chos yin pa'i phyir lta bu zhes bya bar smos so /
kasmād ity āha /
svacittādhirājyaprāptasyeti sarvaṃ /
sarveṣām rājñām adhiko rājādhirājaḥ
ci'i phyir zhe na /
rang gi sems la rgyal srid chen po nyid thob na zhes bya ba smos te /
rgyal po thams cad pas lhag pa'i rgyal po ni rgyal srid chen po'o /
de'i ngo bo ni rgyal srid chen po de nyid do /
tadbhāva ādhirājyaṃ /
svacitte 'dhirājyaṃ kleśaparādhīnatāvigamāt
nyon mongs pa'i gzhan gyi dbang dang bral ba'i phyir rang gi sems la rgyal srid chen po nyid de /
svacittaiśvaryam ity arthaḥ /
tatprāptasyārhataḥ prāptibhiḥ prābhṛtasthānīyābhiḥ sarveṣāṃ kuśalānāṃ dharmāṇāṃ pratyudgamanānte guṇā bhāvanāṃ gacchanti /
ādhirājye prāptau kasyacid rājādhirājasya prābhṛtena vastrādinā viṣayāṇāṃ janapadānāṃ
rang gi sems la dbang ba zhes bya ba'i tha tshig go /
de thob pa'i dgra bcom pa la chos dge ba thams cad skyes lta bu'i thob ba dag gis bstsu ba'i phyir yon tan de dag thob par 'gyur te /
dper na rgyal po yang rgyal po 'ga' zhig gis rgyal srid chen po thob na yul gyi mi rnams gos la sogs pa'i skyes kyis bstsu ba de dang 'dra'o /
yathā pratyudgamanaṃ /
tadvat tad eva kleśaprāptirajjūcchede sati svaprāptilābhāt ucchvasantīva guṇā uttaptatarāṇāṃ teṣāṃ prāptir utpadyata ity arthaḥ
de bzhin du nyon mongs pa'i thob pa bcad na rang gi thob pa rnyed pa'i phyir yon tan rnams dbugs phyin pa bzhin du de dag ches sbyangs pa'i thob pa skye'o zhes bya ba'i tha tshig ste /
kāmadhātāv arhattvaprāptāv evāśubhādayo yathāsaṃbhavaṃ śrutacintābhāvanāmayās traidhātukā bhāvanāṃ gacchanti 'dod pa'i khams su dgra bcom pa nyid thob na ni ci rigs par mi sdug pa la sogs pa thos pa dang bsams pa dang bsgoms pa las byung ba khams gsum pa thob po /
rūpārūpyadhātvos tv arhattvaprāptau yathākramaṃ dvidhātukaikadhātukāḥ gzugs dang gzugs med pa'i khams dag tu dgra bcom pa thob na ni go rims bzhin du khams gnyis pa dang khams gsum pa 'thob ste /
evaṃ bhūmito 'pi boddhavyaṃ naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanopapannasyārhattvaprāptau tadbhūmikā eva ity avagaṃtavyaṃ de bzhin du sa'i sgo nas kyang rtogs par bya'o /
'du shes med 'du shes med min skye mched du skyes pa zhig gis dgra bcom pa nyid thob na ni de'i sa pa kho na'i yon tan 'thob po zhes bya bar khong du chud bar bya'o /
yat kiṃcil labhyata iti vistaraḥ /
yad vihīnaṃ punar labhyate saṃmukhīkriyate saṃsārocitaṃ /
na tad anāgataṃ bhāvyate /
bhāvitotsṛṣṭatvāt saṃsāre /
yad evātra dhyānāpramāṇādyanucitaṃ saṃsāre viśiṣṭām anāsravāṇuguṇaṃ /
tat saṃmukhībhāve tajjātīyam evānāgataṃ viśiṣṭaṃ bhāvyata iyt ācāryo darśayati /
ācāryasaṃghabhadro 'py etam evārthaṃ vyācaṣṭe /
labdhapūrvaṃ na bhāvyate /
yat pratilabdhavihīnaṃ punar labhyate na tad bhāvyaṃ
gang ji snyed pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba la slob dpon ni 'khor ba na 'dris pa gang rnam par nyams pa las yang rnyed cing mngon sum du byed pa de yang ma 'ongs pa mi 'thob ste /
'khor ba na thob pa btang ba'i phyir ro /
'di ni bsam gtan dang tshad med pa la sogs pa 'khor ba na 'dris pa ma yin pa khyad par can gang zag pa med pa dang mthun pa gang yin pa de mngon sum du gyur na /
de dang mthun pa kho na ma 'ongs pa 'thob po zhas [*zhes?] ston to /
slob dpon 'dus bzang yang don de nyid 'chad de sngon rnyed zin pa ni mi 'thob po /
gang rnam par nyams pa las kyang rnyed pa de yang mi 'thob ste /
arthād gamyate yad alabdhapūrvaṃ labhyate tad bhāvyate /
yatnābhimukhīkaraṇāt /
apratiprasrabdho hi mārgo yatnenābhimukhīkriyata iti /
tadāvedhasya balavattvād anāgato bhāvanāṃ gacchati
shugs kyis na gang sngon ma rnyed pa de ni 'bad nas mngon du byed pa'i phyir 'thob po /
lam rgyun ma bcad pa ni 'bad nas mngon du byed pas /
des 'phangs pa yang stobs dang ldan pa'i phyir ma 'ongs pa 'thob po /
pratiprasrabdhapūrvas tv ayatnena saṃmukhībhavati sngon rgyun bcad pa ni thob pa rgyun bcad ba'i phyir 'bad pa med par mngon sum du 'gyur te /
bhāvitapratiprasrabdhatvāt kṛtakṛtyadattaphalatvāc ca vegahīna iti tatsaṃmukhībhāvad anāgato na bhāvyata iti /
yo 'nāgato yatnena janyate /
sa bhāvyata ity abhiprāyaḥ
bya ba byas pa dang 'bras bu byung zin pa'i phyir shugs nyams pas de mngon du gyur na ma 'ongs pa 'thob pa med kyi /
ma 'ongs pa gang zhig 'bad nas bskyed pa de ni 'thob po snyam du bsams pa yin no /
tad evaṃ sati yad uktaṃ saṃvṛtijñānaṃ tāvad iti vistareṇa /
tad āryasaṃtānapatitam eva gṛhyate saṃsārānucitatvād iti ācāryavasumitreṇātra likhitam
de lta yin na re zhig kun rdzob shes pa ni zhes bya ba la sogs pa rgyas par 'byung ba gang yin pa de ni 'phags pa'i rgyud la mnga' ba kho na yin par gzung ste /
'khor ba na 'dris pa ma yin pa'i phyir ro /
atra kila vaibhāṣikā āhuḥ /
naitad evaṃ /
kutaḥ /
yasmād alabdham eva tad bhavati tyaktatvāt /
tasmād bhāvitotsṛṣṭasyāpi punarlābhe bhavaty eva bhāvaneti
'dir slob dpon dbyig bshes kyis bris pa ni /
'di la bye brag tu smra ba rnams na re 'di ni de lta ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
'di ltar btang ba'i phyir 'di ni ma thob pa yin te /
de lta bas na thob pa btang ba yang phyis rnyed na thob par 'gyur ba kho na'o zhes zer zhes grags te /
kathaṃ tad apūrvaṃ bhavati yāvatā labdhapūrvam iti /
na hy evaṃvidhaṃ loke pūrvaṃ prasiddham iti
de ji ltar na sngon med pa yin /
ji tsam du sngon rnyed pa zhes bya ba de lta bu ni 'jig rten na sngon med par grags pa ma yin no zhe'o /
apare punar vyācakṣate /
ekaṃ janmedam adhikṛyoktam na janmāntaraṃ
gzhan dag na re 'di ni tshe gcig gi dbang du byas nas bshad pa yin gyi tshe rabs gzhan du ni ma yin te /
yad vihīnam asminn eva janmani punar labhyate /
na tad bhāvyate /
bhāvitotsṛṣṭatvāt /
janmāntare tu yal labhyate /
tad bhāvyate /
na labhyate (Abhidh-k-vy 640) vismṛtabhāvanatvād iti /
(VII /
33) caturvidhā hi bhāvaneti /
pratilambha eva bhāvanā pratilambhabhāvana /
anāgataprāptir eva bhāvanety arthaḥ
tshe 'di kho na la rnam par nyams pa las yang rnyed pa gang yin pa de ni mi 'thob ste /
thob pa btang ba'i phyir ro /
tshe rabs gzhan na rnyed pa gang yin pa de ni thob ste /
rnyed pas rjed pa'i phyir ro zhes zer ro /
'thob pa ni rnam pa bzhi zhes bya ba la /
rnyed pa nyid 'thob pa yin pas na /
rnyed pa 'thob pa ste /
ma 'ongs pa rnyed pa nyid 'thob pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
evaṃ niṣevaṇam eva pratipakṣa eva vinirdhāvanam eva bhāvāneti vaktavyaṃ de bzhin du bsten pa nyid dang gnyen po nyid dang thag bsring ba nyid thob ba yin pas zhes brjod par bya'o /
kiṃ niṣevaṇaṃ /
kiṃ ca yāvad vinirdhāvanam iti
bsten pa ni ci zhig yin thag bsring ba'i bar ni ci zhig yin zhe na /
niṣevaṇaṃ punaḥpunaḥsaṃmukhīkaraṇaṃ pratipakṣo mārgo yathoktaṃ sūtre bsten pa ni yang dang yang du mngon sum du byed pa'o /
gnyen po ni lam yin te /
bhāvitakāyo bhāvitacitta iti /
bhāvitapratipakṣakāyacitta ity arthaḥ
ji skad du mdo las lus bsgoms pa /
sems bsgoms pa zhes 'byung ba lta bu ste /
lus dang sems kyi gnyen po bsgoms pa zhes bya ba'i tha tshig go /
kāyapratipakṣaḥ punaś caturdhyānavirāgyāya yo mārgaḥ lus kyi gnyen po ni bsam gtan bzhi pa las 'dod chags dang bral bar byed pa'i lam gang yin pa ste /
tathā hy uktaṃ bhāvitakāyo bhikṣur ity ucyate bhāvitacitto bhāvitaśīlaḥ 'di ltar lus bsgoms pa dang sems bsgoms pa dang tshul khrims bsgoms pa ni dge slong zhes bya'o /
katḥaṃ bhāvitakāyo bhavati /
kāyād vigatarāgo vigataspṛho vigatapipāso vigatapremā vigataniyaṃtiḥ /
atha vā yo 'sau rūparāgakṣayānantaryamārgaḥ
ji ltar lus bsgoms pa yin zhe na /
lus la 'dod chags dang bral ba /
srid pa dang bral ba sgom pa dang bral ba /
dga' ba dang bral ba /
'chums pa dang bral ba'o zhes 'byung ngo /
yang na lung las gzugs kyi 'dod chags zad par byed pa'i bar chad med pa'i lam gang yin pa de yin te /
so 'nena vigatarāgo bhavatīty āgamaḥ des 'dod chags dang bral bar 'gyur ro zhes 'byung ngo /
vinirdhāvanaṃ kleśaprāptichedaḥ /
anāgatānām eketi /
pratilambhabhāvanā /
pratyutpannānām ubhe iti
thag bsring ba ni nyon mongs pa'i thob pa gcod pa'o /
ma 'ongs pa rnams kyi ni gcig go zhes bya ba ni rnyed ba 'thob pa'o /
pratilambhaniṣevaṇabhāvane /
tad evam iti vistaraḥ /
yasmāt pratilambhaniṣevaṇabhāvane kuśalasaṃskṛtānām ity aviśeṣeṇoktaṃ sāsravāṇām anāsravaṇāṃ ca /
pratipakṣavinirdhāvanabhāvane ca sāsravāṇāṃ dharmāṇām ity aviśeṣeṇoktaṃ kliṣṭānām akliṣṭānāṃ ca /
tasmād evam itthaṃ kuśalasāsravāṇāṃ catasro bhāvanā bhavanti /
yeṣāṃ bhāvanā kuśalatvāt pratilambhaniṣevaṇabhāvane bhavataḥ /
sāsravatvāc ca pratipakṣavinirdhāvanabhāvane bhavata iti /
ye tarhi na kuśalasāsravāḥ ye saṃskṛtā ye 'nāsravā ye ca kliṣṭāvyākṛtāḥ /
teṣāṃ kati bhāvanā ity āhānāsravāṇāṃ dve iti /
pratilambhaniṣevaṇabhāvane /
kliṣṭāvyākṛtānāṃ ca /
kiṃ dve bhāvane bhavataḥ /
pratipakṣavinirdhāvanabhāvane iti /
indriyāṇāṃ pūrveti /
cakṣurādīnāṃ saṃvarabhāvanety arthaḥ
da ltar byung ba rnams kyi ni gnyi ga'o zhes bya ba ni rnyed pa dang bsten ba thob pa dag go /
de ltar na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa rnams kyi khyad par med par rnyed pa dang bsten pa thob pa dag ni /
dge ba 'dus byas rnams kyi yin /
zhes bshad pa la nyon mongs pa can dang nyon mongs pa can ma yin pa khyad par med par gnyen po dang thag bsring ba 'thob pa dag ni zag pa dang bcas pa'i chos rnams kyi yin zhes bshad pa de'i phyir 'di ltar dge ba zag pa dang bcas pa 'thob par 'dod pa gang dag yin pa'i 'thob pa bzhi yin te /
dge ba yin pa'i phyir rnyed pa dang bsten ba 'thob pa dag yin la /
zag pa dang bcas pa dag yin pa'i phyir gnyen bo dang thag bsring ba 'thob pa dag yin no /
'o na 'dus byas kyi dge ba zag ba dang bcas pa ma yin pa zag pa med pa gang dag yin pa dang nyon mongs pa can lung du ma bstan pa gang dag yin pa de dag gi thob pa du zhe na /
zag pa med pa rnams kyi gnyis yin zhes bya ba smos te /
rnyed pa dang bsten pa 'thob pa dag yin no /
nyon mongs pa can lung du ma bstan pa rnams kyi ci zhe na /
'thob pa gnyis yin te /
gnyen po dang thag bsring ba 'thob ba dag go /
snga ma ni dbang bo rnams kyi yin zhes bya ba ni mig la sogs pa'i ni sdom pa 'thob pa yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
kāyasyottareti /
vibhāvanabhāvanā /
tat punar bhāvanādvayam āgamena yathākramaṃ darśayati /
ṣaḍ imānīndriyāṇīti vistaraḥ
phyi ma ni lus kyi yin zhes bya ba ni rnam par 'jig pa 'thob pa'o /
yang thob pa de gnyis go rims bzhin du lung gis bstan pa'i phyir dbang po drug po 'di dag ces bya ba rgyas par smos te /
sa punar indriyasaṃvaraḥ smṛti saṃprajñānasvabhāva uktaḥ dbang po sdom pa de ni dran pa dang shes bzhin gyi ngo bo nyid yin par bshad la /
vibhāvanāpi kāyālambanasya kleśasya nirdhāvanaṃ /
te tv iti vistaraḥ /
te tu saṃvaravibhāvanabhāvane pratipakṣanirdhāvanabhāvanāntarbhūte yathākramam ubhayam ubhayatrāntarbhūtam ity api na virudhyate /
(VII /
34ab) sāmānyena sarveṣām iti /
śrāvakapratyekabuddhasamyaksaṃbuddhānāṃ kṣayajñānakṣaṇe guṇabhāvanoktā /
sāsravāś ca kṣayajñāna iti vacanāt /
daśa balānīti vistaraḥ /
ete balādyā mahākaruṇāntā aṣṭādaśāveṇikā vaibhāṣikair vyavasthāpyaṃte /
balādivyatiriktān kecid anyān aṣṭādaśāveṇikān (Abhidh-k-vy 641) buddhadharmān varṇayanti /
tadyathā /
nāsti tathāgatasya skhalitaṃ /
nāsti ravitaṃ /
nāsti dravatā /
nāsti nānātvasaṃjñā /
nāsty avyākṛtaṃ manaḥ /
nāsty apratisaṃkhyāyopekṣā /
nāsty atīteṣu pratihataṃ jñānadarśanaṃ /
nāsty anāgateṣu pratihataṃ jñānadarśanaṃ /
nāsti pratyutpanneṣu pratihataṃ jñānadarśanaṃ /
sarvaṃ kāyakarma jñānānuparivarti /
sarvaṃ vākkarma jñānānuparivarti /
sarvaṃ manaskarma jñānānuparivarti /
nāsti chaṃdahāniḥ /
nāsti vīryahāniḥ /
nāsti smṛtihāniḥ /
nāsti samādhihāniḥ /
nāsti prajñāhāniḥ /
nāsti vimuktijñanadarśanahānir iti /
tatra ravitaṃ nāma sahasā kriyā /
dravatā krīḍābhiprāyatā /
nānātvasaṃjñā sukhaduḥkhāduḥkhāsukheṣu viṣayeṣu rāgadveṣamohato nānātvasaṃjñā /
śeṣaṃ sugamaṃ /
daśa balāni /
sthānāsthānajñānabalaṃ /
karmavipākajñānabalaṃ /
dhyānavimokṣasamādhisamāpattijñānabalaṃ /
indriyaparāparajñānabalaṃ /
nānādhimuktijñānabalaṃ /
nānādhātujñānabalaṃ /
sarvatragāminīpratipajjñānabalaṃ /
pūrvanivāsānusmṛtijñānabalaṃ /
cyutyupapattijñānabalaṃ /
āsravakṣayajñānabalaṃ ca /
sūtraṃ tu daśāyuṣmantas tathāgatabalāni /
katamāni daśa /
ihāyuṣmantas tathāgataḥ sthānaṃ ca sthānato yathābhūtaṃ prajānāti /
asthānaṃ cāsthānataḥ /
idaṃ prathamaṃ tathāgatabalaṃ /
yena balena samanvāgatas tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha udāram ārṣabhasthānaṃ pratijānāti brāhmaṃ cakraṃ pravartayati /
parṣadi samyaksiṃhanādaṃ nadati /
punar aparam āyuṣmantas tathāgato 'tītānāgatapratyutpannāni karmadharmasamādānāni sthānato hetuto vastuto vipākataś ca yathābhūtaṃ prajānāti /
yad āyuṣmantas tathāgataḥ pūrvavat /
yāvad vipākataś ca yathābhūtaṃ prajānāti /
idaṃ dvitīyaṃ tathāgatabalam /
yena baleneti pūrvavat
rnam par 'jog pa yang lus la dmigs pa'i nyon mongs pa thag bsring ba yin no /
de gnyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sdom pa dang rnam par 'jig pa 'thob pa dag ni go rims bzhin du gnyen po dang thag bsring ba 'thob pa'i khongs su yang 'dus la /
gnyi ga yang gnyi ga'i khongs su 'dus so zhes byas kyang 'gal ba med do /
gang zag thams cad kyis 'thob pa spyir bshad kyi zhes bya ba ni /
zad pa shes la thag bcas kyang /
zhes 'byung ba'i phyir nyan thos dang rang sangs rgyas dang yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas rnams kyis zad pa shes pa'i skad cig ma las yon tan thob par bshad pa yin no /
stobs bcu zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
bye brag tu smra ba rnams ni stobs la sogs pa thugs rje chen po la thug pa 'di dag ma 'dres ba bco brgyad du rnam par 'jog go /
kha cig ni stobs la sogs pa ma gtogs bam 'dres pa bco brgyad gzhan brjod de /
'di lta ste /
de bzhin gshegs pa la 'khrul pa mi mnga' /
ca co mi mnga' /
'phyar ba mi mnga' /
'du shes tha dad pa mi mnga' /
thugs lung du ma bstan pa mi mnga' /
so sor ma brtags pa'i btang snyoms mi mnga' /
'das pa la ye shes gzigs pa thogs pa mi mnga' /
ma 'ongs pa la ye shes gzigs pa thogs pa mi mnga' /
da ltar byung ba la ye shes gzigs pa thogs pa mi mnga' /
sku'i phrin las thams cad ye shes kyi rjes su 'brang ba yin /
gsung gi phrin las thams cad ye shes kyi rjes su 'brang ba yin /
thugs kyi phrin las thams cad ye shes kyi rjes su 'brang ba yin te /
'dun pa nyams pa mi mnga' /
brtson 'grus nyams pa mi mnga' /
dran pa nyams pa mi mnga' /
ting nge 'dzin nyams pa mi mnga' /
rnam par grol ba nyams pa mi mnga' /
rnam par grol ba'i ye shes gzigs pa nyams pa mi mnga' zhes bya ba yin no /
de la ca co zhes bya ba ni bab col du smra ba'o /
'phyar ba ni rtse bar sems pa'o /
'du shes sna tshogs ni 'dod chags dang zhe sdang dang gti mug gi sgo nas bde ba dang sdug bsngal dang sdug bsngal yang ma yin bde ba yang ma yin pa'i yul dag la 'du shes tha dad pa nyid do /
lhag ma ni go sla'o /
stobs bcu ni gnas dang gnas ma yin pa mkhyen pa'i stobs dang lam dang rnam par smin pa mkhyen pa'i stobs dang bsam gtan dang rnam par thar pa dang ting nge 'dzin dang snyoms par 'jug pa mkhyen pa'i stobs dang dbang po mchog dang mchog ma yin pa mkhyen pa'i stobs dang mos pa sna tshogs mkhyen pa'i stobs dang khams sna tshogs mkhyen pa'i stobs dang thams cad du 'gro ba'i lam mkhyen pa'i stobs dang sngon gyi gnas rjes su dran pa mkhyen pa'i stobs dang 'chi 'pho dang skye ba mkhyen pa'i stobs dang zag pa zad pa mkhyen pa'i stobs so /
mdo las 'byung ba ni /
tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pa'i stobs ni bcu ste /
bcu gang zhe na /
tshe dang ldan pa 'di la de bzhin gshegs pa ni gnas la yang gnas su yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen /
gnas ma yin pa yang gnas ma yin par yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen to /
tshe dang ldan pa 'di ni de bzhin gshegs pa'i stobs dang po yin te /
stobs de dang ldan na de bzhin gshegs pa dgra bcom pa yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas khyu mchog gi gnas rlabs po che zhal gyis 'che zhing tshangs pa'i 'khor lo bskor bar mdzad /
'khor gyi nang du seng ge'i sgra sgrogs par mdzad do /
tshe dang ldan pa gzhan yang de bzhin gshegs pa ni las kyi chos yang dag par blangs pa 'das pa dang ma 'ongs pa ba dang da ltar byung ba rnams la gnas dang rgyu dang gzhi dang rnam par smin par yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen to /
tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pas gong ma ltar rnam par smin pa'i bar du yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen pa gang yin pa 'di ni de bzhin gshegs pa'i stobs gnyis pa yin te /
stobs de dang zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparam āyuṣmantas tathāgato dhyānavimokṣasamādhisamāpattīnāṃ saṃkleśavyavadānavyavasthānaviśuddhiṃ yathābhūtaṃ prajānāti /
yad āyuṣmantas tathāgataḥ pūrvavat /
punar aparam āyuṣmantas tathāgataḥ parasattvānāṃ parapudgalānāṃ indriyaparāparatāṃ yathābhūtaṃ prajānāti /
yad āyuṣmantas tathāgataḥ pūrvavat
tshe dang ldan pa gzhan yang de bzhin gshegs pa ni bsam gtan dang rnam par thar pa dang ting nge 'dzin dang snyoms par 'jug pa rnams kyi kun nas nyon mongs pa dang rnam par byang ba dang rnam par dag pa yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen to /
tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pa zhes bya ba snga ma bzhin no /
'di ni de bzhin gshegs pa'i stobs gsum pa yin te /
stobs de dang zhes bya ba snga ma bzhin no /
tshe dang ldan pa gzhan yang de bzhin gshegs pa ni sems can gzhan rnams dang gang zag gzhan rnams kyi dbang po mchog dang mchog ma yin pa yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen to /
tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pas zhes bya ba snga ma bzhin no /
idaṃ caturthaṃ tathāgatabalaṃ 'di ni de bzhin gshegs pa'i stobs bzhi pa yin te /
yena baleneti pūrvavat stobs de dang zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparam āyuṣmantas tathāgato nānāvimuktikaṃ lokam anekavimuktikam iti yathābhūtaṃ prajānāti tshe dang ldan pa gzhan yang de bzhin gshegs pa ni sems can rnams kyi khams sna tshogs dang khams du ma yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen to /
yad āyuṣmaṃtas tathāgataḥ pūrvavat tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pas zhes bya ba snga ma bzhin no /
idaṃ paṃcamaṃ tathāgatabalaṃ /
yena baleneti pūrvavat
'di ni de bzhin gshegs pa'i stobs lnga pa yin te /
stobs de dang zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparam āyuṣmaṃtas tathāgto nānādhātukaṃ anekadhātukam iti yathābhūtaṃ prajānāti tshe dang ldan pa gzhan yang de bzhin gshegs pa ni 'jig rten gyi mos pa sna tshogs dang mos pa du ma yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen to /
yad āyuṣmantas tathāgataḥ pūrvavat tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pas zhes bya ba snga ma bzhin no /
idaṃ ṣaṣṭhaṃ tathāgatabalaṃ 'di ni de bzhin gshegs pa'i stobs drug pa yin te /
yena baleneti pūrvavat stobs de dang zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparam āyuṣmantas tathāgataḥ sarvatragāminīṃ pratipadaṃ yathābhūtaṃ prajānāti tshe dang ldan pa gzhan yang de bzhin gshegs pa ni thams cad du 'gro ba'i lam yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen to /
yad āyuṣmantas tathāgataḥ (Abhidh-k-vy 642) pūrvavat tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pas zhes bya ba snga ma bzhin no /
idaṃ saptamaṃ tathāgatabalaṃ de bzhin gshegs pa'i stobs bdun pa yin te /
yena baleneti pūrvavat stobs de dang zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparam āyuṣmantas tathāgato 'nekavidhaṃ pūrvanivāsam anusmarati tshe dang ldan pa gzhan yang de bzhin gshegs pa ni sngon gyi gnas rnam pa du ma rjes su dgongs te /
'di lta ste tshe gcig kyang dgongs /
tadyathaikām api jātiṃ dve tisraś catasraḥ paṃca ṣaṭ saptāṣṭau nava daśa viṃśatiṃ yāvad anekān api saṃvartavivartakalpān anusmarati gnyis dang gsum dang bzhi dang lnga dang drug dang bdun dang /
brgyad dang dgu dang bcu dang nyi shu nas 'jig pa dang chags pa'i bskal pa du ma'i bar du yang rjes su dgongs te /
amī nāma te bhavantaḥ sattvāḥ /
yatrāham āsa evaṃnāmā evaṃjātya evaṃgotra evamāhāra evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedī evaṃ dīrghāyur evaṃcirasthitikaḥ evamāyuṣparyantaḥ so 'haṃ tasmāt sthānāc cyuto 'mutropapannaḥ tasmād api cyuta ihopapannaḥ /
iti sākāraṃ sanidānaṃ soddeśam anekavidhaṃ pūrvanivāsam anusmarati /
yad āyuṣmantas tathāgataḥ pūrvavat
gang du bdag ming ni 'di zhes bya /
rigs ni 'di lta bu /
rus ni 'di lta bu /
kha zas ni 'di lta bu za za /
bde ba dang sdug bsngal ni 'di lta bu zhig nyams su myong /
tshe ni 'di tsam thub /
yun ni 'di srid cig gnas gnas /
tshe'i mtha' ni 'di srid cig yin par gyur ba na sems ni de dag byung ngo /
bdag gnas de nas shi 'phos nas ni che ge mo zhig tu skyes so /
de nas kyang shi 'phos nas ni 'dir skyes so zhes sngon gyi gnas rnam pa du ma rnam pa dang bcas /
yul phyogs dang bcas /
gleng gzhi dang bcas par rjes su dgongs so /
tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pas zhes bya ba snga ma bzhin no /
idam aṣṭamāṃ tathāgatabalaṃ 'di ni de bzhin gshegs pa'i stobs brgyad pa yin te /
yena baleneti pūrvavat stobs de dang zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparam āyuṣmantas tathāgato divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāṃtamānuṣyakeṇa sattvān paśyati cyavanān apy upapadyamānān api suvarṇān durvarṇān durbalān hīnān praṇītān sugatim api gacchato durgatim api yathākarmopagān sattvān yathābhūtaṃ prajānāty amī bhavantaḥ kāyaduścaritena smanvāgatā vāṅmanoduścaritena samanvagatāḥ /
āryāṇām apavādakāḥ mithyādṛṣṭayo mithyādṛṣṭikarmadharmasamādānahetos taddhetuṃ tatpratyayaṃ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇād apāyadurgativinipāte narakeṣūpapadyaṃte /
amī punar bhavantaḥ sattvāḥ kāyasucaritena samanvāgatāḥ vāṅmanaḥsucaritena samanvāgatāḥ āryāṇām anapavādakāḥ samyagdṛṣṭayaḥ samyagdṛṣṭikarmadharmasamādānahetos taddhetuṃ tatpratyayaṃ kāyasya bhedāt sugatan svargaloke deveṣūpapadyante /
yad āyuṣmantas tathāgataḥ pūrvavat
tshe dang ldan pa gzhan yang de bzhin gshegs pa ni lha'i spyan rnam par dag pa mi'i las 'das pas sems can 'chi 'pho ba dang skye ba dang kha dog bzang po dang kha dog ngan pa dang dman pa dang gya nom pa rnams kyang gzigs la sems can las ji lta ba bzhin du nye bar 'gro ba bde 'gro la sogs par 'gro ba yang yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen te /
sems can 'di dag ni lus kyi nyes par spyod pa dang ldan pa /
ngag dang yid kyi nyes par spyod pa dang ldan pa /
'phags pa rnams la skur pa 'debs pa /
log par lta ba'i las kyi chos yang dag par blangs pa'i phyir rgyu de dang rkyen des lus zhig ste /
shi ba'i 'og tu ngan 'gro log par ltung ba sems can dmyal ba dag gi nang du skye bar 'gyur ro /
sems can 'di dag ni lus kyi legs par spyod pa dang ldan pa /
ngag dang yid kyi legs par spyod pa dang ldan pa /
'phags pa rnams la skur pa mi 'debs pa yang dag pa'i lta ba can te /
yang dag pa'i lta ba'i las kyi chos yang dag par blangs pa'i phyir rgyu de dang rkyen des lus zhig nas bde 'gro mtho ris su lha dag gi nang du skye bar 'gyur ro zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu mkhyen to /
tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pas zhes bya ba snga ma bzhin no /
idaṃ navamaṃ tathāgatabalaṃ 'di ni de bzhin gshegs pa'i stobs dgu pa ste /
yena baleneti pūrvavat stobs de dang zhes bya ba snga ma bzhin no /
punar aparam āyuṣmantas tathāgataḥ āsravāṇāṃ kṣayād anāsravāṃ cetovimuktiṃ prajñāvimuktiṃ dṛṣṭa eva dharme svayam abhijñāya sākṣātkṛtvopasaṃpadya prativedayate kṣīṇā me jātir uṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti /
yad āyuṣmantas tathāgataḥ pūrvavat /
idaṃ daśamaṃ tathagatabalaṃ /
yena baleneti pūrvavat /
(VII /
34cd-36) sthānāsthāne daśa jñānānīti
tshe dang ldan pa gzhan yang de bzhin gshegs pa ni zag pa rnams zad pa'i phyir mthong ba'i chos kho na la zag pa med pa'i sems rnam par grol pa dang shes rab rnam par grol ba rang gi mngon par shes pas mngon sum du byas nas rdzogs par byas te /
bdag gi zag pa zad do /
tshangs par spyod pa bsten to /
bya ba byas so /
'di las srid pa gzhan mi shes so zhes bya ba gsungs so /
tshe dang ldan pa de bzhin gshegs pas zhes bya ba snga ma bzhin no /
'di ni de bzhin gshegs pa'i stobs bcu pa yin te; stobs de dang zhes bya ba snga ma bzhin du 'byung ngo /
gnas dang gnas min shes pa bcu /
sthānaṃ cāsthānaṃ sthānāsthānaṃ /
tatra jñānam eva balaṃ jñānabalaṃ /
tad daśajñānāni /
daśajñānasvabhāvam ity arthaḥ
zhes bya ba la gnas dang gnas ma yin pa ni gnas dang gnas min te /
de mkhyen pa nyid stobs yin no /
de ni shes pa bcu yin te /
shes pa bcu'i ngo bo nyid do zhes bya ba'i don to /
kathaṃ kṛtvā /
sthānāsthānaṃ samāsena saṃskṛtaṃ cāsaṃskṛtaṃ ca tad api saṃskṛtam aṣṭadhā bhettavyaṃ /
kāmarūpārūpyāvacarānāsravāṇāṃ saṃprayuktaviprayuktabhedāt /
tathā saṃskṛtaṃ dvidhā bhettavyaṃ
ji lta zhe na /
gnas dang gnas ma yin pa ni mdor bsdu na 'dus byas dang 'dus ma byas so /
de yang 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa dang zag pa med pa rnams mtshungs par ldan pa dang ldan pa ma yin pa'i bye brag gis rnam pa brgyad du dbye'o /
kuśalāvyākṛtabhedāt /
tatra saṃvṛtijñānabalasya daśāpi dharmā viṣayaḥ
de bzhin du 'dus ma byas kyang dge ba dang lung du ma bstan pa'i bye brag gis rnam pa gnyis su dbye'o /
de la kun rdzob shes pa'i yul ni chos bcu char yin te /
(Abhidh-k-vy 643) daśasv api dharmeṣu tasya vṛttir ity arthaḥ de chos bcu char la 'jug go zhes bya ba'i tha tshig go /
dharmajñānasya paṃca /
kāmāvacarānāsravāś catvāraḥ kuśalaṃ cāsaṃkṛtaṃ
chos shes pa ni lnga ste /
'dod pa na spyod pa dang zag pa med pa dang gzhi dang 'dus ma byas dge ba'o /
anvayajñānasya sapta /
rūpārūpyāvacarānāsravāḥ ṣaṭ kuśalaṃ cāsaṃskṛtaṃ
rjes su shes pa ni bdun te /
gzugs dang gzugs med pa na spyod pa dang zag pa med pa drug dang 'dus ma byas dge ba'o /
duḥkhasamudayajñānayoḥ ṣaṭ kāmarūpārūpyāvacarāḥ sdug bsngal dang kun 'byung ba shes pa dag gi ni drug ste /
'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa rnams so /
nirodhajñānasyaikaḥ kuśalam evāsaṃskṛtaṃ 'gog pa shes pa'i ni gcig ste /
'dus ma byas dge ba kho na'o /
mārgajñānasya dvāv anāsravau /
paracittajñānasya trayaḥ /
kāmarūpāvacarānāsravāḥ saṃprayuktāḥ /
kṣayānutpādajñānayor nava dharmā viṣayaḥ
lam shes pa'i ni gnyis te /
zag pa med pa dag go /
gzhan gyi sems shes pa'i ni gsum ste /
'dod pa dang gzugs na spyod pa dang zag pa med pa mtshungs par ldan pa dag go /
zad pa dang mi skye ba shes pa dag gi yul ni chos dgu yin te /
avyākṛtam asaṃskṛtaṃ muktvā /
evaṃ kṛtvā sthānāsthānajñānabalaṃ daśa jñānāni
'dus ma byas lung du ma bstan pa ma gtogs so /
de ltar byas na gnas dang gnas ma yin pa mkhyen pa'i stobs ni shes pa bcu yin no /
kathaṃ punar daśā dharmāḥ sthānāsthānam ity uccyaṃte yang ji ltar na chos bcu la gnas dang gnas ma yin pa zhes bya zhe na /
saṃbhavaḥ sthānaṃ asaṃbhavo 'sthānam iti /
atha vā asthānam anavakāśo yaḥ strī buddhatvaṃ kārayiṣyati
srid pa ni gnas so /
mi srid pa ni gnas ma yin pa'o /
yang na bud med sangs rgyas nyid byed par 'gyur ba gang yin pa 'di ni gnas ma yin zhing go skabs med do /
sthānam etad yat puruṣa iti /
asthānam anavakāśo yaḥ strī brahmatvaṃ kārayiṣyati /
sthānam etat purusa iti
skyes pa byed bar 'gyur ba gang yin pa 'di ni gnas yin no /
bud med tshangs pa nyid byed par 'gyur ba gang yin pa 'di ni gnas ma yin zhing go skabs med do /
tathā sthānam etad yad duḥkhasya nirodha iti /
evamādyākārapravṛttaṃ sthānāsthānajñānabalam avagaṃtavyaṃ
skyes pa byed par 'gyur ba gang yin pa 'di ni gnas yin no zhes bya ba dang de bzhin du sdug bsngal 'gog pa 'di ni gnas yin no zhes bya ba de lta bu la sogs pa'i rnam par zhugs pa ni gnas dang gnas ma yin pa mkhyen pa'i stobs yin par khong du chud par bya'o /
aṣṭau karmaphala iti /
karmaṇaḥ sāsravasya tadvipākasya ca duḥkhasamudayasatyasaṃgṛhītatvāt
las 'bras la brgyad ces bya ba ni las zag pa dang bcas pa dang de'i rnam par smin pa ni sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pas bsdus pa'i phyir 'gog pa dang lam shes pa dag ni ma yin no /
nirodhamārgajnāne na bhavata iti /
ato 'nyāni tadālaṃbanāni aṣṭau jñānāni saṃbhavanti /
dhyānādyakṣādhimokṣeṣv iti vistaraḥ /
dhyānam ādir āsām iti dhyānādayo dhyānavimokṣasamādhisamāpattayaḥ /
dhyānāni catvāri /
vimokṣā aṣṭau /
samādhayas trayaḥ śūnyatādyāḥ /
samāpattī dve /
asaṃjñinirodhasamāpattī /
navānupūrvavihārasamāpattayaḥ /
akṣāṇīndriyāṇi /
adhimokṣāś caitasikāḥ /
dhyānādayaś cākṣāṇi cādhimokṣāś ceti dvandvaḥ /
teṣu nava jñānāni nirodhajñānaṃ hitvā /
kathaṃ kṛtvā /
dhyānādīnāṃ sāsravānāsravasaṃprayuktaviprayuktabhedāt tadālaṃbanāni nava jñānāni saṃbhavanti /
nirodhajñānaṃ tu na bhavati
de'i phyir de las gzhan pa de dag la dmigs pa'i shes pa brgyad srid do /
bsam gtan stsogs /
dbang po mos dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
'di dag la bsam gtan la sogs pa yod pas na bsam gtan la sogs pa ste /
bsam gtan dang rnam par thar pa dang ting nge 'dzin dang snyoms par 'jug pa'o /
bsam gtan ni bzhi'o /
rnam par thar pa ni brgyad do /
ting nge 'dzin ni stong pa nyid la sogs pa gsum mo /
snyoms par 'jug pa ni 'du shes med pa'i snyoms par 'jug pa dang 'gog pa'i snyoms par 'jug pa dang gnyis dang mthar gyis gnas pa'i snyoms par 'jug pa dgu'o /
dbang po ni dbang po rnams so /
mos pa ni sems las byung ba'o /
bsam gtan la sogs pa dang dbang po rnams dang mos pa dag ces zlas dbye ba yin te /
de dag la ni 'gog pa shes pa ma gtogs pa shes pa dgu'o /
ji lta zhe na /
bsam gtan la sogs pa ni zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa dang mtshungs par ldan pa dang ldan pa ma yin ba'i bye brag gis de dag la dmigs pa'i shes pa dgu srid do /
[teṣāṃ san nirodhajñānaṃ tu na bhavati /
] teṣāṃ saṃskṛtatvāt /
indriyeṣv api śraddhādiṣu /
yat pradhānāpradhānajñānaṃ mṛdumadhyādhimātrendriyabhedena
de dag 'dus byas yin pa'i phyir 'gog pa shes pa ni ma yin no /
dad pa la sogs pa'i dbang po dag la yang dbang po chung ngu dang 'bring dang chen po'i bye brag gis gtso bo dang gtso bo ma yin pa mkhyen pa gang yin pa de ni mchog dang mchog ma yin pa mkhyen pa'i stobs yin la /
tat parāparajñānabalaṃ /
teṣv api sāsravānāsravabhedabhinneṣu nava jñānāni saṃbhavanti nirodhajñānaṃ hitvā /
pradhānādiṣu rucayo nānādhimuktayaḥ /
tāḥ punaḥ sāsravānāsravās traidhātukāś ca tadālambanatvāt nirodhajñānaṃ hitvā
zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i bye brag gis tha dad pa de dag la yang 'gog pa shes pa ma gtogs pa shes pa dgu srid do /
mos pa sna tshogs pa de dag ni zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa dang khams gsum pa yin pas de dag la dmigs pa'i phyir de kho na bzhin du 'gog pa shes pa ma gtogs pa shes pa dgu srid de /
khams sna tshogs mkhyen pa'i stobs kyang de dang 'dra'o /
evaṃ nānādhātujñānabalaṃ /
tatra hi dhātuḥ pūrvābhyāsavāsanāsamudāgata āśayo dhātur ity ācāryasaṃghabhadraḥ
de la khams ni slob dpon 'dus bzang na re /
sngon goms pa'i bag chags kyis yang dag par grub pa'i bsam pa la bya'o zhes zer ro /
sa punas tu eva te cittacaittā viśiṣṭāḥ de yang sems dang sems las byung ba khyad par can de dang de dag yin te /
teṣāṃ tathaiva sāsravānāsravabhedabhinnānāṃ nirodhajñanaṃ hitvā nava jñānāni bhavantīti pūrvavad yojyaṃ de bzhin du zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i bye brag gis tha dad pa rnams la 'gog pa shes pa ma gtogs pa shes pa dgu yin no zhes snga ma bzhin du sbyar bar bya'o /
pratipatsv iti vistaraḥ /
bahvyo 'tra pratipado narakādigāminyaḥ
lam dag la zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
'dir lam ni dmyal ba la sogs par 'gro ba mang po zhig yod de /
narakagāminī pratipat (Abhidh-k-vy 644) yāvad devagāminī dmyal bar 'gro ba'i lam nas lhar 'gro ba dang 'gog par 'gro ba'i bar yin no /
nirodhagāmini ca /
tatra yā narakādigāminyaḥ pratipadaḥ /
tā hetuḥ /
pratipadyante tābhir iti kṛtvā /
mārgo hi pratipady ucate /
tena hi visaṃyogaḥ pratipadyate /
nirodhas tu kathaṃ
de la dmyal bar 'gro ba'i lam gang yin pa de ni rgyu yin te de dag gis bsgrub pa'i phyir ro /
lam ni sgrub pa yin par rung ste /
des bral bsgrub par byed na 'gog pa go ji lta zhe na /
de yang sgrub pa yin te /
sa cāpi pratipat /
pratipadyate tam iti kṛtvā /
pratipatphalaṃ vā pratipad ity ucyate /
ata evāha /
yadi saphalā pratipad gṛhyata iti
der bsgrub pa'i phyir ro /
yang na bsgrubs pa'i 'bras bu yin pa'i phyir sgrub pa zhes bya'o /
de nyid kyi phyir gal te lam 'bras bu dang bcas par gzung na ni zhes bya ba smos so /
hetur hi sarvatragāmini pratipad iheṣyate thams cad du 'gro ba'i lam na 'dir rgyun yin par 'dod de /
tathā hi vyācakṣate /
sarvatragāminīpratipajjñānabalam iti /
satkāyasamudayagāminīty artha iti /
tatra satkāyaḥ paṃcopādānaskaṃdhāḥ
'di ltar thams cad du 'gro ba'i lam mkhyen pa'i stobs zhes 'byung ngo /
'jig tshogs 'byung ba dang bral bar 'gro ba zhes bya ba'i tha tshig ste /
de la 'jig tshogs ni nye bar len pa'i phung po lnga'o /
samudaya utpāda ihābhipretaḥ 'byung ba ni 'dir kun 'byung ba yin par 'dod de /
evam asya kevalasya mahato duḥkhaskaṃdhasya samudayo bhavatīti vacanāt /
satkāyanirodho visaṃyogaḥ /
tatra sarvatra gaṃtuṃ śīlam asyā iti sarvatragāminī cāsau pratipac ca sarvatragāminīpratipat /
tat jñānaṃ tad eva ca balam iti /
sarvatragāminīpratipajjñānabalaṃ /
tad daśa jñānāni yojyāni /
yadi nirodhajñānam evāsravakṣayajñānam iti /
āsravāṇāṃ kṣaye nirodhe jñānam
de ltar na sdug bsngal gyi phung po chen po 'ba' zhig kun 'byung bar 'gyur ro zhes 'byung ngo /
'bral ba ni 'jig tshogs 'gog pa yin no /
'di la de thams cad du 'gro ba'i ngang tshul yod pas na thams cad du 'gro ba'o /
'di ni thams cad du 'gro ba yang yin la lam yang yin pas thams cad du 'gro ba'i lam ste /
de mkhyen pa'o /
de nyid stobs yin pas thams cad du 'gro ba'i lam mkhyen pa'i stobs te /
de ni shes pa bcu yin par sbyar bar bya'o /
gal te zag ba zad pa shes pa 'gog pa shes pa kho na yin na zhes bya ba ni zag pa rnams zad cing 'gag par shes pa ste /
āsravanirodhālambanaṃ jñānam ity arthaḥ zag pa med pa'i 'gog pa la dmigs pa'i shes pa zhes bya ba'o /
evaṃ sati ṣaḍ jñānāni bhavanti /
nirodhajñānajātir eva dharmajñānādibhedabhedinīkṛtvā /
atha kṣīṇāsravasaṃtāna iti
de lta yin na shes pa drug yin te /
'gog pa shes pa'i rigs kho na chos shes pa la sogs pa'i bye brag gis tha dad par byas pa'i phyir ro /
āsravakṣaye sati yaj jñānaṃ /
tad āsavakṣayajñānam ity arthaḥ /
kṣīṇāsravasaṃtāne sarvāṇi jñānāni samudācarantīti daśa jñānāni bhavaṃti /
anyatra buddhānutpādād iti /
jaṃbūdvīpād anyatra buddhānutpādad iti jaṃbūdvīpapuruṣāśrayāṇi daśa balāni buddhāśrayotpatter ity abhiprāyaḥ
'on te zad pa shes pa zag pa zad pa'i rgyud la zhes bya ba ni zag pa zad pa na shes pa gang yin pa de ni zag pa zad pa'i shes pa'o zhes bya ba'i don te /
zag pa zad pa'i rgyud la ni shes pa thams cad 'byung bas shes pa bcu yin no /
gzhan du sangs rgyas mi 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba ni 'dzam bu'i gling las gzhan du sangs rgyas mi 'byung ba'i phyir ro /
stobs bcu ni 'dzam bu'i gling gi skyes pa'i rten can yin te /
sangs rgyas la brten nas skye ba'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
tad eva daśavidhajñānam anyasya balaṃ nocyata iti /
anyasyāpy etad asti na tu balaṃ vyāhatatvāt
shes pa rnam pa bcu po de nyid gzhan gyi ni stobs zhes mi bya'i zhes bya ba ni gzhan la ni de yod mod kyi thogs pa yod pa'i phyir stobs ma yin gyi /
yat tv avyāhataṃ /
tad balam āveṇika ity abhiprāyaḥ
gang thogs pa med pa de stobs ma 'dres pa yin no snyam du bsams pa yin no /
pravrajanaprekṣapuruṣapratyākhyānam iti vistaraḥ rab tu 'byung bar 'dod pa'i phyir btang ba zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
pravrajanaṃ pravrajyā prekṣyate pravrajanaprekṣaḥ /
tasya pravrajanaprekṣasya puruṣasya pratyākhyānaṃ pravrajanaprekṣapuruṣapratyākhyānaṃ /
tad udāharaṇaṃ yathā anyasya vyāhanyate jñānam iti
rab tu 'byung bar 'dod pa ni rab tu 'byung bar 'dod pa'o /
rab tu 'byung bar 'dod pa'i mi de slar btang ba na ni rab tu 'byung par 'dod pa'i mi phyir btang ba'o /
'di ni ji ltar gzhan gyi shes pa thogs par 'gyur ba'i dper brjod pa yin te /
āryaśāriputreṇa kila kasyacit pravrajyāprekṣasya puruṣasya mokṣabhāgīyaṃ kuśalamūlaṃ vyavalokayatā na dṛṣṭam iti pratyākhyāto na pravrājita ity arthaḥ 'phags pa sh'a ri'i bus rab tu 'byung bar 'dod pa'i mi zhig thar pa'i cha dang mthun pa'i dge ba'i rtsa ba rnam par bltas na /
ma mthong nas slar btang ste rab tu ma byung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
bhagavatā tu dṛṣṭaṃ pravrājitaś ca /
taṃ cādhikṛtya bhikṣubhiḥ prṣṭena bhagavatoktaṃ /
anenaivedaṃ karma kṛtaṃ /
yad arhattvaṃ prāptā /
na hi karmāṇi pṛthivīdhātau vipacyante /
nābdhātau na tejodhātau na vāyudhātau /
api tūpātteṣv eva skaṃdhadhātvāyataneṣv iti vistaraḥ /
idaṃ coktaṃ /
mokṣabījam ahaṃ hy asya svasūkṣmam upalakṣaye /
dhātupāṣāṇavivare nilīnam iva kāñcanam (Abhidh-k-vy 645) iti
bcom ldan 'das kyis ni gzigs nas rab tu byung ngo /
de'i dbang du byas nas dge slong rnams kyis zhus pa dang bcom ldan 'das kyis bka' stsal ba /
'di nyid kyis gang dgra bcom pa nyid 'thob pa'i las de byas te /
las rnams ni sa'i khams la rnam par mi smin /
chu'i khams la ma yin /
me'i khams la ma yin /
rlung gi khams la ma yin gyi /
zin pa'i phung po dang khams dang skye mched de dag kho na la zhes bya ba rgyas par gsungs so /
yang 'di skad du /
'byung khungs rdo yi gsab gseb na /
bag la zha ba'i gser bzhin du /
des [*ngas?] ni 'di yi thar pa yi /
sa bon shin tu phra ba mthong /
zhes bya ba gsungs so zhes grag go /
upapattyādiparyantājñānaṃ ceti /
ādiśabdena cyutiparyantājñānaṃ
skye ba la sogs pa'i mtha' ma zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni 'chi 'pho ba'i mtha' ma shes pa bsdu'o /
(VII /
37) nārāyaṇaṃ balam iti /
balasyeyaṃ saṃjñā nārāyaṇam iti
sred med kyi bu'i stobs zhes bya ba la /
sred med ces bya ba 'di ni stobs kyi ming yin no /
yasya ca tad balam /
asāv api nārāyaṇa ity ucyate
gang la stobs de yod pa de ming sred med kyi bu zhes bya ba ste /
cāṇūramahānagnavat /
bhadanta iti dārṣṭāṃtikaḥ sthaviraḥ /
anyathā hīti /
yadi mānasavat kāyikabalaṃ neṣyate /
anaṃtasya jñānabalasya sahiṣṇur na syāt /
sahanaśīlo bhagavān na bhaved ity arthaḥ /
saṃdhiṣv anya ity uktam asthisaṃdhiviśeṣopanyāsaḥ /
nāgagraṃthir iti vistaraḥ
stobs mchog dang tshan po che bzhin no /
btsun pa zhes bya ba ni dpes ston pa'i gnas brtan yin no /
de lta ma yin na zhes bya ba ni sku'i stobs thugs kyi stobs bzhin du mi 'dod na ye shes kyi stobs mtha' yas pa bzod par mi 'gyur te /
bcom ldan 'das bzod pa'i ngang tshul can du mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
gzhan dag tshigs na zhes bshad par rus pa'i tshigs kyi khyad par nye bar dgod pa'i phyir /
klu mdud pa zhes bya ba rgyas par smos te /
sangs rgyas rnams kyi tshigs ni klu mdud pa lta bu yin no /
glu mdud pa ni klu sprel ba yin no /
nāgagranthisaṃdhayo buddhāḥ /
nāgapāśo nāgagraṃthiḥ /
śaṃkalāsaṃdhayaḥ pratyekabuddhāḥ /
śaṃkusaṃdhayaś cakravartinaḥ /
daśādhikaṃ /
hastyādisaptakabalam iti /
hastyādīnāṃ hastigandhahastimahānagnapraskaṃdivarāṃgacāṇūranārāyaṇānāṃ saptakaṃ tasya balaṃ daśabhir adhikaṃ daśabhyo vādhikaṃ
rang sangs rgyas rnams kyi tshigs ni lu gu rgyud lta bu yin no /
'khor los sgyur ba rnams kyi tshigs ni gzer bus btab pa lta bu yin no /
glang chen stsogs /
bdun cus klags pa'i stobs yin no /
zhes bya ba ni glang chen la sogs pa ste; glang po dang spos kyi glang po che dang tshan po che dang rab gnon dang yan lag mchog dang stobs mchog dang sred med kyi bu dang bdun yin no /
de'i stobs bcur bsgres pa ste /
katham ity āha /
yad daśānāṃ prākṛtahastināṃ sānānyahastināṃ balaṃ
ji lta zhe na /
smras pa glang po che phal pa bcu'i stobs gang yin pa de ni spos kyi glang po che gcig gi stobs yin no /
tad ekasya gandhahastino balaṃ /
evaṃ yad daśānāṃ gandhahastināṃ balaṃ
de bzhin du spos kyi glang po che bcu'i stobs gang yin pa de ni tshan po che gcig gi stobs yin pa nas /
tad ekasya mahānagnasya balaṃ /
yāvad yad daśānāṃ cāṇūrāṇāṃ balaṃ
de bzhin du stobs mchog bcu'i stobs gang yin pa de ni sred med kyi bu gcig gi stobs yin te /
tad ekasya nārāyaṇasya balam iti /
daśottaravṛddhinagaḥ /
daśottaravṛddhyārdhanārāyaṇabalam iti /
āditas tathaiva prakramya yad daśānāṃ praskandināṃ balaṃ
'di ni gong du bcur bsgre ba'i lugs yin no /
gong du bcu 'gyur du skyed pa ni sred med kyi bu'i stobs kyi phyed yin zhes bya ba ni dang por de kho na bzhin du bsdoms la stobs mchog la sogs pa bcu'i stobs gang yin pa de ni sred med kyi bu'i stobs phyed yin no /
tad ardhanārāyaṇaṃ /
taddviguṇaṃ nārāyaṇam iti /
yathā tu bahutaraṃ /
tathā yujyata ity ācāryaḥ /
pūrvakam eva pakṣaṃ samarthayati /
anyathā hy anantajñānabalasahiṣṇur na syād iti tad eva kāraṇaṃ /
devadattahatahastipādāṃguṣṭhasaptaprākāraparikhākṣepaś cānyathā na syād iti
de gnyis su bsgyur ba ni sred med kyi bu'i stobs yin no /
slob dpon ni ji ltar ches che pa de ltar rung ngo zhes phyogs snga ma nyid gzhung 'dzugs te /
gtan tshigs ni de lta ma yin na /
mkhyen pa'i stobs mtha' yas pa bzod par mi 'gyur ro zhes bya ba de nyid yin no /
gzhan du na lhas byin gyis bsad pa'i glang po che zhabs kyi mthe bos ra ba dang 'obs bdun 'dor bar yang mi 'gyur ro /
mahābhūtaviśeṣa eveti /
mahābhūtaviśeṣasvabhāvam evedaṃ balaṃ na bhautikam iti darśayati
'byung ba chen po'i khyad par kho na yin zhes bya ba ni stobs 'di ni 'byung ba chen po'i khyad par kho na yin gyis 'byung ba las gyur pa ni ma yin no zhes ston par byed do /
upādāyarūpasaptabhyo 'rthāntaram iti /
ślakṣnatvādibhyaḥ pūrvoktebhyo 'nyad eva balaṃ nāmopādāyarūpam ity apare /
(VII /
38ab) yathāsūtram eveti /
catvārīmāni śāriputra tathāgatasya vaiśāradyni /
yair vaiśaradyaiḥ samanvāgatas tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha udāram ārṣabhaṃ sthānaṃ pratijānāti brāhmyaṃ cakraṃ pravartayati parṣadi samyak siṃhanādaṃ nadati
bdun las don gzhan du gyur pa rgyur byas pa'i gzugs yin zhes bya ba ni gzhan dag na re stobs zhes bya ba ni rgyur byas pa'i gzugs 'jam pa nyid la sogs pa sngar bshad pa dag las don gzhan du gyur pa kho na yin no zhes zer ro /
bam po lnga bcu drug pa /
mdo las ji skad 'byung pa bzhin no zhes bya ba ni sh'a ri'i bu bzhi po 'di dag ni de bzhin gshegs pa'i mi 'jigs pa yin te /
mi 'jigs pa de dag dang ldan na de bzhin gshegs pa dgra bcom pa yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas khyu mchog gi gnas rlabs po che zhal gyis 'che zhing tshangs pa'i 'khor lo bskor bar mdzad /
'khor gyi nang du seng ge'i sgra yang dag par sgrogs par mdzad do /
katamāni catvāri /
samyaksaṃbuddhasya bata me sato ime dharmā (Abhidh-k-vy 646) anabhisaṃbuddhā ity atra māṃ kaścic chramaṇo vā brāhmaṇo vā saha dharmeṇa codayet /
smārayet /
tatrāhaṃ nimittam api na samanupaśyāmi /
evaṃ cāhaṃ nimittam asamanupaṣyan kṣemaprāptaś ca viharāmy abhayaprāptaś ca vaiśāradyaprāptaś ca udāram ārṣabhaṃ sthānaṃ pratijānāmi brāhmyaṃ cakraṃ pravartayāmi
bzhi gang zhe na /
kye ma nga mngon par rdzogs par sangs rgyas pa la 'di na chos 'di dag mngon par rdzogs par sangs ma rgyas so zhes pa la dge sbyong ngam bram ze gang yang rung 'ga' yang chos dang mthun pas rgol zhing gleng bar byed pa'i rgyu mtshan yang dag par rjes su ma mthong ngo /
de ltar ngas rgyu mtshan yang dag par rjes su ma mthong bas bde ba thob pa dang 'jigs pa med par gyur cing mi 'jigs pa thob par gnas te /
khyu mchog gi gnas rlabs po che zhal gyis 'che zhing /
parṣadi samyak siṃhanādaṃ nadāmi /
idaṃ prathamaṃ vaiśāradyaṃ
tshangs pa'i 'khor lo bskor /
'khor gyi nang du seng ge'i sgra yang dag par sgrogs pa 'di ni mi 'jigs pa dang po yin no /
kṣīṇāsravasya bata me sata ime āsravā aprahīṇā ity atra māṃ kaścid iti pūrvavat kye ma nga zag pa zad pa la 'di na zag pa 'di dag ma spangs so zhes nga la zhes bya ba snga ma bzhin no /
yāvat parṣadi samyak siṃhanādaṃ nadāmi /
idaṃ dvitīyaṃ vaiśāradyaṃ
'khor gyi nang du seng ge'i sgra sgrogs zhes bya ba'i bar du snga ma bzhin te /
'di ni mi 'jigs pa gnyis pa yin no /
ye vā punar mayā śrāvakāṇām āntarāyikā dharmā ākhyātāḥ /
tān pratiṣevamāṇasya nālam antarāyāyety atra māṃ kaścid iti pūrvavat
'di ni ngas nyan thos rnams la bar du gcod pa'i chos su gsungs pa gang dag yin pa de dag bsten na bar du gcod par mi 'gyur ro zhes nga la zhes bya ba snga ma bzhin te /
idaṃ tṛtīyaṃ vaiśāradyaṃ 'di ni mi 'jigs pa gsum pa yin no /
yo vā punar mayā śrāvakāṇāṃ mārga ākhyātaḥ āryo nairyāṇiko nairvedhiko niryāti /
tatkarasya samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai sa na niryāsyatīty atra māṃ kaścid iti pūrvavat
'di na ngas nyan thos rnams la nges par 'byin pa'i lam du gsungs pa nges par 'byin pa sdug bsngal yang dag par zad par byed pa'i ched du nges par 'byung ba la sdug bsngal gyi mthar byed pa'i ched du nges par 'byung ba ma yin no zhes nga la zhes bya ba snga ma bzhin te /
idaṃ caturthaṃ vaiśāradyam iti 'di ni mi 'jigs pa bzhi pa yin no zhes 'byung ngo /
yathā sthānāsthānajñānabalam iti vistaraḥ /
yathā sthānāsthānajñānabalaṃ daśa jñānāni sarvabhūmisaṃgṛhītaṃ ca /
evaṃ samyaksaṃbuddhasya bata me sata ity etad vaiśāradyaṃ
gnas dang gnas ma yin pa mkhyen pa'i stobs ji lta bar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gnas dang gnas ma yin pa mkhyen pa'i stobs shes pa bcu dang sa thams cad kyis bsdus pa ji lta bar kye ma nga mngon par rdzogs par sangs rgyas par gyur pa la zhes bya ba'i mi 'jigs pa 'di yang de dang 'dra ste /
de kho na bzhin du chos rnams rnam pa bcur phye nas sbyar bar bya'o /
tathaiva daśadhā dharmāṇāṃ bhedaṃ kṛtvā yojyaṃ /
yathāsravakṣayajñānabalaṃ ṣaṭ daśa vā jñānāni daśabhūmisaṃgṛhītaṃ ca /
evaṃ kṣīṇāsravasyeti dvitīyaṃ vaiśāradyam atrāpi tathaiva dharmāṇāṃ bhedaṃ kṛtvā ṣaṭ daśa vā jñānānīti yojyaṃ /
yathā karmasvakajñānabalam aṣṭau jñānāni nirodhamārgajñāne hitvā sarvabhūmisaṃgṛhītaṃ ca /
evaṃ ya vā punar mayā śrāvakāṇām āntarāyikā iti vistareṇa tṛtīyaṃ vaiśāradyam
zag pa zad pa mkhyen pa'i stobs shes pa drug gam bcu dang sa bcu gcig gis bsdus pa ji lta bar kye ma nga zag pa zad par gyur pa la zhes bya ba'i mi 'jigs pa 'di yang de dang 'dra ste /
'dir yang kho na bzhin du chos rnams rnam pa bcur phye nas shes pa drug gam bcur sbyar bar bya'o /
las bdag gir bya ba mkhyen pa'i stobs 'gog pa dang lam shes pa ma gtogs pa shes pa brgyad dang sa thams cad kyis bsdus pa ji lta bar ngas gang dag nyan thos rnams la bar du gcod pa'i chos su gsungs pa la zhes bya ba rgyas par gsungs pa mi 'jigs pa gsum pa yang de dang 'dra'o /
atrāpi tathaiva dharmāṇāṃ bhedaṃ kṛtvā duḥkhasamudayasatyasaṃgṛhītā evāntarāyikāḥ /
na nirodhamārgasatyasaṃgṛhītā ity aṣṭau jñānānīti yojyaṃ
'dir yang de kho na bzhin du chos rnams phye nas sdug bsngal dang kun 'byung ba'i bden pas bsdus pa kho na bar du gcod pa yin gyi; 'gog pa dang lam gyi bden pas bsdus pa ni ma yin pas /
shes pa brgyad do zhes sbyar bar bya'o /
yathā sarvatragāminīpratipajjñānabalaṃ daśa jñānāni nava vā sarvabhūmisaṃgṛhītaṃ ca /
evaṃ yo vā mayā śrāvakāṇāṃ niryāṇāya mārga ākhyāta ity etad vaiśāradyaṃ
kun du 'gro ba'i lam mkhyen pa'i stobs shes pa bcu 'am dgu dang sa thams cad kyis bsdus pa ji lta bar ngas nyan thos rnams kyi nges par 'byung ba'i lam du gsungs pa la zhes bya ba'i mi 'jigs pa 'di yang de dang 'dra'o /
atrāpi saphalasāsravānāsravamārgagrahaṇato daśa jñānāni /
aphalatadgrahaṇato vā naveti yojyaṃ
'di yang zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i lam 'bras bu dang bcas pa gzung na ni shes pa bcu'o de 'bras bu med pa gzung na ni dgu'o zhes bya bar sbyar ro /
nirbhayatā hi vaiśāradyam /
ebhiś ca jñānair nirbhayo bhavatīti jñānāni vaiśāradyānīti vaibhāṣikāḥ
mi 'jigs pa ni mi skrag pa yin la 'di dag gis kyang mi skrag par 'gyur ro zhes bya ba ni bye brag tu smra ba ni shes pa rnams mi 'jigs pa yin no zhes zer ro /
ācārya āha /
jñānakṛtaṃ tu vaiśāradyaṃ /
na jñānam eveti
slob dpon ni shes pas byas pa ni mi 'jigs pa yin par rung gi shes pa nyid ni ma yin no zhes 'chad do /
atha va ācāryavacanam evaitat sarvaṃ /
nirbhayatā hi vaiśāradyaṃ /
tathā hi tadbhayapratipakṣo dharmaś caitasikaḥ /
bhayam api caitasiko dharma iti /
ebhiś ca jñānair hetubhūtair nirbhayo bhavatīti /
tat kathaṃ jñānam eva vaiśāradyaṃ
yang na mi 'jigs pa ni mi skrag pa yin la zhes bya ba ni 'di thams cad slob dpon gyi tshig kho na yin te /
'di ltar de ni 'jigs pa'i gnyen pos sems las byung ba'i chos yin la 'jigs pa yang sems las byung ba'i chos yin no /
shes pa rgyur gyur pa 'di dag gis kyang mi skrag par 'gyur bas na ji ltar shes pa nyid mi 'jigs pa yin te /
jñānakṛtaṃ tu vaiśāradyaṃ yujyate na jñānam eveti shes pas byas pa ni mi 'jigs pa yin par rung gi shes pa nyid ni ma yin no zhe'o /
(VII /
38cd) yathāsūtram iti trīṇīmāni bhikṣavaḥ smṛtyupasthānāni /
yāny āryaḥ /
(Abhidh-k-vy 647) sevate
mdo las ji skad 'byung ba bzhin no zhes bya ba ni dge slong dag dran pa nye bar gzhag pa gsum po 'di dag ni gang dag 'phags pa sten par byed pa ste /
yāny āryaḥ sevamāno 'rhati gaṇam anuśāsayituṃ 'phags pas de dag bsten na 'khor la rjes su ston par 'os so /
gsum gang zhe na /
katamāni trīni /
iha bhikṣavaḥ śāstā śravakāṇāṃ dharmaṃ deśayati anukaṃpakaḥ kāruṇiko 'rthakāmo hitaiṣī karuṇāyamānaḥ /
idaṃ vo hitāya idaṃ vo sukhāya idaṃ vo hitasukhāya
dge slong dag 'di na ston pa thugs brtse ba thugs rje can /
don bzhed pa phan par bzhed pa thugs rje ste /
nyan thos rnams la 'di ni khyed la phan par byed pa /
'di ni khyed la bde bar byed pa 'di ni khyed la phan pa dang bde bar byed pa'o zhes chos ston par mdzad cing /
tasya me śrāvakāḥ śuśrūṣante nyan thos de dag de la nyan par byed /
śrotram avadadhati /
ājñācittam upasthāpayanti /
pratipadyante dharmasyānudharman prati
rna ba gtod par byed kun shes pa'i sems nye bar 'jog par byed /
chos kyi rjes su mthun pa'i chos sgrub par byed /
na vyatikramya vartante śāstuḥ śāsane /
tena tathāgatasya na nandī bhavati na saumanasyaṃ na cetasa utplāvitatvam
ston pa'i bstan pa las mi 'gal bar byed na /
des de bzhin gshegs pa kun du dgyes par yang mi 'gyur gyi /
yid bde ba yang ma yin thugs ya ya por yang mi 'gyur gyi /
upekṣakas tatra tathāgato viharati smṛtaḥ saṃprajānan de la de bzhin gshegs pa dran pa dang shes bzhin du btang snyoms su bzhugs te /
idaṃ prathamaṃ smṛtyupasthānaṃ /
yad āryaḥ sevate /
yad āryaḥ sevamāno 'rhati gaṇam anuśāsayitum
'di ni gang dag 'phags pa ston par byed pa ste /
'phags pas de dag bsten na tshogs la rjes su ston par 'os pa'i dran pa nye bar gzhag pa dang po yin no /
punar aparaṃ śāstā dharmaṃ deśayati pūrvavat gzhan yang dge slong dag 'di na ston pa thugs brtse ba zhes bya ba snga ma bzhin no /
tasya te śrāvakā na śuśrūṣante nyan thos de dag de la nyan par mi byed /
na śrotram avadadhati /
nājñācittam upasthāpayanti /
na pratipadyante dharmasyānudharmaṃ
rna ba gtod par mi byed /
kun shes pa'i sems nye bar 'jog par mi byed /
chos kyi rjes su mthun pa'i chos sgrub par mi byed /
vyatikramya vartante śāstuḥ śāsane /
tena tathāgatasya nāghāto bhavati nākṣāntir nāpratyayo na cetaso 'nabhirāddhiḥ /
upekṣakas tatra tathāgato viharati smṛtaḥ saṃprajānan
ston pa'i bstan pa las 'gal bar byed na /
des de bzhin gshegs pa kun nas ma nar sems su yang mi 'gyur /
mi bzod pa yang ma yin /
'tshig pa yang mi mnga' /
thugs ma rangs pa yang mi mnga'i /
de la de bzhin gshegs pa dran pa dang shes bzhin du btang snyoms su bzhugs te /
idaṃ dvitīyaṃ smṛtyupasthānaṃ /
yad āryaḥ sevate /
yad āryaḥ sevamāno 'rhati gaṇam anuśāsayituṃ
'di ni gang dag 'phags pas sten par byed pa ste /
'phags pas de dag bsten na tshogs la rjes su ston par 'os pa'i dran pa nye bar gzhag pa gnyis pa yin no /
punar aparaṃ bhikṣavaḥ yāvac chāsane tatra tathāgatasya na nandī bhavati na saumanasyaṃ na cetasa utplāvitatvaṃ /
nāghāto nākṣāntir nāpratyayo na cetaso 'nabhirāddhiḥ /
upekṣakas tatra tathāgato viharati smṛtaḥ saṃprajānan
gzhan yang dge slong dag 'di na ston pa thugs brtse ba zhes bya ba snga ma bzhin no /
nyan thos kha cig ni de la nyan par byed pa nas ston pa'i bstan pa las mi 'gal ba'i bar du byed la /
kha cig ni nyan par mi byed pa nas ston pa'i bstan pa las 'gal ba'i bar du byed na /
des de bzhin gshegs pa kun du dgyes par yang mi 'gyur /
yid bde ba yang ma yin /
thugs ya ya por yang mi 'gyur la /
idaṃ tṛtīyaṃ smṛtyupasthānaṃ /
yad āryaḥ sevate /
yad āryaḥ sevamāno 'rhati gaṇam anuśāsayitum iti
kun nas mnar sems su yang mi 'gyur /
mi bzod pa yang ma yin /
'tshig pa yang mi mnga' /
thugs ma rangs pa yang mi mnga'i /
smṛtisaṃprajñānam iti /
ubhayasvabhāvam iti darśayati /
smṛtaḥ saṃprajānann iti vacanāt /
yadā śrāvakasyāpīti vistaraḥ /
yadā śrāvakasyāpi hīnakleśasya śuśrūṣamāṇeṣu ca śiṣyeṣv aśuśrūṣamāṇeṣu ca ubhayeṣu ca śuśrūṣamāṇāśuśrūṣamāṇeṣu ca /
nandī anunayo ma bhavati /
āghāto vā dveṣo vā /
kasmād ete āveṇikā asādhāraṇā buddhadharmā ucyaṃte
de la de bzhin gshegs pa dran pa dang shes bzhin du btang snyoms su bzhugs te /
'di ni gang dag 'phags pa sten par byed pa ste /
'phags pas de dag bsten na tshogs la rjes su ston par 'os pa'i dran pa nye bar gzhag pa gsum pa yin no zhes 'byung ngo /
dran dang shes rab ces bya ba ni gnyi ga'i ngo bo nyid yin par ston te /
dran pa dang shes bzhin du zhes 'byung ba'i phyir ro /
gang gi tshe nyan thos kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
gang gi tshe nyan thos nyon mongs pa spangs pa yang slob ma gus par nyan pa dang gus par mi nyan pa dang gnyi ga dag la kun du dga' ba ste /
rjes su chags pa 'am /
kun nas mnar sems te zhe sdang mi 'byung na /
ci'i phyir 'di dag sangs rgyas kyi chos ma 'dres pa thun mong ma yin pa rnams zhes bya zhe na /
savāsanaprahāṇaḍ iti /
savāsanānām ānamdyādīnāṃ prahāṇāt /
kā punar iyaṃ vāsanā nāma śrāvakāṇāṃ
bag chags dang bcas par spangs pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
kun du dga' ba la sogs pa bag chags dang bcas te spangs pa'i phyir ro /
yo hi yatkleśacaritaḥ pūrvaṃ /
tasya tatkṛtaḥ kāyavāgaceṣṭāvikārahetusāmarthyaviśeṣaś citte vāsanety ucyate
bag chags zhes bya ba 'di ci zhe na /
nyan thos rnams las gang zhig gis sngon nyon mongs pa gang spyad pa de'i des byas pa'i lus dang ngag gi gyo bar 'gyur ba'i rgyu nus pa'i khyad par sems la yod pa ni bag chags zhes bya'o /
avyākṛtaś cittaviśeṣo vāsaneti bhadantānantavarmā /
atha veti vistareṇācāryaḥ
btsun pa go cha mtha' yas na re bag chags ni lung du ma bstan pa'i sems kyi khyad par yin no zhes zer ro /
slob dpon gyis yang na zhes bya ba rgyas par smos te /
yasya śrāvakā buddhasya bhagavataḥ śrāvakā bhavanti nānyasya /
kiṃ kāraṇaṃ /
śuśrūṣamāṇe cāśuśrūṣamāṇe cobhayasmiṃś ca śuśrūṣamāṇāśuśruṣamāṇeṣu ubhayeṣu tasyaiva śravakavatas tatanutpādaḥ
nyan thos rnams gang gi yin pa ni nyan thos rnams sangs rgyas bcom ldan 'das kyi yin gyi /
nyan thos kyi ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
nyan thos thams cad ni sangs rgyas kyi phyir rab tu byung ba yin no /
gus par nyan pa dang gus par mnyan pa dang gnyis po de dag la ste /
nyan thos de dag gus par nyan pa dang gus par mi nyan pa dang gnyi ga dag la nyan pa dang thos pa dang ldan pa'i de kho na la de mi 'byung ba ste /
ānandyāghātānutpādaḥ /
āścaryam adbhutaṃ (Abhidh-k-vy 648) vyavasthāpyate /
nānyasya śrāvakasyety arthaḥ
kun du dga' ba dang kun nas mnar sems mi 'byung ba ya mtshan rmad du byung bar rnam par gzhag gi gzhan nyan thos la ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
(VII /
39) anyathā hīti vistaraḥ /
yadi saṃvṛtijñānasvabhāvā na syād adveṣasvabhāvā syāt karuṇāvat
de lta ma yin na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te kun rdzob shes pa'i ngo bo nyid ma yin gyi snying rje bzhin du zhe sdang med pa'i ngo bo nyid yin par gyur na ni sems can thams cad la dmigs par yang 'grub par mi 'gyur te /
na sarvasattvālaṃbanā sidhyet /
na traidhātukasattvālaṃbanā sidhyed ity arthaḥ /
yathā karuṇā na traidhātukasattvālambanā
khams gsum pa'i sems can la dmigs par 'grub par mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
dper na snying rje ni khams gsum pa la dmigs pa ma yin no /
kiṃ tarhi /
kāmāvacarasattvālaṃbanā /
duḥkhitasattvālambanatvād evaṃ siddhaṃ syād ity abhiprāyaḥ /
na ca triduḥkhatākārā sidhyed iti vartate karuṇāvat /
yathā karuṇā duḥkhatākāraiva na triduḥkhatākārā duḥkhaduḥkhatāsaṃskāraduḥkhatāvipariṇāmaduḥkhatākarā /
tathā na syāt /
iṣyate ca triduḥkhatākāreti /
ataḥ saṃvṛtijñānasvabhāveti /
mahacchabdavācyatākāraṇaṃ darśāyann āha /
kasmād iyam ityādi /
saṃbhāreṇa mahāpuṇyajñānasaṃbhārasamudāgamād iti /
mahāpuṇyasaṃbhārasamudāgamāt /
mahājñānasaṃbhārasamudāgamāc cety arthaḥ
'o na ci zhe na /
sems can sdug bsngal ba la dmigs pa'i phyir /
'dod pa na spyod pa'i sems can la dmigs pa yin te /
'di yang de dang 'dra bar 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
snying rje bzhin du sdug bsngal gsum gyi rnam pa can du yang 'grub par mi 'gyur ro zhes bya bar sbyar ro /
ji ltar snying rje sdug bsngal gyi sdug bsngal kho na'i rnam pa can yin gyi sdug bsngal gsum gyi rnam pa can ma yin te /
sdug bsngal gyi sdug bsngal dang 'gyur ba'i sdug bsngal dang 'du byed kyi sdug bsngal gyi rnam pa can de lta bur mi 'gyur ba zhig nas sdug bsngal gsum gyi rnam pa can du yang 'dod de /
de'i phyir kun rdzob shes pa'i ngo bo nyid yin no /
chen po'i sgrar brjod pa nyid kyi rgyu bstan pa'i phyir 'di ci'i phyir zhes bya ba la sogs pa smos so /
bsod nams dang ye shes kyi tshogs chen pos yang dag par 'grub pa'i phyir ro zhes bya ba ni /
bsod nams kyi tshogs chen pos yang dag par 'grub pa'i phyir dang ye shes kyi tshogs chen pos yang dag par 'grub pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
tatra mahāpuṇyasaṃbhāras tisraḥ pāramitāḥ /
dānaśīlakṣāntipāramitāḥ /
mahājñānasaṃbhāraḥ prajñāpāramitā /
vīryadhyānapāramite tu dvidhā ubhayatravyāpārāt
de la bsod nams kyi tshogs chen po ni pha rol tu phyin pa gsum po sbyin pa dang tshul khrims dang bzod pa'i pha rol tu phyin pa'o /
ye shes kyi tshogs chen po ni shes rab kyi pha rol tu phyin pa'o /
brtson 'grus dang bsam gtan gyi pha rol tu phyin pa dag ni gnyi gar gtogs pa'i phyir rnam pa gnyi ga yin te /
na hi vinā vīryeṇa dānaṃ dīyate śīlaṃ samādīyate kṣāntir bhāvyata iti mahāpuṇyasaṃbhārabhāgīyaṃ vīryaṃ bhavati brtson 'grus med par sbyin pa sbyin pa dang tshul khrims yang dag par len pa dang bzod pa bsgom pa yang med pas brtson 'grus ni bsod nams kyi tshogs chen po dang cha mthun pa yin no /
tathā nāntareṇa vīryaṃ prajñā bhavatīti mahājñānasaṃbhārabhāgīyaṃ bhavati de bzhin du brtson 'grus med par shes rab mi 'byung bas ye shes kyi tshogs chen po dang cha mthun pa yin no /
tathā maitryādicaturvidhāpramāṇabhāvanāpakṣaṃ dhyānaṃ mahāpuṇyasaṃbhārabhāgīyaṃ de bzhin du bsam gtan yang byams pa la sogs pa tshad med pa rnam pa bzhi bsgom pa'i phyogs dang mthun pa ni bsod nams kyi tshogs chen po dang cha mthun pa yin no /
smṛtyupasthānādisaptatriṃśadbodhipakṣadharmabhāvanāpakṣaṃ dhyānaṃ mahājñānasaṃbhārabhāgīyaṃ dran pa nye bar gzhag pa la sogs pa byang chub kyi phyogs dang mthun pa'i chos sum cu rtsa bdun bsgom pa'i phyogs dang mthun pa'i bsam gtan ni ye shes kyi tshogs chen po dang cha mthun pa yin no /
tad evaṃ mahāpuṇyajñānasaṃbhārābhyāṃ samudāgamān nirvṛtter mahatīyaṃ karuṇeti mahākaruṇā de ltar bsod nams dang ye shes kyi tshogs chen po dag gis yang dag par 'grub cing 'grub pa'i phyir /
thugs rje 'di che bas na thugs rje chen po'o /
ākāreṇa triduḥkatākaraṇāt /
yasmāt tisṛbhir api duḥkhatābhir ākārayati na duḥkhaduḥkatayaiva karuṇāvat
rnam pa ni sdug bsngal gsum la rtogs pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar sdug bsngal gsum char la yang dmigs kyi /
snying rje bzhin du sdug bsngal gyi sdug bsngal kho na la dmigs pa ni ma yin no /
ālambanena traidhātukasattvālaṃbanatvāt /
yasmāt traidhātukopapannan sattvān ālambate na ca kāmadhātūpapannān eva karuṇāvat
dmigs pa ni khams gsum pa'i sems can la dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar khams gsum du skyes pa'i sems can rnams la dmigs kyi /
snying rje bzhin du 'dod pa'i khams su skyes pa kho na la dmigs pa ni ma yin te /
kāmasattvās tu gocara iti vacanāt /
samatvena sarvasattveṣu samavṛttitvāt /
yasmāt sarvasattveṣu traidhātukaparyāpanneṣu samaṃ vartate saṃskāraduḥkhatākāreṇa
spyod yul 'dod pa'i sems can yin /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
mnyam pa nyid ni sems can thams cad la 'dra bar 'jug pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar khams gsum du gtogs pa'i sems can thams cad la 'du byed kyi sdug bsngal gyi rnam par 'dra bar 'jug ste /
ato 'pi mahākaruṇety ucyate de'i phyir yang thugs rje chen po zhes bya'o /
tato 'dhimātratarābhāvād iti /
prajñāsvabhāvatayā tīkṣṇataratvāt /
yathā hi tayā karuṇāyate
de bas ches che ba med pa'i phyir ro zhes bya ba ni shes rab kyi ngo bo nyid yin pas shin tu rno ba'i phyir te /
ji ltar des thugs rje che ba ltar snying rje ni de lta ma yin no /
na tathā karuṇayeti /
nānākaraṇaṃ viśeṣaḥ /
adveṣāmohasvabhāvatvād iti /
yathākramaṃ karuṇāyā adveṣasvabhāvatvāt
tha dad du bya ba ni khyad par ro /
zhe sdang med pa dang gti mug med pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni go rims bzhin du snying rje ni zhe sdang med pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir la /
mahākaruṇāyāś cāmohasvabhāvatvād ity arthaḥ /
ekatriduḥkhatākāratvād iti /
ekaduḥkhatākāratvāt karuṇāyāḥ /
triduḥkhākāratvāc ca mahākaruṇāyaḥ
thugs rje chen po ni gti mug med pa'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
sdug bsngal gcig dang gsum gyi rnam pa can yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni snying rje ni sdug bsngal gcig gi rnam pa can yin pa'i phyir la /
ity (Abhidh-k-vy 649) ubhayatrāpi sarvatra yāthāsaṃkhyena yojayitavgyaṃ /
caturdhyānacaturthadhyānabhūmikatvād iti /
karuṇā caturdhyānabhūmika /
anāgamyadhyānāntarayoḥ prathamadhyānagrahaṇena grahaṇān na ṣaḍbhūmikety uktaṃ
thugs rje chen po ni sdug bsngal gsum gyi rnam pa can yin pa'i phyir te /
'og ma thams cad la yang grangs bzhin du sbyar bar bya'o /
bsam gtan bzhi dang bsam gtan bzhi pa'i sa pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni snying rje ni bsam gtan bzhi pa'i sa pa yin no /
mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dag ni bsam gtan dang po smos pas bsdus pa'i phyir sa drug pa zhes ni ma bshad do /
mahākaruṇā tu caturthadhyānabhūmikaiva sarvasamādhikarmaṇyatvena tasyaiva tadutpādanasamarthatvāt thugs rje chen po ni bsam gtan bzhi pa'i sa pa kho na yin te ting nge 'dzin thams cad las su rung ba nyid kyis de kho nas de skyed par nus pa'i phyir ro /
śrāvakādibuddhasaṃtānajatvād iti /
ādiśabdena pratyekabuddhapṛthagjanāṃ grahaṇaṃ /
kāmabhavāgravairāgyalabhyatvād iti /
kāmavairāgyalabhyā karuṇā /
bhavāgravairāgyalabhyā mahākaruṇā /
aparitrāṇaparitrāṇata iti /
karuṇayā śrāvakādayaḥ karuṇāyanta eva kevalaṃ anuglāyaṃty evety arthaḥ /
na saṃsārabhayāt paritrāyante /
mahākaruṇayā tu karuṇāyamāno bhagavān mahataḥ saṃsārabhayāt paritrāyte
nyan thos la sogs pa dang sangs rgyas kyi rgyud las skyes pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni rang sangs rgyas dang so so'i skye bo rnams bsdu'o /
'dod pa'i khams dang srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang bral bas thob pa'i phyir ro zhes bya ba ni snying rje ni 'dod pa las 'dod chags dang bral bas 'thob la /
thugs rje chen po ni srid pa'i rtse mo las 'dod chags dang bral bas 'thob bo /
yongs su mi skyob pa dang yongs su skyob ces bya ba ni snying rje ni nyan thos la sogs par snying rje bar byed pa 'ba' zhig tu zad pas yid la nyam nga ba 'ba' zhig tu zad kyi zhes bya ba'i tha tshig snye 'khor ba'i 'jigs pa las ni yongs su mi skyob po /
thugs rje chen pos ni bcom ldan 'das thugs rje bar mdzad pa ni 'khor ba'i 'jigs pa chen po las yongs su skyob po /
atulyatulyakaruṇāyanāt /
karuṇayātulyaṃ karuṇāyate /
duḥkhitānām eva karunāyanāt
mi 'dra ba dang 'dra bar thugs rje mdzad pa'i phyir ro zhes bya ba ni snying rjes ni sdug bsngal ba kho na la snying rje ba'i phyir mi 'dra bar snying rje bar byed de /
mahākaruṇayā tu tulyaṃ sarvasattvasamakruṇāyanāt /
(VII /
40) pūrvapuṇyajñānasaṃbhārasaṃudāgamata iti /
pūrveṣu janmasu puṇyasaṃbhāreṇa pūrvoktena jñānasaṃbhāreṇa ca samudāgamataḥ
thugs rje chen pos ni sems can thams cad la 'dra bar thugs rje bar mdzad pa'i phyir ro /
sngon gyi bsod nams dang ye shes kyi tshogs kyis yang dag par 'grub pa zhes bya ba ni tshe rabs snga ma dag gi bsod nams kyi tshogs dang ye shes kyi tshogs sngar bshad pas yang dag par 'grub po /
dharmakāyapariniṣpattita iti /
anāsravadharmasaṃbhārasaṃtāno dharmakāyaḥ /
āśrayaparivṛttir vā /
arthacaryayā ceti /
svargāpavargakāraṇam artho lokasya /
tasya saṃpādanam arthacaryā /
tulyā hi sarveṣāṃ buddhānāṃ mahākaruṇā parārthahetuḥ /
yathākālam iti /
sarvatrābhisaṃbadhyate /
kathaṃ /
cirālpajīvanād yathākālaṃ dīrghāyuṣi prajāyāṃ dīrgāyuṣo buddhā bhavanti /
alpāyuṣy alpāyuṣaḥ /
yathāsaṃbhavaṃ kṣatriyaguruke loke kṣatriyā bhavanti
chos kyi sku yongs su 'grub ces bya ba la /
chos kyi sku ni zag pa med pa'i chos kyi rgyun gyi tshogs sam gnas yongs su gyur pa yin no /
don spyod pa zhes bya ba la /
don ni 'jig rten gyi mtho ris dang byang grol mdzad pa'o /
de sgrub pa ni don spyod pa ste /
sangs rgyas thams cad kyi gzhan gyi don mdzad pa'i rgyu thugs rje chen po ni 'dra'o /
dus ji lta ba bzhin du zhes bya ba ni thams cad la sbyar ro /
ji lta zhe na /
yun shin tu ring ba dang yun thung ngur 'tsho ba'i phyir zhes bya ba smos te /
dus ji lta ba bzhin du skye dgu rnams kyi tshe ring ba'i tshe ni sangs rgyas bcom ldan 'das sku tshe ring bar 'byung la /
thung ba'i tshe ni thung bar ro /
de bzhin du ci rigs par 'jig rten gyi rgyal rig sa bkur ba'i tshe ni rgyal rigs su 'byung la /
brāhmaṇaguruke brāhmaṇāḥ /
yathākālam eva ca kāśyapādigotrāḥ
bram ze bkur ba'i tshe ni bram zer ro /
dus ji lta ba bzhin du 'od srungs la sogs pa'i rigs dang goo ta ma la sogs pa'i rigs su yang 'byung ngo /
gautamādigotrāś ca /
tathālpapramāṇe loke 'lpapramāṇāḥ /
analpapramāṇe 'nalpapramāṇā iti /
hetusaṃpadaṃ puṇyajñanasaṃbhāralakṣaṇāṃ /
phalasaṃpadaṃ dharmakāyalakṣaṇāṃ /
upakārasaṃpadaṃ jagadarthacaryālakṣaṇāṃ /
sarvaguṇajñānasaṃbhārābhyāsa iti /
guṇāḥ paṃcapāramitāsvabhāvāḥ /
jñānānāni ca prajñāpāramitāsvabhāvāni /
teṣāṃ guṇajñānānāṃ saṃbhāraḥ /
tasyābhyāsaḥ punaḥpumahprayogaḥ /
dīrghakālābhyāsas tribhir asaṃkhyeyair mahākalpaiḥ
de bzhin du 'jig rten pa'i bong tshod chung ba'i tshe ni sku bong tshod chung la /
bong tshod che ba'i tshe ni sku bong tshod che ba'o /
rgyu phun sum tshogs pa ni bsod nams dang ye shes kyi tshogs ni mtshan nyid do /
'bras bu phun sum tshogs pa ni chos kyi sku'i mtshan nyid do /
phan 'dogs pa phun sum tshogs pa ni 'gro ba'i don spyod pa'i mtshan nyid do /
bsod nams dang ye shes kyi tshogs thams cad la goms pa zhes bya ba la /
bsod nams ni pha rol tu phyin pa lnga'i ngo bo nyid do /
ye shes ni shes rab kyi pha rol tu phyin pa'i ngo bo nyid dag ste /
bsod nams dang ye shes de dag thams cad kyi chogs so /
de goms pa ni yang dang yang du sbyor ba'o /
yun ring po nas goms pa zhes bya ba ni bskal pa grangs med pa gsum du'o /
bar chad med pa'i goms pa zhes bya ba ni bar chad dang bcas pa ma yin par ro /
nirantarābhyāso 'sāntaratayā /
satkṛtyabhyāsas tīvrādaratayā /
caturvidhā phalasaṃpad iti
gus par byas te goms pa zhes bya ba ni gus pa drag pos so /
'bras bu phun sum tshogs pa yang rnam pa bzhi ste zhes bya ba ni chos kyi sku yongs su grub pas /
dharmakāyapariniṣpattyā jñānādisaṃpadaś catasro bhavantīti tā api phalasaṃpada iti vyavasthāpyante ye shes la sogs pa phun sum tshogs pa bzhir 'gyur bas de dag kyang 'bras bu phun sum tshogs pa zhes bya bar rnam par gzhag go /
jñānasaṃpac caturvidheti vakṣyati ye shes phun sum tshogs pa yang rnam pa bzhi ste zhes 'chad par 'gyur la /
tathā prahāṇasaṃpat prabhāvasaṃpat rūpakāyasaṃpac ca caturvidheti vakṣyati /
tad evāsāṃ vyākhyānaṃ bhaviṣyati
de bzhin du spangs pa phun sum tshogs pa dang mthu phun sum tshogs pa dang gzugs kyi sku phun sum tshogs pa yang rnam pa bzhi ste zhes 'chad par 'gyur bas 'di dag ni de'i tshe nyid la 'chad par 'gyur ro /
caturvidhopakārasaṃpat /
ktham ity āha /
apāyatrayasaṃsāraduḥkhatyantanirmokṣasaṃpad iti /
apāyatrayaṃ ca narakādi saṃsāraś ca
phan 'dogs pa phun sum tshogs pa yang rnam pa bzhi ste /
ji lta zhe na /
ngan song gsum dang 'khor ba'i sdug bsngal las gtan du thar par mdzad pa phun sum tshogs pa'o zhes bya ba ni dmyal ba la sogs pa ngan song gsum dang 'khor ba ste /
tayor duḥkhaṃ /
(Abhidh-k-vy 650) tato 'tyantanirmokṣaḥ /
saiva saṃpad iti /
yānatrayasugatipratiṣṭhāpanasaṃpad veti /
yānatraye ca śrāvakayānādau /
sugatau ca pratiṣṭhāpanaṃ
de dag gi sdug bsngal las gtan du thar par mdzad pa de nyid phun sum tshogs pa yin no /
yang na theg pa gsum dang bde 'gro la 'god par mdzad pa phun sum tshogs pa'o zhes bya ba ni nyan thos kyi theg pa la sogs pa theg pa gsum dang bde 'gro la 'god pa'o /
saiva saṃpad iti /
iyaṃ vā caturvidhopakārasaṃpat
de nyid phun sum tshogs pa yin te yang na phan 'dogs pa phun sum tshogs pa rnam pa bzhi de yin no /
anupadiṣṭajñānam iti svayam abhisaṃbodhanārthena ma bstan par mkhyen pa zhes bya ba ni bdag nyid kyis mngon par rdzogs par byang chub pa'i don gyis so /
sarvatrajñānamn iti niravaśeṣasvalakṣaṇāvabodhanārthena /
sarvathājñānam iti
thams cad mkhyen pa zhes bya ba ni rang dang spyi'i mtshan nyid ma lus par thugs su chud pa'i don gyis so /
rnam pa thams cad mkhyen pa zhes bya ba ni rnam pa kun mkhyen pa'i don gyis so /
sarvaprakārāvabodhanārthena /
ayatnajñānam itīcchāmātrāvabodhanārthena sarvakleśaprahāṇam iti traidhātukadarśanabhāvanāheyakleśocchitteḥ atyantaprahāṇam ity aparihāṇitaḥ
ma 'bad par mkhyen pa zhes bya ba ni bzhed pa tsam gyis thugs su chud pa'i don gyis so /
nyon mongs pa thams cad spangs pa zhes bya ba ni mthong ba dang bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa khams gsum pa chad pa'i phyir ro /
savāsanaprahāṇam iti /
anubaṃdhābhāvataḥ /
sarvasamāpattyāvaraṇaprahāṇam ity ubhayatobhāgavimukteḥ /
bāhyaviṣayanirmāṇapariṇāmādhiṣṭhānavaśitvasaṃpad iti /
tatrāpūrvabāhyaviṣayotpādanaṃ nirmāṇam /
aśmādīnāṃ suvarṇādibhāvāpādanaṃ pariṇāmaḥ /
dīrghakālāvasthānam adhiṣṭhānam iti /
āyuṣa utsarge 'dhiṣṭhāne ca vaśitvasaṃpad āyurutsargādhiṣṭhānavaśitvasaṃpad iti
gtan du spangs pa zhes bya ba ni yongs su mi nyams pa'i sgo nas so /
bag chags dang bcas te spangs pa zhes bya ba ni rjes su 'brel pa med pa'i phyir ro /
ting nge 'dzin dang snyoms par 'jug pa'i sgrib pa thams cad spangs pa'o zhes bya ba ni gnyi ga'i cha las rnam par grol ba'i phyir ro /
phyi'i yul sprul pa dang yongs su bsgyur ba dang byin gyis rlob pa'i mnga' phun sum tshogs pa zhes bya ba de la sprul pa ni phyi'i yul sngon med pa 'byin pa'o /
yongs su bsgyur ba ni rdo la sogs pa gser la sogs pa'i dngos por mdzad pa'o /
byin gyis rlob pa ni yun ring du gnas par mdzad pa'o /
sku tshe gtong ba dang byin gyis rlob pa'i mnga' phun sum tshogs pa ni sku tshe gtong ba dang byin gyis rlob par mdzad pa la mnga' phun sum tshogs pas so /
āvṛteti vistaraḥ /
āvṛtagamanaṃ cākāśagamanaṃ ca sudūrakṣipragamanaṃ ca /
brāhmaṇād ity anavad ekaśeṣaḥ
bsgribs pa dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsgribs pa la gshegs pa dang nam mkha' la gshegs pa dang shin tu ring ba la myur du gshegs pa'o /
alpe bahūnāṃ praveśaḥ /
paramāṇau bahūnāṃ hastyādīnāṃ praveśaḥ
chung ngur mang po 'jug par mdzad pa ni khyod chung ngu'i nang du glang po che la sogs pa mang po 'jug par mdzad pa ste /
sa cety āvṛtākāśāsudūrakṣipragamanālpabahupahupraveśaḥ bsgribs pa dang nam mkha' dang shin tu ring ba la myur bar gshegs pa dang chung ngur mang po 'jug par mdzad pa ste /
tayor vaśitvasaṃpad iti yojyaṃ de dag la mnga' phun sum tshogs pa zhes bya bar sbyar ro /
vividhā nānāprakārā nijāḥ svābhāvikāḥ /
ke /
āścaryadharmāḥ /
teṣāṃ saṃpad iti yojyaṃ
ya mtshan gyi chos nar ma rang bzhin gyis 'byung ba rnam pa sna tshogs rnam pa du ma de dag phun sum tshogs pa zhes bya bar sbyar ro /
dharmataiṣā buddhānāṃ bhagavatāṃ yat teṣāṃ gacchatāṃ nimnasthalaṃ ca samībhavati sangs rgyas bcom ldan 'das de dag gshegs pa na mthon dman mnyam par 'gyur te mthong ba gang yin pa de ni dma' bar 'gyur la /
yad uccaṃ /
tan nicībhavati /
yan nīcaṃ /
tad uccībhavati /
aṃdhāś cakṣūṃṣi pratilabhaṃte /
badhirāḥ śrotram /
unmattāḥ smṛtim iti yathāsūtraṃ sarvam anusartavyaṃ
dma' ba gang yin pa de ni mthon por 'gyur ro /
long ba rnams kyis ni mig 'thob bo /
'on pa rnams kyis ni rna ba 'thob po /
smyon pa rnams kyis ni dran pa 'thob bo zhes bya ba gang yin pa de ni chos nyid yin te /
thams cad mdo las ji skad 'byung ba bzhin khong du chud par bya'o /
lakṣaṇasaṃpad iti /
dvātriṃśatāṃ mahāpuruṣalakṣaṇānām ūrṇoṣṇīṣādīnāṃ saṃpat
mtshan phun sum tshogs pa zhes bya ba ni skyes bu chen po'i mtshan mdzod spu dang gtsug tor la sogs pa sum cu rtsa gnyis phun sum tshogs pa'o /
anuvyaṃjanasaṃpad iti /
vṛttāṃgulitāmratuṃganakhatvādīnāṃ aśīter anuvyaṃjanānāṃ saṃpat /
balasaṃpan nārāyaṇaṃ balaṃ
dpe byad bzang po phun sum tshogs pa zhes bya ba ni sor mo zlum pa dang sen mo zangs kyi mdog lta bu la sogs pa dpe byad bzang po brgyad cu phun sum tshogs pa'o /
vajrasārāṇy asthīny asyeti vājrasārāsthi /
vajrasārāsthiśarīram asyeti vajrasārāsthiśarīraḥ
stobs phun sum tshogs pa ni sred med kyi bu'i stobs so /
'di'i sku gdung rdo rje lta bur sra bas na sku gdung rdo rje sra ba'o /
tadbhāvaḥ /
tasya saṃpad iti /
vajrasārāsthiśarīratāsaṃpad iti /
etat sāmāsikaṃ sāṃkṣepikaṃ /
ye kecit prasādajātāḥ satpuruṣā buddhaṃ bhagavantam astāviṣuḥ stuvanti stoṣyaṃti vā /
sarve te etayaiva trividhayā saṃpadeti /
yady anekā asaṃkhyeyāḥ kalpā asyety anekāsaṃkhyeyakalpaṃ jīvitaṃ
sku gdung rdo rje ltar sra ba'i ngo bo ste /
de phun sum tshogs pas na sku gdung rdo rje ltar sra ba nyid phun sum tshogs pa'o /
de ltar na de dag ni sangs rgyas rnams kyi che ba'i bdag nyid kun nas mdor bsdus pa yin te /
skyes bu dam pa rab tu dang ba skyed pa gang su yang rung ba sangs rgyas bcom ldan 'das la bstod pa dang stod pa dang bstod par 'gyur ba de dag thams cad ni phun sum tshogs pa dam pa gsum po 'di kho nas so /
'di la bskal pa grangs med pa du ma yod pas na sku tshe bskal pa grangs med pa du ma ste /
tad yady adhitiṣṭheyur buddhā bhagavantaḥ /
evaṃ te sakalaṃ tanmāhātmyaṃ jñātuṃ vaktuṃ vaktuṃ ca samarthāḥ
sangs rgyas bcom ldan 'das rnams gal te de byin gyis rlob par mdzad na /
de ltar na de dag gi che ba'i bdag nyid de mtha' dag mkhyen pa dang brjod par spyod de /
tasyānantaprabhedatvenātibahutvād ity abjiprāyaḥ de'i rab tu dbye ba mtha' yas pas shin tu mang ba'i phyir ro snyam du dgongs pa yin no /
evaṃ ca tāvad iti vistaraḥ re zhig de ltar na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
guṇāś ca jñānāni ca prabhāvaś (Abhidh-k-vy 651) copakāraś ceti dvaṃdvaḥ yon tan rnams dang ye shes rnams /
mthu dang phan 'dogs pa zhes zlas dbye ba yin no /
anantāś ca te 'dbhutāś ceti punaḥ karmadhārayaḥ /
eta eva mahāratnāni
mtha' yas pa yang yin la rmad du byung ba yang yin pas zhes gzhi mthun par bsdu ba yin no /
de dag nyid rin po che chen po ste /
teṣām ākarās tathāgatāḥ /
atha ca punar bālāḥ pṛthagjanāḥ svaguṇadāridryeṇānumānabhūtena hatādhimokṣā hatarucayaḥ yāvad buddhaṃ nādriyaṃte buddhe nādaraṃ kurvantīty arthaḥ
de bzhin gshegs pa rnams ni de dag gi 'byung gnas yin no /
'on kyang byis pa so so'i skye bo rang gi yon tan dbul bas rjes su dpog par gyur pas mos pa bcom zhing dga' ba bcom par gyur ba rnams ni sangs rgyas la gus pa'i bar du mi byed de /
dad par mi byed do zhes bya ba'i tha tshig go /
śraddhāmātrakeṇāpīti /
niradhigamenety arthaḥ /
aniyatavipākānām iti /
niyatavipākānām alaṃghanīyatvād ity abhiprāyaḥ
dad pa tsam gyis zhes bya ba ni mi rtogs par zhes bya ba'i tha tshig go /
rnam par smin par ma nges pa zhes bya ba ni rnam par smin par nges pa rnams las ni rgal bar mi 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
deveṣu bhasvā daivī /
avaṃdhyeṣṭaprakṛṣṭāśusvaṃtaphalatvād iti /
avaṃdhyaphalaṃ phaladānanaiyamyenāvasthānāt /
iṣṭaphalaṃ divyaviṣayaphalatvāt /
prakṛṣṭaphalaṃ prabhūtaphalatvāt /
āśuphalaṃ dṛṣṭadharmādivedanīyaphalatvāt /
svantaphalaṃ nirvāṇāphalatvāt /
tadbhāvāt /
anuttaraṃ puṇyakṣetram ucyaṃte tathāgatā iti
lha dag gi nang na yod pas na lha'i yin no /
'bras bu med pa ma yin pa dang yid du 'ong ba dang mchog tu gyur ba dang myur ba dang mtha' bzang ba'i phyir ro zhes bya ba la /
'bras bu med pa ma yin pa ni 'bras bu 'byin par nges par gnas pa'i phyir ro /
'bras bu yid du 'ong ba ni 'bras bu lha'i yul yin pa'i phyir ro /
'bras bu mchog tu gyur pa ni 'bras bu mang ba'i phyir ro /
'bras bu myur ba ni 'bras bu mthong ba'i chos la sogs pa la myong bar 'gyur ba'i phyir ro /
'bras bu mtha' bzang ba ni 'bras bu mya ngan las 'das pa yin pa'i phyir yin te /
de bzhin gshegs pa ni de dag mnga' ba'i phyir bsod nams kyi zhing bla na med pa zhes bya'o /
kārān ity upakārān pūjādikān bya ba zhes bya ba ni mchod pa la sogs pa phan pa'o /
(VII /
41) yathāyogam iti
ci rigs par zhes bya ba ni ji srid par te /
yathāsaṃbhavaṃ /
kecid guṇāḥ śrāvakasādhāraṇā buddhānāṃ bhagavatāṃ araṇāpraṇidhijñānādayaḥ
sangs rgyas bcom ldan 'das rnams kyi yon tan nyon mongs pa med pa dang /
smon nas shes pa la sogs pa kha cig ni nyan thos dang thun mong yin no /
kecit pṛthagjanasādhāraṇāḥ abhijñādhyānārāpyādayaḥ /
ādiśabdena śūnyatānimittāpraṇihitādayo gṛhyante /
(VII /
42) na kasyacit tadālaṃbano rāga utpadyate dveṣo māno veti
mngon par shes pa dang bsam gtan dang gzugs med pa la sogs pa kha cig ni so so'i skye bo dang thun mong yin no /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni stong pa nyid dang mtshan ma med pa dang smon pa med pa la sogs pa bsdu'o /
tenātmano darśanādiparihārāt /
yathāyathā ca tenābhisamitaṃ bhavaty araṇāsamādher abhyutthitenāsya māṃ dṛṣṭvā rāga utpatsyate asya dveṣaḥ asya māna asyāprasāda utpatsyate iti /
tathātathā vyutthito 'pi tasmāt samādher anuveṣṭate /
paracittarakṣaṇopāyaviśeṣe tu tasyāraṇāsamādher utpattimātrasāmarthyād eva pareṣāṃ kleśo notpadyata ity artho gṛhyate /
raṇayatīti kleśayatīty arthaḥ
'ga' yang de la dmigs nas 'dod chags sam zhe sdang ngam nga rgyal skye bar mi 'gyur ba zhes bya ba ni des bdag nyid mthong ba la sogs pa yongs su spong ba'i phyir te /
ji lta ji ltar ting nge 'dzin las ma langs pa des bdag mthong nas 'di'i 'dod chags skye bar ma gyur cig /
'di'i zhe sdang dang 'di'i nga rgyal dang 'di'i bag med pa skye bar ma gyur cig ces bya bar mngon par rtogs par gyur pa de lta de ltar ting nge 'dzin de las langs nas kyang rjes su mthun par byed do /
'di ni gzhan gyi sems srung ba'i thabs kyi khyad par yin gyi /
nyon mongs pa med pa'i ting nge 'dzin de skyes pa tsam kho na'i mthus gzhan dag gi nyon mongs pa skye bar mi 'gyur ba ni ma yin no zhes bya ba'i don du bzung ngo /
nyon mongs par mi byed pas na zhes bya ba ni nyon mongs par byed par mi 'gyur bas zhes bya ba'i tha tshig go /
sukhapratipadām agratvāc caturthadhyānasya tadbhūmikaivāraṇā bsam gtan bzhi pa ni lam sla ba rnams kyi mchog yin pa'i phyir ro /
nyon mongs pa med pa ni de'i sa pa kho na yin gyi /
nānyadhyānabhūmikā /
parihartuṃ na śaknotīti parihāṇi saṃbhavāt
sa gzhan pa ni ma yin no /
yongs su spang bar mi nus so zhes bya ba ni yongs su nyams pa srid pa'i phyir ro /
savastukāḥ kleśāḥ /
ke /
rāgādayo bhāvanāprahātavyāḥ /
avastukāḥ kleśā darśanaprahātavyāḥ
nyon mongs pa bzhi dang bcas pa ni 'dod chags la sogs pa bsgom pas spang bar bya ba dag yin no /
nyon mongs pa bzhi med pa ni kun du 'gro ba mthong bas spang bar bya ba dag yin te /
sarvatragāḥ sakalasvabhūmyālaṃbanatvāt parasaṃtatyālaṃbanā api bhavantīti kun du 'gro ba ni rang gi sa mtha' dag la dmigs pa'i phyir gzhan gyi rgyud la dmigs pa yang yod pas yongs su spang bar mi nus so /
parihartum aśakyāḥ sarvatragāḥ /
(VII /
43) sarvālaṃbanaṃ tu tad iti /
sarvam ālaṃbata iti sarvālaṃbanaṃ /
sarvo vāsyālaṃbana iti sarvālambanaṃ /
nāraṇāvat kleśamātrālambanaṃ /
kiṃ tarhi /
rūpādyālaṃbanam apīty arthaḥ /
ārūpyas tu na sākṣāt praṇidhijñānena jñāyante /
kim kāraṇaṃ /
yasmāt praṇidhijñānaṃ caturthadhyānabhūmikaṃ /
vakṣyati ca /
svadhobhūmiviṣayābhijñā (Abhidh-k-vy 652) iti /
praṇidhijñānaṃ cābhijñāvat bhavatīti
de'i dmigs pa thams cad cad do zhes bya ba ni thams cad la dmigs pas dmigs pa thams cad do /
yang na 'di'i dmigs pa thams cad yin pas dmigs pa thams cad de nyon mongs pa med pa bzhin du nyon mongs pa tsam la dmigs pa ni ma yin no /
'o na ci zhe na /
gzugs la sogs pa la dmigs pa yang yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
bye brag tu smra ba rnams na re zhes smos pa ni gzhan dag gi gzhung lugs ltar na gzugs med pa yang mkhyen to zhes ston te /
sangs rgyas rnams kyi yul du ma gyur pa ni med do snyam du bsams pa yin no /
smon nas shes pas gzugs med pa rnams mngon sum du ni mi shes so /
ci'i phyir zhe na /
'di ltar smon nas shes pa ni bsam gtan bzhi pa'i sa pa yin te /
rang dang 'og sa'i yul can yin zhes 'chad par 'gyur la /
smos nas shes pa yang mngon par shes pa dang 'dra ba yin pas so /
niṣyandacaritaviśeṣād iti /
tatra niṣyaṃdo mandamandatā
rgyu mthun pa dang spyod pa'i bye brag las zhes bya ba de la rgyu mthun pa ni dman zhing dman pa yin no /
caritam ārūpyasamāpattivihāraḥ /
tad evaṃ kāryeṇāsyānumānaṃ
spyod pa ni gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa la gnas pa yin no /
de ltar na 'bras bus rgyu rjes su dpag la /
kāraṇena ca kāryāsyeti paridīpitam /
tataḥ pracyutānāṃ tatsamāpattilābhiṇāṃ ca tad ubhayaṃ pratyakṣaṃ
rgyus kyang 'bras bu rjes su dpag go zhes bstan pa yin te /
de nas shi 'phos pa rnams dang de'i snyoms par 'jug pa thob pa rnams kyi de gnyi ga 'dir mngon sum pa yin no /
kārṣakanidarśanaṃ cātreti /
yathā kārṣakaḥ phalena bījaṃ pratipadyate /
bījena vā phalam iti
'dir dpe ni zhing pa lta bu'o zhes bya ba ni dper na zhing pas 'bras bus sa bon dang sa bon gyis 'bras bu rtogs pa lta bu'am /
yathā vā kārṣako jānīte īdṛśe kṣetre īdṛśāphalaṃ dhānyaṃ bhaviṣyatīti /
dhānyaṃ vā dṛṣṭvā kṣetram anuminoti /
īdṛśam asya kṣetram iti /
evaṃ śāntamūrtiṃ sattvaṃ dṛṣṭvā anuminoti ārūpyāc cyuto 'yam /
ārūpyeṣu copapatsyata iti /
vaibhāṣikā iti vacanaṃ /
pareṣām asty anenārūpyajñānam iti sūcayati
dper na zhing pas zhing 'di lta bu lus ni 'bru 'di lta bur 'gyur ro zhes bya bar shes pa'am /
'bru mthong nas 'di'i zhing ni 'di 'dra'o zhes rjes su dpag par byed pa de bzhin du sems can lus zhi ba mthong nas 'di ni gzugs med pa nas shi 'phos pa'o zhes bya ba dang gzugs med pa dag tu skye bar 'gyur ro zhes bya bar rjes su dpog go /
smon pa sngar btang ba zhes bya ba ni gtod pa sngar btang ba ste /
smon cing gtod nas zhes bya ba'i tha tshig go /
ting nge 'dzin de'i yul du ji tsam zhig gyur pa zhes bya ba ni nyan thos kyi yul du yang ji tsam zhig gyur pa de tsam shes la /
rang sangs rgyas kyi bar du yang rang gi yul du ji tsam zhig gyur pa zhes bya ba la sogs pa yin no /
na hi buddānām asty aviṣaya ity abhiprāyaḥ /
praṇidhipūrvakam ity ābhogapūrvakaṃ /
praṇidhāyābhujyety arthaḥ /
yāvāṃs tatsamādhiviṣaya iti /
yāvāṃ cchrāvakasya viṣayaḥ /
tāvaj jānāti /
pratyekabuddhasya ca yāvatsvaviṣaya ityādi /
(VII /
43-45) dharmapratisaṃvid iti /
iha deśanādharmaḥ /
anekārtho hi dharmaśabdaḥ /
tadyathā dharmaṃ vo bhikṣavo deśayiṣyāmi /
ādau kalyāṇaṃ madhye kalyāṇaṃ paryavasāne kalyāṇaṃ svarthaṃ suvyañjanaṃ kevalaṃ paripūrṇaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ brahmacaryaṃ saṃprakāśayiṣyāmiti, atra deśanādharmaḥ /
dharmaḥ katamaḥ /
āryāṣṭāṃgamārga ity atra pratipattidharmaḥ /
tathā dharmaṃ śaraṇaṃ gacchetety atra phaladharmo nirvāṇam ityādi /
avivartyam iti /
aśakyaṃ vivartayituṃ /
akopyadharmamanuṣyāśrayatvam iti tathāśabdenedam evārthadvayaṃ saṃbadhyate /
ālambanādīnāṃ pṛthagvacanāt /
yuktamuktābhilāpitāyām iti /
yuktam arthasaṃbaṃdhaṃ /
muktam asaktaṃ /
yuktamuktam abhilapatīti yuktamuktābhilāpī /
tadbhāvaḥ /
tasyāṃ /
yuktamuktābhilāpitāyāṃ /
samādhau vaśī samādhivaśī /
samādhivaśinaḥ saṃprakhyānam asaṃmoṣaḥ /
samādhivaśisaṃprakhyānaṃ /
tatra cāvivartyaṃ jñānaṃ pratibhānapratisaṃvid iti viśeṣaḥ /
kathaṃ /
navajñānasvabhāvā pratibhānapratisaṃvit /
yā vāgālambanā /
sā duḥkhasamudayadharmānvayakṣayānutpādasaṃvṛtijñānasvabhāvā /
yā mārgālambanā /
sā mārgadharmānvayakṣayānutpādaparacittasaṃvṛtijñānasvabhāvety abhisamasya navajñānasvabhāvā anyatra nirodhajñānāt /
sarvadharmāś ced artho daśa jñānānīti /
na hi so 'sti dharmaḥ
chos so so yang dag par rig pa ni 'dir bstan pa'i chos yin no /
chos zhes bya ba'i sgra ni don du ma ste /
'di lta ste /
dge slong dag khyed la chos bshad par bya ste /
thog mar dge ba /
bar du dge ba /
tha mar dge ba /
don bzang po /
tshig 'bru bzang po /
ma 'dres pa /
yongs su dag pa /
yongs su byang ba /
tshangs par spyod pa rab tu bshad do zhes bya ba der ni bshad pa'i chos yin no /
chos gang zhe na /
'phags pa'i lam yan lag brgyad pa'o zhes bya ba der ni sgrub pa'i chos yin no /
chos la skyabs su 'gro'o zhes bya ba der ni 'bras bu'i chos mya ngan las 'das pa zhes bya ba la sogs pa yin no /
thogs pa med pa zhes bya ba ni bzlog par mi nus pa'o /
de bzhin zhes bya ba'i sgra ni mi gyo ba'i chos can gyi yin pa dang mi'i rten can nyid yin no zhes bya ba'i don 'di gnyis kho na dang sbyar te /
dmigs pa la sogs pa ni logs shig smos pa'i phyir ro /
rigs pa dang thags thogs med par mngon par brjod pa nyid ces bya ba la rigs pa ni don dang 'brel pa'o /
thags thogs med pa ni thogs pa med pa'o /
rigs pa dang thags thogs med par mngon par brjod pa ni rigs pa dang thags thogs med par mngon par brjod pa'o /
de'i ngo bo ste /
rigs pa dang thags thogs med par mngon par brjod pa nyid de la'o /
ting nge 'dzin la dbang ba ni ting nge 'dzin la dbang ba'o /
ting nge 'dzin la dbang ba gsal bar bya zhing mi brjed par bya ba ni ting nge 'dzin la dbang ba gsal bar bya'o /
spobs pa so so yang dag par rig pa ni de la thogs pa med par shes pa yin pas khyad par yod do /
ji ltar spobs pa so so yang dag par rig pa ni shes pa dgu'i rang bzhin yin zhe na /
ngag la dmigs pa gang yin pa de ni sdug bsngal dang kun 'byung ba dang chos dang rjes dang zad pa dang mi skye ba dang kun rdzob shes pa'i rang bzhin yin la /
lam la dmigs pa gang yin pa de ni lam dang chos dang rjes dang zad pa dang mi skye ba dang kun rdzob dang gzhan gyi sems shes pa'i rang bzhin yin pas mdor bsdu na shes pa dgu'i rang bzhin yin te /
'gog pa shes pa ma gtogs so /
gal te don chos thams cad yin na ni shes pa bcu yin no zhes bya ba ni ci rigs par shes pa bcu'i dmigs par mi 'gyur ba'i chos gang yin pa de ni med do /
yo daśānāṃ jñānānāṃ yathāsaṃbhavaṃ nālambanībhavati /
nirvāṇāṃ ced arthaḥ ṣaṭ jñānānīti /
nirodhajñānasya dharmajñānādipaṃcasvabhāvatvāt /
(Abhidh-k-vy 653) nāmakāyādivāgālambanatvād iti
gal te don mya ngan las 'das pa yin na ni shes pa drug ste zhes bya ba ni 'gog pa shes pa ni chos shes pa la sogs pa lnga'i rang bzhin yin pa'i phyir ro /
ming gi tshogs la sogs pa dang ngag la dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba ni sdug bsngal shes pa la sogs pa zad pa med pa ni sdug bsngal gyi phyogs gcig gam /
na hi duḥkhādijñānam anāsravaṃ duḥkhaikadeśaṃ samudayaikadeśaṃ vā svalakṣaṇākāreṇālambate /
kiṃ tarhi /
paṃcopādānaskaṃdhān sāmānyalakṣaṇākāraiḥ /
atas te saṃvṛtijñānasvabhāve iti /
ūrdhvaṃ nāmakāyabhāvād iti
kun 'byung ba'i phyogs gcig la rang gi mtshan nyid kyi rnam par mi dmigs so /
'o na ci zhe na /
nye bar len pa'i phung po lnga la spyi'i mtshan nyid du dmigs te /
de'i phyir kun rdzob shes pa'i rang bzhin dag yin no /
yan chad na ming gi tshogs med pa'i phyir ro zhes bya ba ni /
ārūpyadhātau dharmapratisaṃvin nāstīti /
yatra ca nāmakāyāḥ
gzugs med pa'i khams na chos so so yang dag par rig pa med do zhes ston par byed de /
tatraiva padavyañjanakāyā iti tulyavārttā /
nāmakāyabhāvavacanena padavyañjanakāyābhāvasiddhiḥ /
ūrdhvaṃ vitarkābhāvād iti
gang na ming gi tshogs yod pa de nyid na tshig dang yi ge'i tshogs kyang yod do zhes bya bar tshul 'dra bas ming gi tshogs med par brjod pas tshig dang yi ge'i tshogs kyang med par grub pa yin no /
yan chad na rtogs pa med pa'i phyir ro zhes bya ba ni bsam gtan gnyis pa la sogs pa na ste /
dvitīyadhyānādiṣu /
vitarkya vicārya vācaṃ bhāṣata iti sūtraṃ nāmādyālambanatvaṃ punar āsāṃ pratisaṃvidāṃ samāpannasyāpi
mdo las brtags shing dpyad nas tshig tu smra'o zhes 'byung ba'i phyir ro /
so so yang dag par rig pa 'di dag ni snyoms par zhugs pa na yang ming dang don la sogs pa la dmigs pa nyid yin la /
vyutthitasyāpi tatpṛṣṭhalabdhair avivartyair jñānair nāmādyālambanatvaṃ langs nas yang de'i rjes la thob pa'i shes pa thogs pa med pas ming dang don la sogs pa la dmigs pa nyid yin no /
bhāṣaṇaṃ punas tatpṛṣṭhenaiva smra ba ni de'i rjes las thob pa kho na yin no /
strīpuruṣādyadhivacana iti /
ādiśabdena kālakārakādisaṃgrahaḥ /
adhivacanaṃ punaḥ paryāyaḥ
pho dang mo la sogs pa'i tshig bla dags zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni dus dang byed pa po la sogs pa bsdu'o /
tshig bla dags ni rnam grangs yin no /
tad adhikṛtya vā vacanaṃ tadadhivacanaṃ yang na de'i dbang du byas pa'i tshig ni tshig bla dags so /
tasyāsaktatāyām iti /
tasyādhivacanasya tasya padavyañjanasya vā /
ata evāsāṃ kramasiddhir iti /
yataḥ padavyañjanānusāreṇārthapratipattiḥ /
tasyaikadvibahustrīpuruṣādyadhivacanaṃ tasyāsaktatety ataḥ kramasiddhir iti
de la thags thogs med par zhes bya ba ni tshig bla dags de la'am /
tshig dang yi ge'i tshogs de la'o /
de nyid kyis 'di dag gi go rims drug pa yin no zhes bya ba ni gang gi phyir tshig dang yi ge'i rjes su 'brangs nas don rtogs pa dang de'i gcig dang gnyis dang mang po dang mo dang pho la sogs pa'i bla dags dang de la thags thogs med par de'i phyir go rims drug pa yin no /
tasmād rūpam ity evaṃādīti /
ādiśabdena vijānātīti vijñānaṃ /
cinotīti cittam ity evamādi saṃgrahataḥ
de'i phyir gzugs zhes bya ba de lta bu la sogs pa yin no zhes bya ba la /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni rnam par shes pas na rnam par shes pa'o /
sogs pas na sems so zhes 'byung ba la sogs pa'i nges pa'i tshig bsdu'o /
uttarottarapratibhā pratibhānam iti vādanyāyena lan dang lan spobs pas na spobs pa yin no zhes bya ba ni brtsad pa'i tshul gyis so /
yathākramam iti /
dharmapratisaṃvido gaṇitaṃ pūrvaprayogaḥ
go rims bzhin du zhes bya ba ni chos so so yang dag par rig pa'i sngon gyi sbyor ba ni rtsis yin no /
arthapratisaṃvido buddhavacanaṃ /
niruktipratisaṃvidaḥ śabdavidyā /
pratibhānapratisaṃvido hetuvidyeti /
buddhavacanam eveti vaibhāṣikāḥ /
(VII /
46) tat ṣaḍvidham iti /
kiṃcic caturthaṃ dhyānam araṇātmakaṃ /
kiṃcit praṇidhijñānātmakaṃ /
kiṃcit tripratisaṃvidātmakaṃ /
kiṃcit tadvyatiriktaṃ kevalaṃ prāntakoṭikam iti /
tisraḥ pratisaṃvida iti /
niruktipratisaṃvidaṃ muktvā tatra vitarkābhāvāt /
savitarkavicāreṇa tadutthāpanaṃ /
kathaṃ tarhy aviśeṣeṇaitad uktaṃ /
ṣaḍ ete prāntakoṭikā iti /
ete ucyante /
niruktipratisaṃvidaḥ tadbalena lābho na tu sā caurthadhyānabhūmikā /
kiṃ tarhi /
kāmadhātuprathamadhyānabhūmikety arthaḥ /
sarvabhūmyanulomitam iti /
sarvabhūmyanukūlitam ity arthaḥ /
pragatā antā koṭir asyeti
don so so yang dag par rig pa'i ni sangs rgyas kyi bka' yin no /
nges pa'i tshig so so yang dag par rig pa'i ni sgra rig pa yin no /
spobs pa so so yang dag par rig pa'i ni gtan tshigs yin no /
bye brag tu smra ba rnams na re sangs rgyas kyi bka' kho na yin no zhes brjod do /
de ni rnam drug ces bya ba ni bsam gtan bzhi pa la la ni nyon mongs pa med pa'i bdag nyid yin la /
la la ni smon nas shes pa'i bdag nyid yin no /
la la ni so so yang dag par rig pa gsum gyi bdag nyid yin no /
la la ni de dag la ma gtogs par rab kyi mtha' ba 'ba' zhig yin no /
so so yang dag par rig pa gsum zhes bya ba ni de na rtog pa med pa'i phyir nges pa'i tshig so so yang dag par rig pa ma gtogs te /
de ni rtog pa dang dpyod pa dang bcas pas slong bar byed do /
'o na ji ltar khyad par med pa drug po de dag rab mtha' pas zhes de skad du bshad ce na /
de'i phyir nges pa'i tshig so so yang dag par rig pa ni de'i stobs kyis 'thob pa yin gyi /
de bsam gtan bzhi pa'i sa pa ni ma yin no zhes bya ba smos so /
'o na ci zhe na /
'dod pa'i khams dang bsam gtan dang po'i sa pa zhes bya ba'i tha tshig go /
sa thams cad kyis mthun par byas pa zhes bya ba ni sa kun gyis mthun par byas pa zhes bya ba'i don to /
pragatā antaṃ prāntā /
prāntā koṭir asyeti prāntakoṭikā /
catuṣkoṭikavad iti /
yathā catuṣkoṭikaś catuḥprakārapraśnaḥ
'di la mthar rab tu phyin pa yod pa'i phyir rab kyi mtha' pa'o /
mu bzhi pa bzhin no zhes bya ba ni dper na mu bzhi ba ni dri ma rnam pa bzhi yin pa de dang 'dra'o /
tadvat /
(Abhidh-k-vy 654) /
(VII /
47-50) ṛddhiviṣayeti vistaraḥ
rdzu 'phrul gyi yul zhes bya ba rgyas par 'byung ba la /
ṣaḍ abhijñāḥ /
ṛddhiviṣayajñānasākṣātkriyādivyaśrotracetaḥparyāgapūrvenivāsacyutyupapādāsravakṣayajñānasākṣātkriyābhijñā iti /
sūtraṃ cātra /
iha bhikṣur anekavidham ṛddhiviṣayaṃ pratyanubhavati /
eko bhūtvā bahudhā bhavati bahudhābhūtvā eko bhavatīti vistaragraṃtha ṛddhipādā ity atra likhito draṣṭavyaḥ /
yāvad iyam ucyate ṛddhiviṣayajñānasākṣātkriyābhijñeti /
iha bhikṣur divyena śrotreṇa viśuddhenātikrāntamānuṣyakeṇa ubhayāṃ cchabdān śṛṇoti mānuṣān amānuṣān api ye vā dūre ye vāntika iti
mngon par shes pa drug ni rdzu 'phrul gyi yul shes pa mngon du bya ba dang lha'i rna ba dang sems kyi rnam grangs dang sngon gyi gnas dang 'chi 'pho dang skye ba dang zag pa zad pa shes pa mngon du bya ba'i mngon par shes pa'o /
'dir mdo ni 'di na dge slong rdzu 'phrul gyi yul shes pa mngon du bya ba'i mngon par shes pa rnam pa du ma nyams su myong bar byed de /
gcig tu gyur nas mang por 'gyur /
mang por gyur nas gcig tu 'gyur /
zhes bya ba nas 'di ni rdzu 'phrul gyi yul shes pa mngon du bya ba'i mngon par shes bzhes bya'o zhes bya ba'i bar 'byung ba yin te /
gzhung rgyas par ni /
rdzu 'phrul rkang pa ting nge 'dzin /
zhes bya ba der bris par blta bar bya'o /
de bzhin du 'di na dge slong lha'i rna ba rnam par dag pa mi las 'das pas mi dang mi ma yin pa'i sgra thag ring po na yod pa gang dag yin pa 'am /
thag nye ba na yod pa gang dag yin pa yang rung gnyi ga thos te /
iyaṃ ucyate divyaśrotrajñānasākṣātkriyābhijñā 'di ni lha'i rna ba shes pa mngon du bya ba'i mngon par shes pa zhes bya'o /
ikha bhikṣur divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāṃtamānuṣyakeṇa sattvān paśyatīti bahuḥ sūtravad granthaḥ /
yāvad iyam ucyate divyacakṣurjñānasākṣātkriyābhijñā
'di na dge slong lha'i mig rnam par dag pa mi'i las 'das pas sems can rnams mthong ste zhes bya ba nas 'di ni lha'i mig shes pa mngon du bya ba'i mngon par shes pa zhes bya'o zhes bya ba'i bar gzhung mdo mang po las 'byung ba bzhin no /
iha bhikṣur anekavidhaṃ pūrvanivāsam anusmaratīti bahuḥ sūtravad granthaḥ /
yāvad iyam ucyate pūrvenivāsānusmṛtijñānasākṣātkriyābhijñā
'di na dge slong sngon gyi gnas rnam pa du ma rjes su dran te zhes bya ba nas 'di ni sngon gyi gnas rjes su dran pa mngon du bya ba'i mngon par shes pa zhes bya'o zhes bya ba'i bar dang 'di na dge slong sems can gzhan dang gang zag gzhan dag ni yid kyi rtog pa dang dpyod pa yid kyis yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes te /
iha bhikṣuḥ parasattvānāṃ parapudgalānāṃ vitarkitaṃ vicaritaṃ manasā mānasaṃ yathābhūtaṃ prajānāti /
sarāgacittaṃ sarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti /
vigatarāgaṃ vigatarāgam iti yathābhūtaṃ prajānāti /
sadveṣaṃ vigatadveṣaṃ samohaṃ vigatamohaṃ vikṣiptaṃ saṃkṣiptaṃ līnaṃ pragṛhītam uddhatam anuddhatam avyupaśāntaṃ vyupaśāntaṃ samāhitam asamāhitam abhāvitaṃ bhāvitam avimuktaṃ cittam avimuktaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti
'dod chags dang bcas pa'i sems la 'dod chags dang bcas pa'i sems so zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
'dod chags dang bral ba'i sems la 'dod chags dang bral ba'i sems so zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
zhe sdang dang bcas pa dang zhe sdang dang bral ba dang gti mug dang bcas pa dang gti mug dang bral ba dang rnam par gyengs pa dang kun du bsdus pa dang zhum pa dang rab tu 'dzin pa dang rgod pa dang rgod pa ma yin pa dang rnam par ma zhi ba dang rnam par zhi ba dang mnyam par bzhag pa dang rnam par bzhag pa ma yin pa dang ma bsgoms pa dang bsgoms pa dang sems rnam par ma grol ba la sems rnam par ma grol ba'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
vimuktaṃ cittaṃ vimuktaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti sems rnam par grol ba la sems rnam par grol ba'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes te /
iyam ucyate cetaḥparyāyajñānasākṣātkriyābhijñā /
iha bhikṣur idaṃ duḥkham āryasatyam iti yathābhūtaṃ prajānāti /
ayaṃ duḥkhasamudayaḥ /
ayaṃ duḥkhanirodhaḥ /
iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam iti yathābhūtaṃ prajānāti
'di ni sems kyi rnam grangs shes pa mngon du bya ba'i mngon par shes pa zhes bya ba'o /
'di na dge slong 'di ni sdug bsngal 'phags pa'i bden pa'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
'di ni sdug bsngal kun 'byung ba'o /
'di ni sdug bsngal 'gog pa'o /
'di ni sdug bsngal 'gog par 'gyur ba'i lam 'phags pa'i bden pa'o zhes bya bar yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes so /
tasyaivaṃ jānata evaṃ paśyataḥ kāmāsravāc cittaṃ vimucyate de ltar shes shing de ltar mthong ba de 'dod pa'i zag pa las sems rnam par grol bar 'gyur /
bhavāsravād avidāsravāc cittaṃ vimucyate srid pa'i zag pa dang ma rig pa'i zag pa las sems rnam par grol bar 'gyur ro /
vimuktasya vimukto 'smīti jñānadarśanaṃ bhavati rnam par grol na rnam par grol lo zhes bya bar ye shes mthong bar 'gyur zhing /
bdag gi zag pa zad do zhes bya ba nas /
kṣīṇā me jātir yāvan nāparam asmād bhavaṃ prajanāmīti /
iyam ucyate āsravakṣayajñānasākṣātkriyābhijñā /
ṛddhiḥ samādhiḥ /
ṛddhiviṣayo nirmāṇaṃ gamanaṃ ca /
ṛddhiviṣaye jñānaṃ /
tasya sākṣātkriyā saṃmukhībhāvaḥ /
ṛddhiviṣayajñānasakṣātkriyābhijñā /
divyaṃ śrotraṃ /
tatra jñānaṃ /
tasya sākṣātkriyā divyaśrotrajñānasākṣatkriyā /
cetaḥparyāyo viśeṣaḥ /
raktaṃ dviṣṭaṃ mūḍham iti vā kramo vā paryāyaḥ
'di las srid pa gzhan mi shes so zhes bya ba'i bar du yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes te /
'di ni zag pa zad pa shes pa mngon du bya ba'i mngon par shes pa zhes bya'o zhes bya ba gzhung mdo mang po las 'byung ba bzhin no /
rdzu 'phrul ni ting nge 'dzin to /
de'i yul ni sprul pa dang 'gro ba ste /
rdzu 'phrul gyi yul shes pa'o /
de mngon du bya ba ni mngon sum du 'gyur ba yin pas rdzu 'phrul gyi yul shes pa mngon du bya ba'i mngon par shes pa'o /
lha'i rna ba de las byung ba'i shes pa ste /
de mngon du bya ba ni lha'i rna ba shes pa mngon du bya ba'i'o /
sems kyi rnam grangs ni khyad par te /
chags pa dang sdang ba dang rmongs pa zhes bya ba'am /
yang na rnam grangs ni go rims yin te /
res 'ga' ni chags so /
kadācid raktaṃ kadācid dviṣṭaṃ mūḍhaṃ ceti res 'ga' ni sdang ngo /
rmongs so zhes bya ba lta bu'o /
de shes pa ste /
tatra jñānaṃ /
tasya sākṣātkriyā /
pūrvenivāsaḥ skaṃdhega ivāluk /
tasyānusmṛtiḥ tatra jñānaṃ /
tasya sākṣātkriyeti /
(Abhidh-k-vy 655) cyutiś copapādaś ca cyutyupapādau
de mngon du bya ba'i'o /
sngon gyi gnas de rjes su dran pa ste /
de shes pa de mngon du bya ba'i'o /
'chi 'pho ba dang skye ba ni 'chi 'pho dang skye ba dag go /
de dag shes pa ste /
de mngon du bya ba'i'o /
tayor jñānaṃ /
tasya sākṣātkriyā /
āsravāṇāṃ kṣayaḥ /
tatra jñānaṃ /
tasya sākṣātkriyābhijñeti pratyekam abhisaṃbaṃdhaḥ /
śrāmaṇyaphalavad iti /
yathā saṃskṛtaṃ śrāmaṇyaphalaṃ vimuktimārgasvabhāvaṃ
zag pa rnams zad pa de shes pa ste /
de mngon du bya ba'i mngon par shes pa zhes re re la sbyar bar bya'o /
de dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu bzhin du zhes bya ba ni dper na dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu 'dus byas rnam par grol ba'i lam gyi rang bzhin yin pa dang 'dra'o /
tadvat /
cetasi jñānapaṃcakam iti /
cetasi cetaḥparyāyair yābhijñā
sems la shes pa lnga yin no zhes bya ba la sems la zhes bya ba ni sems kyi rnam grangs mngon par shes pa'o /
sā jñānapaṃcakasvabhāvety arthaḥ de ni shes pa lnga'i ngo bo nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig ste /
anāsravasya paracittajñānasya dharmānvayamārgaparacittajñānatvasaṃbhavāt gzhan gyi sems shes pa zag pa med pa ni chos dang rjes dang lam dang gzhan gyi sems shes pa nyid srid la /
sāsravasya ca saṃvṛtiparacittajñānasaṃbhavāt /
balaṃ yadvad iti /
yathāsravakṣayajñānabalam /
āsravakṣayajñānam āsravakṣayālambanam iti cet /
ṣaṭ jñānāni /
nirodhajñānasya dharmānvayakṣayānutpādajñānasaṃjñitatvāt /
saṃvṛtijñānasya ca nirodhālambanatvasaṃbhavāt /
āsravakṣaye sati yaj jñānaṃ /
kṣīṇāsravasaṃtāne taj jñānam iti cet /
daśa jñānāni /
kṣīṇāsravasaṃtāne daśajñānasadbhāvāt /
evam āsravakṣaya ālambanabhūte yābhijñā /
sā ced āsravakṣayajñānasākṣātkriyābhijñā
zag pa dang bcas pa ni kun rdzob dang gzhan gyi sems shes pa nyid srid pa'i phyir ro /
stobs bzhin no zhes bya ba ni zag pa thad pa'i stobs shes pa ji lta ba bzhin no /
gal te zag pa zad pa shes pa zag pa zad pa la dmigs pa yin na ni shes pa drug yin te /
'gog pa shes pa ni chos dang rjes dang zad pa dang mi skye ba shes pa zhes bya ba'i phyir la /
kun rdzob shes pa yang 'gog pa la dmigs pa nyid srid pa'i phyir ro /
gal te zag pa zad pa'i shes pa gang yin pa de yin na ni shes pa bcu ste /
zag pa zad pa'i rgyud la shes pa bcu char yod pa'i phyir ro /
de bzhin du gal te zag pa zad pa la dmigs par 'gyur ba mngon par shes pa gang yin pa de zag pa zad pa shes pa mngon sum du bya ba'i mngon par shes pa yin na ni shes pa drug yin te /
ṣaṭ jñānāni /
tadvat /
āsravakṣaye sati yābhijñā /
sā ced daśa jñānāni /
tadvad iti /
sarvabhūmikāpy eṣeti /
balam yadvad ity anenaiva vacanenāyam artho labhyate /
yasmāc ca /
paṃcaiva dhyānacatuṣṭaya ity avadhāryate /
tasmād apīyam ṣaṣṭhy abhijñā sarvabhūmiketi gamyate
de dang 'dra'o /
gal te zag pa zad pa'i mngon par shes pa gang yin pa de yin na ni shes pa bcu ste /
de dang 'dra'o /
'di ni sa thams cad pa yin par yang shes par bya'o zhes bya ba ni stobs bzhin no zhes smos pa 'di kho nas kyang don 'dir 'gyur la /
gang gi phyir lnga kho na bsam gtan bzhi dag na'o zhes nges par gzung ba de'i phyir yang mngon par shes pa drug pa 'di ni sa thams cad pa yin no zhes bya bar mngon no /
tisras tāvan na santīti /
ṛddhidivyaśrotradivyacakṣurabhijñā
re zhig gsum ni med de zhes bya ba ni rdzu 'phrul dang lha'i rna ba dang mig gi mngon par shes pa dag go /
kasmāt /
rūpālaṃbanatvāt /
na hy ārūpyāṇāṃ rūpam ālaṃbanam /
vibhūtarūpasaṃjñātvāt /
rūpatīrthābhiniṣpādyatvād iti /
rūpatvadvāraniṣpādyatvāt rūpālaṃbanamārganiṣpādyatvād ity arthaḥ /
īdṛśe rūpe īdṛśaṃ cittaṃ bhavatīti na cārūpyāṇāṃ rūpam ālaṃbanaṃ /
pūrvenivāsānusmṛtir api nāsty anupūrvāvasthāntarasmaraṇābhiniṣpatteḥ /
yasmād anupūrvam ātmano 'vasthāntarāṇi smaranto niṣpādayanti /
na cārūpyāṇāṃ kāmāvacarā dharmā ālaṃbanaṃ /
vakṣyati hi /
na maulāḥ kuśalārūpyāḥ sāsravādharagocarā iti /
tāni cāvasthāntarāṇy ātmanaḥ kāmāvacarāṇy abhiniṣpādanakāle tasyālambanam ity etasmāt tadbhūmikā nāstīti /
sthānagotrādyālambanatvāc ca /
tasmād api cyuto 'mutropapannaḥ /
tathā hi sūtra uktaṃ /
amī nāma (Abhidh-k-vy 656) te sattvāḥ /
yatrāham abhūvam evaṃnāmā evaṃgotra evaṃjātir evamāhāra evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedī evaṃdīrghāyur evaṃcirasthitika evamāyuṣparyantaḥ /
yo 'haṃ tasmāc cyuto 'mutropapannaḥ /
tasmād api cyuto ['mutropapannaḥ tasmāc cyuta] ihopapanna iti sākāraṃ soddeśam anekavidhaṃ pūrvanivāsam anusmaratīti /
na cārūpyāḥ sthānagotrādyālambanāḥ adhobhūmyālambanāś cety etasmād api kāraṇān nārūpyabhūmikāḥ /
kathaṃ paracittajñānaṃ rūpatīrthābhiniṣpādyam ity ata āha /
paracittaṃ hi jñātukāma iti vistaraḥ /
ābhujata iti /
ābhogaṃ kurvataḥ /
nimittaṃ udgṛhyeti /
cittaprakāraṃ paricchidyety arthaḥ /
tatprātilomyeneti /
tasyaiva cittasya pratīpaṃ samanantaraniruddhāny avasthāntarāṇi manasikaroti /
vilaṃghyāpi smaraṇam iti /
ekaṃ janma dve vā vilaṃghyāpi vyatikramyāpi smaraṇaṃ /
śuddhāvāsānāṃ kathaṃ smaraṇam iti /
yady anubhūtapūrvasyaiva smaraṇaṃ /
na hi śuddhāvāsānām ihāgamanam asty anāgāmitvāt /
tena naiṣām ihānubhūtiḥ /
nāpi tatra /
pṛthagjanānāṃ tatrānupapatteḥ /
śravaṇevānubhūtatvād iti /
śrutaṃ hi tena bhavati /
śuddhāvāsā nāma devā evaṃbhūtā iti /
dvividho hy anubhavo darśanānubhavaḥ śravaṇānubhavaś ca /
parasaṃtatyadhiṣṭhānenotpādanam iti /
dhyānasaṃgṛhītaṃ pūrvenivāsānusmṛtijñānaṃ /
tena cārūpyāvacaraṃ cittaṃ na gṛhṇāti /
kathaṃ ca punaḥ parasaṃtatyadhiṣṭhānenotpādanaṃ /
samanaṃtaraniruddhān manovijñānāt parakīyān nimittam udgṛhyeti vistaraḥ /
anyeṣām iti /
ya ārūpyebhyo na pracyutāḥ /
teṣāṃ svasaṃtatyadhiṣṭhānenaivotpādanaṃ pūrvenivāsānusmṛtijñānasya sukaratvāt /
ṛddhyādīnām iti /
ṛddhidivyaśrotradivyacakṣurabhijñānāṃ tisṛṇāṃ yathākramaṃ laghutvamanasikaraṇam ṛddheḥ prayogaḥ /
śabdamanasikaraṇaṃ divyaśrotrasya /
ālokamanasikaraṇaṃ divyacakṣuṣaḥ /
katham etā labhyaṃta iti prāptim adhikṛtya praśnaḥ /
saṃmukhībhāvas tu citānām anucitānāṃ ca prayogata eva /
anucitāḥ prayogata iti /
vaiśeṣikyo yā anutpāditapūrvāḥ /
sarvāsāṃ tu prayogenotpādanam iti /
yāś ca vairāgyāl labhyante /
yāś ca prayogataḥ /
tāsāṃ sarvāsāṃ /
anyatra śabdād iti uccheditvāc chabdo na nirmīyate /
vakṣyati hi /
kāmāptaṃ nirmitaṃ bāhyaṃ caturāyatanam iti /
(Abhidh-k-vy 657) /
kathaṃ tarhīti vistaraḥ /
yadi cakṣurabhijñā rūpāyatanālambanā kathaṃ tarhi cyutyupapādajñānenāmī bata bhavantaḥ sattvāḥ kāyaduścaritena samanvāgatā ity evamādi /
na vāṅmanaskarmasamanvāgamāś cakṣurvijñānena gṛhyante /
ādiśabdena mithyādṛṣṭigrahaṇam /
na tad iti
ci'i phyir zhe na /
gzugs la dmigs pa yin pa'i phyir te /
gzugs med pa rnams ni gzugs kyi 'du shes bshig pa'i phyir gzugs la mi dmigs so /
gzugs la stegs bcas nas mngon par bsgrub par bya ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni gzugs kyi sgo nas bsgrub par bya ba yin pa'i phyir ro /
gzugs la dmigs pa'i lam gyis bsgrub par bya ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
gzugs 'di 'dra bas na sems 'di 'dra bar 'gyur ro zhes bya ba yin na /
gzugs med pa rnams ni gzugs la mi dmigs so /
sngon gyi gnas rjes su dran pa yang med de /
mthar gyis sngon gyi gnas gzhan rjes su dran pas mngon par 'grub pa'i phyir /
'di ltar mthar gyis bdag nyid kyi gnas gzhan dag rjes su dran pas sgrub par byed na /
gzugs med dngos gzhi dge rnams kyi /
spyod yul zag bcas 'og ma min /
zhes 'chad par 'gyur bas gzugs med pa rnams kyang 'dod pa na spyod pa'i chos la mi dmigs la /
bdag nyid kyi gnas gzhan 'dod pa na spyod pa de dag kyang mngon par bsgrub pa'i dus na de'i dmigs pa yin pas de'i phyir de'i sa pa med do /
gnas dang rus la sogs pa la dmigs pa'i phyir zhes bya ba ni de nas shi 'phos nas kyang che ge mo zhig tu skyes so zhes bya ba lta bu ste /
'di ltar mdo las /
gang du bdag ming 'di zhes bya /
rigs ni 'di lta bu /
rus ni 'di lta bu /
kha zas ni 'di lta bu za za /
bde ba dang sdug bsngal ni 'di lta bu zhig nyams su myong /
tshe ni 'di tsam zhig thub /
yun ni 'di srid cig gnas gnas /
tshe'i mtha' na 'di srid cig yin par gyur na /
sems can ni de dag byung ngo /
bdag gnas de nas shi 'phos nas ni che ge mo zhig tu skyes so /
de nas kyang shi 'phos nas ni 'di skyes so zhes sngon gyi gnas rnam pa du ma rnam pa dang bcas /
yul phyogs dang bcas /
gleng gzhi dang bcas par rjes su dran no zhes gsungs na /
gzugs med pa rnams ni gnas dang rus la sogs pa la dmigs pa dang sa 'og ma la dmigs pa ma yin pas 'di'i phyir yang gzugs med pa'i sa pa ma yin no /
ji ltar gzhan gyi sems shes pa gzugs la stegs bcas nas mngon par bsgrub par bya ba yin zhe na /
de'i phyir gzhan gyi sems shes par 'dod pa ni zhes bya ba rgyas par smos so /
gtod ces bya ba ni gtod par byed pa'o /
mtshan ma bzung nas zhes bya ba ni sems kyi rnam pa yongs su bcad nas zhes bya ba'i tha tshig go /
de'i lugs las bzlog ste zhes bya ba ni sems de'i lugs las bzlog pa ste /
'gags ma thag pa'i gnas skabs gzhan rnams yid la byed do /
thod rgal du yang dran no zhes bya ba tshe gcig gam gnyid thod rgal du rgal nas kyang dran no /
gnas gtsang ma rnams ji ltar dran zhe na zhes bya ba ni gal te sngon nyams su myong ba kho na dran na'o /
gnas gtsang ma rnams 'dir 'ong ba ni med de phyir mi 'ong ba yin pa'i phyir ro /
des na 'dir de dag nyams su myong ba med do /
der yang ma yin te so so'i skye bo rnams der mi skye ba'i phyir ro /
thos pas nyams su myong ba'i phyir ro zhes bya ba ni des gnas gtsang ma pa'i lha rnams ni 'di lta bu yin no zhes thos pas so /
nyam su myong ba rnam gnyis te /
mthong bas nyams su myong ba dang /
thos pas nyams su myong ba'o /
pha rol po'i rgyud la brten nas bskyed do zhes bya ba ni sngon gyi gnas rjes su dran pa shes pa ni bsam gtan gyis bsdus pa yin pas des gzugs med pa na spyod pa'i sems mi 'dzin na ni ji ltar pha rol po'i rgyud la brten nas skyed ce na /
pha rol po'i yid kyi rnam par shes pa 'gags ma thag pa'i mtshan ma bzung nas zhes bya ba rgyas par sbyar ro /
gzhan dag ces bya ba ni gang dag gzugs med pa nas shi 'phos pa ma yin pa de dag gi sngon gyi gnas rjes su dran pa shes pa ni rang gi rgyud la brten nas skyed de sla ba'i phyir ro /
rdzu 'phrul la sogs pa'i zhes bya ba ni rdzu 'phrul dang lha'i rna ba dang lha'i mig gi mngon par shes pa gsum po dag gi ste /
go rims bzhin du rdzu 'phrul gyi sbyor ba ni yang ba yid la byed pa yin no /
lha'i rna ba'i sbyar ba ni sgra yid la byed pa yin no /
lha'i mig gi ni snang ba yid la byed pa yin no /
'di dag ji ltar 'thob ce na zhes bya ba ni 'thob pa'i dbang du byas nas 'dri ba ste /
mngon sum du 'gyur ba ni 'dris pa dang ma 'dris pa gnyi ga yang sbyor ba kho nas yin no /
ma 'dris pa rnams ni sbyor bas zhes bya ba ni bye brag can te sngon ma bskyed pa thams cad do /
thams cad kyang sbyor bas bskyed pa yin no zhes bya ba ni 'dod chags dang bral bas 'thob ba gang dag yin pa dang sbyor bas 'thob pa gang dag yin pa de dag thams cad kyang ngo /
sgra ma gtogs so zhes bya ba ni sgra ni rgyun chad pa'i phyir sprul par mi byed de /
'dod par gtogs pa'i sprul pa ni phyi'i skye mched bzhi zhes 'chad par 'gyur ro /
'o na ci zhe na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te mig gi mngon par shes pa'i dmigs pa gzugs kyi skye mched yin na /
'o na ji ltar shi 'phos pa dang skye ba shes pas sems can 'di dag ni lus kyis nyes par spyod pa dang ldan no zhes bya ba de lta bur shes te /
mig gi rnam par shes pas ni ngag dang yid kyi las dang ldan par mi 'dzin no /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni log par lta ba bsdu'o /
tad vāṅmanaskarmasamanvāgamādi tena cakṣurjñānena na jānāti de ni des mi shes so zhes bya ba ni ngag dang yid kyi las dang ldan pa la sogs pa de ni mig gi rnam par shes pa des mi shes so /
kena tarhīty āha /
abhijñāparivārajñānaṃ tu tad iti /
mānasaṃ tad ity arthaḥ
'o na gang gis shes she na /
de las gzhan pa mngon par shes pa'i 'khor du gyur pa'i shes pa zhes bya ba smos te /
de ni yid kyi yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
śeṣe iti /
pūrvenivāsānusmṛtyāsravakṣayābhijñe te catuḥsmṛtyupasthānasvabhāve
lhag ma zhes bya ba ni sngon gyi gnas dang zag pa zad pa'i mngon par shes pa dag ni dran pa nye bar gzhag pa bzhi char gyi rang bzhin dag yin no /
katham /
āsravakṣayābhijñā catuḥsmṛtyupasthānasvabhāvā daśajñānasvabhāvatvat /
ṣaṭjñānasvabhāvatve 'pi kāyavedanācittasmṛtyupasthānāny apy anāgatāni bhāvyante
ji ltar zag pa zad pa'i mngon par shes pa dran pa nye bar gzhag pa bzhi'i rang bzhin yin zhe na /
shes pa bcu'i ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
shes pa drug gi ngo bo nyid yin na yang lus dang tshor ba dang sems dran pa nye bar gzhag pa ma 'ongs pa dag 'thob bo /
kathaṃ tarhi te caturdhyānabhūmike sidhyataḥ /
na hi dvitīyādidhyānabhūmikaṃ cakṣurjñānaṃ śrotrajñānaṃ vāsti
'o na ji ltar de dag bsam gtan bzhi pa'i sa par 'grub ces bya ba ni mig gi shes pa dang rna ba'i shes pa dang bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i sa pa ni med de /
cakṣuhśrotravijñānasaṃprayuktatvāt /
tayoś ca dvitīyādiṣu dhyāneṣv abhāvāt
mig dang rna ba'i shes pa dang mtshungs par mi ldan pa'i phyir ro /
de dag kyang gnyis pa la sogs pa na med pa'i phyir te /
vakṣyati hi /
kāyākṣiśrotravijñānaṃ vijñaptyutthāpakaṃ ca yat /
dvitīyādau tad ādyāptam iti /
āśrayavaśeneti vistaraḥ /
cakṣuḥśrotrāśrayavaśena tajjñānayor api caturdhyānabhūmikatvaṃ /
cakṣuhśrotre caturdhyānabhūmike vyavasthāpyete /
prādhānika eṣa nirdeśo bāhuliko veti
gnyis pa sogs na lus mig dang /
rna ba'i rnam shes rnam rig slong /
gang yin de ni dang por gtogs /
zhes khyad par 'gyur ro /
rten gyi dbang gis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rten mig dang rna ba'i dbang gis de dag gi shes pa dag kyang bsam gtan bzhi ba'i sa pa nyid yin te /
mig dang rna ba dag ni bsam gtan bzhi pa'i sa par rnam par gzhag go /
de ni gtso bo'am phal che ba bstan pa yin no zhes bya ba ni gtso bor gyur pas na gtso bo ste /
pradhāne bhavaḥ prādhānikaḥ /
evaṃ bāhulikaḥ /
kuśalā abhijñāḥ pradhānabhūtāḥ /
atas tadapekṣayā nirdeśaḥ kriyate
phal che ba yang de dang 'dra'o /
mngon par shes pa dge ba ni gtso bor gyur pas de'i phyir de la ltos nas mngon par shes pa bcu ni shes rab dge ba'i zhes bstan par mdzad do /
kuśalā prajñābhijñeti /
atha vā bāhulyenābhijñāḥ kuśalāḥ /
ata evaṃ nirdeśa iti /
mudgādibhāve 'pi māṣarāśivyapadeśavat /
(VII /
51) pūrvantādau nivartanāt yāvad yathākramam iit /
bhagavadviśeṣādayas tāvad āhuḥ
yang na mngon par shes pa phal cher dge ba yin pas de'i phyir de skad du bstan te /
mon sren sde'u la sogs pa yod bzhin du yang mon sran gre'u'i phung po zhes tha snyad 'dogs pa bzhin no /
sngon mtha' sogs /
ma rig pa ni bzlog phyir ro /
zhes bya ba nas go rims bzhin du zhes bya ba'i bar 'byung ba ni re zhig skal ldan khyad par can la sogs pa na re sngon gyi gnas rjes su dran pas ni sngon gyi mtha' la kun du rmongs pa zlog par byed do /
pūrvāntasaṃmohaṃ pūrvenivāsānusmṛtyā nivartayati /
cyutyupapādābhijñaya madhyasaṃmoham /
āsravakṣayābhijñayāparāntasaṃmohaṃ /
nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti /
teṣāṃ vyākhyānakārāṇām abhiprāyaḥ /
atītaḥ pratyutpanno 'nāgato 'dhvety adhvānukramaḥ /
tasmād evam arthagatir iti /
ācāryasaṃghabhadras tu vyācaṣṭe /
pūrvāntādau nivartanāt /
pūrvenivāsābhijñā hi pūrvāntasaṃmohaṃ vyāvartayati
'chi 'pho dang skye ba'i mngon par shes pas ni bar la kun du rmongs pa zlog par byed do /
zag pa zad pa'i mngon par shes pas ni 'di las srid pa gzhan mi shes so zhes phyi ma'i mtha' la kun du rmongs pa sel bar byed do zhes zer te /
'chad par byed pa de dag gi bsam pa ni dus kyi rim pa ni 'das pa dang da ltar byung ba dang ma 'ongs pa'i dus zhes bya ba yin pas de lta bas na don gyi tshul ni de lta bu yin no snyam pa yin no /
slob dpon 'dus bzang na re /
sngon mtha' sogs /
ma rig pa ni bzlog phyir ro /
zhes bya ba sngon gyi gnas mngon par shes pas ni sngon gyi mtha' la kun du rmongs pa zlog par byed do /
'chi 'pho dang skye ba'i mngon par shes pas ni phyi ma'i mtha' la kun du rmongs pa zlog par byed do /
bam po lnga bcu bdun pa /
zag pa zad pa'i mngon par shes pas ni bar la kun du rmongs pa zlog par byed do /
aparāntasaṃmohaṃ cyutyupapādābhijñā /
madhyasaṃmoham āsravakṣayābhijñā /
ity ataś ca tisṛṇām eva vidyātvaṃ pūrvayātmaparavipaddarśanāt saṃvegotpatteḥ /
parayā pareṣām eva /
tathā saṃvignasya bhūtārthāvagamāt tṛtīyayeti /
kim atra pratipattavyaṃ /
(Abhidh-k-vy 658) ācāryasaṃghabhadravyākhyānam eva yuktarūpaṃ paśyāmaḥ
de'i phyir gsum kho na rig pa nyid yin te /
snga mas ni bdag dang gzhan gyi rgud pa mthong nas kun du skyo ba skye ba'i phyir ro /
bar mas ni gzhan kho na'i ste /
de ltar kun du skyo na gsum pas yang dag pa'i don rtogs pa'i phyir ro zhes zer ro /
'dir gang yin par khong du chud par bya zhe na /
slob dpon 'dus bzang gis bshad pa kho na rig pa'i ngo bo yin par blta bar bya'o /
ācāryasyāpi tathaivābhiprāyo lakṣyate slob dpon gyi dgongs pa yang de lta bu nyid yin par mngon te /
tathā hi pūrvenivāsacyutyupapādāsravakṣayajñānasākṣātkriyās tisra ity uktvāha 'di ltar sngon gyi gnas dang 'chi 'pho dang skye ba dang zag pa zad pa shes pa mngon du bya ba rnams ni mi slob pa'i rig pa gsum zhes bya'o zhes bshad nas /
etā hi pūrvāntāparāntamadhyasaṃmohaṃ vyāvartayanti yathākramam iti /
kathaṃ punar gamyateti tisra evābhijñās tisro vidyā iti /
yasmād evam āha /
aśaikṣī pūrvenivāsānusmṛtijñānasākṣātkriyā vidyā /
aśaikṣī cyutyupapādajñānasākṣātkriyā vidyā /
aśaikṣy āsravakṣayajñānasākṣātkriyā vidyeti vidyātrayavyavasthāpanānusūtrād eva /
evaṃ hy āha /
tripiṭo bhavati trividya iti /
aśaikṣī vidyeti /
anāsravatvād ity abhiprāyaḥ
'di dag gis ni go rims bzhin du sngon gyi mtha' dang phyi ma'i mtha' dang bar la kun du rmongs pa zlog par byed do zhes bshad do /
mngon par shes pa gsum kho na rig pa gsum yin no zhes bya ba ci mngon zhe na /
'di ltar mdo nyid las 'di skad du mi slob pa'i sngon gyi gnas rjes su dran pa shes pa mngon du byed pa'i rig pa dang mi slob pa'i 'chi 'pho dang skye ba shes pa mngon du bya ba'i rig pa dang mi slob pa'i zag pa zad pa shes pa mngon du byed pa'i rig pa zhes 'byung bas rig pa gsum du rnam par gzhag pa'i phyir la /
'di skad du sde snod gsum pa yin /
rig pa gsum yin zhes kyang 'byung bas so /
mi slob pa'i rig pa yin no zhes bya ba ni /
zag pa med pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
naiva rttate pūrvenivāsacyutyupapadābhijñe na śaikṣyau nāśaikṣyau sāsravatvāt /
(VII /
52) trīṇi prātihāryāṇi yathākramam iti /
ṛddhiviṣayābhijñā ṛddhiprātihāryaṃ /
cetaḥparyāyābhijñā ādeśanāprātihāryaṃ /
īdṛśaṃ te cittam iti /
āsravakṣayābhijñā anuśāsanaprātihāryaṃ /
yathābhūtopadeśa ity arthaḥ /
prātiśabdayor ādikarmabhṛśārthatvād iti /
praśabda ādikarmārthaḥ /
idam anena karma prārabdham iti /
atiśabdaś ca bhṛśārthaḥ atigata iti /
tad idam uktaṃ bhavati /
vineyamanasām ādita ādau atibhṛśaṃ haraṃty ebhir iti prātihāryāṇi /
pratihatamadhyasthānām iti /
nairuktaṃ vidhim āśrityoktaṃ /
varṇāgamo varṇaviparyayaś ceti yojyaṃ /
avyabhicāritvād iti /
kleśakṣayanāntarīyatvād iti /
(VII /
53, 54) ṛdhyatīti /
saṃpadyata ity arthaḥ /
dūrasyāsannādhimokṣeṇeti /
adhimokṣeṇa nirvṛttā ādhimokṣikī /
yad dūraṃ /
tad āsannam adhimucya tenāśv āgamanād ādhimokṣikīty ucyate
de gnyis ni zhes bya ba ni sngon gyi gnas dang 'chi 'pho dang skye ba'i mngon par shes pa dag ni zag pa zad pa dang bcas pa'i phyir slob pa yang ma yin la mi slob pa yang ma yin no /
go rims bzhin du cho 'phrul gsum yin te zhes bya ba ni rdzu 'phrul gyi yul gyi mngon par shes pa dag ni rdzu 'phrul gyi cho 'phrul yin no /
sems kyi rnam grangs kyi mngon par shes pa ni kun rjod pa'i cho 'phrul te /
khyod kyi sems ni 'di 'dra'o zhes bya ba yin no /
zag pa zad pa'i mngon par shes pa ni rjes su bstan pa'i cho 'phrul te /
yang dag pa ji lta ba bzhin ston pa zhes bya ba'i tha tshig go /
zhe 'gras pa dang bar mar gnas pa rnams kyi zhes bya ba ni nges pa'i tshig gi tshul brten nas bshad pa yin no /
mi 'khrul pa'i phyir zhes bya ba ni nyon mongs pa zag pa zad pa med na mi 'byung ba'i phyir ro /
'byor par byed ces bya ba ni 'grub par byed ces bya ba'i tha tshig go /
thag ring po la nye bar mos nas zhes bya ba ni mos pas grub pa ni mos pa las byung ba ste /
thag ring po gang yin pa de nye bar mos shing des myur du 'gro ba'i phyir mos pa las byung ba zhes bya'o /
bāhyaṃ caturāyatanam iti /
nādhyātmikaṃ nirmīyate /
tannirmāṇe saty apūrvasattvaprādurbhāvaprasaṃgāt /
svaparaśarīrasaṃbaddham iti /
yat svātmā siṃhāyate nāgāyate vā
phyi'i skye mched bzhi zhes bya ba ni nang gi skye mched ni sprul par mi byed de /
de sprul na sngon med pa'i sems can 'byung bar thal bar 'gyur ba'i phyir ro /
bdag dang gzhan gyi lus dang 'brel pa'o zhes bya ba ni bdag nyid seng ger bsgyur ba'am glang po cher bsgyur ba gang yin pa de ni bdag gi lus dang 'brel pa yin no /
tat svaśarīrasambaddhaṃ /
yast svātmano bahir nirmīyate siṃho nāgo vā
bdag nyid las phyi rol du seng ge'am glang po cher sprul pa gang yin pa de ni gzhan gyi lus dang 'brel pa yin no /
tat paraśarīrasaṃbaddhaṃ /
dvividhaṃ tathaiveti
de kho na bzhin du rnam pa gnyis yin zhes bya ba ni bdag dang gzhan gyi lus dang 'brel pa'o /
svaparaśarīrasaṃbadhaṃ /
evaṃ rūpadhātāv iti /
yathā kāmadhātūpapanno dvividhaṃ nirmāṇaṃ nirmiṇoti /
kāmāvacaraṃ rūpāvacaraṃ ca /
tad api dvividhāṃ svaparaśarīrasaṃbaddham iti caturvidhaṃ
gzugs kyi khams na yang de dang 'dra bas zhes bya ba ni ji ltar 'dod pa'i khams su skyes pa sprul pa 'dod pa na spyod pa dang /
gzugs na spyod pa dang rnam pa gnyis sprul par byed la /
de yang bdag gi lus dang 'brel pa dang gzhan gyi lus dang 'brel pa dang rnam pa gnyis yin pas rnam pa bzhi yin pa de bzhin du /
evaṃ rūpadhātūpapanno 'pi caturvidhaṃ nirmiṇotīti /
aṣṭavidhaṃ samāsato nirmāṇaṃ
gzugs kyi khams su skyes pa yang rnam pa bzhi sprul par byed pas mdor bsdu na sprul pa ni rnam pa brgyad yin no /
vastrābharaṇavan na (Abhidh-k-vy 659) samanvāgama iti /
yathā ca vastrābharaṇaiḥ svaśarīrasaṃbaddhair apy asattvasaṃkhyātatvāt indriyādhiṣṭhānāsaṃbandhatvād vā na samanvāgamaḥ
gos dang rgyan bzhin du mi ldan no zhes bya ba ni dper na gos dang rgyan rang gi lus dang 'brel pa dag kyang sems can du mi bgrang ba'i phyir ram /
dbang po'i rten dang ma 'brel pa'i phyir mi ldan pa de dag 'dra'o /
tadvat /
dvyāyatanam iti /
rūpaspraṣṭavyāyatanaṃ /
na gandharasāyatanaṃ /
samanvāgamābhavād ity abhiprāyaḥ
skye mched gnyis zhes bya ba ni gzugs dang reg bya'i skye mched do /
dri dang ro'i skye mched ni ma yin te /
mi ldan pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
na śabdāyatanam uccheditvāt sgra'i skye mched kyang ma yin te 'chad pa'i phyir ro /
abhighātajatvād ity apare /
āgantukatvād ity abhiprāyaḥ
gzhan dag na re bsnun pa las 'byung ba'i phyir ro zhes zer te /
glo bur ba yin pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
(VII /
55-58) dvitīyadhyānaphalaṃ trīṇīti /
adharabhūmike ca dve svabhūmikaṃ ceti
bsam gtan gnyis pa'i 'bras bu ni gsum ste zhes bya ba ni sa 'og ma pa de gnyis dang rang gi sa pa'o /
catvāri paṃca ca yojyānīti /
tṛtīyadhyānabhūmikāni catvāri /
adharabhūmikāni trīṇi svabhūmikaṃ ceti
bzhi dang lngar sbyar bar bya'o zhes bya ba ni bsam gtan gsum pa'i sa pa ni bzhi ste /
sa 'og ma pa gsum dang rang gi sa pa'o /
caturthadhyānabhūmikāni paṃcādarabhūmikāni catvāri svabhūmikaṃ ceti bsam gtan bzhi pa'i sa pa ni lnga ste /
sa 'og ma pa bzhi dang rang gi sa pa'o zhes bya ba yin no /
dvitīyādidhyānaphalam iti vistaraḥ /
dvitīyadhyānaphalaṃ nirmāṇam yan nirmātrā nirmitaṃ
bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i 'bras bu zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sprul pa pos sprul pa bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i 'bras bu sprul pa gang yin pa de ni bsam gtan dang po'i sa pa'i sprul pa de'i 'bras bu ste /
prathamadhyānabhūmikān nirmāṇaphalāt prathamadhyānaphalād gatito viśiṣyate /
tad dvitīyadhyānaphalaṃ nirmāṇaṃ dvitīyaṃ dhyānabhūmiṃ gacchati
bsam gtan dang po'i 'bras bu las khyad par du 'phags te /
sprul pa bsam gtan gnyis pa'i 'bras bu de ni bsam gtan gnyis pa'i sa par 'gro ba'i bsam gtan dang po'i 'bras bu ni der mi 'gro'o /
prathamadhyānaphalaṃ tu tāṃ na gacchati 'o na ci zhe na /
bsam gtan dang po'i sa pa kho nar 'gro bas /
kiṃ tarhi /
prathamadhyānabhūmim eveti gamanaviśeṣād viśiṣyate /
evaṃ tṛtīyādidhyānaphalam yojyaṃ
'gro ba'i bye brag gi sgo nas khyad par yod do /
de bzhin du bsam gtan gsum pa la sogs pa'i 'bras bu la yang sbyar bar bya'o /
dhyānavan lābha iti mauladhyānānām iva vairāgyato nirmāṇacittānāṃ lābhaḥ rnyed pa ni bsam gtan bzhi yin no zhes bya ba ni sprul pa'i sems rnams kyang bsam gtan gyi dngos gzhi dag bzhin du 'dod chags dang bral ba'i sgo nas rnyed do /
śuddhakād dhyānād anaṃtaraṃ nirmāṇacittam iti /
nirmāṇacittasaṃmukhībhāve yad ādiṃ
sprul pa'i sems ni bsam gtan dag pa pa'i mjug thogs su skye zhes bya ba ni sprul pa'i sems mngon sum du gyur pa na /
tac chuddhakād utpadyate /
nirmāṇacittād veti dvitīyādipravāhe
dang po gang yin pa de ni dag pa pa las skye'o /
sprul pa'i sems kyi mjug thogs su zhes bya ba ni gnyis pa la sogs pa'i rgyun gyi tshe'o /
nirmāṇacittād api śuddhakam iti /
nirmāṇacittād vyutthāne nirmāṇacittaṃ ca pravāhe
sprul pa'i sems las kyang bsam gtan dag pa pa zhes bya ba ni sprul pa'i sems las langs pa'i tshe'o /
samādhiphalasthitasyeti /
samādhinirmāṇacittasthitasya, ūrdhvabhūmikas tv iti /
dvitīyādidhyānabhūmikaḥ /
prathamadhyānabhūmikena bhāṣyate /
ūrdhvaṃ dvitīyādiṣu vijñaptisamutthāpakasya savitarkasya savicārasya cittasyābhāvāt /
tathā hy uktaṃ /
vitarkya vicārya vācaṃ bhāṣata iti
sprul pa'i sems zhes bya ba ni rgyun gyi tshe'o /
ting nge 'dzin gyi 'bras bu la gnas pa zhes bya ba ni sprul pa'i sems la gnas pa'o /
sa gong ma pa zhes bya ba ni bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i sa pa ste /
bsam gtan dang po'i sa pas smrar 'jug go /
yan chad bsam gtan gnyis pa la sogs pa na ni rnam par rig byed kun nas slong bar byed pa rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa'i sems med pa'i phyir ro /
'di ltar brtags shing dpyad nas tshig tu smra'o zhes 'byung bas so /
nirmāṇacittābhāvān nirmitābhāva iti /
nimittābhāve naimittikasyāpy abhāva ity asantaṃ katham enaṃ nirmitaṃ bhāṣayantīti abhiprāyaḥ
sprul pa'i sems med pa'i phyir sprul pa med na zhes bya ba ni rgyu mtshan med na rgyu mtshan las byung ba yang med pas yod pa ma yin na /
ji ltar sprul pa 'di smrar 'jug snyam du bsams pa yin no /
adhiṣṭhāyānyavartanād iti /
nirmāṇacittena nirmitaṃ nirmāya tataś cādhiṣṭhāyāvasthānakāmatayā tiṣṭhatv etad iti /
tata uttarakālam anyena vijñaptisamutthāpakena savitarkasavicārakeṇa cittena vācaṃ pravartayanti nirmātāraḥ /
pūrvābhiprāyaṃ hi saṃtatir anuvartate
byin gyis brlabs nas gzhan 'jug phyir /
zhes bya ba ni sprul pa po gnas par 'dod pas sprul pa'i sems kyis sprul pa sprul nas /
de yang 'di gnas par gyur cig ces byin gyis brlabs nas de'i 'og tu gzhan rnam par rig byed kun nas slong bar byed pa rtog pa dang dpyod pa dang bcas pa'i sems kyis smrar 'jug go /
sngon gyi bsam pa'i rgyun rjes su 'brang ba'i phyir te /
des sngar sprul pa sprul par bya'o /
pūrvaṃ hi tena cetasi vyavasthāpitaṃ nirmāṇaṃ nirmāsyāmi tad adhiṣṭhāsyāmi tad vācayiṣyāmīti /
avasthādvaye 'dhiṣṭhānasaṃbhavāt pṛcchati /
(Abhidh-k-vy 660) kiṃ jīvita evādhiṣṭhānam ityādi /
āryamahākāśyapādhiṣṭhāneneti /
āryamahākāśyapādhimokṣeṇety arthaḥ /
trividhaṃ tūpapattijam iti /
kadācid dhi devādayaḥ parānugrahārthaṃ parān nirmiṇvanti
des byin gyis brlab par bya'o /
de smar gzhug go snyam du sems la rnam par gzhag pas so /
gnas skabs gnyis la byin gyi rlabs srid pa'i phyir ci gson po kho na la byin gyi rlabs yod dam zhes 'dri'o /
'phags pa 'od srungs chen po'i byin gyi rlabs kyis zhes bya ba ni 'phags pa 'od srungs chen po'i mos pas zhes bya ba'i tha tshig go /
skye ba las skyes rnam gsum mo /
zhes bya ba ni lha la sogs pa res 'ga' ni gzhan dag la phan gdags pa'i phyir sprul par byed la /
kadācid viheṭhanārtham ityādi res 'ga' ni rnam par 'tshe ba'i phyir zhes bya ba la sogs pa yin no /
tatkṛtaṃ ceti vistaraḥ /
devādikṛtaṃ ca svaparasambaddhaṃ nirmāṇaṃ navāyatanikaṃ
de dag gis byas pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni lha la sogs pas byas pa'i sprul pa'i bdag dang gzhan dang 'brel pa ni skye mched dgu pa yin no /
kutaḥ /
aśabdarūpyāyatanatvāt /
yasmād aśabdāni cakṣurāyatanarūpāyatanādīni tatra santīti /
śabdaḥ saṃtānābhāvān na nirmāyate /
acittakatvāc ca na manodharmāyatane /
acittako nirmita iti kathaṃ gamyate /
śāstrāt /
evaṃ hy āha /
tannirmitaś cāturmahābhautiko vaktavyo na cāturmahābhautiko vaktavyaḥ /
āha /
caturmahābhautiko vaktavyaḥ /
upādāyarūpiko nopādāyarūpiko vaktavyaḥ /
āha /
upādāyarūpiko vaktavyaḥ /
acittiko vaktavyaḥ /
kasya cittavaśena vartata iti vaktavyaṃ
de ci'i phyir zhe na /
sgra med pa'i gzugs can gyi skye mched yin pa'i phyir te /
'di ltar de la sgra med pa'i mig la sogs pa'i skye mched dang gzugs la sogs pa'i skye mched yod pas so /
sgra ni rgyun med pa'i phyir sprul par mi byed do /
sems med pa yin pa'i phyir yid dang chos kyi skye mched dag kyang sprul par mi byed do /
sprul pa sems med do zhes bya ba ci mngon zhe na /
bstan bcos las te /
'di skad du sprul pa de 'byung ba chen po bzhi las gyur pa zhes brjod par bya'am /
'byung ba chen po bzhi las gyur pa ma yin pa zhes brjod par bya /
smras pa 'byung ba chen po bzhi las gyur pa'o zhes brjod par bya'o /
rgyur byas pa'i gzugs can nam /
rgyur byas pa'i gzugs can ma yin pa zhes brjod par bya /
smras pa rgyur byas pa'i 'bras bu gzugs can no zhes brjod par bya ste /
sems med pa zhes kyang brjod par bya'o /
āha /
nirmātus cittavaśena vartata iti /
yadi tarhi navāyatanikaṃ nirmīyate /
indriyanirmāṇāt kathaṃ nāpūrvasattvaprādurbhāvo bhavati /
sattvasaṃkhyātāni hīndriyāṇīti /
ata āha /
indriyāvinirbhūtatvād iti /
yasmāc cakṣurādibhir indriyaiḥ paṃcabhiḥ svaparaśarīrasambaddhaṃ nirmāṇaṃ rūparasaspraṣṭavyasvabhāvam avinirbhāgenāvasthitaṃ bhavan navāyatanikam ity ucyate
gang gi sems kyi dbang gis 'jug ces brjod par bya /
smras pa /
sprul pa po'i sems kyi dbang gis 'jug go zhes brjod par bya'o zhes 'byung ngo /
gal te skye mched dgu pa sprul par byed na dbang po sprul pa'i phyir ji ltar sngon med pa'i sems can 'byung bar mi 'gyur te /
dbang po rnams ni sems can du ston pa yin no zhe na /
de'i phyir dbang po dang tha mi dad pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
'di gang gi phyir mig la sogs pa'i dbang po lnga rang dang gzhan gyi lus dang 'brel pa'i sprul pa gzugs dang dri dang ro dang reg bya'i ngo bo nyid dang tha mi dad par gnas pa de'i phyir skye mched dgu pa zhes bya ba'i dbang po ni sprul par mi byed de /
na tv indriyaṃ nirmīyata iti eṣa siddhāntaḥ /
yat punas tad eva svaparaśarīrasambaddhaṃ nirmiṇoti tac caturāyatanikam eva bhavati /
(VII /
60ab) yathā māṃdhātur āntarābhavikānāṃ ceti /
karmajāyā ṛddher etad udāharaṇam ucyate /
(VII /
59) kim ete divye eveti /
kim ayaṃ divyaśabdo mukhyavṛttiḥ /
āhosvid aupacārika ity abhiprāyaḥ /
yadi hy ete divi bhave divye ity artho gṛhyate /
mukhyavṛttir ayaṃ śabdo bhavati
'di ni grub pa'i mtha' yin no /
rang dang gzhan gyi lus dang ma 'brel pa sprul par byed pa gang yin pa de ni skye mched bzhi pa kho na yin no /
dper na nga las gzhon nu dang srid pa bar ma rnams kyi lta bu'o zhes bya ba 'di gnyis ni las las skyes pa'i rdzu 'phrul gyi dper brjod pa yin no /
de dag ci lha'i kho na yin nam zhes bya ba ni lha'i zhes bya ba sgra 'di dngos shig yin nam /
'on te nye bar btags pa zhig yin snyam du sems pa ste /
gal te de dag lha la yod pas na lha'i'o zhes bya ba'i don du gzung na ni sgra 'di dngos yin par 'gyur ro /
atha tu divye iveti divye ity aupacārikaḥ 'on te lha'i dang 'dra bas lha'i'o zhes bya ba ni nye bar btags pa yin no /
yathā bodhisattvacakravartigṛhapatiratnānām iti /
aupacārikatve dṛṣṭāntaṃ darśayati
byang chub sems dpa' dang 'khor los sgyur ba dang khyim bdag rin po che rnams kyi lta bu zhes bya ba ni nye bar btags pa nyid kyi dpe yin par ston to /
vijñānasahitatvād iti /
rūpadarśanamukhenābhinirhṛtatvān nityaṃ vijñānasahitam iti /
sabhāgam eva /
kāṇavibhrāntābhāvād iti /
kāṇam abhyantaravikalaṃ /
vibhrāntaṃ kekaraṃ sarvataś ca na paśyatīti
rnam par shes pa dang bcas pa yin pa'i phyir zhes bya ba ni gzugs nyams su myong ba'i sgo nas bsgrub pa'i phyir rtag tu rnam par shes pa dang bcas pas brten pas mtshungs pa kho na yin no /
zhar ba dang nongs pa med pa'i phyir zhes bya ba la zhar ba ni gtan ma tshang ba'o /
arthād uktaṃ bhavati /
divyaṃ cakṣuḥ pṛṣṭhato 'pi paśyati /
pārśvato 'pi paśyati na tv evam adivyaṃ cakṣur iti /
(VII /
60, 61) divyaśrotrādikam api catuṣṭayam iti /
ādiśabdena divyaṃ cakṣuḥ pūrvenivāsānusmṛtiḥ paracittajñānaṃ ca /
etad api divyaśrotrādikaṃ catuṣṭayam /
(Abhidh-k-vy 661) upapattipratilabdham asti
nongs pa ni yo ba'o /
thams cad mi mthong ba zhes bya ba ni don gyis ni 'di skad du lha'i mig gis ni rgyab logs su yang mthong la mdun du yang mthong gi /
lha'i mig ma yin pas ni de lta ma yin no zhes bshad pa yin no /
lha'i rna ba la sogs pa bzhi yang zhes bya ba la sogs pa zhes bya ba'i sgras ni lha'i mig dang sngon gyi gnas rjes su dran pa dang gzhan gyi sems shes pa bsdus te /
lha'i rna ba la sogs pa bzhi po 'di yang skye bas 'thob pa yod do /
divyaṃ cakṣuḥ keṣām upapattipratilaṃbhikaṃ gang dag gis lha'i mig skye bas 'thob pa yin zhe na /
kāmāvacarāṇāṃ devānām anāgāmināṃ ca rūpāvacarāṇāṃ /
nārūpyāvacarāṇāṃ /
tatra rūpābhāvat dṛṣṭir gamanaṃ nirmāṇaṃ ca nāsti /
nāpi divyaṃ śrotraṃ cakṣuś cāsti
'dod pa na spyod pa'i lha rnams dang klu rnams dang gzugs na spyod pa rnams kyi'o /
gzugs med pa na spyod pa rnams kyi ni ma yin te /
de na gzugs med pa'i phyir ro /
rdzu 'phrul gyis 'gro ba dang sprul pa yang med do /
paracittajñānam api nāsti /
svaparasaṃtānaparicchedābhāvāt /
pūrvenivāsānusmṛtir api nāsti /
kāmarūpāvacarasattvavat tādṛśasyātmabhāvasyāsamudāgamāt /
atha vā sarvā apy abhijñā na santi
lha'i rna ba dang mig kyang 'thob ba med do /
rang dang gzhan gyi rgyud du yongs su dpyod pa med pa'i phyir gzhan gyi sems shes pa yang med do /
'dod pa dang gzugs na spyod pa'i sems can lta bur sngon gyi gnas rjes su dran pa yang med de /
de lta bu'i lus yang dag par mi 'grub pa'i phyir ro /
kāmarūpāvacarasattvavat tādṛśasyātmabhāvasyāsamudāgamāt /
na yathā bhāvanāphalaṃ kuśalam eveti
yang na 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i sems can lta bur mngon par shes pa thams cad kyang med de /
de lta bu'i lus yang dag par mi 'grub pa'i phyir ro /
viparītadṛṣṭāntaḥ /
anyagatisthā nityaṃ jānata iti /
tābhyāṃ paracittapūrvenivāsānusmṛtibhyāṃ devādigatisthā nityaṃ jānate /
duḥkhavedanānabhyāhatatvāt /
nṛṇāṃ notpattilābhikam iti
ji ltar bsgoms pa'i 'bras bu dge ba kho na yin pa lta bu ni ma yin no zhes bya ba ni bzlog pa'i dpe'o /
'gro ba gzhan na gnas pas ni rtag tu shes so zhes bya ba ni lha la sogs pa'i 'gro ba na gnas pas ni gzhan gyi sems shes pa dang sngon gyi gnas rjes su dran pa de dag gis de rtag tu shes te /
sdug bsngal gyi tshor bas mnyen pa'i phyir /
manuṣyāṇām etad yathoktam ṛddhyādikaṃ vairāgyalābhikaṃ tarkavidyauiadhakarmakṛtaṃ cāsti /
na tūpapattikalābhikam asti /
yat tarhi prakṛtijātismarā iti /
prakṛtijātismaratvaṃ pūrvenivāsānusmṛtyā sā copapattau bhavatīti
mi la skye bas thob pa med /
ces bya ba ni mi rnams kyi rdzu 'phrul la sogs pa ji skad bshad pa de ni 'dod chags dang bral ba thob pa dang rtog ge dang rig pa dang sman gyi las kyis byas pa ni yod kyi /
skyes nas thob pa ni med do /
'o na rang bzhin gyis tshe rabs dran pa gang yin pa ji lta bu zhes bya ba ni tshe rabs dran pa nyid ni sngon gyi gnas rjes su dran par 'gyur la /
katham /
asāv utpattilābhikā na bhavatīty abhiprāyaḥ
de yang skyes nas 'byung bas ji ltar ro /
'di skyes nas thob pa ma yin snyam du bsams pa yin no /
āha /
karmaviśeṣajāsau teṣām iti /
teṣāṃ bodhisattvānāṃ karmaviśeṣanirvṛttā
de dag gis ni las kyi khyad par las skyes pa yin zhes smos pa ni byang chub sems dpa' de dag gi ni las kyi khyad par gyis 'grub pa yin no /
upapattilābhikaṃ hi nāma yad upapattikāla eva sarveṣāṃ nisargato labhyate /
na tu yat kasyacid evopapattikālād ūrdhvaṃ
skyes nas thob pa zhes bya ba ni gang thams cad kyi skyes pa'i dus nyid na rang bzhin gyis 'thob pa yin gyi dper na bya rnams nam mkha' la 'gro ba lta bu skyes pa'i dus kyi 'og tu yang gang yang rung ba'i ni ma yin pa nyid do /
yathā pakṣiṇām ākāśagamanaṃ /
tasmāt karmaviśeṣajāsau teṣāṃ /
katham ity āha /
trividhā hīti vistaraḥ /
bhāvanāphalaṃ yathoktam /
upapattipratilabdhā devādīnāṃ /
karmajā yathā teṣāṃ bodhisattvānām iti
de lta bas na de dag gi de ni las kyi khyad par las skyes pa yin no /
ji lta zhe na /
rnam pa gsum ste zhes bya ba rgyas par smos te /
bsgoms pa'i 'bras bu ni ji skad du bshad pa lta bu yin no /
skye bas thob pa ni lha la sogs pa yin no /
las las skyes pa ni dper na byang chub sems dpa' de dag gi lta bu yin no /
ācāryayaśomitrakṛtāyām abhidharmakośavyākhyāyāṃ saptamaṃ kośasthānaṃ /
(Abhidh-k-vy 662) blank
chos mngon pa'i 'grel bshad slob dpon rgyal po'i sras grags pa'i bshes gnyen gyis mdzad pa don gsal ba zhes bya ba las ye shes bstan pa zhes bya ba ste mdzod kyi gnas bdun pa'o /
(Abhidh-k-vy 663) /
VIII (samāpattinirdeśo nāmāṣṭamaṃ kośasthānam) /
(VIII /
1, 2) saptamād anantaram aṣṭamasya kośasthānasyopanyāse saṃbaṃdhaṃ darśayann āha /
jñānādhikāreṇeti vistaraḥ /
jñānādhikāreṇa daśānām jñānānām adhikāreṇa jñānamayānāṃ jñānasvabhāvānāṃ praṇidhijñānābhijñānādīnāṃ kṛto nirdeśaḥ anyasvabhāvānāṃ tu samādhyādīnāṃ kartavyaḥ /
sarvaguṇāśrayatvād iti kāmam ārūpyā api guṇāśrayā bhavanti /
na sarvaguṇāśrayāḥ /
dhyānāni tu sarvaguṇāśrayā iti /
dvidhā dhyānānīti kāryadhyānāni kāraṇadhyānāni cety arthaḥ
bdun pa'i 'og tu mdzod kyi gnas brgyad pa nye bar dgod pa'i 'grel pa bstan pa'i phyir /
shes pa'i skabs kyis zhes bya ba rgyas par smos te /
shes pa'i skabs shes pa bcu'i skabs kyis shes pa'i rang bzhin shes pa'i ngo bo nyid smon nas shes pa dang so so yang dag par rig pa'i shes pa la sogs pa bshad zin to /
rang bzhin gzhan ting nge 'dzin la sogs pa brjod par bya'o /
yon tan thams cad kyi rten yin pa'i phyir zhes bya ba ni gzugs med pa dag kyang yon tan gyi rten yin par ni 'dod mod kyi /
yon tan thams cad kyi rten ni ma yin no /
bsam gtan rnams ni yon tan rnams kyi rten yin no /
bsam gtan rnams ni rnam pa gnyis so zhes bya ba ni rgyu'i bsam gtan dang 'bras bu'i bsam gtan rnams so zhes bya ba'i tha tshig go /
śubhaikāgryam iti /
śubhānāṃ cittānām aikāgryaṃ
dge ba rtse gcig pa zhes bya ba ni sems dge ba rnams kyi rtse gcig pa'o /
abhedeneti /
sarveṣām api lakṣaṇānām /
etal lakṣaṇam ata āha /
samādhisvabhāvatvād iti /
dhyānānām iti vākyaśeṣaḥ /
atha vā abhedeneti samādhimātragrahaṇaṃ
bye brag med par zhes bya ba ni bsam gtan thams cad kyi mtshan nyid kyang 'di yin no /
de'i phyir ting nge 'dzin gyi rang bzhin yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
bsam gtan rnams ni zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
yang na bye brag med par zhes bya ba ni ting nge 'dzin tsam smos pa yin no /
bhedena /
paṃca skaṃdhās tu sānugam iti
dbye na ni /
rjes 'brang bcas na phung po lnga /
avijñaptirūpaskaṃdhaḥ /
ekālambanatā ekālambanatvaṃ cittānāṃ /
kiṃ punaḥ kāraṇaṃ caittānām apy ekālaṃbanatve ekālambanatvaṃ cittānām ity ucyate /
na punar ekālambanatā cittacaittānām ity ucyate /
prādhānyāt cittāny evaikālambanāni samādhir iti /
avasthāviśeṣatvāc citragurvāvat /
vaibhāṣika āha /
na cittāny eva samādhiḥ /
yena tu tāny ekāgrāni vartante samāhitāni /
sa dharmaḥ samādhiḥ /
yathā vaiśeṣikanaye śuklaguṇayogāc chuklaḥ paṭaḥ /
sa eva guṇo 'sya śauklam ity ucyate /
tadvat /
nanu ca kṣaṇikatvāt sarvaṃ cittam ekāgraṃ /
kim idam ucyate yena tu tāny ekāgrāṇi vartante /
sa dharmaḥ samādhir iti /
dvitīyasya tasmād avikṣepa iti cet /
yady etat syād dvitīyasya cittasya tasmāt samādheḥ (Abhidh-k-vy 664) [avikṣepaḥ /
kasminn ālambane] na vikṣepo 'sminn ālambana iti /
saṃprayukte samādhivaiyarthyaṃ /
yat prathamaṃ cittaṃ samādhisaṃprayuktaṃ /
tasmin saṃprayukte samādhivaiyarthyaṃ
zhes bya ba yin te /
'dir gzugs kyi phung po ni rnam par rig byed ma yin pa'i gzugs so /
dmigs pa gcig pa nyid do zhes bya ba ni sems rnams kyi dmigs pa gcig pa nyid do /
yang sems dang sems las byung ba thams cad kyang dmigs pa gcig pa nyid yin na /
ci'i phyir sems rnams kyi dmigs pa gcig pa nyid ces bya'i /
sems dang sems las byung ba rnams kyi zhes ni mi bya zhe na gtso bo yin pa'i phyir ro /
sems dmigs pa gcig pa dag kho na ting nge 'dzin yin zhes bya ba ni gnas skabs kyi khyad par yin pa'i phyir sems kyi yon tan dang ngo bo bzhin no /
bye brag tu smra ba na re /
sems rnams kho na ting nge 'dzin ma yin gyi /
gang gis de dag rtse gcig cing mnyam par gzhag par byed pa'i chos de ting nge 'dzin yin te /
dper na bye brag pa'i lugs kyis dkar po'i yon tan dang ldan pa'i phyir ras yug dkar po yin la /
yon tan de nyid 'di la yod pas ni dkar po can zhes bya ba de dang 'dra'o zhes zer ro /
skad cig ma yin pa'i phyir sems thams cad rtse gcig pa ni ma yin nam /
ci na 'di skad du gang gis de dag rtse gcig par byed pa'i chos de ting nge 'dzin yin zhes brjod gal te gnyis pa de las rnam par mi gyeng ba yin no zhe na zhes bya ba ni /
gal te 'di snyam du sems gnyis pa ting nge 'dzin de'i sgo nas dmigs pa de las rnam par mi gyeng ba yin no snyam du sems na /
mtshungs par ldan pa la ting nge 'dzin don med pa yin no /
tatra kāritraṃ samādhir na karoti dvitīye karotīti kṛtvā /
kiṃ ca yata eva ca kāraṇāt samādhir ekāgratālakṣaṇo 'bhipretaḥ /
tata eva ca kāraṇāt cittānām ekālaṃbanatvaṃ kiṃ neṣyate /
kiṃ samādhinā arthāntarabhūtenety abhiprāyaḥ /
na /
durbalatvāt samādheḥ /
na mahābhūmikatvāt samādheḥ sadbhāvāt sarvasya cittasyaikāgryatāprasaṃgaḥ /
yac cittaṃ durbalena samādhinā saṃprayujyate /
na tad ekāgraṃ bhavati /
yat punar balavatā /
tac cittam ekāgram iti /
saty api mahābhūmikatve samādher na sarvacittānām ekāgratāprasaṃgaḥ /
cittāny eveti vistaraḥ /
cittāny evaikāgrāṇi samādhir nārthāṃtarabhūta iti /
tathā hy adhicittaṃ śikṣeti /
adhicittaṃ śikṣā katamā /
catvāri dhyānānīti sarvaṃ /
tathā cittapariśuddhipradhānaṃ catvāry eva dhyānāni /
ity uktāni /
likhitam idaṃ sūtram
sems dang po ting nge 'dzin dang mtshungs par ldan pa gang yin pa'i mtshungs par ldan pa de las ting nge 'dzin don med pa yin te /
ting nge 'dzin gyis de la bya ba ni mi byed kyi /
gnyis pa la bya ba byed pa'i phyir ro /
gzhan yang rgyu gang kho na las ting nge 'dzin rtse gcig pa nyid kyi mtshan nyid du 'dod pa'i rgyu de kho na las sems rnams kyi dmigs pa gcig pa nyid du yang ci'i phyir mi 'dod /
ting nge 'dzin don gzhan du gyur pas ci zhig bya snyam du bsams pa yin no /
ma yin te /
ting nge 'dzin stobs chung ba'i phyir ro zhes bya ba ni ting nge 'dzin sa mang po pa yod pa'i phyir sems thams cad rtse gcig pa nyid du ni thal bar mi 'gyur te /
sems gang zhig ting nge 'dzin stobs chung ba de dang mtshungs par ldan pa de ni rtse gcig pa ma yin la sems gang zhig stobs can dang mtshungs par ldan pa de ni rtse gcig pa yin pas ting nge 'dzin sa mang po pa nyid yin yang sems thams cad rtse gcig pa nyid du thal bar mi 'gyur ro /
sems rtse gcig pa dag kho na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sems rtse gcig pa dag kho na ting nge 'dzin yin gyi /
don gzhan du gyur pa ni ma yin no /
'di ltar mdo las lhag pa'i sems kyi bslab pa zhes bya ba ni lhag pa'i sems kyi bslab pa gang zhe na /
bsam gtan bzhi'o zhes bya ba thams cad dang de bzhin du sems yongs su dag pa'i gtso bo ni bsam gtan bzhi kho na yin no zhes bshad do /
mdo 'di ni /
ṛddhipādāḥ samādhayaḥ ity atra rdzu 'phrul rkang pa ting nge 'dzin /
yathā hy adhiśīlam śikṣā śīlam eva /
na tasmād anyā /
adhiprajñāṃ ca śikṣā prajñaiva
ces bya ba der bris so /
ji ltar lhag pa'i tshul khrims kyi bslab pa tshul khrims kho na yin gyi de las gzhan pa ma yin la /
na tasyā anyā /
evam adhicittaṃ śikṣā cittam eva /
na tasmād anyā /
na cittavyatiriktasamādhir astīty arthaḥ /
adhicittaṃ hi śikṣā samādhir iṣyate /
yathā cāsminn eva sūtre śīlaparīśuddhipradhānaṃ vimuktipariśuddhipradhānaṃ ity ukte /
na śīlapariśuddhiḥ śīlād anyā /
evaṃ dṛṣṭipariśuddhiḥ vimuktipariśuddhiś ca /
tathaiva cittapariśuddhir api na cittād anyā
lhag pa'i shes rab kyi bslab pa yang shes rab kho na yin gyi /
de las gzhan pa ma yin pa de bzhin du lhag pa'i sems kyi bslab pa yang sems kho na yin gyi de las gzhan pa ni ma yin pas sems las ma gtogs pa'i ting nge 'dzin med do zhes bya ba'i tha tshig ste /
lhag pa'i sems kyi bslab pa ni ting nge 'dzin min par 'dod do /
yang ji ltar mdo de nyid las tshul khrims yongs su dag pa'i gtso bo dang lta ba yongs su dag pa'i gtso bo dang rnam par grol ba yongs su dag pa'i gtso bo zhes bshad pa'i tshul khrims yongs su dag pa ni tshul khrims las gzhan pa ma yin la /
de bzhin du lta ba yongs su dag pa dang rnam par grol ba yongs su dag pa yang de dag las gzhan pa ma yin pa de kho na dang 'dra bar sems yongs su dag pa yang sems las gzhan pa ma yin te /
cittapariśuddhir hi caturdhyānalakṣaṇasamadhir iti sems yongs su dag pa ni bsam gtan bzhi'i mtshan nyid kyi ting nge 'dzin yin pas so /
evaṃ tarhīti /
yadi samādhisvabhāvāni dhyānāni sarvasamādhidhyānaprasaṃgaḥ
de lta na ni 'o na zhes bya ba ni gal te bsam gtan rnams ting nge 'dzin gyi rang bzhin yin na /
ting nge 'dzin thams cad bsam gtan du thal bar 'gyur ro /
kuśalakliṣṭāvyākṛtanām api samādhīnāṃ dhyānaprasaṃgaḥ ting nge 'dzin dge ba dang nyon mongs pa can dang lung du ma bstan pa rnams kyang bsam gtan du thal bar 'gyur te /
samādher mahābhūmikatvāt /
na /
prakarṣayukta iti vistaraḥ /
naitad evaṃ prakarṣayukte samādhau dhyānanāmavidhānat /
bhāskaravat /
tadyathā ya eva prakarṣeṇa bhāsaṃ karoti /
sa eva bhāskaraḥ /
na khadyotakādiḥ /
tadvat /
sa hīti vistaraḥ /
sa hy aṃgasamāyuktaḥ samādhiḥ śamathavipaśyanābhyāṃ yuganaddhābhyām ivāśvābhyāṃ ratho vahatīti yuganaddhavāhī
ting nge 'dzin ni sa mang po pa yin pa'i phyir ro /
ma yin te /
phul du phyin pa dang ldan pa la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de ni de lta ma yin te /
ting nge 'dzin phul du phyin pa dang ldan pa la bsam gtan gyi ming du btags pa'i phyir nyi ma bzhin no /
dper na gang zhig phul du phyin par snang bar byed pa de kho na nyi ma yin gyi /
srin bu me khyer la sogs pa ni ma yin pa de dang 'dra'o /
de ni zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni yan lag dang ldan pa'i ting nge 'dzin de ni zhi gnas dang lhag mthong rta gnya' sbrel bas shing rta 'dren pa dang 'dra bas zung du 'brel bar ngang gis 'byung ba'o /
tadbhāvāt dṛṣṭadharmasukhavihāra uktaḥ sūtre /
sukhā ca pratipad iti /
aṃgasamāyukta eva samādhiḥ /
sukhā ca pratipad ity ukta iti vartate
de'i phyir mdo las mthong ba'i chos la bde bar gnas pa zhes bshad do /
lam sla ba zhes bya ba ni yan lag dang ldan pa'i ting nge 'dzin nyid lam sla ba zhes bshad do zhes bya bar sbyar te /
sutarāṃ tena dhyāyanti sukhatvāt /
kliṣṭaya kathaṃ dhyānatvam iti /
yadi kuśalāṃgasamāyuktaḥ samādhir dhyānaṃ
sla ba'i phyir des ni shin tu yang sems par byed do /
nyon mongs pa can ji ltar bsam gtan yin zhe na zhes bya ba ni gal te dge ba'i yan lag dang ldan pa'i ting nge 'dzin bsam gtan yin na /
kliṣṭasyāsvādanāsaṃprayuktasya kathaṃ dhyānatvayuktam (Abhidh-k-vy 665) iti vākyaśeṣaḥ nyon mongs pa can ro myang ba dang mtshungs par ldan pa ji ltar bsam gtan nyid du bshad ces bya ba tshig lhag ma yin no /
trividhaṃ dhyānam /
āsvādanāsaṃprayuktaṃ śuddhakam anāsravam iti vacanāt
bsam gtan ni rnam pa gsum ste ro myang ba dang mtshungs par ldan pa dang dag pa dang zag pa med pa'o zhes pa 'byung ba'i phyir ro /
mithyopanidhyānād iti /
mithyānitīraṇād ity arthaḥ
log par nges par sems pa'i phyir ro zhes bya ba ni log par nges par rtog pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
atiprasaṃga iti /
kāmarāgaparyavasthitenāpi cetasā mithyopanidhyānāt tatprasaṃgaḥ
ha cang thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni 'dod pa'i 'dod chags kyis kun nas dkris pa'i sems kyis kyang log par nges par sems pa'i phyir der thal bar 'gyur ro zhe na /
na /
tatpratirūpa eveti vistaraḥ /
naitad evaṃ atiprasaṃga iti /
tat pratirūpa eva hi nātibahuvilakṣaṇe kliṣṭe dhyānam iti saṃjñāsaṃniveśaḥ
ma yin te de dang mthun pa kho na la zhes bya ba rgyas par smos te de ni de ltar thal bar 'gyur ba ma yin te /
de dang mthun pa mtshar gcig mtshan nyid mang po mi mthun pa med pa'i nyon mongs pa can la bsam gtan zhes ming du btags pa ste sa bon rul ba bzhin no /
pūtibījavat /
yathā kiṃcid abījaṃ pāṣāṇādy atyantatajjātivilakṣaṇam na pūtibījam ity ucyate
dper na rdo la sogs pa sa bon ma yin pa kha cig ni de'i rigs dang mtshan nyid shin tu mi 'dra ba'i phyir sa bon rul pa zhes mi bya'o /
kiṃ tarhi /
bījajātīyam evopahataṃ yad bhavati /
tasminn eva saṃjñāsaṃniveśaḥ pūtibījam iti
'o na ci zhe na /
sa bon gyi rigs nyid nyams pa gang yin pa de kho na la sa bon rul pa'o zhes ming du 'dogs pa de dang 'dra'o /
uktāni cākuśalāny api dhyānānīti /
sa kāmarāgaparyavasthitaḥ kāmarāgaparyavasthānam antarīkṛtvā dhyāyati pradhyāyatīti vistaraḥ /
anena kāmarāgādiparyavasthānasyāpi dhyānatve sati na doṣa iti darśayati
bsam gtan mi dge ba dag kyang gsungs so zhes bya ba ni 'dod pa'i 'dod chags kyis kun nas dkris pa de 'dod pa'i 'dod chags kyis kun nas dkris pa nang du byas nas sems par byed /
rab tu sems par byed do zhes rgyas par 'byung ba yin te /
'dis ni 'dod pa'i 'dod chags la sogs pas kun nas dkris pa yang bsam gtan nyid yin pas nyes pa med do /
dhūmāgnivad iti /
yathā dhūmo 'treti dhūmavacanenāgnir apy ukto bhavati sāhacaryāt
zhes ston par byed do /
du ba dang me bzhin no zhes bya ba ni dper na 'di na du ba yod pas zhes du ba smos pas me yang smras pa yin te /
na vināgninā dhūmo bhavatīti /
anenaiva cāvinābhāvitvena dhūmasyābhyarhitatvaṃ /
yatra hi dhūmaḥ /
tatrāgniḥ /
na tu yatrāgniḥ
me med na du ba mi 'byung bas lhan cig spyod pa'i phyir ro /
med na mi 'byung ba 'di nyid kyis du ba gtso bo yin no /
gang na du ba yod pa de na me yod kyi gang na me yod pa de na du ba yod pa ni ma yin te /
tatra dhūmaḥ /
tathā hy ayoguḍāṃgārādiṣv agnir eva gṛhyate
'di ltar lcags bzhu ba dang mdag ma la sogs pa la me kho na 'dzin gyi du ba ni ma yin no /
na dhūmaḥ /
asmāc cābhyarhitatvād dhūmasya pūrvanipāto vāsudevārjunavat
de lta bas na du ba ni gtso bo yin pa'i phyir sngar smos te /
nor lha dang srid sgrub bzhin no /
anyathā hi dvaṃdve 'pīty agniśabdasya pūrvanipātaḥ syāt de lta ma yin na ni me zhes bya ba'i sgra sngar smos par 'gyur ro /
kathaṃ punaḥ sāhacaryeṇa hi prītisukhavān vicāro vinā vitarkeṇa nāsti yang lhan cig spyod pa ji lta bu rtog pa med par ni dga' ba dang bde ba dang ldan pa'i dpyod pa med do zhes bya ba smos te /
yathā dhyānāntaravicāraḥ /
na prītisukhavān ity avitarkaḥ /
naivam ayaṃ vicāraḥ
ji ltar bsam gtan khyad par can gyi dpyod pa dga' ba dang bde ba dang ldan pa ma yin pas rtog pa med pa ltar dpyod pa 'di ni de lta bu ma yin no /
viśeṣito hy ayaṃ vicāraḥ /
prītisukhasahapaṭhitaḥ /
vicāraprītisukhavad iti /
prītisukhavatā vicāreṇa prītisukhena ca saṃprayuktaṃ prathamaṃ dhyānam ity arthaḥ
de bas na dpyod pa dang dga' ba dang bde ba dang ldan zhes dga' ba dang bde ba dang bcas par ston pas dpyod pa 'di khyad par du byas pa yin te /
bsam gtan dang po ni dga' ba dang bde ba dang ldan pa'i dpyod pa dang dga' ba dang bde ba dang mtshungs par ldan no zhes bya ba'i tha tshig go /
yadi punar vitarkaprītisukhavad iti sūtraṃ kriyeta ko doṣaḥ syāt gal te rtog pa dang dga' ba dang bde ba dang ldan pa'o zhes mdor byas na nyes pa ci yod ce na /
na śakyam evaṃ kartuṃ de ltar bya bar ni mi nus te /
pūrvapūrvāṃgavarjitam iti vakṣyati /
vitarkavarjitaṃ dvitīyaṃ dhyānam iti dhyānāntaram api dvitīyaṃ dhyānaṃ prāpnoti
yan lag lnga lnga spangs pa yin /
zhes 'chad par 'gyur ba bsam gtan gnyis pa ni rtog pa spangs pa'o zhes byas na bsam gtan khyad par can yang bsam gtan gnyis par 'gyur ro /
kiṃ ca catvāry aṃgāni prathamadhyānanirdeśāvasāne 'nenānukrameṇoktāni gzhan yang bsam gtan dang po yan lag bzhi par bstan pa'i mjug nas go rims bzhin 'di skad du /
rtog pa dang bcas /
savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharatīti /
tatra vicāraprītisukhasamādhayaḥ prathame dhyāne bhavaṃti /
ebhiś caturbhir aṃgair vitarkeṇa ca sarvaprathamoktena paṃcāṃgam ucyate
dpyod pa dang bcas dben pa las skyes pa'i dga' ba dang bde ba can bsam gtan dang po rdzogs par byas te gnas so zhes bshad do /
de la bsam gtan dang po la dpyod pa dang dga' ba dang bde ba dang ting nge 'dzin dag yod pas yan lag de bzhi dang thams cad kyi dang por bshad pa rtogs pa dang yan lag lnga pa zhes bya ba'o /
dvitīyaṃ punar ucyate /
avitarkam avicāraṃ samādhijaṃ prītisukhaṃ dvitīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharatīti
gnyis pa yang rtog pa med cing dpyod pa med la ting nge 'dzin las skyes pa'i dga' ba dang bde ba can bsam gtan gnyis pa rdzogs par byas te gnas so zhes 'byung ste /
(Abhidh-k-vy 666) caturṇām eṣāṃ pūrvāṃgena vicāralakṣaṇena varjitam iti /
tṛtīyam apy evam ucyate
yan lag bzhi po 'di dag las yan lag dang po dpyod pa'i mtshan nyid spangs pa yin no /
gsum pa yang 'di skad du /
sa prīter virāgād upekṣako viharati vistareṇa yāvat sukhavihārīti /
tṛtīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharatīti
dga' ba las 'dod chags dang bral nas btang snyoms su gnas shing zhes bya ba nas rgyas par bde bar gnas so zhes brjod pa bsam gtan gsum pa rdzogs par byas te gnas so zhes bya ba'i bar 'byung ba yin te /
prītilakṣaṇenāpareṇāṃgena varjitam iti yan lag gzhan dga' ba'i mtshan nyid kyang spangs pa yin no /
caturthaṃ punar evam ucyate /
sa sukhasya ca prahāṇād vistareṇa yāvad aduḥkhāsukham upekṣāsmṛtipariśuddaṃ caturthaṃ dhyānam upasaṃpadya viharatīti
bzhi pa yang 'di skad du /
bde ba yang spangs shing zhes bya ba nas rgyas par sdug bsngal yang ma yin pa bde ba yang ma yin pa btang snyoms dang dran pa yongs su dag pa can bsam gtan bzhi pa rdzogs par byas te gnas so zhes bya ba'i bar 'byung ba yin te /
sukhenāpy aṃgena varjitaṃ samādhir evātra kevalam avaśiṣyata ity ata eva sūtraṃ kṛtaṃ /
vicāraprītisukhavad iti
yan lag bde ba yang spangs pas de la ting nge 'dzin 'ba' zhig lus so /
de'i phyir 'di skad du /
dpyod dang dga' dang bde dang ldan /
(VIII /
2-4) eṣām api copapattaya uktā iti /
ārūpyadhātur asthāna upapattyā caturvidha iti vacanāt /
anuparivartakarūpābhāvad iti /
dhyānānāsravasaṃvarābhāvād ity arthaḥ /
viveka iti /
vivicyate aneneti vivekaḥ
zhes mdor byas so /
de dag gi yang skye ba rnams ni bshad zin to zhes bya ba ni /
gzugs med khams na gnas med de /
skye ba las ni rnam pa bzhi /
zhes 'byung ba'i phyir ro /
rjes su 'brang ba'i gzugs med pa'i phyir ro zhes bya ba ni bsam gtan dang zag pa med pa'i sdom pa med pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
dben pa zhes bya ba ni 'dis rnam par 'byed par byed pas dben pa'o /
yena mārgeṇeti /
ānaṃtaryamārgeṇa vimuktimārgeṇāpi vā tad ekakāryatvāt
lam gang gis zhes bya ba ni bar chad med pa'i lam gyis so /
yang na rnam par grol ba'i lam gyis kyang yin te /
de dang 'bras bu gcig pa'i phyir ro /
vairāgyagamanād iti /
tadvaimukhyagamanād ity arthaḥ /
vibhūtarūpasaṃjñākhyā iti /
vibhūtā rūpasaṃjñāsyeti vibhūtarūpasaṃjñaḥ
'dod chags dang bral bar 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba ni des 'dod chags dang bral bar 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba'i don to /
gzugs kyi 'du shes bshig ces bya /
zhes bya ba ni 'di la gzugs kyi 'du shes bshig pa yod pas na gzugs kyi 'du shes bshig pa'o /
vibhūtarūpasaṃjñā ity ākhyā eṣām iti vibhūtarūpasaṃjñākhyāḥ /
sādhyaṃ tāvad etad iti /
nikāyāntarīyāḥ /
yadi hi syād hi syād iti vaibhāṣikāḥ /
āpiṃgalavad iti /
yathā īṣat piṃgala āpiṃgalaḥ /
evam īṣad rūpā ārūpyā iti
'di dag la gzugs kyi 'du shes bshig pa zhes bya bas na gzugs kyi 'du shes bshig ces bya'o /
re zhig 'di ni bsgrub par bya ba yin no zhes zer ba ni sde pa gzhan dag go /
gal te yod na zhes zer ba ni bye brag tu smra ba'o /
chung zad ser ba bzhin no zhes bya ba ni ji ltar chang chung tsam ser ba la cung zad ser ba zhes bya ba de bzhin du /
gzugs cung zad cig yod pa la gzugs med pa zhes bya'o /
kathaṃ tadabhāve tatsaṇvarau kāyavāksaṃvarau bhaviṣyataḥ de dag med na de lus dang ngag med na ji ltar de dag gi sdom pa ste lus dang ngag gi sdom pa dag tu 'gyur /
na cāsati bhūte ārūpyāvacare saṃvarabhautikam ārūpyāvacaraṃ yujyate /
anāsravasaṃvaravac cet /
tatraitat syāt /
yathā na saṃty anāsravāṇi bhūtāni /
asti cānāsravasaṃvaro bhautikaṃ rūpam
gzugs med pa na spyod pa'i 'byung ba med par ni gzugs med pa na spyod pa'i 'byung ba las gyur pa mi rung ngo /
gal te zag pa med pa'i sdom pa bzhin no zhes bya ba ni de la 'di snyam du ji ltar zag pa med pa'i 'byung ba dag med bzhin du yang zag pa med pa'i sdom pa 'byung ba las gyur pa'i gzugs yod pa de bzhin du gzugs med pa na spyod pa'i 'byung ba dag kyang med mod kyi /
evam ihāpi nārūpyāvacarāṇi bhūtāni syuḥ /
atha vārūpyāvacarasaṃvaraḥ syāt bhautikaṃ rūpam iti /
tac ca na /
sāsravabhūtasadbhāvāt sāsravāṇi bhūtāni saṃti /
tāny ārūpyeṣu bhaveyuḥ /
anāsravāṇi tu bhūtāni na saṃti /
ato 'nāsravasaṃvaro yatra jātaḥ /
tatratyāni sāsravāṇy upādāya bhavatīty akalpaneyam asāmyāt /
samāpattāv api tatpratiṣedha ukta iti /
anenaivopapattirūpapratiṣedhena samāpattāv api rūpapratiṣedha ukto bhavati /
nātra yatnāṃtaram anuṣṭheyaṃ
'on kyang gzugs med pa na spyod pa'i sdom pa 'byung ba las gyur pa'i gzugs yod do snyam du sems na /
de ni ma yin te /
zag pa dang bcas pa'i 'byung ba yod pa'i phyir ro /
zag pa dang bcas pa'i 'byung ba dag yod pas de dag gzugs med pa rnams na yod cing /
zag pa med pa'i 'byung ba dag ni med de /
de'i phyir zag pa med pa'i sdom pa ni gang du skyes pa de na yod pa'i zag pa dang bcas pa dag rgyur byas nas skyes pas mi 'dra ba'i phyir rtog pa 'di ni rung ba ma yin no /
snyoms par 'jug pa la yang de dgag pa bshad do zhes bya ba ni skye ba'i gzugs bkag pa 'di nyid kyis snyoms par 'jug pa la yang gzugs bkag par bshad pa yin pas 'di la 'bad pa gzhan ni mi bya'o /
ji lta zhe na /
kathaṃ /
yadi kāyavāksaṃvaramātraṃ /
(Abhidh-k-vy 667) kathaṃ tadabhāve tatsaṃvaro bhaviṣyati
gal te lus dang ngag gi sdom pa tsam zhig go zhe na /
de dag med na ji ltar de dag gi sdom par 'gyur /
na cāsati bhūte bhautikaṃ yujyate /
anāsravasaṃvaravac cet
'byung ba med par ni 'byung ba las gyur pa mi rung ngo /
gal te zag pa med pa'i sdom pa bzhin no zhe na ma yin te /
na /
sāsravabhūtasadbhāvād iti /
sarvaśo rūpasaṃjñānāṃ samatikramād iti vacanāt /
samāpattāv api tatpratiṣedha ukta ity apare /
tad evaṃ nārūpyasamāpattiṣu nārūpyopapattiṣu rūpam astīti darśitaṃ bhavati /
parimāṇālpatvāc cet /
atha mataṃ /
paramāṇumātraṃ rūpam asti /
atas ta īṣadrūpā iṣyanta iti /
udakajaṃtukeṣv apy aṇutvād adṛśyarūpeṣu prasaṃgaḥ ārūpyaprasaṃga ity arthaḥ /
acchatāc cet /
tatraitad syād rūpasyācchatvād ārūpyā iti
zag pa dang bcas pa'i 'byung ba yod pa'i phyir ro zhes bya ba yin no /
gzhan dag na re rnam pa thams cad du gzugs kyi 'du shes las yang dag par 'das nas zhes 'byung bas snyoms par 'jug pa la yang de dgag par bshad pa yin no zhes zer ro /
de ltar na gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa la yang gzugs med la gzugs med par skye ba dag la yang med do zhes bshad pa yin no /
gal te bong tshod chung ba'i phyir ro zhe na ni zhes bya ba ni 'on te rdul phra rab tsam gyi gzugs shig yod ba de'i phyir de dag la gzugs cung zad cig yod do zhes bya bar 'dod na ni phra ba'i phyir chu'i skye bo gzugs bltar mi snang ba dag la yang thal bar 'gyur te /
antarābhavarūpāvacareṣv apu prasaṃgaḥ /
antarābhavarūpāvacarā hi vajramayeṣv api parvateṣv acchatvād asajjamānā gacchaṃti /
teṣv ārūpyaprasaṃgaḥ /
samāpattivat tadupapattiviśeṣād iti /
yathaiva hy ākāśānantyādisamāpattayo viśiṣṭatamāḥ /
evam upapattiviśeṣo 'pi tāsām abhyupagantavyo 'cchācchataratama iti
gzugs med bar thal bar 'gyur ro zhes bya ba'i don to /
gal te dang ba'i phyir ro zhe na zhes bya ba ni de la 'di snyam du gzugs dang ba'i phyir gzugs med pa dag yin no snyam du sems na /
srid pa bar ma dang gzugs na spyod pa dag la yang thal bar 'gyur te /
srid pa bar ma dang gzugs na spyod pa dag la yang thal ba ni dang ba'i phyir rdo rje'i ril yang thogs pa med par 'gro bas de dag la yang thal bar 'gyur ro /
snyoms par 'jug pa bzhin du skye ba khyad par du 'phags pa'i phyir ro zhes bya ba ni ji ltar nam mkha' mtha' yas la sogs pa'i snyoms par 'jug pa dag ches shin tu khyad par du 'phags pa de bzhin du dag gi skye ba'i khyad par yang dang ba dang ches dang ba dang ches shin tu dang ba'o zhes khas blang dgos so /
ataḥ samāpattivad upapattiviśeṣo 'py acchataratama iti /
tad evārūpyaṃ syāt
de'i phyir snyoms par 'jug pa bzhin du skye ba ches shin tu dang bas zhes bya bar khyad par du 'phags pa'i phyir de kho na gzugs med pa kho nar 'gyur ro /
yadi cārūpyopapattirūpasyādharabhūmikenendriyeṇācchataratvād agrahaṇam ity ārūpyā ucyaṃte gal te yang gzugs med par skye ba'i gzugs na dang ba'i phyir sa 'og ma pa'i dbang pos mi 'dzin pas gzugs med pa rnams zhes bya ba'o zhe na /
dhyānopapattirūpasyāpi ceti vistaraḥ bsam gtan du skye ba'i gzugs kyang zhes bya ba rgyas par smos so /
'di ltar sbyar te /
eṣa saṃbhavo dhyānopapattirūpasyāpi cādharabhūmikenendriyeṇāgrahaṇaṃ bsam gtan du skye ba'i gzugs /
bsam gtan gnyis pa'i sa pa yang sa 'og ma pa'i dbang po ste /
kathaṃ /
prathamadhyānabhūmikenendriyeṇa dvitīyabhūmikasyāgrahaṇaṃ /
evaṃ yāvat tṛtīyadhyānabhūmikenendriyeṇa caturthadhyānabhūmikasya rūpasyāgrahaṇaṃ /
ūrdhvabhūmikasyācchataratamatvāt /
tad evaṃ dhyānopapattirūpasya cādharabhūmikenendriyeṇāgrahaṇāt kas tatra viśeṣaḥ /
ārūpyadhātau yad acchataratamābhyāṃ sāmānye 'pi ta evārūpyā iṣyaṃgte na rūpāvacarāḥ
bsam gtan dang po'i sa pa'i dbang pos mi zin la /
de bzhin du sa gong ma pa'i ches shin tu dang ba'i phyir bsam gtan bzhi pa'i sa pa'i gzugs kyang bsam gtan gsum pa'i sa pa'i bar gyi dbang pos mi zin to /
de ltar na bsam gtan du skyes pa'i gzugs kyang sa 'og ma pa'i dbang pos mi zin pa'i phyir /
gzugs med pa de dang khyad par ci zhig yod na 'di ltar ches shin tu gsal ba'i tshul 'dra ba yang de dag kho na gzugs med par 'dod kyi gzugs na spyod pa rnams ni ma yin te /
tasmān na tatra rūpaṃ /
atha mataṃ dvayor dhātvor anvarthā saṃjñā
de lta bas na de na gzugs med do /
'on te khams gnyis kyi ming ni don dang mthun pa yin te /
kāmaguṇaprabhāvitaḥ kāmadhātuḥ /
rūpaprabhāvito rūpadhātur iti
'dod pa'i yon tan gyis rab tu phye ba ni 'dod pa'i khams yin la /
gzugs kyis rab tu phye ba ni gzugs kyi khams yin gyi /
nārūpyadhātor anvarthā saṃjñā /
kiṃ tarhi yādṛcchikī ti /
kātra yuktiḥ /
dvayor dhātvor anvarthā saṃjñā
gzugs med pa'i khams kyi ming ni don dang mthun pa ma yin no /
'o na ci zhe na /
'dod rgyal ba yin no zhe na /
khams gnyis kyi ming ni don dang mthun pa yin gyi /
nārūpyadhātor iti /
yuktyā pratiṣidhya nārūpyadhātau rūpam astīti āgamaṃ parigṛhyāśaṃkitaṃ vāryate
gzugs med pa'i khams kyi ni ma yin no zhes bya ba de la rigs pa ci zhig yod /
de ltar rigs pas gzugs med pa'i khams na gzugs med do zhes bkag nas lung smos te dogs pa zlog par byed do /
tatra rūpaprasiddhyārtham āyurūṣmaṇor iti vistaraḥ de la gzugs rab tu grub par bya ba'i phyir gal te tshe dang drod gnyis zhes bya ba rgyas par smos te /
ārūpyeṣu rūpāstitvasiddhir iti ced ity etat padaṃ pratyekaṃ yojyaṃ gal te gzugs med pa dag na gzugs yod pa nyid grub bo zhe na zhes bya ba'i tshig 'di ni re re la sbyar bar bya'o /
ji lta zhe na /
katham /
āyurūṣmaṇoḥ saṃsṛṣṭavacanād rūpāstitvasiddhir iti cet
gal te tshe dang drod gnyis 'dres par gsungs pa'i phyir /
gzugs yod pa nyid du grub bo zhe na zhes bya ba ste /
tatraitat syāt sūtra uktaṃ /
yac cāyuṣman kauṣṭhila āyur yac coṣmakaṃ saṃsṛṣṭāv imau dharmau
de la 'di snyam du mdo las /
tshe dang ldan pa gsus po che tshe gang yin pa dang drod gang yin pa'i chos 'di dag ni 'dres pa ste /
na visaṃsṛṣṭāv iti vistaraḥ /
atas tatrāyuṣi saty ūṣmaṇā bhavitavyaṃ
ma 'dres pa ma yin no zhes rgyas par 'byung bas de'i phyir de na tshe yod na drod kyang yod par 'gyur la /
ūṣmā ca rūpam iti sidhyati drod ni gzugs yin no zhes bya bar grub bo snyam du sems na'o /
naḍakalāpīdvayavan nāmarūpayor (Abhidh-k-vy 668) anyonyaniśritavacanāt /
ārūpyeṣu rūpāstitvasiddhir iti cet
gal te 'dam bu'i shog gnyis bzhin du ming dang gzugs dag phan tshun bstan to zhes gsungs pa'i phyir gzugs med pa dag na gzugs yod pa nyid du 'grub bo zhe na zhes bya ba ste /
sūtra uktaṃ /
tadyathāyuṣman śāriputra dve naḍakalāpyāv ākāśe ucchrite syātāṃ /
te anyonyaniśrite anyonyaṃ niśritya tiṣṭheyātām
mdo las tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu dper na 'dam bu'i shog gnyis gnam du bsgrengs te phan tshun bsten cing 'dug pa de la 'ga' zhig gis gcig bor na cig shos 'gyel bar 'gyur la cig shos bor na yang cig shos 'gyel bar 'gyur ro /
tatra kaścid ekām apanayet /
dvitīyā nipatet /
dvitīyām apanayet /
ekā nipatet /
evam āyuṣman śāriputra nāmaṃ ca rūpaṃ cānyonyaniśritaṃ /
anyonyaṃ niśritya tiṣṭhatīti vistaraḥ /
vijñānapratyayaṃ nāmarūpam iti vacanāt /
tasmād ārūpyeṣu rūpāstitvasiddhir iti cet /
pratītyasamutpādasūtra uktaṃ /
ārūpyaprasiddhikṣaṇe vijñānapratyayaṃ nāmarūpam iti vacanāt tasmād ārūpyeṣu rūpam astīti sidhyati /
anyatra rūpād iti vistaraḥ /
sūtra uktaṃ /
rūpopagaṃ bhikṣavo vijñānaṃ tiṣṭhati /
iti rūpālambanarūpapratiṣṭhaṃ /
yaḥ kaścid bhikṣava evaṃ vadet
tshe dang ldan pa sh'a ri'i bu de bzhin du ming dang gzugs kyang phan tshun brten cing gnas zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
gal te rnam par shes pa'i rkyen gyis ming dang gzugs zhes gsungs pa'i phyir de lta bas na gzugs med pa dag na gzugs yod pa nyid du 'grub bo zhe na zhes bya ba ste /
rten cing 'brel par 'byung ba'i mdo las /
nying mtshams sbyor ba'i mtshan nyid kyi skabs su rnam par shes pa'i rkyen gyis ming dang gzugs zhes gsungs pa'i phyir de lta bas na gzugs med pa dag na gzugs yod do zhes bya bar grub bo zhe na zhes bya ba yin no /
gzugs nas 'du byed kyi bar las zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te mdo las dge slong dag rnam par shes pa gzugs su nye bar 'gro ba /
gzugs la dmigs pa /
gzugs la brten pa gnas so /
ahaṃ anyatra rūpād vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārebhyo vijñānasyāgatiṃ vā gatiṃ vā vadāmīti dge slong dag gang la la zhig 'di skad du bdag ni gzugs dang tshor ba nas 'du byed kyi bar dag las gzhan du rnam par shes par 'gro ba'am 'ong bar smra'o zhes zer na /
tasya tad vāgvastv eva syād iti de'i ngag de ni de'i tshig tsam du zad do zhes gsungs te /
asmād api cāgamād ārūpyeṣu rūpam astīti sidhyaty evaṃ cet /
tan na
lung 'di dang sbyar na yang gzugs med pa dag na gzugs yod do zhes bya bar 'grub bo zhes de snyam du sems na ma yin te /
saṃpradhāryatvāt /
āhosvit sarvam iti /
kāmarūpārūpyāvacaraṃ /
ayam atrābhiprāyārthaḥ /
kāmāvacaram evāyuḥ saṃdhāyaivam uktam iti
dpyad par bya ba yin pa'i phyir ro /
'on te thams cad las zhes bya ba ni 'dod pa dang gzugs dang gzugs med pa na spyod pa las so /
'dir dgongs pa'i don 'di yin te /
tathā hy uktaṃ /
āyur ūṣmātha vijñānaṃ yadā kāyaṃ jahaty amī /
apaviddhas tadā śete yathā kāṣṭham acetana iti /
na cārūpyadhātau kāyo 'sti /
kuta eva kāyanidhanaṃ /
rūpadhātau tu yady api kāyo 'sti /
na tu kāyanidhanaṃ prajñāyata iti /
yac ca nāmarūpayor anyonyāśritatvam uktaṃ /
tad api kāmarūpāvacaram eva saṃdhāyoktam iti lakṣyate /
dvayasaṃbhave hy anyonyāśritatvaṃ saṃbhavati /
yac ca vijñānapratyayaṃ nāmarūpam iti /
vijñānaṃ pratyayo 'syeti vijñānāpratyayaṃ nāmarūpam ity evaṃ ṣaṣṭhībahuvrīhisamāse /
kim atra sarvavijñānaṃ kāmāvacarasaṃskārapratyayaṃ yāvad ārūpyāvacarasaṃskārapratyayaṃ nāmarūpasya pratyayaḥ
'dod pa na spyod pa'i tshe kho na las dgongs nas de skad du gsungs pa yin te /
'di ltar /
tshe dang drod dang rnam shes kyis /
gang tshe lus 'di 'dor byed cing /
bor nas de tshe nyal ba ni /
ji ltar shing la sems med bzhin /
zhes 'byung ngo /
gzugs med pa'i khams na ni lus kyang med na lus 'jig pa lta ga la zhig yod /
gzugs kyi khams na ni lus yod mod kyi lus 'jig par mngon pa ni med do /
gang yang ming dang gzugs dag phan tshun bsten pa nyid du gsungs pa de yang 'dod pa dang gzugs na spyod pa kho na las dgongs te gsungs so zhes bya bar mngon te /
gnyi ga yod na phan tshun bsten pa nyid srid pas so /
gang yang rnam par shes pa'i rkyen gyis ming dang gzugs zhes bya ba ni 'di la rkyen rnam par shes pa yod pas rnam par shes pa'i rkyen gyis ming dang gzugs so zhes de skad du drug pa'i don du 'bru mang po par tshig bsdus pa yin no /
'dir ci rnam par shes pa 'dod pa na spyod pa'i 'du byed kyi rkyen can nas /
gzugs med pa na spyod pa'i 'du byed kyi rkyen can gyi bar thams cad ming dang gzugs kyi rkyen yin nam /
āhosvit sarvaṃ nāmarūpaṃ vijñānapratyayam iti /
vayaṃ brūmo vijñānapratyayaṃ māmarūpam ity evaṃ sarvasya nāmarūpasya vijñānaṃ pratyaya ity avadhāryate /
na tu sarvaṃ vijñānaṃ nāmarūpasya pratyaya ity avadhāryate /
kiṃcid vijñānaṃ nāmna eva pratyayo yad ārūpyāvacarasaṃskārapratyayaṃ
'on te ming dang gzugs thams cad rnam par shes pa'i rkyen can yin zhe na /
rnam par shes pa'i rkyen gyis ming dang gzugs zhes bya ba 'di la bdag ni ming dang gzugs thams cad kyi rkyen rnam par shes pa yin no zhes bya bar nges par gzung gi rnam par shes pa thams cad ming dang gzugs kyi rkyen yin no zhes bya bar ni nges par mi bzung ngo zhes zer te /
rnam par shes pa cung zad cig ni ming kho na'i rkyen yin te /
gzugs med pa na spyod pa'i 'du byed kyi rkyen can gang yin pa'o /
kiṃcin nāmarūpasya yat kāmarūpāvacarasaṃskārapratyayaṃ /
tad idam uktaṃ bhavati
cung zad cig ni ming dang gzugs kyi rkyen yin te /
'dod pa dang gzugs na spyod pa'i 'du byed kyi rkyen can gang yin pa'o /
pratyaya eva vijñānam asya nāmarūpasya des na 'di skad du ming dang gzugs 'di'i rkyen ni rnam par shes pa kho na yin gyi /
na tv asyaiva samuditasya nāmarūpasya pratyaya iti /
saṃbhavaṃ praty evam ucyate
ming dang gzugs 'di 'dus pa kho na'i rkyen ni ma yin no zhes bshad pa yin no /
srid pa'i phyir de skad du bshad par zad de /
tathā hy upapādukānāṃ vijñānapratyayaṃ ṣaḍāyatanam eva bhavati /
na nāmarūpam aniṣpannaṣaḍāyatanāvasthā hi paṃca skaṃdhā nāmarūpam (Abhidh-k-vy 669) ity ākhyāyante
'di ltar rdzus te skye ba rnams ni rnam par shes pa'i rkyen gyis skye mched drug kho na yin gyi /
ming dang gzugs ni ma yin no /
skye mched drug ma grub pa'i gnas skabs kyi phung po lnga la ni ming dang gzugs zhes bya'o /
sūtraṃ caitam evārthaṃ dyotayati /
vijñānaṃ ced ānanda mātuḥ kukṣiṃ nāvakrāmed api tu tan nāmarūpaṃ kalalatvāya saṃmūrchet
don 'di nyid mdo las kyang ston te /
kun dga' po gal te rnam par shes pa ma'i mngal du zhugs par ma gyur na /
'on kyang ming dang gzugs de nur nur po nyid du brgyal bar 'gyur ram /
na bhadanta /
vijñānaṃ ced ānandāvakrāmya kṣipram evāpakrāmed api tu tan nāmarūpam itthavtāya prajñāyeta
btsun pa ma lags so /
kun dga' bo gal te rnam par shes pa zhugs nas myur ba kho nar 'dor bar byed na 'on kyang ming dang gzugs de 'di lta bu nyid du mngon par 'gyur ram /
btsun pa ma lags so /
no bhadanta /
vijñānaṃ ced ānanda daharasya kumārasya kumārikāyā vā ucchidyeta vinaśyen na bhaved api tu tan nāmarūpaṃ vṛddhiṃ vipulatām āpadyeta
kun dga' bo gang gi tshe byis pa'am gzhon nu ma'am gzhon nu ma'i rnam par shes pa chad cing zhig la med par gyur na /
'on kyang ming dang gzugs de 'phel zhing rgyas par 'gyur ram /
no bhadanta /
tad anenāpi paryāyeṇa veditavyaṃ /
yad vijñānasya pratyayaṃ nāmarūpaṃ /
nāmarūpapratyayaṃ ca vijñānam iti vistaraḥ /
kim atra sarvair etai rūpādibhir vinā tatpratiṣedha āgatigatipratiṣedhaḥ /
tatra pūrvasmāl lokād aṃtarābhavasaṃtatyā ihopapattir āgatiḥ
btsun pa ma lags so /
de lta bas na khyod kyis rnam grangs 'dis kyang 'di ltar rig par bya ste /
ming dang gzugs kyang rnam par shes pa'i rkyen can yin la /
rnam par shes pa gang yin pa yang ming dang gzugs kyi rkyen can yin no zhes bya ba rgyas par gsungs so /
'dir ci gzugs la sogs pa de dag thams cad med na de bkag gam zhes bya ba ni 'ong ba dang 'gro ba bkag pa'o /
de la 'jig rten snga ma nas srid pa bar ma'i rgyun gyis 'dir skye ba ni 'ong ba'o /
aṃtarābhavasaṃtatyā punar asmāl lokāt paraloka upapattir gatiḥ srid pa bar ma'i rgyun gyis yang 'jig rten 'di nas 'jig rten pha rol du skye ba ni 'gro ba'o /
āhosvid ekenāpi rūpādīnām anyatamam eva /
vayaṃ brūmaḥ /
sarvair vinā tatpratiṣedha iti
'on te gzugs la sogs pa'i nang nas gang yang rung ba 'ga' zhig kyang zhes bya ba ni 'di dpyad par bya dgos so /
bdag ni thams cad med na de bkag pa yin no zhes zer ro /
aviśeṣavacanān na saṃpradhāryam iti cet /
syād eṣā buddhir aviśeṣeṇedaṃ sūtravacanaṃ
gal te bye brag med par gsungs pa'i phyir dpyad par mi bya'o zhe na zhes bya ba ni gal te 'di snyam du mdo'i tshig /
tshe dang ldan pa gsus po che tshe gang yin pa dang drod gang yin pa zhes bya ba nas /
yac cāyuṣman mahākauṣṭhila āyur iti vistareṇa yāvad rūpopagaṃ vijñānaṃ tiṣṭhatīty anena sūtravacanena viśeṣitaṃ kāmāvacaraṃ rūpāvacaraṃ vāyuḥ saṃdhāyoktaṃ yāvat sarvair eva tair vinā rūpādibhis tatpratiṣedha iti rgyas par rnam par shes pa gzugs su nye bar 'gro ba gnas so zhes bya ba'i bar 'di ni khyad par med par gsungs pa yin te /
mdo'i tshig 'di dang sbyar na 'dod pa dang gzugs na spyod pa'i tshe las dgongs te gsungs sam zhes bya ba nas de dag thams cad med na de bkag gam zhes bya ba'i bar lta bur bye brag tu ni ma phye'o snyam du sems na /
'dir smras pa /
atrocyate /
astiprasaṃgaḥ /
bāhyasyāpi hy ūṣmaṇa āyuṣā vinābhāvo na prāpnotīty aviśeṣavacanāt /
na hy evaṃ viśeṣitaṃ yac cāyuṣman kauṣṭhila āyur yac coṣmā ādhyātmika ityādi
ha cang thal bar 'gyur te /
bye brag med par gsungs pa'i phyir tshe med par phyi'i dro ba yang yod par mi 'gyur te /
'di skad du tshe dang ldan pa gsus po che tshe gang yin pa dang nang gi dro ba gang yin pa zhes bya ba la sogs pa lta bur khyad par du ni ma byas so /
bāhyasyāpi ca rūpasya kāṣṭhakuḍyāder asattvasaṃkhyātasya vijñānāśritatvaṃ prāpnoty aviśeṣavacanāt phyi'i gzugs shing dang rtsig pa la sogs pa sems can du bgrang ba ma yin pa yang rnam par shes pa la brten pa nyid du 'gyur te /
caturvijñānasthitivac ceti vistaraḥ /
yathā catasṛṇāṃ vijñānasthitīnām aviśeṣavacanād ārūpyadhātau tava rūpāstitvam /
evaṃ tavāhāracatuṣkavacanād rūpārūpyadhātau kavaḍīkārāhāraprasaṃgaḥ
khyad par med par 'byung ba'i phyir ro /
rnam par shes pa gnas pa bzhi bzhin du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ji ltar khyod kyi ltar na rnam par shes pa gnas pa bzhi khyad par med par gsungs pa'i phyir gzugs med pa'i khams na gzugs yod pa nyid bzhin du zas bzhi gsungs pa'i phyir gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na yang kham du byed pa'i zas yod pas thal bar 'gyur ro /
evaṃ hi sūtraṃ paṭhyate /
catvāra āhārā bhūtānāṃ sattvānāṃ sthitaye saṃbhavaiṣiṇāṃ cānugrahāye
mdo las ni 'di skad du zas bzhi ni sems can byung ba rnams gnas par byed pa dang srid pa tshol ba rnams la phan 'dogs par byed pa yin no /
katame catvāraḥ /
kavaḍīkārāhāraḥ audārikaḥ sūkṣmaḥ /
sparśo dvitīyaḥ /
manaḥsaṃcetanā tṛtīyaḥ /
vijñānam āhāraś caturtha iti
bzhi gang zhe na /
kham gyi zas rags pa dang phra ba dang gnyis pa reg pa'i zas dang gsum pa yid la sems pa'i zas dang bzhi pa rnam par shes pa'i zas so zhes 'byung ste /
evam āhāracatuṣkavacanāt sattvānāṃ sthityārtham aviśeṣeṇa /
kāmāvacarāṇām ity aviśeṣitatvāt tava rūpārūpyadhātvor api kavaḍīkārāhāraprasaṃgaḥ
de ltar sems can rnams gnas par bya ba'i phyir zas bzhi khyad par med par gsungs kyi 'dod pa na spyod pa rnams zhes bye brag tu ni ma mdzad pa'i phyir khyod kyi ltar na gzugs dang gzugs med pa'i khams dag na yang kham gyi zas yod par thal bar 'gyur ro /
atikramyeti vistaraḥ /
tatra nikāyāntarīyasyaitat syāt /
asty asyotsargasyāpavādhaḥ /
atikramya devān kavaḍīkārāhārabhakṣān iti vacanāt /
udāyisūtrādiṣu bhedāc ca kāyasyātikramya devān kavaḍīkārāhārabhakṣān anyatamasmin divye manomayakāya upapadyata iti /
prītyāhāravacanāc ceti /
bhavati bhikṣavaḥ sa samayo yad ayaṃ lokaḥ saṃvartate
gal te kham du byed pa'i zas za ba'i lha rnams las 'das zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de la sde pa gzhan dag 'di snyam du spyir bstan pa la dmigs kyis bstsal ba yod de /
'char byed la sogs pa'i mdo las /
lus zhig nas kham du byed pa'i zas za ba'i lha rnams las 'das te /
lha yid kyi lus can 'ga' zhig tu skye'o zhes kham du byed pa'i zas za ba'i lha rnams las 'das te zhes gsungs pa'i phyir dang dga' ba'i zas zhes gsungs pa'i phyir zhes bya ba ni dge slong dag 'jig rten 'jig pa'i dus gang yin pa de yod de /
saṃvartamāne loke yadbhūyasā sattvā ābhāsvare (Abhidh-k-vy 670) devanikāye utpadyante /
tatra bhavanti rūpiṇo manomayā avikalā ahīnendriyāḥ sarvāṃgapratyaṃgopetāḥ śubhā varṇasthāyinaḥ svayaṃprabhā vihāyasaṃgamāḥ prītibhakṣāḥ prītyahārā dīrghāyuṣo dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhantīty evamādiṣu sūtreṣu vacanād aprasaṃgaḥ kavaḍīkārāhārasya /
yady evam ārūpyeṣv api rūpasyāprasaṃgaḥ /
kiṃ kāraṇam apavādāt
'jig rten 'jig pa na sems can phal cher 'od gsal ba'i lha'i ris su skye bar 'gyur zhing de dag gzugs bzang po yid las byung ba dbang po ma tshang ba med cing ngan pa ma yin pa /
yan lag dang nying lag thams cad dang ldan pa /
kha dog bzang po brtan pa rang gi 'od can nam mkha' la 'gro ba /
dga' ba za zhing dga' ba'i zas can tshe ring ba dus ring por gnas par 'gyur ro zhes bya ba de lta bu la sogs pa mdo dag las gsungs pa'i phyir kham du byed pa'i zas yod par thal bar mi 'gyur ro snyam du sems na /
gal te de lta na gzugs med pa dag na yang gzugs yod par thal bar mi 'gyur ro /
ci'i phyir zhe na /
dmigs kyis bstsal ba'i phyir ro /
kathaṃ /
rūpāṇāṃ niḥsaraṇam ārūpyā ity ekaṃ sūtram apavādaḥ
ji lta zhe na /
gzugs med pa rnams ni gzugs rnams las nges par 'byung ba yin no zhes bya ba ni mdo'i tshig dmigs kyis bstsal ba gcig yin no /
ye te śāntā vimokṣā atikramya rūpāṇy ārūpyā iti dvitīyam gzugs med pa'i rnam par thar pa zhi ba gang dag gzugs rnams las 'das nas zhes bya ba ni gnyis pa yin no /
arūpiṇaḥ santi sattvā iti tṛtīyaṃ gzugs can ma yin pa'i sems can dag yod ces bya ba ni gsum pa yin no /
sarvaśo rūpasaṃjñānāṃ samatikramād iti caturtham rnam pa thams cad du gzugs kyi 'du shes rnams las yang dag par 'das nas zhes bya ba ni bzhi pa yin no /
sati hi rūpa iti /
yady ārūpyasamāpattyupapattiṣu rūpaṃ syāt
gzugs shig yod na zhes bya ba ni gal te gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa dang skye ba dag la gzugs shig yod par gyur na /
sati hi rūpe svaṃ rūpam avaśyaṃ saṃjānīrann iti sarvaśo rūpasaṃjñānāṃ samatikramād iti vacanaṃ noktaṃ syāt /
uktaṃ tu /
ato 'pi na tatra rūpam asti /
audārikaṃ iti vistaraḥ /
tatraitat syāt /
audārikam adhobhūmikaṃ rūpam abhisaṃdhāyoktaṃ /
ye te śāntā vimokṣā iti vistareṇa
gzugs yod phan chad rang gi gzugs gdon mi za bar 'du shes par byed par 'gyur bas rnam pa thams cad du gzugs kyi 'du shes rnams las yang dag par 'das nas zhes 'byung ba smos par mi 'gyur pa zhig na smos te /
de'i phyir yang de na gzugs med do /
gal te sa 'og ma pa'i gzugs rags pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te 'di snyam du gzugs med pa'i rnam par thar pa gang dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni sa 'og ma pa'i gzugs rags pa las dgongs te gsungs pa yin no snyam du sems na /
atra brūmaḥ /
kavaḍīkārāhāre 'pi tulyaṃ /
kathaṃ /
atikramya devān kavaḍīkārāhārabhakṣān ity audārikam adhobhūmikaṃ kavaḍīkārāhāram abhisaṃdhāyoktam na rūpāvacaraṃ kavaḍīkārāhāraṃ sūkṣmam iti
'di la bdag kham gyi zas la yang mtshungs so zhes zer ro /
ji lta zhe na /
kham du byed pa'i zas za ba'i lha rnams las 'das te zhes bya ba ni sa 'og ma pa'i kham gyi zas rags pa las dgongs te gsungs pa yin gyi /
gzugs na spyod pa'i kham gyi zas phra ba las dgongs pa ni ma yin no /
yadi cādhobhūmyaudārikarūpaniḥsaraṇād ārūpyā ity ucyante /
dhyānānām api cādhobhūminiḥsaraṇatvād ārūpyatvaprasaṃgaḥ
gal te yang sa 'og ma pa'i gzugs rags pa las nges par 'byung ba'i phyir gzugs med pa dag ces bya na ni bsam gtan rnams kyang sa 'og ma pa las nges par 'byung ba yin pa'i phyir gzugs med par thal par 'gyur ro /
ji lta zhe na /
kathaṃ /
kāmāvacaraudārikarūpaniḥsaraṇaṃ prathamaṃ dhyānam
bsam gtan dang por ni 'dod pa na spyod pa'i gzugs rags pa las nges par 'byung ba yin la /
evam uttarottaraudārikarūpaniḥsaraṇaṃ /
yāvac caturthadhyānam ity ārūpyatvaprasaṃgaḥ /
vedanādiniḥsaraṇaṃ ca kiṃ noktaṃ /
yady adhobhūmikaudārikaniḥsaraṇāt saty api svabhūmikarūpe ārūpyā ity ucyante /
vedanādiniḥsaraṇād ārūpyā avedanā iti kiṃ nocyante /
satyām api svabhūmivedanāyāṃ /
ādiśabdena yāvad avijñānā iti kiṃ nocyante /
saty api svabhūmivijñāna iti /
kiṃ kāraṇam /
adhobhūmikavedanādiniḥsaraṇāt /
adhobhūmyaudarikavedanādiniḥsaraṇāt ity arthaḥ /
rūpajātiṃ tu kṛtsnām atikrāntā /
yā kācid rūpajātiḥ audārikī vā sūkṣmā vā ādhyātmikī vā bāhyā vā /
tāṃ sarvām atikrāntā ārūpyāḥ samāpattyupapattau
de bzhin du bsam gtan bzhi pa'i bar du gong nas gong du gzugs rags pa las nges par 'byung ba yin pas gzugs med par thal bar 'gyur ro /
tshor ba la sogs pa las kyang nges par 'byung ba yin par ci'i phyir ma bshad ces bya ba ni gal te rang gi sa pa'i gzugs yod bzhin du yang sa 'og ma pa'i gzugs yod bzhin du rags pa las nges par 'byung ba'i phyir gzugs med pa dag ces bya ba ni rang gi sa pa'i tshor ba yod bzhin du yang gzugs med pa rnams ni tshor ba la sogs pa las nges par 'byung ba yin pa'i phyir tshor ba med pa'o zhes kyang ci'i phyir ma bshad /
sogs pa zhes bya ba'i sgra ni rang gi sa pa'i rnam par shes pa yod bzhin du rnam par shes pa med pa'o zhes bya ba'i bar du ci'i phyir ma bshad ces bya ba yin no /
ci'i phyir zhe na /
sa 'og ma pa'i tshor ba la sogs pa las nges par 'byung ba'i phyir te /
sa 'og ma pa'i tshor ba la sogs pa rags pa las nges par 'byung ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
gzugs kyi rnam pa zad pa las 'das pa zhes bya ba ni gzugs med pa dag ni snyoms par 'jug pa dang skye ba la gzugs kyi rnam pa gang ci yang rung rags pa'am /
phra ba'am /
nang gi'am /
phyi'i yang rung ste de thams cad las 'das pa yin no /
tshor ba la sogs pa'i rnam pa las ni ma yin te /
gzugs med pa dag ni snyoms par 'jug pa dang skye ba la tshor ba thams cad las 'das pa ma yin te /
na vedanādijātiṃ na vedanāṃ sarvām atikrāntā ārūpyāḥ samāpattyupapattau /
aduḥkhāsukhavedanāstitvāt /
ādiśabdena yāvad vijñānaṃ vaktavyaṃ /
ato rūpāṇāṃ niḥsaraṇam uktaṃ
bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'i tshor ba yod pa'i phyir ro /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni rnam par shes pa'i bar brjod par bya'o /
de'i phyir gzugs rnams las nges par 'byung ba zhes gsungs kyi tshor ba la sogs pa las nges par 'byung ba zhes ni ma gsungs so /
na vedanādiniḥsaraṇaṃ /
tasmād evaṃvādinām asmākaṃ na bhavaty ayaṃ prasaṃgaḥ /
adhobhūmikavedanādiniḥsaraṇāt /
vedanādiniḥsaraṇaṃ ca kiṃ noktam iti
de lta bas na kho bo cag de skad du smra ba la ni sa 'og ma pa'i tshor ba la sogs pa las nges par 'byung ba'i phyir tshor ba la sogs pa las kyang nges par 'byung ba yin par ci'i phyir ma bshad ces bya ba'i thal ba 'dir mi 'gyur ro /
smras pa /
āha /
yadi rūpāṇāṃ niḥsaraṇam ārūpyāḥ /
yat tarhy uktaṃ sūtre nāhaṃ bhavena bhavasya niḥsaraṇaṃ vadāmīti /
tat katham rūpabhavasyārūpyabhavena (Abhidh-k-vy 671) niḥsaraṇaṃ
gal te gzugs med pa rnams gzugs rnams las nges par byung ba yin na /
'o na mdo las nga ni srid pas srid pa las 'byung bar mi smra'o zhes gsungs pa gang yin pa de ji ltar na gzugs med pa'i srid pas gzugs kyi srid pa las nges par 'byung zhe na /
bhavenabhavasyāniḥsaraṇavacanaṃ tu tenaiva tasyāniḥsaraṇāt /
tenaiva bhavena tasyaiva bhavasyāniḥsaraṇāt evam uktam /
asarvānatyantaniḥsaraṇāc ca /
asarvaniḥsaranaṃ /
na hi rūpabhavena kāmabhavasya niḥsaraṇam iti /
ārūpyabhavasyāpi tena niḥsaraṇaṃ bhavati /
na cātyantaniḥsaraṇaṃ kāmabhavāt tena bhavati
srid pas srid pa la nges par mi 'byung bar gsungs pa ni de nyid kyis de las nges par mi 'byung ba'i phyir de skad du bshad par zad do /
thams cad dang gtan du nges par 'byung ba ma yin pa'i phyir te /
thams cad las nges par 'byung ba ma yin pa ni gzugs kyi srid pas 'dod pa'i srid pa las nges par 'byung mod kyi /
des gzugs med pa'i srid pa las kyang nges par 'byung ba ni ma yin no /
des 'dod pa'i srid pa las gtan du nges par 'byung ba yang ma yin te /
punar āgamanāt /
tathārūpyabhavena rūpabhavasya niḥsaraṇaṃ /
na kāmabhavasya /
na cātyantaniḥsaraṇaṃ rūpabhavānām ārūpyabhavena /
uktaṃ yathā vartata iti /
nikāyam jīvitaṃ cātra niśritā cittasaṃtatir ityādi
yang 'ong ba'i phyir ro /
de bzhin du gzugs med pa'i srid pas kyang gzugs kyi srid pa las nges par byung gi 'dod pa'i srid pa las ni ma yin la gzugs med pa'i srid pas gzugs kyi srid pa las gtan du nges par 'byung ba yang ma yin no /
ji ltar gnas pa ni sngar bshad zin to zhes bya ba ni /
der ni ris dang srog la yang /
sems kyi rgyud ni brten pa yin /
traya iti pulliṃganirdeśaḥ /
ārūpyā ity abhisaṃbaṃdhanāt /
tathāprayogād iti /
prayogakāle ākāśādīny ālambanāni bhavanti anyadā tv anye 'pi dharmā yathāsaṃbhavam ālambanānīti darśayati
zhes bya ba la sogs pa yin no /
gsum po zhes bya ba ni gzugs med pa zhes bya bar sbyar ba'i phyir pho'i rtags kyis bstan pa yin no /
de ltar sbyor phyir zhes bya ba ni sbyor ba'i dus na nam mkha' la sogs par 'gyur gyi gzhan na ni ci rigs par chos gzhan dag la yang dmigs so zhes ston to /
māṃdyāt tu na saṃjñānāpyasaṃjñaka iti /
caturtha ārūpyaḥ kasmān na saṃjñīty ucyate
dman phyir 'du shes med 'du shes med pa'ang ma yin pa'o zhes bya ba ni ci'i phyir gzugs med pa bzhi pa 'du shes can zhes kyang mi bya la 'du shes med pa zhes kyang mi bya zhe na /
nāpy asaṃjña iti /
māṃdyāt /
tuśabdena tasyākāro 'ntarnītarūpo veditavyaḥ /
yena hi kāraṇena sa caturtha ārūpyo naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam ity ucyate /
tad eva kāraṇam ity ucyate /
māndyād iti /
prayogas tv asyaivaṃ sūcito bhavati /
anvarthasaṃjñākaraṇāt /
ata evāha /
yady api tatrāpy evaṃ prayujyata ity ādi /
saṃjñā gaṇḍaḥ gaṇḍavad gaṇḍaḥ /
evaṃ yāvac chalyaḥ /
asaṃjñakaḥ saṃmoham iti /
saṃjñāyā abhāvo hi saṃmohakāraṇaṃ
dman pa'i phyir te /
dman phyir zhes bya ba ni rgyu gang gis gzugs med pa bzhi pa de 'du shes med 'du shes med min skye mched ces bya ba'i rgyu de nyid brjod pa yin no /
ming dang don dang mthun par btags pa'i phyir 'di'i sbyor ba yang de lta bu yin par brjod pa yin no /
de nyid kyi phyir gal te de la yang 'di ltar sbyor mod kyi zhes bya ba la sogs pa smos so /
'du shes ni 'bras so zhes bya ba ni 'bras dang 'dra bas na 'bras te zug rngu'i bar du yang de dang 'dra'o /
'du shes med pa pa ni kun du rmongs pa'o zhes bya ba ni 'du shes med pa yang kun du rmongs pa'i rgyu yin no zhes bya bar shes te /
ity arthaḥ /
śīyateti saṃjñāsamucchedād ity abhiprāyaḥ /
etac chāntaṃ etat praṇītaṃ
'du shes kun du chad pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
'di ni zhi ba zhes bya ba gang yin zhe na /
kiṃ /
tad ity āha /
yad uta naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam iti /
saṃjñāmāndyam abhiprīyate /
atra praśnayitavyam /
kasmāt tu tais tad evaṃ gṛhyata iti /
tair iti tatsamāpattibhiḥ /
tad iti naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanaṃ /
evaṃ gṛhyata iti naivasaṃjñānāsaṃjñeti gṛhyata ity arthaḥ
'di lta ste /
'du shes med 'du shes med min skye mched ces bya ba smos te /
'du shes dman pa la mngon par dag 'o /
bam po lnga bcu brgyad pa /
'dir ci'i phyir de dag gis de la de ltar 'dzin zhes dri bar bya ste /
de dag gis zhes bya ba ni de la snyoms par 'jug ba dag gis so /
de la zhes bya ba ni 'du shes med 'du shes med min skye mched la'o /
de ltar 'dzin zhes bya ba ni 'du shes med 'du shes med min zhes 'dzin zhes bya ba'i tha tshig go /
tad evaṃ paripraśne vigṛhītasyāvaśyam idaṃ vaktavyaṃ jāyate /
mṛdatvāt saṃjñānāṃ /
naivasaṃjnānāsaṃjñāyatanam ucyate ity etad evoktaṃ
de bas na de skad du yongs su 'dri bas brgal bas ni 'du shes rnams chung ba'i phyir 'du shes med 'du shes med min skye mched ces bya'o zhes bya ba 'di gdon mi za bar brjod dgos pas de nyid bshad do /
(VIII /
5, 6) samāpattidravyāṇi maulānīti /
śakhās teṣāṃ nopanaśyanta ity abhiprāyaḥ
snyoms par 'jug pa'i dngos gzhi'i rdzas zhes bya ba ni de dag gi yan lag ni nye bar mi dgod do snyam du bsams pa yin no /
kathaṃ sapta trividhānīty āha ji ltar bdun ni rnam pa gsum yin zhe na /
āsvādanavac chuddhānāsravāṇīti /
anāsravaṃ nāstīti saṃjñamāndyāt
ro myang ba dang mtshungs par ldan pa rnams dang dag pa pa rnams dang zag pa med pa rnams so zhes bya ba smos so /
yad āsvādayati /
tasmād vyutthita iti /
śuddhakāt /
yenāsvādayati /
tat samāpanna iti /
āsvādanāsaṃprayuktaṃ /
(VIII /
7, 8) yathānta caturaṅgasenā nāṃgebhyo 'rthāṃtarabhūtā /
evaṃ paṃcāṃgadhyānaṃ (Abhidh-k-vy 672) nārthāntaram iti svamataṃ darśayati /
prītyādaya iti /
pūrvoktāḥ prītisukhacittaikāgratāḥ /
adhyātmasaṃprasādaś ceti /
caturaṃgaṃ dvitīyam /
tṛtīye paṃca pekṣeti /
saṃskāropekṣātra gṛhyate /
yā prītir anābhogalakṣaṇā
zag pa med pa ni med do zhes bya ba ni 'du shes dman pa'i phyir ro /
ro myong par byed pa gang yin pa de las ni langs pa yin no zhes bya ba dag pa pa las so /
gang gis ro myong bar byed pa de la ni snyoms par zhugs pa yin no zhes bya ba ni ro myong ba dang mtshungs par ldan pa la'o /
yan lag bzhi pa'i dmag yan lag las don gzhan du gyur pa ma yin pas ji lta bar yan lag lnga pa'i bsam gtan yang de dang 'dra ste /
don gzhan ma yin no zhes rang gi gzhung lugs ston par byed do /
dga' ba la sogs pa zhes bya ba ni sngar bshad pa dga' ba dang bde ba dang sems rtse gcig pa nyid dang nang rab tu dang ba ste /
gnyis pa ni yan lag bzhi pa yin no /
gsum pa la lnga btang snyoms dang zhes bya ba ni 'di 'du byed kyi btang snyoms yin par bzung ste /
smṛtir upekṣānimittasyāsaṃpramoṣaḥ /
smṛtyasaṃpramoṣe saṃprajñānatā saṃprajñānaṃ /
caturthe upekṣāpariśuddhiḥ /
upekṣāyāḥ pariśuddhir upekṣāpariśuddhiḥ
dga' ba la rtsol ba med pa'i mtshan nyid gang yin pa'o /
dran pa ni btang snyoms kyi rgyu mtshan mi brjed pa yin no /
shes bzhin ni dran pa mi brjed pa yin no /
bzhi pa la btang snyoms yongs su dag pa zhes bya ba ni btang snyoms kyi yongs su dag pa ni btang snyoms yongs su dag pa ste /
adhobhūmikapakṣālavigamāt /
aṣṭāv apakṣālā apakṣīyante /
evaṃ smṛtipariśuddhiḥ
sa 'og ma pa'i skyon dang bral ba'i phyir ro /
skyon ni brgyad 'chad par 'gyur ro /
dran pa yongs su dag pa yang de dang 'dra'o /
(VIII /
9) prathamadhyānikānīti /
prathamadhyāne bhavāni /
ata evocyata iti /
yasmād dvitīyādiṣv adhyātmasaṃprasādādayo vardhante
bsam gtan dang po pa zhes bya ba ni bsam gtan dang po na yod pa'o /
de nyid kyi phyir smras pa zhes bya ba ni gang gi phyir gnyis pa la sogs pa na nang rab tu dang ba la sogs pa 'phel bas so /
kathaṃ /
catuṣkoṭikaṃ /
syāt prathame dhyāne na dvitīye
ji lta zhe na /
mu bzhi ste bsam gtan dang po na yod la gnyis pa na ma yin pa yang yod /
syād dvitīye na prathame /
syād ubhayoḥ /
syān nobhayoḥ /
evaṃ sarvāṇi dhyānāṃgāni parasparaṃ yojyāni
gnyis pa na yod la dang po na ma yin pa yang yod /
gnyi ga na yod pa yang yod /
gnyi ga na ma yin pa yang yod do /
de bzhin du bsam gtan gyi yan lag thams cad phan tshun sbyar bar bya'o zhes bya ba ji lta zhe na /
kathaṃ /
yāny aṃgāni prathame dhyāne /
tṛtīye 'pi tāni /
catuṣkoṭikaṃ /
prathamā koṭiḥ vitarkavicāraprītisukhāni /
dvitīyā upekṣāsmṛtisaṃprajñānasukhāni /
tṛtīyā samādhiḥ /
caturthī koṭir uktanirmuktā dharmāḥ
yan lag gang dag bsam gtan dang po na yod pa de dag gsum pa na yang yod dam zhe na /
mu bzhi ste /
mu dang po ni rtog pa dang dpyod pa dang dga' ba dang bde ba dag go /
gnyis pa ni btang snyoms dang dran pa dang shes bzhin dang bde ba dag go /
gsum pa ni ting nge 'dzin to /
yāny aṃgāni prathame dhyāne /
caturthe 'pi tāni /
catuṣkoṭikam /
prathamā koṭir vitarkavicāraprītisukhāni /
dvitīyā aduḥkhāsukhā vedanā upekṣāpariśuddhiḥ /
smṛtipariśuddhiś ca /
tṛtīyā samādhiḥ /
caturthī uktanirmuktā dharmāḥ yāny aṃgāni dvitīye dhyāne /
tṛtīye 'pi tāni /
catuṣkoṭikaṃ /
prathamā koṭir adhyātmasaṃprasādaprītisukhāni /
dvitīyā upekṣāsmṛtisaṃprajñānasukhāni /
tṛtīyā samādhiḥ /
caturthī uktanirmuktadharmāḥ /
yāny aṃgāni dvitīye dhyāne /
caturthe 'pi vā tāni
mu bzhi pa ni bshad pa la ma gtogs pa'i chos rnams so /
yan lag gang dag bsam gtan dang po na yod pa de dag bzhi pa na yang yod dam zhe na /
mu bzhi ste /
mu dang po ni rtog pa dang dpyod pa dang dga' ba dang bde ba dag go /
gnyis pa ni bde ba yang ma yin /
sdug bsngal ba yang ma yin pa'i tshor ba dang btang snyoms yongs su dag pa dang dran pa yongs su dag pa'o /
gsum pa ni ting nge 'dzin to /
bzhi pa ni bshad pa la ma gtogs pa'i chos rnams so /
yan lag gang dag bsam gtan gnyis pa na yod pa de dag gsum pa na yang yod dam zhe na /
mu bzhi ste /
mu dang po ni nang rab tu dang ba dang dga' ba dang bde ba dag go /
gnyis pa ni btang snyoms dang dran pa dang shes bzhin dang bde ba dag go /
gsum pa ni ting nge 'dzin to /
bzhi pa ni bshad pa lam gtogs pa'i chos rnams so /
yan lag gang dag bsam gtan gnyis pa na yod pa de dag bzhi pa na yang yod dam zhe na /
catuṣkoṭikaṃ /
prathamā koṭir adhyātmasaṃprasādaprītisukhāni
mu bzhi ste /
mu dang po ni nang rab tu dang ba dang dga' ba dang bde ba dag go /
dvitīyā tadaṃgāni samādhiṃ hitvā gnyis pa ni ting nge 'dzin ma gtogs pa de'i yan lag rnams so /
tṛtīyā samādhiḥ /
caturthī uktanirmuktā dharmāḥ
gsum pa ni ting nge 'dzin to /
bzhi pa ni bshad pa la ma gtogs pa'i chos rnams so /
yāny aṃgāni tṛtīye dhyāne caturthe 'pi tāni yan lag gang dag bsam gtan gsum pa na yod pa de dag bzhi pa na yang yod dam zhe na mu bzhi ste /
catuṣkoṭikaṃ /
prathamā koṭīḥ samādhivarjyāni tadaṃgāni
mu dang po ni ting nge 'dzin ma gtogs pa de'i yan lag rnams so /
dvitīyāpy evaṃ /
tṛtīyā samādhiḥ /
caturthī uktanirmuktā dharmāḥ
gnyis pa ni ting nge 'dzin ma gtogs pa de'i yan lag rnams so /
gsum pa ni ting nge 'dzin to /
bzhi pa ni bshad pa la ma gtogs pa'i chos rnams te /
etac ca tad ekāvacaraṃ nāma /
kasmāt tṛtīye dhyāne sukhaṃ dravyāntaram ucyata iti
'di ni de dag las gcig dbri ba zhes bya ba yin no /
ci'i phyir bsam gtan gsum pa na yod pa'i bde ba rdzas gzhan du brjod ce na zhes bya ba ji skad du brjod ce na /
katham ucyate /
tāny etāny aṣṭādaśadhyānāṃgāni bhavantīti vistareṇoktvā punar āha
de dag ni bsam gtan gyi yan lag bco brgyad yin te zhes rgyas par bshad nas /
yang ming gi sgo nas ni de lta'o /
rdzas su bcu gcig /
nāmata evaṃ /
(Abhidh-k-vy 673) /
dravyato daśa caikaṃ ca dravyata etāny ekādaśa bhavanti /
prathamadhyānikāni paṃca /
dvitīye 'dhyātmasaṃprasādo vardhate
rdzas su ni de dag bcu gcig yin te /
bsam gtan dang po'i sa pa ni lnga pa'o /
gnyis pa la ni nang rab tu dang ba lhag go /
gsum pa la ni btang snyoms dang dran pa dang shes bzhin dang bde ba rnams so zhes smos pa'i phyir ro /
tṛtīye upekṣāsmṛtisaṃprajñānasukhānītivacanāt /
sukheṃdriyayogād iti /
sukheṃdriyasaṃbhavāt /
nāsty eva caitasikaṃ sukheṃdriyaṃ triṣv api hi dhyāneṣu /
kiṃ tarhi /
kāyikam eva sukham aṃgavyavasthāpitaṃ /
samāhitāvasthāṃtarālasamudācārāt /
dārṣṭāṃtikānāṃ kilaiṣa pakṣaḥ /
teṣāṃ hi na dvibhūmikam eva sukhendriyaṃ /
kāmaprathamadhyānabhūmikam iti /
kiṃ tarhi /
caturbhūmikam api sukhendriyaṃ bhavati /
kāmāvacaraṃ yāvat tṛtīyadhyānabhūmikaṃ iti /
ata eva ca vibhāṣāyāṃ bhadantena sautrāntikenoktam
bde ba'i dbang po dang mi ldan pa'i phyir te zhes bya ba ni bde ba'i dbang po mi srid pa'i phyir ro /
bsam gtan gsum char na yang sems las byung ba'i bde ba'i dbang po med pa kho na'o /
'o na ci zhe na /
lus kyi bde ba kho na yan lag tu rnam par gzhag ste /
mnyam par gzhag pa'i gnas kyi bar skabs su kun 'byung ba'i phyir ro /
'di ni dpes ston pa rnams kyi phyogs yin no zhes grag ste /
de dag gi ltar na bde ba'i dbang pos gnyis pa 'dod pa dang bsam gtan dang po'i sa pa kho nar ma zad do /
'o na ci zhe na /
bde ba'i dbang po ni 'dod pa na spyod pa nas bsam gtan gsum pa'i sa pa'i bar sa bzhi pa yang yin no /
de nyid kyi phyir bye brag tu bshad pa las /
ābhidhārmikāṇāṃ araghaṭṭeneva cakṣurvijñānādikam adhastād ūrdhvam ākṛṣyata iti /
tad evam asyeṣṭaṃ bhavati /
cakṣurvijñānādikaṃ dvitīyādidhyānabhūmikam api bhavatīti
mdo sde pa'i btsun pas chos mngon pa pa rnams kyi ltar na zo chun rgyud mo lta bur mig gi rnam par shes pa la sogs pa 'og nas gong du 'dren to zhes bshad de /
de'i 'dod pa ni mig gi rnam par shes pa la sogs pa bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i sa pa yang yod do zhes bya ba 'di yin no /
adhyāropita eṣa pāṭha iti /
yo 'yaṃ caitasikam iti pāṭhaḥ
tshig de ni 'ga' zhig gis sgro btags pa yin zhes bya ba ni sems las byung ba zhes 'byung ba gang yin pa de'o /
sukhaṃ ca kāyena pratisaṃvedayata iti svaśabdena vacanāc ceti /
tṛtīyadhyānanirdeśa evam uktaṃ
bde ba lus kyis myong la zhes rang gi sgras gsungs pa'i phyir ro zhes bya ba ni bsam gtan gsum pa bstan pa las 'di skad du /
sa prīter virāgād upekṣako viharati smṛtimān saṃprajānamān /
sukhaṃ ca kāyena pratisaṃvedayate /
yat tad āryā ācakṣate upekṣakaḥ smṛtimān sukhavihārī tṛtīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharatīti
dga' ba las 'dod chags dang bral nas /
btang snyoms dang dran pa dang shes bzhin du gnas shing bde ba lus kyis myong la gang 'phags pa rnams kyis btang snyoms dang dran pa dang shes bzhin dang ldan zhing bde ba la gnas so zhes brjod pa bsam gtan gsum pa rdzogs par byas te gnas so zhes bshad do /
yadi hi tac caitasikaṃ syāt kathaṃ tat kāyena pratisaṃvedyet gal te de sems las byung ba yin par gyur na ji ltar de lus kyis myong bar 'gyur /
manaḥ kāyeneti /
manaḥ samudāyenaivam uktvā /
ko guṇa iti /
sukhaṃ ca manasā pratisaṃvedayati
yid kyi lus kyis zhes bya ba ni yid kyi tshogs kyis so /
de skad du bshad de yon tan ci zhig yod ces bya ba ni bde ba yid kyis myong la zhe'am /
sukhaṃ ca kāyena pratisaṃvedayata ity evaṃ vā vaktavyaṃ syād ity abhiprāyaḥ bde ba myong la zhes de skad du brjod par bya bar 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
caturthe dhyāne praśrabdhibhūyastve 'pi sukhāvacanāc ceti /
caturthe dhyāne praśrabdhisukhaṃ bhūyo bhavati bahutaraṃ bhavati
bsam gtan bzhi pa la shin tu sbyangs pa mang bzhin du bde ba ma smos pa'i yang phyir ro zhes bya ba ni bsam gtan bzhi pa la shin tu sbyangs pa'i bde ba mang ba yin zhing ches phal che ba yin te /
dhyānāntarebhyaś caturthasya praśrabdhataratvāt /
tadbhūyastve 'pi sukhasyāvacanaṃ
bsam gtan gzhan dag pas bsam gtan bzhi pa ches shin tu sbyangs pa'i phyir ro /
de mang bzhin du yang bde ba ma smos te /
caturthe dhyāne sukhaṃ nocyate bsam gtan bzhi pa la bde pa ma brjod do /
tasya sukhasyāvacanāt /
vedanāsukham eva tat tṛtīye dhyāne gamyate
bde ba de ma brjod pa'i phyir bsam gtan gsum pa la tshor ba'i bde ba kho na yod do zhes bya bar shes kyi /
na caturthe sukhā vedanāstīti tatra nocyata ity abhiprāyaḥ bzhi pa la ni tshor ba'i bde ba yod pa ma yin pas de la ma brjod do snyam du bsams pa yin no /
sukhavedanānukūlā praśrabdhiḥ sukham iti cet gal te bde ba'i tshor ba dang mthun pa'i shin tu sbyangs pa bde ba yin no zhe na zhes bya ba ni /
syān mataṃ /
prathamadvitīyayor dhyānayoḥ /
sukhavedanānukūlā praśrabdhiḥ /
taddvayoḥ sukham ity uktvā caturthe dhyāne praśrabdhiḥ sukhavedanānukūlā na bhavatīti noktā /
yady evaṃ tṛtīye praśrabdhisukhāvacanaṃ kasmāt /
tṛtīyadhyānapraśrabdhir api sukhavedanānukūlā bhavati
gal te bsam gtan dang po dang gnyis pa dag la ni bde ba'i tshor ba dang mthun pa'i shin tu sbyangs pa yod pas de dag gis ni bde ba zhes bshad do /
bsam gtan bzhi pa'i shin tu sbyangs pa ni bde ba'i tshor ba dang mthun pa ma yin pas ma bshad do snyam du sems na /
gal te de lta na gsum pa na yod pa'i shin tu sbyangs pa bde bar ma gsungs pa yang ci'i phyir bsam gtan gsum pa'i shin tu sbyangs pa yang bde ba'i tshor ba dang mthun pa yin na /
tatra praśrabdhisukhaṃ kasmān noktaṃ ci'i phyir de la shin tu sbyangs pa'i bde ba ma bshad /
vedanāsukham eva hi tatra bhavadbhir vyavasthāpitaṃ /
na praśrabdhiḥ sukhaṃ /
dviḥsukhapāṭhāt /
upekṣopahatatvād iti cet
khyed kyis ni de la tshor ba'i bde ba kho na rnam par gzhag gi shin tu sbyangs pa'i bde ba ni ma yin te /
bde ba gnyis mi smos pa'i phyir ro /
gal te btang snyoms kyis bcom pa'i phyir ro zhe na zhes bya ba ni /
syān mataṃ /
tṛtīye dhyāna upekṣā karmaṇyatālakṣaṇā bhavati
gal te bsam gtan gsum pa'i btang snyoms ni las su rung ba'i mtshan nyid yin te /
tayopahatā praśrabdhir iti nocyate iti des shin tu sbyangs pa bcom pas ma brjod do zhes bya bar 'dod na ma yin te /
na /
upekṣayaiva (Abhidh-k-vy 674) tadvṛddheḥ /
naitad evaṃ /
upekṣayaiva tu tatra tṛtīye dhyāne praśrabdhisukhavṛddheḥ
btang snyoms kho nas de 'phel ba'i phyir ro /
de ni de lta ma yin te /
btang snyoms kho nas bsam gtan gsum pa'i shin tu sbyangs pa'i bde ba 'phel ba'i phyir ro /
na hy upaghātahetunaiva vṛddhir yujyata iti /
katham upekṣayaiva tadvṛddhir ity ato bravīti
gnod par byed pa'i rgyu nyid kyi 'phel par rung ba ma yin na /
ji ltar btang snyoms kho nas de 'phel zhe na /
pūrvikābhyāṃ tadviśeṣād iti /
pūrvikābhyāṃ hi prathamadvitīyadhyānapraśrabdhibhyāṃ /
tṛtīyadhyānapraśrabdhir viśiṣṭā /
pūrvikābhyāṃ dhyānābhyāṃ tṛtīyasya viśiṣṭatvāt
de'i phyir snga ma gnyis pas de khyad par du 'phags pas zhes bya ba smos te /
snga ma bsam gtan dang po dang gnyis pa'i shin tu sbyangs pa dag pas bsam gtan gsum pa'i shin tu sbyangs pa khyad par du 'phags pa yin te /
bsam gtan snga ma dag pas gsum pa khyad par du 'phags pa'i phyir ro /
yasmin samaya iti vistaraḥ /
yasmin samaye āryaśrāvakaḥ pravivekajāṃ prītiṃ kāyena sākṣātkṛtvopasaṃpadya viharati
gang gi tshe zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi tshe 'phags pa nyan thos rab tu dben pa las skyes pa'i bde ba lus kyis mngon sum du byas nas rdzogs par byas te /
paṃcāsya dharmās tasmin samaye prahīyante gnas pa de'i tshe 'di'i chos lnga ni spong bar 'gyur la /
paṃca dharmā bhāvanāparipūriṃ gacchanti /
adhyātmasaṃprasādaḥ prītiḥ praśrabdhiḥ sukhaṃ [prajñā] samādhiś ceti
chos lnga po nang rab tu dang ba dang dga' ba dang shin tu sbyangs pa dang bde ba dang ting nge 'dzin ni bsgoms pa yongs su rdzogs par 'gyur ro zhes 'byung ngo /
praśrabdhisukhayor ananyatve katham eṣāṃ paṃcatvaṃ syāt shin tu sbyangs pa dang bde ba dag gzhan ma yin pa nyid yin na ji ltar 'di dag lnga nyid du 'gyur /
arthāntaratve ca sati kāyikam eva sukhaṃ triṣv api dhyāneṣv iti siddhaṃ bhavati don gzhan nyid yin na ni bsam gtan gsum char na yang bde ba lus kyi kho na yin no zhes bya bar grub pa yin no /
samāpannasya kathaṃ kāyavijñānam iti gal te snyoms par zhugs pa la ji ltar lus gyi rnam par shes pa 'byung zhe na /
atrocyate /
samādhiviśeṣajena praśrabdhināmnā sukhavedanīyena sukhavedanānukūlena vāyunā kāyaspharaṇāt kāyadhmāpanāt
'dir smras pa /
ting nge 'dzin gyi khyad par las skyes pa shin tu sbyangs pa zhes bya ba ni shin tu sbyangs pa zhes brjod pa bde ba myong bar 'gyur ba bde ba'i tshor ba dang mthun pa'i rlung gis lus la rgyas pa'i phyir te /
kiṃ /
kāyavijñānaṃ bhavaty eveti /
bahirvikṣepāt samādhibhraṃśa iti cet /
yadi manyeta kāyvijñānotpattyā bahirvikṣepād bāhyaviṣayavikṣepāt samādhibhraṃśa iti /
na /
samādhijasyeti vistaraḥ /
naitad evaṃ bhaviṣyatīti /
kasmāt /
samādhijasyāṃtaḥkāyasaṃbhūtasyābahirjabhūtasyety arthaḥ /
kāyasukhasya kāyavijñānasaṃprayuktasya veditasukhasya samādhyanukūlatvān nāsmāt samādhibhraṃśa ity arthaḥ /
na /
ata eveti /
na kāyavijñānakāle vyutthitaḥ syāt /
ata eva kāraṇāt samādhyanukūlatvād ity arthaḥ
lus la khyab pa'i phyir ro /
ci zhe na /
lus kyi rnam par shes pa 'byung ba kho na'o /
gal te phyi rol du rnam par gyengs pa'i phyir ting nge 'dzin las nyams par 'gyur ro zhe na zhes bya ba ni gal te lus kyi rnam par shes pa skyes pas phyi rol du rnam par gyengs pa'i phyir te /
phyi'i yul la rnam par gyengs pa'i phyir ting nge 'dzin nyams par 'gyur ro snyam du sems na ma yin te /
ting nge 'dzin las skyes pa zhes bya ba rgyas par smos te /
de ni de ltar mi 'gyur ro /
ci'i phyir zhe na /
ting nge 'dzin las skyes pa lus kyi nang du byung ba ste /
phyi rol du byung ba ma yin pa zhes bya ba'i tha tshig go /
lus kyi bde ba lus kyi rnam par shes pa dang mtshungs par ldan pa'i tshor ba'i bde ba ni ting nge 'dzin dang mthun pa'i phyir ting nge 'dzin nyams par mi 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
ma yin te /
de nyid kyi phyir ro zhes bya ba ni de nyid kyi phyir lus kyi rnam par shes pa skyes pa'i tshe ldang bar mi 'gyur te /
ting nge 'dzin dang mthun pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tatsaṃmukhībhāvāntaraṃ hi punar upatiṣṭhate samādhir ity abhiprāyaḥ /
kāmāvacareṇa kāyavijñānena rūpāvacarasya spraṣṭavyasyāgrahaṇād rūpāvacaram etat kāyavijñānaṃ na kāmāvacaram
de mngon du gyur ma thag tu ting nge 'dzin nye bar gnas so snyam du bsams pa yin no /
'dod pa na spyod pa'i lus kyi rnam par shes pas gzugs na spyod pa'i reg bya mi 'dzin pa'i phyir lus kyi rnam par shes pa de ni gzugs na spyod pa kho na yin gyi 'dod pa na spyod pa ni ma yin no /
ata eva tatsaṃprayogi sukhaṃ dhyānāṃgaṃ na sidhyati de nyid kyi phyir de dang mtshungs par ldan pa'i bde ba ni bsam gtan gyi yan lag tu mi 'grub bo zhe na /
praśrabdhijñānasyotpatter iti /
rūpāvacarasyāḥ kāmāvacareṇa [kāyavijñānena] kāyendriyeṇa samadhibalādhānataḥ /
tad dhi kāyendriyaṃ samāhitasya tām avasthāṃ gataṃ
shin tu sbyangs pa'i rnam par shes pa skyes pa'i phyir ro zhes bya ba ni ting nge 'dzin gyi stobs bskyed pa'i sgo nas 'dod pa na spyod pa'i lus kyi dbang pos gzugs na spyod pa 'dzin te mnyam par gzhag pa'i lus kyi dbang po gang yin pa de ni sa gong ma pa'i lus kyi rnam par shes pa'i rten du 'gyur ba'i gnas skabs der 'gyur ba yin no /
yad ūrdhvabhūmikasya kāyavijñānasyāśrayo bhavatīti /
anāsrave apīti /
spraṣṭavyaṃ ca praśrabdhilakṣaṇaṃ tadālaṃbanaṃ ca kāyavijñānaṃ spraṣṭavyakāyavijñāne 'nāsrave api syātāṃ /
kiṃ kāraṇam ity āha
zag pa med pa dag tu yang 'gyur ro zhes bya ba ni shin tu sbyangs pa'i mtshan nyid kyi reg bya dang de la dmigs pa lus kyi rnam par shes pa ste /
reg bya dang lus kyi rnam par shes pa de dag zag pa med par yang 'gyur ro /
ci'i phyir zhe na /
mā bhūt kiṃcid aṃgaṃ sāsravaṃ kiṃcid anāsravam iti cet yan lag cung zad cig ni zag pa dang bcas pa cung zad cig ni zag pa med pa yin na mi rung pas zhes bya pa smos te /
yady evaṃ manyeta /
kāyikapraśrabdhisaṃbodhyaṃgavacanād iṣṭe /
yāpi kāyapraśrabdhiḥ /
tad api praśrabdhisaṃbodhyaṃgam abhijñāyai saṃbodhaye nirvāṇāya saṃvartate /
yāpi (Abhidh-k-vy 675) cittapraśrabdhir yāvad eva spraṣṭavyāni saṃbodhyaṃgam abhijñāyai saṃbodhaye nirvāṇāya saṃvartata iti vacanāt
gal te de snyam du sems na /
lus kyi shin tu sbyangs pa yang dag byang chub kyi yan lag tu gsungs pas 'dod pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
lus shin tu sbyangs pa yang dag byang chub kyi yan lag mngon par shes pa dang rdzogs par byang chub pa dang mya ngan las 'da' bar 'gyur ba gang yin pa dang sems shin tu sbyangs pa yang dag byang chub kyi yan lag mngon par shes pa dang rdzogs par byang chub pa dang mya ngan las 'da' bar 'gyur ba gang yin pa zhes 'byung ba'i phyir ro /
bodhyaṃgavacanād iṣṭe spraṣṭavyakāyavijñāne anāsrave iti /
bodhyaṃgānukūlatvād iti cet /
athaivaṃ parihriyeta /
yasmāt kāyikī praśrabdhir bodhyaṃgānukūlā /
tasmād bodhyaṃgam ity upacaryate na tu bodhyaṃgam iti
byang chub kyi yan lag nyid du 'byung ba'i phyir reg bya dang lus kyi rnam par shes pa dag zag pa med par 'dod do /
gal te byang chub kyi yan lag dang mthun pa'i phyir ro zhe na zhes bya ba ni ji ste 'di skad du gang gi phyir lus shin tu sbyangs pa byang chub kyi yan lag dang mthun pa de'i phyir byang chub kyi yan lag ces nye bar 'dogs kyi de byang chub kyi yan lag ni ma yin no zhes lan 'debs par byed na /
anāsravatvam /
apy evaṃ /
anāsravatvānukūlatvāt te spraṣṭavyakāyavijñāne anāsrave ity upacaryete
zag pa med pa nyid kyang de dang 'dra ste /
reg bya dang lus kyi rnam par shes pa de dag ni zag pa med pa dang mthun pa'i phyir zag pa med pa zhes nye bar 'dogs kyi /
na tv anāsrave eveti /
evam anayor anāsravatvaṃ
zag pa med pa nyid ni ma yin pas de ltar na 'di dag zag pa med pa nyid yin no /
sāsravā dharmā iti vistaraḥ /
sāsravā dharmāḥ katame
gal te zag pa dang bcas pa'i chos zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te zag pa dang bcas pa'i chos rnams gang zhe na /
yāvad eva cakṣur yāvanti eva rūpāṇi yāvad eva cakṣurvijñānaṃ /
yāvad yāvān eva kāyo yāvanty eva spraṣṭavyāni yāvad eva kāyavijñānam iti /
asya sūtrasya virodha iti evaṃ cen manyeta /
tan na /
anyaspraṣṭavyakāyavijñānābhisaṃdhivacanāt /
tat praśrabdhivyatiriktānāṃ spraṣṭavyānāṃ kāyavijñānavyatiriktānāṃ ca kayavijñānānām abhisaṃdhivacanāt /
na cānāsrava iti vistaraḥ /
nanv anāsrave 'nāsravavavyavasthāne kiṃcid aṃgaṃ sāsravaṃ kiṃcid anāsravaṃ syād iti /
yady eṣa doṣa iti manyeta /
tatspraṣṭavyakāyavijñānasya sāsravatvāt /
taditarasyānāsravatvāt /
atrocyate /
ayaugapadyāt ko doṣa iti /
yadā sāsravam aṃgaṃ samudācarati /
na tadānāsravaṃ samudācarati /
yadānāsravam aṃgaṃ /
na tadā sāsravam ity adoṣa eṣaḥ /
sukhaprītyasamavadhānāt /
sukhasya kāyikasya prīteś ca mānasyāḥ asamavadhānād ayaugapadyāt /
na paṃcāṃgaṃ prathamaṃ dhyānaṃ syād iti cet /
yady evaṃ manyeta /
na sa doṣaḥ /
kasmāt /
saṃbhavaṃ praty upadeśād vitarkavicāravat
mig ji snyed pa dang gzugs rnams ji snyed pa dang mig gi rnam par shes pa gzhan ji snyed pa dang lus ji snyed pa dang reg bya rnams ji snyed pa dang lus kyi rnam par shes pa rnams ji snyed pa'o zhes 'byung ba'i mdo 'di dang 'gal lo zhes de snyam du sems na ma yin te /
reg bya dang lus kyi rnam par shes pa gzhan las dgongs te gsungs pa'i phyir shin tu sbyangs pa de la ma gtogs pa'i reg bya rnams dang lus kyi rnam par shes pa de la ma gtogs pa'i lus kyi rnam par shes pa rnams las dgongs te gsungs pa'i phyir ro /
gal te zag pa med pa la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni zag pa med pa ste /
zag pa med pa rnam par gzhag pa la yan lag cung zad cig ni zag pa dang bcas pa cung zad cig ni zag pa med par 'gyur ba ma yin nam zhes bya ba ni gal te reg bya dang lus kyi rnam par shes pa ni zag pa dang bcas pa yin pa'i phyir la /
de dag las gzhan pa ni zag pa med pa yin pa'i phyir nyes pa der 'gyur ro snyam du sems na /
'dir cig car ma yin pa'i phyir nyes pa ci zhig yod ces bya ba smos te /
gang gi tshe zag pa med pa'i yan lag kun du 'byung ba de'i tshe zag pa dang bcas pa kun du mi 'byung la /
gang gi tshe zag pa dang bcas pa kun du 'byung ba de'i tshe zag pa med pa kun du mi 'byung bas de ni nyes pa med do /
gal te bde ba dang dga' ba phrad pa med pa'i phyir te /
lus kyi bde ba dang sems kyi dga' ba phrad pa med cing cig car ma yin pa'i phyir bsam gtan dang po yan lag lnga par mi 'gyur ro zhe na zhes bya ba ni gal te de snyam du sems na /
de ni nyes pa med do /
ci'i phyir zhe na /
srid pa'i phyir bstan pas rtog pa dang dpyod pa bzhin no /
yathā savitarkaṃ savicāraṃ prathamaṃ dhyānam iti paryāyeṇa vitarkavicārau bhavataḥ /
evaṃ sukhaprītī api saṃbhavaṃ praty upadeśād adoṣa eṣa iti
ji ltar bsam gtan dang po rtog pa dang bcas dpyod pa dang bcas zhes bya ba rtog pa dang dpyod pa dag rnam grangs kyis 'byung ba ltar bde ba dang dga' ba dag kyang de dang 'dra ste /
srid pa'i phyir bstan pas de ni nyes pa med do /
sādhyam iti cet /
vitarkavicārau paryāyeṇa bhavata iti sādhyam iti
gal te bsgrub par bya ba yin no zhe na zhes bya ba ni rtog pa dang dpyod pa dag rnam grangs kyis 'byung ngo zhes bya ba bsgrub par bya ba yin no zhe na smras pa /
āha /
siddhaṃ /
katham ity āha /
vitarkavicārayor virodhād iti
sgrub pa yin no /
ji lta zhe na /
rtog pa dang dpyod pa dag 'gal ba'i phyir zhes bya ba smos te /
yady audārikatā cittasya /
sūkṣmatā nāsti /
yadi sūkṣmatā /
audārikatā nāstīti /
virodhād vitarkavicārayor ayaugapadyaṃ
gang gi tshe sems rtsing ba de'i tshe zhib pa nyid med la /
gang gi tshe zhib pa nyid de'i tshe rtsing ba nyid med pas 'gal ba'i phyir rtog pa dang dpyod pa dag cig car ma yin no /
doṣavacanāc ceti /
āpekṣikī caudārikasūkṣmatā bhūmiprakārabhedād ity ā bhavāgrād vitarkavicārau syātām ity ādi
nyes pa smos pa'i phyir zhes smos pa ni rtsing ba dang zhib pa nyid sa dang rnam pa'i bye brag gis ltos pa can yin na ni srid pa'i rtse mo'i bar la rtog pa dang dpyod pa dag yod par 'gyur ro zhes bya ba la sogs pa yin no /
keṣāṃcit pāṭho bhavati doṣāvacanāc ceti kha cig ni nyes pa ma smos pa'i phyir zhes 'don te /
asmavadhānena ca na kaścid doṣa ucyata ity arthaḥ phrad pa med pa la nyes pa 'ga' yang ma smos so zhes bya ba'i tha tshig go /
dvitricaturaṃgāpakarṣeṇeti /
dvyaṅgāpakarṣeṇa dvitīyadhyānavyavasthānaṃ /
tatra vitarkavicārayor abhāvat
yan lag gnyis dang gsum dang bzhi bor nas zhes bya ba ni yan lag gnyis bor nas bsam gtan gnyis pa rnam par gzhag ste /
de na rtog pa dang dpyod pa dag med pa'i phyir ro /
tryaṃgāpakarṣeṇa tṛtīyadhyānavyavasthānaṃ /
tatra prītir api nāstīti
yan lag gsum bor nas bsam gtan gsum pa rnam par gzhag ste /
de na dga' ba yang med pas so /
caturaṃgāpakarṣeṇa (Abhidh-k-vy 676) caturthadhyānavyavasthānaṃ /
tatra sukham api nāstīti /
na tu saṃjñādīnām aṃgatvam uktam iti /
na hi saṃjñādīnāṃ dhyānāntareṣv apakarso 'stīti
yan lag bzhi bor nas bsam gtan bzhi pa rnam par gzhag ste /
de ni bde ba yang med do /
'du shes la sogs pa ni yan lag nyid du bshad pa ma yin no zhes bya ba ni don 'du shes la sogs pa ni bsam gtan gzhan dag la bor ba med pas so /
kim arthaṃ paṃcānām evāṃgatvaṃ /
yady ayam artho nābhipreta iti
yang na ci'i phyir lnga kho na yan lag nyid yin zhes bya ba ni gal te don 'di yin par mi dgongs na'o /
yady upakaratvāt paṃcānām evāṃgatvaṃ gal te phan pa'i phyir lnga kho na yan lag nyid yin no zhe na /
tan na /
vitarkavicārābhyāṃ smṛtiprajñayor upakaratvāt
de ni ma yin te rtog pa dang dpyod pa gnyis pas dran pa dang shes rab dag ches phan pa'i phyir ro /
na hi /
tathā vitarkavicārāv upakarau yathā smṛtiprajñe iṣṭe /
sūpasthitasmṛter yathābhūtaṃprajānato layauddhatyādyabhāvataḥ
ji ltar dran pa dang shes rab dag phan par 'dod pa de ltar rtog pa dang dpyod pa dag ni ches phan pa ma yin te /
dran pa nye bar gnas pa yang dag pa ji lta ba bzhin rab tu shes pa la zhum pa dang rgod pa la sogs pa med pa'i phyir ro /
tasmād vicāryam etad iti /
yogācārabhūmidarśanena vicāryam etad iti tatra kautūhalaṃ pātayaty ācāryaḥ
de lta bas na 'di ni dpyad par bya ba yin no zhes bya ba ni 'di ni rnal 'byor spyod pa'i sa mthong bas dpyod par bya ba yin no zhes slob dpon gyis der blta bar khungs 'byin pa yin no /
ayaṃ cātrārthasaṃkṣepo draṣṭavyaḥ de la bsdus pa'i don ni 'di yin par blta ste /
kiṃ punar adhikṛtya vitarkādaya evāṃgatvena vyavasthāpitāḥ satsv anyeṣu dharmeṣu /
tāvadbhiḥ /
pratipakṣānuśaṃsatadubhayāśrayāṃgaparisamāpteḥ /
ārūpyeṣv aṃgavyavasthānaṃ nāsti
chos gzhan dag yod bzhin du ci'i dbang du byas nas rtog pa la sogs pa kho na yan lag nyid du rnam par gzhag ce na de tsam gyis gnyen po dang phan yon dang de gnyi ga'i rten gyi yan lag yongs su rdzogs pa'i phyir ro /
śamathaikarasatām upādāya /
tad uktaṃ pratipakṣāṃgam upadāya
gzugs med pa dag la ni yan lag rnam par gzhag pa med do /
zhi gnas su ro gcig pa nyid kyi phyir ro /
anuśaṃsāṅgam upādāya /
tadubhayasaṃniśrayāṃgaṃ copādāya /
prathame tāvad dhyāne vitarko vicāraś ca pratipakṣāṃgaṃ
'di skad du gnyen po'i yan lag gi phyir dang phan yon gyi yan lag gi phyir dang de gnyi ga'i rten gyi yan lag gi phyir zhes bshad pa yin te /
re zhig bsam gtan dang po la gnyen po'i yan lag ni rtog pa dang dpyod pa yin te /
tabhyāṃ kāmavyāpādavihiṃsāvitarkaprahāṇāt /
prītiḥ sukhaṃ cānuśaṃsāṃgaṃ
de dag gis 'dod pa'i gnod sems dang rnam par 'tshe ba spong ba'i phyir ro /
phan yon gyi yan lag ni dga' ba dang bde ba yin te /
vitarkavicārābhyāṃ pratipakṣite vipakṣe tadvivekajaprītisukhalābhāt rtog pa dang dpyod pa dag gis mi mthun pa'i phyogs spangs nas de las dben pa las skyes pa'i dga' ba dang bde ba 'thob pa'i phyir ro /
cittaikāgratā tadubhayasaṃniśrayāṃgaṃ /
saṃniśrayabalena vitarkādipravṛtter iti
de gnyi ga'i rten gyi yan lag ni sems rtse gcig pa nyid yin te /
rten gyi stobs kyis rtog pa la sogs pa 'jug pa'i phyir ro /
tathā dvitīye dhyāne 'dhyātmasaṃprasādaḥ pratipakṣāṃgaṃ /
tena vitarkavicārapratipakṣaṇāt /
prītisukhe cittaikāgratā ca śeṣe aṃge pūrvavat
de bzhin du bsam gtan gnyis pa la gnyen po'i yan lag ni nang rab tu dang ba yin te /
des rtog pa dang dpyod pa spong ba'i phyir ro /
dga' ba dang bde ba dang sems rtse gcig pa nyid ni yan lag lhag ma dag yin te /
snga ma bzhin no /
tṛtīye dhyāne upekṣāsmṛtisaṃprajanyaṃ ca pratipakṣāṃgaḥ bsam gtan gsum pa la gnyen po'i yan lag ni btang snyoms dang dran pa dang shes bzhin yin te de dag gis dga' ba spong ba'i phyir ro /
taiḥ prītipratipakṣaṇāt /
sukhaṃ cittaikāgratā ca śeṣe aṃge yathākramaṃ pūrvavat
bde ba dang sems rtse gcig pa nyid ni go rims bzhin du yan lag lhag ma dag yin te snga ma bzhin no /
caturthe dhyāne upekṣāpariśuddhiḥ smṛtipariśuddhiś ca pratipakṣāṃgaṃ bsam gtan bzhi pa la gnyen po'i yan lag ni btang snyoms yongs su dag pa dang dran pa yongs su dag pa yin te /
tābhyāṃ dhyāneṣu sukhapratipakṣaṇāt de dag gis bsam gtan dag na bde ba spong ba'i phyir ro /
aduḥkhasukhā vedanā anuśaṃsāṃgaṃ /
cittaikāgratā tadubhayasaṃniśrayāṃgam iti /
śraddhā prasāda iti /
śraddhaiva prasādaḥ śraddhāprasādaḥ /
katham asati dravyāntaratve caitasikatvam iti /
vitarkādīnāṃ /
avasthāviśeṣo 'pi hi nāma cetasaś caitasiko bhavati /
cetasi bhavatvāt /
paryeṣakamanojalpāvasthā vitarkaḥ /
pratyavekṣakamanojalpāvasthā vicāraḥ /
vāksamutthāpikāvasthā cittasya vitarkaḥ /
tadanyāvasthā vicāra iti bhagavadviśeṣaḥ
phan yon gyi yan lag ni bde ba yang ma yin sdug bsngal yang ma yin pa'i tshor ba yin no /
de gnyi ga'i rten gyi yan lag ni sems rtse gcig pa nyid yin no /
rab tu dang ba dad pa yin /
zhes bya ba ni dad pa nyid rab tu dang pa yin pas rab tu dang ba dad pa yin no /
rdzas gzhan med na ji ltar sems las byung ba nyid du 'grub ces bya ba ni rtog pa la sogs pa'o /
skal ldan khyad par can na re sems la sna tshogs pa yod pa'i phyir sems kyi gnas skabs kyi bye brag kyang sems las 'byung ba yin te /
yid kyi brjod pa tshol ba'i gnas skabs ni rtog pa'o /
yid kyi brjod pa so sor rtog pa'i gnas skabs ni dpyod pa'o /
avikṣiptāvasthā samādhiḥ /
praśāntavāhitāvasthā cittasyādhyātmasaṃprasāda iti /
na vai sukhaṃ dhyāneṣu saumanasyaṃ yujyata iti /
tulyasukhavedanāsvābhāvye mānasatve 'pi sati /
kasmāt saumanasyaṃ sukham iti nocyate /
asti (Abhidh-k-vy 677) kāraṇaṃ /
iyaṃ hi prītir anupaśāṃtā /
tayā hi tat samāhitam api cittaṃ kṣipyata ivonnamyata iva sāmodaṃ sahāsaṃ viplutam iva vyavasthāpyate /
tad yadopaśāṃtaṃ bhavati /
tadā bhūmyantaraprāptā tajjātīyaiva vedanā sukham ity ucyate
sems kyi gnas skabs dag kun nas slong bar byed pa ni rtog pa'o /
de las gzhan pa'i gnas skabs ni dpyod pa'o zhes zer ro /
sems kyi gnas skabs rnam par ma gyengs pa ni ting nge 'dzin to /
sems kyi gnas skabs rab tu zhi bar 'byung ba ni nang rab tu dang ba'o /
bsam gtan dag na yod pa'i bde ba ni yid bde ba yin par mi rung ba nyid kyi zhes bya ba ni bde ba'i tshor ba'i ngo bo nyid du 'dra na yid kyi yin yang ci'i phyir yid bde ba la bde ba zhes mi brjod ce na /
rgyu yod de dga' ba 'di ni nye bar ma zhi ba yin pas de ni sems mnyam par gzhag pa de yang gyengs pa lta bu dang khengs pa lta bu dang dga' ba dang bcas pa dang gad mo dang bcas pa dang 'phyar ba lta bur rnam par 'jog ste /
gang gi tshe nye bar zhi bar gyur pa de'i tshe sa gzhan thob na de'i rigs can nyid kyi tshor ba la bde ba zhes bya'o /
(VIII /
10) kleśāviviktatvād iti /
tadbhūmikaiḥ kleśair aviviktatvād ity arthaḥ /
kleśāvilatvād iti /
kleśair aprasannatvād ity arthaḥ /
kliṣṭasukhasambhramitatvād iti /
kliṣṭena sukhena saṃbhramitatvāt /
smṛtiḥ saṃprajanyaṃ ca na bhavataḥ
nyon mongs pa las dben pa ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni de'i sa pa'i nyon mongs pa rnams las ma grol ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
nyon mongs pas rnyogs pa'i phyir ro zhes bya ba ni nyon mongs pa rnams kyis rab tu ma dang ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
nyon mongs pa can gyi bde bas kun du rmongs par byas pa'i phyir ro zhes bya ba ni nyon mongs pa can gyi bde bas bslad pa'i phyir dran pa dang shes bzhin med do /
kleśamalinatvād iti /
tadbhūmikaiḥ kleśair malinatvāt /
upekṣāyāḥ smṛteś ca pariśuddhir nāsti
nyon mongs pas dri ma can du byas pa'i phyir ro zhes bya ba ni de'i sa pa'i nyon mongs pa rnams kyis dri ma can du byas pa'i phyir btang snyoms dang dran pa yongs su rdzogs pa dag med do /
kuśalamahābhūmikatvād anayor iti /
praśrabdhyupekṣe kuśalamahābhūmike paṭhite
de gnyis ni dge ba'i sa mang po pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni shin tu sbyangs pa dang btang snyoms dag ni dge ba'i sa mang po pa las byung ba ste /
śraddhāpramādaḥ praśrabdhir upekṣā hrir apatrapā dad dang bag yod shin tu sbyangs /
btang snyoms ngo tsha shes khrel yod /
mūladvayam ahiṃsā ca vīryaṃ ca kuśalaṃ sadeti vacanāt rtsa ba gnyis rnam mi 'tshe dang /
brtson 'grus rtag tu dge las 'byung /
kiṃ punar ete pūrvasmin pakṣe kliṣṭeṣv api dhyāneṣu bhavataḥ zhes 'byung ba'i phyir ro /
yang ci phyogs snga ma ltar na bsam gtan nyon mongs pa can dag la yang de dag yod dam zhe na smras pa med do /
na ca bhavata ity āha /
kasmād etan noktaṃ /
anuktasiddhatvāt /
kuśalamahābhūmikayoḥ praśrabdhyupekṣayor aparigrahād bhavata eva te ity apare
ci'i phyir de skad du ma bshad ce na /
ma bshad bzhin du 'grub pa'i phyir ro /
gzhan dag na re dge ba'i sa mang po pa shin tu sbyangs pa dang btang snyoms dag ma smos pa'i phyir de dag yod pa kho na'o zhes zer ro /
(VIII /
11) śvāse iti /
āśvāsapraśvāsau /
dvitvapradarśanārthaṃ cātra dvivacananirdeśaḥ
dbugs dag ces bya ba ni dbugs 'byung ba dang dbugs rngub pa dag ste gnyis nyid du rab tu bstan pa'i phyir 'dir gnyis kyi tshig tu bstan to /
vitarkavicāraprītisukhair akaṃpanīyatvād iti /
yathā pūrvakāṇi trīṇi dhyānāni vitarkādibhiḥ
gzhan dag na re rtog pa dang dpyod pa dang dga' ba dang bde ba dag gis gyo bar mi 'gyur ba'i phyir zhes bya ba ni ji ltar bsam gtan snga ma gsum rtog pa la sogs pas gyo bar byed de /
kaṃpyate prathamaṃ dhyānaṃ vitarkavicārābhyāṃ kaṃpyate /
dvitīyaṃ prītyā /
tṛtīyaṃ sukhena /
naivam ebhiś caturthaṃ kaṃpyate
bsam gtan dang po ni rtog pa dang dpyod pa dag gis gyo la /
gnyis pa ni dga' bas /
gsum pa ni bde bas gyo ba /
de ltar bzhi pa ni skyon brgyad dang bral ba'i phyir de dag gis mi gyo ste /
yathā nivāte dīpo na kaṃpyate vāyunā /
tadvad ity uktaṃ sūtra ity apara āhuḥ
mdo las /
dper na rlung med pa'i mar me rlung gis mi gyo ba de dang 'dra'o zhes gsungs so zhes zer ro /
aṣṭāpakṣālamuktatvāt /
(VIII /
13) ādyāptam iti /
ādyadhyānasaṃgṛhītaṃ /
nirmāṇacittavad iti /
yathādharabhūmikaṃ nirmāṇacittaṃ tadbhūmikaṃ nirmāṇaṃ nirmātukāmā nirmātāraḥ saṃmukhīkurvanti
dang por gtogs zhes bya ba ni bsam gtan dang pos bsdus pa yin no /
sprul pa'i sems bzhin du zhes bya ba ni sa de pa'i sprul pa sprul par 'dod pa'i sprul pa po gang dag yin pa sa 'og ma'i sprul pa'i sems mngon sum du byed pa de dang 'dra'o /
tadvat /
na kuśalaṃ hīnatvād iti /
tad dhi prathamadhyānabhūmikaṃ kuśalaṃ dvitīyadhyānabhūmikān nihīnaṃ nikṛṣṭam /
ato na saṃmukhīkurvanti /
prayojanena hi te prathamadhyānabhūmikaṃ saṃmukhīkurvanti /
na bahumānena /
savipākaṃ ca tat kuśalaṃ /
na ca tadvipākena te 'rthina iti kuśalacittasaṃmukhīkaraṇe yatnaṃ na kurvanti
dman pa'i phyir dge ba yang ma yin no zhes bya ba ni bsam gtan dang po'i sa pa'i dge ba de ni bsam gtan gnyis pa'i sa pa bas dman zhing tha chad yin pas de'i phyir mngon sum du mi byed de /
dgongs pa'i phyir de dag bsam gtan dang po'i sa pa mngon sum du byed kyi gus pas ni ma yin no /
dge ba de ni rnam par smin pa dang bcas pa yin na de dag ni de'i rnam par smin pa don du gnyer ba ma yin pas dge ba'i sems mngon du bya ba la 'bad pa mi byed do /
'dod chags bral /
(VIII /
14) vairāgyeṇopapattita iti /
vairāgyeṇopapattito veti /
vāśabdo luptanirdeśaḥ /
adhobhūmivairāgyād (Abhidh-k-vy 678) vā asamanvāgatas tena śuddhakaṃ pratilabhate dhyānaṃ ārūpyaṃ vā
skye ba las zhes bya ba ni 'dod chags dang bral bas so /
skye bas she 'am zhes bya ba'i sgra mi mngon par bstan pa yin te /
de dang mi ldan pa ni sa 'og ma las 'dod chags dang bral bas bsam gtan nam gzugs med pa dag pa pa 'thob ste /
kāmavairāgyāt prathamaṃ śuddhakaṃ pratilabhate triprakāram anyatra nirvedhabhāgīyāt 'dod pa las 'dod chags dang bral bas ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun ba ma gtogs pa dag pa pa dang po rnam pa gsum 'thob la /
evaṃ yāvad ākiṃcanyāyatanavairāgyād bhavāgraṃ pratilabhate de bzhin du ci yang med pa'i skye mched las 'dod chags dang bral bas ni srid pa'i rtse mo 'thob pa'i bar du'o /
adhobhūmyupapattito vā /
upariṣṭād adharāyāṃ bhūmāv upapadyamānas tal labhate
srid pa'i rtse mo ma gtogs pa zhes bya ba ni de ni sa 'og ma las 'dod chags dang bral ba kho nas 'thob bo /
anyatra bhavāgrād iti /
tasyādhobhūmivairāgyata eva lābhaḥ
sa 'og mar skye ba las zhes bya ba ni gong nas sa 'og mar skye ba na de 'thob bo /
prayogato nirvedhabhāgīyam iti /
tasya vairāgyopapattikṛtaḥ sa lābho na bhavati
sbyor ba las kyang nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa'i zhes bya ba ni de'i 'thob pa de ni 'dod chags dang bral ba dang skye bas byas pa ma yin no /
parihāṇito 'pi hānabhāgīyam iti yongs su nyams pa las kyang nyams pa'i cha dang mthun pa zhes bya ba ni /
sthitibhāgīyāt parihīyamāṇo hānabhāgīyaṃ labhate gnas pa'i cha dang mthun pa las yongs su nyams na nyams pa'i cha dang mthun pa 'thob bo /
ata evocyata iti /
yasmāt parihīṇo pi hānabhāgīyaṃ labhate
de nyid kyi phyir zhes bya ba ni gang gi phyir yongs su nyams pas kyang nyams pa'i cha dang mthun pa 'thob pa'i phyir ro /
evaṃ parihāṇyā copapattyāpi ceti yojyaṃ /
kathaṃ /
syāc chuddhakaṃ parihāṇyā labheta parihāṇyā vijahyāt
de bzhin du yongs su nyams pa dang skye bas 'thob pa dang 'dor bar 'gyur ba yang sbyar bar bya'o /
ji lta zhe na /
dag pa pa yongs su nyams pas 'thob la yongs su nyams pas 'dor ba yod dam zhe na /
syāc chuddhakaṃ dhyānam upapattyā labheta upapattyā vijahyād iti yod do /
dag pa pa skye bas 'thob la skye bas 'dor ba yod dam zhe na /
āha /
syāt /
katham ity āha /
hānabhāgīyaṃ prathamaṃ dhyānam iti /
brahmalokaḥ prathamaṃ dhyānaṃ tribhūmikaṃ /
viśeṣeṇa brahmaloke upapadyamāna iti vacanāt /
brahmalokavairāgyeṇa tyajyata iti
smras pa yod do /
ji lta zhe na /
bsam gtan dang po nyams pa'i cha dang mthun pa'o zhes bya ba smos te /
bsam gtan dang po ni tshangs pa'i 'jig rten sa gsum gyi khyad par can te /
tshangs pa'i 'jig rten skye ba na zhes 'byung ba'i phyir ro /
tshangs pa'i 'jig rten las 'dod chags dang bral bas 'dor ro zhes bya ba ni /
yasmāt prathamadhyānavairāgyeṇa hānabhāgīyaṃ dhyānaṃ kleśānuguṇyāt 'di ltar bsam gtan dang po las 'dod chags dang bral bas nyams pa'i cha dang mthun pa'i bsam gtan nyon mongs pa dang mthun pa'i phyir /
tadbhūmikakleśam iva tyajati de'i sa pa'i nyon mongs pa bzhin du 'dor te /
ato brahmalokavairāgyeṇa tyajyata ity ucyate de'i phyir tshangs pa'i 'jig rten las 'dod chags dang bral bas 'dor ro zhes bya ba'o /
evaṃ tāvat prathamasya praśnasya vivarjanaṃ re zhig dri ba dang po'i lan ni de lta bu yin no /
brahmalokavairāgyaparihāṇyā labhate /
yadi brahmalokavairāgyaparihāṇyā parihīyate punas tad dhānabhāgīyaṃ pratilabhate /
tadbhūmikakleśavat /
kāmadhātuvairāgyaparihāṇyā tyajyate /
yadā kāmadhātuvairāgyāt parihīyate /
tadā śuddhakaṃ tyajyate /
upariṣṭād brahmaloka upapadyamāno labhata iti /
dvitīyādibhyo brahmaloka upapadyamāno hānabhāgīyaṃ tadbhūmikakleśavad eva labhate /
tasmāt kāmadhātāv upapadyamāno vijahātīti /
tasmād brahmalokāt kāmadhātāv upapadyamāno vijahātīti /
indriyasaṃcārato 'pi śaikṣāśaikṣam iti
tshangs pa'i 'jig rten las 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa las 'thob ces bya ba ni gal te tshangs pa'i 'jig rten las 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pas yongs su nyams na yang sa de pa'i nyon mongs pa bzhin du yongs su nyams pa'i cha dang mthun pa de 'thob bo /
'dod pa las 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa las 'dor ro zhes bya ba ni gang gi tshe 'dod pa las 'dod chags dang bral ba las yongs su nyams pa de'i tshe dag pa pa 'dor ro /
gong nas tshangs pa'i 'jig rten du skye ba na 'thob ces bya ba ni bsam gtan gnyis pa la sogs pa nas tshangs pa'i 'jig rten du skye ba ni de'i sa pa'i nyon mongs pa bzhin du nyams pa'i cha dang mthun pa 'thob bo /
de nas 'dod pa'i khams su skye ba na 'dor ro zhes bya ba ni cha ngas pa'i 'jig rten de nas 'dod pa'i khams su skye ba na 'dor ro /
śraddhāvimukto dṛṣṭiprāptāyāṃ śaikṣaṃ labhate /
samayavimikto 'py akopyaprativedhe aśaikṣaṃ labhate
dbang po 'pho ba las kyang slob pa dang mi slob pa 'thob bo zhes bya ba ni dad pas mos pa mthong ba thob pa nyid du gyur na slob pa 'thob la dus kyis rnam par grol ba yang mi gyo ba rtogs na mi slob pa 'thob bo /
nāvaśyam /
ānupūrvikenālābhād iti /
yady ānupūrviko 'nāgamyasaṃniśrayeṇa niyāmam avakrāmati na labhate /
(VIII /
15, 16) svabhūmike śuddhānāsrave iti /
vyutthānakāle pravāhe ca
mthar gyis pas mi 'thob pa'i phyir gdon mi za ba ma yin te zhes bya ba ni gal te mthar gyi sa pa zhig mi lcogs pa med pa la brten nas nges pa la 'jug pa la ni mi 'thob bo /
rang gi sa pa'i dag pa pa dang zag pa med pa dag ces bya ba ni langs pa'i tshe dang rgyun gyi tshe'o /
dvitīyatṛtīyadhyānabhūmike ceti /
miśrakāmiśrakānulomasamāpattau vyutkrāntakasamāpattau ca /
sapta svabhūmike śuddhakānāsrave iti /
pūrvavad vijñānākāśānaṃtyāyatanabhūmike ca
bsam gtan gnyis pa dang gsum pa'i sa pa'i zhes bya ba ni spel ma dang spel ma ma yin pa lugs bzhin snyoms par 'jug pa dang thod rgal du snyoms par 'jug pa na'o /
rang gi sa pa'i dag pa pa dang zag pa med pa zhes bya ba ni snga ma bzhin no /
rnam shes mtha' yas skye mched kyi sa pa'i yang de kho na bzhin te /
tathaiva pratilomasamāpattau /
bhavāgraṃ śuddhakam evānāsravābhāvād iti
lugs dang mi mthun par snyoms par 'jug pa na'o /
srid pa'i rtse mo'i dag pa pa kho na ste /
māṃdyād anāsravaṃ nāstīty uktaṃ /
anulomasamāpattau tu vyutthānakāle tad bhavati
zag pa med pa med pa'i phyir ro zhes bya ba ni zhen pa'i phyir zag pa med pa med do zhes bshad de /
lugs dang mthun par snyoms par 'jug pa las langs pa'i tshe de 'byung ngo /
tṛtīyacaturthaprathamadhyānabhūmike ceti /
amiśrakamiśrakānulomapratilomavyutkrāntasamāpattikāleṣu /
(Abhidh-k-vy 679) ākāśānaṃtyāyatanacaturthadhyānabhūmikāni catvārīti /
teṣv eva kāleṣu /
trīṇīty anāsravābhāvāt /
evam anyadhyānārūpyād anaṃtaraṃ daśa dravyāṇi yojyānīti
bsam gtan gsum pa dang bzhi pa dang dang po'i sa pa pa'i zhes bya ba ni spel ma dang spel ma ma yin pa lugs dang mthun pa dang lugs dang mi mthun pa dang thod rgal du snyoms par 'jug pa'i dus dag na'o; ;nam mkha' mtha' yas skye mched dang bsam gtan bzhi pa'i sa pa bzhi zhes bya ba ni dus de dag nyid du 'o /
gsum po zhes bya ba ni zag pa med pa med pa'i phyir ro /
de bzhin du bsam gtan dang gzugs med pa gzhan gyi mjug thogs su yang rdzas bcu sbyar bar bya'o zhes bya ba ni /
tadyathā tṛtīyadhyānād anantaraṃ daśa 'di lta ste /
bsam gtan gsum pa'i mjug thogs su bcu ste /
svabhūmike dve śuddhakānāsrave /
caturthadhyānākāśānaṃtyāyatanabhūmikāni catvāri /
tathaiva ca prathamadvitīyadhyānabhūmikāni catvārīti
rang gis pa dag pa pa dang zag pa med pa dang gnyis dang bsam gtan bzhi pa dang nam mkha' mtha' yas skye mched kyi sa pa bzhi dang de bzhin du bsam gtan dang po dang gnyis pa'i sa pa bzhi'o /
caturthadhyānād anantaraṃ daśa bsam gtan bzhi pa'i mjug thogs su bcu ste /
svabhūmike dve śuddhakānāsrave /
ākāśavijñānānaṃtyāyatanabhūmikāni catvāri /
dvitīyatṛtīyadhyānabhūmikāni catvārīti /
ākāśānaṃtyāyatanād anantaraṃ daśa
rang gi sa pa dag pa pa dang zag pa med pa dang gnyis dang nam mkha' dang rnam shes mtha' yas skye mched kyi sa pa bzhi dang bsam gtan gnyis pa dang gsum pa'i sa pa bzhi'o /
nam mkha' mtha' yas skye mched kyi mjug thogs su bcu ste /
svabhūmike dve /
vijñānākiṃcanyāyatanabhūmikāni catvāri /
tṛtīyacaturthadhyānabhūmikāni catvāry utpadyanta ity evaṃ daśa bhavanti
rang gi sa pa gnyis dang rnam shes dang ci yang med pa'i skye mched kyi sa pa dang bsam gtan gsum pa dang bzhi pa'i sa pa bzhi 'byung bas de ltar na bcur 'gyur ro /
anvayajñānānantaraṃ ceti vistaraḥ /
idaṃ vyutpādyate /
ūrdhvādharabhūmyālaṃbanatvād dhyānānam asti prasaṃga iti kṛtvā
rjes su shes pa'i mjug thogs su zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bsam gtan rnams ni sa gong ma dang 'og ma la dmigs pa'i phyir thal bar 'gyur ba yod pas 'di bye brag tu bshad do /
tasyādharāśrayālambanatvād iti /
yamāt tad dharmajñānam adharāśrayakāmadhātvāśrayam adharālambanaṃ kāmaduḥkhādyālambanaṃ
de'i rten dang dmigs pa 'og ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar chos shes pa de'i rten ni 'og ma yin te /
'dod pa'i khams kyi rten can yin la dmigs pa yang 'og ma yin te /
'dod pa'i sdug bsngal la sogs pa la dmigs so /
tasyādharāśrayālambanatvān na dharmajñānānantaram ārūpyān samāpadyante /
śeṣaṃ yathaivānāsravād iti /
svabhūmike ca śuddhānāsrave utpadyete /
ūrdhvād adhobhūmike ca yāvat tṛtīyād iti /
praṇidhāyeti vistaraḥ /
yadi kaścid evaṃ buddhim utpādyārdharātre candrodaye candrāstamaye vā mayā praboddhavyam iti svapet /
sa pūrvābhiprāyānuvartanāt saṃtatateḥ tasminn eva kāle prabudhyate /
yathāsyaivaṃ praṇidhāya suptaḥ /
tasyābhiprete kāle prabodho bhavati /
tadvad etat /
sarvathā notpadyata iti /
nāpi svabhūmikaṃ nāpy adharabhūmikam utpadyata ity arthaḥ /
samāpattikālaṃ praty etad uktam iti /
śuddhakāt kliṣṭāc ca samanantaraṃ svabhūmikam eva kliṣṭam utpadyate nānyabhūmikam iti /
kathaṃ /
tathā śuddhāt kliṣṭaṃ vāpi svabhūmikaṃ /
kliṣṭāt svaṃ śuddhakaṃ kliṣṭam ity evaṃ /
cyutikāle tu maraṇabhave /
upapattilābhikāc chuddhakād iti vistaraḥ /
upapattidhyāneṣu yad upapattilābhikaṃ kuśalasamāhitaṃ /
tad api śuddhakaṃ dhyānam ity ucyate /
ata idam ucyate /
cyutikāle tv iti vistareṇa /
kiṃ kāraṇaṃ /
asamāhitatvān maraṇabhavasya /
na hi tadānīṃ śuddhakaṃ samāpattidhyānam astīti /
ataḥ sarvabhūmikaṃ kliṣṭam utpadyata iti /
svabhūmikādharordhvabhūmikaṃ pratisaṃdhicittaṃ kliṣṭam asamāhitam utpadyata ity arthaḥ /
nordhvabhūmikaṃ /
kliṣṭasadbhāve sati tatropapattyasaṃbhavāt /
(Abhidh-k-vy 680) /
(VIII /
17, 18) anyatra viśeṣabhāgīyād iti /
ita ūrdhvabhūmyabhāvāt /
tasmād anāsravam utpadyata iti nirvedhabhāgīyāt /
hānasthitibhāgīye iti /
hānabhāgīyaṃ pravāhakāle /
sthitibhāgīyaṃ viśeṣagamanakāle /
anyatra hānabhāgīyād iti /
viśeṣabhāgīyād dhīyamānasya sthitibhāgīyāparityāge tasyaivotpattiyogāt
de'i rten dang dmigs pa 'og ma yin pa'i phyir chos shes pa'i mjug thogs su gzugs med pa dag la snyoms par mi 'jug go /
lhag ma ni zag pa med pa las ji lta ba bzhin no zhes bya ba ni lhag ma ji ltar zag pa med pa las rang gi sa pa'i dag pa pa dang zag pa med pa dag dang sa gong ma dang sa 'og ma pa gsum pa'i bar 'byung ba bzhin no /
bsams nas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni /
gal te 'ga' zhig gis 'di snyam du bdag gis nam phyed dam /
zla ba shar ba'am zla ba nub pa'i tshe sad par bya'o snyam du blo bskyed nas nyal na rgyun sngon gyi bsam pa'i rjes su 'jug pa'i phyir dus de kho nar sad par 'gyur ro /
ji ltar de ltar bsams nas nyal ba de 'dod pa'i dus su sad par 'gyur ba ltar 'di yang de dang 'dra 'o /
rnam pa thams cad du mi skye'o zhes bya ba ni rang gi sa pa yang mi skye las 'og ma pa yang mi skye'o zhes bya ba'i tha tshig go; ;snyoms par 'jug pa'i dus kyi phyir de skad du bshad kyi zhes bya ba ni dag pa pa dang nyon mongs pa can gyi mjug thogs su rang gi sa pa'i nyon mongs pa can kho na skye'i gzhan gyi sa pa ni ma yin no zhes bya ba yin no /
ji skad du zhe na /
dag pa las /
de bzhin rang gis pa'i nyon mongs kyang /
nyon mongs can las rang dag dang /
nyon mongs zhes de skad du'o /
shi 'pho ba'i tshe ni 'chi ba'i srid pa na'o /
skye bas thob pa'i dag pa pa'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni skye ba'i bsam gtan dag na skye bas thob pa'i dge ba mnyam par gzhag pa ma yin pa gang yin pa de yang bsam gtan dag pa pa zhes bya bas de 'dir shi 'pho ba'i tshe zhes bya ba 'di rgyas par smos so /
ci'i phyir zhe na /
'chi ba'i srid pa ni mnyam par gzhag pa ma yin pa'i phyir te /
de'i tshe snyoms par 'jug pa'i bsam gtan dag pa pa med pas so /
de'i phyir sa thams cad pa'i nyon mongs pa skye'o zhes bya ba smos te /
nying mtshams sbyor ba'i sems nyon mongs pa can mnyam par gzhag pa ma yin pa rang gi sa pa dang sa gong ma pa dang 'og ma pa skye'o zhes bya ba'i tha tshig go /
sa 'og ma pa ni ma yin no zhes bya ba ni nyon mongs pa can yod na der skye ba mi srid pa'i phyir ro /
khyad par gyi cha dang mthun pa ma gtogs so zhes bya ba ni gong na med pa'i phyir ro /
zag pa med pa ni de las skye'o zhes bya ba ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa las so /
nyams pa dang gnas pa'i cha dang mthun pa dag go zhes bya ba ni nyams pa'i cha dang mthun pa ni rgyun gyi dus su'o /
gnas pa'i cha dang mthun pa ni khyad par du 'gro ba'i dus su'o /
nyams pa'i cha dang mthun pa ma gtogs so zhes bya ba ni khyad par gyi cha dang mthun pa las rnam par nyams pa gnas pa'i cha dang mthun pa yongs su ma btang na de nyid skye bar rung ba'i phyir ro /
tad evaikaṃ iti /
tad eva nirvedhabhāgīyaṃ pravāhayogena
de gcig pu skye'o zhes bya ba ni nges par 'byed pa'i cha dang mthun pa de nyid rgyun gyi tshul gyis so /
(VIII /
19) ākṛṣṭā ity anukrameṇeti /
anulomānukrameṇa pratilomānukrameṇa ca /
(VIII /
20) vidhīyata iti kriyata ity arthaḥ /
sthāpyata iti vā /
kiṃ kāraṇaṃ /
nihīnatvāt /
āryākiṃcanyasāṃmukhyād iti /
āryam anāsravaṃ /
anāsravasyākiṃcanyāyatanasya sāṃmukhyāt saṃmukhībhāvāt /
bhavāgre jātasyāsravaprahāṇaṃ bhavati /
tuśabdo 'pavādārthaṃ dyotayati /
svasyābhāvād iti /
bhāvāgrikasyānāsravasya mārgasyābhāvād ity arthaḥ
'brel pa dang zhes bya ba ni go rims bzhin du'o zhes bya ba ni lugs dang mthun pa'i go rims bzhin dang lugs dang mi mthun pa'i go rims bzhi du'o /
byed de zhes bya ba ni byed pa'i ma 'jog pa zhes bya ba'i tha tshig go /
ci'i phyir zhe na /
dman pa'i phyir /
srid rtser 'phags pa ci yang med /
ces bya ba la /
'phags pa ni zag pa med pa ste /
srid pa'i rtse mor skyes pa ni zag pa med pa'i ci yang med pa'i skye mched mngon sum du byas shing mngon sum du gyur pa las zag pa spong bar 'gyur ro; ;ni zhes bya ba'i sgra ni dmigs kyis bstsal ba'i don ston par byed do /
rang gi med pa'i phyir zhes bya ba ni srid pa'i rtse mo pa'i zag pa med pa'i lam med pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
tasya cābhyāsād iti /
tasyākiṃcanyāyatanasyānāsravasyābhyāsāt saṃnikṛṣṭatvāt /
(VIII /
21) tṛṣṇāparicchinnatvād bhūmīnām iti /
yā yasyāṃ bhūmau
de yang nye ba'i phyir ro zhes bya ba ni ci yang med pa de nye ba'i phyir te thag nye ba'i phyir ro /
sa rnams ni sred pas yongs su bcad pa'i phyir zhes bya ba ni sa gang gi sred pa gang yin pa de ni sa de kho na la rgyas par 'gyur ba'i phyir des sa de yongs su bcad pa yin no /
de lta ma yin na de gong ma nyid du yang 'grub par mi 'gyur ba kho na ste /
tasyām eva bhūmāv anuśayanāt /
tayā sā bhūmiḥ paricchinnā bhavati /
anyathā hi tasyottaratvam eva na sidhyed ekabhūmisthānāntaravat /
ata evauttarādharye 'pi sthānāntarāṇāṃ trayāṇāṃ trayāṇām aṣṭānāṃ caikabhūmitā sidhyati /
tṛṣṇāvyatihārayogāt /
nānāsravaṃ kuśalatvaprasaṃgād iti /
tatprārthanā hi kuśalo dharmacchanda iti /
na maulāḥ kuśalārūpyāḥ sāsravādharagocarā iti /
maulagrahaṇaṃ sāmantakanirāsārthaṃ /
ārūpyasāmantakāni hy adharāṃ sāsravāṃ bhūmim ālaṃbate
sa gcig pa'i gnas gzhan bzhin no /
de nyid kyi phyir gnas gzhan gsum gsum pa rnams dang brgyad po dag ltag 'og tu 'dug kyang sa gcig pa nyid du 'grub ste /
sred pa'i 'chol bar 'gro ba dang ldan pa'i phyir ro /
dge ba nyid du thal bar 'gyur ba'i phyir zag pa med pa la yang ma yin no zhes bya ba ni de don du gnyer ba ni dge ba'i chos la 'dun pa yin pas so /
gzugs med dngos gzhi dge rnams kyi /
spyod yul zag bcas 'og ma min /
zhes bya ba la gzugs med ces smos pa ni bsam gtan bstsal ba'i phyir te /
bsam gtan dag ni kun du lta ba yin pa'i phyir dngos gzhi yang brag pa dang bcas pa'i dgos po 'og ma la dmigs par 'gyur ro /
dngos gzhi zhes smos pa ni nyer bsngogs bstsal ba'i phyir te /
gzugs med pa'i nyer bsngogs dag ni sa 'og ma pa zag pa dang bcas pa la dmigs so /
kuśalagrahaṇam āsvādanāsaṃprayuktanirāsārthaṃ /
ubhayakuśalagrahaṇārthaṃ ca /
yadi hy ārūpyā ity evocyeta āsvādanāsaṃprayuktā maulā ārūpyā na sāsravādharagocarā iti saṃbhāvyeran /
anāsravā evārūpyā evam iti gṛhyeran
dge ba zhes smos pa ni ro myang ba dang mtshungs par ldan pa bstsal ba'i phyir dang gnyi ga dge bar bsdu ba'i phyir ro /
gal te gzugs med pa zhes bya ba de kho na zhig brjod na ni gzugs med pa'i dngos gzhi ro myang ba dang mtshungs par ldan pa dag kyang spyod yul zag pa med pa 'og ma can yin no zhes bya ba srid par 'gyur bas 'di skad du gzugs med pa zag pa dang bcas pa dag ces 'dzin par 'gyur ro /
ārūpyagrahaṇaṃ dhyānanirāsārthaṃ /
dhyānāni hi maulāni api sāsravādharavastvālambanāni bhavanti /
samantālocanatvād dhyānānāṃ /
sāsravagrahaṇam anāsravanivṛttyārtham /
anāsravā hy adharā dharmā maulānāṃ kuśalānāṃ ārūpyānām ālambanāni saṃbhavanti /
adharagrahaṇam ūrdhvaviśeṣaṇārthaṃ /
ūrdhvabhūmikasāsravālambanasaṃbhavāt /
anāsravaṃ tv ālambanam ity udgrāhya darśyati sarvānvayajñānapakṣa iti /
sarva iti navabhūmika indriyagotrādibhedābhinno 'pi gṛhyate /
anvayajñānapakṣa iti pakṣagrahaṇena duḥkhādyanvayajñānakṣāntayaḥ tatsahabhuvaś (Abhidh-k-vy 681) ca gṛhyante /
na dharmajñānapakṣaḥ /
kāmaduḥkhādyālambanatvena viprakṛṣṭatvāt
zag bcas zhes smos pa ni zag pa med pa bzlog pa'i phyir te /
chos 'og ma zag pa med pa dag ni gzugs med pa'i dngos gzhi dge ba rnams kyi dmigs par 'gyur ro /
'og ma zhes smos pa ni gong ma las khyad par du bya ba'i phyir te /
zag pa dang bcas pas gong ma pa ni dmigs par srid pa'i phyir ro /
dmigs pa zag pa med pa ni zhes bya ba smos nas /
rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa yin zhes bya ba ston te /
rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa zhes bya ba la /
phyogs dang mthun pa zhes smos pas ni sdug bsngal la sogs pa la rjes su shes pa'i bzod pa dag dang de dag dang lhan cig 'byung ba rnams bzung ngo /
thams cad ces bya ba ni dbang po dang rigs la sogs pa'i bye brag gis tha dad pas dgu pa ril gzung ngo /
chos shes pa'i phyogs dang mthun pa yang ma yin te /
'dod pa sdug bsngal la sogs pa la dmigs pa nyid kyis thag ring ba'i phyir ro /
nādhobhūminirodhaḥ /
adhobhūmigrahaṇaprasaṃgād iti /
vyākhyātam etat purastāt
sa 'og ma pa'i 'gog pa yang ma yin no zhes bya ba ni gong du sa 'og ma la 'dzin par thal bar 'gyur ro zhes rnam par bshad zin to /
(VIII /
22) anāsraveṇa hīyante kleśā iti /
dhyānārūpyāṇāṃ yo 'nāsravaḥ saṃbhavati
zag pa med pas nyon mongs pa rnams spong ngo zhes bya ba ni bsam gtan dang gzugs med pa rnams la zag pa med pa gang zhig sred pa des nyon mongs pa rnams ci rigs par spong ngo /
tena yathāsaṃbhavaṃ kleśāḥ prahīyante /
katamenānāsraveṇa maulena /
vakṣyate hi /
sāmantakena ceti /
apavādarūpeṇa sāmantakena śuddhakena kleśāḥ prahīyanta ity adhikṛtaṃ /
kuta eva kliṣṭeneti /
kliṣṭena kleśaprahāṇaṃ naiva saṃbhavatīty abhiprāyaḥ
zag pa med pa gang gis she na /
dngos gzhis te /
nyer bsdogs ni nyer bsdogs pas kyang zhes dmigs kyis bstsal ba'i ngo bor 'chad par 'gyur ro /
dag pa pas kyang mi spong na /
zhes bya ba ni nyon mongs pa rnams mi spong na zhes bya ba'i tha tshig dbang du byas pa yin no /
nyon mongs can gyis lta smos kyang ci dgos zhes bya ba ni nyon mongs pa can gyis nyon mongs pa spong pa mi srid pa kho na'o snyam du bsams pa yin no /
kiṃ kāraṇaṃ śuddhakena kleśā na prahīyanta ity āha ci'i phyir dag pa pas nyon mongs pa dag mi spong zhe na /
vītarāgatvān nādha iti vistaraḥ /
adharabhūmivītarāgatvān na śuddhakenādharabhūmikāḥ prahīyante /
kuta eva kliṣṭena
'dod chags dang bral ba'i phyir 'og ma pa la yang ma yin zhes bya ba rgyas par smos te /
sa 'og ma las 'dod chags dang bral ba'i phyir dag pa las kyang sa 'og ma ba'i nyon mongs pa rnams mi spong na nyon mongs pa can gyis lta smos kyang ci dgos /
tasyaiva tadapratipakṣatvān na svabhūmau /
tasyaiva prathamadhyānasya yāvan naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasya
de nyid de'i gnyen po ma yin pa nyid kyi phyir rang gi sa na yod pa yang ma yin no zhes bya ba ni bsam gtan dang po nas 'du shes med 'du shes med min skye mched kyi bar de nyid de'i gnyen pa ma yin pa'i phyir ro /
tadapratipakṣatvāt tasyāpratipakṣas tadapratipakṣaḥ /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
tadapratipakṣatvān na svabhūmau kleśāḥ prahīyante
de'i gnyen po ma yin pa ni de'i gnyen po ma yin pa'o /
de'i ngo bo ni nyid de /
de'i gnyen po ma yin pa nyid kyi phyir rang gi sa na yod pa'i nyon mongs pa rnams spong bar mi 'gyur te /
na hi bhavena bhavasya niḥsaraṇam asti /
viśiṣṭataratvān nordhvam iti /
nordhvabhūmikāḥ kleśāḥ adharabhūmikena śuddhakena prahīyante
srid pas srid pa las nges par 'byung ba ni ma yin no /
ches khyad par du 'phags pa'i phyir gong ma yang ma yin no zhes bya ba ni sa gong ma pa'i nyon mongs pa rnams ni sa 'og ma pa'i dag pa pas mi spong ste /
nyon mongs pa rnams ches khyad par du 'phags pa'i phyir ro /
viśiṣṭataratvāt kleśānāṃ /
na ca nyūnam āśritya viśiṣṭānāṃ prahāṇaṃ yujyate /
ity anena śuddhakenāpi kleśā na prahīyante
dman pa la brten nas khyad par can rnams spong bar ni rung ba ma yin te /
de'i phyir dag pa pas kyang nyon mongs pa rnams mi spong na nyon mongs pa can gyis lta smos kyang ci dgos zhes bya ba 'di grub pa yin no /
kuta eva kliṣṭeneti siddham etat /
śuddhakenāpīty apiśabdād anāsraveṇāpīti
dag pa pas kyang zhes bya ba la /
kyang zhes bya ba'i sgras ni zag pa med pas kyang zhes bya ba yin te /
saṃbhavatas tv etad uktaṃ /
ata evocyate /
adhobhūmipratipakṣatvāt iti /
kāmāvacarā hi kleśāḥ prathamadhyānasāmantakena prahīyante
srid pa'i sgo nas de skad du bshad pa yin no /
de nyid kyi phyir sa 'og ma pa'i gnyen po yin pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
'dod pa na spyod pa'i nyon mongs pa rnams ni bsam gtan dang po'i nyer bsdogs kyis spong la /
prathamadhyānabhūmikā dvitīyadhyānasāmantakena /
evaṃ yāvad ākiṃcanyāyatanabhūmikā naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasāmantakeneti /
(VIII /
22) yena tatpraveśa iti /
yena sāmantakena teṣāṃ maulānāṃ dhyānārūpyāṇāṃ praveśaḥ
bsam gtan dang po'i sa pa rnams ni bsam gtan gnyis pa'i nyer bsdogs kyis spong ba nas de bzhin du ci yang med pa'i skye mched pa rnams ni 'du shes med 'du shes med min skye mched kyi nyer bsngogs kyis spong ba'i bar du'o /
gang gis de la 'jug pa zhes bya ba ni nyer bsngogs gang gis bsam gtan dang gzugs med pa'i dngos gzhi de dag la 'jug pa'o /
kiṃ tāny api trividhānīti /
āsvādanāsaṃprayuktādibhedāt /
tathaiva ca teṣu vedaneti /
prathamayor dhyānayoḥ prītiḥ
ci de dag kyang rnam pa gsum yin la zhes bya ba ni ro myong ba dang mtshungs par ldan pa la sogs pa'i bye brag gis so /
de dag la tshor ba yang de dang 'dra bar yod dam zhes bya ba ni ci bsam gtan dang po dang gnyis pa na ni dga' ba yod la /
gsum pa la ni bde ba /
tṛtīye sukhaṃ /
caturtha upekṣety uktaṃ /
kim evaṃ sāmantakeṣu
bzhi pa la ni btang snyoms zhes bshad pa ltar nyer bsdogs dag la yang de dang 'dra 'am zhes bya ba yin no /
upekṣendriyasaṃprayuktāni ca yatnavāhyatvād iti /
anābhisaṃskāravāhī mārgaḥ prītisukhābhyāṃ saṃprayujyate
btang snyoms kyi dbang po dang mtshungs par ldan pa dag kyang yin te 'bad de drang bar bya ba yin pa'i phyir zhes bya ba ni mngon par 'du bya ba med par 'byung ba'i lam ni dga' ba dang bde ba dag dang mtshungs par ldan pa yin na /
tāni ca sāmantakāni yatnavāhyāni sābhisaṃskāravāhyānīty ata upekṣendriyasaṃprayuktāni nyer bsdogs de dag ni 'bad de drang dgos pas mngon bar 'du bya ba dang bcas par 'byung ba yin te /
de'i phyir btang snyoms kyi dbang po dang mtshungs par ldan pa yin no /
punar adhobhūmyudvegānapagamāt prītisukhayor ayoga iti yang sa 'og ma las yid byung ba dang ma bral ba'i phyir dga' ba dang bde ba dag dang mi ldan te /
ato 'py upekṣendriyasaṃprayuktāni /
vairāgyapathatvāc ca
de'i phyir yang btang snyoms kyi dbang po dang mtshungs par ldan no /
nāsvādanāsaṃprayuktānīti /
yadi hy āsvādanāsaṃprayuktāni syur vairāgyamārgo na syāt
'dod chags dang bral ba'i lam yin pa'i phyir ro myang ba dang mtshungs par ldan pa ma yin no /
gal te ro myang ba dang mtshungs par ldan par gyur na /
'dod chags dang bral lam yin bar mi 'gyur te /
na hi tṛṣṇāsaṃprayukto mārgaḥ kleśaprahāṇāya (Abhidh-k-vy 682) bhavati sred pa dang mtshungs par ldan pa'i lam gyis ni nyon mongs pa spong bar mi 'gyur ro /
atha vāyam abhisaṃbandhaḥ /
upekṣeṃdriyasaṃprayuktāni ca yatnavāhyatvāt /
adhobhūmyudvegānapagamād vairāgyapathatvāc ceti dvābhyāṃ kāraṇābhyāṃ nāsvādanāsaṃprayuktānīti /
pūrvavad vaktavyaṃ śeṣaṃ
yang na 'di ltar sbyar te /
'bad de drang bar bya ba yin pa'i phyir btang snyoms kyi dbang po dang mtshungs par ldan pa dag kyang yin la /
sa 'og ma las yid byung ba dang ma bral ba'i phyir dang 'dod chags dang bral ba'i lam yin pa'i phyir zhes bya bar rgyu gnyis kyis ro myang ba dang mtshungs par ldan pa ma yin no zhes bya ba yin no /
yady api sāmantakacittena saṃdhibandha iti /
aṣṭāsv api dhyānārūpyeṣu yasya yat sāmantake /
tasya tena sāmantakacittena kliṣṭenāsamāhitena saṃdhibandha ity eṣa siddhāntaḥ iti /
ata idam ucyate /
yady api sāmantakacitteneti vistaraḥ /
āsvādanāsaṃprayuktam apy anāgamyam iti
lhag ma ni snga ma bzhin du brjod do /
nyer bsdogs kyi sems kyis nying mtshams sbyor ba nyon mongs pa can yin mod kyi zhes bya ba ni bsam gtan dang gzugs med pa brgyad car na yang gang gi nyer bsdogs gang yin pa de'i nyer bsdogs kyi sems nyon mongs pa can mnyam par gzhag pa ma yin pa des nying mtshams sbyor ro zhes bya ba 'di ni grub pa'i mtha' yin no /
de'i phyir 'di skad du nyer bsdogs kyi sems kyis nying mtshams sbyor ba nyon mongs pa can yin mod kyi zhes bya ba rgyas par smos so /
anāgamyasya paṭutvāt /
yathā hi tad anāsravam api saṃbhavati /
tathāsvādanāsaṃprayuktam apīty abhiprāyaḥ /
maulapratispardhitvād āsvādanāsamutpattisadbhāvād iti ācāryasaṃghabhadraḥ
mi lcogs pa med pa ro myang ba dang mtshungs par yang 'dod do zhes bya ba ni mi lcogs pa med pa ni bsal ba'i phyir ji ltar de zag pa med pa yang srid pa de bzhin du ro myang ba dang mtshungs par ldan pa yang yin no snyam du bsams pa'o /
slob dpon 'dus bzangs na re dngos gzhi la snyogs pa'i phyir ro myang ba'i snyoms par 'jug pa yod pa'i phyir ro zhes zer ro /
(VIII /
23) dhyānaviśeṣatvād iti /
tad eva maulaṃ prathamaṃ dhyānaṃ vitarkāpaganmād viśiṣṭaṃ [sa] dhyānāntaram ity ucyate ity arthaḥ
bsam gtan gyi khyad par yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni bsam gtan dang po'i dngos gzhi de nyid rtog pa dang bral bas khyad par du 'phags par gyur ba la bsam gtan khyad par can zhes bya ba'i tha tshig go /
viśeṣābhāvād iti /
yathā prathame dhyāne viśeṣo bhavati
khyad par med pa'i phyir zhes bya ba ni ji ltar bsam gtan dang po la khyad par yod de /
kvacid vitarkavicārau /
kvacid vicāra eveti /
na tathā dvitīyādiṣv iti /
ato dhyāneṣu na vyavasthāpyate dhyānāntaram
la lar ni rtog pa dang dpyod pa dag /
la lar ni dpyod pa kho na yin pa ltar gnyis pa la sogs pa la ni da lta ma yin pas de'i phyir bsam gtan gnyis pa la sogs pa la bsam gtan khyad par can rnam par mi gzhag go /
ata eva duḥkhā pratipad iti /
ata eva hi saṃskāravāhitvāt /
vitarkamātrapratiṣedhād iti /
atarkaṃ dhyānam antaraṃ iti vacanāt
de gnyis kyi phyir lam dka' ba yin no zhes bya ba ni mngon par 'du bya ba dang bcas pas drang ba yin pa de nyid kyi phyir ro /
rtog pa tsam zhig bkag pa'i phyir zhes bya ba ni /
rtog med bsam gtan khyad par can /
(VIII /
24, 25) tadālambanaḥ samādhir ānimitta iti /
animitte bhava ānimittaḥ /
daśākāra iti /
anityaduḥkhākārau dvau /
samudayākāraś catvāro mārgākāraś catvāra ity ete daśākārāḥ /
anityaduḥkhataddhetubhya udvegād iti /
anityād duḥkhāt taddhetoś ca /
tasya duḥkhasya hetoś ca samudayād udvegāt /
kiṃ /
apraṇihitaḥ /
akṛtasaṃskāra ity arthaḥ /
mārgasya kolopamatayāvaśyatyājyatvāt /
kola ucyate uḍupaḥ /
sa upamāsyeti kolopamaḥ
zhes smos pa'i phyir ro /
de la dmigs pa'i ting nge 'dzin mtshan ma med pa'i ting nge 'dzin yin te zhes bya ba ni mtshan ma med pa las byung bas na mtshan ma med pa'o /
rnam pa bcu yin no zhes bya ba ni mi rtag pa dang sdug bsngal gyi rnam pa ste gnyis dang kun 'byung gi rnam pa bzhi dang lam gyi rnam par bzhi ste /
de dag ni rnam pa bcu yin no /
mi rtag pa dang sdug bsngal ba dang de'i rgyu dag gis yid 'byung ba'i phyir zhes bya ba ni mi rtag pa dang sdug bsngal ba dang de'i rgyu ste sdug bsngal de'i rgyu kun 'byung bas yid 'byung ba'i phyir ro /
ci zhe na smon pa med pa yin te /
'khor ba ma byas pa yin zhes bya ba'i tha tshig go /
lam yang gdon mi za bar gzings lta bur dor bar bya ba yin pa nyid kyi phyir de gzings zhes bya ba ni gzings so /
'di la de dang 'dra ba yin pas na lam ni gzings lta bu'o /
mārgaḥ /
tadbhāvaḥ /
tayā /
kolopamatayā mārgasyāvaśyatyājyatvaṃ /
tasmād apraṇihita ity adhikṛtaḥ
de'i ngo bo ni nyid de /
lam ni gzings lta bu'i phyir gdon mi za bar dor bar bya ba nyid yin no /
de lta bas na smon pa med pa yin no zhes bya ba'i dbang du byas pa ste /
yathā hi kolam āśritya nadīm uttaran na kolaniṣṭho bhavati /
tasyāvaśyatyājyatvāt /
evaṃ mārgam āśritya na mārganiṣṭho bhavati
dper na gzings la brten nas chu bo rgal ba ni de gdon mi za bar dor par bya ba yin pa'i phyir gzings la 'chel te mi 'dug pa de bzhin du lam la brten nas rgal ba yang de gdon mi za bar dor bar bya ba yin pa'i phyir lam la 'chel te mi 'dug go /
tasyāvaśyatyājyatvāt /
tadākāra iti /
taddaśākāro yathoktaḥ /
tadatikramābhimukhatvād iti /
tasya mārgasyātikrame 'bhimukhatvāt
de'i rnam pa can zhes bya ba ni de dag gi rnam pa bcu po ji skad du bshad pa can no /
de las 'da' bar mngon du phyogs pa'i phyir ro zhes bya ba ni lam de las 'da' bar mngon du phyogs pa'i phyir te /
anenāvaśyatyājyatvam asya darśayati /
anityaduḥkhataddhetvatikramābhimukha ity anuktam apy etad gamyata eva
'dis ni de gdon mi za bar spong bar bya ba nyid du ston to /
mi rtag pa dang sdug bsngal ba dang de'i rgyu las 'da' bar mngon du phyogs pa zhes bya ba de ni ma bshad kyang khong du chud pa nyid do /
śūnyatā-anātmatābhyāṃ tu nodvega iti /
śūnyānātmākārābhyāṃ tu nodvego yogino bhavati
stong pa dang bdag med pa dag gis ni yid mi 'byung ngo zhes bya ba ni stong pa dang bdag med pa'i rnam pa dag gis ni rnal 'byor pa yid 'byung bar mi 'gyur ro /
yady api hi duḥkhasatyaṃ śūnyānātmākārābhyām ākāryate /
na tu tābhyāṃ tasmād duḥkhād udvegaḥ
sdug bsngal gyi bden pa la stong pa dang bdag med pa'i rnam pa dag tu dmigs mod kyi de dag gis sdug bsngal de las yid 'byung ba ni ma yin no /
de ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
nirvāṇasāmānyāt /
nirvāṇam api śūnyānātmalakṣaṇaṃ /
śūnyatā-anātmate hi sarvadharmāṇāṃ lakṣaṇam (Abhidh-k-vy 683) iti
mya ngan las 'das pa dang 'dra ba'i phyir te /
stong pa dang bdag med pa dag ni chos thams cad kyi mtshan nyid yin pas mya ngan las 'das pa yang stong pa dang bdag med pa'i mtshan nyid yin na /
na ca tābhyāṃ tasmān nirvāṇād udvegaḥ /
tasmān na tadākāro 'praṇihitasamādhir iti /
laukikā ekādaśasv iti /
kāmadhātāv anāgamye dhyānāntare dhyānārūpyeṣu ceti /
yatra mārga iti /
kāmadhātubhavāgradvitīyādisāmantakavarjitāsu bhūmiṣu /
mokṣadvāratvād iti /
dvārārtho mukhārtha iti darśayati /
(VIII /
25, 26) śūnyatādyālambanatvāt tan nāmeti /
śūnyatāpraṇihitānimittālambanatvāt /
śūnyatāśūnyateti nāma /
apraṇihitāpraṇihiteti /
ānimittānimitta iti ca /
śūnyataś cāpy anityata iti /
yathāsaṃkhyena /
śūnyatāśūnyatā hi śūnyatākāreṇāśaikṣaṃ śūnyatāsamādhim ālambate nāyam ātmīyam iti
de dag gis mya ngan las 'das pa de las yid 'byung ba yang ma yin no /
de lta bas na smon pa med pa'i ting nge 'dzin ni de dag gi rnam pa can ma yin no /
'jig rten pa rnams ni sa bcu gcig na yod do zhes bya ba ni 'dod pa'i khams dang mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang bsam gtan dang gzugs med pa dag na'o /
gang na lam yod pa na yod do zhes bya ba ni 'dod pa'i khams dang srid pa'i rtse mo dang bsam gtan gnyis pa la sogs pa'i nyer bsngogs ma gtogs pa'i sa rnams na'o /
thar pa'i sgo yin pa'i phyir zhes bya ba ni sgo'i don ni sgo mo'i don to zhes ston to /
stong pa nyid la sogs pa la dmigs pa'i phyir de skad ces bya'o zhes bya ba ni stong pa nyid dang smon pa med pa dang mtshan ma med pa la dmigs pa'i phyir stong pa nyid stong pa nyid dang smon pa med pa smon pa med pa dang mtshan ma med med pa mtshan ma med pa zhes bya'o /
stong pa dang mi rtag par zhes bya bar ni grangs bzhin du stong pa nyid stong pa nyid ni mi slob pa'i stong pa nyid kyi ting nge 'dzin la 'di ni bdag gi ma yin no zhes stong pa nyid kyi rnam par dmigs kyi bdag med pa'i rnam par ni ma yin no /
nānātmākāreṇa /
āha /
kim atra kāraṇaṃ yac chūnyatāśūnyatāsamādhiḥ śūnyatākāra eva /
na punar anātmākāro 'pi śūnyatāvad iti /
atrocyate /
śūnyatākārapravṛttaśūnyatāpṛṣṭhotpādyatvāt /
āha /
kim arthaṃ punaḥ śūnyatākārapravṛttaśūnyatāpṛṣṭhenotpattir na punar anātmākārapravṛttaśūnyatāpṛṣṭheneti
smras pa 'dir stong pa nyid stong pa nyid kyi ting nge 'dzin ni stong pa'i rnam pa kho na yin gyi /
stong pa nyid ltar bdag med pa'i rnam pa yang yin pa ni ma yin pa gang yin pa de ci'i phyir zhe na /
'dir smras pa stong pa nyid kyi rnam par zhugs pa'i stong pa nyid kyi rjes la bskyed par bya ba yin pa'i phyir ro /
smras pa ci'i phyir stong pa nyid kyi rnam par zhugs pa'i stong pa nyid kyi rjes las skye'i /
bdag med pa'i rnam par zhugs pa'i stong pa nyid kyi rjes las ma yin zhe na /
atrocyate /
tadutpattyānukūlyāt /
sa eva hi śūnyatākārapravṛttaśūnyatāsamādhis tasya śūnyatāśūnyatāsamādher utpattāv ānukūlyenāvatiṣṭhate
'dir smras pa de skye ba dang mthun pa'i phyir te stong pa nyid kyi rnam pa can gyi stong pa nyid kyi ting nge 'dzin de kho na stong pa nyid stong pa nyid kyi ting nge 'dzin de skye ba dang mthun par gnas kyi bdag med pa'i rnam pa ni ma yin no /
nānātmākāraḥ /
na hy evam anātmadarśanam udvejayati yathā śūnyadarśanaṃ
ji ltar stong par mthong ba de bzhin du bdag med par mthong ba ni skyo bar byed pa ma yin te /
dṛṣṭeṣv api hy anātmato bhaveṣv abhiratir asti saṃsāre śūnyadarśanābhāvāt srid pa dag la bdag med par mthong bzhin du yang stong par ma mthong ba'i phyir 'khor ba la mngon par dga' ba yod de /
tadyathādhvagasyāsaṃbaṃdhād adhvagadarśanād api prītiḥ /
ekākinas tu tacchūnyatvād aprītir iti
dper na lam du zhugs pa ni 'dron po ngo mi shes pa mthong bas kyang dga' la gcig pu ni des stong pa'i phyir mi dga' ba de dang 'dra'o /
bam po lnga bcu dgu pa /
tadvat /
anityākāreṇeti /
daśānām ākārāṇāṃ /
na duḥkhata iti vistaraḥ /
na duḥkhata ākārayaṃty anāsravasyātallakṣaṇatvāt
mi rtag pa'i rnam par dmigs so zhes bya ba ni rnam pa bcu'i nang nas so /
sdug bsngal bar yang ma yin la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni zag pa med pa ni de'i mtshan nyid ma yin pa'i phyir sdug bsngal du mi dmigs te /
āryapratikūlatayā hi duḥkham iṣyate 'phags pa dang mi mthun pa nyid kyis sdug bsngal du 'dod do /
na hetusamudayaprabhavapratyayākārair anāsravasyātallakṣaṇatvād evānāsravasyāsamudayādilakṣaṇatvād ity arthaḥ zag pa med pa ni de'i mtshan nyid ma yin pa nyid kyi phyir rgyu dang kun 'byung ba dang rab tu skye ba dang rkyen gyi rnam pa dag tu yang ma yin te /
zag pa med pa ni kun mi 'byung ba la sogs pa'i mtshan nyid yin pa'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig go /
na mārgākārair dūṣaṇīyatvād iti /
so 'śaikṣaḥ samādhir dūṣayitavyo na ca mārgākārā dūṣaṇarūpā iti /
ato na mārgākārais taṃ samādhim ālambate
lam gyi rnam pa rnams su yang ma yin te /
sun dbyung bar bya ba yin pa'i phyir zhes bya ba ni mi slob pa'i ting nge 'dzin de ni sun dbyung bar bya ba yin na /
lam gyi rnam pa dag kyang sun 'byin pa'i ngo bo ma yin pas de'i phyir ting nge 'dzin de la lam gyi rnam pa dag tu mi dmigs so /
nirodhākārais tu naiva sambandha iti /
na taiś cintyate
'gog pa'i rnam pa dag tu ni 'brel pa med pa nyid pas de dag tu ni mi bsam mo /
pāriśeṣyād anityākāreṇaiva /
asaṃkhyeyākṣayam ity apratisaṃkhyānirodham ity arthaḥ
lhag ma ni mi rtag pa'i rnam pa kho nar ro /
ma brtags zad pa la zhes bya ba ni so sor ma brtags pas 'gog pa la zhes bya ba'i tha tshig ste /
aśaikṣasyānimittasya samādher apratisaṃkhyānirodham ālambate /
śāntataḥ śānto 'yam iti
mi slob pa'i mtshan ma med pa'i ting nge 'dzin gyis so sor ma brtags pas 'gog pa la 'di ni zhi ba'o zhes zhi bar dmigs so /
kathaṃ tasyāpratisaṃkhyānirodhaḥ /
aśaikṣād ānimittāt samādher vyutthitasya tadanantaraṃ ye sāsravāḥ kṣaṇā atikrāmanti anye cānāsravāḥ
de'i so sor ma brtags pas 'gog pa ji lta bu zhe na /
mi slob pa'i mtshan ma med pa'i ting nge 'dzin las langs pa la de'i rjes la zag pa dang bcas pa'i skad cig ma dang zag pa med pa gzhan 'da' ba gang dag yin pa ste /
yadi te notpannāḥ /
syuḥ /
aśaikṣā (Abhidh-k-vy 684) ānimittakṣaṇā utpannāḥ syuḥ
gal te de dag byung bar ma gyur na mi slob pa'i mtshan ma med pa'i skad cig ma rnams 'byung bar 'gyur ro /
teṣāṃ sāsravāṇām anyānāsravāṇāṃ cotpattikāle teṣām aśaikṣāṇāṃ ānimittakṣaṇānām apratisaṃkhyānirodho labhyate zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa gzhan de dag skye ba'i dus na mi slob pa'i mtshan ma med pa'i skad cig ma de dag rkyen ma tshang bas so sor ma brtags pas 'gog par 'gyur te /
pratyayavaikalyāt /
tam apratisaṃkhyānirodham ālambate śāntākāreṇa /
anāsravasya pratisaṃkhyānirodhābhāvāt /
na pratisaṃkhyānirodham ālambate
so sor ma brtags pas 'gog pa de la zhi ba'i rnam par dmigs so /
zag pa med pa la so sor brtags pas 'gog pa med pa'i phyir so sor brtags pas 'gog pa la mi dmigs so /
kasmāt punar anāsravasya pratisaṃkhyānirodho nāsti ci'i phyir zag pa med pa la so sor brtags pas 'gog pa med ce na /
apratikūlatvāt /
yad dhi pratikūlam āryāṇāṃ /
tat saṃyogasya visaṃyogāya yatas te yatante /
visaṃyogaś ca pratisaṃkhyānirodhaḥ /
ato 'nāsravasya na pratisaṃkhyanirodhaḥ /
kiṃ cāśaikṣasyānimittasya samādheḥ pratisaṃkhyānirodhābhāvāt /
apratisaṃkhyānirodhasya ca tatpratyarthikabhūtatvāt /
tatprotsāhanenaiva tadvidūṣaṇam abhilaṣaṃs tadapratisaṃkhyānirodham evālambate /
śatrūpagraheṇa hi loke māryopaghātaḥ kriyamāṇo dṛśyata iti
mi mthun pa med pa'i phyir te /
gang zhig 'phags pa rnams dang mi mthun pa de ni ldan ba bral bar bya ba'i phyir de dag sgrim mo /
bral ba yang so sor brtags pas 'gog pa yin te /
de'i phyir zag pa med pa la so sor brtags pas 'gog pa med do /
gzhan yang mi slob pa'i mtshan ma med pa'i ting nge 'dzin la so sor brtags pas 'gog pa med pa'i phyir dang so sor ma brtags pas 'gog pa yang de'i phyir rgol bar 'gyur ba'i phyir de la dga' ba kho nas de rnam par sun 'byin par 'dod pa na /
de'i so sor ma brtags pas 'gog pa kho na la dmigs te /
'jig rten na yang dgra dang bsdongs nas gsad par bya ba gsod pa snang ngo /
na nirodhapraṇītaniḥsaraṇākārair iti /
nirodhaḥ sādhāraṇāḥ /
na nirodha iti
'gog pa dang gya nom pa dang nges par 'byung ba'i rnam par ni ma yin te zhes bya ba ni 'di ltar mi rtag pa nyid kyi 'gog pa dang thun mong yin te /
de'i ngo bo ni nyid de /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
anityatānirodhasadhāraṇatvād ayam apratisaṃkhyānirodho na nirodhākāreṇākāryate /
anyathā hi śāntākāreṇa tadviśiṣṭena nālambitaḥ syāt
mi rtag pa nyid kyi 'gog pa dang thun mong yin pa nyid de /
de'i phyir so sor ma brtags pas 'gog pa 'di la 'gog pa'i rnam par mi dmigs so /
de lta ma yin na de la zhi ba'i rnam par khyad par du 'phags pa dmigs par mi 'gyur ro /
nirodhākāreṇa hy anityatānirodhenaiva dūṣita evāsāv apratisaṃkhyānirodhaḥ syāt 'gog pa'i rnam pas ni mi rtag pa nyid kyi 'gog pa kho nas so sor ma brtags pas 'gog pa de sun phyung ba nyid du 'gyur la /
taddūṣaṇena nāśaikṣa ānimittasamādhidūṣitaḥ syād ity abhiprāyaḥ de sun phyung na yang mi slob pa'i mtshan ma med pa'i ting nge 'dzin sun phyung bar ma gyur to snyam du bsams pa yin no /
na praṇītākāreṇa /
avyākṛtatvād apratisaṃkhyānirodhasya /
kuśalaṃ hi praṇītaṃ nāvyākṛtam /
ato na praṇītākāreṇālambate
so sor ma brtags pas 'gog pa ni lung du ma bstan pa yin pa'i phyir gya nom pa'i rnam par yang ma yin te /
gya nom pa ni dge ba yin gyi lung du ma bstan pa ni ma yin pas de'i phyir gya nom pa'i rnam par mi dmigs so /
avisaṃyogāc cāpratisaṃkhyānirodhasya /
na niḥsaraṇākāreṇa tam ālambate
so sor ma brtags pas 'gog pa ni bral ba ma yin pa'i phyir nges par byung ba'i rnam par mi dmigs te /
saṃkleśaviyogo hi saṃkleśaniḥsaraṇam iṣyate kun nas nyon mongs pa dang bral ba ni kun nas nyon mongs pa las nges par 'byung ba yin par 'dod do /
yasmān nāpratisaṃkhyānirodhena saṃsāraniḥsaraṇaṃ bhavati de lta bas na so sor ma brtags pas 'gog pas 'khor ba las nges par byung ba ma yin te /
tathā hi saty apy apratisaṃkhyānirodhe keṣāṃcit kuśalākuśalānāṃ dharmāṇāṃ taiḥ saṃprayukta eva tatprāptyavicchedāt 'di ltar chos dge ba dang mi dge ba kha cig gi so sor ma brtags pas 'gog pa yod bzhin du de dag gi thob pa ma chad pa'i phyir de dag dang ldan pa kho na yin no /
āryamārgadveṣitvād iti /
kathaṃ dviṣati /
śūnyatādibhir ākārais tadvaimukhyāt
'phags pa'i lam la sdang ba'i phyir zhes bya ba ji ltar sdang zhe na /
stong pa nyid la sogs pa'i rnam pas de la rgyab kyis phyogs pa'i phyir ro /
akopyasyeti /
akopyadharmaṇaḥ /
tasya tīkṣṇendriyatvāt tadutpādane sāmarthyam asti
mi gyo la zhes bya ba'i mi gyo ba'i chos can la ste /
dbang po rno ba'i phyir de skyed pa'i mthu yod kyi dgra bcom pa gzhan la ni ma yin no /
nānyasyārhataḥ /
tebhyo dṛṣṭadharmasukhavihāratvād āsaṃgāspadabhūtebhyo 'śaikṣebhyaḥ śūnyatādisamādhibhyo vaimukhyārtham aparasamādhīn samāpadyante /
(VIII /
27, 28) vistara iti
de dag gi mthong ba'i chos la bde bar gnas par 'gyur ba'i phyir kun du chags pa'i gnas su 'gyur ba mi slob pa'i stong pa nyid la sogs pa'i ting nge 'dzin dag la rgyab kyis phyogs par bya ba'i phyir ting nge 'dzin gzhan dag la snyoms par 'jug go /
asti samādhibhāvanā āsevitā bhāvitā bahulīkṛtā dṛṣṭadharmasukhavihārāya vartate /
asti samādhibhāvanā āsevitā bhāvitā bahulīkṛtā divyacakṣurabhijñājñānadarśanāya saṃvartate /
asti samādhibhāvanāsevitā bhāvitā bahulīkṛtā prajñāprabhedāya saṃvartate /
asti samādhibhāvanā (Abhidh-k-vy 685) āsevitā bhāvitā bahulīkṛtā āsravakṣayāya saṃvartata iti sūtraṃ /
tatrāsevitā niṣevaṇabhāvanayā /
bhāvitā vipakṣaprahāṇatayā /
bahulīkṛtā vipakṣadūrīkaraṇatayā /
āha /
divyacakṣurabhijñājñānadarśanāya saṃvartata ity uktaṃ
rgya cher 'byung zhes bya ba ni mdo las ting nge 'dzin bsgom pa kun du bsten goms par byas lan mang du byas na mthong ba'i chos la bde bar gnas par 'gyur ba yang yod ces bya ba nas /
ting nge 'dzin bsgom pa kun du bsten goms par byas lan mang du byas na zag pa zad par 'gyur ba yang yod ces bya ba'i bar 'byung ba yin no /
de la kun du bsten pa ni bsten pa bsdoms pas so /
goms par byas pa ni mi mthun pa spangs pas so /
lan mang du byas pa ni mi mthun pa thag bsring bas so /
de dang po yin pa'i phyir gzhan dang gzhan dag kyang yin par shes par bya'o zhes bya ba ni dper brjod pa'i ngo bo yin pa'i phyir ro /
na ca divyacakṣurabhijñāsamādhibhāvanā /
atrocyate /
ayaṃ phale hetūpacāraḥ /
yasya hetoḥ samādhibhāvanāyā divyacakṣurabhijñāphalaṃ /
tatra phale hetūpacāraḥ /
jñānadarśanāya samādhibhavaneti /
yeṣāṃ punar ayaṃ pakṣaḥ /
ṣaḍvidhā muktimārgadhīr iti dhyānasaṃgṛhītā eva mānasā vimuktimārgāḥ ṣaḍ abhijñā iti /
teṣām acodyam evaitat /
teṣāṃ vimuktimārgāṇāṃ samāhitatvāt /
pūrvaka eva tu pakṣo abhidharmakośacintakānām ity avagantavyaṃ /
divyacakṣuḥśrotravijñānayor abhijñatvenābhīṣṭatvāt /
tadādikatvāt /
anyonyo 'pīti /
udāharaṇatvarūpoktatvāt /
nāvaśyaṃ saṃparāyasukhavihārāyeti /
saṃparāyo 'nāgataṃ janma /
tatra sukhavihāraḥ /
tasmai nāvaśyam etat bhavati /
kasmād ity āha /
parihīṇānāṃ prathamadhyānāt /
ūrdhvopapannānāṃ dvitīyādiṣu /
parinirvṛtānāṃ ca /
saṃparāyasukhavihārasyābhāvāt /
jñānadarśanāyeti jñānāya darśanāya ceti samāsaḥ /
tatra jñānaṃ manovijñānasaṃprayuktā prajñā /
amī bhavantaḥ sattvāḥ kāyaduścaritena samanvāgatā ity evamādivikalpād darśanaṃ cakṣurvijñānasaṃprayuktā prajñā avikalpikā /
traidhātukā anāsravā iti /
traidhātukā aśubhānāpānasmṛtyaraṇāpraṇidhijñānapratisaṃvidabhijñāvimokṣābhibhvāyatanādayaḥ /
anāsravāḥ vimokṣasukhavyutkrāntakasamāpattyāsravakṣayābhijñādayaḥ /
atra tu samādhisaṃprayogāt prāyogikānāṃ guṇānāṃ samādhibhāvanety upacāraḥ
tshe phyi ma la bde bar gnas par 'gyur ba ni nges pa med ces bya ba la /
tshe phyi ma ni ma 'ongs pa'i skye ba'o /
der bde bar gnas pa ste /
'di ni de'i ched du gdon mi za ba ma yin no /
ci'i phyir zhe na smras pa /
bsam gtan dang po las nyams pa rnams dang gnyis pa la sogs par skyes pa rnams dang yongs su mya ngan las 'das pa rnams la tshe phyi ma la bde bar gnas pa med pa'i phyir ro /
shes pa mthong bar 'gyur ba zhes bya ba ni shes par 'gyur ba dang mthong bar 'gyur ba zhes bya ba'i tha tshig bsdu'o /
de la shes pa ni yid kyi rnam par shes pa dang mtshungs par ldan pa'i shes rab ste /
sems can 'di dag ni lus kyi nyes par spyod pa dang ldan pa'o zhes bya ba de lta bu la sogs par rnam par rtog pa'o /
mthong ba ni mig gi rnam par shes pa dang mtshungs par ldan pa'i shes rab rtog pa med pa'o /
smras pa lha'i mig gi mngon par shes pa ni shes pa mthong bar 'gyur ba yin no zhes bshad pa lha'i mig gi mngon par shes pa ni ting nge 'dzin bsgom pa ma yin no zhe na /
'dir smras pa 'di ni 'bras bu la rgyu btags pa yin te /
rgyu ting nge 'dzin bsgom pa gang gi 'bras bu lha'i mig gi mngon par shes pa yin pa'i 'bras bu de la shes pa mthong bar 'gyur ba'i ting nge 'dzin bsgom pa yin no zhes rgyu nye bar btags so /
gang dag gi phyogs /
rnam grol lam blo rnam pa drug /
ces bya ba 'di yin ba de dag gi ltar na ni mngon par shes pa drug yid kyi rnam par grol ba'i lam bsam gtan gyis bsdus pa kho na yin pas de ni klan kar mi rung ba nyid de /
rnam par grol ba'i lam de dag ni mnyam par gzhag pa yin pa'i phyir ro /
chos mngon pa'i mdzod sems pa rnams kyi ltar na ni phyogs gong ma kho na ltar khong du chud par bya ste /
lha'i mig dang rna ba'i rnam par shes pa dag mngon par shes pa nyid du 'dod pa'i phyir ro /
khams gsum pa dang zag pa med pa zhes bya ba la /
khams gsum pa ni mi sdug pa dang dbugs rngub pa dang 'byung ba dran pa dang nyon mongs pa med pa dang smon nas shes pa dang so so yang dag par rig pa dang mngon par shes pa dang rnam par thar pa dang zil gyis gnon pa'i skye mched la sogs pa'o /
zag pa med pa ni rnam par thar pa'i sgo dang thod rgal gyi snyoms par 'jug pa dang zag pa zad pa'i mngon par shes pa la sogs pa ste /
'dir ni ting nge 'dzin dang mtshungs par ldan pa'i phyir sbyor ba las byung ba'i yon tan rnams la ting nge 'dzin bsgom pa'o zhes bya bar nye bar btags pa yin no /
prajñāprabhedāyeti /
prajñāviśeṣakarṣāya /
ātmopanāyikā kilaiṣā bhagavato dharmopadeśaneti /
ātmana upanāyikā ātmano deśikety arthaḥ bodhisattvo hi karmāntapratyavekṣaṇāya niḥkrānto jambumūle prathamaṃ dhyānam utpāditavān
shes rab rab tu rnam par dbye bar 'gyur ba zhes bya ba ni shes rab kyi khyad par phul du phyin par 'gyur ba'o /
bcom ldan 'das kyis chos ston pa 'di ni bdag nyid la nye bar gtod pa yin te zhes bya ba la /
rang la nye bar gtod pa ni bdag nyid la nye bar gtod pa'o /
bdag nyid kyi dbang du mdzad de bshad ces bya ba'i tha tshig ste /
byang chub sems dpa' las kyi mtha' la gzigs pa'i ched du phyir byung ste /
bodhimūle ca devaputramāraṃ bhaṃktvā prathame yāme divyaṃ cakṣur utpāditavān shing 'dzam bu'i drung du bsam gtan dang po bskyed do /
byang chub kyi shing drung du ni thun dang po la lha'i bu'i bdud bcom nas lha'i spyan bskyed de /
tena divyena cakṣuṣā sattvāṃś cyutyupapattisaṃkaṭasthān abhivīkṣya tatparitrāṇāya madhyame yāme dhyānavimokṣasamāpattiḥ saṃmukhīkṛtavān lha'i spyan des 'chi 'pho ba dang skye ba'i gnas nyam nga bar sems can rnams la gzigs nas de dag yongs su bskyab pa'i phyir gung thun la bsam gtan dang rnam par thar pa dang snyoms par 'jug pa rnams mngon sum du mdzad de /
te 'sya prāyogikā guṇāḥ prajñāprabhedāya jāyante /
tatas tṛtīye yāme caturthaṃ dhyānaṃ niśritya niyāmam avakramya yāvad vajropamena samādhinā sarvasaṃyojanaprahāṇaṃ kṛtavān iti
'di'i sbyor ba las byung ba'i yon tan de dag ni shes rab rab tu rnon por byed par 'gyur ba yin no /
de'i 'og tu thun gsum pa la bsam gtan bzhi pa la brten te /
nges par zhugs pa nas /
rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin gyis kun du sbyor ba thams cad spangs pa'i dbang du mdzad do /
yasmāc caivam ātmopanāyikā dharmadeśanā /
ataś (Abhidh-k-vy 686) caturtha eva
gang gi phyir de ltar chos ston pa bdag nyid la nye bar gtod pa yin pa de'i phyir bsam gtan tha ma bzhi pa kho na'i rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin gang yin pa zhes bya ba'o /
vajropamo 'ntye yo dhyāna iti /
(VIII /
29-31) apramāṇasattvālambanād iti /
apramāṇasaṃjñākaraṇe kāraṇam etat /
yathāsaṃkhyam iti /
vyāpādabahulānāṃ tatprahāṇāya maitrī /
vihiṃsābahulānāṃ tatprahāṇāya karuṇā
sems can tshad med pa la dmigs pa'i phyir ro zhes bya ba 'di ni tshad med pa'i 'du shes su bya ba'i byed rgyu yin no /
grangs bzhin no zhes bya ba ni gnod sems mang ba rnams kyi ni de spang ba'i phyir byams pa'o /
rnam par 'tshe ba mang ba rnams kyi ni de spong ba'i phyir snying rje'o /
aratibahulānāṃ tatprahāṇāya muditā mi dga' ba mang ba rnams kyi ni de spang ba'i phyir dga' ba'o /
kāmarāgavyāpādabahulānāṃ tatprahāṇāyopekṣeti /
kāmarāgapratipakṣatve ko viśeṣa iti /
kāmarāgabahulāt praticintā
'dod pa'i 'dod chags dang gnod sems mang ba rnams kyi ni de dag spang ba'i phyir btang snyoms so /
'dod pa'i 'dod chags kyi gnyen po nyid du khyad par ci zhig yod ce na zhes bya ba ni 'dod pa'i 'dod chags mang ba rnams kyi phyir sems pa yin no /
matāpitṛputrajñātirāgasyopekṣeti /
yathaivasaṃbaddhāḥ puruṣāḥ /
evam evaite ity upekṣety abhiprāyaḥ /
tasya lobhākṛṣṭatvād iti
pha dang ma dang bu dang nye du'i 'dod chags kyi gnyen po ni zhes bya ba ni mi 'brel ba med pa dag la ji lta ba de bzhin du de dag la btang snyoms su byed do snyam du bsams pa yin no /
yasmāl lobhākṛṣṭo vyāpādaḥ /
tasmāl lobhapratipakṣarūpatāṃ bhajata ity abhiprāyaḥ
de ni chags pas drangs pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni gang gi phyir gnod sems chags pas drangs pa yin pa de'i phyir chags pa'i gnyen po'i ngo bo nyid ston to snyam du bsams pa yin no /
ubhayasvabhāvāt tv asau yujyata iti /
alobhasvabhāvā cādveṣasvabhāvā ca yujyata ity arthaḥ
'di ni gnyi ga'i rang bzhin yin na rung ngo zhes bya ba ni ma chags pa'i rang bzhin dang zhe sdang med pa'i rang bzhin yin na rung ngo zhes bya ba'i tha tshig ste /
ci'i phyir zhe na /
kiṃ kāraṇam /
rāgadveṣayoḥ pratipakṣatvāt /
atas tu naiko dharma ubhayasvabhāva iti grahītavyaṃ
'dod chags dang zhe sdang dag gi gnyen po yin pa'i phyir ro /
'dir chos gcig la gnyi ga'i rang bzhin yin no zhes bya bar ni mi bzung ngo /
kiṃ tarhi /
alobhādveṣayor upekṣāśabdo vartata iti
'o na ci zhe na /
ma chags pa dang zhe sdang med pa dag la btang snyoms kyi sgra 'jug pa yin no /
sukhitā bata sattvā iti /
saṃtv ity abhiprāyaḥ /
duḥkhitā bata sattvā iti /
duḥkhitā duḥkhād vimucyaṃtāṃ ity abhiprāyaḥ
kye ma sems can rnams bde bar gyur cig ces bya ba ni shog shig snyam du bsams pa yin no /
kye ma sems can rnams ni sdug bsngal lo zhes bya ba ni sdug bsngal las grol bar gyur cig snyam du bsams pa yin te /
tathā hi vyākhyāsyate /
vyāpādādayaḥ kleśopakleśā dūrīkriyante /
atas tatpratipakṣatvam uktaṃ /
katham iti darśasyati /
kāmadhātubhūmikāni anāgamyabhūmikāni ca maitryādīni trīṇi maulapramāṇasadṛśāni vidyante /
prayogālambanākārasvabhāvasādṛśyāt maulaiḥ sadṛśyāni bhavanti /
tair apramāṇais tribhis tān kleśān viṣkaṃbhya prahāṇamārgaiḥ /
maitrī vihiṃsābahulānāṃ tatprahāṇāya /
mādhyasthyād iti /
apakṣapātivenāpy anunīto nāpi pratihata ity arthaḥ /
aśraddhatām iti vistaraḥ /
asukhavatāṃ /
sukham astīty adhimokṣāt kathaṃ na viparītatvaṃ bhavati /
saṃtv ity abhiprāyād iti /
sukhitāḥ saṃtv ity abhiprāyāt /
na viparītatvam ity abhiprāyaḥ /
āśayasyāviparītatvād veti /
āśayaḥ kuśalā dharmāḥ sukhitā bata sattvā ity ete cittacaittāḥ saparivārāḥ /
asyāśayasyāviparītatvān na viparītatvaṃ bhavati /
kathaṃ punar āśayasyāviparītatvam ity āha /
adhimuktisaṃjñānād iti /
adhimukteḥ saṃjñānam adhimuktisaṃjñānaṃ /
tasmāt /
yasmāt tām adhimuktiṃ tathaiva saṃjānīte /
ādhimokṣiko 'yaṃ manaskāra iti paricchinatti /
akuśalatvam iti /
viparītagrahaṇataḥ /
na /
kuśalatvāt /
naitad evaṃ /
kasmāt /
kuśalamūlatvāt /
kathaṃ punaḥ kuśalamūlam ity āha /
vyāpādādipratipakṣatvāt /
adveṣasvabhāvatvāt maitrī vyāpādapratipakṣaḥ /
duḥkhāpanayanākāratvāc ca karuṇā (Abhidh-k-vy 687) duḥkhopasaṃhārākārāyā vihiṃsāyāḥ pratipakṣo bhavati /
muditā carateḥ pratipakṣaḥ saumanasyārūpatvāt /
upekṣā ca mādhyasthyāt kāmarāgavyāpādayoḥ pratipakṣa iti /
tadālaṃbanānām iti /
kāmāvacarasattvālaṃbanānām ity arthaḥ /
tadbhājanena bhājanagataṃ darśitam iti /
sthānena sthānīyasattvaloko darśita ity arthaḥ /
samāhitāsamāhitamaulaprayogagrahaṇād iti /
ṣaṭpaṃcadaśabhūmikatvāt trayāṇām api kāraṇam ucyate saṃbhavataḥ /
tatrāsamāhitaḥ kāmadhātuḥ /
prayogāḥ sāmantakānīti saṃbhavato yojyaṃ /
ṣaṭbhūmikavyāvasthāne 'nāgamyaṃ sāmantakam apīṣyate sāmantakāny api prayogabhūtāni gṛhyante /
kiṃ maulānīti /
mauladhyānabhūmikatvād iti /
maulaśuddhakadhyānabhūmikatvād ity arthaḥ /
na hi śuddhakair mauladhyānaiḥ kleśāḥ prahīyanta ity uktaṃ prāk /
adhimuktimanaskāratvān na taiḥ kleśāḥ prahīyante /
tattvamanaskāreṇa hi kleśaprahāṇaṃ /
sattvālambanatvāc ca na taiḥ prahāṇaṃ /
dharmasāmānyalakṣaṇamanaskāreṇa hi kleśaprahāṇam iti siddhāntaḥ /
kathaṃ tarhīty āha /
tatprayogeṇa tv iti vistaraḥ /
maitryādiprayogeṇa vyāpādādiviṣkaṃbhaṇāt /
tatpratipakṣatvam uktam iti /
vyāpādādipratipakṣatvam uktaṃ /
viṣkambhaṇaprahāṇāni tanīty arthaḥ /
prahīṇadūrīkaraṇāc ceti /
yasmād ānantaryamārgair laukikair lokottarair vā mārgair vyāpādādayaḥ kleśopakleśā dūrīkriyante /
atas tatpratipakṣatvam uktaṃ /
katham iti darśayati /
kāmadhātubhūmikāny anāgamyabhūmikāni /
ca maitryādini trīṇi maulāpramāṇasadṛśāni saṃvidyante /
prayogālambanākārasvabhāvasādṛśyān maulaiḥ sadṛśāni bhavanti /
tair apramāṇais tribhis tān kleśān viṣkaṃbhya prahāṇamārgair ānantaryamārgaiḥ prajahāti /
balavatpratyayalābhe 'pīti /
vyāpādādipratyayalābhe 'pi balavati sati taiḥ kleśair anādhṛṣyo bhavati
de skad du 'chad par 'gyur ro /
bar mar gnas pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni phyogs su ma lhung ba nyid kyis rjes su chags pa yang med /
zhe 'gras pa yang med ces bya ba'i tha tshig go /
de dang mi ldan pa rnams la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bde ba dang mi ldan pa rnams bde ba yod par mos pa'i phyir ji ltar na phyin ci log pa nyid du mi 'gyur zhe na /
gyur cig snyam du sems pa'i phyir ro zhes bya ba ni bde bar gyur cig snyam du sems pa'i phyir phyin ci log ma yin no zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
yang na bsam pa phyin ci ma log pa'i phyir zhes bya ba la /
bsam pa ni dge ba'i chos te /
sems can rnams bde bar gyur cig snyam pa'i sems dang sems las byung ba 'khor dang bcas pa de dag yin te /
bsam pa de phyin ci ma log pa'i phyir phyin ci log nyid ma yin no /
ji ltar bsam pa phyin ci log nyid ma yin zhe na /
mos par 'du shes pa'i phyir ro zhes bya ba smos te /
mos pa'i 'du shes pa ni mos par 'du shes pa'o /
de lta bas na ji ltar mos pa de kho na ltar 'du shes te /
'di ni mos pa yid la byed pa yin no zhes bya bar yongs su gcod do /
gal te mi dge ba nyid yin no zhe na zhes bya ba ni phyin ci log tu 'dzin pas so /
ma yin te /
dge ba'i rtsa ba yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni de ni de lta ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
dge ba'i rtsa ba yin pa'i phyir ro /
yang ji ltar dge ba yin zhe na /
gnod sems la sogs pa'i gnyen po yin pas zhes bya ba smos te /
byams pa ni gnod sems med pa'i rang bzhin yin pas gnod sems kyi gnyen po'o /
snying rje ni sdug bsngal sel ba'i rnam pa yin pas sdug bsngal nye par bsgrub pa rnam par 'tshe ba'i gnyen po yin no /
dga' ba ni yid bde ba'i ngo bo yin pa'i phyir mi dga' ba'i gnyen po'o /
btang snyoms ni bar mar gnas pa'i phyir 'dod pa'i 'dod chags dang gnod sems dag gi gnyen po yin pas so /
de la dmigs pa'i zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i sems can la dmigs pa rnams kyi zhes bya ba'i don to /
de ni snod kyis snod na gnas pa bstan pa yin no zhes bya ba ni snod kyis snod can sems can gyi 'jig rten bstan to zhes bya ba'i tha tshig go /
mnyam par gzhag pa dang mnyam par gzhag pa ma yin pa dang dngos gzhi sbyor ba smos pa'i phyir ro zhes bya ba ni ci rigs par gsum char yang sa drug dang lnga dang bcu pa nyid yin pa dag gi rgyu brjod pa yin te de las mnyam par gzhag pa ma yin pa ni 'dod pa'i khams dang sbyor ba ni nyer bsngogs dag yin par ci rigs par sbyar ro /
sa drug par rnam par gzhag pa la ni nyer bsdogs mi lcogs pa med pa yang yin par 'dod de /
gsal ba nyid kyis dngos gzhi dang 'dra ba'i phyir ro /
sa snga ma rnam par gzhag pa la la ni dngos gzhi dag kho na bzung ste /
bsam gtan khyad par can ni dngos gzhi'i bsam gtan dang po'i khyad par yin pa'i phyir ro /
sa bcu pa rnam par gzhag pa la ni mnyam par gzhag pa ma yin pa 'dod pa'i khams kyang yin par 'dod la /
sbyor bar gyur pa nyer bsngogs rnams kyang yin par bzung na dngos gzhi dag lta smos kyang ci dgos /
bsam gtan dngos gzhi'i sa pa yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni dngos gzhi ni bsam gtan dag pa pa'i sa pa yin zhes bya ba'i tha tshig ste /
bsam gtan dag pa pa ngag gis ni nyon mongs pa mi spong ngo zhes sngar bshad zin to /
mos pa yid la byed pa'i phyir de dag gi nyon mongs pa rnams mi spong ste /
de kho na nyid yid la byed pas ni nyon mongs pa spang na /
sems can la dmigs pa yin pa'i phyir de dag gis mi spong ste /
chos kyi spyi'i mtshan nyid yid la byed pas nyon mongs pa spong ngo zhes bya ba ni grub pa'i mtha' yin no /
'o na ji lta bu zhe na /
de dag gi sbyor bas zhes bya ba rgyas par smos te /
byams pa la sogs pa'i sbyor bas gnod sems la sogs pa rnam par gnon pa'i phyir ro /
de dag gi gnyen po nyid du bshad do zhes bya ba ni gnod sems la sogs pa'i gnyen po nyid du bshad de /
de dag ni rnam par gnon pa'i spong ba yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
spangs pa thag sring bar byed pa'i phyir zhes bya ba la /
'di ltar bar chad med pa'i lam 'jig rten pa'am 'jig rten las 'das pa'i gnod sems la sogs pa nyon mongs pa dang nye ba'i nyon mongs pa spangs pa rnams de dag gis thag sring bar byed de /
de'i phyir de dag gi gnyen po nyid du bshad do /
ji lta zhe na /
ston par byed de /
byams pa la sogs pa gsum po dag 'dod pa'i khams kyi sa pa dang mi lcogs pa med pa'i sa pa rnams ni dngos gzhi'i tshad med pa dang 'dra ba dag yod do /
sbyor ba dang dmigs pa dang rnam pa dang ngo bo nyid 'dra ba'i phyir dngos gzhi dag dang 'dra ba yin no /
tshad med pa gsum po de dag gis nyon mongs pa de rnams rnam par mnan nas spong ba'i lam bar chad med pa'i lam rnams kyis rab tu spong bar byed do /
rkyen stobs dang ldan pa rnyed kyang zhes bya ba ni gnod sems la sogs pa'i rkyen stobs dang ldan pa rnyed du zin kyang nyon mongs pa de dag gis mngon du 'gyur ba'i sgo nas mi brdzi ba yin no /
saṃmukhībhāvataḥ /
adhimātra iti
chen po la zhes bya ba ni mdza' bo'i phyogs la ste /
mitrapakṣe /
paramamitre hi sukarā maitrī /
spharatīti /
vyāpnoti /
pūrvapuṇyāphalasaṃdarśanād iti /
pūrvapuṇyaphalasaṃdarśanāt samucchinnakuśalamūle 'pi pudgale śakyaṃ guṇagrāhiṇānena bhavituṃ puṇyam anena kṛtam āsīd yenāsya rūpādisaṃpad iti /
pratyekabuddhe ca doṣagrāhiṇā nūnam anenāpuṇyaṃ kṛtam āsīd yenāsyaivaṃ rūpādivaikalyam iti
mdza' bo'i phyogs la ni byams par bya sla bas so /
rgyas par byed do zhes bya ba ni khyab par byed do /
sngon gyi bsod nams dang bsod nams ma yin pa'i 'bras bu snang ba'i sgo nas zhes bya ba ni sngon bsod nams kyi 'bras bu snang ba'i sgo nas gang zag dge ba'i rtsa ba kun du chad pa la yang 'dis ni gang gis na 'di'i gzugs la sogs pa phun sum tshogs par gyur pa'i bsod nams zhig byas par gyur to zhes yon tan gzung bar nus la /
rang sangs rgyas la yang 'dis ni gang gis na 'di la 'di lta bu'i gzugs la sogs pa med pa'i bsod nams ma yin pa zhig gdon mi za bar byas par gyur to zhes skyon gzung bar nus so /
api eva duḥkhād vimucyerann ity adhimucyamānaḥ karuṇāyāṃ (Abhidh-k-vy 688) prayujyate sdug bsngal las thar kyang ci ma rung snyam du mos shing snying rje la sbyor bar byed do /
apy evābhipramoderann ity adhimucyamāno muditāyāṃ prayujyate mngon par dga' bar gyur kyang ci ma rung snyam du mos shing dga' ba la sbyor bar byed do /
muditayā na samanvāgata iti /
tṛtīyacaturthayoḥ saumanasyābhāvāt /
(VIII /
32-34) aṣṭau vimokṣā iti /
yathāsūtraṃ /
katham /
aṣṭau vimokṣāḥ /
katame 'ṣṭau /
rūpī rūpāṇi paśyatīty ayaṃ prathamo vimokṣaḥ
dga' ba dang mi ldan no zhes bya ba ni gsum pa dang bzhi pa dag na yid bde ba med pa'i phyir ro /
rnam par thar pa brgyad ces bya ba ni mdo las ji skad 'byung ba bzhin no /
ji skad du zhe na /
rnam par thar pa ni rnam pa brgyad de /
brgyad gang zhe na /
gzugs can gzugs rnams la lta ba 'di ni rnam par thar pa dang po'o /
adhyātmam arūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśyatīty ayaṃ dvitīyo vimokṣaḥ nad gzugs med par 'du shes pas phyi rol gyi gzugs rnams la lta ba 'di ni rnam par thar pa gnyis pa'o /
śubhaṃ vimokṣaṃ kāyena sākṣātkṛtvopasaṃpadya viharatīty ayaṃ tṛtīyo vimokṣaḥ sdug pa'i rnam par thar pa lus kyis mngon sum du byas te rdzogs par byas nas gnas pa 'di ni rnam par thar pa gsum pa'o /
sarvaśo rūpasaṃjñānāṃ samatikramāt pratighasaṃjñānām astaṃgamāt nānātvasaṃjñānām amanasikārād anantam ākāśam anantam ākāśam ity ākāśānantyāyatanam upasaṃpadya viharati /
tadyathā devā ākāśānantyāyatanopagāḥ /
ayaṃ caturtho vimokṣaḥ /
punar aparaṃ sarvaśa ākāśānantyāyatanaṃ samatikramyānaṃtaṃ vijñānam anaṃtaṃ vijñānam iti vijñānānantyāyatanam upasaṃpadya viharati /
tadyathā devā vijñānānaṃtyāyatanopagāḥ /
ayaṃ paṃcamo vimokṣaḥ /
punar aparaṃ sarvaśo vijñānānaṃtyāyatanaṃ samatikramya nāsti kiṃcid ity ākiṃcanyāyatanam upasaṃpadya viharati
rnam pa thams cad du gzugs kyi 'du shes rnams las yang dag par 'das nas thogs pa'i 'du shes rnams nub par gyur cing sna tshogs kyi 'du shes rnams yid la mi byed pas nam mkha' mtha' yas so snyam ste /
nam mkha' mtha' yas skye mched rdzogs par byed de gnas pa 'di ni rnam par thar pa bzhi pa ste /
'di lta ste nam mkha' mtha' yas skye mched du nye bar 'gro ba'i lha rnams lta bu'o /
gzhan yang rnam pa thams cad du nam mkha' mtha' yas skye mched las yang dag par 'das te rnam par shes pa mtha' yas so snyam nas rnam shes mtha' yas skye mched rdzogs par byas te gnas pa 'di ni rnam par thar pa lnga pa ste /
'di lta ste rnam shes mtha' yas skye mched du nye bar 'gro ba'i lha rnams lta bu'o /
gzhan yang rnam pa thams cad du rnam shes mtha' yas skye mched las yang dag par 'das te /
ci yang med do snyam nas ci yang med pa'i skye mched rdzogs par byas te gnas pa 'di ni rnam par thar pa drug pa ste /
tadyathā devā ākiṃcanyāyatanopagāḥ 'di lta ste ci yang med pa'i skye mched du nye bar 'gro ba'i lha rnams lta bu'o /
ayaṃ ṣaṣṭo vimokṣaḥ /
punar aparaṃ sarvaśa ākiṃcanyāyatanaṃ samatikramya naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam upasaṃpadya viharati /
tadyathā devā naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanopagāḥ /
ayaṃ saptamo vimokṣaḥ /
punar aparaṃ sarvaśo naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanaṃ samatikramya saṃjñānirodhaṃ kāyena sākṣātkṛtvopasaṃpadya viharati
gzhan yang rnam pa thams cad du ci yang med pa'i skye mched las yang dag par 'das nas 'du shes med 'du shes med min skye mched rdzogs par byas te gnas pa 'di ni rnam par thar pa bdun pa ste /
'di lta ste 'du shes med 'du shes med min skye mched du nye bar 'gro ba'i lha rnams lta bu'o /
rnam pa thams cad du 'du shes med 'du shes med min skye mched las yang dag par 'das te tshor ba dang 'du shes 'gog pa lus kyis mngon sum du byas nas rdzogs par byas te gnas pa 'di ni rnam par thar pa brgyad pa'o zhes 'byung ngo /
ayam aṣṭamo vimokṣa iti /
rūpī rūpāṇīti /
svātmani rūpāṇi vibhāvya bahir api rūpāṇi paśyati
gzugs can gzugs rnams la lta ba zhes bya ba ni bdag nyid kyi gzugs rnams la rnam par ma bshig par phyi rol gyi gzugs rnams la yang lta ba yin no /
vinīlakādyālambanatvāt /
aśubhāvan nayo veditavya iti /
adhirāgasya varṇarāgādipratipakṣam ārabhya saṃbhavato vistareṇa yojyaṃ
rnam par bsdos pa la sogs par dmigs pa'i phyir tshul ni mi sdug pa bzhin rig par bya'o zhes bya ba ni 'dod chags lhag pa'i kha dog gi 'dod chags la sogs pa'i gnyen po las brtsams te ci rigs par /
mi sdug ma chags sa bcu dang /
alobhā daśabhūḥ kāmadṛśyālambā nṛjāśubheti dmigs pa 'dod snang mis skyed dge /
zhes bya ba rgyas par sbyar bar bya'o /
yathāsaṃkhyam iti /
kāmāvacarasya varṇarāgasya pratipakṣeṇa prathamadhyānabhūmiko vimokṣaḥ
grangs bzhin no zhes bya ba ni 'dod pa na spyod pa'i kha dog gi 'dod chags kyi gnyen por ni bsam gtan dang po'i sa pa'i rnam par thar pa yin la /
prathamadhyānabhūmikasyāpi varṇarāgapratipakṣeṇa dvitīyadhyānabhūmiko vimokṣaḥ /
etau ca dvau punar dūrībhāvapratipakṣau veditavyau /
āha /
dvitīyādidhyāneṣu varṇarāgo nāstīti kathaṃ gamyate
bsam gtan dang po'i sa pa'i kha dog gi 'dod chags kyi gnyen po yang bsam gtan gnyis pa'i sa pa'i rnam par thar pa yin te /
'di gnyis kyang thag ba sring ba'i gnyen po yin par rig par bya'o /
smras pa bsam gtan gnyis pa la sogs pa ni kha dog gi 'dod chags med do zhes bya bar ji ltar shes she na /
cakṣurvijñānābhāvāt /
yo hi yasmād viṣayād viraktaḥ /
niyatam asau tadgrāhakād api vijñānād viraktaḥ
mig gi rnam par shes pa med pa'i phyir ro /
gang zhig yul gang las 'dod chags dang bral ba de ni nges par de 'dzin par byed pa'i rnam par shes pa las kyang 'dod chags dang bral ba yin la /
dvitīyādiṣu ca dhyāneṣu cakṣurvijñānādi nāstīti /
ato varṇavītarāgās ta iti siddhaṃ
bsam gtan gnyis pa la sogs pa na mig gi rnam par shes pa la sogs pa med pas de'i phyir de dag ni kha dog gi 'dod chags dang bral ba'o zhes bya bar grub bo /
śubhārūpyā iti śuddhakānāsravāḥ /
(Abhidh-k-vy 689) /
anyadāpy asamāhitāḥ saṃtīti /
ārūpyeṣu vipākajāṃś cittacaittān abhisaṃdhāyocyate /
pūrvasmiṃs tu pakṣe maraṇabhavāvasthāyām evāsamāhitā ārūpyā iti darśayati
gzugs med mnyam gzhag dge rnams so /
zhes bya ba ni dag pa ba dang zag pa med pa'o /
gzhan na yang mnyam par ma bzhag pa yod de zhes bya ba ni gzugs med pa dag gi rnam par smin pa'i sems dang sems las byung ba rnams las bsams nas brjod pa yin no; ;phyogs snga ma la ni gzugs med pa mnyam par ma bzhag pa zhes bya ba 'chi ba'i srid pa'i gnas skabs kho na'i yin par ston to /
sāmantakavimuktamārgā api vimokṣākhyāṃ labhanta iti /
kim aṃga maulā ity apiśabdārthaḥ
nyer bsdogs kyi rnam par grol ba'i lam dag kyang rnam par thar pa zhes bya ba'i ming 'thob bo zhes bya ba la /
nānantaryamārga iti vistaraḥ /
yasmād adharabhūmivaimukhyād vimokṣā ity ucyante /
tasmād ānantaryamārgā na vimokṣākhyāṃ labhante /
adharālambanatvāt /
vimuktimārgās tu labhante /
ūrdhvālambanatvāt /
nirodhas tu samāpattiḥ /
aṣṭama iti vākyaśeṣaḥ /
saṃjñāveditavaimukhyād iti /
saṃjñāvaimukhyād veditavaimukhyāc ca vimokṣaḥ /
sarvasaṃskṛtād vā vaimukhyād vimokṣaḥ
kyang zhes bya ba'i sgras ni dngos gzhi dag lta smos kyang ci dgos zhes bya ba'i don to /
bar chad med pa'i lam rnams ni ma yin te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang gi phyir sa 'og ma pa la rgyab kyis phyogs par rnam par thar pa dag ces bya ba de'i phyir bar chad med pa'i lam rnams ni 'og ma la dmigs pas rnam par thar pa zhes bya ba'i ming mi 'thob kyi rnam par grol ba'i lam dag ni gong ma la dmigs pa'i phyir ming 'thob bo /
'gog pa'i snyoms par 'jug pa zhes bya ba ni brgyad pa'o zhes bya ba'i tshig lhag ma yin no /
'du shes dang tshor ba la rgyab kyis phyogs pa'i phyir zhes bya ba ni 'du shes la rgyab kyis phyogs pa'i phyir dang tshor ba la rgyab kyis phyogs pa'i phyir rnam par thar pa'o /
samāpattyāvaraṇavimokṣaṇād vimokṣa iti /
samāpattyāvaraṇavimokṣavaimukhyād vimokṣa iti
yang na 'du shes thams cad la rgyab kyis phyogs pa'i phyir rnam par thar pa'o /
snyoms par 'jug pa'i sgrib pa las rnam par thar pa'i phyir rnam par thar pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
tatra samāpattyāvaraṇaṃ yasminn āvaraṇe cittākarmaṇyatā traidhātukavītarāgā api saṃtaḥ prathamam api maulaṃ dhyānaṃ notpādayanti de la snyoms par 'jug pa'i sgrib pa ni sgrib pa gang zhig yod na sems las su mi rung bas khams gsum pa'i 'dod chags dang bral ba dag gis kyang bsam gtan dang po'i dngos gzhi yang skyed par mi byed pa yin no /
yathāyogam iti /
dvayor vinīlakādyamanojñaṃ rūpaṃ ālambanaṃ
ci rigs par zhes bya ba ni gnyis kyi dmigs pa ni rnam par bsdos pa la sogs pa'i gzugs yid du mi 'ong ba 'o /
tṛtīyasya manojñam ālambanam iti gsum pa'i dmigs pa ni yid du mi 'ong ba'o /
taddhetunirodhau ceti /
tasya duḥkhasya samudayanirodhau
de'i rgyu dang 'gog pa dag ces bya ba ni sdug bsngal de'i kun 'byung ba dang 'gog pa dag go /
sarvaś cānvayajñānapakṣa iti /
ūrdhvādhaḥ svabhūmika ity arthaḥ
rjes su shes pa'i phyogs dang mthun pa'i lam thams cad ces bya ba ni gong ma dang 'og ma dang rang gi sa pa zhes bya ba'i tha tshig go /
apratisaṃkhyānirodhaś ceti /
apratisaṃkhyānirodhaś cārūpyāvimokṣāṇāṃ ālambanam iti vaktavyaṃ
so sor ma brtags pas 'gog pa yang yin no zhes bya ba ni so sor ma brtags pas 'gog pa yang gzugs med pa'i rnam par thar pa rnams kyi dmigs pa yin no zhes brjod par bya ste /
ye tv arūpiṇas /
te 'nvayajñānapakṣordhvasvabhūduḥkhādigocarā ity atravacanāt
gang dag gzugs can min de dag /
spyod yul gang dang rang gi sa'i /
sdug bsngal sogs dang rjes shes phyogs /
zhes bya ba 'dir ma smos pa'i phyir ro /
āha /
katamaḥ punar apratisaṃkhyānirodhas teṣām ālambanam
smras pa so sor ma brtags pas 'gog pa gang zhig de dag gis dmigs pa yin zhe na /
atrocyate /
aśaikṣasyānimittasya samādher apratisaṃkhyānirodham ālambante /
te ca sapta sāmantakāni hitvānyāsv ekādaśasu bhūmiṣu kāmadhātāv anāgamye dhyānāntareṣu dhyanārūpyeṣu cāṣṭāsv iti /
sopasaṃkhyānaṃ śāstram iti śāstralakṣaṇaṃ darśitaṃ bhavati /
ākāśaṃ caikasyeti /
vaktavyaṃ ākāśānaṃtyāyatanavimokṣasyālambanaṃ /
dvitīyadhyānabhūmikavarṇarāgābhāvād iti /
dvitīyadhyānabhūmikasya varṇarāgapratipakṣayitavyasyābhāvād ity arthaḥ /
tadabhāvaḥ kāyikavijñānābhāvāt /
sukhamaṇḍeñjitatvāc ca /
sukhasya maṇḍaḥ /
sarvasukhasyoparisthaṃ sukham ity arthaḥ
'dir smras pa /
mi slob pa'i mtshan ma med pa'i ting nge 'dzin gyis so sor ma brtags pas 'gog pa la dmigs te /
gzugs med pa'i rnam par thar pa de dag ni mtshan ma med pa mtshan ma med pa'i ting nge 'dzin gyi ngo bo nyid yin pa srid pas so /
de dag kyang nyer bsdogs bdun ma gtogs pas gzhan bcu gcig po 'dod pa'i khams dang mi lcogs pa med pa dang bsam gtan khyad par can dang bsam gtan dang gzugs med pa dag ni brgyad na yod do /
bstan bcos ni kha bskang ba dang bcas pa yin pas bstan bcos kyi mtshan nyid bstan pa yin no /
nam mkha' yang gcig yin no zhes bya bar brjod par bya ste /
nam mkha' mtha' yas skye mched kyi dmigs pa yin no /
bsam gtan gnyis pa'i sa pa'i kha dog gi 'dod chags med pa'i phyir zhes bya ba ni spang bar bya ba bsam gtan gnyis pa'i sa pa'i kha dog gi 'dod chags med pa'i phyir zhes bya ba'i don to /
de med pa ni mig gi rnam par shes pa med pa'i phyir ro /
bde ba'i snying pos bskyed pa'i phyir ro zhes bya ba la /
bde ba'i snying po ni bde ba thams cad kyi gong na 'dug pa'o zhes bya ba'i tha tshig go /
teneñjitatvāt kampitatvāt /
na tṛtīye dhyāne vimokṣo vyavasthāpyate
des bskyed pa'i phyir te /
g yo bar byas pa'i phyir bsam gtan gsum pa la rnam par thar pa rnam par mi gzhag go /
yadi tṛtīyadhyānabhūmiko varṇarāgo nāsti /
kasmāc chubhaṃ (Abhidh-k-vy 690) vimokṣam utpādayatīti /
ata āha aśubhayā līnāṃ saṃtatiṃ pramodayituṃ jijñāsanārthaṃ veti
gal te bsam gtan gsum pa'i sa pa'i kha dog gi 'dod chags med na /
ci'i phyir sdug ba'i rnam par thar pa skyed par byed ce na de'i phyir mi sdug pas rgyud zhum bar rab tu dga' bar bya ba'am /
rtag pa'i phyir te zhes bya ba smos so /
rnam par thar pa la sogs pa zhes bya ba la /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni zil gyis gnon pa'i skye mched la sogs pa nye bar bsdu'o /
vimokṣādīnām iti /
ādiśabdenābhibhvāyatanādyupagrahaḥ /
kleśadūrīkaraṇārthaṃ /
vimokṣādīnaṃ dūribhāvapratipakṣatvāt /
samāpattivaśitvārthaṃ ca /
tac ca samāpattivaśitvam araṇādiguṇābhinirhārāya bhavati /
āryāyāś ca rddheḥ /
kiṃ /
abhinirhārāyeti prakṛtaṃ /
sā punar yayā vastupariṇāmādhiṣṭhānāyurutsargādīnīti /
tatra vastupariṇāmaṃ /
yad vastu yathādhimucyate
'phags pa'i rdzu 'phrul ci zhe na /
mngon par bsgrub pa'i ched du zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
nyon mongs pa thag bsring ba'i phyir zhes bya ba ni rnam par thar pa la sogs pa thag bsring ba'i gnyen po yin pa'i phyir ro /
snyoms par 'jug pa la dbang bar bya ba'i phyir zhes bya ba ni snyoms par 'jug pa la dbang ba nyid de yang nyon mongs pa med pa la sogs pa'i yon tan mngon par bsgrub pa'i ched yin no /
de yang gang gis dngos po yongs su bsgyur ba dang byin gyis rlob pa dang tshe gtong ba la sogs pa byed pa'o zhes bya ba ni de la dngos po yongs su bsgyur ba ni dngos po gang zhig la ji ltar mos pa de kho na bzhin du der 'gyur ba ste /
tathaiva tad bhavati /
yathā suvarṇasya mṛtkaraṇaṃ /
tathādhimokṣād adhiṣṭhānaṃ sthirasya vastunaḥ
ji ltar gser la sar bya ba de ltar mos pa'i phyir ro /
byin gyis rlob pa ni dngos po bstan pa la dus 'di srid du gnas par gyur cig snyam pa ste /
imaṃ tu kālam avatiṣṭhatām iti tathāyuṣā utsargaḥ /
ādiśabdena sumeroḥ paramāṇau praveśa ity evam anyac ca sūtre draṣṭavyaṃ
tshe gtong ba yang de dang 'dra'o /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni ri rab rdul phra rab kyi nang du 'dzud pa zhes bya ba de lta bu la sogs pa ste /
gzhan yang mdo sde las blta bar bya'o /
kasmāt tṛtīyāṣṭamayor eva sākṣātkaraṇam uktaṃ ci'i phyir gsum pa dang brgyad pa dag kho na mngon sum du bya bar bshad la gzhan dag ni ma yin zhes bya ba la /
nānyeṣām iti /
kathaṃ tṛtīyasya sākṣātkaraṇam uktaṃ /
śubhaṃ vimokṣaṃ kāyena sākṣātkṛtvopasaṃpadya viharatīti
ji ltar gsum pa mngon sum du bya bar bshad ce na /
sdug pa'i rnam par thar pa lus kyis mngon sum du byas nas rdzogs par byas te gnas pa zhes 'byung ngo /
aṣṭamasyāpi /
saṃjñāveditanirodhaṃ kāyena sākṣātkṛtvopasaṃpadya viharatīti
brgyad pa yang 'du shes dang tshor ba 'gog pa lus kyis mngon sum du byas nas rdzogs par byas te gnas pa zhes 'byung bas so /
atra sākṣātkṛtveti pratyakṣīkṛtvety arthaḥ de la mngon sum du byas nas zhes bya ba ni mngon sum du byas te zhes bya ba'i tha tshig go /
upasaṃpadya viharatīti tāṃ samāpadya samāpattiṃ viharatīty arthaḥ rdzogs par byas te gnas pa zhes bya ba ni ting nge 'dzin de dag la snyoms par zhugs te gnas pa zhes bya ba'i don to zhe na 'dir smras pa /
atrocyate /
prathamadvitīyābhyāṃ vimokṣābhyāṃ tṛtīyasya vimokṣasya prādhānyāt /
rūpivimokṣāvaraṇasākalyaprahāṇād āśrayaparivṛttitas tṛtīyasya sākṣātkaraṇam uktam
rnam par thar pa dang po dang gnyis pa bas rnam par thar pa gsum pa gnas gyur pa'i sgo nas gzugs can gyi rnam par thar pa'i sgrib pa mtha' dag spangs pas gtso bo yin pa'i phyir gsum pa mngon sum du bya bar bshad do /
evam aṣṭamasyāpi prādhānyāt /
ārūpyāvimokṣāvaraṇasākalyaprahāṇād āśrayaparivṛttitaḥ sākṣātkaraṇam uktaṃ
de bzhin du brgyad pa yang gnas gyur pa'i sgo nas gzugs med pa'i rnam par thar pa'i sgrib pa mtha' dag spangs pa'i phyir gtso bo yin pas mngon du bya bar bshad do /
dhātubhūmiparyantāvasthitatvāc ceti /
caturthaṃ dhyānaṃ rūpadhātubhūmiparyaṃtāvasthitaṃ /
bhavāgram apy ārūpyadhātubhūmiparyantāvasthitaṃ /
(VIII /
35) evam adhimātrāṇīti
khams dang sa'i mtha' na gnas pa'i phyir ro zhes bya ba ni bsam gtan bzhi pa ni gzugs kyi khams dang sa'i mtha' na gnas pa yin la srid pa'i rtse mo yang gzugs med pa'i khams dang sa'i mtha' na gnas pa yin no /
adhyātmaṃ rūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśyaty adhimātrāṇi suvarṇadurvarṇānīti vistaraḥ yāvad idaṃ dvitīyam abhibhvāyatanam /
adhyātmam arūpasaṃjñi evam eveti
de bzhin du chen po rnams dang zhes bya ba ni nang gzugs su 'du shes pas phyi rol gyi gzugs chen po kha dog bzang po dang kha dog ngan pa rnams la lta zhing zhes bya ba nas rgyas par 'di ni zil gyis gnon pa'i skye mched gnyis pa'o zhes bya ba'i bar 'byung ba'o /
katham /
adhyātmam arūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśyati parīttāni suvarṇadurvarṇānīti pūrvavad yāvad idaṃ tṛtīyam abhibhvāyatanaṃ /
tathā adhyātmam arūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśayti adhimātrāṇi suvarṇadurvarṇānīti pūrvavad yāvad idaṃ tṛtīyam abhibhvāyatanaṃ /
tathā adhyātmam arūpasaṃjñī paśyaty adhimātrāṇi suvarṇadurvarṇānīti pūrvavat yāvād idaṃ caturtham abhibhvāyatanam ity etāni catvārīti /
arūpasaṃjñy eva punar nīlapītalohitāvadātāni paśyatīti
de kho na bzhin du nang gzugs med par 'du shes pa zhes bya ba ji lta bu zhe na /
nang gzugs med par 'du shes pas phyi rol gyi gzugs chung ngu kha dog bzang po dang kha dog ngan pa rnams zhes bya ba nas 'di ni zil gyis gnon pa'i skye mched gsum pa'o zhes bya ba'i bar snga ma bzhin no /
de bzhin du nang gzugs med par 'du shes pas phyi rol gyi gzugs chen po kha dog bzang po dang kha dog ngan pa rnams la lta zhing zhes bya ba nas 'di ni zil gyis gnon pa'i skye mched bzhi pa'o zhes bya ba'i bar snga ma bzhin te /
de ltar bzhi po de dag dang gzugs med par 'du shes pa kho na sngon po dang ser po dang dmar po dang dkar po rnams la lta ste zhes bya ba'o /
katham /
adhyātmam arūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśyati nīlāni nīlavarṇāni nīlanidarśanāni nīlanirbhāsāni
ji lta bu zhe na /
nang gzugs med par 'du shes pas phyi rol gyi gzugs sngon po kha dog sngon po sngon po lta bur ston pa /
tadyathā umakāpuṣpaṃ saṃpannaṃ vārāṇaseyaṃ vā vastraṃ nīlaṃ nīlavarṇaṃ nīlanidarśanaṃ nīlanirbhāsaṃ (Abhidh-k-vy 691) tāni khalu rūpāṇy abhibhūya jānāty abhibhūya paśyati /
evaṃsaṃjñī ca bhavatīdaṃ paṃcamaṃ abhibhvāyatanaṃ /
adhyātmam arūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśyati pītāni pītavarṇāni pītanidarśanāni pītanirbhāsāni /
tadyathā karṇikārapuṣpaṃ vārāṇaseyaṃ vā vastraṃ pītam iti vistaraḥ /
idaṃ ṣaṣṭham abhibhvāyatanaṃ /
adhyātmam arūpasaṃjñī rūpāṇi paśyati lohitāni lohitavarṇāni lohitanidarśanāni lohitanirbhāsāni /
tadyathā baṃdhūkapuṣpaṃ saṃpannaṃ vārāṇaseyaṃ vā vastraṃ lohitam iti vistaraḥ /
idaṃ saptamam abhibhvāyatanaṃ
'od sngon po 'byung ba dper na zar ma'i me tog gam /
yul b'a r'a na s'i'i ras phun sum tshogs pa sngon po kha dog sngon po sngon po lta bur ston pa /
'od sngon po 'byung ba lta bu rnams la lta zhing gzugs de dag zil gyis mnan nas shes zil gyis mnan nas mthong ste /
de lta bur 'du shes par gyur pa 'di ni zil gyis gnon pa'i skye mched lnga pa'o /
nang gzugs med par 'du shes pas phyi rol gyi gzugs ser po kha dog ser po ser po lta bur ston pa 'od ser po 'byung ba dper na dong ka'i me tog gam /
yul b'a r'a na s'i'i ras phun sum tshogs pa ser po kha dog ser po ser po lta bur ston pa 'od ser po 'byung ba lta bu rnams la lta zhing zhes bya ba nas rgyas par 'di ni zil gyis gnon pa'i skye mched drug pa'o zhes bya ba'i bar dang nang gzugs med par 'du shes pas phyi rol gyi gzugs dmar po kha dog dmar po dmar po lta bur ston pa 'od dmar po 'byung ba dper na ban du dzi ba ka'i me tog gam /
adhyātmam arūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśyati avadātāny avadātavarṇāni avadātanidarśanāni avadātanirbhāsāni /
tadyathā uśanastārakā saṃpannaṃ vā vārāṇaseyaṃ vastram avadātam iti vistaraḥ /
idam aṣṭmam abhibhvāyatanam iti /
mūrdhakāni catvārīmāni cātyārīty aṣṭau bhavanti /
dvayam ādyavimokṣavad iti /
yathā rūpī rūpāṇi paśyatīti prathamo vimokṣaḥ /
ātmagataṃ rūpaṃ paśyan bahirgataṃ rūpaṃ paśyati /
evam ādye abhibhvāyatane /
tayor hy ekam ātmagataṃ rūpaṃ paśyan bahirgataṃ paśyati /
tathā hy etat paṭhyate /
adhyātmaṃ rūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśyati parīttānīti vistaraḥ
yul b'a r'a na s'i'i ras phun sum tshogs pa dmar po kha dog dmar po dmar po lta bur ston pa 'od dmar po 'byung ba rnams la lta zhing zhes bya ba nas rgyas par 'di ni zil gyis gnon pa'i skye mched bdun pa yin no zhes bya ba'i bar dang nang gzugs med par 'du shes pas phyi rol gyi gzugs dkar po kha dog dkar po dkar po lta bur ston pa 'od dkar po 'byung ba dper na skar ma pa ba sangs sam /
yul b'a r'a na s'i'i ras phun sum tshogs pa dkar po kha dog dkar po dkar po lta bur ston pa /
'od dkar po 'byung ba rnams la lta zhing zhes bya ba nas rgyas par 'di ni zil gyis gnon pa'i skye mched brgyad pa'o zhes bya ba'i bar 'byung ste /
snga ma bzhi dang 'di bzhin brgyad du 'gyur ro /
gnyis ni rnam par thar pa dang po bzhin te zhes bya ba ni ji ltar rnam par thar pa dang po gzugs can gzugs rnams la lta ba zhes bya ba bdag la yod pa'i gzugs la lta zhing phyi rol gyi gzugs la lta ba ltar zil gyis gnon pa'i skye mched dang po dag kyang de dang 'dra'o /
de gnyis las gcig ni bdag yod pa'i gzugs la lta zhing phyi rol na yod pa'i gzugs la lta ste 'di skad du nang gzugs su 'du shes pas phyi rol gyi gzugs chung ngu zhes bya ba rgyas par 'byung ngo /
dvitīyam api tathaiva /
ayaṃ tu viśeṣo bahirdhā rūpāṇi paśyaty adhimātrāṇīti
gnyis pa yang de kho na dang 'dra ste /
khyad par ni phyi rol gyi gzugs chen po rnams la lta ba zhes bya ba 'di yod do /
kiṃ ca yathā prathamo vimokṣaḥ prathamadhyānabhūmikaḥ kāmāvacaravarṇarāgapratipakṣaḥ kāmāvacararūpāyatanālambanaś ca /
tatheme prathame abhibhvāyatane veditavye
gzhan yang ji ltar rnam par thar pa dang po bsam gtan dang po'i sa pa dang 'dod pa na spyod pa'i kha dog gi 'dod chags kyi gnyen po dang 'dod pa na spyod pa'i gzugs kyi skye mched la dmigs pa yin pa ltar zil gyis gnon pa'i skye mched 'di dag kyang de dang 'dra bar rig par bya'o /
dve dvitīyavad iti /
yathādhyātmam arūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśyatīty evaṃlakṣaṇo dvitīyo vimokṣaḥ /
evaṃlakṣaṇe evaṃ tṛtīyacaturthe abhibhvāyatane
gnyis ni gnyis pa bzhin no zhes bya ba ni ji ltar rnam par thar pa gnyis pa'i mtshan nyid nang gzugs med par 'du shes pas phyi rol gyi gzugs rnams la lta ba zhes bya ba de lta bu yin pa ltar zil gyis gnon pa'i skye mched gsum pa dang bzhi pa dag kyang de dang mtshan nyid de dang 'dra ste /
de dag kyang 'di skad du 'byung ste /
te api hy evaṃ paṭhyete /
adhyātmam arūpasaṃjñībahirdhā rūpāṇi paśyati parīttānīti tṛtīyaḥ paṭhyate /
adhyātmam arūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśyaty adhimātrāṇīti caturthaḥ paṭhyate
gsum pa ni nang gzugs med par 'du shes pas phyi rol gyi gzugs chung ngu kha dog bzang po dang kha dog ngan pa rnams la lta zhes 'byung ngo /
bzhi pa ni nang gzugs med par yang 'du shes pas phyi rol gyi gzugs chen po kha dog bzang po dang kha dog ngan pa rnams la lta zhing zhes 'byung ngo /
kiṃ ca yathā dvitīyo vimokṣaḥ dvitīyadhyānabhūmikaḥ prathamadhyānabhūmikavarṇarāgapratipakṣaḥ kāmāvacararūpālaṃbanaś ca /
tathā tṛtīyaṃ caturthaṃ cābhibhvāyatanaṃ
gzhan yang ji ltar rnam par thar pa gnyis pa bsam gtan gnyis pa'i sa pa dang bsam gtan dang po'i sa pa'i kha dog gi 'dod chags kyi gnyen po dang gzugs na spyod pa'i gzugs la dmigs pa yin pa ltar zil gyis gnon pa'i skye mched gsum pa dang bzhi pa yang de dang 'dra'o /
anyāni punaḥ śubhavimokṣavad iti /
yathā śubho vimokṣaś caturthadhyānabhūmikaḥ kāmāvacaramanojñarūpāyatanālambanaś ca /
tathā nīlapītalohitāvadātābhibhvāyatanāni /
kevalaṃ tv iha varṇacatuṣṭayaṃ vibhajya gṛhyate
gzhan sdug pa'i rnam par thar pa bzhin zhes bya ba ni ji ltar sdug pa'i rnam par thar pa bsam gtan bzhi pa'i sa pa dang gzugs na spyod pa'i gzugs kyi skye mched yid du 'ong ba la dmigs pa yin pa ltar sngon po dang dmar po dang ser po dang dkar po zil gyis gnon pa'i skye mched dag kyang de dang 'dra ste /
'dir ni kha dog bzhi can rnam par phye nas bzung ba 'ba' zhig tu zad do /
śubhasya ca vimokṣasyālobhaḥ svabhāvaḥ /
evam eṣām api
sdug pa'i rnam par thar pa'i ngo bo nyid ma chags pa yin pa ltar 'di dag gi yang de dang 'dra'o /
yathāyaṃ śubho vimokṣaḥ saparivāragrahaṇāt paṃcaskaṃdhasvabhāvaḥ /
tathaiva tāny apīty avagantavyaṃ
ji ltar sdug pa'i rnam par thar pa 'di 'khor dang bcas par bzung bas phung po lnga'i rang bzhin yin pa ltar 'di dag kyang de dang 'dra bar khong du chud par bya'o /
tair vimokṣamātram (Abhidh-k-vy 692) iti /
nālambanābhibhavanaṃ /
kathaṃ cābhibhvāyatanair ālaṃbanābhibhavanam ity ata āha
de dag gis ni rgyab kyis phyogs pa tsam du zad la zhes bya ba ni dmigs pa zil gyis gnon pa ma yin pa'o /
ji ltar na zil gyis gnon pa'i skye mched dag gis dmigs pa zil gyis gnon ce na /
yatheṣṭam adhimokṣād iti /
yatheṣṭaṃ tair nīlapītādyadhimokṣāt
de'i phyir ji ltar 'dod pa bzhin du mos pa'i phyir zhes bya ba smos te /
de dag gis sngon po dang ser po la sogs par mos pa'i phyir te /
kṣaṇena nīlaṃ kṣaṇena pītam ityādi /
amanojñasya vā vinīlakāder manojñādhimokṣāt
skad cig la sngon po dang skad cig la ser po zhes bya ba la sogs pa lta bu'am rnam par bsdos pa la sogs pa yid du mi 'ong ba yid du 'ong bar mos pa'i phyir ro /
kleśānutpādāc ceti /
śubhato 'pi ca sāṃkleśikaṃ vastv ākārayataḥ kleśānutpattes tair abhibhvāyatanair ālaṃbanābhibhavanaṃ bhavati
nyon mongs pa mi skye ba'i phyir ro zhes bya ba ni kun nas nyon mongs pa'i dngos po la sdug par dmigs kyang nyon mongs pa mi skye ba'i phyir zil gyis gnon pa'i skye mched de dag gis dmigs pa zil gyis gnon pa yin no /
(VIII /
36) nirantarakṛtsnaspharaṇād iti /
nirantaraṃ kṛtsnānāṃ pṛthivyādīnāṃ spharaṇād vyāpanāt tasmāt kṛtsnāyatanānīty ucyante
bar chad med par zad par rgyas par byed pa'i phyir zhes bya ba ni bar chad med par zad par sa la sogs par rgyas shing khyab par byed pas de'i phyir zad par gyi skye mched rnams zhes bya'o /
kāmāvacaraṃ rūpāyatanam iti 'dod pa na spyod pa'i gzugs kyi skye mched yin no zhes bya ba ni /
pṛthivī varṇasaṃsthānam ucyate lokasaṃjñayā 'jig rten gyi ni tha snyad du /
kha dog dbyibs la sa zhes brjod /
āpas tejaś ca vāyuś ca dhātur eva tathāpi ceti vacanāt chu me yang ngo rlung tshogs khams /
nyid yin de dang 'dra ba'ang yin /
vāyau spraṣṭavyāyatanam ity eka iti /
ye vāyau rūpāyatanaṃ necchanti /
ta āhuḥ /
vāyau spraṣṭavyāyatnam ālambanam iti
zhes 'byung ba'i phyir ro /
kha cig na re rlung gi ni reg bya'i skye mched yin no zhes zer ro zhes bya ba ni gang dag rlung la gzugs kyi skye mched yin par mi 'dod pa de dag na re zad par rlung gi dmigs pa ni reg bya'i skye mched yin no zhes zer ro /
vimokṣaprāveśikānīti /
praveśā eva prāveśikāni /
iti svārthavṛddhividhānāt /
praveśe bhavāni vā /
uttarottaraviśiṣṭatvād iti /
yasmād vimokṣebhya uttarāṇy abhibhvāyatanāni viśiṣṭāni /
abhibhvāyatanebhya uttarāṇi kṛtsnāyatanāni viśiṣṭānīti
rnam par thar pa 'jug pa las byung ba can yin zhes bya ba ni 'jug pa nyid 'jug pa las byung ba can yin pa'am 'jug pa las byung ba yin no /
gong nas gong du khyad par du 'phags pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'di ltar rnam par thar pa dag pas gong ma zil gyis gnon pa'i skye mched khyad par du 'phags la zil gyis gnon pa'i skye mched dag pas gong ma zad par gyi skye mched khyad par du 'phags te /
tad uktaṃ bhavati /
vimokṣān utpādyābhibhvāyatanāny utpādayati
'di skad du rnam par thar pa dag bskyed nas zil gyis gnon pa'i skye mched rnams skyed par byed la /
abhibhvāyatanāny utpādya kṛtsnāyatanāny utpādayatīti zil gyis gnon pa'i skye mched dag bskyed nas zad par gyi skye mched rnams skyed par byed do zhes bshad pa yin no /
sthāpayitvā nirodhavimokṣam iti /
tasyaikāntenāryasaṃtānikatvāt /
(VIII /
37) ucitānucitatvād iti
'gog pa las gzhan pa'i rnam par thar pa zhes bya ba ni de ni gcig tu 'phags pa'i rgyud la yod pa'i phyir ro /
ucitāni vairāgyalābhikāni /
anucitāni prāyogikāni /
śeṣam iti vistaraḥ /
kiṃ punaḥ śeṣaṃ /
prathamās trayo vimokṣāḥ abhibhvāyatanāny aṣṭau /
kṛtsnāyatanāny aṣṭau /
etan manuṣyāśrayam eva /
kiṃ kāraṇam /
upadeśasāmarthyenotpādanāt /
anyatra devādiṣūpadeśabhāvāt /
(VIII /
38) kathaṃ rūpārūpyadhātvor ārūpyadhyānaviśeṣotpādanam iti /
ārūpyadhātau rūpadhātau vā yasyāṃ bhūmāv upapannaḥ /
tadūrdhvaṃ yad ārūpyaṃ dhyānaṃ ca /
tat tato viśiṣyate ity ārūpyadhyānaviśeṣāḥ
'dris pa dang ma 'dris pa'i phyir ro zhes bya ba ni 'dod chags dang bral bas thob pa ni 'dris pa dag yin no /
sbyor ba las byung ba ni ma 'dris pa dag yin no /
lhag ma zhes bya ba rgyas par 'byung ba la lhag ma gang zhig yin zhe na /
rnam par thar pa dang po gsum dang zil gyis gnon pa'i skye mched brgyad dang zad par gyi skye mched brgyad de de dag ni mi'i rten can kho na yin no /
ci'i phyir zhe na /
lung gi mthus skyed pa'i phyir te lha la sogs pa gzhan na ni lung med pa'i phyir ro /
ji ltar na gzugs dang gzugs med pa'i khams dag tu gzugs med pa dang bsam gtan gyi khyad par skye zhe na zhes bya ba ni gzugs me dpa'i khams sam /
tasyārūpyadhyānaviśeṣaya katham upadeśam antareṇa bhavatīti /
yataḥ śeṣaṃ manuṣyāśrayam eva /
upadeśasāmarthyenotpādanād ity uktam /
ato 'nena saṃbandhena pṛṣṭaṃ /
kathaṃ rūpārūpyadhātvor iti vistaraḥ /
hetubālāc cāsannābhīkṣṇābhyāsād iti /
āsannābhyāsād abhīkṣṇābhyāsāc ca /
kathaṃ kṛtvā /
kaścid ārūpyasamāpattiṃ samāpadya tataś ca parihāyānantaram eva rūpadhātāv upapadyate /
ārūpyasamāpattilakṣaṇasya sabhāgahetor balīyastvāt tasya rūpadhātāv ārūpyasamāpattir utpatsyate
gzugs kyi khams su ste /
sa gong du skyes pa de'i gong ma'i bsam gtan dang gzugs med pa gang yin pa de ni de bas khyad par du 'phags pas gzugs med pa dang bsam gtan gyi khyad par ro /
gzugs med pa dang bsam gtan gyi khyad par de lung med par ji ltar skyed de /
lhag ma ni mi'i rten can kho na yin te /
lung gi mthus skyed pa'i phyir ro zhes bshad pas de'i phyir 'brel pa des na ji ltar na gzugs dang gzugs med pa'i khams dag tu zhes bya ba rgyas par 'dri'o; ;rgyu'i stobs kyis ni nye ba dang yang dang yang du goms pa las so zhes bya ba ni nye ba las dang yang dang yang du goms pa las so /
ji lta zhe na /
'ga' zhig gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa la mnyam par bzhag nas de las yongs su nyams te rjes kho na la gzugs kyi khams su skye na gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa'i mtshan nyid kyi skal ba mnyam pa'i rgyu stobs dang ldan pa'i phyir de la gzugs kyi khams su gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa skye'o /
abhīkṣṇābhyāsād api /
yadi kaścid ārūpyasamāpattim (Abhidh-k-vy 693) abhīkṣṇaṃ samāpadya tataś ca parihāya rūpadhātāv upapadyate /
tasyārūpyasamāpattilakṣaṇasya sabhāgahetor balīyastvād rūpadhātāv ārūpyasamāpattir utpadyate
yang dang yang du goms pa las kyang 'ga' zhig gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa la yang dang yang du mnyam par bzhag nas de las yongs su nyams te /
gzugs kyi khams su skye na de'i gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa'i mtshan nyid kyi skal pa mnyam pa'i rgyu stobs dang ldan pa'i phyir gzugs kyi khams su gzugs med pa'i snyoms par 'jug pa skye'o /
evaṃ vijñānānantyāyatanasamāpatter api parihīṇasyākāśānantyāyatanopapannasya tathaiva tatsamāpattīnām utpādanaṃ de bzhin du rnam shes mtha' yas skye mched las yongs su nyams te /
nam mkha' mtha' yas skye mched du skyes pa la yang de kho na bzhin du de'i snyoms par 'jug pa skye ste /
evaṃ tadūrdhvopapannasya /
karmabalāc ca /
rūpadhātāv upapannasya aparaparyāyavedanīyasya karmaṇaḥ pratyupasthitavipākatvāt /
tadvairāgyānukūlā saṃtatir avatiṣṭhate
de'i gong du skyes pa la yang de dang 'dra'o /
las kyi stobs kyis ni gzugs kyi khams su skyes pa la lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba'i las kyi rnam par smin pa nye bar gnas pa'i phyir de las 'dod chags dang bral ba dang mthun pa'i rgyud gnas te /
na hy adhastād avītarāgeṇordhvam ārūpyadhātau śakyam upapattum iti 'og ma las 'dod chags dang ma bral bas ni gong ma gzugs med pa'i khams su skye bar mi nus so /
evam ārūpyeṣv ākāśānantyāyatanopapannasya karmabhalāt /
ūrdhvabhūmikasya vijñānānantyāyatanabhūmikasyāparaparyāyavedanīyasya karmaṇaḥ pratyupasthitavipākatvāt
de bzhin du gzugs med pa'i khams su yang nam mkha' mtha' yas skye mched du skyes pa la las kyi stobs kyis ni sa gong ma pa rnam shes mtha' yas skye mched kyis pa'i las lan grangs gzhan la myong bar 'gyur ba'i rnam par smin pa nye bar gnas pa'i phyir de las 'dod chags dang bral ba dang mthun pa'i rgyud gnas te /
tadvairāgyānukūlā saṃtatir avatiṣṭhate /
na hy adhastād avītarāgeṇordhvaṃ śakyam upapattum iti /
etābhyāṃ ca hetukarmabalābhyāṃ /
kathaṃ prathamādiṣu dhyāneṣu dvitīyādidhyānotpādanaṃ /
hetubalāc cāsannābhīkṣṇābhyāsāt /
karmabalāc cordhvabhūmikasyeti vistareṇa yojyaṃ /
dharmatayāpi ceti /
kathaṃ dharmatā nāma /
kecit tāvat sautrāntikā āhuḥ /
eṣām eva dharmāṇām udbhūtavṛttīnāṃ pūrvadhyānavāsanādhipatyāt tadutpattāv upadeśam antareṇa dhyānotpattāv ānuguṇyaṃ dharmatā prakṛtiḥ svabhāva ity arthaḥ
'og ma las 'dod chags dang bral bas ni gong du skye bar mi nus so /
rgyu dang las kyi stobs de dag gi bsam gtan dang po la sogs par /
bsam gtan gnyis pa la sogs pa ji ltar skye zhe na /
rgyu'i stobs kyis ni nye ba dang yang dang yang du goms pa las so /
lam gyi stobs kyis ni sa gong ma'i zhes bya ba rgyas par sbyar bar bya'o /
chos nyid kyis kyang zhes bya ba la chos nyid ces bya ba 'di ci zhe na /
mdo sde pa kha cig na re chos 'jug pa shas chen po 'di dag nyid sngon gyi bsam gtan gyi bag chags kyi dbang gis de skyes pa'i lung med par bsam gtan skye ba dang mthun pa ni chos nyid de /
rang bzhin dang ngo bo nyid yin no zhes bya ba'i tha tshig go zhes zer ro /
vaibhāṣikā api kecid āhuḥ /
paurvajānmanikāt sabhāgahetoḥ niṣyandaphalaṃ dhyānotpādanaṃ /
tadupadeśam antareṇānyato dharmateti
bye brag tu smra ba kha cig na re yang /
gzhan las de'i lung ma mnos par tshe rabs snga ma'i skal ba mnyam pa'i rgyu las rgyu mthun pa'i 'bras bu bsam gtan skye ba ni chos nyid yin no zhes zer ro /
kuśalānāṃ dharmāṇām udbhūtavṛttitvād iti /
tatra saṃvartanīkāle kuśalānāṃ karmapathānām ity arthaḥ
dge ba'i chos rnams kyi 'jug pa shas che ba nyid kyi phyir zhes bya ba ni 'jig pa'i dus de na dge ba'i las kyi lam rnams kyi zhes bya ba'i tha tshig ste /
vṛttis teṣām eva dharmāṇāṃ yat kāritram /
udbhūtā utkṛṣṭā vṛttir eṣām ity udbhūtavṛttayaḥ /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
etad uktaṃ bhavati /
teṣāṃ kuśalānāṃ prakarṣeṇātmalābhāt tadutpattyānuguṇyenātmalābhāt tadupadeśam antareṇānyataḥ pūrvadhyānavāsanāyāṃ satyāṃ dhyānotpattir iti
'jug pa ni chos de dag nyid kyi byed pa gang yin pa'o /
'di dag la 'jug pa shas che zhing mchog tu gyur pa yod pas na 'jug pa shas che ba dag go /
de'i ngo bo ni nyid de de'i phyir ro /
'di skad du dge ba de dag bdag nyid mchog tu gyur pa thob pa'i phyir te /
de skye ba dang mthun pa'i bdag nyid du red pa'i phyir gzhan las lung mnos pa med par sngon gyi bsam gtan gyi bag chags yod na bsam gtan skye'o zhes bshad pa yin no /
(VIII /
39) ima īdṛśā dharmāṇāṃ prakārā iti /
sāsravānāsravāṇāṃ dharmānāṃ dhātubhūmyālaṃbanākārādiprakārā yathāyogam ity arthaḥ
chos rnams kyi rnam pa 'di lta bu zhes bya ba ni zag pa dang bcas pa dang zag pa med pa'i chos rnams kyi rnam pa khams dang sa dang dmigs pa dang rnam pa la sogs pa ste ci rigs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
dhātāras tasya vaktāraḥ pratipattāra eva ceti de 'dzin byed pa smra byed dang /
sgrub par byed pa kho na yin /
tasyāgamādhigamātmakasya saddharmasya yathāsaṃkhyam āgamasya ye vaktāraḥ /
te 'sya dhātāraḥ
zhes bya ba ni lung dang rtogs pa'i bdag nyid kyi dam pa'i chos de ste grangs bzhin du lung ni smra bar byed pa gang dag yin pa de dag de 'dzin par byed pa yin la /
adhigamasya ca ye pratipattāraḥ /
te 'sya dhātāra iti /
adhigamasyaivam iti /
varṣasahasram avasthānam iti /
āgamasya tu bhūyāṃsaṃ kālam iti /
varṣasahasrād ūrdhvam apīty arthaḥ /
eṣa eva pakṣo yukta iti paśyāmaḥ /
(VIII /
40) yo 'yam iti vistaraḥ /
yo 'yam ihābhidharmakośalakṣaṇe 'bhidharma (Abhidh-k-vy 694) uktaḥ /
kim /
eṣa eva śāstro 'bhidharmo Jñānaprasthānādilakṣaṇo deśitaḥ ata idam ucyate /
kāśmīravaibhāṣikanītisiddha iti vistaraḥ /
kaśmīre bhavāḥ kāśmīrāḥ /
vibhāṣayā dīvyanti vaibhāṣikā iti vyākhyātam etat /
santi kāśmīrā na vaibhāṣikāḥ /
ye vinayavidādayaḥ sautrāntikā bhadantādayaḥ /
santi vaibhāṣikā na kāśmīrāḥ /
ye bahirdeśakā vaibhāṣikā ity ubhayaviśeṣaṇaṃ /
teṣāṃ nītyā yaḥ siddho 'bhidharmaḥ /
sa prāyeṇeha mayā deśitaḥ /
arthād uktaṃ bhavati /
anyanītisiddho 'pi deśita iti /
yad durgṛhītaṃ kāśmīravaibhāṣikanayenānyanayena vā
rtogs pa ni sgrub par byed pa gang dag yin pa de dag 'dzin par byed pa yin no /
rtogs pa ni de lta bu yin gyi zhes bya ba ni lo stong du gnas so zhes bya ba'o /
lung ni yun ring du gnas so zhes bya ba ni lo stong gi 'og tu yang zhes bya ba'i tha tshig ste /
phyogs 'di dag nyid rigs par lta'o /
gang yin pa'i zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni ci chos mngon pa'i mdzod kyi mtshan nyid 'di las chos mngon pa bshad pa gang yin pa 'di nyid ston pas chos mngon ba ye shes la 'jug pa la sogs pa'i mtshan nyid du bshad dam zhe na /
de'i phyir /
bdag gi mngon pa'i chos 'di phal cher ni /
kha che bye brag smra ba'i tshul grub bshad /
ces bya ba 'di rgyas par smos te /
kha che'i yul na 'khod pas na kha che'o /
bye brag tu bshad pas rtsen pas na bye brag tu smra ba'o zhes de ni rnam par bshad zin to /
kha che yin la bye brag tu smra ba ma yin pa yang yod de /
'dul ba shes pa la sogs pa dang mdo sde pa btsun pa la sogs pa gang dag yin pa'o /
bye brag tu smra ba yin la kha che ma yin pa yang yod de /
nyi 'og pa'i bye brag tu smra ba gang dag yin pa'o /
de bas na khyad par gnyi ga smos te /
bdag gis ni 'dir de dag gi lugs kyi grub pa'i chos mngon ba gang yin pa de phal cher bshad do /
shugs kyis na gzhan gyi lugs kyis grub pa yang bstan to zhes bshad pa yin no /
kha che bye brag tu smra ba'i lugs sam /
tad iha vacane /
'smadāgo 'smadaparādhaḥ /
kiṃ kāraṇam ity āha /
saddharmanītau munayaḥ pramāṇam iti /
saddharmasyāgamādhigamalakṣaṇasya nītau varṇane munayo buddhā bhagavanto buddhaputrāś cāryaśāradvatīputrādayaḥ pramāṇaṃ sarvākārasarvadharmāvabodhe āptā ity arthaḥ
gzhan gyi lugs kyang rung tshig 'di la nyes par zin pa gang yin pa de ni bdag gis nyes te bdag gi skyon yin no /
ci'i phyir zhe na /
dam chos tshul la tshad ma thub rnams yin /
zhes bya ba smos te /
rtogs pa dang lung gi mtshan nyid kyi dam pa'i chos kyi tshul la ste brjod pa la tshad ma ni thub pa sangs rgyas bcom ldan 'das rnams dang sangs rgyas kyi sras 'phags pa sh'a ri'i bu la sogs pa yin te /
(VIII /
41-43) nimīlite śāstari lokacakṣuṣīti /
parinirvṛte bhagavati lokasya cakṣurbhūte mārgāmārgasaṃdarśake /
anenāndhabhūtatāṃ lokasya darśayati /
kṣayaṃ gate sākṣijane ca bhūyaseti /
sākṣāddraṣṭari sākṣī mārgāmārgajño bhagavān iti yo 'dhigatatattvo bhagavataḥ sākṣijanaḥ sahāyabhūtaḥ /
tasmin parinirvāṇe kṣīṇe /
avidyāndhen- /
ādṛṣṭatattvair niravagrahair niraṃkuśaiḥ /
svayaṃ dṛṣṭikatayā /
kutark- āpannair bhavadhir bhagavataḥ /
śāsanaṃ granthataś cārthataś c' /
(Abhidh-k-vy 695) /
ākulaṃ kṛtaṃ /
gate hi śāṃtiṃ paramāṃ svayaṃbhuvi ityādi pūrvaślokoktasyārthasya heturūpo 'yaṃ dvitīyaḥ śloka upanyasyate /
buddhabuddhaputreṣu hi /
parinirvṛteṣv /
anāthe jagati śāsanāntardhānahetubhiḥ /
dṛṣṭyādibhir /
malair doṣair /
niraṃkuśaiḥ svairaṃ yatheccham /
iha loke /
adya saṃprati /
caryate /
bhāvasādhanam etat /
tataś ca /
evaṃ kaṇṭhagataṃ prāṇaṃ kaṇṭhagataprāṇam ivety arthaḥ /
tad /
viditvā balakālaṃ ca malānāṃ dośāṇāṃ viditvā /
na pramādyaṃ mumukṣubhir iti bhāvasādhanam iti
chos thams cad rnam pa thams cad du rtogs par bya ba la thugs gcugs pa dag ces bya ba'i tha tshig go /
ston pa 'jig rten mig ni zum gyur cing /
zhes bya ba ni 'jig rten gyi khams kyi mig tu gyur pa lam dang lam ma yin pa yang dag par ston par byed pa bcom ldan 'das yongs su mya ngan las 'das shing ste /
'dis ni 'jig rten long bar gyur pa nyid ston to /
dpang gyur skye bo phal cher zad pa na /
zhes bya ba la /
dpang du gyur pa ni mngon sum du mthong ba ste /
bcom ldan 'das kyi dpang du gyur pa'i skye bo bcom ldan 'das ni lam dang lam ma yin pa mkhyen pa yin no zhes bya bar de kho na nyid rtogs pa grogs su gyur pa gang yin pa de zad cing yongs su mya ngan las 'das pa na ma rig pa'i mun pas de kho na nyid ma mthong ba rang dgar gyur pa bcos su mi btub pa rang gi lta bas rtog ge ngan par zhugs pa khyed cag gis bcom ldan 'das kyi bstan pa tshig dang don gyi sgo nas dkrugs so /
rang byung rang byung bstan pa gces 'dzin rnams /
mchog tu zhir gshegs 'gro mgon med pa na /
zhes bya ba'i tshigs su bcad pa gnyis pa 'dis ni sngar bshad pa'i tshigs su bcad pa'i don gyi gtan tshigs kyi ngo bo nye bar bkod pa yin te /
sangs rgyas dang sangs rgyas kyi sras rnams yongs su mya ngan las 'das te /
'gro ba mgon med ba na bstan pa nub par byed pa'i rgyu lta ba la sogs pa skyon gyi dri ma rang nyams su gyur pas dga' mgur rang dgar deng sang 'jig rten 'di na spyod do /
de bas na de ltar lkog mar srog phyin 'dra ste srog lkog mar phyin pa dang 'dra bar zhes bya ba'i tha tshig go /
de yang rig la skyon rnams kyang stobs dang ldan pa'i dus su rig nas thar pa 'dod pa dag gis bag yod kyis zhes bya ba yin no /
chos mngon pa mdzod kyi 'grel bshad don gsal ba zhes bya ba slob dpon rgyal po'i sras grags pa'i bshes gnyen gyis mdzad pa las snyoms par 'jug pa bstan pa zhes bya ba ste mdzod kyi gnas brgyad pa'o /
(Abhidh-k-vy 696) blank /
(Abhidh-k-vy 697) /
IX (pudgalaviniścayaḥ) /
kiṃ khalv ato 'nyatra mokṣo nāstīti /
na pramādyaṃ mumukṣubhir iti vacanād ayam eva mokṣopāyaḥ /
nāsty ato 'nyo mokṣopāyaḥ
bam po drug cu pa /
yang ci 'di las gzhan la thar pa yod dam zhes bya ba ni /
thar pa 'dod pa dag gis bag yod gyis /
zhes 'byung bas don gyis ni slob dpon gyis 'di kho na thar pa'i thabs yin gyi 'di las thar pa'i thabs gzhan med de /
tad atra moktukāmaiḥ pramādo na kartavya ity arthād uktam ācāryena /
codakaḥ pṛcchati /
kiṃ khalv ata iti vistaraḥ /
atrocyate /
nāstīti /
kiṃ kāraṇam ity āha
de lta bas na thar pa 'dod pa rnams kyis 'di la bag yod par bya'o zhes bshad pas /
gleng ba pos kyang ci 'di las zhes bya ba rgyas par 'dri ba la med do zhes bya ba smras so /
ci'i phyir zhe na /
vitathātmadṛṣṭiniviṣṭatvād iti /
vitathāyām ātmadṛṣṭau niviṣṭāḥ kutīrthyā vitathātma dṛṣṭiniviṣṭāḥ
bdag tu lta ba'i phyin ci log la zhen pa nyid kyi phyir zhes bya ba smos te /
mu stegs can rnams ni bdag tu lta ba'i phyin ci log la zhen pa yin pas bdag tu lta ba phyin ci log la zhen pa'o /
tadbhāvaḥ /
tasmāt /
nāsty anyatra mokṣa iti /
stotrakāreṇāpy eṣo 'rtha uktaḥ
de'i ngo bo ni nyid de /
de'i phyir gzhan la thar pa med do /
don 'di ni bstod pa byas bas kyang bshad de /
sāhaṃkāre manasi na śamaṃ yāti janmaprabandho yid la nga ru 'dzin dang bcas na skye rgyun zhi ma 'gyur /
nāhaṃkāraś calati hṛdayād ātmadṛṣṭau ca satyāṃ bdag tu lta ba yod na snying las ngar 'dzin mi gyo lags /
anyaḥ śāstā jagati ca yato nāsti nairātmyavādī /
nānyas tasmād upaśamavidhes tvanmatād asti mārga iti
gad phyir 'gro la bdag med smra ba'i ston pa gzhan med pa /
de'i phyir khyod kyi lugs las nyer zhi byed pa'i lam gzhan med /
ces bya ba yin no /
sādhanaṃ cātra /
nāsti kapilolūkādīnāṃ mokṣaḥ
'di la sgrub pa ni ser skya dang 'ug pa pa la sogs pa la ni thar pa med de /
vitathātmadṛṣṭiniviṣṭatvāt /
adṛṣṭatattvapuruṣavat /
ātmagrāhaprabhavāś ca kleśāḥ iti yathoktaṃ /
yāni vā punar ihaikatyānāṃ śramaṇabrāhmaṇānāṃ pṛthag loke dṛṣṭigatāni satkāyadṛṣṭimūlakāni tānīti vistaraḥ /
ātmadṛṣṭau ca satyām ātmasnehādayaḥ kleśāḥ pravartante
bdag tu lta ba phyin ci log la zhen pa'i phyir de kho na nyid ma mthong ba'i skyes bu bzhin no /
nyon mongs pa rnams ni bdag tu 'dzin pa las rab tu skye ba yin no zhes bya ba ni ji skad du 'jig rten 'di na dge sbyong dang bram ze kha cig gi lta ba tha dad par gyur pa gang dag yin pa de dag ni 'jig tshogs la lta ba'i rtsa ba can yin no zhes rgyas par 'byung ba lta bu ste /
bdag tu lta ba yod na bdag la chags pa la sogs pa nyon mongs pa rnams rab tu 'byung ngo /
skaṃdhasaṃtāna evedam ātmābhidhānam iti bdag tu mngon bar brjod pa 'di ni phung po'i rgyud kho na la 'jug gi zhes bya ba la /
ātmety abhidhānam ātmaprajñaptir ity arthaḥ bdag tu mngon par brjod pa ni bdag tu 'dogs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
nānyasminn abhidheye skaṃdhasaṃtānavyatirikte kalpita ity arthaḥ brjod par bya ba gzhan la ni ma yin no zhes bya ba ni phung po'i rgyud las gzhan pa brtags pa la ni zhes bya ba'i don to /
kasmād evam ity āha /
pratyakṣānumānābhāvād iti /
pratyakṣasyānumānasya cābhāvān na tasyāstitvam ity abhiprāyaḥ /
āgamasyānumānāntarbhāvād apṛthagvacanaṃ /
teṣāṃ pratyakṣam upalabdhir iti /
pratyakṣam ity upalabdhiviśeṣaṇaṃ /
pratyakṣaṃ tadupalabdhiḥ pratyakṣata upalabdhir ity arthaḥ /
atha vā pratyakṣaṃ pramāṇam upalabdhir upalabhyate 'nayety upalabdhiḥ /
asaty aṃtarāya iti /
asaty upalabdhivighne 'tisaṃnikarṣātiviprakarṣādike teṣāṃ /
ṣaṇṇāṃ viṣayāṇām iti /
rūpaśabdagandharasaspraṣṭavyāyatanānāṃ (Abhidh-k-vy 698) dharmāyatanasya ca vedanādilakṣaṇasya yogiviṣayasya cāgamavikalpātītasyeti
ci'i phyir de ltar yin zhe na /
mngon sum dang rjes su dpag pa med pa'i phyir zhes bya ba smos te /
mngon sum dang rjes su dpag pa med pa'i phyir de med pa nyid do snyam du bsams pa yin no /
lung ni rjes su dpag pa'i nang du 'dus pa'i phyir logs shig tu ma brjod do /
de dag ni bar chad byed pa med na mngon sum du dmigs pa yin te zhes bya ba la bar chad byed pa med na zhes bya ba ni dmigs pa'i bgegs byed pa ha cang nye ba dang ha cang ring ba la sogs pa med na'o /
mngon sum zhes bya ba ni dmigs pa'i khyad par yin te /
mngon sum nyid du dmigs pa zhes bya ba'i tha tshig go /
yang na dmigs pa ni mngon sum gyi tshad ma yin te 'dis dmigs par byed pas na dmigs pa'o /
yul drug ces bya ba ni gzugs dang sgra dang dri dang ro dang reg bya'i skye mched rnams dang chos kyi skye mched tshor ba la sogs pa'i mtshan nyid dang rnal 'byor pa'i yul lung dang rnam par rtog pa las 'das pa'o; /
yid ces bya ba ci zhe na mngon sum du dmigs pa yin te /
manasaś ca /
kiṃ /
pratyakṣam upalabdhiḥ /
samanantaraniruddhaṃ hi mano 'nantarotpannena manovijñānena vijñāyate /
raktaṃ vā dviṣṭaṃ vā sukhasaṃprayuktaṃ vā duḥkhasaṃprayuktaṃ vā ity evamādi svasaṃvedyatayety apare
'gags ma thag pa'i yid ni mjug thogs su byung ba'i yid kyi rnam par shes pas chags pa'am sdang ba'am /
bde ba dang mtshungs par ldan pa'am /
sdug bsngal dang mtshungs par ldan pa zhes bya ba de lta bu la sogs pa rnam par shes so /
gzhan dag na re rang rig pas dmigs su zhes zer ro /
tad etad dvividhaṃ pratyakṣaṃ grāhyagataṃ grāhakagataṃ ceti /
anumānaṃ ceti vistaraḥ /
yatra pratyakṣasyāpravṛttiḥ /
tatrānumānatas tadupalabdhiḥ /
tadyathā paṃcānām iṃdriyāṇām iti
mngon sum rnam pa gnyis po 'di ni gzung ba'i rnam pa dang 'dzin pa'i rnam pa yin no /
yang na rjes su dpag pas zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gang du mngon sum mi 'jug pa der ni rjes su dpag pas dmigs pa yin no /
dper na dbang po lnga lta bu'o zhes bya ba ni mig gi dbang po la sogs pa lta bu'o /
cakṣuriṃdriyādīnāṃ /
sati kāraṇe kṣetrodakādike /
kāraṇāntarasya bījalakṣaṇasyābhāve kāryasyāṃkurākhyasyābhāvo dṛṣṭaḥ
rgyu zhing dang chu la sogs pa yod kyang rgyu gzhan sa bon gyi mtshan nyid med na 'bras bu med par mthong la sa bon de yod na ni yang myu gu yod par mthong ngo /
bhāve ca tasya bījasya punarbhavo 'ṃkurasya dṛṣṭaḥ /
tadyathāṃkurasyeti dṛṣṭāṃtopanyāsaḥ /
evaṃ dṛṣṭāntam upanyasya dārṣṭāṃtikam upadarśayann āha /
saty eva vābhāsaprāpta iti vistaraḥ /
vidyamāna eva saṃmukhīprāpte viṣaye rūpādike manaskāre ca tajje kāraṇe /
viṣayagrahaṇasya cakṣurādivijñānasyābhāvo dṛṣṭaḥ
dper na myu gu lta bu'o zhes bya ba ni dpe nye bar bkod pa yin no /
de ltar dpe nye bar bkod nas dngos bstan pa'i phyir yul snang bar gyur pa dang rgyu yid la byed pa yod kyang zhes bya ba rgyas par smos te /
yul gzugs la sogs pa mngon sum du gyur pa dang de skyed pa rgyu yid la byed pa yod du zin kyang yul 'dzin pa mig gi rnam par shes pa la sogs pa med par mthong la yang yod par mthong ngo /
punaś ca bhāvaḥ /
keṣām iti yathāsaṃkhyaṃ darśayati /
andhabadhirādīnām abhāvaḥ /
anandhabadhirādīnaṃ ca bhāva iti
gang dag gi zhe na /
grangs bzhin du ston te /
long ba dang 'on pa la sogs pa'i ni med do /
ma long ba dang ma 'on pa la sogs pa'i yod do /
ādiśabdenopahatānupahataghrāṇendriyādīnāṃ grahaṇam /
atas tatrāpi kāraṇāṃtarasya kasyāpi anirbhinnarūpasyābhāvo bhāvaś ca yathāsaṃkhyam eva niścīyate
stsogs pa zhes bya ba'i sgras ni sna'i dbang po la sogs pa nyams pa'i bsdu'o /
de'i phyir de la yang rgyu gzhan ma nges pa'i ngo bo ci zhig grangs bzhin du med pa dang yod pa kho nar nges so /
kiṃ punas tad ity āha /
yac ca tat kāraṇāntaram apekṣyate /
tad indriyaṃ /
cakṣurādikam ity abhiprāyaḥ
de yang ci zhig yin zhe na /
smras pa ltos par bya ba'i rgyu gzhan gang yin pa de ni dbang po ste mig la sogs pa yin no snyam du bsams pa yin no /
sādhanaṃ cātra /
kāraṇāntarasahitaḥ svakāryajanakaḥ /
paṃcavijñānakāyajanakasaṃmato viṣayamanaskāralakṣaṇo bhāvaḥ
'di la sgrub pa ni rnam par shes pa lnga'i tshogs skyed par byed par 'dod pa yul dang yid la byed pa'i mtshan nyid kyi dngos po 'di ni rgyu gzhan dang lhan cig rang gi 'bras bu skyed par byed pa yin te /
kadācid eva svakāryanirvartakatvāt /
kadācid eva svakāryanirvartakaṃ /
tat kāraṇāṃtarasahitasvakāryajanakaṃ /
tadyathāṃkurajanakaṃ kṣetrodakaṃ /
bījalakṣaṇakāraṇāntarasahitasvakāryāntarajanakaṃ hi kṣetrodakaṃ kadācid eva svakāryanirvartakaṃ
res 'ga' kho na rang gi 'bras bu skyed par byed pa'i phyir ro /
gang zhig res 'ga' kho na rang gi 'bras bu skyed par byed pa de ni rgyu gzhan dang lhan cig rang gi 'bras bu skyed par byed pa yin no /
dper na myu gu skyed par byed pa zhing dang chu dang sa bon gyi mtshan nyid kyi rgyu gzhan dang lhan cig rang gi 'bras bu myu gu skyed par byed pa res 'ga' kho na rang gi 'bras bu skyed par byed pa lta bu ste /
bījasadbhāvāvasthāyām aṃkuranirvartakatvāt /
bījasadbhāvāvasthāyāṃ ca svakāryajanakatvāt
sa bon yod pa'i gnas skabs na myu gu skyed par byed pa'i phyir dang sa bon med pa'i gnas skabs na rang gi 'bras bu skyed par mi byed pa'i phyir ro /
tathā ca sa viṣayamanaskāralakṣaṇo bhāvaḥ yul dang yid la byed pa'i mtshan nyid kyi dngos po de yang de dang 'dra ste /
sa hy anaṃdhābadhirādyāvasthāyāṃ tasya paṃcavijñānakāyalakṣaṇasya svakāryasya janako bhavati de ni ma long ba dang ma 'on pa'i gnas skabs na ni rang gi 'bras bu rnam par shes pa lnga'i tshogs kyi mtshan nyid skyed par byed pa yin la /
andhabadhirādyāvasthāyāṃ cājanakaḥ /
tasmād asau kāraṇāntarasahitaḥ svakāryajanaka iti /
tad indriyam iti
long ba dang 'on pa'i gnas skabs na ni skyed par byed pa ma yin no /
de lta bas na 'di ni rgyu gzhan dang lhan cig 'bras bu skyed par byed pa yin no /
kathaṃ tad indriyam iti paricchidyate /
kāraṇāṃtaram atrāstīty etāvad eva hi paricchidyate /
na tu tad indriyam iti /
siddham evaitat /
maharṣipraṇidhijñānaparicchinnatvād asty eva cakṣurādikaṃ indriyaṃ cakṣurvijñānādikāraṇam iti
de ni dbang po yin no zhes bya ba ji ltar na de dbang po yin no zhes bya bar yongs su gcod de /
'di la rgyu gzhan zhig yod do zhes bya ba de kho na tsam zhig tu yongs su gcod kyi de dbang po yin no zhes bya bar ni ma yin no zhe na 'di ni drang srong chen po'i smon nas shes pa'i yongs su bcad pa'i phyir dang mig gi rnam par shes pa la sogs pa'i rgyu mig gi dbang po la sogs pa yod pa nyid do zhes bya ba la /
sarveṣām avivādāc ca /
na caivam ātmato 'stīti nāsty ātmeti nigamayati
thams cad rtsod pa med pa'i phyir grub pa kho na yin no /
bdag ni de ltar yod pa ma yin pas bdag med do zhes bya ba ni mjug sdud pa yin no /
uktaṃ hy evam arthataḥ sādhanaṃ /
nāsty ātmā
sgrub pa ni don gyis na 'di skad du bdag ni med de /
pramāṇenānupalabhyamānatvāt /
atyantābhāvavad iti /
asty anumānam /
ato (Abhidh-k-vy 699) siddho hetur iti cet
tshad mas mi dmigs pa'i phyir gtan med pa lta bu'o zhes bshad pa yin no /
gal te rjes su dpag pa yod de de'i phyir gtan tshigs ma grub pa yin no zhe na ma yin te /
na /
tasyābhidheyatvāt /
yadi hi tad asti /
tad ucyatāṃ /
na vānmātreṇāsiddho 'yaṃ hetur iti pratyavasthātavyam iti /
yat tarhi vātsīputrīyā iti vistaraḥ /
vātsīputrīyā aryasāṃmatīyāḥ /
anena vitathātmadṛṣṭiniviṣṭalakṣaṇo hetur anaikāṃtika iti darśayati
de brjod dgos pa'i phyir ro /
gal te de yod na de smros shig /
tshig tsam gyis ni gtan tshigs 'di ma grub pa yin no zhes bzlog tu mi rung ngo /
'o na gang gnas ma'i bu rnams zhes bya ba rgyas par 'byung ba gnas ma'i bu ni 'phags pa mang pos bkur ba'i sde pa dag ste /
'dis ni bdag tu lta ba phyin ci log la zhen pa nyid kyi mtshan nyid kyi gtan tshigs ma nges so zhes ston par byed de /
na hi vātsīputrīyāṇāṃ mokṣo neṣyate /
bauddhatvāt /
atha vā prākpakṣavirodhasāpakṣālo 'yaṃ pakṣo nāsty ātmety anena darśayati /
svapakṣo hi vātsīputrīyo nikāya iti
gnas ma'i bu rnams ni sangs rgyas pa yin pa'i phyir thar pa mi 'dod pa ma yin no /
yang na bdag med do zhes bya ba 'dis phyogs 'di skyon dang bcas pa yin no zhes phyogs snga ma 'gal bar ston te /
gnas ma'i bu'i sde dag rang gi phyogs yin pas so /
vicāryaṃ tāvad etad iti /
tannikāye prajñaptisatpudgala ity adoṣa eṣa ity abhiprāyaḥ
'di ni re zhig dpyad par bya ba yin te zhes bya ba ni de'i sde'i gang zag btags par yod pa yin pas nyes pa med do snyam du bsams pa'o /
kiṃ vedaṃ dravyata iti kiṃ vā prajñaptita iti codita acārya āha /
rūpādivad bhāvāntaraṃ ced dravyataḥ
rdzas su zhes bya ba ni ci zhig btags par zhes bya ba 'di yang ci zhig yin zhes glengs pa dang slob dpon gyis gal te gzugs la sogs pa bzhin du dngos po gzhan zhig yin no zhe na ni rdzas su yod pa yin no zhes bya ba smos te /
yadi yathā rūpādiḥ śabdāder bhāvāntaram abhiprīyate /
dravyataḥ pudgala ity upagato bhavati /
bhinnalakṣaṇaṃ rūpaṃ śabdād ityādi /
kṣīrādivat samudāyaś cet prajñaptitaḥ
gal te ji ltar gzugs la sogs pa sgra la sogs pa las dngos po tha dad pa ltar 'dod na ni gzugs ni sgra las mtshan nyid tha dad pa yin no zhes bya ba la sogs pa lta bur gang zag rdzas su yod do zhes khas blangs pa yin no /
yathā kṣīragṛhasenādikaṃ rūparasagaṃdhaspraṣṭavyebhyaḥ /
tṛṇakāṣṭheṣṭīkādibhyaḥ hastyaśvarathādibhyaś ca na bhāvāntaram iṣyate
gal te 'o ma la sogs pa bzhin du spyi yin no zhe na zhes bya ba ni gal te ji ltar 'o ma dang khyim dang dmag la sogs pa gzugs dang sgra dang dri dang ro dang reg bya dag dang rtsva dang shing dang so bag dag dang glang po che dang rta dang shing rta la sogs pa de dag las dngos po gzhan yin par mi 'dod kyi /
kiṃ tarhi /
teṣām eva samudāyamātram ity evaṃ cet
de dag nyid kyi spyi tsam du zad do zhes bya ba de ltar 'dod na ni /
prajñaptitaḥ pudgala ity upagato bhavati gang zag btags par yod do zhes khas blangs pa yin te /
na hi rūpādibhyas ṭṛṇādibhyo hastyādibhyo vā kṣīragṛhaseneti vā kaścid bhāvo 'sti /
kiṃ cātaḥ kaś cāto doṣa ity arthaḥ
gzugs la sogs pa dang rtsva la sogs pa dang glang po che la sogs pa las gzhan pa 'o ma dang khyim dang dmag ces bya ba'i dngos po ni ci yang med do /
de las cir 'gyur zhes bya ba ni de las nyes pa cir 'gyur zhes bya ba'i tha tshig go /
yadi tāvad dravyata iti pakṣaḥ āśrīyate re zhig gal te rdzas su yod na zhes bya ba ni phyogs snga ma la brten na'o /
sa pudgalo bhinnasvabhāvatvāt bhinnasvalakṣaṇatvāt skaṃdhebhyo 'nyo vaktavyaḥ /
na skandhasamudāyamātraḥ
gang zag de rang bzhin tha dad pa'i phyir te mtshan nyid tha dad pa'i phyir phung po rnams las gzhan no zhes brjod par bya'i phung po'i spyi tsam ni ma yin no /
itaretaraskaṃdhavat /
yathā rūpādiskandhād vedanāskandho 'nyo bhinnalakṣaṇatvāt /
evaṃ skaṃdhebhyaḥ pudgalaḥ syāt
phan tshun gyi phung po bzhin no zhes bya ba ni ji ltar mtshan nyid tha dad pa'i phyir gzugs kyi phung po las tshor ba'i phung po gzhan yin pa ltar phung po dag las gang zag kyang de dang 'dra bar 'gyur te /
arūpaskandhādilakṣaṇatvāt pudgalasya /
kāraṇaṃ cāsya vaktavyaṃ /
yadi saṃskṛta ity abhiprāyaḥ /
asaṃskṛto vā /
atas tīrthikadṛṣṭiprasaṃgaḥ /
ato 'saṃkṛtatvāt vātsīputrīyāṇāṃ tīrthikadṛṣṭiḥ prasajyate
gang zag ni gzugs kyi phung po la sogs pa'i mtshan nyid ma yin pa'i phyir ro /
'di'i rgyu yang brjod dgos so zhes bya ba ni gal te 'dus byas yin no snyam du bsams pa yin no /
'on te 'dus ma byas yin na ni de'i phyir mu stegs can gyi lta bur yang thal bar 'gyur zhes bya ba ni 'dus ma byas yin ba de'i phyir gnas ma'i bu rnams mu stegs can gyi lta bar thal bar 'gyur ro /
niḥprayojanatvaṃ ceti /
varṣātapābhyāṃ kiṃ vyomnaś carmaṇy asti tayoḥ phalaṃ
dgos pa med pa nyid du yang 'gyur ro zhes bya ba ni /
mkha' la char nyis ci zhig bya /
carmopamaś cet so 'nityaḥ /
khatulyaś ced asat phalam ity arthaḥ /
idam andhavaṃcanam anunmīlitārtham iti /
andham ivāndhaṃ
de gnyis 'bras bu bags pa yod /
gal te bags 'dra de mi rtag /
gal te mkha' 'dra 'bras bu med /
snyam du bsams pa yin no /
long ba lta bu'i tshig don mi gsal ba 'di zhes bya ba 'di long ba dang 'dra bas na long ba lta bu'o /
ci'i phyir zhe na /
kasmāt /
yasmād anunmīlitārthaṃ avyaṃjitārtham ity arthaḥ /
[ity ataḥ] skaṃdhān ālaṃbyeti gṛhītvety arthaḥ
'di ltar don mi gsal ba ste /
don mi mngon pa zhes bya ba'i tha tshig go /
phung po rnams la dmigs nas zhes bya ba ni bzung nas zhes bya ba'i don te /
yathā rūpādīn gṛhītvāpekṣya kṣīraprajñaptiḥ ji ltar dper na gzugs la sogs pa bzung nas 'o ma 'dogs kyi /
na rūpādivyatiriktaṃ kṣīram astīti /
yadi tathā pudgala iti prajñaptir asatpudgalaḥ prāpnotīty arthaḥ
gzugs la sogs pa la ma gtogs pa'i 'o ma med pa ltar gang zag kyang de dang 'dra bas gang zag btags pa'i yod par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
skaṃdhān pratītyeti /
yadi skaṃdhān pratītya prāpyeti
phung po rnams la brten nas zhes bya ba ni gal te phung po rnams la brten te gnas nas so /
sa eva doṣaḥ /
teṣv eva skaṃdheṣu pudgalaprajñaptiḥ prāpnotīty arthaḥ atha vā (Abhidh-k-vy 700) pudgalaprajñapteḥ skaṃdhāḥ pratyayo na pudgalaḥ
skyon de nyid du 'gyur ro zhes bya ba ni phung po de dag nyid la gang zag 'dogs par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
yang na gang zag 'dogs pa'i rkyen ni phung po dag yin gyi gang zag ni ma yin no /
pudgalas tu tathaiva prajñaptisann iti /
sa eva doṣaḥ /
yathendhanam upādāyāgniḥ prajñapyata iti
gang zag ni de kho na bzhin du btags pa'i yod pa yin pas skyon de nyid du 'gyur ro /
ji ltar bud shing rgyur byas nas me 'dogs pa bzhin no zhes bya ba la /
dravyasan pudgalaḥ /
nānyo nānanya iti /
svam upādānam upādāya prajñapyamānatvāt
gnas ma'i bu rnams kyi bsam pa ni gang zag rdzas su yod pa la gzhan ma yin pa yang ma yin te /
rang gi nye bar len pa rgyur byas nas gdags par bya ba yin pa'i phyir ro /
yo hi bhāvo nānyo nānanya iti svam upādāya prajñapyamānaḥ /
sa dravyasaṃs tadyathāgnir iti vātsīputrīyābhiprāyaḥ
dngos po gzhan yang ma yin gzhan ma yin pa yang ma yin pa gang zhig rang gi nye bar len pa rgyur byas nas 'dogs pa de ni rdzas su yod de /
dper na me lta bu'o snyam pa yin no /
ata eva cāha /
yadi hy anyaḥ syād iti vistareṇa
de nyid kyi phyir gal te gzhan yin na ni zhes bya ba rgyas par smras te /
lokavirodhaṃ svasiddhāntavirodhaṃ vā darśayati 'jig rten dang 'gal ba dang rang gi grub pa'i mtha' dang 'gal ba ston par byed do /
śāśvataprasaṃgāt ti /
asaṃskṛtavat /
ucchedaprasaṃgād iti
rtag par thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni 'dus ma byas lta bur ro /
chad par thal bar 'gyur ro zhes bya ba ni phung po bzhin du'o /
skaṃdhavat /
apradīptaṃ kāṣṭhādikam indhanam iti vistaraḥ /
anenāsiddhatāṃ dṛṣṭāntasya darśayati
re zhig 'jig rten na ni shing la sogs pa me 'bar ba la bud shing zhes bya ba rgyas par 'byung ba 'dis ni dpe ma grub pa nyid du ston te /
anyatvam eva hy agnīndhanayor iṣyate /
tena hi tad idhyate dahyate ceti /
tenāgninā /
tad indhanam idhyate /
dīpyata ity arthaḥ /
dahyate bhasmīkriyate /
saṃtativikārāpādanāt /
bhasmatāpādanād ity arthaḥ /
idhyate dahyate ceti paryāyāv ity apare /
tac cobhayam aṣṭadravyakam iti /
indhanaṃ cāgniś caitad ubhayam apy aṣṭadravyakaṃ /
cetvāri mahābhūtāni catvāri copādāyarūpāṇi rūpaṃ yāvat spraṣṭavyam iti
me dang bud shing dag ni gzhan pa nyid du 'dod do /
des de tshig pa dang sreg par byed ces bya ba ni me des bud shing de tshig par byed sreg par byed ces bya ba'i tha tshig ste /
da gzhob tu 'byin cing thal bar rlog go /
rgyur 'gyur bar byed pa'i phyir ro zhes bya ba ni thal bar rlog go zhes bya ba'i tha tshig go /
gzhan dag na re tshig pa dang sreg par byed pa zhes bya ba ni rnam grangs dag yin no zhes zer ro /
brgyad pa yin no zhes bya ba ni bud shing dang me de gnyi ga 'byung ba chen po bzhi dang rgyur byas pa'i gzugs bzhi po gzugs nas reg bya'i bar zhes bya ba rdzas brgyad pa yin te /
grub pa'i mtha' las /
'dod na dbang po med pa yi /
kāme 'ṣṭadravyako 'śabda iti siddhāntāt sgra med rdul phran rdzas brgyad do /
zhes bya ba'i phyir ro /
bhinnakālatvād iti /
pūrvam indhanaṃ paścād agniḥ
dus tha dad pa'i phyir zhes bya ba ni bud shing ni snga la me ni 'phyi'o /
bhinnakālayoś cānyatvaṃ dṛṣṭaṃ bījāṃkurayoḥ dus tha dad pa dag kyang gzhan pa nyid du mthong ste sa bon dang myu gu dag lta bu'o /
anityaś ca prāpnotīti /
utpattimato rūpāder anityatvadarśanāt
mi rtag par yang 'gyur ro zhes bya ba ni skye ba dang ldan pa gzugs la sogs pa mi rtag pa nyid du mthong ba'i phyir ro /
tatraiva kāṣṭhādau pradīpta iti /
tadubhayalakṣaṇe samudāye /
tayor api siddham anyatvaṃ lakṣaṇabhedād iti /
tayor apy agnīndhanayor evaṃlakṣaṇayoḥ siddham anyatvaṃ lakṣaṇabhedāt /
pṛthivīdhātvādīnāṃ lakṣaṇānyatvāt /
bhinnalakṣaṇānāṃ hy anyatvaṃ dṛṣṭaṃ rūpavedanādīnāṃ /
upādayārthas tu vaktavya iti
'on te shing la sogs pa 'bar ba de nyid la zhes bya ba ni de gnyi ga'i mtshan nyid kyi spyi la'o /
de gnyis kyang mtshan nyid tha dad pa'i phyir gzhan nyid yin par grub bo zhes bya ba ni me dang bud shing mtshan nyid de lta bu de gnyis kyang mtshan nyid tha dad pa'i phyir gzhan nyid yin par grub ste /
sa'i khams la sogs pa'i mtshan nyid gzhan yin pa'i phyir ro /
mtshan nyid tha dad pa rnams ni gzhan nyid yin par mthong ste; gzugs dang tshor ba la sogs pa lta bu'o /
ananyatvād ity abhiprāyaḥ /
na hi tat tasya kāraṇam iti /
na hi tad indhanaṃ bhūtatrayalakṣaṇaṃ /
tasyoṣṇalakṣaṇasyāgneḥ kāraṇaṃ yujyate
rgyur byas pa'i don yang brjod dgos te zhes bya ba ni gzhan yin pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
de ni de'i rgyu yang ma yin la zhes bya ba ni 'byung ba gsum gyi mtshan nyid kyi bud shing de ni dro ba'i mtshan nyid kyi me de'i rgyur rung ba ma yin te /
sahajatvāt /
savyetaragoviṣāṇavat /
nāpi tat prajñapter iti
lhan cig skyes pa'i phyir ba lang gi rva gyas gyon bzhin no /
de gdags pa'i rgyu yang ma yin zhes bya ba ni me gdags pa'i'o /
agniprajñapteḥ /
yady āśrayārtha iti /
indhanam upādāya indhanam āśrityety arthaḥ
gal te rgyur byas pa'i don rten gyi don nam zhes bya ba ni bud shing rgyur byas nas zhes bya ba bud shing la brten nas zhes bya ba'i tha tshig go /
sahabhāvo 'rtho veti /
sahotpādārthaḥ /
indhanaṃ sahabhūtvenāgṛhyety arthaḥ
lhan cig 'byung ba'i don zhes bya ba ni lhan cig 'byung ba'i don bud shing dang lhan cig 'byung ba nyid du bzung nas zhes bya ba'i don to /
āśrayasahabhūtāḥ prāpnuvantīti /
āśrayabhūtāḥ sahabhūtāś ca prāpnuvaṃtīty arthaḥ
rten nam lhan cig 'byung ba dag yin par 'gyur zhes bya ba ni rten du gyur pa dang lhan cig 'byung bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
skaṃdhataḥ spaṣṭam anyatvaṃ pratijñāyate vātsīputrīyaiḥ gnas ma'i bu rnams gzhan nyid du gsal bar dam 'cha' ba yin no /
tadabhāva iti /
skaṃdhābhāve /
anyabhūtasvabhāvatvād iti /
pṛthivīdhātvādisvabhāvatvāt /
anyad apīti na kevalam auṣṇyam uṣṇam
da mad na zhes bya ba ni phung po med na'o /
'byung ba gzhan gyi rang bzhin yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni sa'i khams la sogs pa'i rang bzhin yin pa'i phyir ro /
anyad api tatpradīptāgnisaṃbandhaṃ bhūmyādikam uṣṇaṃ sidhyati /
ato yathā tasyānyatve na doṣaḥ /
tathāsyapīti /
tataś cāvaktavya iti /
tatpakṣalopaḥ (Abhidh-k-vy 701) syāt /
kāṣṭhādikam iti /
kāṣṭhatṛṇagomayādikam /
avaktavyam iti pudgalaḥ
gzhan pa da yang zhes bya ba ni dro ba nyid dang ldan pa 'ba' zhig dro bar ma zad kyi gzhan me 'bar ba dang 'brel pa'i sa la sogs pa de yang dro bar 'grub po /
de'i phyir ji ltar de gzhan nyid yin na nyes pa med pa ltar 'di yang de dang 'dra'o /
des na brjod par bya ba ma yin no zhes bya ba'i phyogs de med par 'gyur ro /
shing la sogs pa zhes bya ba ni shing dang rtsva dang ba lang gi lci ba la sogs pa'o /
anirbhinnatvān napuṃsakaliṃgatā /
kiṃ te jātam iti yathā /
na vaktavyaṃ prāpnotīti /
paṃcavidhaṃ jñeyam iti kathaṃ tarhi vaktavyam ity āha /
naiva hi tad atītādibhyaḥ paṃcamaṃ nāpaṃcamaṃ vaktavyam iti
brjod par bya ba ma yin pa zhes bya ba ni gang zag go /
brjod par mi bya bar 'gyur te zhes bya ba ni shes bya ni rnam pa lnga ste zhes bya bar ro /
'o na ji skad du brjod par bya zhe na /
de ni 'das pa la sogs pa las lnga pa yang ma yin la lnga pa ma yin par brjod par bya'o zhes bya ba smos so /
rūpasyāpīti vistaraḥ /
rūpasyāpi prajñaptir vaktavyā /
cakṣurādiṣu satsu tasyopalambhāt tāni cakṣurādīny upādāya rūpaṃ prajñapyata iti
gzugs kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gzugs kyang mig la sogs pa yod na de dmigs pa'i phyir mig la sogs pa rgyur byas nas gzugs 'dogs so zhes btags pa yin par brjod par bya'o /
dmigs par byed na zhes bya ba ni nye bar mtshon par byed na ste /
prativibhāvayatīty upalakṣayati /
tadupādānatvāt /
na tu vaktavyo rūpāṇi vā no veti /
atallakṣaṇatvad avaktavyatvāc ca /
evaṃ yāvad dharmo vā no veti /
kṣīraṃ prativibhāvayaty udakaṃ ceti
de'i nye bar len pa yin pa'i phyir ro /
gzugs rnams zhes kyang brjod par mi bya gzugs rnams ma yin no zhes kyang brjod par mi bya'o zhes bya ba ni de'i mtshan nyid ma yin pa'i phyir dang brjod par bya ba ma yin pa'i phyir te /
chos kyi bar du yin pa dang ma yin par brjod par mi bya ba yang de dang 'dra'o /
'o ma 'am chu dmigs par byed na zhes bya ba ni dper brjod pa gnyis so /
udāharaṇadvayaṃ /
tad evaṃ vaktavyaṃ /
cakṣurvijñeyāni ced rūpāṇi pratītya kṣīraṃ prativibhāvayati cakṣurvijñeyaṃ kṣīraṃ vaktavyaṃ
de lta bas na de ni 'di skad du gal te mig gis rnam par shes par bya ba'i gzugs rnams la brten nas 'o ma dmigs par byed na ni 'o ma mig gis rnam par shes par bya ba yin no zhes brjod par bya ba la /
no tu vaktavyaṃ /
rūpāṇi vā no veti sarvaṃ /
tathaitad api vaktavyaṃ /
cakṣurvijñeyāni ced rūpāṇi pratītyodakaṃ prativibhāvayati /
cakṣurvijñeyam udakaṃ vaktavyaṃ
gzugs rnams zhes kyang brjod par mi bya /
gzugs rnams ma yin zhes kyang brjod par mi bya'o zhes bya ba thams cad brjod par bya'o /
de bzhin du gal te mig gis rnam par shes par bya ba'i gzugs rnams la brten nas chu dmigs par byed na ni chu mig gis rnam par shes par bya ba yin no zhes brjod par bya la /
no tu vaktavyaṃ /
rūpāṇi vā no veti sarvaṃ /
mā bhūt kṣīrodakayoś catuṣṭvaprasaṃga iti /
rūpāṇīti yady ucyet /
yāvat spraṣṭavyānīti yady ucyeta kṣīrasyodakasya vā catuṣṭvaṃ prasajyet /
catuḥprakāraṃ kṣīram udakaṃ vā prāpnotīty arthaḥ
gzugs rnams zhes kyang brjod par mi bya /
gzugs rnams ma yin zhes kyang brjod par mi bya'o zhes bya ba 'di thams cad kyang brjod par bya'o /
'o ma dang chu gnyis bzhi nyid du thal bar 'gyur du 'ong bas so zhes bya ba ni gal te gzugs rnams zhes bya ba nas reg bya rnams zhes bya ba'i bar du brjod na ni 'o ma dang chu bzhi tshan du thal bar 'gyur te 'o ma dang chu rnam pa bzhi par 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
śabda āgaṃtukatvān nātrādhikṛtaḥ sgra ni glo bur pa yin pas 'dir ma gtogs so /
ato yathā rūpādīny eva samastāni samuditāni kṣīram ity udakam iti vā prajñapyate /
tathā skandhā eva samastāḥ pudgala iti prajñapyanta iti siddhaṃ
de'i phyir ji ltar gzugs la sogs pa 'dus pa'i spyi kho na la 'o ma 'am chu zhes 'dogs pa de bzhin du phung po rnams kyi spyi kho na la gang zag 'dogs so zhes bya bar grub bo /
rūpāṇi pudgalopalabdheḥ kāraṇam iti rūpāṇy ualabhamānaḥ pudgalam upalabhata iti /
ko 'nayoḥ pakṣayor viśeṣaḥ
gzugs rnams gang zag dmigs pa'i rgyu zhig yin nam zhes bya ba dang gzugs rnams dmigs na gang zag dmigs zhes bya ba 'di gnyis la khyad par ci zhig ce na /
pūrvasmin pakṣe rūpāṇāṃ kāraṇatvam adhikriyate phyogs snga ma la ni gzugs rnams rgyu nyid kyi dbang du byas pa yin no /
dvitīye na tu kāraṇatvaṃ /
kiṃ tarhi /
rūpāṇy upādāya pudgalopalabdhir iti
gnyis pa la ni rgyu nyid ma yin no /
'o na ci zhe na /
gzugs rnams rgyur byas nas gang zag dmigs so zhes bya ba yin no; /
tatra rūpāṇaṃ yadi kāraṇatvam iṣyate /
sa ca pudgalas tebhyo rūpebhyo 'nyo na vaktavya iti
de la gal te gzugs rnams rgyu nyid yin par 'dod la gang zag de yang phung po de dag las gzhan du brjod par mi bya'o zhe na /
idaṃ tarhi vaḥ prasajyate /
rūpam apīti vistaraḥ /
yathā rūpāṇi pudgalopalabdheḥ kāraṇaṃ bhavanti sa ca tebhyo 'nyo na vaktavyaḥ
'o na ni khyed la gzugs kyang zhes bya ba rgyas par 'byung ba 'di lta bur thal bar 'gyur te /
ji ltar khyed kyi gzugs rnams gang zag dmigs pa'i rgyu yin la de yang de dag las gzhan du brjod par mi bya ba ltar /
ālokacakṣurmanaskārā api rūpopalabdheḥ kāraṇaṃ bhavanti snang ba dang mig dang yid la byed pa dag kyang gzugs dmigs pa'i rgyu yin la /
tad api rūpaṃ tebhya ālokādibhyo 'nyan na vaktavyaṃ bhavadbhiḥ /
teṣāṃ tadupalabdhikāraṇatvāt /
teṣām ālokādīnāṃ rūpopalabdhikāraṇatvāt
de yang snang ba la sogs pa de dag las gzhan du brjod par mi bya'o /
de dag ni de dmigs pa'i rgyu yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni snang ba la sogs pa de dag ni gzugs dmigs pa'i rgyu yin pa'i phyir ro /
rūpād abhinnasvabhāvaḥ pudgalaḥ prāpnoti gang zag gzugs las rang bzhin tha mi dad par 'gyur te /
tayaivaikayopalabdhyopalabhyamānatvāt /
rūpāntaravat /
rūpa eva vā tatprajñaptiḥ /
pudgalaprajñaptiḥ prāpnotīti (Abhidh-k-vy 702) vartate
dmigs pa de kho nas dmigs par bya ba yin pa'i phyir gzugs bzhin no /
gzugs kho na la de 'dogs par zhes bya ba ni gang zag de 'dogs par te 'gyur na zhes bya bar sbyar ro; /
ci'i phyir zhe na /
kutaḥ /
tata eva hetoḥ /
idaṃ ca rūpam iti vistaraḥ /
upalabdher ekatve rūpapudgalayoḥ paricchedo na prāpnotīti
rgyu de nyid kyi phyir ro /
'di ni gzugs so zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dmigs pa gcig pa nyid yin na gzugs dang gang zag dag yongs su gcod par mi 'gyur ro /
athaivaṃ na paricchidyate /
idaṃ rūpam ayaṃ pudgala iti
'on te 'di ni gzugs so /
'di ni gang zag go zhes bya ba de ltar yongs su mi gcod na ni ji ltar gnyi ga dam bca' /
katham ubhayaṃ pratijñāyate /
rūpam eva hi pratijñātavyaṃ syāt /
tadupalabdhisadbhāvāt /
evaṃ yāvad dharmebhyo vaktavyam iti
gzugs kho na dam bca' dgos par 'gyur te /
de dmigs pa yod pa'i phyir ro /
de bzhin du chos kyi bar dag las kyang brjod par bya'o zhes bya ba ji ltar zhe na /
kathaṃ /
yac cocyate /
śrotravijñeyān śabdān pratītya pudgalaṃ prativibhāvayatīti ko 'sya vākyasyārthaḥ kiṃ tāvac chabdaḥ pudgalopalabdheḥ kāraṇaṃ bhavanti
gang yang rna bas rnam par shes par bya ba'i sgra rnams la brten nas gang zag dmigs par byed ces smras pa'i tshig de'i don ci zhig yin zhe na /
ci re zhig sgra rnams gang zag dmigs pa'i rgyu zhig yin nam /
āhosvic chabdān upalabhamānaḥ pudgalam upalabhata iti /
yadi tāvac chabdāḥ pudgalopalabdheḥ kāraṇaṃ bhavanti /
sa ca tebhyo 'nyo na vaktavyaḥ
'on te sgra rnams dmigs na gang zag dmigs so zhes bya ba yin /
gal te sgra rnams gang zag dmigs pa'i rgyu yin la /
de yang de dag las gzhan du brjod par mi bya'o zhe na ni /
evaṃ tarhi śabdo 'py ālokaśrotramanaskārebhyo 'nyo na vaktavyaḥ de lta na ni 'o na sgra yang rna ba dang yid la byed pa la sogs pa las gzhan du brjod par mi bya ste /
teṣāṃ tadupalabdhikāraṇatvāt /
atha śabdān upalabhamānaḥ pudgalam upalabhate
de dag ni de mi dmigs pa'i rgyu yin pa'i phyir ro /
'on te sgra rnams dmigs na gang zag dmigs so zhe na ni /
kiṃ tayaivopalabdhyopalabhate /
āhosvid anyayā /
yadi tayaiva śabdād abhinnasvabhāvaḥ pudgalaḥ prāpnoti
ci dmigs pa de kho nas dmigs sam 'on te gzhan gyis /
gal te de kho nas so zhe na ni gang zag sgra las rang bzhin tha mi dad pa'am /
śabda eva vā tatprajñaptiḥ sgra kho na la de 'dogs par 'gyur na 'di ni sgra'o /
ayaṃ ca śabdo 'yaṃ pudgala iti katham idaṃ paricchidyate /
athaivaṃ na paricchidyate /
katham idaṃ parijñāyate /
śabdo 'py asti pudgalo 'py astīti
'di ni gang zag go zhes bya ba 'di yang ji ltar yongs su gcod 'on te de ltar yongs su mi gcod na ni gzugs kyang yod do /
gang zag kyang yod do zhes bya ba 'di yang ji ltar dam bca' ste /
upalabdhivaśena hi tasyāstitvaṃ prajñāyate dmigs pa'i dbang gis de yod par dam bca' bar zad do /
anayā diśā yāvad dharmebhyo yojayitavyaṃ phyogs 'dis chos kyi bar dag las kyang sbyar bar bya'o /
nīlād iva pītam iti /
yadā paricchedena nīlam upalabhyate
sngon po las ser po lta bu zhes bya ba ni gang gi tshe yongs su gcod pas sngon po dmigs pa de'i tshe ser po mi dmigs so /
na tadā pītam upalabhyate /
paścāt tūpalabhyata iti
phyis dmigs pa ni dmigs pa gzhan gyis dmigs te ser po de yang sngon po las gzhan yin no zhes bya bar grags so /
anyayopalabdhyopalabhyate /
tac ca nīlāt pītam anyad iti pratītaṃ /
tathā ca pudgalo 'nyayopalabhyopalabhyata iti /
rūpād anyaḥ prāpnoti /
evaṃ kṣaṇād api kṣaṇāntaram anyad ity udāhāryam /
evaṃ yāvad dharmebhyo vaktavyam iti /
katham /
athānyayā bhinnakālopalambhād anyaḥ śabdaḥ prāpnoti /
yathā bherīśabdān mṛdāṃgaśabdaḥ /
kṣaṇād iva ca kṣaṇāntaraṃ
de lta na gang zag kyang dmigs pa gzhan gyis dmigs pas gzugs las gzhan par 'gyur ro /
de bzhin du skad cig ma las skad cig ma gzhan gzhan yin pa bzhin no zhes dper brjod par bya'o /
de bzhin du chos kyi bar dag las kyang brjod par bya'o zhes bya ba ji lta zhe na /
'on te gzhan gyis so zhe na ni /
dus tha dad par dmigs pa'i phyir gzhan yin par 'gyur te /
dper na rdza bo che'i sgra las rdza rnga'i sgra dang skad cig ma las skad cig ma gzhan bzhin te /
yathāpūrvam uktaṃ /
nīlād iva pītaṃ kṣaṇād iva kṣaṇāntaram iti
ji skad du gong du sngon po las ser po lta bu dang skad cig ma las skad cig ma gzhan bzhin no zhes bshad pa lta bu'o /
bhinnalakṣaṇe viṣaye abhinnalakṣaṇe ca bhinnakālopalabdhyānyatvaṃ darśitam eva /
athānyayeti vistareṇa yāvad dharmebhyo yojyaṃ /
āha rūpapudgalavad iti vistaraḥ /
yathā rūpapudgalayor anyānanyatvam avaktavyam evaṃ tadupalabdhyor apy anyānanyatvam avaktavyam ity evaṃ yadi brūyāt /
tena tarhi saṃskṛtam apy avaktavyaṃ bhavati tadupalabdhilakṣaṇaṃ saṃskṛtam apy etad avaktavyam iti /
siddhāntabhedaḥ /
yo 'yaṃ siddhāntaḥ pudgala evāvaktavya iti /
ayaṃ bhidyate /
saṃskṛtam apy avaktavyam iti kṛtvā /
yadi cāyam iti vistaraḥ /
yady evaṃ rūpāṇi no veti na vaktavyaḥ kiṃ tarhi etad bhagavatoktaṃ rūpam anātmeti /
yāvad vijñānam anātmeti /
evaṃ hi bruvato vaktavya eva pudgalo nāvaktavya iti darśitaṃ bhavati /
(Abhidh-k-vy 703) /
śabdādivad iti /
na rūpavijñānenopalabhyate pudgalaḥ
'on te gzhan gyis so zhe na ni zhes bya ba nas rgyas par chos kyi bar dag las kyang brjod par bya bas na yul mtshan nyid tha dad pa dang mtshan nyid tha dad ma yin pa dus tha dad par dmigs pas gzhan pa nyid du bstan pa kho na yin no /
'o na gzugs dang gang zag bzhin du zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te ji ltar gzugs dang gang zag dag gzhan dang gzhan ma yin par brjod par bya ba ma yin pa de bzhin du /
de dag dmigs pa dag kyang gzhan dang gzhan ma yin par brjod par bya ba ma yin no zhes de skad du smra na 'o na ni des na 'dus byas kyang brjod par bya ba ma yin pa'i phyir ro /
de dag dmigs pa 'dus byas de yang brjod par bya ba ma yin pas grub pa'i mtha' nyams pa yin no /
grub pa'i mtha' gang zag kho na brjod par bya ba ma yin no zhes bya ba gang yin pa 'di nyams par 'gyur te /
'dus byas kyang brjod par bya ba ma yin pa'i phyir ro /
gal te yang 'di yod la zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te 'di gzugs rnams sam ma yin no zhes brjod par bya ba ma yin na /
'o na ci'i phyir bcom ldan 'das kyis gzugs bdag ma yin pa nas rnam par shes pa bdag ma yin zhes bya ba'i bar 'di gsungs te /
de skad du gsungs pas gang zag ni brjod par bya ba kho na yin gyi brjod par bya ba ma yin pa ni ma yin no zhes bstan pa yin no /
sgra la sogs pa bzhin du zhes bya ba ni gang zag ni gzugs kyi rnam par shes pas mi dmigs te /
tadanālambanapratyayabhūtatvāt /
śabdavat /
ādiśabdenātra gandhavad rasavad ityādi yojyam
de'i dmigs pa'i rkyen du ma gyur pa'i phyir sgra bzhin no /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni 'dir dri bzhin no /
ro bzhin no zhes bya ba la sogs par sbyar te /
evaṃ śrotrādivijñānānupalabhyamānatvam asya vaktavyam /
eṣā hi dik
de bzhin du 'di rna ba'i rnam par shes pa la sogs pa mi dmigs pa nyid du brjod par bya ste 'di ni phyogs yin no /
anena copanyāsena dharmiviśeṣaviparyayapratijñādoṣa udbhāvyata ity avagantavyaṃ nye bar dgod pa 'dis ni dam bcas pa chos can gyi khyad par las bzlog pa'i skyon brjod do zhes bya bar khong du chud par bya'o /
dvayaṃ pratītyeti /
dvayaṃ pratītya na tu trayaṃ pratītyeti /
ata idam utsūtram iti
gnyis la brten nas zhes bya ba ni gnyis la brten nas zhes gsungs kyi gsum la brten nas skye'o zhes ni ma gsungs pas 'dis ni mdo dang 'gal ba yin no /
cakṣur bhikṣo hetur iti vistaraḥ /
hetur āsannaḥ pratyayaḥ
dge slong mig gi rnam par shes pa skyed pa la rgyu ni mig yin no zhes bya ba rgyas par 'byung ba la nye ba'i rkyen ni rgyu yin no /
viprakṛṣṭas tu pratyaya eva ring ba ni rkyen kho na yin no /
janako hetuḥ /
pratyayas tv ālambanamātram ity apare
gzhan dag na re skyed par byed pa ni rgyu'o /
rkyen ni dmigs pa tsam du zad do zhes zer ro; /
paryāyāv etāv ity apare /
rūpād anyaḥ pudgala iti pakṣaprasaṃgaḥ /
śrotravijñānavijñeyatvāc chabdavat /
tathā śabdād anyaḥ pudgala iti pakṣaprasaṃgaḥ
gzhan dag na re 'di gnyis ni rnam grangs yin no zhes zer ro /
gang zag gzugs las gzhan yin zhes bya ba'i phyogs su thal bar 'gyur te /
rna ba'i rnam par shes pas rnam par shes par bya ba yin pa'i phyir sgra bzhin no /
de bzhin du gang zag sgra las gzhan yin zhes bya ba'i phyogs su thal bar 'gyur te /
cakṣurvijñānavijñeyatvād rūpavat /
iti evam anyebhyo yojyam iti /
rūpaśabdābhyām anyaḥ pudgala iti pakṣaprasaṃgaḥ
mig gi rnam par shes pa'i yul yin pa'i phyir gzugs bzhin no /
de bzhin du gzhan dag las kyang sbyar bar bya'o zhes bya ba ni gang zag gzugs dang sgra dag las gzhan yin no zhes bya ba'i phyogs su thal bar 'gyur te /
ghrāṇavijñeyatvāt /
gandhavat /
ity eṣā dig yojanaṃ pratīti /
svakaṃ svakaṃ gocaraviṣayaṃ pratyanubhavantīti vacanāt pudgalena pratyanubhavantīty uktaṃ bhavati
sna'i rnam par shes pas rnam par shes par bya ba yin pa'i phyir dri bzhin no zhes bya ba ste /
'di ni sbyor ba'i phyir phyogs yin no /
rang rang gi spyod yul dang yul nyams su myong ba yin gyi zhes 'byung ba'i phyir gang zag nyams su myong ba ni ma yin no zhes bshad pa yin no /
manaś caiṣāṃ pratisaraṇam iti /
anuṣaṃgenedam uktaṃ /
nedam udāharaṇaṃ /
tathāpi tu manaś caiṣām indriyāṇāṃ pratisaraṇam iti tadapekṣāṇīndriyāṇi vijñānotpattau kāraṇaṃ bhavantīty arthaḥ /
na vā pudgalo viṣaya iti /
yadi sūtraṃ pramāṇīkriyate
yid kyi dbang po ni 'di dag gi rten yin no zhes bya ba 'di ni zhar la bshad par zad kyi 'di dper brjod pa ni ma yin no /
de lta mod kyi yid ni dbang po 'di dag gi rten yin no zhes bya ba ni de la ltos pa'i dbang po rnams rnam par shes pa skye ba'i rgyu yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
yang na gang zag yul ma yin par 'gyur ro zhes bya ba ni gal te mdo sde tshad mar bya na'o /
tataḥ kim ity āha /
na ced viṣayaḥ /
yadi na kasyacid vijñānasya viṣaya na tarhi vijñeyaḥ /
tataś ca paṃcavidhaṃ jñeyam iti svasiddhānto bādhyate
des na cir 'gyur zhe na /
gal te yul ma yin no zhe na zhes bya ba smos te /
gal te gang gi yul yang ma yin na 'o na ni rnam par shes par bya ba ma yin par 'gyur ro /
de'i phyir zhes bya ba ni rnam pa lnga ste zhes bya ba rang gi grub pa'i mtha' dang 'gal bar 'gyur ro /
yady evaṃ sūtre vacanān nānyad anyasya gocaraviṣayaṃ pratyanubhavatīti paṃcānāṃ cakṣurādīnāṃ pramāṇīkriyate /
svaviṣayāvyabhicāraḥ /
svaviṣayāvyabhicāre ca na cakṣurvijñānādibhir vijñeyaḥ pudgalaḥ
gal te de ltar mdo las gzhan gyis gzhan gyi spyod yul dang yul nyams su myong ba ni ma yin no zhes 'byung ba'i phyir mig la sogs pa lnga'i tshad mar byas na rang gi yul 'khrul pa med do /
rang gi yul la 'khrul pa med na yang gang zag mig gi rnam par shes pa la sogs pas rnam par shes par bya ba ma yin no /
tad evaṃ sati manaindriyasyāpy avyabhicāraḥ prāpnoti de ltar na ni yid kyi dbang po yang 'khrul pa med par 'gyur te /
ṣaḍ imānīndriyāṇi nānāgocarāṇīti vistareṇa sūtre vacanāt mdo las dbang po drug po 'di dag ni spyod yul tha dad pa can yin zhing zhes bya ba rgyas par 'byung ba'i phyir ro /
kukkurapakṣiśṛgālaśiśumārasarpamarkaṭāḥ ṣaṭprāṇakāḥ kenacid baddhā madhye granthiṃ kṛtvotsṛṣṭāḥ 'ga' zhig gis srog chags drug po khyi dang bya dang wa dang chu srin byis pa gsod dang sbrul dang spre'u rnams sprel nas bar du mdud pa bor te /
te svakaṃ svakaṃ gocaraviṣayam ākāṃkṣante /
grāmākāśāśmaśānodakāntavalmīkavanākāṃkṣaṇāt /
evam eva ṣaḍ imānīndriyāṇi svakaṃ svakaṃ gocaraviṣayam ākāṃkṣante
bor ba de dag grong dang nam mkha' dang dur khrod dang chu'i nang dang grog mkhar dang nags tshal gyi nang 'dod pa'i phyir rang rang gi spyod yul dang yul 'dod pa de bzhin du dbang po drug po 'di dag kyang rang rang gi spyod yul dang yul 'dod pa yin no zhes de ltar 'dir dpe tsam du bya'o /
ity evam upamātra kriyate /
atha saty api sūtravacane manaindriyasya vyabhicāraḥ /
evaṃ cakṣurādīnām apīndriyāṇāṃ vyabhicāraḥ
gal te mdo'i tshig yod bzhin du yang yid kyi dbang po 'khrul pa yin na ni /
de lta na mig la sogs pa'i dbang po rnams kyang 'khrul par 'gyur ro /
vyabhicāre ca cakṣurvijñānādibhir vijñeyaḥ pudgalo bhaviṣyatīti 'khrul na ni gang zag mig gi rnam par shes pa la sogs pas rnam par shes par bya ba yin par 'gyur ro zhe na /
atra brūmaḥ /
na tatreti vistaraḥ /
tatra ṣaṭprāṇakopame sūtre nendriyam eva cakṣurādikam indriyaṃ kṛtvoktaṃ
'dir de ni dbang po kho na la dbang po yin par ma gsungs kyi zhes bya ba rgyas par smos te /
srog chags drug pa lta bu'i mdo de las ni /
mig la sogs pa'i dbang po kho na la dbang po yin par ma gsungs so /
kiṃ kāraṇaṃ /
cakṣurādīnāṃ (Abhidh-k-vy 704) paṃcānām indriyāṇāṃ darśanādyākāṃkṣaṇāsaṃbhavāt
ci'i phyir zhe na /
mig la sogs pa dbang po lnga la mthong ba la sogs par 'dod par mi srid pa'i phyir ro /
yasmād eṣāṃ darśanaśravaṇādyākāṃkṣaṇaṃ na saṃbhavati rūpasvabhāvatvāt 'di ltar 'di dag la mthong ba dang thos pa la sogs par 'dod pa mi srid de /
gzugs kyi ngo bo nyid yin pa'i phyir ro /
tadvijñānānāṃ ca /
cakṣurādivijñānānāṃ ca darśanādyākāṃkṣāsaṃbhavāt
de dag ni rnam par shes pa zhes mig gi rnam par shes pa la yang mthong ba la sogs par 'dod pa mi srid pa'i phyir ro /
kasmād eṣāṃ darśanaśravaṇādyākāṃkṣaṇaṃ na saṃbhavati ci'i phyir 'di dag la mthong ba dang thos pa la sogs pa 'dod pa mi srid ce na /
avikalpakatvāt /
tadādhipatyādhyāhṛtaṃ tu manovijñānam indriyam ity uktam indriyam iveti kṛtvā
rnam par rtog pa med pa'i phyir ro /
de dag gi dbang gis drangs pa'i yid kyi rnam par shes pa ni dbang po yin par gsungs te dbang po dang 'dra ba'i phyir ro /
katham jñāyate tadādhipatyādhyāhṛtaṃ tad iti /
yadi hi cakṣurādidvāreṇa cakṣurvijñānādi notpannaṃ syāt /
katham anyathā vikalpakaṃ manovijñānam utpannaṃ syāt
de ni de dag gi dbang gis drangs pa yin no zhes bya bar ji ltar shes she na /
gal te mig gi sgo dang rna ba la sogs pa'i sgo nas mig gi rnam par shes pa la sogs pa skyes par ma gyur na gzhan du na ji ltar yid kyi rnam par shes pa rnam par rtog pa can de skye bar 'gyur /
ity ato jñāyate /
tadādhipatyādhyāhṛtam iti /
tan manovijñānaṃ cakṣurādīndriyabhūtaṃ svakaṃ svakaṃ gocaraviṣayaṃ rūpādikam ākāṃkṣatīti
de'i phyir de dag gi dbang gis drangs pa yin no zhes bya bar shes pas yid kyi rnam par shes pa mig gi dbang po la sogs pa lta bu de rang rang gi spyod yul dang yul nyams su myong zhing gzugs la sogs pa 'dod pa yin no /
yac ca tat kevalam iti vistaraḥ /
naiva tadanyeṣāṃ cakṣurādīnāṃ viṣayam ākāṃkṣati yan mana-ādhipatyādhyāhṛtaṃ /
kiṃ tarhi /
svaviṣayam eva dharmāyatanam evālambata iti
yid kyi dbang 'ba' zhig gis drangs pa'i yid kyi rnam par shes pa gang yin pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni yid kyi dbang gis drangs pa gang yin pa de ni de las gzhan pa mig la sogs pa'i yul la mi 'dod pa nyid do /
'o na ci zhe na /
rang gi yul chos kyi skye mched kho na la dmigs te /
ato nāsty eṣa doṣaḥ /
yady evaṃ manaindriyasyāpy avyabhicāraḥ prāpnotīti yad uktam iti /
na pudgalaḥ /
kim /
abhijñeyaḥ parijñeyaś ceti /
tasmād vijñeyo 'py asau pudgalo na bhavati /
nanu cāsāv arthād abhijñeyaḥ parijñeyaś ca na bhavatīty uktaḥ /
na tv artho vijñeyaḥ iti /
ata āha /
prajñāvijñānayoḥ samānaviṣayatvād iti /
vijñeyam api hi cakṣurādikaṃ bhavati /
na kevalam abhijñeyaṃ parijñeyaṃ ceti /
anātmaneti /
cakṣuṣā cakṣurvijñānenety arthaḥ /
nītārthaṃ ca sūtraṃ pratisaraṇam uktam iti /
catvārīmāni bhikṣavaḥ pratisaraṇāni /
katamāni catvāri /
dharmaḥ pratisaraṇaṃ na pudgalaḥ /
arthaḥ pratisaraṇaṃ na vyaṃjanaṃ /
nītārthasūtraṃ pratisaraṇaṃ na neyārthaṃ /
jñānaṃ pratisaraṇaṃ na vijñānam iti /
prajñaptim anūpapatita iti /
yatraiva prajñaptiḥ kṛtā ātmeti vyavahārārthaṃ tām evātmety abhiniviṣṭa ity arthaḥ /
nāstīha sattva ātmā ceti /
idam ihodāharaṇaṃ /
pudgalo nopalabhyata ity etac ca /
na vidyate so 'pi kaścid itīdaṃ vāpy udāharaṇaṃ /
yogy api nāsti yaḥ śūnyatām abhyasyātīti
de'i phyir gal te de lta na yid kyi dbang po yang 'khrul pa med par 'gyur te zhes smras pa gang yin pa de nyes pa med do /
gang zag ni ma yin pas zhes bya ba ci zhe na mngon par shes par bya ba dang yongs su shes par bya ba'o /
de lta bas na gang zag 'di rnam par shes par bya ba yang ma yin te /
don gyis na 'di mngon bar shes par bya ba dang yongs su shes par bya ba ma yin no zhes bshad kyi don gyi rnam par shes par bya ba ma yin no zhes ni ma bshad pa yin nam zhe na /
de'i phyir shes rab dang rnam par shes pa gnyis ni yul 'dra ba'i phyir ro zhes bya ba smos so /
mig la sogs pa ni rnam par shes par bya ba yang yin gyi mngon par shes par bya ba 'ba' zhig tu ni ma zad do /
bdag med bas zhes bya ba ni mig gis te /
mig gi rnam par shes pas zhes bya ba'i don to /
nges pa'i don gyi mdo la brten par gsungs zhes bya ba ni dge slong dag bzhi po 'di dag ni brten pa yin no /
bzhi gang zhe na /
chos la brten gyi gang zag la ma yin pa dang don la brten gyi tshig 'bru la ma yin pa dang nges pa'i don gyi mdo la brten gyi drang ba'i don la ma yin pa dang ye shes la brten gyi rnam par shes pa la ma yin pa'o zhes 'byung ba yin no /
btags pa la lhung bar zad ces bya ba ni gang kho na la tha snyad gdags pa'i don du bdag go zhes gdags par bya ba de kho na la bdag tu mngon par zhen par zad do /
'dir dper brjod pa ni /
'di la bdag gam sems can med /
ces bya ba 'di dang gang zag dmigs pa ma yin no /
zhes bya ba 'di yin no /
de yang 'ga' yang mi dmigs so /
zhes bya ba 'di yang dper brjod pa yin te /
gang zhig stong pa nyid goms par byed pa'i rnal 'byor pa yang med do /
ātmadṛṣṭir bhavati yāvaj jīvadṛṣṭir iti prathamā ādinavo nirviśeṣo bhavati bdag tu lta ba dang zhes bya ba nas srog tu lta bar 'gyur zhes bya ba'i bar ni nyes dmigs dang po'o /
tīrthikair iti dvitīyaḥ /
unmārgapratipanno bhavatīti tṛtīyaḥ
mu stegs can rnams dang khyad par med par 'gyur zhes bya ba ni gnyis pa'o /
lam gol bar zhugs par 'gyur zhes bya ba ni gsum pa'o /
śūnyatāyām (Abhidh-k-vy 705) asya cittaṃ na praskandati yāvan nādhimucyata iti caturthaḥ 'di'i sems stong pa nyid la mi 'jug cing zhes bya ba nas rnam par grol bar mi 'gyur zhes bya ba'i bar ni bzhi pa'o /
āryadharmā asya na vyavadāyanta iti paṃcamaḥ 'di'i 'phags pa'i chos rnams rnam par byang bar mi 'gyur ro zhes bya ba ni lnga pa'o /
na tarhi teṣāṃ buddhaḥ śāsteti /
buddhavacanam eṣāṃ na pramāṇam ity abhiprāyāt
'o na ni de dag gi ston pa yang sangs rgyas ma yin zhes bya ba ni de dag la sangs rgyas kyi bka' tshad ma ma yin pas so snyam du bsams pa'o /
na kilaitad buddhavacanam iti /
kenāpy adhyāropitāny etāni sūtrāṇīty abhiprāyaḥ
'di ni sangs rgyas kyi bka' ma yin no zhes bya ba 'di 'ga' zhig gis mdo sde rnams sgro btags so snyam du bsams pa yin no /
sarvanikāyāntareṣv iti tāmraparṇīyanikāyādiṣu sde pa gzhan thams cad las zhes bya ba ni gos dmar ba'i sde pa la sogs pa las so /
na ca sūtraṃ bādhate na ca sūtrāntaraṃ bādhate /
na ca sūtrāntaraṃ virodhayati /
na dharmatāṃ bādhata iti pratītyasamutpādadharmatāṃ /
sarvadharmā anātmāna iti /
na caita ātmasvabhāvāḥ /
na caiteṣv ātmā vidyata iti anātmānaḥ sarvadharmāḥ /
dvayaṃ pratītyeti /
cakṣū rūpāṇi yāvan mano dharmān iti /
[na pudgalo na dharmā iti]
mdo dang mi 'gal ba ni mdo sde dang 'gal ba med pa'o /
chos nyid dang yang mi 'gal ba ni rten cing 'brel par 'byung ba'i chos nyid dang ngo /
chos thams cad ni bdag med pa'o zhes bya ba ni de dag ni bdag gi ngo bo nyid kyang ma yin la /
de dag la yang bdag med pas chos thams cad ni bdag med pa'o /
gnyis la brten nas zhes bya ba ni mig dang gzugs rnams nas /
yid dang chos rnams kyi bar la'o /
nātmā skaṃdhāyatanadhātava iti vacane yat kaścit pūrvaṃ no tu vaktavyaṃ rūpāṇi vā no vety uktam /
apoḍham apāstaṃ tad bhavati ātmano 'nyatvāt /
tasmāt sarva evānmātmany ātmagrāha iti /
nāto 'nyo 'stīti darśayati /
yady evam iti vistaraḥ /
yadīmān eva paṃcopādānaskandhān samanusmarantaḥ samanvasmārṣuḥ samanusmaranti samanusmariṣyanti vā na pudgalaṃ
bdag med pa ni phung po dang skye mched dang khams rnams yin no zhes smras na re zhig sngar gzugs rnams zhes kyang brjod par mi bya /
gzugs rnams ma yin zhes kyang brjod par mi bya'o zhes smras pa gang yin pa de ni bsal te /
bdag gzhan yin pa'i phyir de ni bor bar 'gyur ro /
de lta bas na bdag tu 'dzin pa thams cad ni bdag med pa kho na la yin no zhes bya ba ni de las gzhan med pas so /
gal te de lta na zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te rjes su dran pa na nye bar len pa'i phung po lnga po 'di dag kho na rjes su dran par gyur tam /
rjes su dran nam rjes su dran par 'gyur gyi gang zag ni ma yin nam /
kasmād āha rūpavān ahaṃ babhūvātīte 'dhvanīti /
aham iti vacanāt pudgala ucyate iti darśayati
ci'i phyir bdag ni 'das pa'i dus na gzugs 'di lta bu dang ldan par gyur to zhes gsungs te /
bdag ces gsungs pa'i phyir gang zag la bya bar ston to /
evam anekavidhaṃ ye samanusmaranti /
ta evam anusmarantīti vākyādhyāhāraḥ
gang zag de ltar rnam pa du mas rjes su dran pa de dag de ltar rjes su dran no zhes bya bar tshig khong nas drang ngo /
apāṭha eva cātra śaraṇaṃ syād iti /
aham iti pāṭhe hi sati satkāyadṛṣṭiparigrahaprasaṃgaḥ syād ity arthaḥ
'di la ni ma bton pa kho na skabs yin no zhes bya ba ni bdag med ces 'don pa yin na 'jig tshogs la lta ba yongs su 'dzin par thal bar 'gyur ro zhes bya ba'i tha tshig go /
viṃśatikoṭikā hi satkāyadṛṣṭiḥ paṭhyate /
rūpam ātmeti samanupaśyati /
rūpavantam ātmānam /
ātmīyaṃ rūpaṃ /
rūpe ātmety evaṃ yāvad vijñānaṃ vaktavyaṃ
'jig tshogs la lta ba'i mu ni nyi shu 'byung ste /
bdag gzugs yin no zhes yang dag par rjes su lta ba dang bdag gzugs dang ldan pa dang gzugs bdag gi yin pa dang gzugs la bdag gnas pa zhes bya ba nas de bzhin du rnam par shes pa'i bar du brjod par bya'o /
rāśidhārādivad iti /
rāśivad dhārāvac ca
phung po dang rgyun la sogs pa bzhin no zhes bya ba ni phung po bzhin dang rgyun bzhin no /
ādiśabdena pānakādigrahaṇaṃ /
ekasmin kṣaṇe samavahitānāṃ bahūnāṃ rāśiḥ
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni btung ba la sogs pa bsdu'o /
skad cig ma gcig la mang po rnams 'dus pa ni phung po'o /
bahuṣu kṣaṇeṣu samavahitānāṃ dhārā /
rāśidṛṣṭāntena bahuṣu dharmeṣu pudgalaprajñaptiṃ darśayati dhārādṛṣṭāntena bahutve sati rūpavedanādīnāṃ skaṃdhānāṃ pravāhe pudgalaprajñaptiṃ darśayati /
katham idaṃ gamyata iti /
buddhākhyāyāḥ saṃtater idaṃ sāmarthyaṃ /
yad ābhogamātreṇāviparītam jñānam utpadyate yatreṣṭaṃ
skad cig ma mang po la 'dus pa dag ni rgyun no /
phung po'i dpe ni chos mang po dag la gang zag 'dogs par ston to /
rgyun gyi dpe ni gzugs dang tshor ba la sogs pa'i phung po dag ni rgyun mang po nyid yod na gang zag 'dogs par ston to /
'di ji ltar khong du chud ces bya ba ni sangs rgyas zhes bya ba'i rgyud la gang du bzhed par gtad pa tsam gyis phyin ci ma log pa'i mkhyen pa skye ba gang yin pa'i mthu 'di yod kyi /
na punaḥ pudgalasyeti gang zag ni ma yin no zhes bya ba'o /
smras pa /
ucyate /
atītādivacanāt /
ye cābhyatītā (Abhidh-k-vy 706) /
iti vistareṇokta upasaṃhāraḥ
'das pa la sogs pa gsungs pa'i phyir te /
rdzogs sangs rgyas 'das gang dag dang /
zhes bya ba rgyas par brjod nas /
tasmāt skaṃdhasaṃtāna eva buddhākhyā /
na pudgala iti
de lta bas na phung po'i rgyun kho na la sangs rgyas zhes bya'i gang zag la ni ma yin no zhes mjug bsdu'o /
bhāraṃ ca vo bhikṣavo deśayiṣyāmīti vistaraḥ /
bhāraṃ ca vo bhikṣavo deśayiṣyāmi bhārādānaṃ ca bhāranikṣepaṇaṃ ca bhārahāraṃ ca
dge slong dag khyed la khur yang bstan to zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni dge slong dag khyed la khur len pa dang khur 'dor ba dang khur khyer ba yang bstan gyi de'i phyir legs par rab tu nyon la yid la zung shig dang bshad do /
tac chṛṇuta sādhu ca suṣṭhu ca manasikuruta bhāṣiṣye /
bhāraḥ katamaḥ
khur gang zhe na /
nye bar len pa'i phung po lnga'o /
khur len pa gang zhe na /
paṃcopādānaskaṃdhāḥ /
bhārādānaṃ katamat /
tṛṣṇā paunarbhavikī nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī
yang srid pa'i sred pa dga' ba'i 'dod chags dang ldan pa de dang der mngon par dga' ba'o /
khur 'dor ba gang zhe na /
bhāranikṣepaṇaṃ katamat /
yad asyā eva tṛsṇāyāḥ paunarbhavikyā nandīrāgasahagatāyāḥ tatratatrābhinandinyāḥ aśeṣaprahāṇaṃ pratiniḥsargo vyantībhāvaḥ kṣayo virāgo nirodho vyupaśamo 'staṃgamaḥ bhārahāraḥ katamaḥ /
pudgala iti syād vacanīyaṃ /
yo 'sāv āyuṣmān evaṃnāmā evaṃjanya evaṃgotraḥ evamāhāraḥ evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedī evaṃdīrghāyur evaṃcirasthitika evamāyuṣmanta iti /
bhāraṃ haratīti bhārahāraḥ /
pudgala ity abhiprāyaḥ
yang na srid pa pa'i sred pa dga' ba'i 'dod chags dang ldan pa de dang der mngon par dga' ba de nyid ma lus par spangs pa dang so sor nges par 'byung ba dang byang bar gyur pa dang zad pa dang 'gog pa dang nye bar zhi ba dang nub pa gang yin pa'o /
khur khyer pa gang zhe na /
gang zag yin no zhes brjod par bya ste /
tshe dang ldan pa de ming ni 'di zhes bya /
rigs ni 'di zhes bya /
zas ni 'di lta bu zhig za za /
bde ba dang sdug bsngal ni 'di lta bu zhig myong /
tshe ni 'di tsam zhig thub /
yun ni 'di srid cig gnas gnas /
tshe'i mtha' ni 'di tsam zhig go zhes bya ba gang yin pa'o /
khur khyer bar byed pas na khur khyer ba ste dper brjod pa ni 'di yin no /
de nyid kyi phyir khur nyid khur khyer ba yin par ni rigs pa ma yin te zhes bya ba smos so /
chedam udāharaṇam /
ata evāha /
na hi bhāra eva bhārahāra iti /
bhārādānasyāpi yathoktalakṣaṇasya skaṃdhāsaṃgrahaprasaṃgāc ca /
pudgalavad askaṃdhasaṃgrahaprasaṃgaḥ /
na caivam iṣyate /
tasmād bhārādānavan na skaṃdhebhyo 'rthāntarabhūtaḥ pudgalaḥ
ji skad du bshad pa'i mtshan nyid can gyi phung po len pa yang phung pos ma bsdus par thal bar yang 'gyur ro zhes bya ba ni gang zag bzhin du phung pos ma bsdus par thal bar 'gyur ba zhig na /
de ltar yang mi 'dod de de lta bas na phung po len pa bzhin gang zag phung po dag las don gzhan du 'gyur ba ma yin no /
khur khyer ba ni bcom ldan 'das kyis ci nas kyang zhes bya ba thams cad rgyas par brjod nas /
ity artham eva ceti vistareṇa sarvam uktvā vaktavyaṃ mānyatheti /
yadi dravyasan syāt pudgalaḥ bhārahāraḥ katamaḥ pudgala iti syād vacanīyam ity etāvad evoktaṃ syāt tatra sūtre /
pareṇa sa na vibhaktvyaḥ syāt /
yo 'sāv āyuṣmān iti vistareṇa yāvad āyuḥparyanta iti /
prajñaptisatpudgalapratipattyarthaṃ hy etat pareṇa viśeṣaṇam ity abhiprāyaḥ /
sa eva tu prajñaptisan kuto vijñāyate /
mānyathā vijñāyi nityo vāvaktavyo vā dravyasatpudgala iti /
skaṃdhānām iti vistaraḥ /
tatra ye upaghātāya saṃvartante duḥkhahetavaḥ skaṃdhāḥ /
te bhāva iti kṛtvoktāḥ /
uttare ye pīḍyante /
te bhārahāra iti kṛtvoktā iti
gzhan du shes par mi 'gyur bar zhes bya ba brjod par bya'o /
gal te gang zag rdzas su yod par 'gyur na mdo de las khur khyer ba gang zhe na /
gang zag yin no zhes brjod par bya ste zhes bya ba de kho na tsam zhig gsungs par 'gyur gyi /
yang tshe dang ldan pa ming ni 'di zhes bya zhes bya ba nas rgyas par tshe'i mtha' ni 'di tsam zhig go zhes bya ba'i bar rnam par ma phye bar 'gyur ro /
yang khyad par du mdzad pa 'di ni gang zag btags par yod pa yin no zhes shes par bya ba'i phyir ro snyam du dgongs pa yin te /
ci nas kyang de nyid btags pa'i yod pa yin par shes par bya'i /
gang zag rdzas su yod pa la rtag pa dang brjod par bya ba ma yin no zhes gzhan du ni shes par ma byed cig ces bya ba yin no /
phung po snga ma rnams zhes bya ba rgyas par 'byung ba de la phung po gang dag gnod pa byed cing sdug bsngal gyi rgyur gyur pa de dag ni khur zhes bshad do /
phyi ma gnod par 'gyur ba gang dag yin pa de dag ni khur khyer ba zhes bshad do /
upapādukatvād iti /
upapadane sādhukāritvād ity arthaḥ /
pudgalasya satyeṣv anantarbhāvād iti /
yasmād yathāparikalpitasya pudgalasya satyeṣu duḥkhādisu nānantarbhāvaḥ
sems can skye ba pa zhes bya ba ni skye ba la mdzes par byed pa'i phyir ro /
gang zag bden pa rnams kyi khongs su ma gtogs pa'i phyir ro zhes bya ba ni ji ltar kun brtags pa'i gang zag ni sdug bsngal la sogs pa'i khongs su ma gtogs te /
na hi pudgalo duḥkhaṃ yāvan mārga iti gang zag ni sdug bsngal nas lam gyi bar ma yin no /
ato na satyadarśanaprahātavyaiṣā pudgalāpavādika mithyādṛṣṭiḥ /
yā hi dṛṣṭir yasmin satye vipratipannā /
tatsatyadarśanāt tasyāḥ prahāṇaṃ bhavet /
tathā duḥkhasamudayasatyayoḥ pudgalasyānantarbhāvān nāpi bhāvanāprahātavyā
de'i gang zag la skur pa 'debs pa'i log par lta ba 'di ni bden pa mthong bas spang bar bya ba yang ma yin te /
bden pa gang la log par zhugs pa de ni bden ba de mthong bas spong bar 'gyur ro /
de bzhin du gang zag sdug bsngal dang kun 'byung ba'i khongs su ma gtogs pa'i phyir bsgom pas spang bar bya ba yang ma yin te /
bhāvanāprahātavyo hi kleśo bhāvanāprahātavyam (Abhidh-k-vy 707) eva vastu duḥkaṃ samudayaṃ vālaṃbata ity evaṃ tasyā bhāvanāprahātavyatvaṃ yujyate bsgom pas spang bar bya ba'i nyon mongs pa ni bsgom pas spang bar bya ba'i sdug bsngal dang kun 'byung ba'i dngos po kho na la dmigs so /
de ltar na de ni bsgom pas spang bar bya ba ma yin pa nyid du thal bar 'gyur te /
na ca pudgalas tayor aṃtarbhūta ity ato bhāvanāprahātavyā sā na bhavati gang zag de gnyis kyi khongs su ma gtogs pas de'i phyir de bsgom pas spang bar bya ba ma yin par 'gyur ro /
atha vā na kadācid api dṛṣṭir bhāvanāprahātavyeti nāsau bhāvanāprahātavyā yang na lta ba ni nam yang bsgom pas spang bar bya ba ma yin pas de bsgom pas spang bar bya ba ma yin no /
ekatilaikataṇḍulavad ekarāśyekavacanavac ceti /
yathā 'ṣṭadravyakatve 'py ekatila ekataṇḍula iti cocyate /
tathā eko rāśir ekavacanam iti /
tadvad ekaḥ pudgala iti /
utpattimattvābhyupagamād iti /
utpadyata iti vacanād utpattimattvam asyābhyupagataṃ bhavati /
tataś ca saṃskṛta iti vaktavyo bhavadbhiḥ /
skandhāntaropādānād iti /
nāsya saṃskṛtatvam āpdyata iti abhiprāyaḥ /
yathā hi yājñiko jāta iti vidyopādānād ucyate /
na cāsau bhūtārthena jātaḥ /
tadvad iti sarvaṃ yojyaṃ /
kārakas tu nopalabhyata iti vistaraḥ /
karmaṇaḥ kārako nopalabhyate /
kīdṛśo 'sāv iti
til gcig dang 'bras thug po che gcig ces bya ba lta bu dang phung po gcig dang tshig gcig ces bya ba bzhin no zhes bya ba ni ji ltar rdzas brgyad pa yin yang til gcig dang 'bras thug po gcig ces bya ba dang de bzhin du phung po gcig dang tshig gcig ces bya ba ltar gang zag gcig ces bya ba yang de dang 'dra'o /
skye ba dang ldan pa nyid du khas blangs pa'i phyir ro zhes bya ba ni skye'o zhes smras pas de skye ba dang ldan pa nyid du khas blangs pa yin te /
de'i phyir khyed kyis 'dus byas yin no zhes brjod dgos so /
phung po gzhan len pa'i phyir zhes bya ba ni de 'dus byas nyid du mi 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
dper na rig pa blangs pa'i phyir mchod sbyin pa skyes so zhes bya ba 'di 'byung ba'i don du skyes pa ma yin pa de dang 'dra ste /
thams cad sbyar bar bya'o /
chos su brdar btags pa ma gtogs pa zhes bya ba ni rten cing 'brel par 'byung ba'i mtshan nyid la ma gtogs pa ste /
de yang 'di lta ste /
'di yod pas na zhes bya ba la sogs pa yin no /
byed pa po ni mi dmigs so zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni las ni byed pa po mi dmigs so /
āha /
ya imāṃś caihikāṃ skandhān nikṣipati tyajaty anyāṃś ca pāratrikān skaṃdhān pratisaṃdadhāti upasaṃgṛhṇāti /
dravyasann avasthita iti
de yang ci 'dra ba zhig ce na smras pa /
gang zhig tshe 'di'i phung po rnams 'dor zhing gtong la tshe phyi ma'i phung po gzhan dag nyid mtshams sbyor zhing nye bar len par byed pa rdzas su yod par gnas pa'o /
anyatra dharmasaṃketād iti pratītyasamutpādalakṣaṇāntenāha yad utāsmin satīti /
upādatta iti phālguna na vadāmīti /
ahaṃ ced evaṃ vadeyam upādatta iti /
atra te kalpaḥ syād vacanāya ko nu bhadanta upādānam upādatta iti /
tasmān nāsti skandhānāṃ kaścid upādātā nāpi nikṣipteti /
tasyāpi tatheti /
pratikṣaṇam apūrvotpattir evety arthaḥ /
yadi pudgalaḥ /
so 'siddha ity evamādinopanyāsenāsiddhatāṃ dṛṣṭāntasya darśayati /
śarīravidyāliṃgavac ceti /
vidyā ca liṃgaṃ ca vidyāliṃgaṃ /
śarīraṃ ca vidyāliṃgaṃ ca śarīravidyāliṃgaṃ /
tayor iva śarīravidyāliṃgavat /
skandhapudgalayor anyatvam āpadyate
dbo las skyes len ces mi smra'o zhes bya ba ni gal te ngas 'di skad du 'di len to smras na /
tshig de khyod la legs par 'gyur ram /
btsun pa ma lags so /
de lta bas na phung po rnams len par byed pa dang 'dor bar byed pa ni 'ga' yang med do zhes 'byung ba yin no /
de yang de dang 'dra la zhes bya ba ni skad cig re re la sngon med pa kho na las skye ba kho na'o zhes bya ba'i tha tshig ste /
gal te gang zag yin no zhe na ni de ma grub po zhes bya ba la sogs pa nye bar dgod pas ni dpe ma grub pa nyid du ston to /
lus dang rig pa dang rtags bzhin du zhes bya ba la rig pa dang rtags ni rig pa dang rtags so /
lus dang rig pa dang rtags ni lus dang rig pa dang rtags dag go /
de dag dang 'dra bar te lus dang rig pa dang rtags bzhin du phung po dang gang zag dag gzhan nyid du 'gyur ro /
yathopādeyāyā vidyāyā liṃgāc ca śarīrasya anyatvaṃ /
evam upādeyāt skandhāt pudgalasyānyatvam upādātṛtvād ity abhiprāyaḥ
ji ltar blang bar bya ba'i rig pa dang rtags las lus gzhan nyid yin pa de bzhin du blang bar bya ba phung po las kyang gang zag gzhan nyid yin no snyam du bsams pa yin no /
jīrṇaṃ taṃ śarīrāntaram eva vyādhitaṃ ceti pratikṣaṇam anyatvam avasthānād ity abhiprāyāt /
tatra yad uktaṃ jīrṇo jāto vyādhito jāta ity asiddho dṛṣṭānta iti darśayati
rga ba dang na ba yang lus gzhan kho na yin no zhes bya ba ni gnas skabs rnams skad cig re re la gzhan nyid yin par bsams pa ste de la rga ba skyes so /
na ba skyes so zhes gang smras pa'i dpe ma grub po zhes ston par byed do /
athāpi syād avasthitasya śarīrasyāvasthāntaranirvṛttāv avasthāntaraprādurbhāva iti 'on te yang lus gnas pa la gnas skabs gzhan log na gnas skabs gzhan 'byung ngo snyam du sems na grangs can pa'i 'gyur bar smra ba de ni mdzod gyi gnas gong mar bkag zin to /
tac ca nāpratiṣiddho hi sāṃkhyeyaḥ pariṇāmavādaḥ pūrvasmin kośasthāne /
katham /
sa eva hi dharmī na saṃvidyate /
yasyāvasthitasya dharmāntaravikalpaḥ parikalpeta /
tad eva cedaṃ tathety apūrvikā vācoyuktir iti /
bhūtāni catvāri rūpaṃ caikam iti
ji skad du zhe na gnas pa gang la chos gzhan gyi khyad par du yongs su brtag par bya ba'i chos can de nyid yod pa ma yin te /
de nyid 'di yin la de lta na yang ma yin no zhes bya ba'i tshig gi rigs pa 'di ni sngon ma byung ba zhes bya ba'o /
'byung ba dag ni ba zhi yin /
gzugs ni gcig yin zhes bya ba ni gzugs gang zhe na /
rūpaṃ katamat /
catvāri mahābhūtānīty (Abhidh-k-vy 708) ādi
'byung ba chen po bzhi dag dang zhes bya ba la sogs pa yin no /
pākṣika eva doṣa iti ekasmin pakṣe ayaṃ doṣavāda ity arthaḥ /
bhūtamātrikapakṣa iti sthavirabuddhadevapakṣe nāsmatpakṣa ity arthaḥ
smra ba 'di ni phyogs la yod pa yin no zhes bya ba ni smra ba 'di phyogs 'ga' zhig la yod do zhes bya ba'i tha tshig go /
'byung ba tsam gyi phyogs la 'o zhes bya ba ni gnas brtan sangs rgyas lha'i phyogs la yod kyi /
tathāpi tv iti /
bhūtamātrikapakṣe 'pi bhūtebhyo rūpaṃ nānyat /
bhūtamātrikapakṣe 'pi bhūtebhyo rūpavat skandhebhyo nānyaḥ pudgala ity upagataṃ bhavatīti svasiddhāntaḥ parityāgaḥ syād ity abhiprāyaḥ /
kasmād bhagavatā sa jīvaḥ /
tac charīram anyo veti na vyākṛtam iti
kho bo cag gi phyogs la ni ma yin no zhes bya ba'i don to /
de lta na yang zhes bya ba ni 'byung ba tsam gyi phyogs la 'byung ba dag las gzugs gzhan ma yin pa de bzhin du phung po dag las gang zag gzhan ma yin no zhes khas blangs pa yin pas rang gi grub pa'i mtha' yongs su bor bar 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
ci'i phyir bcom ldan 'das kyis srog de nyid lus yin pa'am gzhan yin no zhes lung ma bstan zhes bya ba la /
ayam eṣām abhiprāyaḥ /
yadi skandheṣu pudgalopacāraḥ kasmāc charīram eva jīva iti noktam iti
de la de dag gi bsam pa ni gal te phung po dag kho na la gang zag nye bar 'dogs na ci'i phyir lus kho na srog yin no zhes ma bshad snyam pa 'di yin no /
pūrvakair eveti sthaviranāgasenādibhiḥ snga ma dag kho nas zhes bya ba ni gnas brtan klu sde la sogs pas so /
bahuvollakā iti /
bahupralāpā iti
smra ba mang ba zhes bya ba ni gcor pa'o /
itarāha /
yadi pudgalo nāvaktavyaḥ kasmān nokto nāsty eveti
pha rol pos gal te gang zag brjod par bya ba ma yin na ci'i phyir bcom ldan 'das kyis kyang med pa kho na'o zhes ma gsungs zhes bya ba smos so /
sa ca taddeśanāyā akṣama iti /
nairātmyadeśanāyā ayogya ity arthaḥ
de ni de bstan pa yang mi bzod do zhes bya ba ni bdag med pa bstan du mi rung ngo zhes bya ba'i don to /
pūrvam evaṃ saṃmūḍha iti /
satkāyadṛṣṭisahagatena mohena /
bhūyasyā mātrayā saṃmoham āpadyeteti ucchedadṛṣṭisahagataṃ dṛṣṭyantaram utpādayed ity abhiprāyaḥ
snga nas kun du rmongs pa zhes bya ba ni 'jig tshogs la lta ba dang ldan pa'i rmongs pas so /
phyir zhing ches rgyas par 'gyur zhes bya ba ni chad par lta ba dang ldan pa'i lta ba gzhan skyed par 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
ata evāha /
abhūn me ātmā sa me etarhi nāstīti /
āha cātreti /
bhadantakumāralātaḥ /
dṛṣṭidaṃṣṭrāvabhedaṃ ceti vistaraḥ /
dṛṣṭir eva daṃṣṭrā
de nyid kyi phyir bdag gi bdag sngon yod par 'gyur ba las da ni bdag gi de yang med do zhes bya ba smos so /
'dir smras pa zhes bya ba ni btsun pa gzhon nu len gyis so /
lta ba'i mche bas smos pa dang zhes bya ba ni lta ba nyid mche ba yin te /
tayāvabhedam /
apekṣya /
deśayanti buddhā bhagavanto /
dharmaṃ nairātmyaṃ tatpratipakṣeṇa
sangs rgyas bcom ldan 'das rnams ni des smas pa la ltos nas gnyen po chos bdag med pa yang ston par mdzad do /
bhraṃśaṃ ca karmaṇām apekṣya kṛtavipraṇāśam apekṣya /
pudgalāstitvam iva darśayanto 'nyathā deśayanti
las rnams 'jig pa la ltos nas te byas pa chud za ba la ltos nas gang zag yod pa nyid lta bur ston pa rnams gzhan du yang ston par mdzad do /
vyāghri potāpahāravad iti /
yathā vyāghrī nātiniṣṭhureṇa dantagrahaṇena svapotam apaharati nayati /
māsya daṃṣṭrayā śarīraṃ kṣataṃ bhūd iti
stag mos phru gu khyer ba ltar /
zhes bya ba ni ji ltar stag mos 'di'i lus mche bas smos par 'gyur na mi rung de snyam nas sos ha cang bag med par bzung ste yang phru gu mi khyer mi khrid la 'dis 'di la lhung ste snad par gyur du 'ong ngo snyam nas sos ha cang lhad lhod du bzung ste /
nāpy atiśithilena dantagrahaṇena tam apaharati māsya bhraṃśapāto 'smin visaye bhūd iti /
yuktenaiva grahaṇenāpaharatīty artaḥ /
apaharatīty apare paṭhanti sthānāntarād apaharaty apanayatīty arthaḥ /
tathārthadarśane kāraṇaṃ darśayann āha /
ātmāstitvam iti vistaraḥ /
ātmāstitvaṃ pratipannaś (Abhidh-k-vy 709) /
cet kaścid /
dṛṣṭidaṃṣṭrayā satkāyadṛṣṭilakṣaṇayā /
bhinnaḥ sa vineyajanaḥ syāt /
aprāpya saṃvṛtigatiṃ dharmasaṃketam ajānānaḥ /
kuśalapotasya kuśalakarmaṇo vyāghrīpotabhūtasya /
bhraṃśaṃ kuryāt /
nāsti karmaṇaḥ phalam iti /
prājñaptika iti prajñaptau bhavaḥ prājñaptikaḥ /
saṃvṛtisann api pudgalo nāstīti kaścid gṛhṇīyād ity ato /
nāstīti nāvocat /
sati tv astīti nāha kim iti /
yadi bhūtārthena pudgalo 'sti kim iti kṛtvā bhagavān asti pudgala iti na bravīti /
na hi rūpam astīti vacane doṣo bhavati tasyāstitvāt /
nirgranthaśrāvakacaṭakavad iti /
nirgranthaśrāvakeṇa caṭakaṃ jīvantaṃ gṛhītvā bhagavān pṛṣṭaḥ /
kim ayaṃ caṭako jīvati na veti
yang de mi khyer gyi ran par bzung ste khyer ba lta bur zhes bya ba'i tha tshig go /
gzhan dag ni khrid pa zhes 'don te gnas gzhan nas khrid cing spog par byed pa zhes bya ba'i don to /
de bzhin du don ston pa la rgyu bstan pa'i phyir bdag yod nyid du zhes bya ba la sogs pa rgyas par smos te /
gal te bdag yod pa nyid du zhugs par gyur na 'dul ba'i skye bo ni 'jig tshogs la lta ba'i mtshan nyid kyi lta ba'i mche bas zhes smos par 'gyur ro /
kun rdzob rtogs par ma gyur nas zhes bya ba ni chos kyi brda mi shes pa ste /
las kyi 'bras bu med do snyam nas dge ba'i chos stag gi phru gu lta bu nyams par byed par 'gyur ro /
btags pa la yod pa ni btags pa ste la la gang zag kun rdzob tu yod pa yang med do snyam du 'dzin par 'gyur bas de'i phyir med do zhes kyang ma gsungs so /
yod na ci'i phyir yod mi gsung /
zhes bya ba ni gal te gang zag yang dag pa'i don du yod na bcom ldan 'das ci'i phyir gang zag yod do zhes mi gsung /
gzugs yod do zhes smras pa la ni nyes par mi 'gyur te /
de yod pa'i phyir ro /
gcer bu pa'i nyan thos kyi bye'u bzung ba bzhin no zhes bya ba ni gcer bu pa'i nyan thos shig gis bye'u gson po zhig bzung nas bcom ldan 'das la byi'u 'di gson na ma mi gson zhes dris so /
tasyāyam abhiprāyaḥ yadi śramaṇo gautama ādiśej jīvatīti /
sa tan nipīḍanena mārayitvā darśayet
de'i bsam pa ni 'di yin te /
gal te dge sbyong goo ta ma gson no zhes gsungs na ni des de btsir nas bsad de ston par byed do /
yadi punar bhagavān evam ādiśen mṛta iti /
sa taṃ jīvantam eva darśayet
gal te bcom ldan 'das kyis 'di skad du shi'o zhes gsungs na ni des de gson po kho nar ston par byed do /
kathaṃ nāmāyam ajña iti loko jānīyād iti tasyābhinveśaḥ /
bhagavatā tu tasyāśayaṃ viditvā na vyākṛtaṃ
de ni ji ltar na 'jig rten gyi thams cad mkhyen pa ma yin par shes par 'gyur snyam du mngon bar zhen to /
bcom ldan 'das kyis ni de'i bsam pa mkhyen nas lung ma bstan gyi /
tvaccittapratibaddham evaitaj jīvati vā na veti cety evābhihitaṃ 'di gson nam mi gson pa ni khyod kyi sems kyi kho na las so zhes bya ba kho na gsungs pa de dang 'dra bar 'di yang lung ma bstan to /
tadvad etan na vyākṛtam iti /
tulyārtho hy eṣa catuṣka iti /
śāśvato loko 'śāśvato loka ity anena catuṣkena antavān loko 'naṃtavān ity ayaṃ catuṣkas tulyārthaḥ
bzhi tshan 'di ni don mthun no /
zhes bya ba ni 'jig rten rtag go 'jig rten mi rtag go zhes bya ba'i bzhi tshan 'di dang 'jig rten mtha' dang ldan no /
'jig rten mtha' dang mi ldan no zhes bya ba'i bzhi tshan 'di don gcig go /
yady evaṃ kathaṃ caturdaśāvyākṛtavastūni bhavaṃti /
śāśvato loka ity ekacatuṣkaḥ
gal te de lta na ji ltar lung ma bstan pa'i dngos po bcu bzhir 'gyur te /
'jig rten rtag go zhes bya ba ni bzhi tshan gcig go /
antavān iti dvitīyaś catuṣkaḥ /
bhavati tathāgata iti tṛtīyaś catuṣkaḥ
mtha' dang ldan no zhes bya ba ni bzhi tshan gnyis pa'o /
de bzhin 'ongs pa shi nas yod /
ces bya ba ni bzhi tshan gsum pa'o /
sa jīvas tac charīram anyo jīvo 'nyac charīram iti dvikaḥ srog de lus de yin pa dang /
srog kyang gzhan la lus kyang gzhan no zhes bya ba ni gnyis tshan no /
trayaś catuṣkāḥ ekaś ca dvika iti caturdaśāvyākṛtavastūnīti bzhi tshan gsum dang gnyis tshan gcig na lung du ma bstan pa'i dngos po bcu bzhi'o zhe na /
paryāyarūpatvavyāvasthāne 'pi caturdaśatvaṃ bhavatīty adoṣaḥ rnam grangs kyi ngo bo nyid du rnam par gzhag pa la yang bcu bzhi nyid srid pas nyes pa med do /
tvam evaitat pṛcchasīti /
antavān iti yaṃ pṛṣṭavān
de nyid rnam grangs gzhan gyis 'dri 'am zhes bya ba 'di mtha' dang ldan pa zhes zhus pa gang yin pa'o /
kathaṃ /
kiṃ nu sarvo loko 'nena mārgeṇa niryāsyatīti anena antavān iti aśāśvata iti ca pṛṣṭaṃ bhavati
ji lta zhe na ci lags /
'jig rten thams cad lam 'dis nges par 'byung ngam zhes bya ba 'di ni mtha' dang ldan ba zhes bya ba dang rtag pa zhes bya ba zhus pa yin no /
āhosvid ekadeśo lokasyety anenāntavāṃś cānantavāṃś ceti (Abhidh-k-vy 710) śāśvataś cāśāśvataś ceti ca pṛṣṭaṃ bhavati /
jīvantaṃ pudgalam astīti vyākarotīti /
tattvānyatvenāvaktavyaṃ santam eva pudgalaṃ vyākarotīty abhiprāyaḥ
'on te 'jig rten phyogs gcig lags /
zhes bya ba 'dis ni mtha' dang ldan pa yang yin la mtha' dang mi ldan pa yang yin zhes bya ba dang rtag pa yang yin mi rtag pa yang yin zhes bya ba dang po yin no /
gang zag gson po ni yod do zhes bya ba ni gang zag de nyid dang gzhan nyid du brjod par bya ba ma yin par brjod pa 'di ni lung ston pa snyam du bsams pa yin no /
śāśvatadoṣaprasaṃgād iti vātsiputrīyavacanaṃ rtag pa'i nyes par thal bar 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba ni gnas ma'i bu'i tshig go /
idaṃ tarhi kasmād vyākarotīti vistareṇācāryavacanaṃ 'o na ci'i phyir 'di lung ston ces bya ba rgyas par 'byung ba ni slob dpon gyi tshig go /
sārvajñam ity aṇ bhāvapratyayo yauvanam iti yathā /
na vaktavyaṃ paśyati vā na veti /
paśyati na paśyati na vaktavyam ity arthaḥ /
śanaiḥśanair avaktavyaṃ kriyatām iti /
sarvajño vā bhagavān na veti na vaktavyam iti /
śanaiḥśanairgrahaṇaṃ samānaśākyaputrīyaprakopaparihārārthaṃ /
satyataḥ sthitita iti
gzigs sam mi gzigs zhes bya ba 'di yang brjod par mi bya ba yin na zhes bya ba ni gzigs so /
mi gzigs so zhes brjod par mi bya ba yin na zhes bya ba'i tha tshig go /
rim gyis rim gyis mi brjod par gyis shig ces bya ba ni bcom ldan 'das thams cad mkhyen pa yin nam ma yin zhes mi brjod pa'o /
rim gyis rim gyis zhes smos pa ni sh'akya bu'i mtshungs pa dag rab tu 'khrug pa yongs su spangs pa'i phyir ro /
sthitirūpeṇety arthaḥ /
dṛṣṭisthānam uktam iti /
mithyādṛṣṭisthānam uktam ity abhiprāyaḥ /
ācārya āha /
astīty api dṛṣṭisthānam uktam iti
bden pa dang gnas par zhes bya ba ni brtan pa'i ngo bor zhes bya ba'i tha tshig go /
lta ba'i gnas su gsungs so zhes bya ba ni log par lta ba'i gnas su gsungs so snyam pa yin no /
slob dpon gyis yod do snyam pa yang lta ba'i gnas su gsungs zhes bya ba smos te /
satkāyadṛṣṭisthānam uktam ity arthaḥ 'jig tshogs la lta ba'i gnas su zhes bya ba'i don to; /
uktottara eṣa pakṣa iti /
kathaṃ ca na /
pratikṣepāt /
sūtra eva hi pratikṣiptaṃ bhagavateti vistareṇa yāvad apadṛṣṭāntā eta iti
phyogs 'di ni lan btab zin zhes bya ba ji skad du zhe na /
ma yin te bkag pa'i phyir ro /
bcom ldan 'das kyis don dam pa stong pa nyid kyi mdo kho na las zhes bya ba nas rgyas par 'di dag ni dpe ngan pa yin no zhes bya ba'i bar yin no /
kim idam upādāyety ārabhyaitad apareṣāṃ vyākhyānaṃ /
svamatena tu yathā saṃsarati /
tathā darśayann āha
gzhan dag na re rgyur byas nas zhes bya ba 'di ci zhes bya ba nas bzung ste zhes rnam par 'chad do /
rang gi gzhung lugs kyis ji ltar 'khor ba de bzhin du bstan pa'i phyir /
yathā tu kṣaṇiko 'gnir iti vistaraḥ ji ltar me skad cig ma yin yang zhes bya ba rgyas par smos so /
kṣaṇiko 'gniḥ prasiddhaḥ /
sa ca deśāṃtarotpattisaṃtatyā saṃcaratīty ucyate /
tathā sattvākhyaskandhasamudāyas tṛṣṇopādānaḥ
me ni skad cig ma yin par grags la /
de yang yul gzhan du 'byung ba'i rgyun gyis 'gro ba de bzhin du sred pa nye bar len pa can sems can zhes bya ba phung po'i tshogs 'di la sred pa nye bar len pa yod pa sred pas nye bar len pa can te /
tṛṣṇā upādānam asyeti tṛṣṇopādānaḥ /
kṣaṇiko 'pi saṃtatyā saṃsaratīti /
sunetro nāma śāsteti /
saptasūryodayasūtre 'yam eva bhagavān ṛṣiḥ sunetro nāma babhūveti /
anyatvāt skaṃdhānam iti /
kṣaṇikatve saty anyatvād ity abhiprāyaḥ /
ekasaṃtānatāṃ darśayatīti /
yasmāt sunetro buddhasaṃtāna evāsīt /
ataḥ sa evāham ity abhedopacāraḥ /
yathā sa evāgnir yaḥ pūrvaṃ dṛṣṭo dahann āgata iti
skad cig ma yan yid 'khor ro /
mig bzangs zhes bya ba'i ston pa zhes bya ba ni nyi ma bdun 'char ba'i mdo las /
bcom ldan 'das 'di yang drang srong mig bzangs zhes bya bar gyur to zhes 'byung ngo /
phung po rnams gzhan yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni skad cig ma nyid yin na gzhan yin pa'i phyir ro snyam du bsams pa'o /
rgyud gcig pa nyid du ston par mdzad pa yin zhes bya ba ni gang gi phyir mig bzangs /
sangs rgyas kyi rgyud kho na yin par 'gyur ba de'i phyir de nyid nga yin no zhes tha mi dad par nye bar btags so /
bam po drug cu gcig pa ste tha ma'o /
dper na sngon mthong ba'i me gang yin pa de sreg cing 'ongs so zhes bya ba de lta bu ste /
saṃtānavrṭtyā sa evety ucyate /
tadvat /
saiṣāṃ syāt satkāyadṛṣṭir iti /
saiṣāṃ tathāgatānām ātmātmīyākārā satkāyadṛṣṭiḥ syāt
rgyun gyi 'jug pas de nyid yin no zhes bya bas de dang 'dra'o /
de ni de dag gi 'jig tshogs la lta ba yin no zhes bya ba ni de ni de bzhin gshegs pa de dag gi bdag dang bdag gi rnam pa can gyi 'jig tshogs la lta bar 'gyur ro /
dṛḍhatarātmātmīyasnehaparigāhitabaṃdhanānām iti /
ātmadṛṣṭāv ātmīyadṛṣṭau ca satyām ātmasneha ātmīyasnehaś ca bhavati
bdag dang bdag gir chags pa 'ching ba shin tu dam pos glags pa zhes bya ba ni /
bdag tu lta ba dang bdag gir lta ba yod na bdag tu chags pa dang bdag gir chags par 'gyur ro /
ity ato rāgo bandhanam iti kṛtvā dṛḍhīkṛtabandhanānāṃ satāṃ mokṣo dūrībhavet /
naiva bhaved ity abhiprāyaḥ
de'i phyir 'jig tshogs ni 'ching ba yin pas 'ching ba dam po can rnams la thar pa thag ring bar 'gyur te med pa kho nar 'gyur ro snyam du bsams pa yin no /
ya ekeṣāṃ pudgalagrāha iti vātsīputrīyāṇām kha cig ni gang zag tu 'dzin zhes bya ba ni gnas ma'i bu rnams so /
ekeṣāṃ sarvanāstigrāha iti /
madhyamakacittānām ity abhiprāyaḥ /
smṛtiviṣayasaṃjñānvayāc cittaviśeṣād (Abhidh-k-vy 711) iti /
smṛter viṣayo 'nubhūto 'rthaḥ
kha cig ni thams cad med pa nyid du 'dzin pa gang yin pa zhes bya ba ni dbu ma sems par byed pa rnams so snyam du bsams pa'o /
dran pa'i yul la 'du shes pa'i rgyu las byung ba'i sems kyi khyad par las so zhes bya ba la dran pa'i yul ni nyams su myong ba'i don to /
tatra saṃjñā sānvayo hetur asyeti smṛtiviṣayasaṃjñānvayaś cittaviśeṣaḥ 'di la de la 'du shes pa'i rgyu las byung ba rgyu yod pas na dran pa'i yul la 'du shes pa'i rgyu las byung ba'i sems kyi khyad par te /
kiṃcid eva cittaṃ /
na sarvam ity arthaḥ
sems 'ga' kho na zhig yin gyi thams cad ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
tasmāt smaraṇaṃ bhavati pratyabhijñānaṃ vā /
evam ubhayaviśeṣaṇe kṛte pṛcchati kīdṛśāc cittaviśeṣād iti /
āha /
tadābhoga iti vistaraḥ
de las dran pa'am ngo shes par 'gyur ro /
de ltar gnyi ga khyad par du byas pa dang; sems kyi khyad par ji lta bu las zhes 'dri ba la de la gtad pa dang zhes bya ba rgyas par smos so /
tasmin smartavya ābhogas tadābhogaḥ /
yatra tena sadṛśāḥ saṃbaṃdhinaś ca saṃjñādayo ye te vidyante 'syeti tadābhogasadṛśasaṃbaṃdhisaṃjñādimāṃś cittaviśeṣaḥ
dran par bya ba de la gtad ba ni de la gtad pa ste /
gang la de dang 'dra ba dang 'brel pa can gyi 'du shes la sogs pa dang ldan pa gang dag yin pa de dag yod pa ni de la gtad pa dang 'dra ba dang 'brel pa can gyi 'du shes la sogs pa dang ldan pa'i sems kyi khyad par ro /
ādigrahaṇena praṇidhānanibandhābhyāsādigrahaṇaṃ /
āśrayaviśeṣaś ca śokataś ca vyākṣepataś cādir eṣām iti āśrayaviśeṣaśokavyākṣepādīni
sogs pa zhes bya ba smos pas ni smon pas gzas pa dang goms pa la sogs pa bsdu'o /
'di dag la rten gyi khyad par dang mya ngan dang rnam par gyengs pa la sogs pa yod bas na rten gyi khyad par dang mya ngan dang rnam par gyengs pa la sogs pa'o /
tair anupahataprabhāvaś cittaviśeṣaḥ /
sa evam anena darśito bhavati
de dag gi mthu ma nyams pa'i sems kyi khyad par te de nyid 'dis bstan pa yin no /
tasmād īdṛśāc cittaviśeṣāt smṛtir bhavati sems kyi khyad par de lta bu de las dran pa'am ngo shes par 'gyur ro /
tad idam uktaṃ bhavati /
tadābhogavataḥ yadi tatrābhogaḥ kriyate /
sadṛśasaṃjñādimataḥ yatra sādṛśyāt smṛtir bhavati
de lta bas na 'di skad du bshad pa yin te /
de la gtad pa dang ldan pa las ni gal te de la gtong par byed na 'o /
'dra ba'i 'du shes la sogs pa dang ldan pa las ni gang la 'dra ba las kyang dran par 'byung ba'o /
sambandhisaṃjñādimataḥ yatrāntareṇāpi sādṛśyaṃ dhūmādidarśanāt smṛtir bhavati 'brel ba can gyi 'du shes la sogs pa dang ldan pa las ni gang la 'dra ba med kyang du ba la sogs pa mthong ba las dran par 'gyur ba'o /
praṇidhānanibaṃdhābhyāsādimataś ca yatra praṇidhānam atra kāle smartavyam abhyāso vāsya tatsmartavyādi smon pas gzas pa dang goms pa la sogs pa dang ldan pa las ni gang la dus 'di'i tshe dran bar bya'o snyam pa'am /
'di de dran par bya ba la goms pa'o /
āśrayaviśeṣādibhir anupahataprabhāvatvād iti /
vyādhilakṣaṇenāśrayaviśeṣeṇa śokena vyākṣepeṇānyatra kārye
rten gyi khyad par la sogs pas mthu ma nyams pa can las zhes bya ba ni rten gyi khyad par nad kyi mtshan nyid dang mya ngan dang bya ba gzhan la rnam par gyengs pas so /
ādiśabdagṛhītaiś ca karmavidyādibhiḥ /
tādṛśo 'pīti vistaraḥ
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni las dang rig sngags la sogs pas zin pa bsdu'o /
tadābhogayāvatsaṃjñādimān anupahataprabhāvo 'pīty arthaḥ /
atadanvaya iti /
asmṛtiviṣayasaṃjñānvaya ity arthaḥ
de lta bu yin yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni de la gtad pa zhes bya ba nas 'du shes pa la sogs pa dang ldan pa dang mthu ma nyams pa can yin yang ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
bhāvayitum utpādayituṃ /
anyādṛśa iti /
atadābhogayāvatsaṃjñādimān anupahataprabhāvo vā /
anyasya cittaviśeṣād anyasya /
na /
asaṃbaṃdhād iti /
devadattayajñadattacetasor akāryakāraṇabhāvenāsaṃbaṃdhād ity arthaḥ /
yathaikasāṃtānikayoś cetasoḥ kāryakāraṇabhāvāt saṃbaṃdho /
naivaṃ devadattayajñadattacetasoḥ saṃbandhaḥ /
ity anena dṛṣṭāntadārṣṭāntikayor asāmyaṃ darśayati /
tatra yadi pareṇaivaṃ sādhanam abhidhīyate /
na devadattānubhavacittānubhūtam arthaṃ tatsmaraṇacittaṃ smarati /
anyatvāt /
yajñadattacittavad iti /
tad asādhanaṃ /
hetoḥ svayamaniścitatvāt pratyakṣavirodhena ca pūrvapakṣasāpakṣālatvāt /
atha devadattānubhavacittānusmaraṇacittayor anyatvapratijñāyām idaṃ dūṣaṇam udgrāhyet /
tad adūṣaṇaṃ dṛṣṭabādhāyāṃ dūṣaṇānupapatteḥ /
bhavatsiddhānte 'pi hi devadattānubhavacittānubhūtam arthaṃ tatsmaraṇacittaṃ smaratīti /
na ca brūmo 'nyena cetasā dṛṣṭam anyat anyat smaratīti /
na yatkiṃcid anyat (Abhidh-k-vy 712) smaratīty abhiprāyaḥ /
darśanacittāt smṛticittam anyad evotpadyata iti /
vidyamānakāraṇatvād vidyamānabījāṃkuravad ity arthaḥ /
smaraṇād eva ca pratyabhijñānam iti /
smaraṇe sati pratyabhijñānaṃ /
tad evedaṃ yan mayā dṛṣṭam iti smaraṇāt
de'i rgyu las byung ba ma yin pa zhes bya ba ni dran pa'i yul la 'du shes pa'i rgyu las byung ba ma yin pa zhes bya ba'i don to /
skyed par zhes bya ba ni skyed pa'o /
gzhan lta bus zhes bya ba ni de la gtad pa zhes bya ba nas 'du shes la sogs pa dang ldan pa dang mthu ma nyams pa can ma yin pas so /
ma yin te 'brel pa med pa'i phyir ro zhes bya ba ni lha sbyin dang mchod sbyin gyi sems dag rgyu dang 'bras bu'i dngos por zhen pa'i tha tshig go /
ji ltar rgyud gcig la yod pa'i sems dag rgyu dang 'bras bur gyur pa'i phyir 'brel pa ltar lha sbyin dang mchod sbyin gyi sems dag ni de ltar 'brel pa ma yin pas 'dis ni dpe dang dngos po dag mi 'dra ba nyid du ston to /
de la gal te pha rol po 'di skad du lta sbyin gyis nyams su myong ba'i sems kyis don nyams su myong ba ni de'i dran pa'i sems kyis mi dran te /
gzhan yin pa'i phyir mchod sbyin gyi sems bzhin no zhes sgrub par smra bar byed na /
de'i sgrub pa'i gtan tshigs ni rang la ma nges pa'i phyir dang phyogs snga ma mngon sum dang 'gal bas phyogs skyon dang bcas pa'i phyir ro /
'on te lha sbyin gyis nyams su myong ba'i sems dang rjes su dran pa'i sems dag gzhan pa nyid du dam bca' ba la sun 'byin pa 'di brjod na ni de sun 'byin pa ma yin te /
mthong bas gnod pa sun 'byin pa mi 'thad pa'i phyir ro /
khyod kyi grub pa'i mtha' las kyang lha sbyin gyi nyams su myong ba'i sems kyis nyams su myong ba'i don ni de'i dran pa'i sems kyis dran par 'byung ngo /
sems gzhan gyis mthong la sems gzhan gyis dran no zhes kyang mi zer ro zhes bya ba ni gzhan gyi na zhig gis dran pa ma yin no snyam du bsams pa yin no /
mthong ba'i sems las dran pa'i sems gzhan skye'o zhes bya ba ni rgyu yod pa'i phyir te; rgyu sa bon yod pa las myu gu bzhin no zhes bya ba'i tha tshig go /
dran pa khon las ngo shes pa yang yin no zhes bya ba ni dran pa yod na ngo shes te bdag gis mthong ba gang yin pa de nyid 'di yin no zhes bya bar dran pa'i phyir ro /
yat tarhīti /
yadi cittaviśeṣa eva smarati
'o na gang nag pas dran no zhes bya ba ni gal te sems kyi khyad par kho nas dran na /
yat tarhi caitraḥ smaratīti tat katham iti vākyādhyāhāraḥ /
sa cāpi tasyeti vistaraḥ /
sa cāpi caitrābhidhānaḥ /
saṃskārasamūhasaṃtānas tasya gavākhyasya deśāṃtaravikārotpattau deśāntarotpattau vikārotpattau ca kāraṇabhāvaṃ cetasikṛtvā /
kiṃ /
svāmīty ucyate /
na tu pudgalaṃ
'o na gang nag pas dran no zhes bya ba ji lta bu yin zhes bya ba'i tshig khong nas drang ngo /
de yang de zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni nag pa zhes bya ba 'du byed kyi tshogs kyi rgyun de yang ba zhes bya ba de yul gzhan du dang 'gyur ba 'byung ba ste /
yul gzhan du 'byung ba dang 'gyur ba 'byung ba la rgyu'i dngos por yin la bsams nas ci zhe na /
rje bo zhes brjod par zad kyi gang zag ni ma yin te /
kāryakāraṇabhāvāpekṣo 'yaṃ vyavahāraḥ /
na pudgalāpekṣa ity abhiprāyaḥ
tha snyad 'di ni rgyu dang 'bras bu'i dngos po la ltos pa yin gyi gang zag la ltos pa ni ma yin no snyam du bsams pa yin no /
ata evāha /
na tu kaścid iti vistaraḥ
de nyid kyi phyir gcig pu ni 'ga' yang med ces bya ba rgyas par smos so /
evaṃ ko vijānātīti vistaraḥ /
asaty ātmani ka evaṃ vijānāti
de bzhin du su zhig gis rnam par shes pa zhes bya ba la sogs pa rgyas par 'byung ba ni bdag med na su zhig gis de ltar rnam par shes /
vijānātīti ko 'rthaḥ /
vijñānena viṣayaṃ gṛhṇāti
rnam par shes zhes bya ba'i don 'di ci yin /
rnam par shes pas yul 'dzin pa'o /
kiṃ tad grahaṇam anyad vijñānat ci de 'dzin pa rnam par shes pa las gzhan zhig yin nam /
vijñānaṃ tarhi karoti 'o na ni rnam par shes par byed do /
uktaḥ saḥ /
yas tat karoti /
vijñānahetur indriyārthamanaskārāḥ /
cittaviśeṣa iti tan na vaktavyaṃ
gang gis de byed pa de ni bshad zin te /
rnam par shes pa'i rgyu ni dbang po dang don dang yid la byed pa dag dang sems kyi khyad par yin no zhes brjod par bya ste /
indriyādihetvantarayogāt /
ata eva cocyate yathāyogam ity eṣa viśeṣa iti
dbang po la sogs pa rgyu gzhan dang ldan pa'i phyir ro; /
de nyid kyi phyir ci rigs par dbang po dang don dang yid la byed pa dag yin no zhes bya ba 'di ni khyad par yin no zhes bya ba smos so /
yat tarhi caitro vijānātīty ucyate /
tato hi caitrākhyāt saṃtānād bhavadṛṣṭocyate /
asaty ātmani kasyedaṃ vijñānaṃ
'o na gang nag pas rnam par shes so zhes bya ba ji lta bu zhe na /
nag pa zhes bya ba'i rgyud de las de skye bar mthong nas smra bar zad do /
bdag med na rnam par shes pa 'di su'i yin /
kim arthaiṣā ṣaṣṭhī /
svāmyarthā /
yathā kasya kaḥ svāmīti vistareṇa yāvat kva ca punar vijñānaṃ viniyoktavyaṃ yata etasya svāmī mṛgyate
drug pa 'di'i don ji lta bu yin /
rje bo'i don yin no /
dper na gang gi rje bo gang lta bu yin zhes bya ba nas rgyas par rnam par shes pa gang du sbyar bar bya ba ni 'di ltar 'di'i rje bo btsal /
vijñātavye 'rthe /
kim arthaṃ viniyoktavyaṃ /
vijñānārtham /
aho sūktāni sukhaidhitānāṃ
rnam par shes par bya ba'i don la'o /
ci'i phyir sbyar bar bya /
rnam par shes par bya ba'i phyir ro /
tad eva hi nāma tadarthaṃ viniyoktavyam iti /
kathaṃ ca viniyoktavyaṃ /
utpādanata āhosvit saṃpreṣaṇataḥ /
vijñānagatyayogād utpādanataḥ /
hetur eva tarhi svāmīti vistareṇa yāvad yo hy eva heturvijñānasya tasyaivāsau
kye ma de nyid de'i don du sbyar ro zhes bya ba ni bsod nams kyis bskyed pa rnams kyis legs par smras so /
ji ltar sbyar bar bya /
bskyed pa'i sgo nas sam /
'on te mngag pa'i sgo nas rnam par shes pa la 'gro ba mi rung bas bskyed pa'i sgo nas so /
de lta bas na ni rgyu kho na rje bo yin la; 'bras bu kho na bran yin par 'gyur te zhes bya ba'i bar dang rgyas par de ni rnam par shes pa'i rgyu gang yin pa de kho na'i yin no /
yaś cāpi sa caitrābhidhāna iti vistareṇa yāvan na tatrāpi hetubhāvaṃ vyatītyāsti svāmibhāva iti gang yang nag pas zhes bya ba'i bar dang rgyas par de lta bas na de la yang rgyu'i dngos po ma gtogs pa rje bo'i dngos po med do zhes bya ba'i bar yin no /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni su zhig gis tshor /
ādiśabdena ko vedayate kasya vedanā /
kaḥ saṃjānīte kasya saṃjñety evamādi
su'i tshor ba yin /
su zhig gis 'du shes /
su'i 'du shes yin zhes bya ba la sogs pa bsdu ste /
eṣā dig iti /
yo 'py āha /
bhāvasya bhavitrapekṣād iti vaiyākaraṇaḥ /
tena bhavitavyam iti
'di ni phyogs yin no /
gang bya ba ni byed pa po la ltos pa'i phyir te zhes zer ba ni /
brda sprod pa pa'o /
de yang dgos so zhes bya ba ni rnam par shes pa po yang dgos te /
gang zag go snyam du bsams pa yin no /
vijñātrā bhavitavyaṃ pudgalenety abhiprāyaḥ /
gacchatigamanābhidhānavad iti /
yathā jvālā gacchati śabdo gacchatīti gacchatiśabdābhidhānaṃ
'gro'o 'gro ba'o zhes brjod pa bzhin no zhes bya ba ni dper na me 'gro'o /
sgra 'gro'o zhes 'gro ba pa'i sgrar brjod pa'am /
dper na me'i 'gro ba'o sgra'i 'gro ba'o zhes bya ba ltar lha sbyin gyi 'gro ba'o; /
yathā jvālāyāḥ śabdasya vā gamanam lha sbyin gyi 'gro ba'o zhes bya ba yang de dang 'dra ste /
evaṃ devadatto gacchati devadattasya gamanam /
anena dṛṣṭāntena vijānāti devadatta iti sidhyati /
sādṛśyenātmalābhād iti /
kāraṇasādṛśyena kāryātmalābhāt /
akurvad api kiṃcid iti /
parispandam akurvad apīty arthaḥ
dpe 'di na lha sbyin gyis rnam par shes so zhes bya ba 'grub bo /
'dra bar bdag nyid thob pa'i phyir /
zhes bya ba ni rgyu dang 'dra bar 'bras bu'i bdag nyid thob pa'i phyir ro /
chung zad kyang mi byed mod kyi zhes bya ba ni yongs su gyo ba mi byed mod kyi zhes bya ba'i don to /
tadākārateti /
nīlādiviṣayākāratety arthaḥ /
vijñāne kāraṇabhāvād iti
de'i rnam pa nyid do zhes bya ba ni sngon po la sogs pa yul gyi rnam pa nyid do zhes bya ba'i tha tshig go /
(Abhidh-k-vy 713) vijñānaṃ vijñānāntarsya kāraṇam /
ato vijñānāntaram utpādād vijānātīty ucyate /
kāraṇe kartṛśabdaniveśād iti /
kāraṇaṃ kartṛbhūtam iti kṛtvā /
tadyathā nādasya kāraṇaṃ ghaṇṭeti ghaṇṭā rautīty ucyate /
tadvat /
pradīpa iti /
arciṣāṃ saṃtāne pradīpa iti upacaryate /
eka iveti kṛtvā /
sa deśāntareṣūtpadyamānaḥ saṃtānarūpaḥ pradīpadeśāntareṣūtpadyamānaḥ /
taṃtaṃ deśaṃ gacchatīty ucyate /
evaṃ cittānāṃ saṃtāne vijñānam ity upacaryate /
ekam iveti kṛtvā /
tat saṃtānarūpaṃ vijñānaṃ viṣayāntareṣūtpadyamānaṃ taṃtaṃ viṣayaṃ vijānātīty ucyate /
saṃtānena vijñānotpattyā vijānātīty abhiprāyaḥ /
yathā vā rūpaṃ bhavatīti vistaraḥ /
yathā bhavitū rūpasya bhāvāj janitur jāteḥ sthātuḥ sthiter anarthāntaratvam
rnam par shes pa'i rgyur gyur pa'i phyir zhes bya ba ni rnam par shes pa yang rnam par shes pa gzhan gyi rgyu yin te /
de'i phyir rnam par shes pa gzhan skyed par byed pa la rnam par shes so zhes bya'o /
rgyu la byed pa po'i sgrar bstan pa'i phyir zhes bya ba ni rgyu ni byed pa por gyur ba'i phyir dper na dri la bu ni sgrogs pa'i rgyu yin pas dril bus sgrogs so zhes bya ba de dang 'dra'o /
gcig kho na yin pa'i phyir sgron ma zhes bya ba ni me lce rnams kyi rgyun la nye bar 'dogs par byed la de yul gzhan dag tu 'byung ba ste /
sgron ma rgyun gyi ngo bo de yul gzhan du 'byung ba la yul de dang der 'gro'o zhes bya'o /
de bzhin du gcig kho na yin pa'i phyir sems rnams kyi rgyud la rnam par shes pa nye bar 'dogs par byed la /
rnam par shes pa rgyun gyi ngo bo de yul gzhan dag la skye ba la rnam par shes so zhes bya ste /
rnam par shes pa rgyun gyi skye pas rnam par shes so snyam du bsams pa yin no /
yang na ji ltar gzugs 'gyur ro zhes bya ba la sogs pa rgyas par 'byung ba ni ji ltar 'gyur ba po gzugs las 'gyur ba dang gnas pa po las gnas pa don gzhan ma yin pa ltar rnam par shes pa la yang de dang 'dra bar 'gyur te /
evaṃ vijñāne 'pi syāt /
vijñātur vijñānasya bhāvād anarthāntaratvaṃ /
vyatiriktasya bhāvasyānupalabdheḥ /
vaiśeṣikasūtrānusārād vā /
nātmana iti /
yadi nātmano vijñānam utpadyate vijñānalakṣaṇasyāviśeṣāt tādṛśam eva vijñānam utpadyeta /
yadi tv ātmanaḥ tasyābhiprāyaviśeṣād viśiṣṭaṃ jñānam utpadyetety abhiprāyaḥ
bya ba logs shig na mi dmigs pa'i phyir rnam par shes pa po'i rnam par shes pa las bya ba don gzhan ma yin pa nyid do /
yang na bye brag tu smra ba'i gzhung lugs kyi rjes su 'brangs pas sun dbyung ba yin no /
bdag las ma yin na zhes bya ba ni gal te rnam par shes pa bdag las mi skye na /
rnam par shes pa'i mtshan nyid kyi rgyu la khyad par med pa'i phyir rnam par shes pa de dang 'dra ba kho nar skye bar 'gyur ro /
gal te bdag las skye na ni de'i bsam pa'i khyad par las rnam par shes pa khyad par can skye'o snyam du bsams pa yin no /
na ca kramaniyameneti /
kasmāc ca na kramaniyamenotpadyate
rim pa nges par skye bar mi 'gyur zhes bya ba ni ci'i phyir rim pa dang nges par skye bar mi 'gyur /
aniyamenāpi hy utpadyate gobuddher anantaraṃ strībhuddhiḥ /
strībuddher mahiṣabhuddhiḥ /
kasmād gobuddhir evānantaraṃ notpadyate
rim pa ma nges par ni mi skye ste /
ba lang gi blo'i mjug thogs su bud med kyi blo dang bud med kyi blo las ma he'i blo skye na ci'i phyir myu gu dang sdong bu dang 'dab ma la sogs pa bzhin du mjug thogs su ba lang gi sems kho na skye bar mi 'gyur /
aṃkurakāṇḍapattrādivad iti /
aṃkurāt kāṇḍa evotpadyate na pattrādi
myu gu las sdong bu kho na skye bar 'gyur gyi 'dab ma la sogs pa ma yin pa dang sdom bu las 'dab ma kho na skye bar 'gyur gyi /
kāṇḍāt pattram evotpadyate na puṣpādy aṃkurādi vā me tog la sogs pa'am /
myu gu la sogs pa ma yin pa de dang 'dra bar ro /
tadvat /
nikāmadhyānasamāhitānām iti /
nikāmena paryāptena samāptena dhyānena samāhitānām /
sadṛśakāyacittotpattau sadṛśasya kāyasya cittasya cotpattau /
svayaṃvyutthānam iti /
na paropakrameṇety abhiprāyaḥ
bsam gtan rdzogs pa las mnyam par gzhag pa rnams la zhes bya ba ni bsam gtan rdzogs shing mthar phyin pas mnyam par gzhag pa rnams la lus dang sems 'dra ba skye na'o /
bdag nyid ces bya ba ni gzhan gyis ma brtsal bar snyam du bsams pa yin no /
evam anena kasmān na nityaṃ sadṛśam evotpadyata ity yat pṛṣṭaṃ /
tad visarjanaṃ /
yat tu pṛṣṭaṃ na ca kramaniyameneti /
tad darśayann āha /
kramo 'pi hi cittānām niyatam eveti /
abhīṣṭam evaitat /
gotraviśeṣād iti bhāvanāviśeṣāt
de ltar na 'dis ni ci'i phyir rtag tu de dang 'dra pa kho nar skye bar mi 'gyur zhes dris pa gang yin pa de'i lan btab pa yin no /
rim pa nges par skye bar mi 'gyur zhes dris pa gang yin pa de bstan pa'i phyir sems rnams kyi rim pa yang nges pa kho na ste zhes bya ba ste /
'di ni 'dod pa kho na'o /
rigs kyi bye brag las zhes bya ba ni bsgos pa'i bye brag las so /
strīcittād iti vistaraḥ /
strīcittāt stryālambanāc cittād anantaraṃ tasyāḥ striyāḥ kāyas tatkāyaḥ
bud med kyi sems kyi mjug thogs su zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni bud med kyi sems te bud med la dmigs pa'i sems kyi mjug thogs su'o /
bud med kyi de'i lus ni de'i lus so /
tatkāyasya vidūsāṇāyai yadi parivrājakasyānyasya vā sādhoś cittam utpannaṃ bhavati /
tatpatiputrādicittaṃ vā /
tasyāḥ patiputrādayaḥ /
ādiśabdena duhitrādayo gṛhyante /
tadālambanaṃ cittaṃ tatpatiputrādicittaṃ /
tad vānyatarad yad idaṃ tasmāt strīcittād anantam utpannaṃ bhavati /
punaś ca kālāntareṇa saṃtatipariṇāmena strīcittam utpadyate /
tat paścād utpannaṃ strīcittaṃ (Abhidh-k-vy 714) samarthaṃ bhavati tatkāyavidūṣaṇācittotpādane tatstrīkāyavidūṣaṇācittotpādane tatpatiputrādicittotpādane vā samarthaṃ
gal te bram ze 'am gzhan yang rung dge ba zhig la de'i lus sun 'byin pa byed pa'i sems sam /
de'i khyo'am bu la sogs pa'i sems skyes pa ste de'i khyo dang bu la sogs pa'o /
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni bu mo la sogs pa bsdu'o /
de dag la dmigs pa'i sems ni khyo dang bu la dmigs pa'i sems te /
gal te de'am gzhan zhig bud med kyi sems de'i mjug thogs su skyes par 'gyur ba yang phyis dus gzhan rgyud la yongs su gyur pa las bud med kyi sems skye na bud med kyi sems phyis skyes pa de ni de'i lus sun 'byin pa'i sems bskyed pa ste /
bud med kyi lus sun 'byin pa'i sems bskyed pa la nus pa'am /
de'i khyo'am bu la sogs pa'i sems bskyed pa la nus pa yin no /
kasmād ity āha /
tadgotratvād iti /
tadkāyavidūsaṇācittaṃ tatpatiputrādicittaṃ vā gotraṃ bījam asyeti tadgotraṃ
ci'i phyir zhe na /
de'i rigs can yin pa nyid kyi phyir ro zhes bya ba smos te /
'di la de'i lus sun 'byin pa'i sems sam /
de'i khyo'am bu la sogs pa'i rigs yod pas na de'i rigs can gyi sems so /
cittaṃ tasya bhāvaḥ /
tasmāt /
tajjātīyatvād ity abhiprāyaḥ /
anyathety atadgotraṃ /
atha punaḥ paryāyeṇeti vistaraḥ /
paryāyeṇāyugapat /
strīcittāt tatkāyavidūṣaṇācittaṃ tatas tatpaticittaṃ tatas tatputracittaṃ tata eva ca tadduhitṛcittaṃ tata eva ca tadupakaraṇādicittaṃ utpannaṃ bhavati /
tataḥ strīcittād anaṃtarotpannebhyaś cittebhyo yad bahutaraṃ pravāhataḥ paṭutaraṃ śaktitaḥ āsannataraṃ vāsyotpādyasya cittasya /
tad eva cittam utpadyate /
tadbhāvanāyā balīyastvāt tasya bahutarasya paṭutarasyāsannatarasya vā bhāvanāyā balavattaratvāt /
anyatreti vistaraḥ /
tatkālapratyupasthitas tatkālikaḥ kāyapratyayaviśeṣo bāhyapratyayaviśeṣaś ca
de'i ngo bo ni nyid do /
de'i phyir te de dang rigs mthun pa'i phyir ro snyam du bsams pa yin no /
gzhan du na ni zhes bya ba ni de'i rigs can ma yin pa'o /
yang bud med kyi sems las rnam grangs kyis zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni cig car ma yin par rnam grangs kyis bud med kyi sems las de'i lus sun 'byin pa'i sems kyang skye ba de las de'i khyo'i sems dang de las de'i bu'i sems dang de nyid las de'i bu mo'i sems dang de nyid las yang yongs su gyur ba las dang po'i sems skyes par gyur na bud med kyi sems de las mjug thogs su skyes pa'i sems rnams kyi nang nas bskyed par bya ba'i sems rgyun gyis ches mang ba dang nus pa'i sgo nas ches gsal ba dang ches nye ba gang yin pa'i sems de kho na skye bar 'gyur ro /
de'i dgos pa stobs dang ldan pa'i phyir ro zhes bya ba ni ches mang ba'am /
ches gsal ba 'am ches nye ba de'i dgos pa stobs dang ldan pa'i phyir ro /
de'i 'dus pa'i lus dang zhes bya ba rgyas par 'byung ba de'i dus na nye bar gnas pa ni de'i 'dus pa ste /
lus kyi rkyen gyi khyad par dang phyi rol gyi rkyen gyi khyad par ro /
tasmād anyatra tasmād ṛta ity arthaḥ /
tad eva hy upapadyate yasya kāyo bāhyo vā pratyayaviṣaya uptiṣṭhate /
saiva balīyasīti /
yā bahutarasya paṭutarasya āsannatarasya vābhihitā saiva balīyasi bhāvanā
ma gtogs pa ni med na zhes bya ba'i tha tshig ste /
gang la lus sam phyi rol gyi rkyen nye bar gnas pa de nyid skye bar 'gyur bas so /
bsgos pa de nyid chos stobs dang ldan pa zhes bya ba ni ches mang ba dang ches gsal ba dang ches nye bar bsgos bar bshad pa gang yin pa de nyid stobs dang ldan pa yin na ci'i phyir rtag tu 'bras bu mi 'byin /
kasmān nityaṃ na phalati na hi tac cittaṃ nivartate /
vartata itītareṇa codita āha /
sthityanyathātvalakṣaṇatvāt /
sthiter anyathātvaṃ lakṣaṇam asyeti sthityanyathātvalakṣaṇaṃ
sems de mi 'byung ba ni ma yin no zhes gzhan gyis brgal ba dang bshad pa gnas pa gzhan du 'gyur ba nyid na 'dus byas kyi mtshan nyid yin pa'i phyir /
'di'i mtshan nyid gnas pa las gzhan du 'gyur ba nyid yin pas na gnas pa las gzhan du 'gyur ba'i mtshan nyid de'i phyir ro /
tadbhāvāt /
tasya cānyathātvasya saṃskṛtalakṣaṇasya /
anyabhāvanāphalotpattau anyabhāvanāphalasya cittāntarasyotpattāv ānuguṇyān nityaṃ na phalati tad evety arthasaṃbandhaḥ
'dus byas kyi mtshan nyid gzhan du 'gyur ba de yang bsgos pa gzhan gyi 'bras bu skye ba ste /
bsgos pa gzhan gyi 'bras bu sems gzhan skye ba'i rjes su mthun pa'i phyir rtag tu de nyid 'bras bu mi 'byin to zhes bya bar sbyar ro /
evaṃ hy āhur iti sthavirarāhulaḥ 'di skad du zhes bya ba ni gnas brtan sgra gcan zin gyis so /
sarvākāram iti sarvaprakāraṃ /
yāvanto /
mayūracandrakasya varṇasaṃniveśādiprakārāḥ
rnam pa thams cad ces bya ba 'di rnam pa kun te rnam pa kun rma bya'i mdongs 'di'i kha dog dang dgod pa la sogs pa'i rnam pa ji snyed pa de dag gi /
'dis na kha dog ni 'di lta bu'o /
teṣāṃ /
kāraṇam /
idam asya kāraṇaṃ yenaivaṃ varṇaḥ evaṃ saṃniveśaḥ evaṃ snigdhateti /
evamādibhir ākārair /
na jñeyaṃ na jñātuṃ śakyaṃ /
kaiḥ /
asarvajñaiḥ śrāvakapratyekabuddhādibhiḥ /
sarvajñabalaṃ hi tat jñānaṃ sarvavidbalaṃ hi taj jñānaṃ
dgod pa ni 'dra ba'o /
'di ltar ni 'tsher ro zhes bya ba 'di lta bu la sogs pa'i rnam pa 'di ni rgyu yin no /
'di ni rgyu ma yin no zhes bya bar shes par bya ba min te /
thams cad mkhyen pa ma yin pa nyan thos dang rang sangs rgyas la sogs pas shes par mi nus so /
de shes kun mkhyen stobs yin no /
yena tat kāraṇaṃ jñāyata ity abhiprāyaḥ /
prāg (Abhidh-k-vy 715) evarūpiṇāṃ cittabhedānām iti /
rūpakāraṇam api sarvathā jñātum aśakyaṃ kim arūpiṇām ity arthaḥ /
ekīyas tīrthika iti vaiśeṣikaḥ
zhes bya ba ni gang gis de'i rgyu shes par byed pa de ni thams cad mkhyen pa'i stobs yin no snyam du bsams pa yin no /
gzugs can ma yin pa'i sems kyi bye brag rnams lta smos kyang ci dgos zhes bya ba ni gzugs kyi rgyu yang rnam pa thams cad shes par mi nus na gzugs can ma yin pa rnams kyi lta smos kyang ci dgos zhes bya ba'i tha tshig go /
manaḥsaṃyogaviśeṣāpekṣatvād iti cet /
syān mataṃ tulye 'py ātmaprabhavatve cittotpatter ātmā kadācit karhicin manaḥsaṃyogaviśeṣam apekṣate /
ity ato na nityaṃ tādṛśam eva cittam utpadyate na ca kramaniyamenāṃkurakāṇḍapattrādivad iti /
na /
anyasaṃyogāsiddheḥ /
naitad evaṃ /
kasmāt /
tābhyām ātmamanobhyām anyasya saṃyogasyāsiddheḥ
mu stegs can gang la la zhes bya ba ni bye brag pa'o /
gal te yid dang phrad pa'i bye brag la ltos pa'i phyir ro zhe na zhes bya ba ni gal te sems skye ba ni bdag las rab tu skye bar 'dra mod kyi /
bdag res 'ga' yid dang 'brel ba'i bye brag las skye bas de'i phyir sems rtag tu de dang 'dra ba kho nar yang skye bar mi 'gyur la myu gu dang sdong bu dang 'dab ma la sogs pa bzhin du rim pa nges par yang skye bar mi 'gyur ro zhes bya bar 'dod na ni ma yin no /
'brel pa gzhan ma yin pa'i phyir ro zhes bya ba ni de ni de lta ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
bdag dang yid de dag las 'brel pa gzhan du ma grub pa'i phyir te /
na hi saṃyogo nāma bhāvaḥ kaścid asmākaṃ siddho 'sti /
saṃyoginoś ceti vistaraḥ /
abhyupagate 'pi saṃyoge saṃyoginoś ceti vistaraḥ /
lokaprasiddhayoḥ kāṣṭhayor anyayor vā kayościt
kho bo cag la ni 'brel pa zhes bya ba'i dngos po grub pa ci yang med do /
'brel pa can dag ces bya ba rgyas par 'byung ba ni 'brel pa khas blangs kyang 'brel pa can 'jig rten na grags pa shing ngam gzhan gang yang rung ba dag ni yongs su chad pa'i phyir te /
paricchinnatvāt paricchinnadeśadṛṣṭatvād ity arthaḥ yul yongs su chad par mthong ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
lakṣaṇavyākhyānde ceti /
vaiśeṣikataṃtre saṃyogalakṣaṇanirdeśāt /
tataḥ kim ātmanaḥ paricchedaprasaṃgaḥ /
paricchinnadeśatvaprasaṃgaḥ /
yatrātmā /
na tatra manaḥ /
yatra manaḥ /
na tatrātmeti /
anenānumānāgamāpattito dharmiviśeṣaviparyayo 'sya pakṣasya saṃdarśito bhavati /
manasā saṃyoga ātmana iti /
ātmā dharmī /
tasya viśeṣaḥ sarvagatvaṃ
mtshan nyid rnam par bshad pa'i phyir zhes bya ba ni bye brag pa'i rgyud las phrad pa'i mtshan nyid bstan pa'i phyir ro /
des na ci zhe na bdag yongs su chad par thal bar 'gyur te /
gang na bdag yod pa de na yid med la gang na yid yod pa de na bdag med pas yul yongs su chad pa nyid du thal bar 'gyur ro /
bdag yid dang phrad pa zhes bya ba 'dis ni rjes su dpag pa dang lung gi phyogs pa 'di chos can gyi khyad par las bzlog par 'gyur ba bstan pa yin te /
chos can ni bdag go /
de'i khyad par ni thams cad na yod pa nyid do /
tadviparyayo 'sarvagatatvam iti /
tato manaḥsaṃcārād ātmanaḥ saṃcāraprasaṃgād iti /
tato lakṣaṇād aprāptipūrvikā prāptiḥ saṃyoga iti manaḥsaṃcārād yaṃyaṃ śarīrapradeśaṃ manaḥ saṃcarati /
tatastata ātmā saṃcaraty apaitīti prasajyate /
tadyathā yaṃyaṃ pṛthivīpradeśaṃ puruṣaḥ saṃcarati /
tatastata ātapo 'pasarpati /
tathā ca sati niḥkriyatvam asya bādhitaṃ bhavatīti /
sa eva pratijñādoṣaḥ /
vināśasya vā /
prasaṃga iti vartate /
ātmana iti ca /
yatrayatra manaḥ saṃcarati /
tatratatrātmā vinaśyatīti /
sa eva cātra pratijñādoṣaḥ
de las bzlog pa ni thams cad na med pa nyid do /
de'i phyir yid 'phos pa las bdag 'pho bar thal bar 'gyur zhes bya ba ni phrad pa ni ma phrad pa sngon du 'gro ba'i phrad pa yin no zhes bya ba'i mtshan nyid de'i phyir te /
yid 'phos pa las te yid lus kyi phyogs gang dang gang du 'pho ba de dang de nas bdag 'pho zhing 'dor ro zhes bya bar thal bar 'gyur te /
dper na skyes bu sa'i phyogs gang dang gang du 'pho ba de dang de nas nyi ma 'phos pa lta bu'o /
de lta yin na yang 'di ni bya ba med pa nyid la gnod par 'gyur bas de nyid dam bcas pa'i nyes pa yin no /
nyams par zhes bya ba ni bdag ces bya ba dang thal bar 'gyur ro zhes bya bar sbyar ro /
gang dang gang du yid 'pho ba de dang der bdag 'jig pas de nyid 'dir dam bcas pa'i nyes pa yin te /
ātmano nityatvanivṛtteḥ /
pradeśasaṃyoga iti cet /
syān matam ātmanā pradeśena saṃyogo manasaḥ /
ātmano vā pradeśena manasā saha saṃyogaḥ
bdag mi rtag par 'gyur ba'i phyir ro /
gal te phyogs gcig phrad do zhe na zhes bya ba ni yid bdag gi phyogs gcig dang phrad pa'am /
bdag gi phyogs gcig yid dang phrad pa ste /
yasmiṃ charīrapradeśe mano 'vasthitaṃ bhavati /
tadgatenātmapradeśena mano na saṃyujyate
gal te lus kyi phyogs gang na yid gnas par gyur pa de na yod pa'i bdag gi phyogs dang ni yid mi phrad kyi /
pradeśāntareṇānyapārśvataḥ saṃyujyate /
tasṃād aprāptipūrvakatve 'pi saṃyogasyāprāptenaivātmapradeśena manaḥ saṃyujyata iti /
tan na /
tasyaiva tatpradeśatvāyogāt /
na hy ātmano 'nyapradeśa vidyaṃte /
na caivātmaivātmanaḥ pradeśo yujyate /
astu vā saṃyoga iti vistaraḥ /
abhyupetyāpi saṃyogaṃ tathāpi nirvikāratvād aviśiṣṭe manasi kathaṃ saṃyogaviśeṣaḥ /
kathaṃ viśiṣṭaḥ saṃyogo bhavati
phyogs gzhan dang ni glo nas phrad do de lta bas na phrad pa ni ma phrad pa sngon du 'gro ba nyid yin yang bdag gi phyogs ma phrad pa kho na dang yid dang phrad do zhes bya bar 'dod na /
de ni ma yin te phyogs de nyid kyi yin pa nyid du mi rung ba'i phyir ro /
bdag la ni phyogs gzhan yang yod pa ma yin la /
bdag gi phyogs kyang rung ba ma yin no /
phrad pa yod du chug na yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni phrad pa khas blangs su zin kyang /
'on kyang 'gyur ba med pa'i phyir yid rtag tu khyad par med pa la ji ltar phrad pa khyad par du 'gyur te /
yate evam uktaṃ manaḥsaṃyogaviśeṣāpekṣatvād iti /
buddhiviśeṣāpekṣatvād iti cet /
sa evopari codyate kathaṃ buddhiviśeṣa iti
ji ltar phrad pa khyad par can du 'gyur na 'di ltar de skad bshad /
gal te blo'i khyad par ltos pa yin no zhe na /
ji ltar blo'i khyad par yin zhes de nyid la klan ka tshol bar byed do zhes bya ba ni /
kasmān na nityam īdṛśam evotpadyate cittam aviśiṣṭe ātmanīti /
kāraṇaviśeṣād dhi kāryaviśeṣa (Abhidh-k-vy 716) iṣyate śaṃkhapaṭahādiśabdavat
bdag rtag tu khyad par med pa yin na ci'i phyir de 'dra ba kho nar mi skye /
rgyu'i khyad par las ni 'bras bu'i khyad par du 'dod de dung dang rdza rnga pa ta ha la sogs pa'i sgra bzhin no /
saṃskāraviśeṣāpekṣād ātmamanaḥsaṃyogād iti cet /
syān mataṃ nityam aviśiṣṭe 'py ātmani manasi ca saṃskāraviśeṣāpekṣād ātmamanasoḥ saṃyogād buddhiviśeṣa iti
gal te 'du byed kyi khyad par la ltos pa'i bdag dang yid phrad pa las so zhe na zhes bya ba ni gal te bdag dang yid ni rtag tu khyad par med mod kyi bdag dang yid sbyor ba 'du byed kyi khyad par la ltos pa'i khyad par las blo'i khyad par du 'gyur bar 'dod na'o /
tad uktaṃ bhavati /
saṃskāraviśeṣād bhāvanāviśeṣalakṣaṇād ātmamanaḥsaṃyogaviśeṣaḥ
'di skad du dgos pa'i khyad par gyi mtshan nyid kyis 'du byed kyi khyad par las bdag dang yid sbyor ba'i khyad par du 'gyur la /
tadviśeṣād buddhiviśeṣa iti de'i khyad par las blo'i khyad par du 'gyur ro zhes smras pa yin no /
atra brūmaḥ /
cittād evāstv iti vistaraḥ /
ayam ihācāryasyābhiprāyaḥ /
[sāntarbhavaś cittam astīty avivādaḥ] mama tava ca cittam astīty avivādaḥ /
saṃskāraviśeṣo 'py asti bhāvanāviśeṣalakṣaṇo yo 'sau vāsanā bījam iti vāsmābhir vyavasthāpyate /
bhāvāntaraṃ na veti tuviśeṣaḥ /
tasmāc cittād eva saṃskāraviśeṣāpekṣād buddhiviśeṣo 'stu
'dir 'du byed kyi khyad par la ltos pa'i sems kho na las zhes bya ba rgyas par smos te; 'di la slob dpon gyi dgongs pa ni kho bo'i ltar na sems kyang yod na /
dgos pa'i khyad par gyi mtshan nyid kyi 'du byed kyi khyad par gang kho bo cag bag chags dang sa bon zhes bya bar rnam par 'jug pa de yang yod pa nyid pas brtsad pa med kyi /
dngos po gzhan yin nam ma yin zhes bya ba tsam zhig khyad par yod do /
de lta bas na 'du byed kyi khyad par la ltos pa'i sems kho na las blo'i khyad par du 'gyur ba na /
kim ātmanā tatsaṃyogena vā kalpiteneti bdag gam de dang phrad par brtags pas ci zhig bya snyam pa 'di yin no /
na hi kiṃcid iti vistaraḥ /
kuhakenaikatareṇa vaidyena kasmaicit glānāyauṣadhaṃ dadānena cintitaṃ
bdag gi nus pa ni chung zad kyang mi dmigs te zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni sman pa ngan gyo can 'ga' zhig gis nad pa 'ga' zhig sman byin nas bsams pa /
idam auṣadhaṃ sulabhaṃ sman 'di ni rnyed sla ba yin te /
viditaṃ cāsya saparijanasya glānasya /
etena cauṣadhenāsya glānasya glānopaśamo bhavet /
tad evaṃ mām avadhūyānye 'pi kariṣyanti /
tataś ca mamārthalābho na bhaviṣyati /
iti cintayitvā tad abhimaṃtrya phūḥ svāhā phūḥ svāheti janasya darśitam /
anena mantreṇedam auṣadhaṃ sidhyatīti /
tatra yathā kuhakavaidyaphūḥsvāhānām auṣadhakāryasiddhau sāmarthyaṃ nāsti /
auṣadhasyaiva tu sāmarthyam
de 'khor dang bcas pas kyang shes so /
sman 'dis kyang nad pa 'di'i nad zhi bar ni 'gyur ro /
de lta bas na bdag khyad du bsad nas gzhan yang 'di byed par 'gyur ro /
de nas bdag gis nor rnyed par mi 'gyur ro snyam du bsams nas phu sv'a h'a thu sv'a h'a zhes sngags kyis btab nas sngags 'dis ni sman 'di 'grub bo zhes skye bo la bstan na /
de la ji ltar sman gyi don 'grub par bya ba la sman pa ngan pa gyo can gyis phu sv'a h'a zhes bya ba rnams kyi nus pa med kyi /
evam ātmano buddhiviśeṣopattau nāsti sāmarthyaṃ /
cittasyaiva sāmarthyam iti
sman gyi nus pa yin pa de bzhin du blo'i khyad par skye bar bya ba la bdag gi nus pa med kyi sems kho na'i nus pa yin no /
saty ātmani tayoḥ saṃbhava iti cet /
syān mataṃ /
saty ātmani tayoḥ saṃskāracittayoḥ saṃbhavaḥ
gal te bdag yod na de gnyis srid do zhe na ni zhes bya ba ni gal te bdag yod na 'du byed dang sems de gnyis srid pas de'i phyir bdag yod do zhes bya bar 'dod na /
ity ato 'sty ātmeti /
atra brūmo vāṅmātraṃ /
nātra kācid yuktir astīti /
āśrayaḥ sa iti cet /
syān matam /
ātmāśrayas tayor iti /
yathā kaḥ kasyāśraya iti /
āśrayarūpeṇodāharaṇaṃ mṛgyate /
tam asyāśrayārtham ayuktaṃ darśayann āha /
na hi te iti vistaraḥ /
te saṃskāracitte /
citrabadarādivat /
yathā kuḍye citram ādhāryaṃ badaraṃ ca kuṇḍe
'dir smras pa'i tshig tsam du zad kyi 'di la rigs pa ni 'ga' yang med do /
gal te de ni rten yin no zhe na zhes bya ba ni gal te de ni de gnyis kyi rten yin no zhes bya bar 'dod na'o /
dper na gang gi rten gang yin pa de lta bu zhes bya ba ni rten gyi ngo bo'i dper brjod pa tshol ba'o /
'di rten gyi don du mi rigs pa de bstan pa'i phyir de dag kyang zhes bya ba rgyas par smos te /
'du byed dang sems de dag kyang ri mo dang rgya shug la sogs pa ltar de dper na rtsig pa la ri mo dang gzhong bu la rgya shug brten pa ltar ro /
ādiśabdena bhājane bhojanam ityādi sogs pa zhes bya ba'i sgras ni snod la zas zhes bya ba nas sogs pa bsdu ste /
naiva te saṃskāracitte tatrātmany ādheye 'du byed dang sems de dag ni rten bdag de la de lta ma yin la /
dhārye /
nāpi sa kuḍyakuṇḍādivad ādhāro yuktaḥ
de yang rtsig pa dang gzhong bu la sogs pa ltar rten du rigs pa ma yin te /
nāpi sa ātmā kuḍyavat kuṇḍavac cādhāro yuktaḥ bdag de yang rtsig pa lta bu dang gzhong bu lta bur rten du rigs pa ma yin no /
ādiśabdena bhājanādigrahaṇaṃ /
kiṃ karaṇam ity āha
sogs pa zhes bya ba'i sgras ni snod la sogs pa bsdu'o /
ci'i phyir zhe na /
pratighātiyutatvadoṣād iti pratighātitvadoṣād yutatvadoṣāc ca /
sapratighatvaprasaṃgāt pṛthagdaśatvaprasaṃgāc cety arthaḥ /
yathā citrabadarayoḥ kuḍyakuṇḍayoś cādhāryādhārabhāve pratighātitvam yutatvaṃ ca dṛṣṭe /
evam eteṣām api syāt /
aniṣṭaṃ caitat /
ato 'nātmāśrayaḥ /
yathā na gandhādhibhyo 'nyā pṛthivī /
tathā buddhyādibhyo 'nya ātmeti /
(Abhidh-k-vy 717) ko hi satpuruṣo gaṃdhādibhyo 'nyāṃ pṛthivīṃ nidhārayati
thogs pa tha dad pa nyid kyi nyes par 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba smos te thogs pa nyid du nyes par 'gyur ba'i phyir dang tha dad pa nyid kyi nyes par 'gyur ba'i phyir ro /
thogs pa dang bcas pa nyid du thal bar 'gyur ba'i phyir dang yul tha dad pa nyid du thal bar 'gyur ba'i phyir ro zhes bya ba'i tha tshig ste /
ji ltar ri mo dang rgya shug dag dang rtsig pa dang gzhong bu dag la brten pa dang rten gyi ngo bo yin la /
thogs pa nyid dang tha dad pa nyid du mthong ba ltar de dag kyang de dang 'dra bar 'gyur ba zhig na de ltar yang mi 'dod de de'i phyir bdag ni rten ma yin no /
dper na dri la sogs pa las sa gzhan ma yin pa ltar blo la sogs pa las kyang bdag gzhan ma yin no /
skyes bu dam pa su zhig dri la sogs pa las sa gzhan yin par nges par 'dzin par byed de /
na hi pṛthivī katamety ukte rūpagandharasasparśebhyo 'nyā darśayituṃ śakyate yathā rūpaṃ gandhādibhyo 'nyad iti sa gang zhig yin zhes smra na 'di ltar gzugs dang dri la sogs pa las gzhan pa'o zhes bya ba lta bur gzugs dang dri dang ro dang reg bya dag las gzhan par ni bstan par mi nus so /
yadi na gaṃdhādibhyo 'nyā pṛthivī /
katham ayaṃ vyapadeśaḥ pṛthivyāṃ gandhādaya iti
gal te dri la sogs pa las sa gzhan pa yin na sa'i dri la sogs pa zhes bya ba'i tha snyad 'di ji ltar 'dogs te /
anyena hy anyasya vyapadeśo dṛṣṭaḥ /
caitrasya kambala iti /
ata ucyate /
vyapadeśas tu iti vistaraḥ /
viśeṣaṇārthaṃ ity abādibhyo viśeṣaṇārtham ity arthaḥ
nag pa'i la ba zhes gzhan gyis gzhan tha snyad 'dogs par mi mthong ngo zhe na /
'dir sa'i dri la sogs pa zhes bya ba'i tha snyad ni zhes bya ba rgyas par smos so /
khyad par du bya ba'i phyir zhes bya ba ni chu la sogs pa khyad par du bya ba'i phyir zhes bya ba'i tha tshig go /
katham iti pratipādyati /
te hy eveti vistaraḥ /
te hy evety evakāras tadvytiriktapṛthivīdravyanivṛttyarthaḥ /
te eva gandhādayaḥ
ji lta zhe na ci nas de bdag nyid ces bya ba rgyas par 'byung bas ston par byed do /
nyid ces bya ba ni da dag la ma gtogs pa sa'i rdzas bzlog pa'i phyir te /
ci nas kyang dri la sogs pa bsdu'o /
tadākhyāḥ pṛthivyākhyāḥ /
yathā vijñāyeran /
tathā viśeṣaṇārthaṃ vyapadeśa ity abhisaṃbandhaḥ /
nānya iti /
nābādyākhyāḥ /
pṛthivyākhyebhyo 'nye vijñāyerann ity arthaḥ /
kāṣṭhapratimāyāḥ śarīravyapadeśavad iti /
yathā kāṣṭhapratimāyāḥ śarīram iti vyapadiśyate /
anyābhyo mṛnmayādiviśeṣaṇārthaṃ /
na ca kāṣṭhapratimāyāḥ śarīram anyat /
evam ihāpi vyapadeśaḥ syāt /
na ca gandhādibhyo 'nyā pṛthivīti /
saṃskāraviśeṣāpekṣatva ity ātmamanaḥsaṃyogasya /
yo hi baliṣṭha iti /
saṃskāraviśeṣaḥ /
tenānyeṣāṃ saṃskāraviśeṣāṇāṃ pratibandhaḥ /
sa eva baliṣṭhaḥ kasmān nityaṃ na phalatīty ācāryavacanaṃ /
sa eva punar āha /
yo 'sya nyāyo yaḥ saṃskārasya nyāyo vināśaḥ pratibandho vā /
so 'stu bhāvanāyā bījātmikāyāḥ
de dag nyid de zhes bya bas zhes bya bar shes par 'gyur ba de ltar khyad par du bya ba'i phyir tha snyad 'dogs so zhes bya bar sbyar ro /
gzhan ni ma yin no zhes bya ba ni ci nas kyang sa zhes bya ba las gzhan pa chu zhes bya ba la sogs par shes par mi 'gyur bar zhes bya ba'i don to /
shing gi gzugs kyi lus bzhin no zhes bya ba ni 'ji ba las byas pa la sogs pa gzhan dag las khyad par du bya ba'i phyir shing gi gzugs kyi lus zhes tha snyad 'dogs la shing gi gzugs kyi lus gzhan yang ma yin pa ltar 'dir yang de bzhin du tha snyad 'dogs par 'gyur bas bri la sogs pa las gzhan pa yang ma yin no /
'du byed kyi khyad par la ltos pa yin du zin kyang bdag dang yid phrad pa'o /
gang zhig stobs che ba zhes bya ba ni 'du byed kyi khyad par te /
des 'du byed kyi khyad par gzhan dag la bgegs byed do /
stobs che ba nyid ci'i phyir 'bras bu mi 'byin te zhes bya ba ni slob dpon gyi tshig yin no /
de nyid kyi yang bshad pa de'i tshul te 'du byed kyi tshul 'jigs pa'am bgegs byed pa gang yin pa de ni sa bon gyi bdag nyid kyis bsgos pa'i yin na ni bdag tu rtog pa ni don med cing dgos pa med pa yin te /
ātmā tu nirarthako niḥprayojanaḥ kalpyate /
saṃskārārthā hi tatkalpanā syāt /
tasya ca saṃskārasya yat kāryaṃ /
tad bhāvanayaiva kriyata iti /
smṛtyādīnām iti vistaraḥ /
syān mataṃ /
smṛtisaṃskārecchādveṣādīnāṃ guṇapadārthatvāt tasya ca guṇapadārthasyāvaśyadravyāśritatvād dravyāśrayaś ca guṇavān ity evaṃ lakṣaṇopadeśāt
'du byed kyi don du der brtag grang na 'du byed de'i bya ba gang yin pa de ni bsgos pa kho nas byed do /
dran pa la sogs pa zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te dran pa dang 'du byed dang 'dod pa dang zhe sdang la sogs pa ni yon tan gyi dngos po yin pa'i phyir la /
rdzas la brten pa'i yon tan ni yon tan dang ldan pa yin no zhes de skad du mtshan nyid bstan pa'i phyir yon tan gyi rdzas de yang gdon mi za bar rdzas la brten pa yin pa'i phyir ro /
na caiṣām anya āśrayaḥ pṛthvyādiko yujyate 'parapratyakṣatvādhibhiḥ /
kāraṇaiḥ /
ato ya eṣām āśrayaḥ /
sa ātmā /
tasmād asty ātmeti
gzhan ni mngon sum pa ma yin pa nyid la sogs pa'i rgyus na de dag gi rten sa la sogs pa'i gzhan yin par yang rung ba ma yin no /
de bas na 'di dag gi rten gang yin pa de ni bdag yin pas de lta bas na bdag ni yod do zhes bya bar 'dod na /
na /
asiddheḥ /
naitad evaṃ /
kasmāt /
smṛtyādīnāṃ guṇapadārthatvāsiddheḥ /
vidyamānaṃ dravyam iti
ma yin te ma grub pa'i phyir te /
de ni de lta ma yin no /
ci'i phyir zhe na /
dran pa la sogs pa ni yon tan gyi dngos po nyid du ma grub pa'i phyir ro /
yat svalakṣaṇato vidyamānaṃ /
tad dravyaṃ /
ṣaṭ dravyāṇi śrāmaṇyaphalānīti
yod pa thams cad rdzas yin zhes bya ba ni mtshan nyid kyi sgo nas yod pa gang yin pa de ni rdzas yin no /
rūpaskandhādīni paṃca skandhāni śrāmaṇyaphalāny asaṃskṛtaṃ ca ṣaṣṭham iti ṣaṭ dravyāṇi bhavanti dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu ni rdzas drug go zhes bya ba ni gzugs kyi phung po la sogs pa lnga ni dge sbyong gi tshul gyi 'bras bu 'dus byas yin la /
drug pa ni 'dus ma byas yin pas rdzas drug yin no /
nāpy eṣām iti /
smṛtyādinaṃ /
parīkṣito hy āśrayārtha iti /
yathā kaḥ kasyāśrayaḥ /
na hi te citrabadarādivad ādhārya iti vistareṇa
de dag rdzas la brten pa nyid du yang ma grub pa ste zhes bya ba ni dran pa la sogs pa'o /
rten gyi don ni brtags zin to zhes bya ba ni dper na gang gi rten gang lta bu de dag kyang ri mo dang rgya shug la sogs pa lta bur brten pa ma yin la zhes bya ba rgyas par ro /
(Abhidh-k-vy 718) /
ete prakārā iti /
gaurādiprakārāḥ /
skaṃdheṣv ayam ity ahaṃkarāḥ
rnam pa de dag ces bya ba ni dkar sham la sogs pa'i rnam pa dag go /
'di ni phung po rnams las zhes bya ba ni bdag tu 'dzin pa'o /
na tv ahaṃkāra iti /
na tv aham ity evam ākaraḥ pratyaya ity arthaḥ /
idaṃ punas tad evāyātam iti /
kimarthaiṣā ṣaṣṭhī
bdag tu 'dzin pa ni ma yin no zhes bya ba ni bdag go snyam pa de lta bu'i rnam pa can gyi shes pa ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
'di ni de nyid 'ongs pa yin no zhes bya ba ni drug pa 'di'i don ji lta bu yin /
rje bo'i don yin no /
svāmyarthā /
yathā kaḥ kasyo svāmī
dper na gang gi rje bo gang lta bu yin /
yathā goś caitraḥ katham asau tasyāḥ svāmī dper na ba'i rnam pa nag pa lta bu yin no /
'di ji ltar de'i rje bo yin /
tadadhīno hi tasyāvāhadhohādiṣu viniyogaḥ /
kva ca punar ahaṃkāro viniyoktavyo yata etasya svāmi mṛgyate /
ahaṃkartavye 'rthe /
kimarthaṃ viniyoktayaḥ
de rmo ba dang bzho ba la sogs pa la sbyar ba de la rag lus pa yin no /
ngar 'dzin pa gang du sbyar bar bya ba ni 'di ltar 'di'i rje bo btsal /
bdag tu 'dzin par bya ba'i don la'o /
ci'i phyir sbyar bar bya /
ahaṃkārārtham /
aho sūktāni sukhaidhitānāṃ /
sa eva hi nāma tadarthaṃ viniyoktavya iti /
kathaṃ ca viniyoktvyaḥ /
utpādanataḥ āhosvit saṃpreṣaṇataḥ /
ahaṃkāragatyayogād utpādanataḥ /
hetur eva tarhi svāmi prāpnoti /
phalam eva ca svaṃ /
yasmād dhetor ādhipatyaṃ phale
bdag tu 'dzin par bya ba'i phyir ro /
kye ma de nyid de'i don du sbyar ro zhes bya ba ni bsod nams kyis bskyed pa rnams kyis legs par smras so /
ji ltar sbyar bar bya /
ci skyed pa'i sgo nas sam /
'on te mdag pa'i sgo nas bdag tu 'dzin pa las 'gro ba mi rung bas bskyed par bya ba'i sgo nas so /
de lta na ni rgyu kho na rje bo yin la 'bras bu kho na bran yin par 'gyur te /
phalena ca tadvān hetur iti /
ya evāsya hetur ahaṃkārasya /
tasyaivayam iti /
puṣpito vṛkṣa iti dṛṣṭānto yatra siddhānte vṛkṣāvayavī neṣyate /
vijātīyacaturmahābhūtakāyārambhānabhīṣṭe /
yatra tu vṛkṣāvayavy asti /
tatra dvitīyo dṛṣṭāntaḥ /
phalitaṃ vanam iti /
na hi vanaṃ nāma kiṃcid asti
'di ltar rgyu ni 'bras bu la dbang byed la 'bras bus kyang de dang ldan pa rgyu yin pas de ni bdag tu 'dzin pa'i rgyu gang yin pa de kho na'i yin no zhes bya ba yin no /
shing ljon pa'i me tog chags so zhes bya ba ni grub pa'i mtha' gang la shing ljon pa yan lag can du mi 'dod cing 'byung ba chen po rigs mi mthun pa bzhis brtsams pa yin par mi 'dod pa de la dpe yin no /
gang la shing ljon pa yan lag can yod pa de la ni dpe gnyis pa nags tshal 'bras bu chags so zhes bya ba yin te /
nags tshal zhes bya ba ni chung zad kyang med do /
yathā yasmin vane phalam utpannaṃ tat phalitam iti ucyate /
yathā yasminn āśraye ṣaḍāyatanalakṣaṇe sukham utpannaṃ duḥkhaṃ vā
ji ltar nags tshal gang la 'bras bu byung ba de'i 'bras bu chags so zhes bya ba de bzhin du skye mched drug gi mtshan nyid kyi rten gang la bde ba'am sdug bsngal byung ba de la bde ba'am sdug bsngal ba zhes bya'o /
sa sukhito duḥkhito vā /
tathoktam iti /
yathā āśrayaḥ ṣaḍāyatanaṃ tathoktaṃ /
tadvikāravikāritvād āśrayāś cakṣurādaya iti /
atha paṃcaskandhakaṃ bhavān udāharatīty adhikṛtaṃ /
sa eva karteti /
sa eva paṃcaskandhalakṣaṇaḥ kartā /
nātmā /
iti siddho naḥ pakṣaḥ /
tatrāpi svātaṃtryaṃ nāstīti darśayann āha /
trividhaṃ cedaṃ karmeti vistaraḥ /
kāyasya cittaparataṃtrā vṛttiḥ cittapravartitvāt kāyakarmaṇaḥ /
cittasyāpi kāye vṛttiḥ svakāraṇaprartaṃtrā /
[manodharma]manaskārādiparataṃtratvāt /
tasyāpy evaṃ tasya cittakāraṇasya svakāraṇaparataṃtrā vṛttir iti /
nāsti kasyacid api svātaṃtryaṃ kāyasya cittasya cittakāraṇasyānyasya vā /
pratyayaparataṃtrā hi sarve bhāvāḥ /
caturbhiś cittacaittā hi samāpattidvayaṃ tribhiḥ
de ltar ni bshad zin to zhes bya ba ni /
de gyur pa las 'gyur ba'i phyir /
rten ni mig la sogs pa yin /
zhes skye mched drug ji ltar brten pa de ltar ni bshad zin to /
'on te phung po lnga zhes bya ba ni khyod dper byed na zhes bya bar skabs dang sbyar ro /
de nyid byed pa po yin te zhes bya ba ni phung po lnga'i mtshan nyid de nyid byed pa po yin gyi bdag ni ma yin pas /
kho bo cag gi phyogs grub po /
de la yang rang dbang med par brten pa'i phyir las 'di rnam pa gsum ste zhes bya ba rgyas par smras so /
lus ni sems gzhan gyi dbang gis 'jug ste lus kyi las ni sems kyis rab tu bcug pa'i phyir ro /
sems kyang lus la rang gi rgyu'i dbang gis 'jug ste /
yid la byed pa la sogs pa'i gzhan gyi dbang yin pa'i phyir ro /
de yang de dang 'dra ste snyam sems kyi rgyud yang rang gi rgyu'i gzhan gyi dbang gis 'jug pas lus sam sems sam sems kyi rgyu 'am gzhan yang rung gang la yang rang dbang med kyi /
bzhi yis sems dang sems byung rnams /
gsum gyis snyoms par 'jug pa gnyis /
gzhan dag gnyis las skye bar 'gyur /
dvābhyām anye tu jāyanta iti vacanāt /
ātmano 'pi ca nirapekṣasya buddhiviśeṣādyutpattāv akāraṇatvābhyupagamān na svātaṃtryaṃ sidhyati
zhes 'byung bas dngos po thams cad ni rkyen gyi gzhan gyi dbang gis 'jug go /
bdag kyang ltos pa med pa ni blo'i khyad par skye ba'i rgyu ma yin pas rgyu nyid du khas mi len pa'i phyir rang dbang can du mi 'grub bo /
tasmān naivaṃ lakṣaṇa iti /
svataṃtraḥ karteti /
evaṃ tarhi kartety āha /
yat tu yasya pradhānakāraṇaṃ /
tat (Abhidh-k-vy 719) tasya kartety ucyate /
prādhānye tatpratītyotpatteḥ /
sa evam api kartā na yujyate /
pradhānakāraṇabhāvenāpi na yujyata ity arthaḥ
de lta bas na de lta bu'i mtshan nyid ces bya ba ni byed pa po rang dbang can no /
'o na byed pa po ji lta bu zhe na /
gang zhig gang gi rgyu'i gtso bo yin pa de ni de'i byed pa po zhes bya ba smos te /
gtsor de la brten nas skye ba'i phyir ro /
de ni de lta bur yang byed pa por mi rung ngo zhes bya ba ni rgyu'i gtso bo'i ngo bor yang mi rung ngo zhes bya ba'i tha tshig go /
tasyākāraṇatvam upadarśayann āha /
smṛtito hi chanda iti vistaraḥ
de rgyu ma yin pa nyid du bstan pa'i phyir dran pa las ni 'dun pa skye'o zhes bya ba rgyas par smos te /
pūrvasmartavye 'ṛthe smṛtir utpadyate /
smṛteś chandaḥ kartukāmatā
dang por dran par bya ba'i don la dran pa skye'o /
dran pa las ni 'dun pa skye ste byed par 'dod pa'o /
'dun pa las ni rtog pa ste /
chandād vitarkaś cetanāviśeṣo 'bhisaṃskāralakṣaṇaḥ rnal 'byor spyod pa'i lugs kyis ni 'du byed kyi mtshan nyid sems pa'i khyad par ram /
prajñāviśeṣo vā yogācāranayena /
vaibhāṣikanayena tv abhirūpaṇavikalpalakṣaṇaḥ /
vitarkāt pratyatno vīryaṃ /
prayatnād vāyuḥ /
tato vāyoḥ karma deśāntarotpattilakṣaṇam iti /
kim atrātmā kurute /
vijñāne pratiṣedhād iti /
yaivopalabdhiḥ /
tad eva vijñānaṃ /
vijñāne cātmanaḥ sāmarthyaṃ pratiṣiddhaṃ /
cittād evāstu saṃskāraviśeṣāpekṣāt /
na hi kiṃcid ātmana upalabhyate samarthyam /
auṣadhakāryasiddhāv iva kuhakavaidyaphūḥsvāhānām iti
shes rab kyi khyad par yin no /
bye brag tu smra ba'i lugs kyis ni rnam par rtog pa'i mtshan nyid kyi nges par rtog pa'o /
rnam par rtog pa las rab tu 'bad pa ste brtson 'grus so /
rab tu 'bad pa las rlung ngo /
de nas rlung las ni las de yul gzhan du 'byung ba'i mtshan nyid 'byung na /
'di la bdag ci zhig byed rnam par shes pa la nus pa bkag pa'i phyir ro zhes bya ba ni dmigs pa gang yin pa de nyid rnam par shes pa yin na 'du byed kyi khyad par la ltos pa'i sems kho na las yin par zad kyi bdag gi nus pa ni chung zad kyang mi dmigs te /
sman gyi 'bras bu grub pa la sman pa ngan gyo can gyis phu sv'a h'a zhes smras pa dag bzhin no zhes rnam par shes pa la ni bdag gi nus pa bkag go /
yathā tathoktam iti /
tadvikāravikāritvād āśrayāś cakṣurādaya iti /
tadāśritād ity ātmāśritāt /
uktottaraiṣā vācoyuktir iti /
yathā kaḥ kasyāśrayaḥ /
na hi te citrabadarādivad ādhārye /
nāpi sa kuḍyakuṇḍādivad ādhāro yuktaḥ /
pratighātitvayuktatvādidoṣān na vai sa evam āśrayaḥ /
kathaṃ tarhīti vistaraḥ /
tadāhitaṃ hi tad iti /
tena bījenāhitaṃ tat sāmarthyam ity arthaḥ /
yathoktam iti sthavirarāhulena /
yad guru yac cāsannam iti vistaraḥ /
ekasmin saṃtāne catvāri karmāṇi /
guru āsannam abhyastaṃ pūrvakṛtaṃ ca /
eṣāṃ caturṇāṃ gurukarma pūrvakam iti tribhyas tat pūrvaṃ vipacyate
ji ltar yin pa de ltar ni bshad zin to zhes bya ba ni /
der gyur pa las 'gyur ba'i phyir /
rten ni mig la sogs pa ni /
zhes bya ba'o /
de la brten pa zhes bya ba ni bdag la brten pa'o /
tshig gi lugs kyis ni lan btab zin to zhes bya ba ni gang gi rten gang lta bu /
de dag kyang ri mo dang rgya shug la sogs pa lta bur brten pa ma yin la /
de yang rtsig pa dang gzhong bu la sogs pa ltar rten du rigs pa ma yin te /
thogs pa dang tha dad pa nyid kyi nyes par 'gyur ba'i phyir ro /
gal te de ni de lta bur rten ma yin no /
'o na ji lta bu zhe na zhes bya ba rgyas par 'byung ba yin no /
des bskyed pas so zhes bya ba ni sa bon des de'i nus pa bskyed pas so zhes bya ba'i tha tshig go /
ji skad du bshad pa lta bu'o zhes bya ba lta bu ni gnas brtan sgra gcan zin gyis so /
nye ba gang dang goms gang dang /
zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni rgyud gcig la las bzhi po lci ba dang nye ba dang goms pa dang sngon byas pa yod pa'i bzhi po de dag ni de dag gi nang na las lci ba snga ma yin pas de ni gsum pas sngar smin to /
āsannābhyastapūrvakṛtānām apy āsannaṃ pūrvam iti tat pūrvaṃ dvābhyāṃ vipacyate nye ba dang goms pa dang sngar byas pa rnams kyi nang na yang nye ba snga ma yin pas de ni gnyis pas sngar smin to /
abhyastapūrvakṛtayoś cābhyastaṃ pūrvam iti ekasmāt pūrvaṃ vipacyate goms pa dang sngar byas pa dag la yang goms pa snga ma yin pas gcig pas sngar smin to /
asatsv eteṣu pūrvajanmakṛtaṃ vipacyate aparaparyāyavedanīyaṃ de dag med na tshe snga ma la byas pa lan grangs gzhan la myong ba smin par 'gyur ro /
akliṣṭānām iti /
kuśalānām anivṛtāvyākṛtanāṃ ca
nyon mongs pa can ma yin pa rnams kyi zhes bya ba ni dge ba dang ma bsgribs la lung du ma bstan pa rnams kyi'o /
viklittiviśeṣajād iti /
bhūmyudakasambandhāt phalasya sūkṣmo vikāro viklittiḥ
rnam par 'drul ba'i khyad par las skyes pa zhes bya ba ni sa dang chu dang 'brel pa las 'bras bu'i rnam par 'gyur ba phra mo ni rnam par 'drul ba'o /
tasyā viśeṣaḥ /
sa evātiprakṛṣṭaḥ /
tasmāj jāto vikāraviśeṣaḥ /
tasmāt /
phalāntaram utpadyate /
kīdṛśād vikāraviśeṣād iti darśayann āha
de'i khyad par ni de nyid khyad par can yin te /
de las rnam par 'gyur ba'i khyad par skye'o /
de las 'bras bu gzhan skye'o /
rnam par 'gyur ba'i khyad par ji lta bu zhig las yin pa bstan pa'i phyir /
yo hi tatra bhūtaprakāraṅkuraṃ nivartayati /
sa tasya bījam iti
de las 'byung ba'i rnam pa myu gu 'grub par byed pa yod pa gang yin pa de ni de'i sa bon zhes bya ba smos te /
myu gu de'i sa bon yin no /
tasyāṃkurasya bījaṃ /
nānyo bhūtaprakāraḥ /
na pūrvabījāvastho bhūtaprakāra ity arthaḥ /
bhavinyā tu saṃjñayeti
'byung ba'i rnam pa gzhan ni ma yin te /
sngon gyi sa bon gyi gnas skabs kyi 'byung ba'i rnam pa ni ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
odanaṃ pacati saktuṃ pinaṣṭīti yathā bhāvinyā saṃjñayā vyapadeśaḥ /
evaṃ pūrvako 'pi (Abhidh-k-vy 720) saṃtānaḥ aviklinnabījāvasthaḥ bījam ity ākhyāyate bhāvinyānayā saṃjñayeti /
sādṛśyād veti /
viklinnaviśeṣajena bhūtavikāraviśeṣeṇa sadṛśaḥ /
sa pūrvakaḥ saṃtāna iti kṛtvā bījam ity ākhyāyate /
evam ihāpīti vistaraḥ /
yadi saddharmaśravaṇayoniśomanaskārapratyayaviśeṣāj jātaḥ kuśalasāsravaś cittavikāra utpadyate /
asaddharmaśravaṇayoniśomanaskārapratyayaviśeṣāj jātaḥ akuśalo vā cittavikāra utpadyate
'gyur ba'i ming gis zhes bya ba ni ji ltar 'bras chan 'tshed do /
phye 'thag go zhes 'byung bar 'gyur ba'i ming gis tha snyad 'dogs pa de bzhin du /
rgyun snga ma sa bon gyi gnas skabs ma rul ba la yang 'byung bar 'gyur ba'i ming gis sa bon zhes bya'o /
'dra ba'i phyir zhes bya ba ni rgyun snga ma de yang 'byung ba rnam par 'gyur ba'i khyad par rnam par 'drul ba'i khyad par las skyes pa dang 'dra ba'i phyir sa bon zhes bya'o /
de bzhin du 'di la yang zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni gal te dam pa'i chos nyan pa dang tshul bzhin yid la byed pa'i rkyen gyi khyad par las skyes pa dge ba zag pa dang bcas pa'i sems kyi 'gyur ba skye ba'am dam pa ma yin pa'i chos mnyan pa dang tshul bzhin ma yin pa yid la byed pa'i rkyen gyi khyad par las skyes pa mi dge ba'i sems kyi 'gyur ba skye na /
tasmād tadvipākāntaram utpadyate /
nānyatheti samānam etat /
yathā na phalād eva phalāntaram utpadyate
de las rnam pa gzhan skye'i /
gzhan du ni ma yin pas de ni mtshungs so /
ji ltar 'bras bu kho na las 'bras bu gzhan mi 'byung gi /
kiṃ tarhi /
vikāraviśeṣāt /
evaṃ na vipākād eva vipākāntaram utpadyate
'o na ci zhe na 'gyur ba'i khyad par las yin pa de bzhin du rnam par smin pa kho na las rnam par smin pa gzhan mi 'byung ngo /
kiṃ tarhi /
cittavikāraviśeṣād utpadyate iti
'o na ci zhe na sems kyi 'gyur ba'i khyad par las 'byung bas de ni mtshungs so /
tulyam etat /
phale raktaḥ kesara iti /
phalābhyantare kesaraḥ /
yatra bījapūrakarasa āmlo 'vatiṣṭhate
'bras bu'i nang du ge sar dmar po zhes bya ba ni 'bras bu'i nang du gang na bi dza pu ra'i khu ba skyur bo yod pa'i ge sar ro /
na ca sa tasmāt punar anya iti /
na rasaraktaḥ kesaras tasmād uktāt kesarāt punar upajāyate /
kiṃ tarhi /
prākṛta evāraktaḥ kesaras upajāyata ity arthaḥ /
idam atrodāharaṇaṃ /
yathā lākṣārasaraktamātuluṃgapuṣpaphalād raktakesarān na raktaṃ kesarāntaraṃ punar bhavati /
evaṃ karmajād vipakān na punar vipākāntaram iti
de las ni de gzhan mi skye ba zhes bya ba ni ge sar dmar po de las ni yang ge sar dmar po de mi skye'o /
'o na ci zhe na ge sar phal pa dmar po ma yin pa kho na skye'o zhes bya ba'i tha tshig go /
'di ni 'dir dper brjod pa yin te /
ji ltar rgya skyegs kyis kha dog bsgyur ba'i ma tu lung ga'i me tog dang 'bras bu can gyi ge sar dmar po gzhan mi 'byung ba de bzhin du las las skyes pa'i rnam par smin pa las kyang rnam par smin pa gzhan mi skye'o /
āha cātra /
cittaṃ hy etad anantabījasahitaṃ saṃtānato vartate
'dir smras pa /
sems 'di sa bon mtha' yas pa dang lhan cig rgyun gyis 'byung /
tattad bījam upaiti puṣṭim udite sve pratyaye cetasi | /
tat puṣṭaṃ drumalabdhavṛtti phaladaṃ kālena saṃpadyate /
raṃgasyeva hi mātuluṃgakusume 'nyas tasya tatkesare || punar āha /
karpāsabīje puṣpe ca mātuluṃgasya raṃjite | /
lākṣayā jāyate raktaṃ yathā karpāsakesaraṃ || /
tasminn astamite raṃge saṃtānād bhāvitakramāt | /
karmaṇy astamite caiva bhāvanātaḥ phalodaya || iti /
karmeti sarvaṃ /
tadbhāvanāṃ karmabhāvanāṃ /
tasyā bhāvanāyā /
vṛttilābhaṃ tvadvṛttaṃ lābhaṃ /
tatas tadvṛttilābhāt /
(Abhidh-k-vy 721) /
phalam ity etac catuṣṭayaṃ /
niyamena yadṛcchayā /
buddhād anyaḥ śrāvakādiḥ /
sarvathā sarvākāraṃ /
na prajānāti /
arthād uktaṃ bhavati /
buddha eva tat sarvaṃ sarvathā prajānātīti
sa bon de ni rang rkyen byung na sems la rgyas par 'gyur /
de rgyas rim gyis 'jug pa rnyed na dus su 'bras bu 'grub /
ma tu lung ga'i me tog bskus tshon de yi ge sar bzhin /
yang smras pa /
ji ltar ras bal sa bon dang /
ma tu lung ga'i me tog la /
rgya skyegs bskus na de zhig kyang /
bsgos pa'i rgyud kyi rim pa yis /
ras bal dang ni ge sar la /
dmar po 'byung bar 'gyur ba ltar /
las rnams zhig na'ang bsgos pa ni /
de nyid de yi 'bras bu skyed /
las dang zhes bya ba thams cad 'byung ba la /
de bsgos zhes bya ba ni las kyis bsgos pa'o /
bsgos pa de'i 'jug pa rnyed pa ni de'i rnyed pa ste /
de dang 'jug pa rnyed pa de las 'bras bu zhes bya ba 'di bzhin no /
sangs rgyas las gzhan pa nyan thos la sogs pas dga' mgur rnam pa thams cad de'i rnam pa kun nges par gdon mi za bar rab tu mi shes so /
don gyis na sangs rgyas kho nas de thams cad rnam pa thams cad rab tu mkhyen to zhes bshad pa yin no /
ity etām iti vistaraḥ /
itikaraṇaḥ samāptyarthaḥ /
pradarśanārtho vā /
etāṃ buddhānāṃ pravacanadharmatāṃ suvihitena hetor mārgeṇa hetumārgeṇa śuddhāṃ niravadyāṃ niśāmya dṛṣṭvā
de ltar zhes bya ba rgyas par 'byung ba ni skabs rdzogs pa'i don tam gong du rab tu bstan pa'i don to /
sangs rgyas rnams kyi gsung rab kyi chos nyid gtan tshigs kyi lam legs par gsungs pas dag pa kha na ma tho ba med ba 'di mthong nas te mthong bar gyur nas so /
aṃdhās tīrthyāḥ /
yathābhūtadarśanavaikalyāt /
kutsitā dṛṣṭiḥ kudṛṣṭiḥ
mu stegs dag ni yang dag pa ji lta ba bzhin mthong ba med pas long ba dag go /
tasyāś ceṣṭitāni kudṛṣṭiceṣṭitāni /
vividhāni kudṛṣṭiceṣṭitān eṣām iti vividhakudṛṣṭiceṣṭitāḥ svargāpavargahetāv apratipanna mithyāpratipannāś cety arthaḥ
lta ngan ni lta ba smad pa ste /
de gyo ba'o /
'di dag la lta ba ngan pa sna tshogs gyo ba yod pas na lta ba ngan pa sna tshogs gyo can dag ste /
mtho ris dang byang grol gyi lam la ma zhugs pa dang log pa la zhugs ba rnams so zhes bya ba'i tha tshig go /
teṣām evaṃvidhānāṃ tīrthyānāṃ kapilolūkādīnāṃ mataṃ darśanam apavidhya tyaktvā yāṃti saṃsārān nirvāṇam iti vākyādhyāhāraḥ mu stegs ser skya ba dang 'ug pa la sogs pa de lta bu de dag gi gzhung lugs sam /
lta ba spangs shing bor te 'khor ba nas mya ngan las 'das par 'gro'o zhes bya ba'i tshig khong nas drang ngo /
ke te sattvāḥ prajñācakṣuṣmanta āryaśrāvakāḥ sems can de dag gang zhe na /
'phags pa nyan thos shes rab kyi mig dang ldan pa rnams so /
atha vā tām eva pravacanadharmatāṃ yānti pratipadyanta ity arthaḥ yang na gsung rab kyi chos nyid de kho na la 'gro ste sgrub po zhes bya ba'i tha tshig go /
pravacanadharmatā punar atra nairātmyaṃ buddhānuśāsani vā gsung rab kyi chos nyid ni 'dir bdag med pa'am /
sangs rgyas kyi rjes su bstan pa'o /
anya āhuḥ /
pravacanaṃ sūtrādidvādaśāṃgavacogatam /
tasya dharmatā svākhyātatā yuktyupetatvāt /
nirvāṇapravaṇatā ca nirvāṇadyotanāt
gzhan dag na re gsung rab ni mdo la sogs pa gsung rab kyi yan lag bcu gnyis su btags pa'o /
de'i chos nyid ni rigs pa dang ldan pa'i phyir legs par gsungs pa nyid dang mya ngan las 'das pa brjod pa'i phyir mya ngan las 'das pa la gzhol ba nyid yin te /
yathoktaṃ sarva ime dharmā nirvāṇapravaṇāḥ nirvāṇaprāgbhārāḥ nirvāṇam evābhivadanto 'bhivadantīti ji skad du chos 'di dag thams cad ni mya ngan las 'das pa la gzhol ba mya ngan las 'das pa la bab pa mya ngan las 'das pa la 'bab pa ste /
mngon bar brjod pa na mya ngan las 'das pa kho na mngon bar brjod pa'o zhes gsungs pa lta bu'o zhes zer ro /
anātmasaṃjñinaś ca nirvāṇe śāntasaṃjñāḥ saṃtiṣṭhante bdag med par 'du shes pa ni mya ngan las 'das pa zhi ba'i 'du shes su gnas te /
ātmocchedāśaṃkāpagamād iti /
tad evam anandhā eva yānti
bdag chad pa dang bral ba'i phyir ro /
de ltar na long ba ma yin pa rnams 'gro'i /
nāndhāḥ /
andhās tu bhramanty eva saṃsārārṇave nairātmyam apaśyantaḥ /
tad darśayann āha imāṃ hīti vistaraḥ /
iyaṃ nirātmatā /
nirvāṇam eva puraṃ nirvāṇapuraṃ /
tasyaikā vartinīti nirvāṇapuraikamārgo nānyo mārga ity arthaḥ /
tathāgata evādityo gaṃbhīradharmābhiprakāśakatvād ādityabhūtas tathāgataḥ /
tasya vacāṃsi tāny evāṃśavaḥ /
tair bhāsvatī ālokavatī tathāgatādityavaco'ṃśubhāsvati /
āryāṇāṃ sahasrair vāhitety āryasahasravāhitā
long ba rnams ni ma yin no /
long ba rnams ni bdag med pa ma mthong bas 'khor ba'i rgya mtshor 'khyams pa nyid do /
de bstan pa'i phyir de bzhin gshegs pa zhes bya ba la sogs pa smos so /
de bzhin gshegs pa nyid nyi ma ste /
de bzhin gshegs pa ni chos zab mo mngon bar rab tu ston pa'i phyir nyi ma lta bu yin no /
de'i gsung dag ste de dag nyid 'od yin no /
de dag gi snang ba dang ldan pas de bzhin gshegs pa nyi ma'i gsung 'od kyi snang ldan zhes bya'o /
mya ngan las 'das pa nyid grong yin pas mya ngan las 'das grong ngo /
de'i lam gcig pa zhes bya ba ni mya ngan las 'das pa'i grong gi lam gcig pu ste /
lam gzhan ma yin no zhes bya ba'i tha tshig go /
'phags pa stong phrag gis bgrod pas na 'phags pa stong gis bgrod pa'o /
'di zhes bya ba ni bdag med pa 'di'o /
vivṛtām apīti /
tām imāṃ nirvāṇapuraikavartinīṃ tathāgatādityavaco'ṃśubhāsvatīṃ vivṛtām api nirātmatāṃ
phye yang zhes bya ba ni bdag med pa mya ngan las 'das pa'i grong gi lam gcig pu de bzhin gshegs pa nyi ma'i gsung gi 'od zer gyi snang ba dang ldan pa'i 'di'i rnam pa phye yang mu stegs can nam gnas ma'i bu yang rung ste /
prajñācakṣuṣo viśadasyābhāvād avidyākośapaṭalaparyavanaddhanetratvād vā mandacakṣuḥ tīrthiko vātsīputrīyo 'pi vā nekṣate /
trayaś ceha mārgaguṇa varṇyante /
(Abhidh-k-vy 722) tadyathaikāyanatābhipretadeśaprāyaṇāt /
sālokatā yato niḥśaṃko gacchati /
yātānuyātatā ca parimarditasthāṇukaṇṭakāditvāt /
yena sukhaṃ gacchati
shes rab kyi mig gsal ba med pa'i phyir ram /
mig ma rig pa'i rab rib kyi spubs kyis khebs pa'i phyir dman pa'i mig gis mi mthong ngo /
'dir lam gyi yon tan ni gsum ste 'di lta ste /
'dod pa'i yul du phyin par byed pa'i phyir bgrod pa gcig pu nyid dang gang gis na bag tsha ba med par 'gro ba snang ba dang bcas pa nyid du /
sdong dum dang tsher ma la sogs pa rnal ba'i phyir gang gis na bde blag tu 'gro ba bgrod cing rjes su bgrod pa'o /
tatsādharmyeṇeyaṃ nirātmatāvartinī draṣṭavyā bdag med pa'i lam 'di yang de dang chos mthun par blta bar bya'o /
caturbhiś ca kāraṇair mārgo na vidyate /
satvānutamaskatayā /
prakāśito 'py ādityena avāhitatayā /
bahupuruṣavāhito 'py āvṛtatayā
rgyu bzhis ni lam mi mthong ste /
mun pa mun nag dang bcas pa nyid dang nyi mas snang bar byas kyang ma bgrod pa nyid dang mi mang pos bgrod kyang bsgribs pa nyid dang phye yang lta ba po'i mig dman pa nyid do /
vivṛto 'pi draṣṭur mandacakṣuṣkatayeti /
teṣām ihaikam eva kāraṇam asya mārgasyādarśana uktaṃ /
yato draṣṭur doṣeṇaivāyaṃ mārgo na dṛśyate
de dag las 'dir lam 'di mi mthong ba'i rgyur ni lta ba po'o /
nyes pa kho nas lam ma mthong gi lam gyi nyes pas ni ma yin no zhes bya ba gcig kho na bshad de /
'dir mig dman pa des 'di mi mthong zhes bya bar khong du chud par bya'o /
na mārgadoṣeṇeti /
yata eṣa mandacakṣur etaṃ na paśyatīty avagantavyam /
iti diṅmātram evedam iti /
sarvam iti yathoktaṃ /
dig eva diṅmātram evakārārtho mātraśabdaḥ /
dik pramāṇam asyeti diṅmātram iti vā
de ltar 'di ni phyogs tsam zhig ces bya ba thams cad 'byung ba la /
de ltar zhes bya ba ni ji skad du bshad pa ltar ro /
phyogs nyid phyogs tsam ste tsam zhes bya ba ni nyid ces bya ba'i don to /
yang na 'di la phyogs tsam yod pas na phyogs tsam ste /
mahato 'bhidharmaśāstrād alpam idam /
upadiṣṭaṃ mayeti vākyaśeṣaḥ
chos mngon pa'i bstan bcos chen po las nyung du 'di dag gis bstan to zhes bya ba tshig lhag ma yin no /
keṣām /
sumedhasāṃ /
matimatām ity arthaḥ /
tādarthye ṣaṣṭhi /
kiṃvad ity āha /
vraṇadeśo viṣasyeva svasāmarthyavisarpiṇa iti /
yathā visaṃ svasāmarthyād vraṇadeśaṃ prāpya sarveṣv aṅgapratyaṅgeṣv atyantaṃ visarpatīti matvā kenacit tasya vraṇadeśaḥ kṛtaḥ /
kathaṃ nāmedaṃ visarpatīti
su dag la zhe na shin tu mkhas pa rnams la zhes bya ba ste dam pa rnams la zhes bya ba'i don to /
ji lta bur zhe na /
rang gi mthu yis rnam 'phel ba'i /
dug la rma yi phyogs bzhin du /
zhes bya ba smos te /
ji ltar 'ga' zhig gi dug ni nang gi mthus rma'i phyogs khyab nas yan lag dang nying lag thams cad kyi nang du 'phel bar 'gyur ro snyam du bsams nas ji ltar na 'di 'phel bar 'gyur snyam ste /
evaṃ sumedhasaḥ svasāmarthyavisarpitvād viṣasthāniyāḥ de'i rma 'byin pa de bzhin du shin tu mkhas pa rnams ni rang gi mthus 'phel ba'i phyir dug dang 'dra ba yin no /
ity atas teṣāṃ sumedhasām udghaṭitajñānāṃ prājñānām idam upadiṣṭaṃ mayā /
katham /
alpena granthena mahad abhidharmaśāstraṃ
de bas na shin tu mkhas pa mgo smos pas go ba shes rab can de dag la bdag gis ji ltar na gzhung nyung dus chos mngon pa'i bstan bcos chen po kha che'i bye brag tu smra ba'i lugs grub pa don gyi sgo nas rtogs par 'gyur snyam ste 'di bstan to /
kāśmīravaibhāṣikanītisiddham arthataḥ pratipadyerann iti /
apare punar vyācakṣate /
iti diṅmātram evedam iti idam eva nairātmyaprativedham adhikṛtyoktam iti /
kāśmīravaibhāṣikanītisiddhaḥ prāyo mayāyaṃ kathito 'bhidharma ity anenaivārthasyābhihitatvād iti /
samāptaś cāṣṭamakośasthānasaṃbaddha eva pudgalaviniścayaḥ /
(Abhidh-k-vy 723) /
nānābhidharmārthakaraṃḍabhūtam /
etad vivṛ raḥ /
prasūtatṛṣnāy amṛtam adbhṛtayonibhūtaṃ |
gzhan dag na re 'di ni phyogs tsam zhig ces bya ba 'di ni bdag med par dgag pa 'di kho na'i dbang du byas nas bshad pa yin te /
bdag gis mngon pa'i chos 'di phal cher ni /
kha che bye brag smra'i tshul grub pa bshad /
ces bya ba 'di nyid kyis don de bshad zin pa de'i phyir ro zhes zer ro /
mdzod kyi gnas brgyad pa dang 'grel pa gang zag rnam par gtan la 'bebs pa 'di yang rdzogs so /
chos mngon sna tshogs don gyi za ma tog /
chos mngon mdzod 'di rnam par phye ba yi /
dge ba bdag gis thob pa gang yin des /
'jig rten kun gyi bde ba 'byung gyur cig /
bstan bcos padma mtsho las skyes pa gtsang /
bdud rtsi'i ro rmad byung ba sred sel gnas gyur pa /
vyākhyāpadārkakiraṇaiḥ sphuṭitaṃ madīyaiḥ bdag gi bshad tshig nyi zer dag gis gsal byas 'di /
śāstrāmbujaṃ budhajanabhramarā bhajantāṃ || /
yo 'dhitya sarvaśāstrāṇi vidvadyaśā yaśomitraḥ | /
sa imāṃ kṛtavān vyākhyāṃ vyākhyāsv anyāsv asaṃtuṣṭaḥ || /
tena śrībhāratībhartaḥ paramārthāgamā vyākhyā | /
iyaṃ devarūpasya devakalpasya kalpitā || /
ācāryayaśomitrakṛtāyāṃ sphuṭārthāyām abhidharmakośavyākhyāyām aṣṭamaṃ kośasthānaṃ samāptam iti
skye bo mkhas pa'i bung ba rnams kyis brten par shog /
gang gis bstan bcos thams cad rtogs gyur nas /
mkhas pa'i grags thob grags pa'i bshes gnyen des /
rnam par bshad pa gzhan la ma mgu nas /
rnam par bshad pa 'di ni byas pa yin /
de yis rnam par bshad pa 'di /
dpal dang tshig gi bdag po ste /
dam pa'i don lung don gnyer ba /
lha sku lha dang 'dra phyir byas /
chos mngon pa'i mdzod kyi 'grel bshad don gsal ba zhes bya ba slob dpon rgyal po'i sras grags pa'i bshes gnyen gyis mdzad pa rdzogs so /
rgya gar gyi mkhan po bi shuddha sim ha dang zhu chen gyi lo ts'a ba bande dpal brtsegs kyis bsgyur cing zhus te gtan la phab pa /
graṃthakārasaṃkhyā 25000 'di la shloka ni khri brgyad stong yod do /